"न निर्धारणे" "पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययतव्य-समानाधिकरणेन" "क्तेन च पूजायाम्" "अधिकरणवाचिना च" "कर्मणि च" "तृजकाभ्यां कर्तरि" "कर्तरि च" इति।

"न निर्धारणे" "पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययतव्य-समानाधिकरणेन" "क्तेन च पूजायाम्" "अधिकरणवाचिना च" "कर्मणि च" "तृजकाभ्यां कर्तरि" "कर्तरि च" ।


सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ -  ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


ದ್ಯೂತಕ್ರೀಡೆಯ ದುಷ್ಫರಿಣಾಮವೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತ ಮನುಷ್ಯರ ನಿಂದನೆಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

द्यूतक्रीडायाः दुष्परिणामो हि लोके द्यूतासक्तः जनः निन्द्यः ।


ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸ್ವಪ್ನಸ್ಥಾನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

अतः अयं स्वप्नस्थानः इत्यभिधीयते।


ವಿಗ್ರಹ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅದರ ಭೇದಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.

विग्रह स्वरूप और उसके भेदों का वर्णन कीजिये।


काम्य कर्म का त्याग किस प्रकार से करना चाहिए।

काम्यकर्मणः त्यागः कुतः कर्तव्यः।


ततः एव वस्तुतः कृत्स्नः स्थूलः प्रपञ्चः आविर्भवति।

उसी से वस्तुतः सम्पूर्ण स्थूलप्रपज्च की उत्पत्ति होती है।


ಸ- ಅಂತರ್ಯಾಮಿ, ಭೂಮಿಂ - ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗೋಲಕ ರೂಪದ ಧರಿತ್ರಿ, ಅಥವಾ ಪಂಚಭೂತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ, ಭೂಮಿ ಶಬ್ದವು ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಭೂತ ಉಪಲಕ್ಷಕವಾಗಿದೆ.

स= अन्तर्यामी, भूमिं= ब्रह्माण्डगोलकरूपां धरित्रीम्, अथवा पञ्चभूतानि व्याप्य, भूमिशब्दोऽत्र पञ्चभूतोपलक्षकः ।


व्याख्या- योऽयं होत्रा स्तुत्यः अग्निः।

व्याख्या - जो यह होता अग्नि कौ स्तुति करता है।


मम फलाय इदं करोमि कर्म इत्येवं फले सक्तो निबध्यते।

इसलिये तू युक्त हो अर्थात् उपर्युक्त निश्चय वाला हो यह अभिप्राय है।


तिङ् इति प्रत्ययः।

ತಿಙ್ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.


೧೬. ಅಜ್ಞಾನಾವರಣಶಾವು ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.

१६. अज्ञानावरणनाशः केनोपायेन भवति।


यच्च अमरणधर्मि।

और जो विनाश रहित है।


25. “' भूतपूर्वः" यहाँ पर भूतशब्द का पूर्वनिपात कैसे होता है?

೨೫. "ಭೂತಪೂರ್ವಃ" ಇಲ್ಲಿ ಭೂತ ಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವು ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ?


इस प्रकार से सभी श्रुतियों की एक वाक्यता कभी नहीं हो पायेगी।

इति चेन्न एकवाक्यत्वात् सर्वश्रुतीनाम्।


इन्द्रो हि अग्नेः सहोदर इत्युच्यते।

इन्द्र अग्नि का भाई कहलाता है।


“दिक्संख्ये संज्ञायाम्” इस सूत्र का क्या अर्थ है?

ದಿಕ್ಸಂಖ್ಯೇ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ದಿಕ್ವಾಚಕ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?


ಇಂತಹ ಮುಖ್ಯವಾದ ಐಕ್ಯವೇ ವೇದಾಂತದ ಸಿದ್ಧಾಂತ.

एतादृशं मुख्यम् ऐक्यम् एव वेदान्तस्य प्रतिपाद्यम्।


अग्नि शब्द से नि प्रत्यय का विधान अङऱगेर्नलोपश्च इस सूत्र से होता है।

ಅಗ್ನಿಶಬ್ದದಿಂದ ನಿಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವು ಅಂಗರ್ನಲೋಪಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.


यथाशब्दस्य योग्यता- वीप्सा-पदार्थानतिवृत्ति-सादृश्यानि इति एते चत्वारः अर्थाः।

जिस प्रकार शब्द की योग्यता वीप्सा-पदार्थानतिवृत्ति-सादुश्यानि इस प्रकार चार अर्थ हैं।


ಆದ್ದರಿಂದ ಘಟ ಪಟಾದಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರವಾಹವು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

इसलिए घटपटादिविषयों में निरन्तरचित्तवृत्ति का प्रवाह निदिध्यासन होता है।


8 वेदान्तसार में अधिकारी का लक्षण क्या बताया गया है उसका विवरण दीजिए?

೮. ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಲಕ್ಷಣವು ಏನು ಹೇಳಿದೆ.


ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ಇದರಿಂದ ಅಪಾದಾನ ಪಂಚಮ್ಯಂತದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

पादाभ्यामिति अपादानपञ्चम्यन्तस्य समासः।


ध्वरणं ध्वरो हिंसा यस्मिन्नास्ति सः अध्वरः।

हिंसा जिसमें नहीं है, वह अध्वर है।


गत्यर्थ: चासौ लोट् इति गत्यर्थलोट् तेन गत्यर्थलोटा यहाँ कर्मधारय समास है।

गत्यर्थः चासौ लोट् इति गत्यर्थलोट् तेन गत्यर्थलोटा इति कर्मधारयसमासः।


शतुरनुमो नद्यजादी  इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।

ಶತುರನುಮೋ ನದ್ಯಜಾದಿ  ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ .


ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಒಂದು ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಒಂದು ಹೆಸರು.

प्रायः कस्यचित् स्थानविशेषस्य इदम् अभिधानम् आसीत्।


श्रद्धे - श्रद्धाशब्दस्य सम्बोधनैकवचने श्रद्धे इति रूपम्।

ಶ್ರದ್ದೆ- ಶ್ರದ್ದಾ ಶಬ್ದದ ಸಂಬೋಧನಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


3. प्रमाणगतासम्भावनाया निवर्तकं किम्।

3. प्रमाणगता असम्भावना के द्वारा निवर्तक क्या होता है?


ಉದಾಹರಣೆ - ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪರಾಜನ್ ಅ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ "ಯಚಿಭಮ್" ಇದರಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

उदाहरण -अव्ययीभाव समास होने पर उपराजन् अ इस स्थिति होने पर तद्धित  प्रत्यय होने पर टच् प्रत्यय होने पर “यचिभम्' इससे भसंज्ञा होती है।


आसु अथर्ववेदस्य नवशाखासु सम्प्रति शौनकप्पिलादसमाख्ये द्वे एव शाखे प्राप्येते।

ಈ ಅಥರ್ವವೇದದ ಒಂಬತ್ತು ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಶೌನಕ ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಎಂಬ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.


೭. ಶ್ರಿತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಲಕ್ಷಣವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ?

७. श्रितादिशब्दानां कस्मिन् लक्षणा।


चौंतिसवें अध्याय के प्रारम्भ में छ: विशिष्ट मन्त्र 'शिवसङ्कल्प सूक्त के है' (तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु) हमेशा उपयोगी है।

43 ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 'ಶಿವಸಂಕಲ್ಪ ಸೂಕ್ತ' ಯಾವಾಗಲೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.


चादिलोपे विभाषा इति सूत्रस्य एकमुदाहरणं दीयताम्।

चादिलोपे विभाषा इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिए।


इसलिए अज्ञान का नाशकरक जीव तथा ब्रह्म में शुद्धचैतन्यस्वरूप के प्रतिपादन के लिए इस प्रकार के विषय स्वीकार किए जाते हैं।

अतः अज्ञानं नाशयित्वा जीवब्रह्मणोः शुद्धचैतन्यरूपस्वरूपप्रतिपादनाय एव एतादृशः विषयः स्वीकृतः।


दा दाने इस आकार युक्त धातु से `आतो युक्चिण्कृतोः' इससे घञ्‌प्रत्यय करने पर दायः यह रूप बनता है।

ದಾ ದಾನೆ ಈ ಆಕಾರಯುಕ್ತ ಧಾತುವಿಗೆ  "ಆತೋ ಯುಕ್ಚಿಣ್ಕೃತೋಃ" ಇದರಿಂದ ಘಞ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿ ದಾಯಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಜ್ಞಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್' ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿ ಎಂಬ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .

अस्मिन् सूत्रे ज्नित्यादिर्नित्यम् इत्यस्मात् सूत्राद् आदिरिति अनुवर्तते।


ಈ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಶಾಖೆಗಳಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ये शिक्षा चारों वेदों की विभिन्न शाखा से सम्बद्ध है।


इस प्रकार के महानुभाव को हम शीघ्र प्राप्त हो।

एवं महानुभावं शूषं प्राप्नोतु।


4. विपूर्वक वस्-धातु से मध्यमपुरुष एकवचन का यह रूप है।

೪. ವಿಪೂರ್ವಕ ವಸ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ಇದೇ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.


एतेषु परमः पुरुषार्थः मोक्षः।

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವು ಮೋಕ್ಷವಾಗಿದೆ.


अभिप्लवषडहस्य षड् दिवसाः - प्रथमदिवसः- ज्योतिष्टोमः।

ಅಭಿಪ್ಲವ ಷಡಹದಲ್ಲಿ ಆರು ದಿವಸಗಳು - ಮೊದಲ ದಿನ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ.


तथैव जगदिदं रक्षति यथासमयं नाशयति च।

वैसे ही इस जगत की रक्षा और समय के अनुसार नाश भी करता है।


यहाँ पापाणके यहाँ पर प्रथमान्त होने से पठित समास में उन दोनों शब्दों का ही पूर्व निपात होने से ऐसा हुआ।

अत्र पापाणके इति प्रथमान्तत्वेन पठितत्वात् समासे तयोरेव शब्दयोः पूर्वनिपातः ।


ಜಲದ ವಿಕಾರದಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

आपः विकारजातं जनयन्ति।


व्याख्या - जितने दिन अथवा तिथि नाव आदि की रचना करने के लिए, नाव आदि की रचना कर और मछली को स्मरण किया।

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಎಷ್ಟು ದಿನ ಅಥವಾ ತಿಥಿ ದೋಣಿಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು, ದೋಣಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮೀನುಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.


विष्णु का स्वरुप विष्णु एक द्युस्थानीय देव है।

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ವರೂಪ. ಅವನು ದ್ಯುಸ್ಥಾನಿಕ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.


ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥವಾಚಕವಾದ ಕೃಚ್ಛ್ರ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಕೃತಿಕದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

एवं सूत्रार्थः समायाति "स्तोकान्तिकदूरार्थवाचकानि कृच्छ्रशब्दप्रकृतिकं च पञ्चम्यन्तं सुबन्तं क्तान्तप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति" इति।


ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮಾ ಅಲಂಕಾರದ ಉದಾಹರಣೆ - "ಅಭ್ರಾತೇವ ಪುಂಸ ಏತಿ ಪ್ರತೀಚೀ ಗರ್ತಾ ರುಗಿವ ಸನಯೇ ಧನಾನಾಮ್|"

तत्र उपमालङ्कारस्य उदाहरणं यथा - 'अभ्रातेव पुंस एति प्रतीची गर्त्ता रुगिव सनये धनानाम्।


अधिष्ठानव्यतिरेकेण कल्पितवस्तुनः सत्त्वासिद्धे सत्यपि कल्पितवस्तुसत्ताव्यतिरेकेण अधिष्ठानसत्त्वं प्रत्यक्षसिद्धमेव।

अधिष्ठान व्यतिरिक्त कल्पितवस्तु के सत्त्व असिद्ध होने पर भी कल्पितवस्तु सत्ताव्यतिरेक से अधिष्ठानसत्तव प्रत्यक्ष ही सिद्ध होता है।


ಮನುಷ್ಯನು ಮೋಹದಿಂದ್ ಅಪ್ರಮಾದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

मनुष्य मोह से प्रमाद करता है।


परं "सह सुपा" इति सूत्रस्य "इवेन सह समासो विभक्त्यलोपश्च" इति वार्तिकस्य केवलसमासविधायकस्य प्रतिपादनं जातम्।

ಆದರೆ "ಸಹ ಸುಪಾ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ "ಇವೇನ ಸಹ ಸಮಾಸೋ ವಿಭಕ್ತ್ಯಲೋಪಶ್ಚ" ಈ ವಾರ್ತಿಕದ ಕೇವಲ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು ಆಯಿತು.


೭. ಫಲವು ಯಾವುದು ? ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ?

7 फल क्या है तथा वह कहाँ पर होता है?


पर वे दोनों आत्मा के नहीं होते है।

तदुभयमपि आत्मनो नास्ति।


ಮೂರನೇ ಅನುಬಂಧವು ಸಂಬಂಧವು.

तीसरा अनुबन्ध सम्बन्ध होता है।


ब्राह्मणों का मुख्य विषय है विधि- किसका विधान कब होना चाहिए।

ब्राह्मणानां मुख्यविषयः अस्ति विधिः- कस्य विधानं कदा भवितव्यम्।


३२. अव्ययीभावसमासस्य लक्षणं किम्?

32. अव्ययीभावसमास का लक्षण क्या है?


अग्निष्टोमस्य अन्तिमम् अनुष्ठानं किम् ?

अग्निष्टोम का अन्तिम अनुष्ठान क्या हे?


ಅಲ್ಲಿ ಙೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪಕಾರದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ಆ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಪಿತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.

तत्र ङीप्प्रत्ययस्य पकारस्य इत्त्वात् स प्रत्ययः पित् भवति।


लेखकः किं ग्राहयितुम् ग्रन्थं प्रणीतवान् इति स्पष्टता यदि अस्ति तर्हि तात्पर्यग्रहणे भ्रमो न भवति।

ಲೆಖಕನು ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿರುವನು ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇದ್ದರೆ ತಾತ್ಪರ್ಯಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಭ್ರಮೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.


उस गान को नृत्य से प्रदर्शित किया जाता था, वे इन संवाद सूक्तों के धार्मिक नाटक के रूप में चाहते थे।

ಆ ಹಾಡನ್ನು ನೃತ್ಯದಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅವರು ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಟಕವಾಗಿ ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದರು.


श्रेष्ठता को प्राप्त करने के लिए वाणी और मन में झगड़ा हुआ।

ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜಗಳವಾಗುತ್ತದೆ.


अब सोमलता दुष्प्राप्य हो गई।

इदानीं सोमलता दुष्प्राप्या जाता।


"सह सुपा" इति सूत्रमनुवर्तते।

ಸಹ ಸುಪಾ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.


यद्यपि तत्र निवासो दीर्घकालपर्यन्तं भवति तथापि स लोको न नित्यः।

भले ही वहाँ निवास दीर्घकाल पर्यन्त तक होता है फिर भी वह लोक नित्य नहीं है।


चित्तशुद्धिः जाता न वेति कथं ज्ञायते।

चित्त को शुद्धि हुई अथवा नहीं हुई इसको कैसे जाना जा सकता है।


ಹಾಗೆಯೇ ವೇದದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಯಶ್ಚಿದಾಪೋ ಮಹಿನಾ ಪರ್ಯಪಶ್ಯದೃಶಂ ದಧಾನಾ ಜನಯಂತೀರ್ಯಜ್ಞಮ್।

तथाहि आम्नातं हिरण्यगर्भसूक्ते - यश्चिदापो महिना पर्यपश्यदृक्षं दधाना जनयन्तीर्यज्ञम्।


प्रकरणभेद के होने पर भी अर्थभेद होता है।

प्रकरणभेदेऽपि अर्थभेदो भवति।


ಅಪಾನೋ ಹಿ ಅವಾಗ್ಗಮನವಾನ್ ಪಾಯ್ವಾದಿಸ್ಥಾನವರ್ತೀ |

अपान आवागमन वाला पायु आदिस्थानवर्ती होता है।


इसलिए पाप के नाश के लिए कर्मों का अनुष्ठान करना चाहिए।

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಪಾಪದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕು.


पर्जन्य देवता का स्वरूप पर्जन्यसूक्त में पर्जन्यदेवता के स्वरूप को बताया गया है।

ಪರ್ಜನ್ಯ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


अतः प्रकृतसूत्रेण पश्य इति तिङन्तम् अनुदात्तं न भवति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಶ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


ततः द्विगुसमासे विशेषकार्यबोधनाय सूत्रं प्रवृत्तम् ।

इसके बाद द्विगुसमास में विशेषकार्य बोध के लिए यह सूत्र प्रवृत्त है।


ಇಷ್ಟಿ ಎಂದರೆ ಇಚ್ಛಸಪ್ರತಿಪಾದಕ ವಚನವಿದೆ.

इष्टि नाम इच्छसप्रतिपादक वचन है।


और अम भाव पक्ष में “टाङसिङसामिनात्स्याः' इस सूत्र से इन आदेश होने पर उपकृष्ण इन होने पर आदगुणः इस सूत्र से अकार और इकार के स्थान पर एकार गुण होने पर उपकृष्णेन रूप हुआ।

ಮತ್ತು ಅಮ ಭಾವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ "ಟಾಂಜ್ಞಸಿಂಜ್ಞಸಾಮಿನಾತ್ಸ್ಯಾಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇನ ಎಂಬ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಇನ ಎಂದು ಆದಾಗ ಆದ್ಗುಣಃ ಈ ಸೂತ್ರದೀಂದ ಅಕಾರದ ಮತ್ತು ಇಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗುಣ ಏಕಾರವು ಬರುತ್ತದೆ.


४९. समासान्तलोपविधायकानि कानिचन सूत्राणि लिखत?

೪೯. ಸಮಾಸಾಂತಲೋಪ ವಿಧಾಯಕ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.


ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಸರ್ಗದಿಂದ ವ್ಯವಹಿತವಾದ ಅರ್ಥವಿದೆ.

तस्य च उपसर्गेण व्यवहितम् इत्यर्थः।


नाष्ट्राः - नश्-धातोः ष्टन्प्रत्यये बहुवचने।

ನಾಷ್ಟ್ರಾಃ - ನಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಷ್ಟ್ರನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.


(ಗೋ. ಬ್ರಾ. ೩/೨) ಪುರೋಹಿತರಿಗೆ ಅಥರ್ವವೇದದ ಜ್ಞಾನವೂ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ, ಯಾವುದು ರಾಜನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಕಾರ್ಯದ ಸಂಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಅಥರ್ವವೇದದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

( गोप. ब्रा. ३/२ ) पुरोहित को अथर्ववेद का ज्ञान भी आवश्यक होता है, जो राजा की शान्ति तथा पौष्टिक कार्य का सम्पादन अथर्ववेद से ही करता है।


सुप् आमन्त्रित पद में पराङ्गवत् स्वरे यह पदयोजना है।

सुप् आमन्त्रिते पदे पराङ्गवत् स्वरे इति पदयोजना।


ಆದರೆ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಂಪತ್ತಿನ ಉತ್ತರವೇ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಎಂಬ ಕ್ರಮ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ.

लेकिन साधन चतुष्टय सम्पत्ति के उत्तर में ही ब्रह्मजिज्ञासा यह क्रम स्पष्टरूप से समझा गया है।


छन्दः शब्द की व्युत्पत्ति क्या है?

छन्दःशब्दस्य व्युत्पत्तिः का?


दिवो झल् (६.१.१८३) सूत्रार्थः- दिवः परा झलादिविभक्तिः न उदात्ता।

ದಿವೋ ಝಲ್ (೬.೧.೧೮೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ-ದಿವ ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ  ಝಲಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.


अस्याः गणनायाः समाधानं अर्वाचीनैः च विद्वद्भिः कृतम्।

इस गणना का समाधान प्राचीन और अर्वाचीन विद्वानों ने किया है।


राजाहः सखिभ्यष्टच् इत्यस्मात् सूत्रात् टच् इति प्रथमान्तम् अनुवर्तते।

ರಾಜಾಹಃ ಸಖಿಭ್ಯಃ ಟಚ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಚ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತವು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


೪. ವೇದಾಂತಸಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಉಪಾಸನಾ ಲಕ್ಷಣ ಏನು ?

4 उपासनालक्षणं किं वेदान्तसारे।


नित्यकर्मविद्यानर्थक्यप्रसङ्ग, उपभोग के द्वारा ही प्रसूतफल के दुरुत कर्म की क्षयोपपत्ति होती है।

नित्यकर्मविध्यानर्थक्यप्रसङ्गश्च, उपभोगेनैव प्रसूतफलस्य दुरितकर्मणः क्षयोपपत्तेः।


समास होने से प्रकृत सूत्र से राजपुरुष इसका अन्तिम अकार उदात्त होता है।

समासत्वात् प्रकृतसूत्रेण राजपुरुष इत्यस्य अन्त्यः अकारः उदात्तः भवति।


इसलिए तत्वमसि यहाँ पर जहत् लक्षणा स्वीकार नहीं की जाती है।

ಆದ್ದರಿಂದ ತತ್ವಮಸಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


उस प्रकार का रथ दिन में अन्तरिक्ष में घुमता है।

ಈ ರೀತಿಯ ರಥವು ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.


ಯತೋನಾವಃ ಇದರ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಅದರ ಸಮನ್ವಯ ತಿಳಿಸಿ .

यतोऽनावः इसका एक उदाहरण को प्रदर्शित करके समन्वय कोजिए।


होता कविक्रतु सत्यअतिशयेण विविध कीर्ति से युक्त।

होता कविक्रतुः सत्यः चित्रश्रवस्तमः।


ಶೃಣು ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.

शृणु इसका यह वैदिक रूप है।


सर्वतः= विश्वतः, ऊर्ध्वम् अधः अग्रादितः अन्तर्बहिश्च।

ಸರ್ವತಃ - ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ, ಊರ್ಧ್ವಮ್ ಅಧಃ ಅಗ್ರಾದಿತಃ ಅಂತರ್ಬಹಿಶ್ಚ.


अतः देवा ब्रह्माण आगच्छत इत्यस्मिन् उदाहरणे देवा इत्यत्र वकारोत्तरस्य आकारस्य तथा ब्रह्माण इत्यत्र ह्योत्तरस्य आकारस्य 'न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इत्यनेन उदात्ते प्राप्ते अनेन प्रकृतसूत्रेण तयोः अनुदात्तस्वरः विधीयते।

ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಉದಾಹರಣವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ’ದೇವಾ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ’ಬ್ರಹ್ಮಾಣ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆಕಾರಕ್ಕೆ " ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತೂದಾತ್ತಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಎರಡೂ ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.


25. "परिनिष्ठितत्वात् साधुर्लौकिकः" यह लौकिक विग्रह वाक्य लक्षण है।

२५. "परिनिष्ठितत्वात् साधुर्लौकिकः" इति लौकिकविग्रहवाक्यलक्षणम्।


ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾರು ವಿಶೇಷ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ?

कौन इसमें विशेष है यह कहलाता है।


जो यह कहा गया है कि- समानजातीय अनेक कारण द्रव्य आकाश का नहीं है तो ऐसा भी नहीं है।

ಸಮಾನ ಜಾತೀಯ ಅನೇಕವು ಕಾರಣದ್ರವ್ಯವು ಆಕಾಶದ್ದಲ್ಲ , ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ.


उत्तरपदार्थ प्रधान हर जहाँ प्रधान वह उत्तरपदार्थप्रधान बहुव्रीहि समास होता है।

उत्तरपदार्थः प्रधानो यत्र स उत्तरपदार्थप्रधानः इति बहुव्रीहिः।


धवखदिरौ इत्यत्र समस्यमानधवखदिरपदयोः अर्थस्य प्राधान्याद् अयम् उभयपदार्थप्रधानः द्वन्द्वः ।

ಧವಖದಿರೌ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಧವ ಮತ್ತು ಖದಿರ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಇದು ಉಭಯಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


निषिद्ध कर्मों के आचरण की वासना के द्वारा चित्त के मल का बढता है।

निषिद्धकर्माचरणस्य वासनया चित्तमलः अनुमीयते।


ಆ ಲೌಕಿಕ ವೈದಿಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ವ್ಯಾಕರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

तत्र लौकिकं वैदिकम् उभयविधम् अपि व्याकरणम् आम्नातम्।


ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಸೂರ್ಯ, ಉಷಾ, ದ್ಯೌ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿ ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ಮೋಡವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು.

अनन्तरं सूर्यम् उषसम् उषःकालं द्याम् आकाशं च जनयन् उत्पादयन् आवरकमेघनिवारणेन प्रकाशयन् वर्तसे।


एवञ्च अहं स्थूलः इत्यस्य आत्मनः स्थूलत्वं बुद्ध्यते।

मैं स्थूल हूँ इस प्रकार से यहाँ पर जीव आत्मा को स्थूल समझता है।


ಮನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಧಿಕ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ.

मन का सामर्थ्य को जानना अत्यधिक कठिन है।


शरीरस्य अधिष्ठातृदेवः भवति विष्णुः।

ಶರೀರದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ್ದೇವನು ವಿಷ್ಣುವಾಗಿದ್ದಾನೆ.


अन्यारादितरर्ते ( पा ० सू ० २ . ३ .२९ ) इत्यादिना यस्मादिति ऋतेयोगे पञ्चमी।

अन्यारादितर्र्ते (पा०सू० २.३.२९) इत्यादि से यस्माद इसका ऋत के योग में पञ्चमी ।


इसका ही यह भाव भी अनन्तबल से युक्त जगदीश्वर के अन्तर से इस विचित्रजगत का स्रष्टा धारण करने वाला और पालन करने वाले उस परमात्मा की उपासना करनी चाहिए उसको छोड़कर अन्य किसी की उपासना नही करनी चाहिए।

ಅದೇ ಭಾವನೆಯು ಅನಂತಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಗದೀಶ್ವರನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬಾರದು.


ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ದೇವತೆಗಳ ದೂತರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

अतः वह देवों के द्वारा दूतरूप में लगाई गई और मनुष्यों के द्वारा दी हवि को लेकर के जाना है।


चतुर्थाध्यायात् आरभ्य अष्टमाध्यायपर्यन्तं सोमयागानां वर्णनमस्ति।

ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ ಸೋಮಯಜ್ಞದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.


पाठान्ते च पञ्चकोशातिरिक्तस्य आत्मनः स्वरूपं प्रदर्शितम्

पाठ के अन्त में पञ्‌चकोश के अतिरिक्त आत्मा का भी स्वरूप प्रदर्शित किया गया है।


. तवलकार आरण्यक किस नाम से कहलाता है?

तवलकारारण्यकं केन नाम्ना कथ्यते?


यहाँ समासवृत्ति में राजपुरुष निष्पन्न होता है।

ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಪುರುಷ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.


फिर वह अन्यत्र दोड॒ता है,चला जाता है।

ಮತ್ತೆ ಬೇರೆಡೆ ಓಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.


प्रकृत उदाहरण में आहवनीये यह अनीयर्-प्रत्ययान्त पद है, और वह अनीयर्-प्रत्यय रिद् होता है।

ಪ್ರಕೃತ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಹವನೀಯೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನೀಯರ್ - ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಪದವಿದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಅನೀಯರ್-ಪ್ರತ್ಯಯವು ರಿದ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


ಮತ್ತು ಇದರ ಅಂತ್ಯವರ್ಣ ಹ್ರಸ್ವ ಅಕಾರವಾಗಿದೆ.

और इसका अन्त्यवर्ण ह्रस्व अकार है।


ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ ಋಗ್ವೇದದ ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ "ಅಕ್ಷೈಃ ಮಾ ದಿವ್ಯಃ ಕೃಷಿಮಿತ್ ಕೃಷಸ್ವ" ಎಂದೇ ಆಗಿದೆ.

तथा च आम्नातम् ऋग्वेदीये अक्षसूक्ते ' अक्षैः मा दिव्यः कृषिमित् कृषस्व ' इति ।


ಹಾಗಾದರೆ ಶೃತಿಯು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಷೇಧವನ್ನು ಅಂದರೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಕಾಶವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ननु तर्हि प्राप्नोति श्रुत्योर्विप्रतिषेधः -- क्वचित्तेजःप्रमुखा सृष्टिः, क्वचिदाकाशप्रमुखेति।


ಅದು ಕೊನೆಗೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು.

उनको अन्त में ही जाना जा सकता है।


ಹೀಗೆ ಯಾವ ಪುರುಷನ ರಾಗಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧನವಾಗಿದೆಯೋ ಅವನು ವಿಷಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವನು.

इस प्रकार से जो पुरुष राग पाश के द्वारा बन्ध जाता है वह विषयों के अधीन होकर ही जीवन जीता है।


विभाषितम् सोपसर्गमनुत्तमम् इति सम्पूर्णं सूत्रमनुवर्तते।

विभाषितम् सोपसर्गमनुत्तमम् इस सम्पूर्ण सूत्र की अनुवृति है।


इत्थं चित्तशुद्धिः भवति चेत् ।

ಹೀಗೆ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯಾದರೆ !


अतः प्रकृत सूत्र से यहाँ उत् इसके स्वर को प्रकृत सूत्र से उदात्त करने का विधान है।

अतः प्रकृतसूत्रेण अत्र उत् इत्यस्य स्वरस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तत्वं विधीयते।


काव्यसंसारे कविता यावती प्राचीना वर्तते उपमालङ्कारः अपि तावान् एव प्राचीनः वर्तते।

ಕಾವ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕವಿತ್ವ ಎಷ್ಟು ಹಳೆಯದೋ, ಉಪಮಾಲಂಕಾರವೂ ಅಷ್ಟೇ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ.


(ग) लौकिकविग्रहः - राजपुरुषः इति समासः वृत्तिः।

(ಗ) ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ - ರಾಜ ಪುರುಷ ಎಂಬುದು ಸಮಾಸ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.


वेदान्तसारे उपरतेः लक्षणद्वयम् उक्तम् - “निवर्तितानाम् एतेषां तद्व्यतिरिक्तविषयेभ्यः उपरमणम् उपरतिः” अथवा “विहितानां कर्मणां विधिना परित्यागः” इति।

ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಉಪರತಿಯ ಎರಡು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ - "ನಿವರ್ತಿತಾನಾಮ್ ಏತೇಷಾಂ ತದ್ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಿಷಯಗಳಿಂದ ಉಪರಮಣಮ್ ಉಪರತಿಃ" ಅಥವಾ "ವಿಹಿತಾನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ವಿಧಿನಾ ಪರಿತ್ಯಾಗಃ" ಇತಿ |


ವಿಶೇಷವು - 'ಯುಙ್ಜ್ ಧಾತು'ವಿಗೆ 'ಘಞ್- ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ 'ಯುಗ' - ಎಂಬ ಶಬ್ಧವು ಉಚ್ಛಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

विशेष - युञ्ज् धातु से घञ् प्रत्यय करने पर सिद्ध हुआ युग- यह शब्द उञ्‌छादिगण में पढ़ा हुआ है।


ಇದು ನಿರ್ವಚನವಾಗಿಲ್ಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿದೆ.

ये निर्वचन नहीं हैं काल्पनिक है।


परस्तात् इति योगे का विभक्तिः दृश्यते।

परस्तात् इसके योग में कौन सी विभक्ति होती है?


जीवः अल्पज्ञः, ईश्वरः सर्वज्ञः।

ಜೀವವು ಅಲ್ಪಜ್ಞವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಈಶ್ವರನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗುತ್ತದೆ.


ಅರ್ಧಂ ನಪುಂಸಕಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.

"अर्धं नपुंसकम्" इति सूत्रस्य उदाहरणम् एकं देयम्।


೧೧. ಕಿದ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞೀಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.

11. किद्-धातु से क्वसुप्रत्ययऔर ङीप करने पर प्रथमा एकवचन में।


ಅಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೇ ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನವೇ ಆಗದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣ ವಿಷಯದ ಆಸಕ್ತಿಯು.

तत्र हेतुः निषिद्धकर्मनुष्ठानम्। अपरो हेतुः विषयासक्तिः।


अतः सूत्र का यह अर्थ होता है - उदात्तवान तिङन्त के परे रहते गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಉದಾತ್ತವತಿ ತಿಙಂತದ ನಂತರವಿರುವ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಕಾಶಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

तस्मात् अनेन प्रकृतसूत्रेण तस्य काश-शब्दस्य आदेः स्वरस्य आकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।


ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವಿವಾಹಿತರು ಮತ್ತು ಪತ್ನಿರಹಿತರು ಏನೇನನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು?

अग्निहोत्र विधी में अविवाहित तथा विपत्नीक को क्या करना चाहिए?


ಮರ್ಡಿತಾರಮ್ - ಮೃಡ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.

मर्डितारम् - मृड्-धातु से तृच्प्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन मे।


(ಕ) ಶ್ರವಣಮ್ (ಖ) ಮನನಮ್ (ಗ) ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಮ್ (ಘ) ಉಪಸನಾ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪರಮನಿಃಶ್ರೇಯಸವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

(क) श्रवणम् (ख) मननम् (ग) निदिध्यासनम् (घ) उपासना  मोक्षः परमनिःश्रेयसम् कथ्यते।


यच्छाब्दात् परं हिशब्दात् परं तुशब्दात् परम् इत्यर्थः।

यत शब्द से परे हि शब्द से परे तु शब्द से परे यह अर्थ है।


ब्राह्मणेषु यज्ञस्य तत्सम्बद्धानां विविधानाम् उपदेशानां च वर्णनम् अस्ति।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಗಳ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿವಿಧ ಉಪದೇಶಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.


वायोः विकारः कोषः कः भवति?

वायो विकार का क्या कोश होता है?


"ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ಅಕ್ಷರಸಹಸ್ರಾಣಿ" (ಅನು. ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ).

चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वात्रिंशच्च अक्षरसहस्राणि' (अनु.अन्तिमे भागे)।


ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

सूत्र की व्याख्या- छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।


ಮಹಾಭಾರತದ ಮೋಕ್ಷಪರ್ವದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನಿಘಂಟುವಿನ ಕರ್ತೃವು ಯಾಸ್ಕರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

महाभारतस्य मोक्षपर्वानुसारेण निघण्टोः कर्ता यास्को नासीत्।


1. तीन लिङ्ग होते हैं?

१. त्रीणि लिङ्गानि भवन्ति।


ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿಲ್ಲದ್ದು ಅನಿತ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

निरधिष्ठानम् अनित्यं न सम्भवति।


ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗವಿರಾಗವು ಇಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯಪದಾರ್ಥವು.

इहामुत्रफलभोगविरागः अत्र वैराग्यपदार्थः।


कारण यह है कि यदि अज्ञान नहीं है तो कभी भी अपरोक्ष उसका प्रतिभास नहीं हो।

कारणं हि यदि अज्ञानं नास्ति तर्हि कदापि तस्य अपरोक्षः प्रतिभासः न स्यात्।


लेकिन वह आत्यन्तिक नहीं होती है।

परन्तु आत्यन्तिकनिवृत्तिः न भवति।


ಮೂರು ಸ್ವರಗಳಿವೆ.

तीन स्वर हैं।


तेन उच्यते असौ वचनः इति तस्यार्थः वाच्यः इति यावत्।

ಯವುದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಚನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅದರ ಅರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ ವಾಚ್ಯಃ ಎಂದು.


ऋग्वेदीय उपनिषदों में एतरेय, कौषीतकि, साम परक उपनिषदों में छान्दोग्य, केन उपनिषद्, कृष्ण यजुर्वेद विषयी उपनिषदों में तैत्तरीय, महानारायण, कठ, श्वेताश्वतर, मैत्रायणी उपनिषद्, शुक्ल यजुर्वेद पर लिखे हुए ईशावास्य उपनिषद् बृहदारण्यक और अथर्ववेद में मुण्डक, माण्डूक्य, प्रश्‍न उपनिषद् गहरे चर्चित प्राचीन सभी जगह प्राप्त है।

ऋग्वेदीयोपनिषत्सु एतरेय-कौषीतकी, सामपरकोपनिषत्सु छान्दोग्य-केनोपनिषदौ, कृष्णयजुर्विषयकासु उपनिषत्सु तैत्तिरीय-महानारायण-कठ-श्वेताश्वेतर-मैत्रायण्युपनिषदः, शुक्लयजुरित्यधिकृत्य लिखिता ईशावास्योपनिषद् बृहदारण्यकं किञ्च अथर्ववेदीयासु मुण्डक-माण्डुक्य- प्रश्नोपनिषदः नितरां प्रथिताः प्राचीनाः सर्वत्र लभ्यमानाश्च सन्ति।


न किन्तु यो आत्मानात्मविवेकज्ञः विद्वान् भवति सः शरीरादिविलक्षणं परमार्थम् आत्मस्वरूपम् अवगच्छति।

ನ ಕೇವಲ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಅನಾತ್ಮದ ವಿವೇಕವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವವನು ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಶರೀರಾದಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ಪರಮಾರ್ಥದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.


पूर्वार्धे पर्जन्यसूक्तम् विद्यते , उत्तरार्धे च मनुमत्स्यकथा उपन्यस्तमस्ति ।

पूर्वार्ध में पर्जन्यसूक्त विद्यमान है, और उत्तरार्ध में मनुमत्स्य कथा लिखी गई है।


इत्यत्र वस्तुस्वभावः एव नियामकः।

यहाँ पर वस्तु स्वभाव ही नियामक होता है।


स च विग्रहः लौकिकालौकिकभेदेन द्विविधः।

ಆ ವಿಗ್ರಹವೂ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ ಭೇದಗಳಿಂದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.


१६.१.३) इदानीम् इन्द्रसूक्तस्य मूलपाठम् अवगच्छाम दासपत्नीरहिगोपा अतिष्ठन्निरुद्धा आपः पणिनेव गावः।

16.1.3 अब इन्द्रसूक्त के मूलपाठ को जानेंगे दासप॑त्नीरहिंगोपा अतिष्ठन्निरुद्धा आपः पणिनेव गावः।


अनात्मविषयेभ्यः आत्मस्वरूपं विवेचनीयमस्ति।

ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸಬೇಕು.


उस यज्ञ से अश्व, पशु, गायें इत्यादि उत्पन्न हुए।

ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಅಶ್ವ, ಪಶು, ಹಸು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.


ಈ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ನೀವು- ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಮರರಾದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಪ್ರಧಾನವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ.

इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : ब्राह्मण ग्रन्थों के महत्त्वपूर्ण विषयों को जान पाने में; मुख्य आख्यान और उनमें प्रतिपादित विषयों को समझ पाने में; संहिता ब्राह्मण की भिन्नता बता पाने में; देव अमर कैसे हुए इस विषय को समझ पाने में; और प्रधान ब्राह्मण ग्रन्थों के विषय में विस्तार से जान पाने में।


अत्र अभिधानम् इति करणे ल्युट्।

यहाँ अभिधान इस करण में ल्युट् प्रत्यय है।


स मत्स्यः तस्य समीपे तरन् आगतवान्।

वह मछली तैरती हुई उनके समीप आई।


ವಿಹಿತಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವಲ್ಲದ ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಪಾಪಭಾಜನರಾಗುತ್ತಾರೆ.

विहितकर्मणाम् अननुष्ठानेन निषिद्धकर्मणां च अनुष्ठानेन मनुष्याः पापभाजः भवन्ति।


निषिद्धानि नरकाद्यनिष्टसाधनानि ब्राह्मणहननादीनि कर्माणि।

ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ನರಕಾದಿ ಅನಿಷ್ಟಸಾಧನಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸಾಯಿಸುವ ಕರ್ಮಗಳು.


ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯವರೆಗೆ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ.

पञ्चम अध्याय का चतुर्थपाद का परिसमाप्ति तक यह सूत्र का अधिकार है।


ईषते - ईष् धातु से लट् प्रथमपुरुष एकवचन में यह बनता है।

ईषते - ईष्धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपमिदम् ।


अत्र तस्मात् नुट् अचि इति पदच्छेदः ।

ಇಲ್ಲಿ ಅದರಿಂದ ನುಟ್ ಅಚಿ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದಗಳು ಬರುತ್ತದೆ.


टज्विधायकं "राजाहः सखिभ्यष्टच्" इति सूत्रम्।

यहाँ “राजाहः सखिभ्यष्टच्'' टच् विधायक सूत्र है।


೨೩. ಆನಂದಮಯ ಕೋಶವೆಂದರೆ ಏನು?

२३. आनन्दमयकोशः कः?


अयं प्रपाठकः आरण्यकस्य परिशिष्टभागः वर्तते।

ಈ ಪ್ರಪಾಠಕ ಆರಣ್ಯಕದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.


तदा मत्स्यः अब्रवीत् विशालजलप्रवाहे समस्तं प्राणिमण्डलम् अन्ते वक्ष्यामि।

तब मछली ने कहा की विशालजल प्रलय के समय समस्त प्राणिमण्डल जल में लीन हो जायेगा।


वे है श्रोत्र, त्वचा, नेत्र, जिह्वा, तथा घ्राण।

तानि च श्रोत्रत्वक्वक्षुर्जिह्वाघ्राणाख्यानि।


यज्ञस्य महत् तात्पर्यं भवति त्यागः।

यज्ञ का तात्पर्य त्याग होता है।


पूर्वकल्पे पुरुषमेधयाजी आदित्यरूपं प्राप्तः स्तूयते।

पूर्वकल्प में पुरुषमेधकर्ताओं ने आदित्यरूप को प्राप्त किया।


उपनिषद् अतिसरलशैल्या तत्त्वं कथयति, तेन तासां महत्त्वं लोकप्रियत्वं च प्रतिदिनं वर्धते।

उपनिषद् अति सरल शैली में तत्त्व को बताते है, उससे उनका महत्त्व और लोकप्रिय प्रतिदिन बढ़ती है।


ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಉತ ಶಬ್ದದ ವಿಕಲ್ಪ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.

टिप्पणी - उतशब्दस्य विकल्पः अर्थः।


और तीसरा हेतु चित्तगत अशुभ भावनाएँ हैं।

ಮೂರನೇ ಹೇತು ಚಿತ್ತಗತಾಶುಭವಾಸಗಳು.


कर्षात्वतः यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, घञः यह भी षष्ठी एकवचनान्त है, अन्तः यह प्रथमा एकवचनान्त है, उदात्तः यह भी प्रथमा एकवचनान्त पद है।

"ಕರ್ಷಾತ್ವತಃ" ಎಂದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು, "ಘಞಃ" ಎಂದೂ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು, "ಅಂತಃ" ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು, "ಉದಾತ್ತಃ" ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.


कपिशवर्णयुक्ताः अश्वाः तद्रथं नयन्ति।

ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಅಶ್ವಗಳು ಅವನ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.


विशेषप्रयोजनसाधनाय द्विगुसमासस्य "द्विगुश्च" इत्यनेनन तत्पुरुषसंज्ञा अत्र वर्णिता।

ವಿಶೇಷವಾದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ದ್ವಿಗುಸಮಾಸದ "ದ್ವಿಗುಶ್ಚ" ಇದರಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.


और वह तत्पुरुष समास है।

ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


वेदविहितानां कर्मणां व्यवस्थापनं क्रमपूर्वकं कल्पशास्त्रे कल्पितम्।

ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.


ಸೂತ್ರದ ರಚನೆ - ಸುಗಂಧಿತೇಜನ ಶಬ್ದದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರ , ಮತ್ತು ತೆ ಶಬ್ದದ ಸ್ವರ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ .

सूत्रावतरणम्- सुगन्धितेजनस्य प्रथमस्य द्वितीयस्य च स्वरस्य, ते शब्दस्य च स्वरस्य विकल्पेन उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्।


यतो हि भवन्तौ उभौ क्रोधविहीनौ सन्तौ धनं सहस्रस्तम्भसमन्वितं सौधं च धारयतः इति।।

क्योंकि आप दोनों ही क्रोध से रहित होने पर धन को हजार स्तम्भ के समान धारण करो।


ईश्वरनामैतत्।

ಇದು ಈಶ್ವರನ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.


तस्य रूपम् एव विश्वस्य सर्वेषां रूपम् इति।

ಅದರ ರೂಪವೇ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲದರ ರೂಪ.


क्वचित् च हइन्द्रविषयकमन्त्रेषु तेजस्वितायाः प्राचुर्यं॑ परिलक्ष्यते।

ಇಂದ್ರವಿಷಯಕ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಆಧಿಕ್ಯತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.


यदि वेदाङ्ग सहित विधि का अनुसरण करके कोई वेद का अध्ययन करता है तो उस प्रमाता को वेद के अध्ययन के समय ही वेदान्त तत्व का ज्ञान हो जाता है।

यदि वेदाङ्गसहितं विधिम् अनुसृत्य वेदाध्ययनं भवति तर्हि प्रमाता वेदपाठकाले एव वेदान्ततत्त्वं जानाति।


यज्ञकर्म का नियमित ऋत है।

ಯಜ್ಞಕರ್ಮದ ನಿಯಮಿತ ಋತವಾಗಿದೆ.


तत्त्वमस्यादिजन्यज्ञानेन जीवः अज्ञानं विनाशयित्वा स्वस्वरूपमाप्नोति।

ತತ್ವಮಸಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜೀವವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿನಾಶ ಮಾಡಿ ಸ್ವಂತ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.


उपनिषत् परा विद्येति कथ्यते।

उपनिषद् परा विद्या कहलाती है।


इसलिए यहाँ पर श्रवणादिव्यतिरिक्त विषय कहा गया है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರವಣಾದಿವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಿಷಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


उदाहरणः-वार्तिक का उदाहरण है-शाकपार्थिवः।

ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ವಾರ್ತಿಕದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವವೆಂದು.


यथा- छान्दोग्योपनिषदि पिता उद्दालकः पुत्रं श्वेतकेतुं कथयति यत् “सदेव सोम्य इदम् अग्र आसीत्, एकमेवाद्वितीयम्” (६/२/१) इति।

ಹೇಗೆ - ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಉದ್ದಾಲಕನು ಪುತ್ರ ಶ್ವೇತಕೇತುವಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ "ಸದೇವ ಸೋಮ್ಯ ಇದಮ್ ಅಗ್ರ ಆಸೀತ್, ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್" (೬/೨/೧) ಎಂದು.


ಇದು ಯಾವ ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನುವಾಕದಲ್ಲಿ , ಅದರ ವರ್ಣನೆಯು ಕೂಡ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ये किस वेद में प्रपाठक में और अनुवाक में है, उसका भी यहाँ वर्णन है।


विज्ञानमय आत्मा के अत्यन्त समीप होता है।

विज्ञानमयः आत्मनः अत्यन्तं समीपं वर्तते।


कुलालस्य गृहे प्रातः कश्चन मृत्तिकां दृष्टवान्।

ಕುಲಾಲನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮಣ್ಣೀನ ಮುದ್ದೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.


वैदिक काव्य के विषय में विद्वानों के मन में कोई भी संदेह नहीं है।

ವೈದಿಕಕಾವ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ.


ಆ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಪಾಣಿನಿ ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೀಪ್ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

उस प्रत्यय के विधान के लिए भगवान् पाणिनी ने ऋनेभ्यो ङीप् सूत्र की रचना कीौ।


उस प्रकार का रथ दिन में अन्तरिक्ष में घुमता है।

तादृशो रथो दिवि अन्तरिक्षे विभ्राजते।


ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಯೂಪದಾರು ಇಲ್ಲಿ ಯೂಪ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ.

अतः प्रकृत सूत्र से यूपदारु यहाँ पर यूप इस पूर्वपद में प्रकृति स्वर होता है।


ಇದು ಮೂರು ಪದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂದಿರುವ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ. ’ನ’ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ. ’ಉದಾತ್ತದ್ವರಿತೋದಯಮ್ ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತ. ’ಅಗಾರ್ಗ್ಯಕಾಶ್ಯಪಗಾಲವಾನಾಮ್’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಬಹುವಚನಾಂತ.

त्रिपदात्मके अस्मिन् सूत्रे न इति अव्ययपदम्, उदात्तस्वरितोदयम् इति प्रथमैकवचनान्तम्, अगार्ग्यकाश्यपगालवानाम् इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्।


ಮತ್ತು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, “ಯದ್ಗಂಹಿಷ್ಠಂ ನಾತಿವಿಧೇ ಸುದಾನೂ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಸಮವರ್ತತಾಗ್ರೇ” (ಆ.ಶ್ರೌ. 3.8.1) ಎಂದು.

सूत्रितञ्च 'यद्गंहिष्ठं नातिविधे सुदानू हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे' (आ० श्रौ० ३।८।१) इति।


ಅದು ನನ್ನ ಪರಲೋಕ ಇಚ್ಛಾ ಆಗಬೇಕು ಅಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕ ನನ್ನ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾಡಬೇಕು.

वह मेरा परलोक अच्छा होवे अर्थात् समस्त लोक मेरी कामना पूर्ण करने वाले हो।


द्वितीये च भागे अष्टौ अष्टकानि, चतुष्षष्टिरध्यायाः, सप्तदशोत्तरसहस्राणि च सूक्तानि च सन्ति।

ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಷ್ಟಕಗಳು ೪೬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ೧೦೧೭ ಸಾವಿರ ಸೂಕ್ತಗಳು ಇವೆ.


कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात् अन्तः इति उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयम् अत्र अनुवर्तते।

ಕರ್ಷತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತಃ , ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ.


स्पष्टज्ञानेन यः कोऽपि मानवः पुरुषार्थलाभाय यतेत।

स्पष्ट ज्ञान के द्वारा कोई भी मानव पुरुषार्थो की प्राप्ति के लिए प्रयास करता है।


ಯಾರೋ ಹೇಗಾದರೂ ತೃಷೆಗಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೂಪವಿದೆ ಎಂದು. ಅದರಲ್ಲಿ ನೀರಿದೆ. ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂದು.

यथा कश्चित् कञ्चित् तृषार्तमाह- समीपे कूपोऽस्ति। जलं चास्ति तस्मिन्। कृते प्रयत्ने लभेत इति।


ತಾಯಿಯ ಅಂತಹ ವಚನಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಶಿಶುವು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.

माता के उस प्रकार के वचनों से बार बार निगृहित शिशु फिर अपने स्थान से दूर नहीं जाता है।


इस कारण से जन्तु जन्म जन्मांतरों को प्राप्त करता है।

ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಜೀವಿಯ ಜನ್ಮ ಜನ್ಮಾಂತರವು ಸಿಗುವುದು.


ಬಹುವ್ರೀಹೇಃ ಇದು ಕೂಡ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಪದದ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.

बहुव्रीहेः इत्यपि प्रातिपदिकात् इत्यस्य विशेषणं भवति।


और सूत्र में कहा गया है “यद्गंहिष्ठं नातिविधे सुदानू हिरण्यगर्भ: समवर्तताग्रे' (आ० श्रौ० ३।८।१) इति।


ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮ, ಇಂದ್ರ ವೃತ್ರನ ಯುದ್ದ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

इस प्रकार सम्पूर्ण इन्द्रसूक्त में इन्द्र का पराक्रम, इन्द्र वृत्र का युद्ध, और इन्द्र की महानता का वर्णन 'किया।


सरलार्थ - स्वामी मेघ के द्वारा रक्षित जल वृत्र के द्वारा रोका गया जैसे पणिनाम के राक्षसगण ने गायों को छुपाया था।

सरलार्थः- स्वामित्वे स्थित्वा मेघैः रक्षिताः आपः वृत्रेण निरुद्धाः यथा पणिनामकराक्षसः गाः अगोपायत्।


यदि एक बार ही सम्पादन करना हो तो उसका वर्षा ऋतु में सम्पादन करना चाहिए।

ಒಂದು ವೇಳೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಬಹುದು.


एतावता पञ्चकोशानां प्रतिपादनेन आत्मनि अनात्मभूतानां अन्नमयादिकोशानां अध्यारोपः अभवत्।

इन पञ्चकोशों के प्रतिपादन के द्वारा ही आत्मा में अनात्मभूत अन्नमयादि कोशों का अध्यारोप हुआ।


ಯುಯುಧಾತೆ - ಯುಧ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆತ್ಮನೇಪದದಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಪ್ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

युयुधाते - युध्-धातोः आत्मनेपदिनः क्विपि लिटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्।


डाप् प्रत्यय के अभाव में तो दामन् रूप ही बैठता है।

ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ದಾಮನ್ ರೂಪವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.


अतएव वैदिक मन्त्र में इन्द्र से बाद में ही अग्नि को महत्व दिया गया है, उसके महत्व को प्रकट करने के लिए अग्नि देवता के दो सौ से अधिक सूक्तों में उसका वर्णन किया गया है।

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಗೇ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಅಗ್ನಿ ದೇವನ ಇನ್ನೂರು ಸೂಕ್ತಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


नाटक में जो आज भी गद्य पद्य का मिश्रण देखते हैं।

नाटके यदधुना गद्यपद्ययोर्मिश्रणं दृश्यते।


अत्यन्तं क्रममाणस्य विष्णोः उत्कृष्टे स्थाने मधुरनिःस्यन्दो वर्तते।

अत्यन्तकर्मो के कर्ता विष्णु के उत्कृष्ट स्थान में मधुर सरोवर है।


इस प्रकार पाणिनी यह आचार्य उपसर्जन वेदाध्ययन-३४५ ( पुस्तक-१ ) अन्तेवासीवाचि उत्तरपद को होता है।

ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಣಿನೀಯಾಃ ಎಂಬ ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಾಂತೇವಾಸಿವಾಚಕವಾದ ಉತ್ತರಪದವು ಇರುತ್ತದೆ.


यहाँ भाषितपुंस्कादनूड इस लुप्त षष्ठयेकवचनात्त समस्त पद को स्त्रियाः शब्द का विशेषण हैं।

अत्र भाषितपुंस्कादनूङ् इति लुप्तषष्ठ्येकवचनान्तं समस्तं पदं स्त्रियाः इत्यस्य विशेषणम्।


ಕುರುಡನು  ನಡೆಯುವ ವೇಳೆ ಸ್ತಂಭದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡರೆ ಆ ತಪ್ಪು ಕುರುಡನ ದೃಷ್ಟಿಹೀನ್ತೆಯದ್ದು ಹೊರತು ಸ್ತಂಭದ್ದಲ್ಲ. - "ನಾಯಂ ಸ್ಥಾನೋರಪರಾಧೋ ಯದೇನಮ್ ಅಂಧೋ ನ ಪಶ್ಯತಿ".

जैसे अन्धा जाते समय में यदि खम्भे से आघात को प्राप्त करता है, तो वह दोष उस अन्धे की दृष्टिहीनता है, स्तम्भ का कोई दोष नहीं है - “नायं स्थानोरपराधो यदेनम् अन्धो न पश्यति'।


ऐलूषकवष ऋषि, त्रिष्टुप् और ७ वे मन्त्र में जगती छन्द है, अक्ष ऋषि देवता है।

ಐಲೂಷಕವಷ ಋಷಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಮತ್ತು ೭ನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತೀ ಛಂದವಿದೆ, ಅಕ್ಷ ಋಷಿ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.


ಯಜ್ಞದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಈ ಸಂಹಿತೆಯ ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಆಚಾರ್ಯ ಸಾಯಣರು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ರಚಿಸಿದರು.

यज्ञस्य मुख्यस्वरूपस्य निष्पादकत्वेन अस्याः संहितायाः विद्वत्तापूर्णभाष्यं सर्वप्रथमम् आचार्यसायणेन रचितम्।


हरि ङि अधि यह अलौकिक निग्रह है।

हरि ङि अधि इत्यलौकिकविग्रहः अस्ति।


ಈ ದ್ವಿಪದದ ವಾಸ್ತವಿಕರೂಪದ ಪರಿಚಯ ಆಗದ್ದರಿಂದ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ಮ್ ಮುಲ್ಲರ್-ಮೈಕ್ಡೋನಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಂಗ್ಲರಿಗೆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಗೊತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ.

अस्याः एव द्विपदायाः वास्तविकस्वरूपस्य परिचयाभावात् मैक्समूलर-मैक्डोनलप्रभृतीनां आङ्ग्लवेदज्ञानां गणना भ्रान्ता अभवत्।


परन्तु इस सूक्त में उस प्रकार की कोई कल्पनादि विद्यमान नही है।

परन्तु अस्मिन् सूक्ते तथाविधं किमपि कल्पनादिकं न विद्यते।


इस प्रकार अन्य उदाहरण ही इस प्रकार सिद्ध होते हेैं।

ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.


उसने प्रजापति के शिर का छेदन किया।

तेन प्रजापतेः शिरश्छेदनं कृतम्।


सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಭಯಪ್ರಕೃತಿಕ ಇದಕ್ಕೆ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಇರುತ್ತದೆ.

पञ्चम्यन्त सुबन्त को त्रयप्रकृतिक को सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।


आम्रेडित का उदाहरण है- चौर चौर, वृषल वृषल, दस्यो दस्यो घातयिष्यामि त्वा, बन्धयिष्यामि त्वा इत्यादि।

ಆಮ್ರೇಡಿತದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ - ಚೌರ ಚೌರ, ವೃಷಲ ವೃಷಲ, ದಸ್ಯೋ ದಸ್ಯೋ ಘಾತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾ, ಬಂಧಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾ ಇತ್ಯಾದಿ.


21. “परार्थाभिधानं वृत्तिः" यह वृत्ति का लक्षण है।

೨೧. "ಪರಾರ್ಥಾಭಿಧಾನಂ ವೃತ್ತಿಃ" ಇದು ವೃತ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.


इसलिए ही गोपाय नः स्वस्तये यह प्रयोग सिद्ध होता है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಗೋಪಾಯ ನಃ ಸ್ವಸ್ತಯೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


ಉದಾಹರಣೆ - ಸದ್ವೈದ್ಯಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

उदाहरण -सद्वैद्यः इत्यादि इस सूत्र का उदाहरण है।


रोगों की उत्पत्ति कैसे होती है?

रोगाणाम् उत्पत्तिः कथं भवति?


तत्र च विविधेषु सूक्तेषु लौकिकविषयाणां राजकर्मादीनां विधानम् अस्ति।

और वहाँ विविध सूक्तों में लौकिक विषयों पर राजकर्म आदि का विधान है।


यहाँ झल् यह विभक्ति का विशेषण है।

अत्र झल् इति विभक्तेः विशेषणम्।


उस आद्युदात्त स्वर के विधान के लिए प्रकृत सूत्र की रचना की है।

ಆ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ .


अध्वराणाम् इत्यस्य कः अर्थः?

अध्वराणाम् इसका क्या अर्थ है?


स्वीकृते च एकार्थीभावरूपे सामर्थ्य राजन् ङस् पुरुष सु इति समुदायः समुदायशक्त्या एव राजसम्बन्धी पुरुषः इति विशिष्टार्थ बोधयति।

ಸ್ವೀಕೃತವಾದಾಗ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವರೂಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ರಾಜಸಂಬಂಧಿ ಪುರುಷ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.


एतानि सूक्तानि तत्कालिकसमाजस्य स्वरूपज्ञाने विशेषरूपेण सहायकानि भवन्ति।

इन सूक्तों का उस समय के समाज के स्वरूप को जानने में विशेषरूप से सहायक होते है।


ಅಭಿಲಷಿತ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

अभिलषित फल को देने वाला सत्य है।


सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ  - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


गतिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्।

गति: यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।


ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ ಎಂದು ಎರಡು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ.

इतः पूर्वं विवेकः वैराग्यम् इति साधनद्वयं वर्णितम्।


हे शूर शौर्ययुक्त इन्द्र सोमम् अजयः जितवान्।

ಹೇ ಶೂರನೇ ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಇಂದ್ರನು ಜಯಶಾಲಿ ಸೋಮನನ್ನು ಗೆದ್ದನು.


वहाँ कहा जाता है कि वह अच् उदात्त अथवा स्वरित होता है।

तत्र उच्यते यत् सः अच् उदात्तः स्वरितः वा भवति इति।


देवताद्वन्द्रे युगपत् उभे प्रकृत्या भवतः।

देवतावाची हन्द्व॒ समास में एक साथ दोनों को प्रकृतत स्वर होता है।


अन्त: करण के ही वृत्तिभेद के द्वारा बुद्धि मन, चित्त, तथा अहङ्कार इस प्रकार से चार विभाग होते है।

अन्तःकरणस्यैव वृत्तिभेदेन बुद्धिः मनः चित्तम् अहङ्कारः इति चतुर्धा विभागः।


ವೇದದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದ ಯಜ್ಞಾನುಷ್ಠಾನದ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

वेदशेषभूताः इमे ब्राह्मणग्रन्थाः यज्ञानुष्ठानस्य विस्तृतं वर्णनं कुर्वन्ति।


अत्र वषट्कारः इति पदेन वौषट् इति अव्ययपदं गृह्यते।

यहाँ वषट्कारः इस पद से वौषट् इस अव्ययपद को ग्रहण करते है।


೩೭. ಅವಿದ್ಯಾಗತ ಸತ್ವಗುಣದ ಪರಿಣಾಮವು ಯಾವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ?

37. अविद्यागत सत्वगुण का क्या परिणाम होता है?


अयं नियम एव ऋतम्।

यह नियम ही ऋत् है।


ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ತತ್ಕೃತ ಅರ್ಥೇನ ಗುಣವಚನನೇನ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದವಿದೆ.

सूत्रव्याख्या - सूत्रेऽस्मिन् तृतीया तत्कृत अर्थेन गुणवचनेन इति पदच्छेदः।


ಜೀವದ ವಾಸ್ತವಿಕ ರೂಪವೇ ಬ್ರಹ್ಮ.

जीवस्य वास्तविकं रूपं ब्रह्म एव।


फिर भी जो काम्य कर्म वर्णाश्रम कर्म रूप के द्वारा प्राप्त होते हैं तो वे यदि निष्काम भावना के द्वारा किये जाते हैं।

ಆದರೂ ಯಾವ ಕಾಮ್ಯ ಕಾರ್ಮಗಳು ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಕರ್ಮರೂಪದಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕಾಮಭಾವನೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು.


ಶತುಃ ಅನುಮಃ ನದ್ಯಜಾದಿ ಇವು ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.

शतु: अनुमः नद्यजादी ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।


केवल इच्छा से घट का निर्माण नहीं होता हे।

ಕೇವಲ ಇಚ್ಚೆಯಿಂದ ಘಟವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


यज्ञवेद्याः पूर्वस्यां दिशि यूपः स्थापनीयः।

यज्ञ वेदी की पूर्व दिशा में खूटा स्थापित करना चाहिए।


उदैत् ये रूप कैसे सिद्ध हुआ?

ಉದೈತ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?


ನ್ಯೂಂಖ ಎಂದರೇನು ?

न्यूङ्ख क्या?


एवम् अस्मिन् पाठे वयं षट् मन्त्रान् पठिष्यामः।

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಾವು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಆರು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತೇವೆ.


ಮೂರನೆಯ, ಏಳನೆಯ, ಎಂಟನೇ ಪ್ರಪಾಠಕರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

तीसरे, सातवें, आठवें प्रपाठकों का नाम लिखिए।


अतः अयं संज्ञाधिकारः।

ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಂಜ್ಞಾ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ.


' ( ऋग्वे. १०/९७/१५ ) एक सूक्त से ज्ञात होता है कि प्राचीन काल में भी प्रजा ही राजा को चुनती थी।

(ಋಗ್ವೆ 10/97/15)  ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರೇ ರಾಜನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಒಂದು ಸೂಕ್ತದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.


आत्मा मनसा संयुज्यते मनः इन्द्रियेण इन्द्रियम् अर्थनेति न्यायोक्तेर्मनः सम्बन्धम् अन्तरा तेषाम् अप्रवृत्तेः।

ಆತ್ಮವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯವನ್ನು, ಅರ್ಥದಿಂದ ನ್ಯಾಯ ಯುಕ್ತ ಮನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅವೆರಡರ ಪ್ರವೃತ್ತ ಮಾಡುತ್ತದೆ.


सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र पश्य इति तिङन्तं लोडन्तमस्ति।

ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಪಶ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙಂತ ಲೋಡಂತವಿದೆ.


ಹೇಗೆ ಅಗ್ನಿಯ ಸಾನಿಧ್ಯದಿಂದ ದ್ವಿಸ್ಫುಲಿಂಗ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವ ಆತ್ಮದ ಶೋಧನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

जैसे अग्नि के सानिध्य से द्विस्फुलिङग उत्पन्न होते हैं वैसे ही जो आत्मा का शोधयिता है।


मृळत इत्यस्य कः अर्थः ?

ಮೃಳತ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು ?


अत एव अन्तःकरणं त्रिगुणात्मकम् भवति।

इसलिए ही अन्तः करण त्रिगुणात्मक होता है।


ಆದರೆ ಲಿಂಗದ ಇದು ಲೌಕಿಕ ಲಕ್ಷಣ ಜಡ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

परन्तु लिङ्ग का यह लौकिक लक्षण जडपदार्थो में सम्भव नहीं है।


छन्दसि अनेकम् अपि साकाङ्क्षम् ये सूत्र में आये पदच्छेद है।

छन्दसि अनेकम् अपि साकाङ्क्षम् इति सूत्रगतपदच्छेदः।


೭. ಪೃಷ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಪೃಷತ್ ಚ ತದ್ ಆಜ್ಯಂ ಚ ಪೃಷದಾಜ್ಯಮ್.

7. पृष्-धातोः शतृप्रत्यये, पृषत् च तद् आज्यं च।


गद्यात्मकमन्त्राणां किमभिधानम्?

गद्यात्मक मन्त्रों का क्या अभिधान है?


ವಿಶೇಷ - ಆದ್ಯುದಾತ್ತಃ ಅದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಯಾವುದು ಪ್ರತ್ಯಯಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ , ಆ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಓದಲಾಗಿದೆಯೋ , ಆ ಆ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

विशेषः- आद्युदात्तः स एव भवति यः प्रत्ययसंज्ञः भवति, तन्नाम यः यः शब्दः प्रत्ययाधिकारे पठितः, तस्य तस्य शब्दस्य आदिः स्वरः उदात्तः भवति।


ಪಾರಾಶರೀಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?

पाराशरीशिक्षायां केषां विषयाणां विवेचनं वर्तते।


उसका बोध कराने वाले शब्द में यह अर्थ।

ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಶಬ್ದವೆಂದಾಗಿದೆ.


5 गुरु के लाभ का क्या हेतु होता है?

5. गुरुलाभे को हेतुः।


वृषादिगणे तावत् वृष-जन-त्वर-हय-गय-नय-तय-अंश-वेद-सूद-पद-गुहाः इत्यादयः शब्दाः सन्ति।

वृषादिगण में उन वृष-जन-त्वर-हय-गय-नय-तय-अंश-वेद-सूद-पद-गुहाः इत्यादि शब्द है।


( ६.१.१९३ ) सूत्र का अर्थ- ल जिसका इत् सञ्ञक हो, ऐसे प्रत्यय से पूर्व को उदात्त होता है।

(6.1.193)  ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಹಿಂದಿರುವವುಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


और कौन पाद कहलाये?

ಮತ್ತು ಯಾರನ್ನು ಪಾದ ಎಂದು ಕರೆದರು?


इस प्रकार की ऋचा प्राकृतिक दो पाद वाली कहलाती है।

ಇಂತಹ ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು "ನೈಮಿತ್ತಿಕದ್ವಿಪದಾ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


सूत्रार्थः - गत्यर्थलोटा युक्तं लोडन्तं नानुदात्तम्।

सूत्र का अर्थ - गति अर्थ वाले लोट् लकार युक्त लोडन्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।


ಈ ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಲಖಿಲ್ಯಸೂಕ್ತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣ ಋಕ್ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲು ಹತ್ತು ಮಂಡಲ, ಎಂಭತ್ತೈದು ಅನುವಾಕಗಳು ೧೦೮ ವರ್ಗಗಳು ಇವೆ.

उपर्युक्त दोनों भाग के प्रथम भाग में ही बालखिल्य सूक्तों को छोडकर सम्पूर्ण यह ऋग्वेद संहिता में दस मण्डल, पचासी अनुवाक, दो हजार छः वर्ग हैं।


ಬುದ್ಧಿಯು ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ

बुद्धिरत्र विज्ञानं भवति।


ಆಶಾಶಬ್ದವು  ’ಆಶಾಯಾ ಅದಿಗ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ಚೇತ್’ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

आशाशब्दः 'आशाया अदिगख्या चेत्' इति सूत्रेण अन्तोदात्तः वर्तते।


यत्र अ च ण् च इत्यस्य इत्संज्ञा भवति तत्र ज्णित भवति ।

ಎಲ್ಲಿ ಅ ಚ ಣ ಚ ಇವುಗಳ ಇತ್ ಸಂಙ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಞಿತ್ ಇರುತ್ತದೆ.


ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ವಸಂತಾದಿಗಳಿಗೆ ಆಜ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷ ರೂಪತ್ವದಿಂದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

अनन्तर में वसन्तादी को आज्यादि विशेष रूपत्व से सङ्कल्प किया गया हेै।


एवं विग्रह वाक्य अवयव पदार्थों से पर अन्य जो विशिष्ट अर्थ है वह प्रातिपदिक वृत्ति है।

ಹಾಗೆಯೇ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯ ಅವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ನಂತರ ಬೇರೆ ಯಾವ ವಿಶಿಷ್ಠ ಅರ್ಥವಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.


ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ತವ್ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ ಇದರಿಂದ ಲಭ್ಯವಾದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವನ್ನು ಇದರಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

षष्ठ्यन्तस्य ब्राह्मणस्येति सुबन्तस्य तव्यप्रत्ययान्तेन कर्तव्यम् इत्यनेन प्राप्तः षष्ठीसमासः अनेन निषिध्यते।


उस मनुष्य का पोषण करने के लिये किसी भी अपरिचित मनुष्य की शरण में जाना चाहिए।

तं जनं पोषणकरः कस्यापि अपरिचितस्य जनस्यैव शरणं गन्तव्यम्।


ಇವುಗಳ ವಿನಿಯೋಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

एतेषां च विनियोगानां वैज्ञानिकदृष्ट्या सम्मतत्वमपि तत्र प्रदर्श्यते।


ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- एवम् आदीनाम् अन्तः उदात्तः इति।

उससे यहाँ पदों का अन्वय है - एवम् आदीनाम् अन्तः उदात्तः इति।


ಸಖ್ಯಮ್ - ಭಗವಂತನ ಜೊತೆ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಇರುವುದು. ಆತ್ಮವಿವೇದನೆ - ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದು.

सख्यम् भगवान के साथ सौहार्द आत्मनिवेदनम् भगवान में आत्मसमर्पण।


कर्मणा उत्कृष्टेन देवत्वं प्राप्ताः कर्मदेवाः।

ಕರ್ಮದಿಂದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟದಿಂದ ದೇವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಆ ಕರ್ಮದೇವ.


स होवाचापीपरं वै त्वा व्वृक्षे नावं प्रतिबघ्नीष्व तं तु त्वा मा गिरौ स॒न्तमुदकमन्तश्छैत्सीद्यावद्यावदुदकं समवायात्तावततावदन्ववसर्पासीति स ह तावत्तावदेवान्ववससप्र्प तदप्येतदुत्तरस्य गिरेप्रमनोरवसर्पणमित्यौघो हताः सर्वाः प्रजा निरुवाहाथेह मनुरेवैकः परिशिशिषे ॥ ६ ॥

ಸ ಹೋವಾಚಾಪೀಪರ ವೈ ತ್ವಾ ಳೃಕ್ಷೆ ನಾವಂ ಪ್ರತಿಬಧ್ನೀಷ್ವ ತಂ ತು ತ್ವಾ ಮಾ ಗಿರೌ ಸಂತಮುದಕಮಂತಶ್ಚೈತ್ಸೀದ್ಯಾವದುದಕಂ ಸಮವಾಯಾತ್ತಾವತ್ತಾವದನ್ವವಸರ್ಪಾಸೀತಿ ಸ ಹ ತಾವತ್ತಾವದೇವಾನ್ವವಸಸರ್ಪತದಪ್ಯೇತದುತ್ತರಸ್ಯ ಗಿರೇರ್ಮನೋರವಸರ್ಪಣಮಿತ್ಯೌಘೋ ಹತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ನಿರುವಾಹಾಥೇಹ ಮನುರೇವೈಕಃ ಪರಿಶಿಶಿಷೆ ।।೬।।


द्वितीयप्रपाठकस्य आदिमेषु त्रिषु अध्यायेषु कस्य वर्णनम् अस्ति?

ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?


ಸಮಾಸದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನಿರುತ್ತದೆ?

समास का अन्त क्या होता है?


अत्र परस्मैपदानां णलतुसुस्थलथुसणल्वमाः इत्यनेन विहितः उस्-प्रत्ययः प्रत्ययस्वरेण उदात्तः।

यहाँ पर “परस्मैपदानां णलतुसुस्थलथुसणल्वमाः' इससे उस्-प्रत्यय का नियम किया है और वह प्रत्यय स्वर से उदात्त है।


ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಮ್ದ ಕಳ್ಳ, ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಗಳಿಂದಾಗುವ ಭಯದ ನಿವೃತ್ತಿಯು.

शस्त्रास्त्रादिना चौरव्याघ्रादिजभयनिवृत्तिः।


तृतीयान्त सुबन्त को तृतीयान्तार्थकृतगुणवचन और अर्थशब्द के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।

तृतीयान्तं सुबन्तं तृतीयान्तार्थकृतगुणवचनेन अर्थशब्देन च सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।


इसके बाद पर वर्णसम्मेलन होने पर दण्डिनी रूप सिद्ध होता है।

ಇದರ ನಂತರ ವರ್ಣಸಮ್ಮೇಳನವಾದಾಗ ದಂಡಿನೀ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.


अथर्ववेद की शाखा पस्पशाह्निके में “नवधाऽऽथर्वणो मतः'' ऐसा लिखकर पतञ्जलि ने अथर्ववेद की नौ शाखा कही है।

ಅಥರ್ವವೇದದ  ಶಾಖೆಯು ಪಸ್ಪಶಾನ್ಹಿಕದಲ್ಲಿ "ನವಧಾಽಽಥರ್ವಣೋ ಮತಃ" ಹೀಗೆ ಬರೆದು ಪತಂಜಲಿಯು ಅಥರ್ವವೇದದ ಒಂಭತ್ತು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.


ಮತ್ತು ಅವನು ಆ ನದಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.

और उसने नदियों को पूर्ण किया।


ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಸ್ಯ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ಅದೇವನಸ್ಯ ಇದೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ  ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

वहाँ अक्षस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, अदेवनस्य यहाँ पर भी षष्ठी एकवचनान्त पद है।


इत् शब्दः एवर्थे वर्तते।

इत् शब्द ही अर्थ में है।


ननु अत्र कः शेषः ?

यहाँ शेष क्या है?


ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣದ ಆಗಮನವೇ ಉಚ್ಛ್ವಾಸ. ನಿರ್ಗಮನವೇ ನಿಚ್ವಾಸವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

इस प्रकार से प्राण का आगमन उच्छवास तथा निर्गमन निच्छवास कहलाता है।


अवनेज्यते हस्ताद्यनेनेत्यवनेग्यम्।

ಕೈಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ.


देवशब्दात् तल्प्रत्यये देवता इति रूपम्।

देव शब्द से तल् प्रत्यय करने पर देवता बनता है।


आरण्यकमिदं यजुर्वेदेन सह सम्बद्धः अस्ति।

ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಜುರ್ವೇದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.


अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।

अतः प्रत्यय ग्रहण परिभाषा से तिङन्त यह अर्थ प्राप्त है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಉತ ಈ ನಿಪಾತದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉಕಾರವನ್ನು ಅನುದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.

अतः प्रकृतसूत्रेण चादिगणे पठितस्य उत इति निपातस्य आदेः उकारस्य अनुदात्तत्वं विधीयते।


ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಎಂದರೆ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದು.

प्रथमानिर्दिष्टं नाम प्रथमान्तपदबोध्यम्।


ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಜೂಜುಗಾರ ಯಾವಾಗಲು ಜೂಜನ್ನು ಆಡಬೇಡ.

व्याख्या - हे कितव अक्षैर्मा दीव्यः द्यूतं मा कुरु ।


तदा तु क्तप्रत्ययः उपधादीर्घश्च उभौ एव निपात्येते इति।

ಆವಾಗ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಉಪಧಾದೀರ್ಘ ಇವೆರಡು ನಿಪಾತನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ .


ಯಾವುದಾದರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಎಷ್ಟು ಋತ್ವಿಜರು ಇರುತ್ತಾರೆ?

कस्यापि यज्ञस्य सम्पूर्णरूपेण निष्पादनार्थं कति ऋत्विजः भवन्ति?


तेषु व्याकरणकर्तृषु विद्वत्सत्तमेषु - इन्द्रः, चन्द्रः, काशकृत्स्नः, आपिशलिः, शाकटायनः, पाणिनिः, अमरः, जैनेन्द्रः, इत्येते अष्टौ सन्ति सुप्रथिताः।

उस व्याकरण कर्ताओं में विद्वानों में - इन्द्र, चन्द्र, काशकृत्स्न, आपिशलि, शाकटायन, पाणिनि, अमर, जैनेन्द्र, ये आठ बहुत ही प्रसिद्ध हैं।


ಗತ್ಯರ್ಥಲೋಟಾ ಯುಕ್ತ ಈ ಅರ್ಥವಿದೆ.

गत्यर्थलोटा युक्त यह अर्थ है।


वेदों का दूसरा अङ्ग कल्प है।

ವೇದಗಳ ಎರಡನೇ ಅಂಗವೇ ಕಲ್ಪವಾಗಿದೆ.


अन्नमय कोश अनयन्त स्थूल होता है, प्राणमय कोश उतना स्थूल नहीं होता है।

ಅನ್ನಮಯಕೋಶವು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಸ್ಥೂಲ ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.


(ಬ್ರ. ಸೂ. ಶಾ. ಭಾ. ೧.೧.೧) ತಾತ್ಪರ್ಯ - ಪೂರ್ವಮೀಮಾಂಸಾದರ್ಶನಪತಿಪಾದ್ಯವಾದ ವಿಷಯವೇ ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.

(ब्र.सू. शा.भा.1.1.1) तात्पर्य पूर्व मीमांसा दर्शन प्रतिपाद्य विषय ही धर्मजिज्ञासा का होता है।


तत्र अजादेः इति प्रातिपदिकात् इत्यस्य विशेषणं भवति।

ಅಲ್ಲಿ ಅಜಾದೇಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಇಲ್ಲಿ "ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ", "ಸಹಸುಪಾ", "ತತ್ಪುರುಷಃ" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.

अत्र "प्राक्कडारात्समासः", "सह सुपा", "तत्पुरुषः" इत्येतानि अधिक्रियन्ते।


उन द्रोहो को और विरोध को दूर कर दो, जो मैंने अपने शरीर से किये।

ನಾನು ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದ್ರೋಹಗಳನ್ನೂ ವಿರೋಧಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆದುಹಾಕು.


ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ "ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ" (೧/೪/೧೦) ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವಿದೆ.

यजुर्वेदे “अहं ब्रह्मास्मि” (१/४/१०) इति महावाक्यं शोभते।


ಹೀಗಾದಾಗ ಈ ಎರಡೂ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನ ಆದಾಗ ’ಇಷೇ ತ್ವೋರ್ಜೇ ತ್ವಾ’ .

तथा एकश्रुति होने पर इन दोनों मन्त्रों में सभी जगह एक ही उदात्त स्वर का विधान होने पर “इषे त्वोर्ज त्वा।


उपनिषद् अति सरल शैली में तत्त्व को बताते है, उससे उनका महत्त्व और लोकप्रिय प्रतिदिन बढ़ती है।

उपनिषद् अतिसरलशैल्या तत्त्वं कथयति, तेन तासां महत्त्वं लोकप्रियत्वं च प्रतिदिनं वर्धते।


१८.४.६) आनन्दमयकोशस्य आत्मत्वनिरासः आनन्दः आत्मनः स्वरूपं भवति।

೧೮.೪.೬) ಆನಂದಮಯಕೋಶದ ಆತ್ಮತ್ವ ನಿರಾಸ ಆನಂದ ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


यहाँ घञन्त कर्ष-इसके अन्त का षकार से उत्तर अकार को प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर होता है।

अत्र घञन्तस्य कर्ष-इत्यस्य अन्तस्य षकारोत्तस्य अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः।


उस वज्र के द्वारा मेघ के भिन्न होने पर गाय जैसे अपने बछडे की और भागती है, वैसे ही जल भी अपने वेगसहित नीचे समुद्र की ओर जाना प्रारम्भ करती है।

तेन वज्रेण मेघे भिन्ने सति गौः स्ववत्सं प्रति यथा धावति तथा जलमपि सवेगं नीचैः समुद्रं प्रति गन्तुम् आरभत।


ಅಂತಃಕರಣ ರೂಪದ ಉಪಾಧಿ ನಾಶವಾದಾಗ ಜೀವತ್ವದ ನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.

अन्तःकरणरूपस्य उपाधेः नाशाद् एव जीवत्वनाशः।


ಕುರು ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.

कुरु इत्यस्मिन् अर्थ एव प्रयोगः भवति।


प्रथमानिर्दिष्टमिति प्रथमैकवचनान्तं पदम्।

प्रथमानिर्दिष्टम पर प्रथमा विभक्ति का एकवचनान्त पद है।


इन आख्यानों में कुछ मुख्य आख्यान है - ' वाचः देवान् परित्यज्य सलिले तदनु वनस्पतौ च प्रवेशः (ताण्ड्य.६/५/१०-१२) ; यज्ञस्वरूपे देवताभिः अनाक्रमणं तथा दर्भमुष्ट्या तस्य प्रत्यावर्त्तनं (ता. ६/७/१८) , अग्निमन्थनकाले घोटकस्य अग्रे स्थापनम् (शत. १/६/४/१५) , देवासुराणां मध्ये बहुविध सङऱय़्रामः' (शत. २/१/६/८-१८, ऐत. १/४/२३, ६/२/१)।

ಈ ಆಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಆಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ - "ವಾಚಃ ದೇವಾನ್ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸಲಿಲೆ ತದನು ವನಸ್ಪತೌ ಚ ಪ್ರವೇಶಃ (ತಾಂಡ್ಯ- ೬/೫/೧೦-೧೨) ; ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಅನಾಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ದರ್ಭಮುಷ್ಠಿಯಿಂದ ಅದರ ಪರಿವರ್ತನೆ(ತಾ. ೬/೭/೧೮);ಅಗ್ನಿಮಂಥನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಘೋಟಕದ ಸ್ಥಾಪನೆಯು (ಶತ.೧/೬/೪/೧೫), ದೇವಾಸುರರಲ್ಲಿ ಬಹುವಿಧವಾದ ಸಂಗ್ರಾಮಗಳಾದವು (ಶತ.೨/೧/೬/೮-೧೮, ಐತ.೧/೪/೨೩,೬/೨/೧).


ವೇದಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ಕಾಮ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿತ್ಯಾದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಆದರೆ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ವಿಪರ್ಯಯಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

वेदों का अध्ययन करके काम्यादि कर्मों का त्याग करके नित्यादी अनुष्ठानों को करके चित्त शुद्ध तथा एकाग्र होता है तो संशय तथा विपर्यय की निवृत्ति भी सम्भव होती है।


(ಖ) ವಿಗ್ರಹ - ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ವಾಕ್ಯ ವಿಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

( ख ) विग्रह-वत्यर्थावबोधक वाक्य विग्रह कहलाता है।


ಈ ಸೂತ್ರವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

यह सूत्र उदात्त स्वर का विधान करता है।


सब और से उसको प्राप्त हो यह उसका अन्वय है।

ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

अतः पुनः कर्माणि कर्तुं फलानि भञ्जते ।


सुखस्य प्राप्तिः आत्मनि एव वर्तते।

ಸುಖದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ.


एवम् अधिकारी इति अनुबन्धः उपसंहृतः।

ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂಬ ಅನುಬಂಧವನ್ನು ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.


ऋषिर्नारायणः ऋचामासाम् ईक्षिता।

इन ऋचाओं के द्रष्टा ऋषिर्नारायण है।


भूमि के सृष्टी के बाद जीवों के शरीर को बनाया।

अथो भूमिसृष्टेरनन्तरं तेषां जीवानां पुरः ससर्ज।


सूत्रार्थः- पूर्वपदस्थः कुमारशब्दः कर्मधारये समासे प्रकृत्या भवति।

सूत्र का अर्थ- पूर्वपद स्थित कुमार शब्द को भी कर्मधारय समास में प्रकृतिस्वर होता है।


अतः प्रकृतसूत्रेण अत्र पूर्वपदस्य बहुशब्दस्य विकल्पेन प्रकृतिस्वरः अन्तोदात्तः भवति।

अतः प्रकृत सूत्र से यहाँ पूर्वपद बहु शब्द को विकल्प से प्रकृति स्वर अन्तोदात्त होता है।


उप पूर्वक, नि पूर्वक से षद् धातु से क्विप करने पर उपनिषद् शब्द की उत्पति होती है।

ಉಪ ಪೂರ್ವಕವಾದ ನಿ ಪೂರ್ವಕವಾದ ಷದ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ಎಂದು ಮಾಡಿದಾಗ ಉಪನಿಷತ್ ಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಅಕ್ರವಿಹಸ್ತಾ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವೇನು?

अक्रविहस्ता इसका क्या अर्थ है?


एवं रागपाशेन बन्धः यस्य पुरुषस्य अभवत् सः विषयाधीनतया जीवति।

इस प्रकार से जो पुरुष राग पाश के द्वारा बन्ध जाता है वह विषयों के अधीन होकर ही जीवन जीता है।


वहाँ 'सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे' इस सूत्र से आमन्त्रित पद के परे पूर्ववर्ति सुबन्त पद का अडगवत्त के समान कार्य होता है।

ಅಲ್ಲಿಂದ "ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೇ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೇ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿತಪದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಸುಬಂತಪದಕ್ಕೆ ಅಂಗವದ್ಭಾವವು ಅತಿದಿಶಸ್ಲಟ್ಟಿದೆ.


दाशृ-धातोः क्वसुप्रत्यये चतुर्थ्येकवचने दाशुषे इति रूपम्।

दाशृ-धातु से क्वसुप्रत्यय करने पर चतुर्थी एकवचन में दाशुषे यह रूप बनता है।


आद्येषु सप्तसु पाठेषु समासभेदा वर्णिताः।

ಆದಿಯ ಏಳು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಭೇದವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.


अब इसके अध्येताओं की संख्या बहुत कम है।

अधुना अस्याः अध्येतृणां संख्या अतीव अल्पा।


इस सूत्र में दो पद हैं।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .


ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಣಿಯಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.

क्तप्रत्ययः अत्र कर्मणि विहितः।


तथापि इसका तात्पर्य ग्रहण करके बहुत सारे स्थानों पर सुबन्त का सुबन्त के साथ समास होता है।

ಹಾಗಾದರು ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ವಿವಿಧವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ - ಸುಬಂತವು ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಮತ್ತು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.

यहाँ पूर्वपद द्वितीयान्त और अन्तोदात्त है।


ಹಾಗೆಯೇ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ವಿಹಿತವಾದ ಸ್ವರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ .

और इसी प्रकार प्रातिपदिक से विहित स्वरों के विषय में कुछ सूत्रों की आलोचना है।


इन्द्रशत्रुः इन्द्रः शत्रुर्घातको यस्य वृत्रस्य तादृशो वृत्रः इन्द्रेण हतो नदीषु पतितः सन् रुजानाः नदीः सं पिपिषे सम्यक् पिष्टवान्।

ಇಂದ್ರಶತ್ರುಃ ಇಂದ್ರನು ಯಾವ ಶತ್ರುವಿನ ಘಾತಕನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವೃತ್ರ ಇಂದ್ರನ ಕೈಗಳಿಂದ ಕೊಂದು ನದಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಭರಿಸುತ್ತಾನೆ.


एवमेव सम्पूर्णाक्षसूक्ते अक्षाणां विवरणं , तेषां कुफलं , कितवानां परिणामं च सन्ति ।

इसी प्रकार सम्पूर्ण अक्षसूक्त में पासों का विवरण, उनका बुरा फल, और जुआरी के परिणाम दिए गए है।


तृतीय मन्त्र में यजमान अग्नि से क्या प्राप्त करता है।

ಮೂರನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಏನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.


ಅಂದರೆ ಪರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪದಗಳನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಸೂತ್ರವು ಪರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ "ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅನುದಾತ್ತ ಪದವಿದೆ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

अर्थात् परिभाषा सूत्र से अन्य सूत्र में कुछ पद को उपस्थित करते हैं, वैसे ही इस सूत्र का भी परिभाषा सूत्र होने से इस सूत्र से (एक को छोड़कर अनुदात्त पद है उस एक पद में वर्तमान अच् अनुदात्त होते हैं, एक को छोड़कर यह अर्थ प्राप्त होता है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಪ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶರೀರದ್ದು ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಹೇಳಿದೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರದ್ದು ಎಂದು.

तर्हि स्वप्नकाले कस्य शरीरस्य भानमिति जिज्ञासायामुच्यते सूक्ष्मशरीरस्य इति।


सबसे पहले अन्तरिन्द्रिय का निग्रह करना चाहिए।

आदौ अन्तरिन्द्रियस्य निग्रहः कर्तव्यः|


ಅದರಿಂದ ಜಾತಿವಾಚಕಾತ್ ಅನುಪಸರ್ಜನಾತ್ ಅಜ್ಞಂತಾತ್ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.

उससे जातिवाचकात् अनुपसर्जनात् अञन्तात् यह अर्थ होता है।


अतः गवामयन याग सत्रयाग के अन्तर्गत आता है।

अतः गवामयनयागः सत्रयागे अन्तर्गतः।


೫.ಪತ್ಸುತಃಶೀಃ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ.

5. पत्सुतःशी इति रूपं साधयत।


ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ಪುರುಷ, ನಾಸ್ತ್ರೀ, ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂಬ ಮೂಢವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ततश्च अहं पुरुषः भवामि स्त्री भवामि ब्राह्मणो भवामि इत्येवं मूढविचारं करोति।


अतिदूरं गच्छति इत्यर्थः।

ಬಹಳ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.


चौथा अर्थ-यज्ञो का चालन ऋत से होता है कहा गया है।

ನಾಲ್ಕನೇ ಅರ್ಥ - ಯಜ್ಞದ ಚಾಲನೆ ಋತದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.


ಉತ್ಪತ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

तथा उसकी उत्पत्ति भी नहीं होती है।


ಧಾತುವು ಯಾವಾಗ ದ್ವಿತ್ವಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ದ್ವಿತ್ವಗೊಂಡ ಧಾತುವು 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ'ವಾಗುತ್ತದೆ.

धातु को जब द्वित्व होता है, तब द्वित्व विशिष्ट धातु अभ्यस्त संज्ञक होती है।


ಇಷ್ಟವಿದ್ದರೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವ್ಯಯಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆ.

यदि इच्छा अस्ति तर्हि गमनस्य मार्गव्ययाय पर्याप्तं धनम् अस्ति न वा।


अनन्तरं सूर्यम् उषसम् उषःकालं द्याम् आकाशं च जनयन् उत्पादयन् आवरकमेघनिवारणेन प्रकाशयन् वर्तसे।

और उसके बाद सूर्य, उषा, द्यौ और आकाश को उत्पन्न करके अन्धकार और मेघ को हटा करके प्रकाश किया।


ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದದ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಛಂದಸಿ ದಕ್ಷಿಣದ  ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆಯೆಂದು .

तेन अत्र पदान्वयः भवति- छन्दसि दक्षिणस्य आदिः अन्तः उदात्तः इति।


ಈ ಋಗ್ವೇದೀಯ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಯಜ್ಞ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.

इस ऋग्वेदीय पुरुषसूक्त में सृष्टि प्रक्रिया यज्ञरूप में कल्पित है।


तस्य पुरुषस्य प्रतिमानं किंचिद्वस्तु नास्त्येव।

उस पुरुष की प्रतिमान कोई वस्तु नही कर सकती है।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.

इस सूत्र में दो पद है।


ಕೇಶವೀಶಿಕ್ಷಾ ಯಾರ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ?

केशवीशिक्षायाः रचयिता कः।


पुरुषसूक्त अतीव महत्त्वपूर्ण है।

पुरुषसूक्तम् अतीव महत्त्वपूर्णम् अस्ति।


ಆವೈದಿಕಕಾಲದಿಂದ ಇಂದು ಕೂಡ ಗುರುಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುಶಿಷ್ಯಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ವೇದಪಾಠವು ಆಗುತ್ತದೆ.

आवैदिककालात् अद्यापि गुरुकुलेषु तथा विभिन्नेषु प्रतिष्ठानेषु गुरुशिष्यमाध्यमेन वेदपाठः प्रचलति।


ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನದಿಂದ ಈ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಆದಿಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ.

येन च मनसा यज्ञो अग्निष्टोमादिः तायते विस्तार्यते।


सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम् ।

सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।


श्रद्धया आहवनीयाग्नौ आहुतिः देया भवति।

श्रद्धा के द्वारा ही आहवनीय अग्नि में आहुति दी जाती है।


यथा अग्नेः रूपवर्णनप्रसङ्गे स्वभावोक्त्यलंकारः प्रयुज्यते तथा वरुणस्तुतौ हृद्गतकोमलभावानां माधुर्यगुणस्य च प्रकाशः वर्तते।

जैसे अग्नि के रूपवर्णन प्रसङऱग में स्वभावोक्ति अलंकार का प्रयोग करते हैं, वैसे ही वरुण स्तुति में हृदय में आये कोमल भावों के और माधुर्य गुण का प्रकाश है।


अनेन एव प्रकारेण बृहत्साम्नः निरुक्तिः - 'ततो बृहदनु प्राजायत।

ಅದೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಬೃಹತ್ಸ್ನಾಮ ನಿರುಕ್ತಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - "ತತೋ ಬೃಹದನು ಪ್ರಾಜಾಯತ".


ಸಮಷ್ಟಿಕಾರಣಶರೀರಾಜ್ಞಾನೋಪಹಿತಚೈತನ್ಯದಿಂದ  ಸಮಷ್ಟಿಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಾಜ್ಞಾನೋಪಹಿತಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಸಮಷ್ಠಿಸ್ಥೂಲ-ಶರೀರಾಜ್ಞಾನೋಪಹಿತಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಈಶ್ವರಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವೈಶ್ವಾನರರ ಆಧಾರಭೂತ ತುರೀಯ ಚೈತನ್ಯ ಭೇದದಿಂದ ಅವಭಾಸದಿಂದ ತತ್ಪದ ಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

समष्टिकारणशरीराज्ञानोपहितचैतन्यात् समष्टिसूक्ष्मशरीराज्ञानोपहितचैतन्यात् समष्टिस्थूलशरीराज्ञानोपहितचैतन्यात् ईश्वरहिरण्यगर्भवैश्वानराणाम् आधारभूतं तुरीयं चैतन्यं भेदेन अवभासमानं तत्पदस्य लक्ष्यार्थः भवति।


उन्धि - उद् - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने ।

उन्धि - उद्-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में।


हिरण्यगर्भस्य स्वरूपमपि अस्य तत्त्वस्य अपवादभूतं नास्ति।

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದ ಸ್ವರೂಪವು ಕೂಡ ಈ ತತ್ವದ ಅಪವಾದ ಭೂತವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.


ಅಜ್ಞಾನಾವರಣದ ನಾಶವು ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಎಂಬುದು ಯಾರ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶವಾಗಿರುತ್ತದೋ ಅವರಿಗೆ.

अज्ञानावरणस्य नाशः केनोपायेन भवति ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः।


यजमानस्य वित्तादिसंपत्तौ सत्याम् उत्तरक्रत्वनुष्ठानेन अग्नेरेव सुखं भवति।

यजमान को धन आदि संपत्ति मिलाने के बाद वह याग के द्वारा तुम्हे ही सुख पहुँचाता है।


ದೇವತೆಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ ಪೃಥಿವೀ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ ಎಂದು ಮೂರು ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

देवानां निवासस्थलम् पृथिवी, अन्तरिक्षं द्युलोकश्च यथाक्रमं भूः, भुवः, स्वः चेति व्याहृतित्रयेण कीर्तितम्।


ಆ ಫಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಗಾಗಿಯೂ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.

तेषु फलेषु कामनाम् परित्यज्य चित्तशुद्ध्यर्थम् अपि उपासनं कर्तुं शक्यते।


ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ರಕ್ಷಿತ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.

अग्निना सर्वतः रक्षितं यज्ञम् एव देवाः स्वीकुर्वन्ति इत्यर्थः।


ದಶಾಂಗುಲ ಇದು ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

दशाङ्कुलमित्युपलक्षणम्।


इसलिए मोक्ष नहीं होता है।

अतो मोक्षो न भवति।


ಉಪಯೋಗ ವಿಧಿಯು ಇಲ್ಲಿ  ಆಶಯ ಪೂರ್ವಕ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥವಾದಗಳಾಗಿವೆ.

उपयोगविधेः आस्थापूर्वकपुष्ट्यर्थम् एव अर्थवादाः भवन्ति।


अमन्तवः इत्यस्य कः अर्थः।

ಅಮಂತವಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?


ಭೈಷಜ್ಯ ಸೂಕ್ತದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.

भैषज्य सूक्त विषय पर विस्तार से लिखिए।


३५. अव्ययीभावसमासे अमादेशविधायकं सूत्रद्वयं किम्?

35. अव्ययीभावसमास में अमादेश विधायक दो सूत्र कौन से हैं?


ಜಾತೀಯರ್ - ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಚಕಜಾತೀಯಾ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯರ್ - ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಂತರ ಪುಂವದ್ಭಾವದಿಂದ ಪಾಚಕದೇಶೀಯಾ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

जातीयर्-प्रत्यये परे पाचकजातीया इति, देशीयर्-प्रत्यये परे च पुंवद्भावस्य पाचकदेशीया इत्युदाहरणम् ।


ये वैदिक रूप है।

ಇದು ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.


तैत्तिरीयोपनिषदि आकाशोत्पत्तेः दर्शितत्वात् - "तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः" (तै. उ. २.१.१) इति।

ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಉಪತ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ ಕಾರಣ - "ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಎತಸ್ಮಾದಾತ್ಮನ ಆಕಾಶಃ ಸಂಭೂತಃ" ( ತೈ.ಉ. ೨.೧.೧) ಎಂದು.


निरुक्त के आरम्भ में 'निघण्टुम्' *समाम्नाय' इस पद से ज्ञात होता है।

ನಿರುಕ್ತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 'ನಿಘಂಟುಮ್' 'ಸಮಾಮ್ನಾಯ' ಈ ಪದಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.


(६.१.१९०) सूत्रार्थः- अविद्यमानोदात्ते लसार्वधातुके परेऽभ्यस्तानामादिरुदात्तः।

(6.1.190) ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಉದಾತ್ತವಿಲ್ಲದ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕದ ಹಿಂದಿರುವ 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ'ಗಳ ಆದಿಗೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.


यह किस प्रकार के ज्ञान को ग्रहण करता है।

ಇದು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗ್ರಹ್ಗಿಸುತ್ತದೆ .


ದೇದೀಪ್ಯಮಾನ ಆದಿತ್ಯ ಯಾರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸಮಾನನಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ.

रुचं ब्राह्यं देदीप्यमानं ब्राह्यं ब्राह्मणजातिं ।


तथाहि मरुद्भिः वायुदेवेन च अस्य घनिष्ठः सम्बन्धः।

ಹಾಗೆಯೇ ಮರುತ್ ಮತ್ತು ವಾಯುದೇವನ ಜೊತೆಗೆ ಇವನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ.


ಸ್ಥೂಲದ ಜಾಗೃತ್ಕಾಲದಂತೆ ಕಾರಣಶರೀರದ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಚನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ.

स्थूलस्य जाग्रत्कालभानवत् कारणशरीरस्य सुषुप्तौ एव सम्यक् भानमस्ति।


कहीं पर तीन प्रकार का दिखाया गया है।

क्वचित् त्रेधापि प्रदर्श्यते।


ಸಹ ತೇ ಪುತ್ರಃ ಸೂರಿಭಿಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಈ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಓದಲಾಗಿದೆ.

सह॑ ते पुत्र सूरिभिः इत्यादिषु सह इति अन्तोदात्तत्वेन पठितम्।


सूपायनः इत्यत्र कः धातुः?

सूपायनः यहाँ पर धातु क्या है?


यदा हि ऋग्वेदादयः त्रयो वेदा आमुष्मिकं फलं प्रददति तदाऽयं अथर्ववेद ऐहिकम् अपि फलं प्रयच्छति।

ಯಾವಾಗ ಋಗ್ವೇದಾದಿ ಮೂರು ವೇದಗಳು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ , ಅಥರ್ವ ವೇದವು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವ ವೇದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


अन्तिम मन्त्रत्रिष्टुप् छन्द में है।

अन्त्यो मन्त्रः त्रिष्टुष्छन्दसा आम्नातः।


“प्राक्कडारात्समासः', “तत्पुरुषः”, “विभाषा”, ये तीनों अधिकृत सूत्र हैं।

"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ","ತತ್ಪುರುಷಃ","ವಿಭಾಷಾ" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.


ततश्च अयं सूत्रार्थो लभ्यते- शकटिशकटयोरिति सूत्रात् पूर्वं यावत् आदिः इति पदम् अधिक्रियते इति।

ಇದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಶಕಟಿಶಕಟ್ಯೋರಿತಿ ಈ ಸೂತ್ರದವರೆಗೆ ಆದಿಃ ಈ ಪದವು ಅಧಿಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ .


इस प्रकार से अन्तरिन्द्रिय अन्तः करण कर्तुरूप मे तथा करण रूप मे परिणित होता है।

एवञ्च अन्तरिन्द्रियं अन्तःकरणं कर्तृरूपेण करणरूपेण च परिणमते।


"ऋक्पूरब्धूपथामानक्षे" इस सूत्र का अर्थ क्या है?

"ಋಕ್ಪೂರಬ್ಧೂಪಥಾಮಾನಕ್ಷೆ" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?


समासः  द्विधा विभक्तः।

समास दो प्रकार का होता है।


व्याख्या - जो विष्णु मधुर आदि गुणों से युक्त दिव्य अमृत के द्वारा पूर्णतीन पैर पादप्रक्षेप विनाश रहित अपने अन्न से अपने आश्रित लोगो को प्रसन्न करने वाला।

व्याख्या- यस्य विष्णोः मधुना मधुरेण दिव्येनामृतेन पूर्णा पूर्णानि त्रीणि पदानि पादप्रक्षेपणानि अक्षीयमाणा अक्षीयमाणानि स्वधया अन्नेन मदन्ति मादयन्ति तदाश्रितजनान्।


ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಸೂಕ್ತವು ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ऋग्वेद के दसवें मण्डल का चौतीसवाँ सूक्त अक्षसूक्त है।


यज्ञे पशुः न वध्यते।

ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪಶುವನ್ನು ವಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.


वैदिक ऋषि कवियों में श्रेष्ठ कवि हैं।

वैदिकः ऋषिः कविषु श्रेष्ठः कविः अस्ति।


काठक संहिता के समान इसका मूल ग्रन्थ भी स्वराङकन पद्धति में ऋग्वेद के समान ही है।

काठकसंहितावत् मूलग्रन्थस्य समानत्वेऽपि अस्याः स्वराङ्कनपद्धतिः ऋग्वेदसदृशी।


೬. ಶಮ ಇದರಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಶ್ರವಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಗ್ರಹ.

६. शमो हि श्रवणादिव्यतिरिक्तविषयेभ्यः मनसः निग्रहः।


ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವೇದಾಂಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

अत एव इदं शिक्षाशास्त्र वेदाङ्गम्।


३८. आचार्यवान् पुरुषो वेद॥ (छा.उ. ६.१४.२) इति श्रुतितः अवगम्यते यद् यस्य आचार्यः अस्ति स ब्रह्म जानाति।

38.आचार्यवान् पुरुषो वेद (छा.उ. 6.14.2) इस श्रुति के द्वारा यह समझा जाता है कि जिसका आचार्य ब्रह्म को जानता है वह ब्रह्म को जानता है।


'लोपस्त आत्मनेपदेषु' से अनुदात्तेत्त्व से ल सार्वधातुक अनुदात्तत्व धातुस्वर।

'लोपस्त आत्मनेपदेषु' अनुदात्तेत्त्वाह्लसार्वधातुकानुदात्तत्वे धातुस्वरः।


ಅಂದರೆ ಬಹಳ ಪುತ್ರರು ವೀರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

अर्थात् बहवः पुत्राः वीराः स्युः।


जिससे मैं सम्पूर्ण भुवन में प्रवेश करके विविधरूप से रहती हूँ।

यस्मात् अहं समस्तभुवनं प्रविश्य विविधरूपेण अवतिष्ठामि।


ततः वज्रं स्वीकृत्य मेघानां प्रथमं मेघं हतवान्।

ಅವನು ವಜ್ರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೋಡವನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕಿದನು.


सूत्रार्थसमन्वयः- अग्निम् ईळे इति उदाहरणम् अस्ति।

सूत्र अर्थ का समन्वय- अग्निम् ईळे यह उदाहरण है।


ಆ ರೀತಿಯ ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹವೇ ಋಗ್ವೇದ.

तादृशीनाम् ऋचां समूह एव ऋग्वेदः।


ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಕೋಶದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

तत्र एकैककोशस्य लक्षणमुक्तं प्रथमम्।


ಪಂಚಗವದನಃ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರಿ.

पञ्चगवधनः रूप को सिद्ध कीजिये ।


सूत्रार्थः - षष्ठ्यन्तं सुबन्तं समर्थन सुबन्तेन सह विकल्पेन समस्यते स च तत्पुरुषसमाससंज्ञः भवति।

सूत्रार्थ-षष्ठयन्त सुबन्त को समर्थ से सुबन्त के साथ विकल्प से समास होता है और वह तत्पुरुषसमास संज्ञा वाला होता है।


४. श्रीमद्भगवदुगीतायां ब्रह्मणः सदसदनिर्वचनीयत्वप्रतिपादकः श्लोकः कः?

೪. ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸತ್ ಅಸತ್ ನಿರ್ವಚನೀಯತ್ವದ ಪ್ರತಿಪಾದಕವಾದ ಶ್ಲೋಕ ಯಾವುದು ?


ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಶಿಕ್ಷಾವು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

एतद्भिन्ना न अन्या काऽपि शिक्षा उपलभ्यते।


मन्त्र एव संहिता इत्यपि प्रचारः।

ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಂಹಿತಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.


६. सर्पभ्रान्तेः अधिष्ठानं किम् ?

6 सर्प भ्रान्ति में अधिष्ठान क्या हे?


ಉಪಸರ್ಜನೆ ಎಂದರೆ ಅಪ್ರಧಾನವೆಂದಾಗಿದೆ.

उपसर्जनं नाम अप्रधानम्।


उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।

ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.


आश्वलायन गृह्यसूत्र में (३अ. ३ख.) ऋषि तर्पण के साथ आचार्य तर्पण का भी उल्लेख प्राप्त होता है।

आश्वालायनगृह्यसूत्रे (३अ. ३ख.) ऋषितर्पणेन सह आचार्यतर्णणः अपि समुपलब्धो भवति।


ನಾನು ದಪ್ಪ, ನಾನು ಸಣ್ಣ, ನಾನು ಸುಂದರ ಇತ್ಯಾದಿ ಭ್ರಾಂತಿಗ್ರಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

अहं स्थूलः अहं कृशः सुन्दरः इत्येवं भ्रान्तिग्रस्तः भवति।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.

अस्मिन् सूत्रे द्वे पदे स्तः।


ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪ ವಸ್ತುವಿನ ವಿವರ್ತಭೂತವು ಅಜ್ಞಾನಪ್ರಪಂಚ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.

तथैव ब्रह्मरूपस्य वस्तुनः विवर्तभूतम् अज्ञानप्रपञ्चादिकम्।


सूत्र में अनिट्-इसके ग्रहण से इट् सहित लसार्वधातुक के परे यह सूत्र कार्य नहीं करता है।

ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಅನಿಟ್' ಎಂಬ ಪದದ ಗ್ರಹಣೆ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ 'ಇಟ್ ಸಹಿತಲಸಾರ್ವಧಾತುಕ'ವು ಮುಂದಿರುವಾಗ ಈ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


ಜಪ ಎಂದರೇನು ?


इदानीं मूलपाठं पठाम (पुरुषसूक्तम्) सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्र॑पात्।

अब मूलपाठ पढ़ते है ( पुरुषसूक्तम् ) सहस्र॑शीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्र॑पात्।


ಈ ಸೂಕ್ತದ ಆದಿ ಶ್ರುತಿಯು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಯುಕ್ತೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅದು ಹೇಗೆ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿತು, ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು ಇತ್ಯಾದಿ.

इस सूक्त के आदि श्रुतिमें विष्णु के प्रति कहा गया है की जो शीघ्र ही महान गति से युक्तविष्णु के पराक्रम पूर्ण कार्य का वर्णन करता हूँ, वह कैसे तीन पैर के द्वारा सम्पूर्ण विश्व को व्याप्त किया, सज्जनो के लिए उच्चस्थान का निर्माण किया इत्यादि कहा है।


मनसि एव धैर्योत्पत्तेः मनसि धैर्यम् उपचर्यते कार्यकारणयोः अभेदात्।

मन में ही धैर्य की उत्पति होने से मन में कार्य कारण के अभेद होने से धेर्य को धारण करता है।


अखण्डाकार ब्रह्मविषयिणी चित्तवृत्ति अज्ञायमान होती हुई अवतिष्ठित होती है।

ಅಖಂಡಾಕಾರಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಅಗೋಚರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.


ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ಮೋಕ್ಷ ಸ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

उपनिषद् प्रतिपाद्य मोक्ष स्वरूप ब्रह्म ही होता है।


ಅಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಯಸಾಧನಗಳು ನಿತ್ಯ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನಾದಿಗಳು ಎಂದು ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.

अकरणे प्रत्ययवायसाधनानि नित्यानि सन्ध्यावन्दनादीनि इति उक्तं वेदान्तसारे।


ಕಾಷ್ಠಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಕಾಷ್ಠಾ,ದಾರುಣ,ಅಮಾತಪುತ್ರ,ವೇಶ,ಅನಾಜ್ಞಾತ,ಅನುಜ್ಞಾತ,ಅಪುತ್ರ,ಅಯುತ,ಅದ್ಭುತ,ಭೃಶ,ಘೋರ,ಸುಖ,ಕಲ್ಯಾಣ,ಅನುಕ್ತ, ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳು ಒದಿದ್ದಾಗಿವೆ.

काष्ठादिगण में काष्ठा, दारुण, अमातापुत्र, वेश, अनाज्ञात, अनुज्ञात, अपुत्र, अयुत, अद्भुत, भृश, घोर, सुख, कल्याण, अनुक्त, इत्यादि शब्द पढ़े गए।


सबसे पहले केवल परमात्मा वा हिरण्यगर्भ थे।

पतिरासीदेव अपि तर्हि सः हिरण्यगर्भः ।


कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से अन्तः, उदात्तः प्रथमा एकवचनान्त दो पदों की यहाँ अनुवृति आ रही है।

कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात् अन्तः, उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयम् अत्र अनुवर्तते।


ಗುರುವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಬೇಕು. ಅವನು ಸಮಿತ್ಪಾಣಿಯು ಸಮಿದ್ಭಾರಗೃಹೀತಹಸ್ತನು ಗುರುವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕು.

किस प्रकार से गुरु के पास जाएँ तो कहते हैं कि समित्पाणिः अर्थात् हाथ में समिधा लेकर के गुरु के पास में जाए।


अन्नस्य मध्यमांशद् अत्यन्तं विविक्तः इति।

ಅನ್ನದ ಮಧ್ಯಮಾಂಶವು ಅತ್ಯಂತ ವಿವಿಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


यजमानः अन्ये सर्वे पुरोहिताः च अवभृथस्नानाय जलाशयं गच्छन्ति।

यजमान और अन्य सभी पुरोहित अवभृथ स्नान के लिए जलाशय को जाते हैं।


इसी प्रकार अन्य फिट्-स्वर विधायक सूत्रों का भी वर्णन है।

ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅನ್ಯ ಫಿಟ್ ಸ್ವರ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.


तेषु प्रतिबन्धकत्वेन स्थितस्य अधर्मस्य निवारणम् मुख्यत्वेन आवश्यकमस्ति।

उनमें प्रतिबन्धकत्व से स्थित अधर्म का निवारण मुख्यत्वरूप से आवश्यक होता है।


बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम् इति सूत्रात् प्रकृत्या इति पूर्वपदम् इति च पदद्वयम् अनुवर्तते।

बहुव्रीहो प्रकृत्या पूर्वपदम् इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम् इन दो पदों की यहाँ अनुवृति है।


ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ ಈ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತದ ವಿಧಾನವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

प्रायश्चित्तसूक्तानि एतेषु सूक्तेषु प्रायश्चित्तस्य विधानम् उपलब्धम् अस्ति।


तिङ्ङतिङः इति सूत्रात् तिङ् इति प्रथमान्तं पदम् अनुवर्तते।

ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


19. “उपसर्जनं पूर्वम्” इस सूत्र से क्या होता हे?

१९. "उपसर्जनं पूर्वम्" इति सूत्रेण किं भवति।


वर्गभेदः किमर्थं कृतः?

वर्ग भेद किस लिये किये गये हैं?


यस्मान्नऽऋते किञ्चन कर्म क्रियते तन्मे मन शिवसंकल्पमस्तृ॥३ ॥

ಯಸ್ಮಾನ್ನಽಋತೇ ಕಿಂಚನ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ತನ್ಮೇ ಮನ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು ।।೩।।


उदाहरणम्- उदसु॑जो यद॑ङ्गिरः।

उदाहरण- उघ्दसुजो यद॑ङिगरः।


तथा ज्ञानम्।

उसी प्रकार से ज्ञान होता है।


द्विमूर्धः इत्यादिकम् अत्रोदाहरणम्।

द्विमूर्धः इत्यादि यहाँ उदाहरण है।


यही इस सूत्र से बोध होता है।

ಇದನ್ನೇ ಈ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಇದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.


अशित: यह प्रथमा एकवचनान्त, कर्ता यह भी प्रथमा एकवचनान्त पद है।

अशितः इति प्रथमैकवचनान्तं कर्ता इत्यपि प्रथमैकवचनान्तं पदम्।


ऋषियों ने केवल मन्त्रों को देखा, वे उसके कर्ता नहीं हैं।

ಋಷಿಗಳು ಕೇವಲ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡರು, ಅವರು ಅದರ ಕರ್ತೃಗಳಲ್ಲ.


ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.

अनुदात्तस्वर का इस सूत्र से विधान है।


मृत्योः अतिक्रमाया, मृत्युराहित्याय। पन्थाः - यः तमसः परः तम् महान्तम् देशकालाद्यवच्छेदरहितम् आदित्यवर्णं पुरुषं विदित्वा एव मरणातिक्रमः नान्यथा।

ಮೃತ್ಯುವಿನ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಅಂದರೆ ಮೃತ್ಯುಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗ ಇರಲಿಲ್ಲ - ಯಾವ ತಮದಿಂದ ಆ ಮಹತ್ತಾದ ದೇಶಕಾಲ ಆದಿಗಳ ಭೇದದಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿ ಆದಿತ್ಯವರ್ಣ ಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಆ ಮರಣವು ಅತಿಕ್ರಮಣವಾಗುತ್ತದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಉಪಾಯವು ಇಲ್ಲ.


2. “द्विगुश्च" इस सूत्र का क्या अर्थ है?

೨. "ದ್ವಿಗುಶ್ಚ" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?


४०. "नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः" इति सूत्रेण किं विधीयते।

೪೦. "ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವುದರ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?


वाक् च अर्थः च इस वागर्थो इसमें इतरेतरयोगद्वन्द्व समास है।

वाक् च अर्थश्च इति वागर्थौ इति इतरेतरयोगद्वन्द्वसमासः।


ಅದರ ಏಳನೇ ಗಿರಿಯಾಗಿದೆ.

उसका सप्तमी में गिरि है।


अस्मादेव कारणात् इदं प्रकृतसूत्रं पृथक्तया उपन्यस्तम्।

इस कारण से ही इस प्रकृत सूत्र को अलग से बनाया है।


ಸಮಾಸ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಎಂಬುದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.

समासः इति अव्ययीभावः इति चाधिकृतम्।


प्रतिमानम् -प्रतिपूर्वक मा-धातु से ल्युट् प्रत्यय करने पर प्रतिमानम् यह रूप है।

प्रतिमानम् - प्रतिपूर्वकात् मा-धातोः ल्युट्प्रत्यये प्रतिमानम् इति रूपम्।


अतः नित्यादिकर्मणा यस्य पुरुषस्य चित्तं निर्मलं भवति ।

ಆದ್ದರಿಂದ ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮದಿಂದ ಪುರುಷನ ಮನಸ್ಸು ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ.


यज्ञीय कर्मकाण्ड की व्याख्या-विवरण के सम्पादन ब्राह्मण ग्रन्थों का मुख्य विषय है।

यज्ञीयकर्मकाण्डस्य व्याख्या-विवरणयोः सम्पादनं ब्राह्मणग्रन्थानां मुख्यविषयः अस्ति।


6. वृषायमाणः इसक क्या अर्थ है?

६. वृषायमाणः इत्यस्य कः अर्थः?


इसी प्रकार से वर्ण व्यत्यय से बने हुए शब्द का सुंदर उदाहरण यह है।

ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವರ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದ ಆದ ಶಬ್ದಗಳ ಸುಂದರ ಉದಾಹರಣೆಯು ಇದಾಗಿದೆ.


अग्नि शब्द में नकार से परे इकार उदात्त होता है।

अग्निशब्दे नकारात् परः इकारः उदात्तः।


तिङ यह प्रत्यय है।

ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ.


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.

अस्मिन् सूत्रे पदद्वयम् अस्ति।


त्रिष्टुप्-छन्दसि कति पादाः कति अक्षराणि च भवन्ति?

ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್-ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪಾದಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ?


सूत्र व्याख्या-सूत्र के छ: विधियों में पाणिनीय सूत्रों में यह परिभाषा सूत्र है। इस सूत्र में दो पद हैं।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ವಿಧವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರ . ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.


समासे प्रयुज्यमानस्य कु इत्यस्य अर्थबोधनाय लौकिकविग्रहे कुत्सितः इति पदस्य प्रयोगादयं समासः अस्वपदविग्रहो नित्यसमासः।

समास में प्रयुज्यमान कु पदका अर्थ बोध के लिए लौकिक विग्रह में कुत्सितः पद का प्रयोग आदि समास अस्वपदविग्रह नित्य समास है।


ಅಧ್ವರಾಣಾಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?

अध्वराणाम् इसका क्या अर्थ है?


ಮತ್ತು ಮನ್ನಂತವಾಗಿದೆ.

एतच्च मन्नन्तम् अस्ति।


यहाँ मुख्य रूप से दो उपनिषद् केन उपनिषद्, छान्दोग्य उपनिषद् की संक्षेप से व्याख्या की है।

अत्र मुख्यतया द्वे केनोपनिषत्-छान्दोग्योपनिषदौ संक्षेपेण व्याख्याते।


शरीरेन्द्रियाणां नियामकः कः ?

शरीर तथा इन्द्रियों का नियामक कौन है?


यहाँ भुवन शब्द पूर्वपद है।

ಇಲ್ಲಿ ಭುವನ ಶಬ್ದವು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.


किञ्च दशममण्डले लकारयुक्तशब्दस्यैव प्रयोगः प्राप्यते।

ಹಾಗೆ ಹತ್ತನೇಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಲಕಾರಯುಕ್ತಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.


ಅತೀತ, ಅನಾಗತ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ರೂಪ ನಿಖಿಲ ಜಗತ್ತಿನ ಪುರುಷ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.

अतीतानागतवर्तमानरूपां निखिलं जगत् पुरुषस्य स्वकीयसामर्थ्यविशेषः।


प्रधानभूते स्थाने।

सबसे ऊच स्थान पर।


इस पाठ में साधना का उपक्रम किया गया है।

ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಯಜ್ಞಗಳ.

राक्षसकृतहिंसारहितानां यज्ञानाम्।


वृत्ति के पाँच भेद होते हैं।

वृत्तेः पञ्च भेदाः सन्ति।


अत्र दण्डिन् इति शब्दः नान्तः अस्ति, अपि च कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञकः अपि अस्ति।

यहाँ दण्डिन् शब्द नान्त है और कृत्तद्धितसामासाश्च सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञक भी है।


उससे व्यतिरेक अलङ्कार का भी गूढ़ सङ्केत यहाँ प्राप्त होता है।

तेन व्यतिरेकाऽलङ्कारस्य अपि गूढः सङ्केतः अत्र प्राप्यते।


८. अज्ञानं सदसद्भ्याम् अनिर्वचनीयं त्रिगुणात्मकं ज्ञानविरोधि भावरूपं यत् किञ्चित् च इति।

8 अज्ञान सत् तथा असत् के द्वारा अनिर्वचनीय त्रिगुणात्मक ज्ञानविरोधी भावरूप जो कुछ होता है।


तव्यत्-प्रत्ययेन योगात् समासः।

तव्यत् प्रत्यय के योग से समास होता है।


उत्तरपदञ्च कालवाचकम्।

और उत्तरपद कालवाचक है।


सूक्तमिदं शुक्लयजुर्वेदस्य द्वात्रिंशदध्याये वर्तते।

यह सूक्त शुक्लयजुर्वेद के बतीसवें अध्याय में है।


ಸಗತಿರಪಿ ತಿಙ್ ಈ ಪರಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತಿಙ್ ಗ್ರಹಣದಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರವು ಸುಪ್ ವಿಷಯಕವಾಗಿದೆ.

सगतिरपि तिङ इस परसूत्र में तिङग्रहण से यह सूत्र सुप् विषयक है।


ಆರಭಮಾಣಾ - ಆಪೂರ್ವಕ ರಭ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆರಭಮಾಣಾ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

आरभमाणा - आपूर्वक रभ्-धातु से शानच्प्रत्ययऔर टाप्प्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में आरभमाणा रूप बना।


೨. ಅಚ್ಛಾ ವದ ತವಸಂ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.

2. अच्छा वद तवसं ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।


आ वामश्वासः ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।

ಆ ವಾಮಶ್ವಾಸಃ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.


दशाङ्कुलम्=दशाङ्कुलपरिमितं देशम्।

ದಶಾಂಗುಲಮ್ - ದಶಾಂಗುಲ ಪರಿಮಾಣ ದೇಶ.


और वे हैं- टाप्-डाप्-चापस्त्रयोप्येते डीप्-डीष्-डीन्- प्रत्ययै सह।

ಮತ್ತು ಅವು - ಟಾಪ್ - ಡಾಪ್ - ಚಾಪ್  ಈ ಮೂರು ಜ್ಞೀಪ್-ಜ್ಞೀಷ್-ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಾಗುತ್ತವೆ.


ಸರಳ ಅರ್ಥ - ಇಂದ್ರನು ದೊಡ್ಡ ವಜ್ರದಿಂದ ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದನು.

सरलार्थः- इन्द्रः महता वज्रेण वृत्रं हतवान्।


ಕಿತವನ ಸ್ತ್ರೀ ಏನಾದರು ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಜಗಳವಾಡದಿದ್ದರೆ, ಕಿತವನ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವೇ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು.

कितव की स्त्री यद्यपि अक्षक्रीडा से पूर्व झगडा नही किया, कितव के मित्रो के लिये अनुकूल ही थी।


इसके बाद पर को “चुटू” सूत्र दो डकार की इत्संज्ञा होती है।

ततः परं चुटू इति सूत्रेण डकारस्य इत्संज्ञा भवति।


इन्द्र ऋग्वेद का सबसे अधिक लोकप्रिय देव है।

इन्द्रः ऋग्वेदस्य सर्वाधिकः लोकप्रियः देवः अस्ति।


असन्दिग्ध-अनधिगत-अबाधितार्थबोधकं वाक्यं प्रमाणम्' इति।

असन्दिग्ध-अनधिगत-अबाधित अर्थ बोधक वाक्य प्रमाण' है।


ಪೂರ್ವ ಪದದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವೆಲ್ಲಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವೇ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.

पूर्व पद का अर्थ प्रधान हो जहाँ यह पूर्वपदार्थ प्रधान ही बहुव्रीहि समास है।


ವಿಶಿಷ್ಯತೆ ಅನೇನ ಇತಿ ವಿಶೇಷಣಮ್ (ವಿಶೇಷವನ್ನು ಹೇಳುವುದೇ ವಿಶೇಷಣ ) ಅನ್ಯ ಯಾವುದಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವ್ಯಾವರ್ತಕ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

विशिष्यते अनेनेति विशेषणम्, अन्यस्मात् व्यावर्तकं भेदकम् ।


शाकस्य लेशः इस लौकिक विग्रह होने पर शाक डस् प्रति अलौकिकविग्रह होने पर प्रकृतसूत्र से मात्र अर्थ में विद्यमान के प्रति इस अव्यय के साथ सह शाक डस् इससे समर्थ का सुबन्त को अव्ययी भाव संज्ञा होती है।

शाकस्य लेशः इति लौकिकविग्रहे शाक ङस् प्रति इत्यलौकिकविग्रहे प्रकृतसूत्रेण मात्रार्थे विद्यमानस्य प्रति इत्यव्ययेन सह शाक ङस् इत्यनेन समर्थं सुबन्तम् अव्ययीभावसमाससंज्ञं भवति।


चित्तं शुद्धं चेत् ततः परं किं कर्तव्यम् ।

ಚಿತ್ತವು ಶುದ್ಧವಾದರೆ ತದನಂತರ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು.


लोपागमविकारप्रकृतिभावाख्यानां चतुर्विधसन्धीनाम्।

लोप, आगम, विकार, प्रकृतिभाव, आख्यानों के चार प्रकार के संधि के नाम हैं।


प्राचीन रोम के क्यास्टर तथा पोलुक्स् जिस प्रकार युगल है वैसे ही अश्विन देव भी युगल रूप में स्वीकृत है।

ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಪೋಲುಕ್ಸ್ ಹೇಗೆ ಯುಗಲರಾಗಿದ್ದರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳೂ ಕೂಡ ಯುಗಲರೂಪವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.


೨೨. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಋಷಿ ಆದಿತ್ಯನಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

२२।। व्याख्या- ऋषिः आदित्यः स्तुत्वा प्रार्थयते।


ಅದೇ ಭಾವನೆಯು ಅನಂತಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಗದೀಶ್ವರನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬಾರದು.

अस्य एवं भावः न खलु कश्चिद् अपि अनन्तबलयुक्तं जगदीश्वरमन्तरेण इदं विचित्रं जगत् स्रष्टुं धर्त्तु प्रलाययितुं च शक्नोति तस्मादेतं विहाय अन्यस्य उपासनं केनचिदपि नैव कार्य्यम्।


कात् पञ्चम्यन्त पद है।

कात् इति पञ्चम्यन्तं पदम्।


೧೦. ಜನ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.

10. जन्-धातु से लिट् लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में।


"ದ್ವಿತೀಯಾಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ" ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.

"द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः" इति सूत्रं व्याख्यात।


औदुम्बरवृक्षस्य देवता का?

औदुम्बर वृक्ष का देवता कौन है?


ಈ ವೃಷಭ ರೂಪದ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬುಗಳಿವೆ - ನಾಮ-ಆಖ್ಯಾತ-ಉಪಸರ್ಗ ಮತ್ತು ನಿಪಾತ ರೂಪಗಳಿವೆ.

अस्य वृषभरूपव्याकरणस्य चत्वारि शृङ्गाणि सन्ति - नाम-आख्यात-उपसर्ग-निपातरूपाणि।


इस सूत्र से संख्यापूर्व तत्पुरुष की द्विगु संज्ञा होती है।

अनेन सूत्रेण संख्यापूर्वस्य तत्पुरुषस्य द्विगुसंज्ञा विधीयते।


सूत्रेऽस्मिन् द्वे पदे स्तः।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿರುತ್ತವೆ.


ಋಗ್ವೇದವು ಅಷ್ಟಕ-ಅಧ್ಯಾಯ-ಸೂಕ್ತಗಳ ಭೇದದಿಂದ ಮತ್ತು ಮಂಡಲ-ಅನುವಾಕ್-ವರ್ಗಗಳ ಭೇದದಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ऋग्वेदः अष्टक-अध्याय-सूक्तभेदेन तथा मण्डल-अनुवाक-वर्गभेदेन विभक्तः।


३३. उक्तलक्षणलक्षितः अधिकारी जननमरणात्मकं चक्रं परीक्ष्य तद्गतव्याध्यादिकं च विचिन्त्य संसारानलसन्तप्तः गुरुम् उपसर्पति॥

೩೩. ಉಕ್ತ ಲಕ್ಷಣ ಲಕ್ಷಿತ ಅಧಿಕಾರಿ ಜನನ ಮರಣಾತ್ಮಕ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅದರಿಂದ ಆದ ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ಸಂಸಾರ ನಲದಿಂದ ಸಂತಪ್ತವಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.


यहाँ नञ् प्रथमा एकवचनात्त पद है।

अत्र नञ् प्रथमैकवचनान्तं पदम् ।


बहूनामालोचकानां विचारे शाङ्खायनस्तथा कौषीतकि शाखा एकैवाऽस्ति, किञ्च द्वेऽपि शाखे भिन्ने एव स्तः।

बहुत से आलोचकों के विचार में शाङखायन तथा कौषीतकी शाखा एक ही है, किन्तु दोनों शाखा अलग ही है।


ಆದ್ದರಿಂದ ದೀಕ್ಷಿತರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು - " ಸಂಜ್ಞೆಗಳಿಂದಲೇ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮ ಸೂತ್ರವಿದೆ" ಎಂದು.

और दीक्षित के द्वारा कहा गया है'' अथवा संज्ञा में ही नियमार्थ सूत्र हैं।


अर्थाद् यस्मिन् समासे समासप्रयुक्तैः पदैः एव विग्रहवाक्यं निर्मीयते स स्वपदविग्रहः समासो भवति।

ಅಂದರೆ ಯಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಯುಕ್ತ ಪದಗಳಿಂದಲೇ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಅದು ಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹಃ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


भूतसृष्टिक्रमे विरोधपरिहारः, आकाशस्य उत्पत्ति  पञ्चभूतानि अज्ञानोपहितात् चैतन्यादुत्पद्यते इति पूर्वमुक्तम्।

ಭೂತಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧದ ಪರಿಹಾರ, ಆಕಾಶದ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಪಂಚಭೂತಗಳ ಅಜ್ಞಾನದ ಅಭಾವದಿಂದ ಅಥವಾ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಸೃಷ್ಠಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


मूजवत पर्वत पर उत्पन्न होने वाली मौजवत कहलाती है।

मूजवति पर्वते जातो मौजवतः।


तत्पुरुष समास के बहुत से भेद होते हैं।

तत्पुरुषसमासस्य बहवः भेदा भवन्ति।


ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಉದಾತ್ತ ತಿಙಂತದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕವು ನಿರ್ಹೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

सूत्र का अर्थ- उदात्तवान तिङन्त के परे रहते भी गतिसंज्ञक को निघात होता है।


दूसरा समाधान होता है की पर्यायवाची के ग्रहण करने में लघु गुरु की चिन्ता नहीं करते है इस नियम से यहाँ पर-पर्याय का उदय शब्द के ग्रहण करने में कोई हानि नहीं है।

अपरं समाधानं भवति यत् पर्यायवचकानां ग्रहणे लघुगुरुचिन्ता नाद्रियते इति नियमेन अत्र पर- पर्यायस्य उदयशब्दस्य ग्रहणे न हानिः इति शम्।


ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಮ ಅಭಿಧಾನಗಳ ಸುಂದರ ನಿರುಕ್ತಿಗಳು ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

नानाविधानां स्तोत्राणां सामाभिधानानां च सुष्ठु निरुक्तिः ताण्ड्यब्राह्मणे समुपलब्धा अस्ति।


ಭೂಮಿ, ದ್ಯುಲೋಕ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಭೂವನಗಳನ್ನು ಧಾತುರೂಪವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

पृथिवीं, द्युलोकं सर्वाणि भुवनानि च पृथिव्यप्तेजोरूपेण धातुत्रयेण धृतवान्।


ಸಮಾಹಾರದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವ ದ್ವಿಗು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.

"समाहारार्थे यः द्विगुः भवति स एकवचनं भवति" इति सूत्रार्थः ।


अस्य प्रजापतेः ब्राह्मणः ब्राह्मणत्वजातिविशिष्टः पुरुषः मुखमासीत् मुखादुत्पन्नः इत्यर्थः।

ಈ  ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ಜಾತಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುರುಷನ ಮುಖವಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಮುಖದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.


और ब्राह्मणों में प्रतिपादित विषय पर भी सामान्य ज्ञान को प्राप्त करेंगे।

किञ्च ब्राह्मणेषु प्रतिपादितानां विषये अपि सामान्यं ज्ञानं प्राप्स्यति।


ವೃತ್ತಿ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

वृत्ति अर्थक बोधक वाक्य को विग्रह कहते है।


दनन्तरं सूर्य, उषःकालम्, आकाशं च सृष्टवान्।

और उसके बाद सूर्य को, उषःकाल को, और आकाश निर्माण किया।


खिल शब्द का अर्थ होता है, 'परिशिष्ट' अथवा बाद में संङ्कलित मन्त्र।

खिलशब्दास्यार्थो भवति 'परिशिष्टम्' अथवा पश्चात्सङ्कलितमन्त्राः।


एवं पार्थिव पवन वायु, झञ्झावात आदि के देव मरुत हैं, विद्युत के अपान्नपात्, मेघ के पर्जन्य हैं।

एवं पार्थिवपवनस्य वायुः, झञ्झावातादीनां मरुद्देवः, विद्युतः अपान्नपात्, मेघस्य पर्जन्यः।


तेन समाहारे वाच्ये इत्यर्थः प्राप्यते ।

ಅದರಿಂದ ಸಮಾಹಾರದಲ್ಲಿ ವಾಚ್ಯ ಎಂದು ಆಗುವಾಗ ಈ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.


एतदनन्तरम् अत्र पर्जन्यदेवम् उद्दिश्य विविधाः प्रार्थनाः उच्चार्यन्ते ।

इसलिए यहाँ पर पर्जन्यदेव को उद्देश्य करके विविध प्रार्थना का उच्चारण करते हैं।


यहाँ आम्बष्ठ्य शब्द  ञ्यङन्तः है।

ಇಲ್ಲಿ ಆಂಬಷ್ಠ್ಯ ಶಬ್ದ ಜ್ಞಂಯಂತವಾಗಿದೆ.


विशेष ज्ञान के प्रति कारण होता है इस प्रकार से बुद्धि का विज्ञानमयत्व सिद्ध होता है, परमार्थ जो ज्ञान होता है उससे अन्य यह विज्ञान होता है।

विशेषज्ञानं प्रति कारणं भवतीत्यतः बुद्धेः विज्ञानमयत्वम्। परमार्थं यत् ज्ञानमस्ति तस्मात् अन्यत् भवतीदं विज्ञानम्।


ಯದದೂಯಙ್ ವಾಯುರ್ವಾತಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

यदर्घङ् वायुर्वाति यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।


"ಪ್ರಾದಿಭ್ಯೋ ಧಾತುಜಸ್ಯ ವಾಚ್ಯೋ ವಾ ಚೋತ್ತರಪದ ಲೋಪಃ" "ನಜ್ಞೋಽಸ್ತತ್ಯರ್ಥಾನಾಂ ವಾಚ್ಯೋ ವಾ ಚೋತ್ತರಪದ ಲೋಪಃ", "ಸಪ್ತಮ್ಯುಪಮಾನ ಪೂರ್ವಪದಸ್ಯೋತ್ತರಪದಲೋಪಶ್ಚ" ಈ ವಾರ್ತಿಕ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

"प्रादिभ्यो धातुजस्य वाच्यो वा चोत्तरपदलोपः", "नञोऽस्त्यर्थानां वाच्यो वा चोत्तरपदलोपः", "सप्तम्युपमानपूर्वपदस्योत्तरपदलोपश्च" इत्येतानि वार्तिकानि बहुव्रीहिविधायकानि सन्ति।


विपश्यति - विपूर्वक दुश्-धातु से लट् प्रथमपुरुष एकवचन में विपश्यति यह रूप है।

विपश्यति- विपूर्वकात् दृश्-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने विपश्यति इति रूपम्।


ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅವಯವ ಲೋಪದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಭೂತಪೂರ್ವಃ ಎಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.

प्रातिपदिकावयवस्य लुकि उदाहरणं भूतपूर्वः इति।


ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ.

तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे यह सप्तम्येकवचनान्त पद है।


ಫಲಭೋಗದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಆ ಫಲವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೆ ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾಡಬೇಕು.

फलभोगात् परं पुनः तत् फलं कोऽपि इच्छति चेत् तत् कर्म पुनः कर्तव्यम्।


इसलिए इस मण्डल के समस्त सूक्तों की संख्या (९९) निन्यानवे होती है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಂಡಲದ ಎಲ್ಲಾ ಸೂಕ್ತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 99.


ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ- ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।


भसंज्ञा में “पाद पत्' (पा०सू० ६. ४.१३०) से पद्भाव।

भसंज्ञायां 'पाद पत्' (पा०सू० ६. ४.१३०) इति पद्भावः।


गूढत्वं नाम आच्छाद्यत्वम्।

ಗೂಢತ್ವವೆಂದರೆ ಆಚ್ಛಾದತ್ವವು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು.


वेदा हि यज्ञार्थम् अभिप्रवृत्ताः..इत्यादिः।

वेद ही यज्ञ अर्थ को बताते है .......इत्यादि।


मैक्डोनाल्ड के मत में तो अग्नि यह शब्द एजा इल .. इस ग्रीक्देवता के नाम से इसका भाषाविज्ञान समर्थित और उसी रूप में दिखाई देता है।

ಮ್ಯಾಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಇವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದವು ಏಜಾ ಇಲ್ ಈ ಗ್ರೀಕ್ ದೇವತೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇದರ ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.


ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ವೇದ ಕ್ರಿಯಾರ್ಥವಾಗುವುದರಿಂದ ಅನರ್ಥಕ ಮತದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.

इसलिए कहते हैं - वेद के क्रियार्थ होने से अनर्थक मत का अर्थ हो सकता है।


आख्यानमिदं द्विविधं भवति-स्वकल्पकायमाख्यानम्, दीर्घकायमाख्यानञ्चेति।

यह आख्यान दो प्रकार का होता है -अल्पकाय आख्यान और दीर्घकाय आख्यान।


सूत्र का अर्थ- पूर्व शब्द के उत्तरपद रहते भूतपूर्ववाची तत्पुरुष समास में पूर्वपद को प्रकृति स्वर हो जाता है।

सूत्रार्थः- पूर्वशब्दे उत्तरपदे भूतपूर्व अर्थ तत्पुरुषे पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।


उन दोनों पदों का प्रयोग कर विग्रह किया गया है जैसे: राज्ञः पुरुषः।

ಆ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಹೇಗೆ ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಎಂದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ.


अर्थात् जो शरीर मैं पन वाली तादात्म्य बुद्धि करता है वह मूढ होता है।

ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅಹಂ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಮೂಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.


ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಾದ ವಸ್ತು ಏನೆಂದು ಹುಡುಕಲು ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಸಾಧ್ಯ.

लोके सत्यवस्तु किमस्ति इत्यन्वेषणं भवति वेदान्तशास्त्रस्य।


ये पूर्वजन्मसु एतत्कर्मादिकं साधितवन्तः तेषां कृते प्रकृतजन्मनि नित्यादिकर्मणाम् आवश्यकता नास्ति।

ಯಾರು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೋ ಅಂತಹವರಿಗೆ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ.


बभूव - भूधातु से लिट् प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।

ಬಭೂವ - ಭೂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


एतं पाठं पठित्वा अध्येतारः अधःस्थविषयान् ज्ञास्यन्ति - मोक्षस्य उपायाः के, किं च तेषां स्वरूपम्।

ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ- ಮೋಕ್ಷದ ಉಪಾಯಗಳೇನು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇನು?


ಅದ್ವೈತದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

अद्वैते मुक्तिः द्विविधा भवति।


वस्तुत तो यजमान उसको ही सोम आदि हवि के द्वारा यागो में पूजता है।

वस्तुतस्तु यजमानाः तामेव सोमादिभिर्हविर्भिः यागेषु यजन्ते।


(ಋಗ್ವೆ 10/97/15)  ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರೇ ರಾಜನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಒಂದು ಸೂಕ್ತದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

' ( ऋग्वे. १०/९७/१५ ) एक सूक्त से ज्ञात होता है कि प्राचीन काल में भी प्रजा ही राजा को चुनती थी।


तृतीया तत्कृतार्थेन गुणवचनेन इत्यस्मात् सूत्रात् तृतीया इति प्रथमान्तम् अनुवर्तते।

तृतीया तत्कृत अर्थ से गुण और वचन से इस सूत्र से तृतीया इस प्रथमान्त की अनुवृत्ति होती है।


सा मूर्तिः यदा अग्नौ दग्धा सती भस्मसात् भवति, तदा यजमानः एवं चिन्तयति यत् तस्य पार्थिवशरीरं दग्धम् अभूत्।

वह मूर्ति जब अग्नि में दग्ध होकर भस्मसात् होती है, तब यजमान इस प्रकार चिन्तन करता है कि उसका पार्थिव शरीर दग्ध हो गया।


उदाहरण का समन्वय- यहाँ करिष्यति यह तिङन्त पद है।

ಉದಾಹರಣೆ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಇದು ತಿಙಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


इसलिए अनित्यत्व से नित्य आत्मा होने योग्य नहीं है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಿತ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಆತ್ಮವಾಗಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.


किमत्र स्तुतौ कारणम्।

ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಯ ಕಾರಣವೇನು.


ಅದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಹ್ರಸ್ವನುಡ್ಭ್ಯಾಂ ಅಂತೋದಾತ್ತಾತ್ ಮತುಪ್ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು.

यहाँ पदों का अन्वय है - हस्वनुड्भ्याम् अन्तोदात्तात् मतुप् उदात्तः इति।


इषु इच्छायां विकरणव्यत्ययः।

ಇಷು ಇಚ್ಛಾಯಾಂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಕರಣ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.


इग्निस् इति लातिनशब्देन संस्कृतस्य अग्निशब्दस्य ध्वनिगतम् अर्थगतञ्च साम्यं परं विस्मयमावहति।

ಇಗ್ನಿಸ್ ಈ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅಗ್ನಿಶಬ್ದದ ಧ್ವನಿಗತ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗತ ಸಮಾನತೆಯಿದ್ದಾಗ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.


ಉತ್ತರಕಾಲಿನ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ?

उत्तरकालिक उपनिषद् में कौनसे उपनिषद् आते है?


ऐक्यगताज्ञाननिवृत्तिः भवति चेत् एव स्वस्वरूपानन्दप्राप्तिः भवति।

ऐक्यगत अज्ञान की निवृत्ति होती है तो स्वस्वरूपानन्द की प्राप्ति होती है।


प्रधानानां ब्राह्मणग्रन्थानां वेदनिर्देशपुरःसरं नामानि लिखत।

प्रधान ब्राह्मण ग्रन्थों का वेद निर्देश सहित नाम लिखिए।


(गीता ९.२१)अर्थात् - ये सोमपानेन पूतपापाः शुद्धकिल्बिषाः पुण्यफलम् आसाद्य सुरेन्द्रलोकं स्वर्गं गच्छन्ति ।

(ಗೀತಾ ೯.೨೧) ಅಂದರೆ - ಯಾರು ಸೋಮಪಾನದಿಂದ ಪೂತರಾಗಿದ್ದಾರೋ ಅವರು ಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷರು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಸುರೇಂದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.


जो देवों के साथ ब्रह्मरूप में सर्वप्रथम उत्पन्न हुआ।

ಯಾರು ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.


क्योंकि उनके लिए लौकिक वाक्य प्रत्यक्ष से अथवा अनुमान से ग्रहण करते है।

ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕವಾಕ್ಯಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಥವಾ ಅನುಮಾನದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ.


ಮಾಲತೀ ಮಾಧವ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಕರಾದ ಜಗದ್ಧರ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ- ಚರಣಶಬ್ದವು ಶಾಖಾ ವಿಶೇಷಾಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಜಟಾಸಂಘವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

मालतीमाधव के टीका कर्ता जगद्धर के कथन अनुसार से - चरण शब्द शाखा विशेष अध्ययन-पर एकतापन्न जटा संघवाची है।


ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ದ್ವಾ ಸುಪರ್ಣಾ ಸಯುಜಾ ಸಖಾಯಾ ಸಮಾನಂ ವೃಕ್ಷಮ್ ಪರಿಷಸ್ವಜಾತೆ

अतैव मुण्डकोपिनिषदि आम्नायते -“द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते।


ಭೂ ಇದರಿಂದ ಕ್ಯು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ವರ್ತಮಾನಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

भू से क्युप्रत्यय करने पर वर्तमानकालसंबन्धि है।


सुबन्त आमन्त्रित में परे पर का अङ्गवद् होता है स्वर करने में।

सुबन्तमामन्त्रिते परे परस्याङ्गवद् भवति स्वरे कर्तव्ये।


रोगों की उत्पत्ति कैसे होती है?

रोगाणाम् उत्पत्तिः कथं भवति?


विवेकचूडामणौ दमविषये उक्तम् - विषयेभ्यः परावत्य स्थापनं स्वस्वगोलके।

ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ - ವಿಷಯೇಭ್ಯಃ ಪರಾವತ್ಯ ಸ್ಥಾಪನಂ ಸ್ವಸ್ವಗೋಲಕೇ | ಎಂದು ದಮವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ.


वायव्यान् रूप कैसे कथं सिद्ध हुआ?

ವಾಯವ್ಯಾನ್ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?


अश्वमेधयज्ञविषये निर्देशः शुक्लयजुर्वेदे कुत्र प्राप्यते?

अश्वमेध यज्ञ के विषय में निर्देश शुक्ल यजुर्वेद में कहाँ प्राप्त होते है?


११. अज्ञानस्य त्रिगुणात्मत्वप्रतिपादिका श्रुतिः का?

೧೧. ಅಜ್ಞಾನದ ತ್ರಿಗುನಾತ್ಮತ್ವಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಶೃತಿಯು ಯಾವುದು ?


व्याकरणं हि वेदानां रक्षकम्, वेदार्थस्य अवबोधने सहायकम्, अपि च प्रकृतिप्रत्ययोपदेशपुरःसरं पदस्वरूपस्य प्रतिपादकं वर्तते, तस्मात् अर्थनिर्णायकसाधनेषु अन्यतमसाधनत्वेन तस्य प्रयोगः भवति, अस्मात् एव कारणात् व्याकरणं नाम वेदाङ्गं नितान्तम् एव प्रसिद्धं वर्तते, तत् च वेदाङ्गेषु श्रेष्ठस्थानम् अलङ्करोति।

ವ್ಯಾಕರಣವೇ ವೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ವೇದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಉಪದೇಶವಾದ ಪದ ಸ್ವರೂಪವು ಪಾತಿಪದಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಥನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ, ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಕರಣವೆಂದರೆ ವೇದಾಂಗದ ನಿತಾಂತವೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ.


उपनिषद् प्रतिपाद्य मोक्ष स्वरूप ब्रह्म ही होता है।

ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ಮೋಕ್ಷ ಸ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


ನಾಲ್ಕು ಅನುಬಮ್ಧಗಳು ಇವೆ. ಇವುಗಳ ಸಮುದಾಯವೇ ಅನುಬಂಧಚತುಷ್ಟಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

इन चारों का समुदाय ही अनुबन्ध चतुष्टय कहलाते हैं।


और जिससे सभी प्राणी उत्पन्न हुए, वह सोलह अवयव वाले लिङग शरीर प्रजापति ही हैं।

ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು, ಅವು ಹದಿನಾರು ಅವಯವಗಳಿರುವ ಲಿಂಗ ಶರೀರದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ ಆಗಿದೆ.


ಇವುಗಳನ್ನು ಹೋರತುಪಡಿಸಿ ಹನ್ನೊಂದು ಬಾಲಖಿಲ್ಯ ಸೂಕ್ತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

एतेषां सूक्तानामतिरिक्तानि एकादश सूक्तानि च बालखिल्यनाम्ना सन्ति।


ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಧಿಕರಣ ಇವೆರಡು ಭೇದಗಳಿರುತ್ತವೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು.

समानाधिकरणः व्यधिकरणश्चेति भेदद्वयम् इति वक्तुं शक्यते।


ಇದರ ನಂತರ ವೃತ್ತಿಸ್ವರೂಪ ಪರ್ಯಾಲೋಚಿತವಾಗಿದೆ.

इसके बाद वृत्तिस्वरूप पर्यालोचित है।


३. ऋग्वेदः नाम किम्?

3. ऋग्वेद किसे कहते हैं?


उदित मात्र होने तक ये भग है।

ಉದಿತಮಾತ್ರರಾಗುವವರೆಗೆ ಇದು ಭಗ.


ಋತ ಶಬ್ದ ಈ ಪ್ರಕಾರ ನೈತಿಕವ್ರತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ऋत शब्द इस प्रकार नैतिकव्रत अर्थ में भी दिखाई देता है।


ऐतरेय के प्रथम आरण्यक में किसका वर्णन है?

ऐतरेयस्य प्रथमारण्यके कस्य वर्णनम् अस्ति?


ದೇವತೆಗಳ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹೋತೃ ಹೆಸರು ಋತ್ವಿಜ ಅಗ್ನಿ.

देवानां यज्ञेषु होतृनामक ऋत्विग् अग्निरेव।


अर्थात् पुरुषं विदित्वा एव मृत्युम् अतिक्रामति।

ಅಂದರೆ ಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಬಹುದು.


6. देवों ने ब्रह्म के पुत्र आदित्य का उल्लेख करते हुए कहा है कि -यो ब्राह्मणः आदित्यम् उक्तविधिना उत्पन्नम् जानीयात् तस्य देवा वशे स्यु:।

6. देवाः ब्रह्मणः अपत्यम् आदित्यम् उत्पाद्य उक्तवन्तो यद् यो ब्राह्मणः आदित्यम् उक्तविधिना उत्पन्नम् जानीयात् तस्य देवा वशे स्युः।


अन्तिम प्रपाठक का क्या नाम है?

अन्तिमप्रपाठकस्य नाम किम्?


ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - "ಉಭಯಪ್ರಾಪ್ತೌ ಕರ್ಮಣಿ" ಇದರಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ  ಯಾವ ಷಷ್ಠೀ ತದಂತ, ಸುಬಂತ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

और सूत्रार्थ होता है “उभयप्राप्तौ कर्मणि” इससे निहित जो षष्ठी तदन्त सुबन्त का सुबन्त के साथ समास नहीं होता है।


पाणिः आदानं साधयति। विना पाणिसाहाय्यं कस्यचित् वस्तुनः आदानं नैव सम्भवति।

ಕೈ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈಯ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನ ಕೊಟ್ಟು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.


अभिधानम् करण में ल्युट् प्रत्यय होता है।

ಅಭಿಧಾನಮ್ ಕರಣದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.


ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्।


इस प्रकार से पञ्चदशी में कहा गया है- द्विधा विधाय चैकैकं चतुर्धा प्रथमं पुनः।

तथाहि उच्यते पञ्चदश्याम् - द्विघा विघाय चेकेकं चतुर्धा प्रथमं पुनः।


साधको योगारूढो न वेति कथं बोद्धव्यम्।

साधक योगारूढ हुआ अथवा नहीं यह कैसे समझा जाता है।


तेन कर्तृ ङीप् इति भवति।

ಅದರಿಂದ ಕರ್ತೃ ಜ್ಞೀಪ್ ಆಗುತ್ತದೆ.


प्रतिपादित किया जाता है।

प्रतिपाद्यते।


तत्र च तृणधान्यानाम् इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्, च इति अव्ययपदम्, दुव्यषषाम् इति च षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्।

ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಾಮ್ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ,  ದುವ್ಯಚಾಮ್ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .


“दिक्संख्ये संज्ञायाम्” इस सूत्र का संख्या वाचक से समास में क्या उदाहरण है?

"दिक्संख्ये संज्ञायाम्" इति सूत्रस्य संख्यावाचकेन समासे किमुदाहरणम्?


सूत्रेऽस्मिन् पदत्रयं वर्तते।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.


यज्ञादि कर्मो के अनारम्भ से, बिना अनुष्ठन किए कोई भी पुरुष नैष्कर्म्य निष्कर्मभाव को प्राप्त करता है तथा न केलव संन्यास के द्वारा ही अर्थात् केवल कर्मपरित्यग मात्र से ज्ञानरहित नैष्कर्म्य सिद्ध को प्राप्त करता है।

ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳು, ಆರಂಭವಾಗದ ಅನನುಷ್ಠಾನಗಳಿಂದ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯವಾದ ನಿಷ್ಕರ್ಮಭಾವವಾದ ಕರ್ಮಶೂನ್ಯತೆಯ ಪುರುಷನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ. ಕೇವಲ ಸಂನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನರಹಿತದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.


"ಮತ್ತು" ಇದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ.

चेति इति पर्यायः।


अन्यानि उदाहरणानि एवमेव सिद्ध्यन्ती।

ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.


आरण्यकस्य महत्त्वं सर्वत्र स्वीकृतमस्ति।

ಆರಣ್ಯಕದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ  ಮಕರ - ವರೂಡ - ಪಾರೇವತ- ವಿತಸ್ತೇಕ್ಷವಾರ್ಜಿ- ದ್ರಾಕ್ಷಾ - ಕಲೋಮಾ- ಕಾಷ್ಠಾ- ಪೇಷ್ಠಾ - ಕಾಶೀಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಶಬ್ದಗಳ ಮೊದಲ ಅಥವಾ ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗುವುದರಿಂದ ಆಚಾರ್ಯರು ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ .

सूत्र का अवतरणम्- छन्द में मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा-काशी शब्दों का और अन्य शब्दों के आदि और दूसरा स्वर विकल्प से उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य ने को है।


महाव्रत के सभी अनुष्ठानों के विधान शाङखायन श्रौतसूत्र में है।

महाव्रतस्य सर्वाणि आनुष्ठानिकानि विधानानि शाङ्खायनश्रौतसूत्रे विद्यते।


देवा: = अमर, साध्याः = सृष्टिसाधन के योग्यप्रजापति आदि, ये = पुरुष,और ऋषियों ने जो ब्रह्मवेत्ता और मन्त्रद्रष्टा है, (उन सभी ने) तेन = प्रथित पुरुष से, अयजन्त = याग किया।

ದೇವಾಃ - ಅಮರಾಃ, ಸಾಧ್ಯಾಃ - ಸೃಷ್ಟಿ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಯೋಗ್ಯಪ್ರಜಾಪತಿ ಆದಿ, ಯೇ - ಪುರುಷ, ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತಾ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರದ್ರಷ್ಟಾ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, (ಅವರೆಲ್ಲರು) ತೇನ - ಪ್ರಥಿತ ಪುರುಷನಿಂದ ಅಯಜಂತ - ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.


ಇದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.

इससे अनुदात्त स्वर का विधान होता है।


हीये - हा - धातोः कर्मणि लटि उत्तमपुरुषैकवचने ।

हीये - हा-धातु से कर्म लट उत्तमपुरुष एकवचन में।


पाणिनि से भी प्राचीन ये है।

ಪಾಣಿನಿಯವರಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಚೀನರು ಇವರು.


व्याख्या - हे शास्त्रवेता विद्वानों अथवा यजमान तुम्हारे लिये प्राप्त करने योग्य प्रसिद्ध वस्तुओ को सुखनिवास के योग्य स्थानजाने को हम लोग चाहते है।

ವಿವರಣೆಃ ಓ ಪತ್ನೀಯಜಮಾನರೇ ನಿಮಗಾಗಿ ಸುಖನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳು ನಿಮಗೆ ಸಿಗಲೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.


आत्यन्तिक प्रलय किसे कहते हैं?

ಆತ್ಯಂತಿಕ ಪ್ರಳಯ ಎಂದರೇನು ?


(क) विवेकः (ख) वैराग्यम् (ग) प्रयोजनम् (घ) फलम् 12. तात्पर्यनिर्णायक छ: लिङ्गो में यह अन्यतम है।

(क) विवेकः (ख) वैराग्यम् (ग) प्रयोजनम् (घ) फलम् 12. तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम् अन्यतमम्॥


"एकदेशविकृतमनन्यवत्" इस न्याय से कृष्णश्रित शब्द के प्रातिपदिक आक्षय से इसके बाद “प्रथमा एकवचन विवक्षा में सु प्रत्यय होने पर कृष्णश्रित सु स्थिति होती है।

"ಏಕದೇಶವಿಕೃತಮನನ್ಯವತ್" ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಆಕ್ಷಯದಿಂದ ನಂತರ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದ ವಿವಕ್ಷದಿಂದ ಸೌ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತ ಸು ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.


यदङ्गदाशुषे... इत्यादिमन्त्रस्य व्याख्यात।

यदङ्गदाशुषे ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।


ದಾನಾದಿಗಳಿಂದ ಯಶದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ವೀರರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಪುತ್ರ ಸೇವಕ ಆದಿಗಳಿಂದ ವೀರ ಪುರುಷರ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದುಕೋ.

यशसं दानादिना यशोयुक्तं वीरवत्तमम् अतिशयेन पुत्रभृत्यादिवीरपुरुषैः उपेतम्।


बाह्योपायसाध्यं च दुःखं  द्वेधा।

ಬಾಹ್ಯೋಪಾಯವು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವು ದುಃಖದ ಎರಡು ವಿಧಗಳು.


निखिलेषु काव्येषु वैदिकं काव्यम् एव प्रथमम् इति विदुषां मतम्।

सम्पूर्ण काव्यों में वैदिक काव्य ही प्रथम है, ऐसा विद्वानों का मत है।


वे वीत श्रद्धा वाले होते हैं।

तेन ते वीतश्रद्धा भवन्ति।


ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧವಾದ ಸೂಕ್ತಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

अपि च अत्र प्रेमविषयकाणि विवाहविषयकाणि च विविधानि सूक्तानि उपलभ्यन्ते।


ಒಂದು ಸಪ್ತಮಿಯು ಇಲ್ಲಿ ವಿಷಯಭೇದದಿಂದ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

एकापि सप्तमी अत्र विषयभेदात् भिद्यते ।


अन्तोदात्तात्, उत्तरपदात् चेति पदद्वयं पञ्चम्येकवचनान्तं पदद्वयम्, अन्यतरस्याम् इति सप्तमीबहुवचनान्तं पदम्, अनित्यसमासे इति च सप्तम्येकवचनान्तं पदम्।

ಅಂತ್ಯೋದಾತ್ತಾತ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಾತ್ ಇವೆರಡು ಪದಗಳು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ ,ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ಅನಿತ್ಯಸಮಾಸೆ ಇದೂ ಕೂಡ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .


एवमेव अल्पान्मुक्तः अन्तिकादागतः दूरादागतः कृच्छ्रादागतः इत्यादीन्यस्य सूत्रस्योदाहरणानि।

इसी प्रकार अल्पान्युक्तः, अन्तिकादागतः इरात् आगतः (दूरादागतः) कृछ्रादागतः इत्यादि अन्य सूत्र के उदाहरण है।


आचार्यो के तीन गण कौन-कौन से है?

आचार्याणां त्रयो गणाः के?


14. बहुल ग्रहण का क्या फल है?

१४. बहुलग्रहणस्य किं फलम्?


श्रवण को श्रुति कहते है।

श्रवणं श्रुतिः


“सह सुपा'' इस सूत्र की अनुवृत्ति होती है।

ಸಹ ಸುಪಾ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.


इष्टि मूलक यागों में होता ही अनुवाक्य और याज्य उभयविध मन्त्रों का व्यवहार करता है।

इष्टिमूलकयागेषु होता एव अनुवाक्या याज्या इति उभयविधान् मन्त्रान् व्याहरति।


परं च चिच्छब्दः विद्यते।

ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ ಶಬ್ದವು ಇರುತ್ತದೆ.


सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


इस सूत्र में दो पद हैं।

सूत्रेऽस्मिन् द्वे पदे वर्तेते।


अतः "येन विधिस्तदन्तस्य" इति सूत्रेण मनः इत्यत्र अनः इत्यत्र च तदन्तविधिः भवति।

अतः “येन विधिस्तदन्तस्य'' इस सूत्र से मनः यहाँ पर और अनः यहाँ पर तदन्त विधि होती है।


इसलिए दुरित के नाश के बाद यथाप्रविधिश्रुतवेदान्त का जो मनन किया जाता है उससे यह संशय दूर हो जाता है।

अतो दुरितनाशपुरःसरं यथाप्रविधि श्रुतस्य वेदान्तस्य मननं क्रियते चेदयं संशयो दूरीभवेत्।


इति मन्त्रं लिखित्वा व्याख्यात ।

इसकी मन्त्र सहित व्याख्या कीजिए।


आद्यानां १८० दिवसानाम् अनुष्ठाने प्रथमदिवसे अतिरात्रः किञ्च अन्तिमदिवसे स्वरसामः विहितः परन्तु अन्तिमानां १८० दिवसानाम् अनुष्ठाने प्रथमदिवसे स्वरसामः किञ्च अन्तिमदिवसे अतिरात्रः विहितः।

ಮೊದಲ ೧೮೦ ದಿವಸಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮದಿನದಲ್ಲಿ ಅತಿರಾತ್ರ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ದಿನದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಮಾಸವನ್ನು ವಿಧಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾದ ೧೮೦ ದಿವಸಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮದಿನದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಮಾಸವನ್ನು, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅತಿರಾತ್ರವನ್ನು ವಿಧಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


यह ही एक नियम है।

ಇದೇ ಒಂದು ನಿಯಮವಾಗಿದೆ.


गृत्समदर्षिः अनेकासु स्तुतिषु वीररसम् आश्रित्य इन्द्रस्य वर्णनम् अकरोत्।

ಗೃತ್ಸಮದ ಮಹರ್ಷಿಯು ಅನೇಕ ಸ್ತುತಿಗಳಲ್ಲಿ ವೀರರಸದಿಂದ ಇಂದ್ರನ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.


ಅಲ್ಲಿಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ಪ್ರಕರಣಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾರ್ಥಸಾಧನೆಯ ಯುಕ್ತಿಯು ಉಪಪತ್ತಿ.

प्रकरणप्रतिपाद्यार्थसाधने तत्र तत्र श्रूयमाणा युक्तिः उपपत्तिः।


वायव्यान् इति रूपं कथं सिद्ध्येत्।

ವಾಯವ್ಯಾನ್ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?


अत्र विहितानां सूक्तानां विशेषप्रयोगः पारिवारिकमहोत्सवानाम् अवसरे भवन्ति।

ಇಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ಸೂಕ್ತಗಳ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪಾರಿವಾರಿಕ ಮಹೋತ್ಸವಗಳ ಅವಸರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.


೧. ಸ್ರುಷ್ತಿಯ ಕ್ರಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಲಘು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

1 .सृष्टि के क्रम विषय में एक लघु टिप्पणी लिखिए?


अर्थात् यस्मिन् पदे यच्छब्दः विद्यते ततः परं यत् तिङन्तं पदं तत् नित्यम् अनुदात्तं न भवति इति सूत्रार्थः समायाति।

ಅಂದರೆ ಯಾವ ಪದದಲ್ಲಿ ಯತ್ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ , ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ತಿಙಂತ ಪದವಿದೆಯೋ ಅದು ನಿತ್ಯ ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


द्वितीयः काण्डः त्रयोदशप्रपाठकेषु विभक्तः अस्ति।

दूसरा काण्ड तेरह प्रपाठको में विभक्त है।


प्रागात्मज्ञा से देहाभिमान निमित्त प्रत्यक्षादि प्रामाण्य के समान।

ಪ್ರಾಗಾತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ದೇಹಾಭಿಮಾನ ನಿಮಿತ್ತವಾದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆದಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.


एतादृशस्य आत्मनः बोधाय पञ्चकोशाः कल्पिताः।

इसप्रकार की आत्मा के बोध के लिए पाँच कोश कल्पित किये गये है।


ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾರು ?

अनुबन्धेषु अधिकारी कः ।


ಇದರ ನಂತರ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಚಕಾರವಾದಾಗ ಚುಟೂ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಪಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞ್ದೆ ಆದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವೆರಡರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಆಂಬಷ್ಠಯ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

ततः चापः चकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्, पकारस्य हलन्त्यम् इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्, तस्य लोपः इति सूत्रेण उभयोः लोपे सति आम्बष्ठ्य आ इति स्थितिः भवति।


वार्तिक व्याख्याः-'' वर्णो वर्णेन'' सूत्रस्थ महाभाष्य में “समानाधिकरणाधिकारे शाकपार्थिवादीनामुपसंख्यानमुत्तरपदलोपाश्च'' वार्तिक विहित है।

ವಾರ್ತಿಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - "ವರ್ಣೋವರ್ಣನ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ "ಸಮಾನಾಧಿಕಾರೆಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಾಮುಪಸಂಖ್ಯಾನಮುತ್ತರಪದಲೋಪಶ್ಚ" ಎಂದು.


इत्यादि प्रमाणित यास्क का क्या काल है इस विचार में प्रस्तुत किये है, क भाग में) महाभारत के ऊपर लिखे दो पद्यों का उद्धरण उस अर्वाचीन महाभारत से है, ख) पाणिनि ने अपने वासुदेवार्जुनाभ्यां वुन् ४/३/९८ इस सूत्र में कृष्ण अर्जुन को याद किया है उससे यह प्राचीन है।

इत्यादिना प्रमाणितस्य यास्कस्य कः काल इति विचारे प्रस्तुते-क) महाभारतस्य उपरि लिखितपद्यद्वयस्य उद्धरणात् ततः अर्वाचीनो महाभारतः, ख) पाणिनिः स्वकीये वासुदेवार्जुनाभ्यां वुन् ४/३/९८ इत्यस्मिन् सूत्रे कृष्णार्जुनौ स्मृतवान् इति ततः अयं प्राचीनः।


प्रायेण नद्यः प्राच्यः स्यन्दते घृतेन उदकेन द्यावापृथिवी दिवं च पृथिवीं च व्युन्धि क्लेदय अत्यधिकम् ।

ಜಲದಿಂದ ದ್ಯಾವಾ ಪೃಥ್ವಿಗೆ ಆರ್ದ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೀಯ.


ಇಲ್ಲಿ ಶಂಕೆಯು (ಪ್ರಶ್ನೆ) ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

इति शङ्कायां।


ವಿರಾಟ್ - ವಿ ಪೂರ್ವಕ ರಾಜ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಈ ಶಬ್ದವು ಆಯಿತು.

विराट्-विपूर्वकात् राज्-धातोः क्विपि।


उदाहरण -अव्ययीभाव समास होने पर उपराजन् अ इस स्थिति होने पर तद्धित  प्रत्यय होने पर टच् प्रत्यय होने पर “यचिभम्' इससे भसंज्ञा होती है।

ಉದಾಹರಣೆ - ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪರಾಜನ್ ಅ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ "ಯಚಿಭಮ್" ಇದರಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.


यथोक्तं दण्डिना- 'इदमन्धतमः कृत्स्नं जायेत भुवनत्रयम्।

ಹೇಗೆ ದಂಡಿಯು ಹೇಳಿದ್ದರೋ - "ಇದಮಂಧತಮಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಜಾಯೇತ ಭುವನತ್ರಯಮ್".


ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಳೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಜೀವನ ನೀಡಿದ್ದೀಯ.

उसके लिए वर्षा की रचना करके शीघ्र जीवन प्रदान करो।


अन्तः करण कौ शुद्धि के द्वारा ब्रह्मविद्या की उपायभूत और भी दो उपासनाएँ कही गयी हैं।

ಅಂತಃಕರಣಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯ ಉಪಾಯಭೂತಗಳು ಬೇರೆ ಎರಡುವಿಧ ಉಪಾಸನೆಗಳು ಇವೆ.


केषां मते उदात्तपरस्य स्वरितपरस्य अनुदात्तस्य स्वरितो भवति?

किनके मत में उदात्त के परे स्वरित के परे अनुदात्त को स्वरित होता हे?


"पथो विभाषा" इति सूत्रस्यार्थः कः?

"ಪಥೋ ವಿಭಾಷಾ" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು ?


ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಆಭ್ಯುದ್ಧರತಿ ಇಲ್ಲಿ ಹರತಿ ಎಂಬ ತಿಙಂತ , ಅಭಿ ಇದು ಗತಿಸಂಜ್ಞಕ ಉದ್ ಇದು ಕೂಡ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿದೆ.

सूत्रार्थसमन्वयः- अभ्युद्धरति इत्यत्र हरति इति तिङन्तम् अभि इति गतिसंज्ञकम् उदिति अपि गतिसंज्ञकं पदम्।


ऋग्वेदे मित्रस्य वरुणस्य च सम्मिलिततया बहवः स्तवाः वर्तन्ते।

ऋग्वेद में मित्र और वरुण का सम्मिलित रूप से अनेक स्तुति करते है।


ಈ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ವೀಬ್ರಹ್ಮಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯವನ್ನೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

इन वाक्यों के द्वारा जीव तथा ब्रह्म का एक्य ही प्रतिपादित किया गया है।


वाल्मीकि रामायण के रचना काल में व्याकरण शास्त्र का अध्ययन और अध्यापन अच्छी प्रकार से प्रचलित था जो निम्न श्लोक बता रहे हे - “नूनं व्याकरणं कृत्स्नमनेन बहुधा श्रुतम्।

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ರಚನಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಪನ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು  ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ - 'ನೂನಂ ವ್ಯಾಕರಣಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಅನೇನ ಬಹುಧಾ ಶೃತಮ್.


ಹಾಗಾಗಿ ಖಲಪೂಶಬ್ದವು ಅಂತೋದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

अतः खलपूशब्दः अन्तोदात्तः इति सिध्यति।


"ಆತ್ಮಾ ವಾಽರೆ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ಶ್ರೋತವ್ಯೋ ಮಂತವ್ಯೋ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸಿತವ್ಯಃ" ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾರಿ ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಒಂದು ಬಾರಿ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

न हि “आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः” इत्यादिश्रुतिषु सकृच्छ्रवणं सकृत् मननं सकृत् निदिध्यासनं वा उपदिश्यते।


अध्यात्मम् इत्यस्य जीवात्मकमित्यर्थः।

ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದರೆ ಜೀವಾತ್ಮಕ ಎಂದರ್ಥ.


ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಪೂಜ್ಯ ವಿಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಧನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಇದರ ಚಿತ್ರವಿಶ್ವಸ್ತಮ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.

विशेष रूप से पूज्य विचित्र अथवा विविध धन है जिसका वह चित्रश्रवस्तम कहलाता है।


इसी प्रकार की निरुक्ति स्वयं संहिता भाग में भी उपलब्ध होती है।

ಈ ರೀತಿಯ ನಿರುಕ್ತಿಯು ಸ್ವಯಂ ಸಂಹಿತಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.


अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।

अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्त को प्राप्त है।


೨. ಎಂಟು ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

२. अष्टौ स्त्रीप्रत्ययाः सन्ति।


अतः 'तिङ्ङतिङः' इति सूत्रेण ईयते इत्यस्य ईकारः अनुदात्तः वर्तते।

अतः 'तिङङतिङः' इस सूत्र से ईयते इसका ईकार अनुदात्त है।


मनुमत्स्य कथा में मनु मछली की कथा को प्रतिपादित किया गया है।

मनुमत्स्यकथायां मनुमत्स्ययोः कथा प्रतिपादिता।


तत्र प्रत्येकं दर्शनेषु स्वमतानुसारं वेदस्य प्रामाण्यं कथम् अङ्गीकृतं तत् आलोचितं वर्तते।

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ಸ್ವಮತದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.


व्याख्या - तब भी और जब इन्द्र ने अवश्य वध करने योग्य शत्रुओं में मेघों के मध्य में प्रथम उत्पन्न मेघ को मारा, और उसके बाद मायावी निशाचरों को उनकी सम्पूर्ण माया के साथ अच्छी प्रकार से नाश किया।

व्याख्या- उत अपि च हे इन्द्र यत् यदा अहीनां मेघानां मध्ये प्रथमजां प्रथमोत्पन्नं मेघम् अहन् हतवानसि आत् तदनन्तरं मायिनां मायोपेतानामसुराणां सम्बन्धिनीः मायाः प्र अमिनाः प्रकर्षेण नाशितवानसि।


और माया जगत का विवर्त कारण है।

ಮತ್ತು ಮಾಯಾ ಜಗತ್ತಿನ ವಿವರ್ತದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.


कर्तृत्व ज्ञानेच्छा ही कर्तृत्व होती है।

ಕರ್ತೃತ್ವವು ಜ್ಞಾನೇಚ್ಛಾಕೃತಿತ್ವವಾಗಿದೆ.


ಹೇಗೆ - ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.

यथा- बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति।


यह वेदान्तों का तात्पर्य होता है।

यतो हि तत्रैव वेदान्तानां तात्पर्यमस्ति।


ಅಕ್ಷಶೌಂಡೈಃ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ.

अक्षशौण्डः इति रूपं साधयत।


यत्र समासे एकाधिकानि पदानि सन्ति तत्र प्रायः सर्वेषां पदानाम् अन्ते एका एव विभक्तिः दृश्यते।

ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪದಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ವಿಭಕ್ತಿಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.


उसके बाद जैसे वह पुरुष कहता है कि मृत्तिका ही यह है।

ततः परं यथा स पुरुषः कथयति मृत्तिका एव इदम् आसीत्।


अत्र च इतरेतरयोगद्वन्द्वसममासः अस्ति।

ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಇತರೇತರಯೋಗ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.


मनसा भूतं वर्तमानं भविष्यत् च परिगृह्यन्ते।

ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ಇದರ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.


एवं निर्भिन्नः इति गतिपूर्वकेन कृदन्तेन सह नखैः इति करणे तृतीयान्तं वार्तिकसाहाय्येन प्रस्तुतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।

ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಿನ್ನಃ ಎಂಬ ಕೃದಂತದ ಜೊತೆಗೆ ನಖೈಃ ಎಂಬ ಕರಣದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾಂತ ವಾರ್ತಿಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.