द्यूत आसक्त मनुष्य द्यूतकार्य से विमुख होऊंगा ऐसा सोचता हुआ भी द्यूतस्थल पर अपने संकल्पं को भूल जाता है।

ದ್ಯೂತ ಆಸಕ್ತ ಮನುಷ್ಯನು ದ್ಯೂತಕಾರ್ಯದಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗಿ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ದ್ಯುತಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ.


जज्ञिरे - जन्-धातु से लिट् लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बनता है।

जज्ञिरे- जन्-धातोः लिटि प्रथमपुरुषबहुवचने।


ನನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರು ವಿನಾಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

मेरी महिमा को जो ये नहीं जानते है, वे विनाश को प्राप्त होते है।


यावद् जलम् अपसरति तावद् भवानपि तदनु अस्मात् स्थानात् नीचैः अवतरेत्।"

जैसे जल नीचे की और उतरे उसी प्रकार आप भी उसके अनुरूप ही नीचे की ओर उतरें।"


नञ् आदि समास पाँच होते हैं।

ನಜ್ಞ್ ಆದಿ ಸಮಾಸಗಳು ಐದು ವಿಧವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ.


यथा सुसारथिः स्वरथस्य वेगयुक्तान् अश्वान् यतस्ततः नेनीयते किञ्च यथा सुसारथिः अभीषुभिः अश्वान् नियन्त्रयति च तथैव यन्मनः मनुष्यान् सर्वकर्मणि प्रवर्तयति नियच्छति च , यच्च मनः हृत्प्रतिष्ठं हृद्देशवासि इत्यर्थः , यच्च अजिरं जरारहितं , यच्च जविष्ठं बालकेषु युवकेषु वृद्धेषु च अतिवागवत् तत् मम मनः शुभसङ्कल्पयुक्तं भवतु।

ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬ ಸಾರಥಿಯು ತನ್ನ ರಥದ ವೇಗದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆಯೋ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ, ಹಾಗೇ ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನು ಅದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಹೃದ್ದೇಶವಾಸಿ ಆಗಿದೆಯೋ, ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಜರಾರಹಿತವಾಗಿದೆಯೋ, ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವ ಬಾಲಕರಲ್ಲಿ, ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ನನ್ನ ಮನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.


इसके बाद शतृ के शित्व से तिङ्शित्सार्वधातुकम्  सूत्र से सार्वध तुक संज्ञा होने पर कर्न्तरिशप् इस सूत्र से शप् प्रत्यय होने पर भू शप् अत् होता है।

ಇದರ ನಂತರ ಶತೃ ಇದರ ಶಿತ್ವದಿಂದ ತಿಂಗ್ಶಿತ್ಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಾರ್ವಧ ತುಕ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಕರ್ತರಿ ಶಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಶಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಭೂ ಶಪ್ ಅತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.


उस याग की ईधन ग्रीष्म ऋतु, आज्य वसन्त ऋतु तथा शरद ऋतु हवि थी और इस काल्पिक याग की समिधाएँ गायत्र्यादि सप्त छन्द थे।

तस्य यागस्य ग्रीष्मर्तुः इन्धनविशेषः, वसन्तर्तुः आज्यं तथा शरदृतुरासीद् हविः। किञ्च अस्य साङ्कल्पिकयागस्य गायत्र्यादीनि सप्त छन्दांसि परिधय आसन्।


जब उस अज्ञान का नाश होता है उसी क्षण में ब्रह्मज्ञान होता है।

ಆ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವು ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವಾಗುತ್ತದೆ.


घृतं तथा उदकम् उभयमपि भवतां अनुसरणं कुरुतः।

घी और जल तुम दोनों का अनुसरण करते है।


माण्डुकेय गण, शाङखायन गण, और आश्वलायन गण।

ಮಾಂಡುಕೇಯ ಗಣ, ಶಾಂಖಾಯನ ಗಣ, ಮತ್ತು ಆಶ್ವಲಾಯನ ಗಣ.


जाग्रत्काले जीवः यद्यद्विषयविशेषम् अनुभवति तस्य सर्वस्यापि चित्ते वासनारूपेण स्थितिर्भवति।

जाग्रत अवस्था में जीव जिन-जिन विषयों का भोग करता है, वे विषय उसके चित्त में वासना के रूप में स्थित हो जाते हैं।


माण्डुकेयगणः, शाङ्खायनगणः, आश्वलायणगणः चेति।

माण्डुकेय गण, शाङखायन गण, और आश्वलायन गण।


तथा सुषुप्ति में तो कारण शरीर का भान ही स्पष्ट रहता है।

सुषुप्तौ तु कारणशरीरस्य भानमेवास्ति स्पष्टतया।


ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನ ಬಿಟ್ಟ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ವಿಷಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

इसलिए यहाँ पर तद्वयतिरक्तविषभ्यः कहा गया हैं।


वेद वेदाङ्गो में कहीं पर उषा विषयक मन्त्रों में सौन्दर्य भावों को अधिक रूप से दिखाता है।

वेदवेदाङ्गेषु क्वचित् उषाविषयकेषु मन्त्रेषु सौन्दर्यभावना अधिकतया दृश्यते।


अतः सुषुप्तिः स्थूलसूक्ष्मप्रपञ्चलयस्थानमित्युच्यते।

ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಷುಪ್ತಿಯು ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರಪಂಚಲಯಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಅಚ್ಛಾ ವದ ತವಸಂ ಗೀರ್ಭಿರಾಭಿಃಸ್ತುಹಿ ಪರ್ಜನ್ಯಂ ನಮಸಾ ವಿವಾಸ ।

इसलिए वेद में कहते है - अच्छा वद तवसं गीर्भिराभिःस्तुहि पर्जन्यं नमसा विवास।


उपनिषदाम् अध्ययनेन ऐहिकविषयेषु तथा आमुष्मिकविषयेषु च वैराग्यं स्वीकृतवतां मुमुक्षूणां संसारस्य बीजभूता विद्या नश्यति।

उपनिषदों के अध्ययन से ऐहिक विषयों में तथा आमुष्मिक विषयों में वैराग्य को स्वीकार करके संन्यासियों की संसार की बीजभूत विद्या नष्ट हो जाती है।


दाधार इत्यस्य कः अर्थः?

ದಾಧಾರ ಎಂಬುದರ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?


इन्द्रः युद्धजयः, असुरवधः, दस्यूनां पराभवः, जलनिष्कासनं इत्यादीनि कर्माणि करोति स्म।

ಇಂದ್ರನು ಯುದ್ಧಜಯ, ಅಸುರವಧ, ದುಷ್ಟರ ನಾಶಕ, ಜಲ ನಿಷ್ಕಾಸನ ಇತ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.


इन्द्रियाणां मनसश्चात्रोपरमः ज्ञेयः।

यह इन्द्रियों तथा मन से भी परम होती है।


जीवनकालस्य वर्धनाय कस्य विशेषविधानम् अस्ति?

ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಯಾವುದರ ವಿಶೇಷ ವಿಧಾನವಿದೆ ?


“अधिकरणवाचिना '' इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये।

"ಅಧಿಕರಣವಾಚಿನಾ" ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.


तच्च विभक्तिविपरिणामेन व्याघ्रादिभिः इत्यस्य  विशेषणत्वात्  समानाधिकरणैः इति भवति।

ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಭಕ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮದಿಂದ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಇದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೈಃ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಇದೊಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಯಜ್ಞವಾಗಿದೆ.

अयं काल्पनिकयज्ञोऽस्ति।


अधिहरि यहाँ अव्ययीभाव समास में अधि यह अव्यय पूर्वपद है।

अधिहरि इत्यत्र अव्ययीभावसमासे अधि इत्यव्ययं पूर्वपदम्।


इसलिए वहाँ सत्त्वगुण की अविशुद्धता होती है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ವಗುಣದ ಅವಿಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಪಾಲ ರಕ್ಷಣ ಧಾತುವಿನಲ್ಲಿ (ಧಾ ೧೦.೭೫) ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

किसलिए पालन करू, पाल रक्षण धातु में (धा १०.७५) अथवा तुम्हारी रक्षा करू।


४.प्रयलपर्यन्तं हि आकाशस्य नित्यत्वमिति नित्यता सङ्गच्छते।

4 प्रलय पर्यन्त ही आकाश का नित्यत्व साथ में होता है।


कीचड़ के निकल जाने पर जल स्वयं ही शुद्ध होता है उसी प्रकार उपाध्याय उपनयन होने पर आत्मा शुद्धता के ह्वारा अभिव्यजञ्जित होती हे।

ಕೊಳಚೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಹೇಗೆ ಜಲವು ಸ್ವಯಂ ಶುದ್ದವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಾಧಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಅತ್ಮವು ಶುದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ.


अर्थात् शमादीनाम् अनुष्ठानेन गुणा आसादनीयाः सन्ति।

ಅಂದರೆ ಶಮಾದೀಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು.


अर्थात् अवरशब्दस्य आदिमः अकारः उदात्तः।

अर्थात् अवर शब्द का आदि अकार उदात्त है।


ಮನಸ್ಸು ವಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ?

चित्त विक्षिप्त है इसका किस प्रकार से ज्ञान होता है।


अस्य त्रयः पादाः भूत-भविष्य-वर्तमानाः।

इसके तीन पाद है भूत-भविष्य और वर्तमान।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.

अस्मिन् सूत्रे त्रीणि पदानि वर्तन्ते।


साधनचतुष्टये अन्यतमं साधनं शमादिषट्कसम्पत्तिः। तत्सम्पत्तौ पञ्चमी श्रद्धा।

साधन चतुष्टय में अन्यतम साधन शमादिष्ट सम्पत्ति है। तथा उस सम्पत्ति में पञ्चमी श्रद्धा होती है।


ಅದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದದ್ದನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಪಡೆದುಕೋ.

उससे युक्त श्रद्धायत्न से प्राप्त करो।


छन्दोगारण्यके- “तत्तेजोऽसृजत तदन्नमसृजत ता आप ऐक्षन्त” इति भूतत्रयसृष्टिमुक्त्वा `हन्ताहमिमास्तिस्रो देवतास्तासां त्रिवृतं त्रिवृतमेकैकां करवाणि” (छा० उ० ६.३.२-३) इत्यादिना त्रिवृत्करणसृष्टिरुपपादिता।

छन्दोगारण्यक में कहा गया है - “ तत्तेजोऽसृजत तदन्नमसृजत ता आप ऐक्षन्त' इति भूतत्रयसृष्टिमुक्त्वा ` हन्ताहमिमास्तिस्रो देवतास्तासां त्रिवृतं त्रिवृतमेकैकां करवाणि' (छा० उ० ६.३.२-३) इत्यादि के द्वारा तीन कारणों से सृष्टि को उत्पन्न किया।


ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪದಗಳು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳು "ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರಬಲದಿಂದ ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

और जहाँ जो पद होते हैं उनमें '“समर्थःपदविधि' इस सूत्र बल से समान अर्थ होते हैं।


तत्र च कृदुत्तरप्रकृतिस्वरेण अन्तोदात्तः भवति।

और वहाँ कृत्त उत्तर पद से प्रकृति स्वर अन्तोदात्त होता है।


ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಜೂಜುಗಾರರ ಶರೀರದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಜೂಜುಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಯಾರು ಧನವಂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು.

सरलार्थ - जुआरी शरीर से दीप्त होकर एवं यह कहता हुआ जुआघर में जाता है की कौन धन वाला आया है।


इस क्रम से यह अध्यारोपवाद न्याय कहलाता है।

अस्यैव क्रमस्य अध्यारोपापवादन्यायः इत्युच्यते।


वो पुरुषसुक्त का ही अंश है जो उत्तरनारायणीयसूक्त है।

तत्र पुरुषसुक्तस्यैव अंशभूतः। तत्र उत्तरनारायणीयसूक्तम्।


तच्च पूर्वपदानि इति बहुवचनान्ततया विपरिणम्यते।

ಮತ್ತು ಆ ಪೂರ್ವಪದಾನಿ ಎಂಬ ಬಹುವಚನಾಂತದಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.


ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಪಾಠ ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

अठारहवां पाठ समाप्त ॥


ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಲೌಕಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಧಾತುವಿಗಿಂತ ಪೂರ್ವ ವ್ಯವಧಾನ ರಹಿತವಾದ ಉಪಸರ್ಗದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

टिप्पणी - लौकिकसंस्कृते धातोः अव्यवहितपूर्वम् उपसर्गः प्रयुज्यते।


सविकल्प समाधि में त्रिपुटी होती है।

ಸವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಟೀ ಇರುತ್ತದೆ.


ಉತ್ತರಂ ಸಧಸ್ಥಮ್- ಸಹ ಶಬ್ದದ ಮುಂದೆ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದರೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಧ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ ಆಗುತ್ತದೆ.

उत्तरम् सधस्थम् - सहशब्द से उत्तरपद हो तो वेद में सहशब्द के स्थान में सध इसका प्रयोग होता है।


ಈ ಲಗಧ ಅಂದರೆ ಯಾರು?

किञ्च कोऽयं लगधः।


(೯.೬) ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಥಾತ್ಕಾತ್ಪೂರ್ವಸ್ಯಾತ ಇದಾಪ್ಯಸುಪಃ (೭.೩.೪೪) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪ್ರತ್ಯಯದ ಕಕಾರದಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇತ್ ಆಗುತ್ತದೆ ಆಪ್ ನ ನಂತರದಲ್ಲಿ.

(९.६) प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः(७.३.४४) सूत्रार्थः - प्रत्ययस्थात् कात् पूर्वस्य अतः स्थाने इत् भवति आपि परे।


ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತು ಇದೆ.

अन्तिमाध्याये ईशावास्योपनिषत् अस्ति।


"पदस्य', "पदात्, 'अनुदात्तं सर्वमपादादौ चेति सूत्रत्रयम् अधिक्रियते।

“पदस्य', “पदात्', और ‹ अनुदात्तं सर्वमपादादौ ' तीन सूत्रों का अधिकार आ रहा है।


अन्तरङ्गसाधानेषु अन्तर्भवति।

ಇದು ಅಂತರಂಗ ಸಾಧನೆಗಳ ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.


वेदस्य प्रामाण्यं नित्यत्वम् अपौरुषेयत्वम् इत्यादीनि गूढतत्त्वानि महर्षिः जैमिनिः तस्य पूर्वमीमांसाग्रन्थे उपस्थापितवान्।

वेद के प्रमाण को नित्य अपौरुषेय इत्यादि गूढ तत्त्व महर्षि जैमिनि ने उनके पूर्वमीमांसा ग्रन्थ में प्रस्तुत किया।


४. अखण्डाकारचित्तवृत्तेः किं कार्यम्?

4 अखण्ड चित्तवृत्ति के लिए क्या करना चाहिए?


೧೧. ನಿಗೃಹೀತ ಮನಸ್ಸಿನ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯು ಸಮಾಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

११. निगृहीतस्य मनसः श्रवणादौ तदनुगुणविषये च समाधिः समाधानम्।


१. कः परमपुरुषार्थः?

1 परम पुरुषार्थ क्या होता है?


ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರೋದಾತ್ತಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः इत्यस्य उदाहरणम् एकं लिखत।


೩೬. ಕರ್ತೃಲಕ್ಷಣ ಎಂಬ ಕೋಶವು ಯಾವುದು?

३६. कर्तृलक्षणः अयं कोशः, कः ?


तथापि विप्रैः अधुनापि एते यागाः क्रियन्ते बहुत्र।

ಆದರೂ ವಿಪ್ರರು ಈಗಲೂ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

इत्यस्योदाहरणम्।


रुणद्धि - रुध् - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।

ರುಣದ್ಧಿ - ರುಧ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.


कुत्स्यमानानि सुबन्तानि कुत्सनैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह समस्यन्ते, स च  तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।

कुत्स्यमान सुबन्तों को कुत्सन समानाधिकरण सुबन्तों के साथ समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।


ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕ್ಷೇಪ ಎಂದರೇನು ?

कः चित्तस्य विक्षेपः।


भगवान पाणिनि के द्वारा रचित जो अष्टाध्यायी है, वहाँ वैदिक स्वर विषयक सूत्रों की प्रधानता छठे अध्याय से आरम्भ करके ग्रन्थ की समाप्ति तक इनका वर्णन है।

ಭಗವಂತ ಪಾಣಿನಿಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯೀಯಲ್ಲಿ ವೈದಿಕಸ್ವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಸೂತ್ರಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆರನೇಯ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಗ್ರಂಥದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಮನೆಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ದ್ಯೂತದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತ ಮನುಷ್ಯರ ಖೇದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

और अन्य घर की पत्नी को देखकर द्यूत से उन्मत्त मनुष्य खेद करते हैं।


प्रयोजनसिद्धिश्च आत्मज्ञानेन भवति।

ಪ್ರಯೋಜನದ ಸಿದ್ಧಿಯು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.


पाठगत प्रश्नों के उत्तर 1. हिरण्यस्तूप ऋषि, त्रिष्टुप् छन्द, और इन्द्र देवता है।

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ - ೧. ಹಿರಣ್ಯಸ್ತೂಪ ಋಷಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಂಜ್ಞರವ ಜ್ಞೀನ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.

उससे शार्ङ्गरव  ङीन् यह स्थिति होती है।


इस प्रजापति से ब्राह्मण अर्थात ब्राह्मणत्व जाति विशिष्ट पुरुष मुख था मुख से उत्पन्न हुआ।

ಈ  ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ಜಾತಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುರುಷನ ಮುಖವಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಮುಖದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.


ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಪ್ರಧಾನ ಭೇದವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?

संहिता ब्राह्मण का प्रधान भेद क्या है?


अनव्यय अव्यय होता है।

अनव्ययम् अव्ययं भवतीति।


सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


“प्रतिपदविधाना षष्ठी न समस्यते'' इस वार्तिक का क्या अर्थ है?

"ಪ್ರತಿಪದಿವಿಧಿನಾ ಷಷ್ಠೀ ನ ಸಮಸ್ಯತೆ" ಈ ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥ ಏನಾಗಿದೆ?


अखण्डाकार ब्रह्मविषयिणी चित्तवृत्ति अज्ञायमान होती हुई अवतिष्ठित होती है।

अखण्डाकारा ब्रह्मविषयिणी चित्तवृत्तिरज्ञायमाना सती अवतिष्ठते ।


एवमेव मनः अपि प्राणिनां शरीरं परिचालयति।

इसी प्रकार मन भी प्राणियों के शरीर को चलाता है।


ವೇದಭಾಗದ ಸೂಚಕವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಯಾವ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?

वेदभाग का सूचक ब्राह्मण शब्द किस लिङग में होता है?


तदा कथयति तन्न अरुन्धतीनक्षत्रमिति।

तब वह कहता हैं कि वह अरुन्धती नक्षत्र नहीं है।


ಶತ್ರುಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯೋಗಿ ಸಾಧನೆಗಳ ವರ್ಣನೆಯ ಅಥರ್ವವೇದದ 'ಕ್ಷೇತ್ರವೇದ' ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

शत्रुओं के विनाश के लिए प्रार्थना के साथ सङ्ग्राम का तथा उसके उपयोगी साधनों के वर्णन से अथर्ववेद 'क्षत्रवेद' इस नाम से प्रसिद्ध है।


ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಹಿಂದೆ ಯಾವ ಅವಿದ್ಯಮಾನವಾದ ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ವ್ಯವಧಾನ ರಹಿತವಾದ ತಿಙಂತವಿದೆಯೋ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

सूत्रार्थः - अविद्यमानपूर्वाभ्यां आहो उताहो इत्येताभ्यां युक्तम् अव्यवहितं तिङन्तम् अनुदात्तं न भवति।


पुनः च अज्ञानम् असत् अर्थात् अज्ञानं नास्ति इति अपि वक्तुं न शक्यते।

ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವು ಅಸತ್ ಎಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.


೨. ತನ್ಮೇ ಮನಃ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು ಈ ಮಂತ್ರ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮನಸ್ಸು ಶಿವಸಂಕಲ್ಪ ಉಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ?

2. तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु इस मन्त्र अंश में किस प्रकार का मन शिवसङ्कल्प वाला हो?


अत्र समाहारद्विगोः उदाहरणं पञ्चगवम् इति।

ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಾರ ದ್ವಿಗುವಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ - ಪಂಚಗವಮ್.


तस्माद् आकाशे तदीयांशस्य आधिक्यवशाद् आकाश इति व्यवहारः सिध्यति।

ಹಾಗಾಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆ ಅಂಶದ ಅಧಿಕದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಕಾಶ ಎಂದು ವ್ಯವಹಾರವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ನಿಯಮ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

सूत्रव्याख्या - इदं नियमसूत्रम्।


बहुषु ब्राह्मणेषु सोमयागस्य विवृतिः दृश्यते।

ಅನೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮಯಾಗದ ವಿವೃತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.


ततः "आदू गुणः" इति सूत्रेण अकारस्य उकारस्य च स्थाने एकारे एकादेशे निष्पन्नस्य नीलोत्पलशब्दस्य एकदेशविकृतन्यायेन प्रातिपदिकत्वात् "परवल्लिङ्गं द्वन्द्वतत्पुरुषयोः" इति सूत्रेण नपुंसके लिङ्गे वर्तमानात् ततः सौ, सोरमि विभक्तिकार्य नीलोत्पलम् इति रूपं सिद्धम् ।

ಇದರ ನಂತರ "ಆದ್ಗುಣಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಕಾರ ಮತ್ತು ಉಕಾರಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಏಕಾರದ ಏಕಾದೇಶವಾದಾಗ ನೀಲೋತ್ಪಲ ಶಬ್ದದ ಏಕದೇಶ ವಿಕೃತ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ "ಪರವಲ್ಲಿಂಗಂ ದ್ವಂದ್ವತತ್ಪುರುಷಯೋಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗದ ವರ್ತಮಾನದಿಂದ ಆಗ ಸು ಇದರ ವಿಭಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀಲೋತ್ಪಲಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


अपूर्वम् इत्यस्य अविद्यमानपूर्वम् इत्यर्थः।

ಅಪೂರ್ವಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥ ಹಿಂದೆ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.


ಯಾವುದು ಜಲವನ್ನು ವರ್ಷಿಸುತ್ತದೆಯೋ ದಾನಶೀಲ ಗರ್ಜನಕಾರಿ ಪರ್ಜನ್ಯ ವೃಷ್ಟಿಪಾತದಿಂದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಗರ್ಭಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

जो जलवर्षक दानशील गर्जनकारी पर्जन्य वृष्टिपात द्वारा औषधियों को गर्भयुक्त करे।


वहाँ पर यह कारण है कि स्फटिक समीप लोहित पुष्प का होना।

ಆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಲೇ ಸ್ಫಟಿಕದ ಸಮೀಪವೇ ಲೋಹಿತ ಪುಷ್ಪವು ಇರುತ್ತದೆ.


ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಈ ಯಾಗವು ನಡೆಯುವುದು.

पञ्च दिनं यावत् अयं यागः प्रचलति।


ವೇದಾಧ್ಯಯನ - 345 ಅನ್ವಯ - ಮಿತ್ರಾವರುಣಾ ವಾಂ ತತ್ ಮಹಿತ್ವಂ ಸು ಈರ್ಮಾ ಅಹೋಽಭಿಃ ತಸ್ಥುಷೀಃ ದುದುಹೇ ಸ್ವಸರಸ್ಯ ವಿಶ್ವಾಃ ಧೇನಾಃ ಪಿನ್ವಥಃ ಅನು ವಾಮ್ ಏಕಃ ಪವಿಃ ಆವವರ್ತ.

२॥ वेदाध्ययन-३४५ ( पुस्तक-२ ) अन्वय - मित्रावरुणा वां तत् महित्वं सु ईर्मा अहोऽभिः तस्थुषी: दुदुह्वे स्वसरस्य विश्वाः धेनाः पिन्वथः अनु वाम् एकः पविः आववर्त।


ವ್ಯಷ್ಟ್ಯಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಜಾಸ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

व्यष्ट्यभिप्रायेण अज्ञानमनेकमित्युक्तम्।


सृष्टिक्रम का वर्णन करने वाली निम्नोक्तगीतावचन यहाँ प्रासङिगक है - अन्नाद भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः।

सृष्टिक्रवर्णनकारिणी निम्नोक्तगीतावचनानि अत्र प्रासङ्गिकानि - अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः।


सरलार्थः- हिरण्यनिर्मिताः अनयोः रथस्य स्थूणाः लोहनिर्मिताः।

सरलार्थ - सोने से निर्मित इनके रथ की थुन लौह निर्मित है।


तो कहते हैं कि यह तो सत्य है की औषधि आदि के माध्यम से दुःखों की निवृत्ति सम्भव होती है।

इदं तु सत्यं यद् औषधादिना दुःखनिवृत्तिः सम्भवति।


ಗೌಣಪ್ರತ್ಯಯವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿದೆ "ನೈಷ ಸಿಂಹಃ ದೇವದತ್ತಃ" ಹಾಗೆಯೇ "ನಾಯಮಗ್ನಿರ್ಮಾಣವಕಃ" ಎಂದು. ಹೇಗೆ ಗೌಣದಿಂದ ದೇಹಾದಿಸಂಘಾತದಿಂದ ಆತ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅಹಂ ಪ್ರತ್ಯಯವಿಷಯದಿಂದ ಆತ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದೂ ಕೂಡ.

गौण प्रत्यय विषय को जो जानता है वह “नेष सिंहः दैवदत्तः' तथा न “नायमग्निमाणवकः' इस प्रकार से मानता है तथा गौण देहादिसङ्घात आत्मा के द्वारा किया कर्म मुख्य रूप से अहं प्रत्यय युक्त आत्मा के द्वारा किया होता है।


೪. ಯೂನಸ್ತಿ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?

4. यूनस्ति सूत्र से क्या विधान होता है?


तेन युवन् ति इति स्थितिः भवति।

ಅದರಿಂದ ಯುವನ್ ತಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


एवमत्र पदान्वयः निपाताः आद्युदात्ताः इति।

ಅದೇ ರೀತಿ ಇಲ್ಲಿ  ನಿಪಾತ್ತ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪದಾನ್ವಯವಿರುತ್ತದೆ .


नरकादीनाम् अनिष्टानां प्राप्तिं प्रति कारणं भवति।

ನರಕಾದಿಗಳು ಅನಿಷ್ಟಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.


ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - "ಮತಿಬುದ್ಧಿಪೂಜಾರ್ಥದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಯಾವ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ, ಅದರಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

सूत्रार्थ होता है- “'मतिबुद्धिपूजार्थो से विहित जो क्त प्रत्यय, उससे षष्ठयन्त सुबन्त का समास नहीं होता है।


प्रत्येक वेदो के पृथक् पृथक् ब्राह्मण प्राप्त होते है।

प्रत्येकं वेदनां पृथक् पृथक् ब्राह्मणानि प्राप्यन्ते।


यहाँ “पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन" इस सूत्र से समानाधिकरणेन पद की अनुवृत्ति होती है।

अत्र "पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन" इति सूत्रात् समानाधिकरणेन इति पदम् अनुवर्तते ।


कर्तृत्व तथा करणत्व के भेद सद्भाव से यह दो प्रकार की होती है।

कर्तृत्वकरणत्वाभ्यां भेदसद्भावात्।


यह एक रूप के द्वारा व्यवस्थित नहीं होता है।

ಒಂದೇ ರೂಪದಿಂದ ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.


और वह कुटीचकादि होता है।

स च कुटीचकादिः भवति।


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.

अनेन सूत्रेण समासान्तनिषेधो विधीयते।


अलङकृत वर्णन में प्रकृति का तथा उसके व्यापारों का मानवीकरण होता है।

अलङ्कृतवर्णने प्रकृत्याः तथा तस्याः व्यापाराणां मानवीकरणं भवति।


पूर्वपाणिनीयाः यहाँ पर आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि इस सूत्र से पूर्वशब्द को अन्तोदात्त होने का विधान है।

ಪೂರ್ವಪಾಣಿನೀಯಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಶ್ಚಾಂತೇವಾಸಿನಿ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.


सूत्र की व्याख्या- यह अधिकार सूत्र है।

सूत्रव्याख्या- अधिकारसूत्रमिदम्।


ಶಬ್ದಾರ್ಥದ ವ್ಯತಿರೇಕವು ಪ್ರಪಂಚವು ಅಲ್ಲ.

शब्दार्थव्यतिरिक्तः प्रपञ्चो नास्ति।


ಮನನದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅವಧಾರಿತವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೃಢ ಮತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ.

मनन के द्वारा शास्त्र के द्वारा निर्धारित अर्थ में दृढ मति होती है।


सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः' यह सूत्र क्या विधान करता है?

ಸಾವೇಕಾಚಸ್ತೃತೀಯಾದಿರ್ವಿಭಕ್ತಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನನ್ನು ಆರಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ?


ಸರಳಾರ್ಥ - ಯಾವಾಗ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಜಾಗೃತ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆಯೋ ಆಗ ಅವನ ದಿವ್ಯ ಮನಸ್ಸು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇ ಒಬ್ಬ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೆಯೇ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ.

सरलार्थः - यदा कश्चित् पुरुषः जागर्ति तदा तस्य दिव्यं मनः येन प्रकारेण दूरं गच्छति यदा स शेते तदा तदेव मनः तेनैव प्रकारेण आगच्छति।


ನಿರುಕ್ತಯುಗ - ನಿಘಂಟುಕಾಲದ ನಂತರ ಮತ್ತು ನಿರುಕ್ತದ ಸಮಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

निरुक्तयुगम् - निघण्टुकाल के बाद निरुक्त का समय प्रारम्भ होता है।


जन्तुओं के मोह का कारण क्या है अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः॥

ಜಂತುಗಳ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ? ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜಂತುಗಳು ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತವೆ.


सरलार्थः- आदिपुरुषात् विराट् उत्पन्नः, विराजः जीवात्मा उत्पन्नः अभवत्।

ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಆದಿಪುರುಷನಿಂದ ವಿರಾಟ್ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.


ये मन्त्र उन्माद व्यक्तियों के प्रलाप के समान अर्थहीन हैं।

ಈ ಮಂತ್ರಗಳು ಹುಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ಅರ್ಥರಹಿತವಾಗಿವೆ.


ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

ब्रह्म एव सर्व प्रकाशयति।


ಅಂತರಿಕ್ಷದ ದೇವತೆಗಳು ಯಾವುವು?

अन्तरिक्ष के देव कौन है ?


ಅಲ್ಲಿಂದ ’ವೋ ಅಶ್ವಾಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ "ಏಙಃ ಪದಾಂತಾದತಿ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಓಕಾರ-ಅಕಾರಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವರೂಪ ಏಕಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ "ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಉಕಾರವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. "ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಮ್" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ’ಶ್ವಾ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಆಕಾರವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ततः वो अश्वाः इति स्थिते एङः पदान्तादति इति सूत्रेण ओकार-अकारयोः स्थाने पूर्वरूपे 'एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इति सूत्रेण वकारोत्तरः उकारः उदात्तः, 'अनुदात्तं पदमेकवर्जम्' इति सूत्रानुसारेण श्वा- इत्यत्र आकारः अनुदात्तः।


सोमरसः एव सोमयागस्य प्रधानम् आहुतिः।

सोमर रस ही सरोम याग की प्रधान आहुति है।


यहाँ जातेः पद और अनुपसर्जनात् पद शार्ङ्गरवादि इसका विशेषण होता है।

ಇಲ್ಲಿ ಜಾತೇಃ ಪದ ಮತ್ತು ಅನುಪಸರ್ಜನಾತ್ ಪದ ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.


ಶ್ರೀಶ್ಚ ತೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ್ಚ ಪತ್ನ್ಯೌ ಇದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಯಾರು ಮತ್ತು ಯಾರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ?

श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ इसमें श्री कौन है और किसकी पत्नी है?


विद्वत्संन्यास में सभी कर्मों का त्याग किया जाता है।

विद्वत्संन्यासे सर्वकर्माणि त्यज्यन्ते।


एव आदीनाम् अन्तः इति सूत्रगतपदच्छेदः।

ಏವ ಆದೀನಾಮ್ ಅಂತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ .


ಕನಸಿನಂತೆ ಜಾಗೃತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸೇ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

स्वप्नवत् जाग्रत्यपि मन एव सर्व सृजति।


हन्त इत्यनेन युक्तमनुदात्तं लोडन्तं विकल्पेन अनुदात्तं केन सूत्रेण भवति?

हन्त इससे युक्त अनुदात्त लोडन्त को विकल्प से अनुदात्त किस सूत्र से होता है?


पूर्वपदार्थस्य च अप्राधान्यम्।

और पूर्वपदार्थ का अप्रधान्य है।


“गोरतद्धितलुकि" सूत्रार्थ-गो शब्द से तत्पुरुष से समासान्त टच् प्रत्यय होता है।

गोरतद्धितलुकि सूत्रार्थः - गोशब्दान्तात् तत्पुरुषात् समासान्तः टच्प्रत्ययो भवति


ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರಿತಾದಿಗಳ ಸುಬಂತವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

क्योंकि श्रित आदि सुबन्त्व नहीं है।


(1.2.33) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದೂರದಿಂದ ಕರೆಯಲು ಬಳಸುವ ಸಂಬೋಧನವಾಕ್ಯವು ಏಕಶ್ರುತಿಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

(१.२.३३) सूत्रार्थः - दूरात् सम्बोधने वाक्यम् एकश्रुति स्यात्।


इस प्रकार से उसे गुहातीत जानना चाहिए।

एवं गुहाहितत्वं ज्ञेयम्।


उस जल प्रलय के समय पर वे नौका में चढ़ गए।

ಆ ಜಲಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ದೋಣಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿದರು.


ततः सूत्रे नञ् इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात् तद्वोध्यस्य नेत्यस्य " प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम् " इत्यनेन उपसर्जनसंज्ञायाम् " उपसर्जनं पूर्वम् " इत्यनेन पूर्वनिपाते न ब्राह्मण सु इति भवति ।

इसके बाद सूत्र में नञ् का प्रथमानिर्दित्व से उसके बोध्य का “प्रथमा निर्दिष्ट समास उपसर्जनम्'' इससे उपसर्जन संज्ञा होने पर “ उपसर्जनंपूर्वम्'' इससे पूर्वनिपाल में न ब्राह्मण सु होता है।


ಈ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸೋಮಲತೆಯ ರಸವೇ ಮುಖ್ಯ ಆಹುತಿದ್ರವ್ಯ.

अस्मिन् यागे सोमलतायाः रस एव प्रधानम् आहुतिद्रव्यम्।


ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಗಾತಾ ಮಂಡಪದಲ್ಲಿ ಔದುಂಬರದ ಶಾಖೆಯ ಪಾಠವನ್ನು ಓದುತ್ತಾನೆ.

अग्निष्टोमयागे उद्गाता मण्डपे औदुम्बरस्य शाखाया उच्छ्रयणं करोति।


आरणयकं केषां ग्रन्थानां परिशिष्टभागः?

आरण्यक किन ग्रन्थों का परिशिष्ट भाग हे?


ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾದರೆ ತದನಂತರ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕ್ಷೋಪನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

चित्तं शुद्धं चेत् ततः परम् चित्तविक्षेपनाशाय उपासना कर्तव्या।


ततः तद्धितेष्वचामादेः इति सूत्रेण आदिवृद्धौ यस्येति च इति सूत्रेण अम्बष्ठशब्दस्य अन्त्यस्य अकारस्य लोपे च सति आम्बष्ट य इति रूपं भवति।

इसके बाद तद्धितेष्वचामादेः  इस सूत्र से आदि वृद्धि होने पर यस्येति च सूत्र से अम्बष्ठ शब्द के अन्त्य अकार का लोप होने पर आम्बष्ठ य रूप होता है।


अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।

ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.


स्वकुलं ताडयति इत्यर्थः।

अपने कुल को पीटता है यह अर्थ है।


ಬಂಧವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಧಕವೂ ಇಲ್ಲ.

जो बद्ध ही नहीं है, तो उसको साधक की आवश्यक्ता भी नहीं है।


अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते ।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಸ್ತ್ರೀಕರ್ಮ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.

स्त्रीकर्म विषय पर अथर्ववेद में जो कहा है उसे विस्तार से लिखिए।


उस व्याकरण कर्ताओं में विद्वानों में - इन्द्र, चन्द्र, काशकृत्स्न, आपिशलि, शाकटायन, पाणिनि, अमर, जैनेन्द्र, ये आठ बहुत ही प्रसिद्ध हैं।

ಆ ವ್ಯಾಕರಣ ಕರ್ತೃಗಳಲ್ಲಿ  ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ - ಇಂದ್ರ,ಚಂದ್ರ,ಕಾಶಕೃತ್ಸ್ನ, ಆಪಿಶಲಿ, ಶಾಕಟಾಯನ, ಪಾಣಿನಿ, ಅಮರ, ಜನಿನೇಂದ್ರ, ಈ ಎಂಟು ಜನರು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.


ತತ್ವಮಸ್ಯಾದಿ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

तत्त्वमसि आदि महावाक्य साक्षात् एक्य का प्रतिपादन नहीं करते है।


ಅದರ ನಂತರ ದೇವಾದಿಗಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಣಭೂತ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾದರು.

उसके बाद सभी देवादिय प्राणियों का प्राणभूत एक प्रजापति उत्पन्न हुआ।


ಹಾಗೆಯೇ "ಯಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಜನಪದೆ ಅಥರ್ವ ಶಾಂತಿ ಪಾರಗಾಃ"।

वैसे हि- “भयस्य राज्ञो जनपदे ह्यर्वाशान्तिपारगाः।


अह सरुद्रेभिर्वसुभिङ्क इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।

अहं रुद्रेभिर्वसुभि... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।


इन्द्र शब्द किस धातु से निष्पन्न है ?

इन्द्रशब्दः कस्माद् धातोः निष्पन्नः ?


ಮುಂದಿನ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಷಯವೇ ಅನುವರ್ತಿಸಿದೆ.

आगे के पाठ में भी इन ही विषयों का अनुसरण किया जाएगा।


इस कारण वे अनुदित होमी कहलाते हैं।

तत्कारणात् ते अनुदितहोमिनः इत्युच्यन्ते।


तत्र कृतस्य कर्मणः धर्माधर्मौ न भवतः।

वहाँ पर किए गये कर्मों के धर्म तथा अधर्म नहीं होते हैं।


न केवलम् एवंभूताः अपि तु ते क्रोधिनः सम्मुखे न नमन्ति ।

केवल इसी प्रकार ही नही अपितु वे क्रोधि के सामने भी नही झुकते है।


ಯತಃ , ಅನಾವಃ ಇದು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಪದಚ್ಛೇದಗಳು .

यतः, अनावः इति सूत्रगतपदच्छेदः।


मनुष्य ग्रहण प्राणिमात्र का उपलक्षक है।

ಮನುಷ್ಯ ಗ್ರಹಣ ಪ್ರಾಣಿಮಾತ್ರದ ಉಪಲಕ್ಷಕವಾಗಿದೆ.


वार्तिक अर्थ का समन्वय - गार्ग्यस्य यहाँ पर गार्ग्यस्य यह स्यान्त पद है, उससे यहाँ ग्य - इस उपोत्तम अकार का और स्य - यहाँ अकार का प्रकृत वार्तिक से उदात्त स्वर का विधान है।

ವಾರ್ತಿಕಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ’ಗಾರ್ಗ್ಯಸ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಸ್ಯಾಂತಪದವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ’ಗ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉಪೋತ್ತಮವಾದಂತಹ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ’ಸ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.


ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ.

ऋग्वेदस्य दशममण्डलान्तर्गतं हिरण्यगर्भसूक्तं तेषु प्रामुख्यं भजते।


ಅನುಷ್ಥಾನಗಳ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದ ದ್ರವ್ಯಗಳ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಶಂಸೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

अनुष्ठान के और हवनीय द्रव्यों के देवताओं की बहुत प्रशसा से ब्राह्मणों के शरीर में वृद्धि हुई।


अज्ञानस्य विनाशं कृत्वा अमरत्वस्य प्राप्तिरेव आध्यात्मिकं वसु अस्ति।

ಅಜ್ಞಾನದ ವಿನಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಮರತ್ವದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಧನವಾಗಿದೆ.


एतेषां त्रयाणां सवनानां नाम यथाक्रमं हि प्रातःसवनम्, माध्यन्दिनसवनं, तृतीयसवनं चेति।

ಈ ಸವನಗಳ ಹೆಸರು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ, ಪ್ರಾತಃಸವನ, ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಸವನ ಮತ್ತು ಸಾಯಂ ಸವನ.


ಇಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾ ಪೂರ್ವಃ ದ್ವಿಗುಃ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.

अनेन सूत्रेण संख्यापूर्वस्य तत्पुरुषस्य द्विगुसंज्ञा विधीयते।


यब तक गुरु की कृपा नहीं होती है।

यावत्पर्यन्तं गुरोः कृपा न भवति।


वर्धमानम् - वृध् -धातु से शानच्य्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में वर्धमानम् यह रूप बनता है।

ವರ್ಧಮಾನಮ್ - ವೃಧ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವರ್ಧಮಾನಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


11.चित्त का मल क्या होता है तथा चित्त के मल को किस प्रकार से जाना जा सकता है?

११. चित्तमलः कः। चित्तमलः कथं ज्ञायते।


ಅವರು ಆ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ವಿಶಾಲವಾದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾದ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಪುಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

वहाँ पर विशाल स्वर्गलोक का भोग करके फिर पुण्यक्षीण होने पर मृत्यु लोक में आ जाते हैं।


महाभारतस्य मोक्षपर्वानुसारेण निघण्टोः कर्ता यास्को नासीत्।

ಮಹಾಭಾರತದ ಮೋಕ್ಷಪರ್ವದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನಿಘಂಟುವಿನ ಕರ್ತೃವು ಯಾಸ್ಕರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.


वहाँ सूक्त के चार भेद किये, ऋषि सूक्त, देवता सूक्त, छन्द सूक्त, अर्थ सूक्त।

ಸೂಕ್ತವು ಚತುರ್ವಿಧ. ಋಷಿಸೂಕ್ತ, ದೇವತಾ ಸೂಕ್ತ, ಛಂದಃ ಸೂಕ್ತ, ಅರ್ಥಸೂಕ್ತ ಎಂದು.


ಇನ್ನೊಂದು - ಅವಿಹಿತವಾದ ಅಪ್ರತಿಷಿದ್ಧವಾದ ಕರ್ಮವು ಆ ಕಾಲದ ಫಲವು ಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗದಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧವಾದರೂ ಆ ಕಾಲದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

लेकिन कहीं पर अन्य अविहितम प्रतिषिद्ध कर्म तत्कालफलवाले तथा शापसस्त्र प्रेरितप्रतिषिद्ध तत्काल फलवाले नहीं होते है।


ಆಗ ಉಪಪದ ಸಮಾಸದ "ಉಪಪದಮತಿಂಙ್" ಇದರಿಂದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

इसके बाद उपपद समास “'उपपदमतिङ्'' से किया गया है।


“उतत्वः पश्यन् न ददर्श वाचं, जायेव पत्ये उषती सुवासा, द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया'' इस प्रकार अनेक वाक्य वेदों में है।

"उतत्वः पश्यन् न ददर्श वाचं, जायेव पत्ये उषती सुवासा", "द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया" इत्यादीनि अनेकानि वाक्यानि वेदेषु सन्ति।


ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

इससे उदात्त स्वर का विधान है।


ಕುತ್ಸಿತಾನಿ ಇದರ ಅರ್ಥ ಕುತ್ಸ್ಯಮಾನ ಎಂದಾಗಿದೆ.

कुत्सित का अर्थ कुत्स्यमान है।


ऋग्वेद के बहुत से विषयों पर यहाँ दुबारा आलोचना की है।

ಋಗ್ವೇದದ ತುಂಬಾ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.


वहाँ पती यह आमन्त्रित पद है।

ततः पती इति आमन्त्रितं पदं वर्तते।


तव व्रते कर्मणि ओषधीः ओषधयः विश्वरूपाः नानारूपाः भवन्ति ।

ನಿನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಔಷಧಿಗಳು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತವೆ.


एवंविधानाम् आचार्याणाम् अत्र त्रयो गणाः समुपलब्धा भवन्ति- (१) माण्डुकेयगणः, (२) शाङ्खायनगणः, (३) आश्वलायणगणः चेति।

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆಚಾರ್ಯರ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - (೧) ಮಾಂಡೂಕೇಯ ಗಣ, (೨) ಶಾಂಖಾಯನ ಗಣ, ಮತ್ತು (೩) ಆಶ್ವಲಾಯನ ಗಣ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.


ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಯಾವಾಗ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನು ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಜಲದಿಂದ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆಯೋ, ಆಗ ವಾಯುವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಔಷಧಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಬೀಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕಕ್ಕಾಗಿ ಪೃಥ್ವಿ (ಕಲ್ಯಾಣ ಪ್ರದಾನವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ) ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

सरलार्थ - जब पर्जन्यदेव पृथिवी को जल से सिचता है, तब वायु शीघ्र बहती है, बिजली गिरती है, ओषधी उत्पन्न होती है, आकाश टपकने लगता है, सम्पूर्णलोक के लिए पृथिवी (कल्याण प्रदान करने में) समर्थ होती है।


ಈಷದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ईषदन्यतरस्याम् इति सूत्रात् अन्यतरस्याम् इति पदम् अनुवर्तते।


೧೦. ಶಶ್ವದ್ದ ಝಷ.... ಈ ಮಂತ್ರದ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಶಶ್ವತ್ ಶಬ್ದ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ?

10. शश्वद्ध झष... इस मन्त्र के अंश में शश्वच्छब्द किस प्रकार का है?


' वेदों की रक्षा के लिए व्याकरण का अध्ययन करने चाहिए।

ವೇದಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.


ತೈತ್ತಿರೀಯ ಆರಣ್ಯಕದ ಯಾವ ಯಾವ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?

तैत्तरीय आरण्यक के कौन-कौन से अध्याय तैत्तिरिय उपनिषद् कहलाते हैं?


ಇಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ತತ್ಪುರುಷದ ದ್ವಿಗುಸಂಜ್ಞೆಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವು "ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವೋ ದ್ವಿಗುಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರ, ದ್ವಿಗುಸಂಜ್ಞೆಯು ಇರುವಾಗ ಏಕವದ್ಭಾವ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದ "ದ್ವಿಗುರೇಕವಚನಮ್" ಎಂಬ ಸೂತ್ರ ,"ಸ ನಪುಂಸಕಮ್" ಎಂಬ ಎರಡು ನಪುಂಸಕ ವಿಧಾಯಕಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

यहाँ संख्यापूर्व का तत्पुरुष का द्विगुविधायक ““संख्यापूर्वोद्विगुः” सूत्र, द्विगुसंख्या होने पर एक वह भाव विधायक का “द्विगुरेकवचनम् सूत्र, “ स नपुंसकम्" यह द्विगु का और नपुंसकत्वविधायक सूत्र की व्याख्या की गई है।


3 मनः इन्द्रियं भवति इति पूर्वपक्षिमतम् उपस्थापयत।

೩. ಮನವು ಇಂದ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷ ಮತವನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಿರಿ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರು ವೇದಾಂತಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮೈಕ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.

इसलिए सभी वेदान्तों का ब्रह्म एक्य में ही तात्पर्य होता है।


अनुकरण मन्त्र अथवा उपांशु प्रयोग जप है।

अनुकरणमन्त्रः उपांशुप्रयोगो वा जपः।


ವರುಣ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಲಾಸ (ಕ್ಷಯಾದಿಗಳು) ರೋಗಗಳು (೬/೧೪), ಗಂಡಮಾಲಾ (೬/೮೩), ಯಕ್ಷ್ಮಾ(೬/೮೫)  ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

बलास(क्षय आदि) रोग (६/१४), गण्डमाला (६/८३) , यक्ष्मा (६/८५) आदि रोगों को दूर करने के लिए वरुण नाम की औषधि सेवन का उपयोग प्राप्त होते है।


संहिता में स्तुति प्रधान है, ब्राह्मण ग्रन्थ में उसके विधानों की ही प्रधानता है।

संहितायां स्तुतीनां प्राधान्यम् अस्ति, ब्राह्मणग्रन्थे तद्विधीनाम् एव प्राधान्यम् अस्ति।


कल्पस्य व्युत्पत्तिलभ्यः अर्थः कः।

कल्प की व्युत्पत्ति प्राप्त अर्थ क्या है?


जीवब्रह्मैक्यप्रमेयगताज्ञाननिवृत्तिः ब्रह्मणा सह आत्मन ऐक्यविषयकाज्ञानस्य निवृत्तिः तथा स्वस्वरूपानन्दावाप्तिश्च।

ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮೈಕ್ಯಪ್ರಮೇಯಗತಾಜ್ಞಾನನಿವೃತ್ತಿಯು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆತ್ಮದ ಐಕ್ಯವಿಷಯಕವಾದ ಜ್ಞಾನದ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಹಾಗೇಯೇ ಸ್ವಸ್ವರೂಪಾನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


आहिताग्नि शब्द का अर्थ जिसने गार्ह पत्याग्नि को प्रतिष्ठित किया है।

आहिताग्निशब्दस्य अर्थो हि येन गार्हपत्याग्निः प्रतिष्ठितो वर्तते।


ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಜ್ಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात् उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम् अत्र अनुवर्तते।


और “'तस्यलोपः'' सूत्र से उसका लोप होता है।

तस्य लोपः इति सूत्रेण च तस्य लोपः भवति।


इस प्रकार से पुष्प में रक्तिमा भी होती है।

एवञ्च पुष्पे रक्तिमा अस्ति।


ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ ಆದರು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಅವನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸತ್ತಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಅವನೇ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.

परमात्मनः सर्वे उत्पद्यन्ते तस्मात् हिरण्यगर्भः आत्मनां दाता, किञ्च बलस्य अपि दाता स एव।


सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ ಈ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕದ ಅನುದಾತ್ತವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ.

अत: उद् इस गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है प्रकृतसूत्र से।


ಪುಂವತ್ ಎಂಬುದು ವತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾದ ಅವ್ಯಯ, ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯೇಷು ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

पुंवत् इति वतिप्रत्ययान्तम् अव्ययम्, कर्मधारयजातीयदेशीयेषु इति च सप्तमीबहुवचनान्तं पदम् ।


ननु किं नाम पञ्चीकरणमिति चेदुच्यते -पञ्चीकरणं नाम एका प्रक्रिया।

ಮತ್ತೆ ಪಂಚೀಕರಣ ಎಂದರೆ - ಪಂಚೀಕರಣವೆಂದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.


ब्राह्मण ग्रन्थों के महत्त्व का वर्णन कीजिए।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಹತ್ವಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.


उस के द्वारा कतरक॑ठः और कतरकठः: ये दोनों रूप प्राप्त होते है।

तेन कतरकठः इति, कतरकठः इति च रूपद्वयं प्राप्यते।


ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

महाभाष्ये ऋग्वेदस्य एकविंशतिः शाखाः निर्दिष्टाः।


आत्मा तो चेतन होता है इसलिए जडत्वधर्मविशिष्ट प्राणमयकोश आत्मा नहीं होती है।

ಆತ್ಮವು ಚೇತನವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಜಡತ್ವ ಧರ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟವು ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶ ಆತ್ಮವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.


ವಾಕ್ಯಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯದ ನಿರ್ಣಯದಿಂದ ಮೀಮಾಂಸಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಷಡ್ ವಿಧ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಗ್ರಾಹಕ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

वाक्यानां तात्पर्यनिर्णयाय मीमांसाशास्त्रे षड्विधतात्पर्यग्राहकलिङ्गानि उपयुज्यन्ते।


द्वादशदिवसेभ्यः अधिकदिवसाः यस्मिन् यागे अपेक्षिताः, तस्य यागस्य किं नाम?

बारह दिनों से अधिक दिन जिस याग में अपेक्षित हैं, उस याग का क्या नाम है?


सः सर्वत्र पराजयम् अनुभवन् अन्ते एतां शिक्षां लब्धवान् यत् द्यूतम् अकल्याणकरं वित्तच्छेदि व्यसनं च ।

वह सभी जगह पराजय को अनुभव करके अन्त में इस शिक्षा प्राप्त किया की जुआ अकल्याणकारी और धन को हरने वाला है।


वास्तविकतया वर्गेषु ऋचां संख्या सुनिश्चिता नास्ति।

वास्तविकता से वर्गो में ऋचाओं की संख्या निश्चित नहीं है।


ಕೆಲಸದ ಸಾಧನಗಳು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು.

कर्मों को साधने वाली इन्द्रियाँ कर्मेन्द्रियाँ कहलाती हैं।


ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಠಕ ಜನರು ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.

पुराणों में काठक लोग मध्य प्रदेशीय नाम से अथवा माध्यम नाम से विख्यात थे।


पैप्लाद संहिता की एक प्रतिलिपि शारदा लिपि में कश्मीर में उपलब्ध होती है।

पिप्पलादसंहितायाः एका प्रतिलिपिः शारदालिप्यां कश्मीरे उपलब्धा अभवत्।


೧೧.೫.೭) ತತ್ವಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾಃ ಅಸಂಗತಿಃ ತತ್ವಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

11.5.7) तत्त्वमसीत्यत्र जहल्लक्षणायाः असङ्गतिः तत्त्वमसीत्यत्र जहल्लक्षणा न सङ्गच्छते।


उपनिषद् अतिसरलशैल्यां तत्त्वं ग्राहयन्ति।

ಉಪನಿಷತ್ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸರಳ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.


जैस मिट्टी के सकोरे आदि का ज्ञान होने पर भी उसको उपादानभूत मिटटी का भी भान होता है।

यथा वा मृन्मयगजादिज्ञाने सति तदुपादानभूताया मृत्तिकाया ज्ञानं भवति।


उदाहरण -इस सूत्र का तद्वित अर्थ विषय में पञ्चकलापः उत्तरपद परे पञ्चगवधनः, और समाहार में वाच्य होने पर पञ्चगवम् उदाहरण बना।

ಉದಾಹರಣೆ - ಸೂತ್ರದ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಂಚಕಲಾಪಃ ಎಂದು ಇದೆ, ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ಪರತಃ ಪಂಚಕಗವದನಃ ಎಂದು ಇದೆ, ಸಮಾಹಾರೇ ಚ ವಾಚ್ಯೇ ಎಂದಾದಾಗ ಪಂಚಗವಮ್ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


वहाँ इन्द्र ने वृत्र पर कैसे विजय प्राप्त की यह भी बताया।

तत्र कथम् इन्द्रः वृत्रं जीतवान् इत्यपि उक्तम्।


ಪದಗಳ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಅರ್ಥದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

पदानां पृथक् पृथक् अर्थस्य उपस्थितिः न भवति।


ಜ್ಞಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರಿ .

ज्नित्यादिर्नित्यम् इति सूत्रं व्याख्यात।


साम में प्रतिष्ठित है।

सामानि प्रतिष्ठितानि।


वो विराट के अतिरिक्त मनुष्यादि रूप में बना।

ಆ ವಿರಾಟ್ ಅತಿರಿಕ್ತ ಮನುಷ್ಯಾದಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆದವು.


यदा समाजे भोगविलासानां शक्तिः वर्धिता भवति तदा द्युतकार्यम् अपि वर्धते।

ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸುಖವಿಲಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ದ್ಯೂತವು ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.


किञ्च त्रिलोकस्य सर्वाः देवताः अग्नेः नानाभिव्यक्तिमात्रम् इति स्वीकृत्य अग्निः एक एव देवः इति निरूपयता यास्केन ऋग्वेदीयमन्त्रः उद्धृतः- 'तमू अकृण्वन् त्रेधा भुवे' इति (१०.८८.१०)।

त्रिलोक के सभी देवता अग्नि के नाना अभिव्यक्ति मात्र है ऐसा मान के अग्नि एक ही देव है इसके निरूपण के लिए यास्क ने ऋग्वेदीय मन्त्र उद्घृत किया - “तमू अकृण्वन् त्रेधा भुव' इति (10.88.10)।


वेदान्तो नाम उपनिषद्।

ವೇದಾಂತ ಎಂದರೆ ಉಪನಿಷತ್.


वक्तीति विग्रहे "कृत्यल्युटो बहुलम्" इत्यनेन बाहुलकात् कर्तरि ल्युटि नपुंसकत्वे वचनम् इति निष्पन्नम् ।

ವಕ್ತಿ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ "ಕೃತ್ಯಲ್ಯುಟೋ ಬಹುಲಮ್" ಇದರಿಂದ ಬಾಹುಲಕದಿಂದ ಕರ್ತಾದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ನಪುಂಸಕದಲ್ಲಿ ದೇಕವಚನವಿರುತ್ತದೆ.


ಅಥವಾ ಸ್ವೃ (ಶಬ್ದೋಪನಾಪಯೋಃ) ಇದರಿಂದ ಣ್ಯತ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಸ್ವರ್ಯಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

अथवा स्वृ (शब्दोपनापयोः) इससे ण्यत करने पर स्वर्यम् यह रूप बनता है।


वेदों में अथर्ववेद ने वेदान्त के समान स्थान का अधिकार किया है।

ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದವು ವೇದಾಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.


अर्थात् युच्छति इत्यत्र अन्तिमस्य अचः इकारस्य उदात्तत्वं सिद्ध्यति।

ಇದರ ಅರ್ಥ - ಯುಚ್ಛತಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಇಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಅದರ ಸ್ಥಿತಿ ಆಗುತ್ತದೆಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ब्रह्म में ही उसकी स्थिति होती है, इस प्रकार से दृढ अवबोध उत्पन्न होता है।


सूत्रार्थसमन्वयः- कुश-इति शब्दे अज्द्वयं वर्तते।

ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಕುಶ - ಈ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿವೆ .


अतः प्रकृतसूत्रेण श्रेणिकृताः इत्यत्र समासे सत्यपि श्रेणिशब्दः प्रकृतिस्वरः भवति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಶ್ರೇಣಿಕೃತಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಿದ್ದರೂ ಶ್ರೇಣಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ.


ವೈದಿಕಯಾಗವು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಿಕೃತಿ ಎಂದು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.

वैदिक याग प्रकृति और विकृति के भेद से दो प्रकार के हैं।


ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಣಿನೀಯಾಃ ಎಂಬ ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಾಂತೇವಾಸಿವಾಚಕವಾದ ಉತ್ತರಪದವು ಇರುತ್ತದೆ.

इस प्रकार पाणिनी यह आचार्य उपसर्जन वेदाध्ययन-३४५ ( पुस्तक-१ ) अन्तेवासीवाचि उत्तरपद को होता है।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .

अस्मिन् सूत्रे द्वे पदे स्तः।


पादेषु इत्यस्मिन्नर्थे पादशब्दस्य पदादेशे पत्सु इति जाते सप्तम्यर्थे तसिल्प्रत्यये विभक्तिलोपाभावे पत्सुतः इति रूपम्।

पादेषु इस अर्थ में पाद शब्द को पद आदेश होने पर पत्सु यह हुआ इसके होने पर सप्तमी अर्थ में तसिल्प्रत्यय करने पर विभक्तिलोप अभाव में पत्सुतः यह रूप हुआ।


ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗವಿರಾಗವು ಇಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯಪದಾರ್ಥವು.

इहामुत्रफलभोगविराग यहाँ पर वैराग्य पद का अर्थ है।


आरण्यक विज्ञान के विशिष्ट ज्ञान का अथवा अध्यात्म ज्ञान का बोधक ग्रन्थ है यह भी इससे ही जाना जाता है।

ಆರಣ್ಯಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜ್ಞಾನದ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಬೋಧಕ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ ಇದು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.


ಕಮ್ ಈ ಪಾದಪೂರಣ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಪಾತವಾಗಿದೆ.

कम् यह पादपूरण अर्थ में निपात है।


इस पाठ से हम दस सूत्र पढ़ेगें।

अस्मिन् पाठे दश सूत्राणि वयं पठामः।


ಯಾವಾಗ ಬಾಲನಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಗಳೋ ಪ್ರತಿಕೂಲಗಳೋ ಆಘಾತವಾದಾಗ ಆಗಲೂ ಸಹ ಅವನು ವಿಚಲಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಅದರ ತಿತಿಕ್ಷಾ |

यदा बाले अनुकूलाः प्रतिकूला वा आघाता भवन्ति तदापि स न विचलितो भवति। इयं तस्य तितिक्षा।


एवञ्च तत्र पदान्वयः भवति- अभिवर्जम् उपसर्गाः च आदिः उदात्तः इति।

ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಪದಾನ್ವಯವಿರುತ್ತದೆ - ಅಭಿವರ್ಜಮ್ ಉಪಸರ್ಗಾಃ ಮತ್ತು ಆದಿ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು .


ईदृश्या परीक्षया किम् अवधारयेत्।

इस प्रकार को परीक्षा के द्वारा क्या धारण करना चाहिए?


5 “तत्त्वमसि” इस महावाक्य में तत्पद का लक्ष्यार्थ तथा वाच्यार्थ लिखिए।

५. “तत्त्वमसि” इति महावाक्ये तत्पदस्य लक्ष्यार्थं वाच्यार्थ च लिखत?


(महाभा० १।२६५) मन्त्रब्राह्मणात्मकस्य वेदस्य यस्मिन् अंशे प्राणविद्यायाः प्रतीकोपासनायाश्च विषये वर्णनमस्ति स एव अंशः आरण्यकमिति कथ्यते।

(ಮಹಾಭಾರತ ೧/೨೬೫) ಮಂತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಣಾತ್ಮಕದ ವೇದ ಯಾವ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರತೀಕ ಮತ್ತು ಉಪಾಸನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಅದೇ ಅಂಶ ಆರಣ್ಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


"कर्तरि करणे च" विद्यमानं तृतीयान्तं सुबन्तं कृदन्तेन सह बहुलं तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति>

"ಕರ್ತರಿ ಕರಣೇ ಚ"ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುವ ತೃತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತವು ಕೃದಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಬಹುಲ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.


ऐक्यज्ञानेन मोक्षः सिध्यति। संसारस्य आत्यन्तिकनिवृत्तिः भवति।

ಐಕ್ಯಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರದ ಆತ್ಯಂತಿಕನಿವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


अग्नि किसके द्वारा स्तुति करने के योग्य है?

ಅಗ್ನಿ ಯಾರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದಾನೆ?


तावद् अज्ञानावरणनाशो न भवति।

ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅಜ್ಞಾನಾವರಣದ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


ರೋಗಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಪ್ರದ ರಾಕ್ಷಸರು ಭೂತ ಪಿಶಾಚಿಗಳ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತವೆ.

रोगाणाम् उत्पत्तिः अनेककष्टप्रदानां रक्षोभूतपिशाचादीनां उपद्रवेणैव भवति।


एकस्मिन्नपि जन्मनि बाल्यकौमाराद्यवस्थासु अपि शरीरं भिन्नत्वेन ज्ञायते।

ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ಕೌಮಾರ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶರೀರವು ಭಿನ್ನ ರೂಪದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.


न हि गौणसिंहाग्निभ्यां कृतं कर्म मुख्यसिंहाग्निभ्यां कृतं स्यात्।

ಗೌಣಸಿಂಗಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವಲ್ಲದೆ ಮುಖ್ಯಸಿಂಹಾಗ್ನಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದರಬಹುದು.


जाने की प्रवृत्ति ही रुक जाती है।

गमनप्रवृत्तरिेव अपाकृता।


उससे सूत्र का अर्थ आता है अनुदात्त पद आदि के परे उदात्त के साथ एकादेश विकल्प से स्वरित होता है।

ಆದ್ದರಿಂದ  ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಅನುದ್ದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾದ ಪದಾದಿಯು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಉದಾತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ ಆಗುವ ಏಕಾದೇಶವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.


१. ऋग्वेदस्य महावाक्यं किम्?

1 कऋग्वेद का महावाक्य कौन-सा है?


अतः प्रत्यक्षप्रमाणेन गृहीतुं न शक्यते।

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


वहाँ पर इसका क्या अर्थ है कुछ लोग कहते हैं कि जो लोग नित्य कर्म नहीं करते हैं तो उनको प्रत्यवाय दोष लगता है।

तत्र कोऽस्यार्थः। केचिदाहुः यत् नित्यानि न कृतानि चेत् प्रत्ययवायः दोषः पापं जायते।


बोधकं च प्रमाणम्।

बोधक प्रमाण होता है।


वेदस्य लक्षणविषये इतः पूर्वं वयम् आलोचनां कृतवन्तः।

ಈ ಮೊದಲು ನಾವು ವೇದದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.


ಮತ್ತು ಓದಲಾಗಿದೆ ಅಜ್ಮಧ್ಯಸ್ಥಡಕಾರವನ್ನು ಳಕಾರ ಬಹ್ವೃಚಾದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

और भी पढ़ा गया है अज्मध्यस्थडकार को ळकार बह्वृचा में जानना चाहिए।


ಶ್ರೋತ್ರ ಆದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಶಬ್ದ ಆದಿಗಳ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

श्रोत्रादीन्द्रियाः स्वस्वविषयान् शब्दादीन् गृह्णन्ति।


ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು ಪಾಪಕ್ಷಯಸಾಧನಗಳು ಚಾಂದ್ರಾಯಣಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು.

प्रायश्चित्तानि पापक्षयसाधनानि चान्द्रायणादीनि कर्माणि।


6. हंसि- हन्-धातु से लट् मध्यमपुरुष एकवचन में।

६. हंसि - हन् - धातोः लटि मध्यमपुरुषैकवचने।


अति = पार करके, अधिकं वा, अतिष्ठत् = अवस्थित है।

ಅತಿ - ಪಾರು ಮಾಡಿ, ಅಥವಾ ಅಧಿಕ ಅತಿಷ್ಠತ್ - ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.


ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಗುವುದು ಐಹಿಕವು.

इहलोके भव ऐहिकः।


सूत्रमिदम् एकपदात्मकम्।

यह सूत्र एकपदात्मक (एक पद वाला) है।


तदा तद्धिते परे आदिवृद्धये सूत्रं प्रवृत्तम् ।

ಆಗ ತದ್ಧಿತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಆದಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


ವ್ಯಷ್ಟಿ ವಿಶೇಷವು ಮತ್ತು ಸಮಷ್ಟಿ ಸಾಮಾನ್ಯ

व्यष्टिः विशेषः, समष्टिः सामान्यञ्च।


"युष्मदस्मदोर्ङसि' इत्यनेन।

ಯುಷ್ಮದಸ್ಮದೋರ್ಙಸಿ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ .


कोशों में जीव किस प्रकार से तन्मय होता है?

ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯಾಗಿ ತನ್ಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ?


ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ-ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾವೆಗಳಿಂದ ವಸ್ತುಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು.

वैसे ही कहते है - लक्षण और प्रमाण से वस्तु की सिद्धि होती है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಬಂಧದ ತೃತೀಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವು ಇದೆ.

इसलिए सम्बन्ध का तृतीय स्थान में उल्लेख किया गया है।


35. निश्चयात्मिका अन्तःकरणवृत्ति कौन-सी है?

३५. निश्चयात्मिका अन्तःकरणवृत्तिः का ?


दाशुषे इसकी प्रकृति और प्रत्यय लिखो।

ದಾಶುಷೇ ಇದರ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.


ಪ್ರತ್ಯಯಃ (೧/೧) ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಪರಶ್ಚ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ತದ್ಧಿತಾಃ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.

प्रत्ययः (१/१) इति अधिकारः परश्च इति अधिकारः तद्धिताः इति अधिकारः च अत्र आगच्छति।


और वह वेद ऋक, यजु, साम, और अथर्व के भेद से चार प्रकार का है।

ಮತ್ತು ಆ ವೇದವು ಋಕ್, ಯಜು, ಸಾಮ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವ ಎಂಬ ಭೇದಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿದೆ.


ಅಹಂ ಸುವೆ ಪಿತರಮಸ್ಯ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.

अहं सुवे पितरमस्य... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।


अतः सूत्रस्यास्यार्थस्तावत् - " पापशब्दः अणकशब्दश्च कुत्स्यमानैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह समस्यते, स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति " इति ।

अतः इस सूत्र का अर्थ होता है-'“पापशब्द और अणकशब्द को कुत्स्थमान समानाधिकरण सुबन्त के साथ समास होता है, और वह तत्पुरुषसंज्ञक होता है।


आरण्यकोपनिषदोः कः भेदः?

आरण्यक और उपनिषद् में क्या भेद है?


यहाँ स्त्रीप्रत्यय प्रकरण के आदि में ही वर्णित जो आठ प्रत्यय हैं उनमें ङीप् प्रत्यय भी प्रमुख है।

ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯ ಪ್ರಕರಣದ ಆದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಯಾವ ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿವೆಯೋ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.


सुखेन उपायनं यस्य सः सूपायनः।

सुख से उपाय है जिसका वह सूपायनः कहलाता है।


बृहद्देवताग्रन्थे दृश्यते- इहाग्निभूतस्तु ऋषिभिर्लोके स्तुतिभिरीडितः।

बृहद्देवता ग्रन्थ में देखें तो - इहाग्निभूतस्तु ऋषिभिर्लोके स्तुतिभिरीडितः।


अव्ययीभाव समास की “ अव्ययीभावश्च'' सूत्र से अव्यय संज्ञा होती है।

ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ "ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ಯಯ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಿತಿಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತುಂಡರಿಸಲಾಗದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ದಿತಿಯನ್ನು ವಿಭಜಿತ ಜನರನ್ನು ನೋಡುವಿರಿ.

इसलिये अदिति अखण्डनीय भूमि को और दिति खण्डित प्रजादि को देखो।


द्वितीया ऋक् जागती, शिष्टं त्रैष्ठुभम्।

ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಋಕ್ ಜಗತೀ, ಶಿಷ್ಟ ತ್ರೇಷ್ಟುಭ.


एतादृशम् अज्ञानं तावत् तिष्ठति यावत् स्वरूपज्ञानं भवति।

इस प्रकार का अज्ञान तब तक रुकता है जब तक स्वरूज्ञान होता है।


12.14 ) सुषुप्ति में जगद भान का अभाव जाग्रत काल में स्थूल प्रपञ्च होता है।

१७.१४) सुषुप्तौ जगद्भानाभावः जाग्रत्काले स्थूलप्रपञ्चः अस्ति।


स्वर प्रकरण में प्रकृति प्रत्ययों के स्वर विषय में चर्चा की गई है।

ಸ್ವರಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸ್ವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


अत्र एकश्रुतिः इति पदे विग्रहः कः ?

’ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?


೨೧.೩) ಸಾಧನೆಯ ಕಾರಣ ಯಾವುದು ? ಮಾನವನ ಅಂತಃಕರಣವು ತ್ರಿದೋಷದುಷ್ಟವು.

२१.३) साधनायाः कारणं किम् मानवान्तःकरणं त्रिदोषदुष्टम्।


अतः गुणः दोषो वा न स्तः।

ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಗುಣ ಮತ್ತು ದೋಷಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.


सूर्य का दिवस में और रात्रि में दो नाम क्या है ?

सूर्यस्य दिवसे रात्रौ च किं नामद्वयम् ?


ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಾದಿಸ್ವರಗಳ ಸಮಾವೇಶವೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

अतः अत्र उदत्तस्वराणामेव समावेशः दृश्यते।


व्याकरणकारों का और इसलिए व्याकरण को अधिकृत करके इन दो श्लोक की रचना की है।

ವ್ಯಾಕರಣಕಾರರು ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಈ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.


किन्तु, अपरस्मिन् मन्त्रे उच्यते- 'सहस्राणि सहस्रशो ये रुद्रा अधिभूम्याम्'(तैत्तिरीयसंहिता४-५-११-५), अर्थात् पृथिव्यां सहस्रं रुद्राः सन्ति।

किन्त दूसरे मन्त्र में कहते है - ` सहस्राणि सहस्रशो ये रुद्रा अधिभूम्याम्' (तैत्तिरीयसंहिता ४-५-११-५) , अर्थात् पृथिवी पर हजारो रुद्र हैं।


तत्र प्रसङ्गतः उपसर्जनसंज्ञाविधायकं "प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्" इति सूत्रं पूर्वनिपातविधायकं च "उपसर्जनं पूर्वम्" इति सूत्रं प्रस्तुतम्।

वहाँ प्रसङग् से उपसर्जन संज्ञा विधायक “प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्'' और इस पूर्वनियात विधायक 'उपसर्जनपूर्वम्'' पर सूत्र प्रस्तुत किया गया।


ಅಂದರೆ ಅದು ವಾಣಿಯ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದೆ.

अर्थात् वाणी का वह स्वामी है।


किन्तु ऋक्संहिता में 3.1.9 तथा 10.52.6 संख्या के मन्त्र में 3339 देव है ऐसा कहा गया है।

ಆದರೆ ಋಕ್ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ೩.೧.೯ ಮತ್ತು ೧೦.೫೨.೬ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ೩೩೩೯ ದೇವತೆಗಳಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


ಅದೇ ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳುಳ್ಳ ಲಿಂಗ ಶರೀರ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಜೆಗಳ ರಕ್ಷಕ ಮೂರು ಜ್ಯೋತಿ- ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

स षोडशी षोडशावयवलिङ्गशरीरी प्रजापतिः प्रजया संरराणः रममाणः त्रीणि ज्योतींषि रविचन्द्रविद्युतः सचते सेवते।


ಸೃಜ್ಞ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ "ಣ್ವುಲ್ ತೃಚೌ" ಇದರಿಂದ ತೃಚಿ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ರಷ್ಟಾ ಇದರ ಯೋಗದಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಅಪಾಮ್ ಇದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.

सृज्धातोः "ण्वुल्तृचौ" इत्यनेन तृचि स्रष्टा इति रूपम्। स्रष्टा इत्यनेन योगे षष्ठ्यन्तस्य अपाम् इत्यस्य प्राप्तः षष्ठीसमासः प्रस्तुतसूत्रेण निषिध्यते।


ಯಾವಾಗ ಅವಳು ಅಂಧಕಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ತಮಸ್ಸನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾಳೆಯೋ ಆಗ ಇಡೀ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತಾಳೆ, ನಂತರ ಅವಳು ಕ್ಷೌರಿಕಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಕ್ಷುರಪತ್ರದಿಂದ ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ.

जब वह अन्धकार रूपी तामस का अनुसरण करती है तो वह सम्पूर्ण जंगल को जलाती है, तब वह नाई के समान ब्लेड से पृथ्वी की दाडी को काटती है।


ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಭಿಸ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಝಲಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

स च भिस्प्रत्ययः झलादिः वर्तते।


ब्राह्मण ग्रन्थ विषय पर भट्टभास्कर का क्या मत है?

ब्राह्मणग्रन्थविषये भट्टभास्करस्य मतं किम्?


ಮುಖ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಶುಲ್ಬಸೂತ್ರವೂ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ, ಅದು ಶ್ರೌತಸೂತ್ರದ ಅಂತರ್ಗತವೇ ಆಗಿದೆ.

मुख्यतः शुल्बसूत्रम् अपि कल्पसूत्रमेव, तत् श्रौतसूत्रान्तर्गतम्।


जैसे मन्त्र में ही कहा गया है की अक्षैर्मा दीव्यः कृषिमित्कृषस्व इत्यादि।

ಅದೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ - "ಅಕ್ಷೈರ್ಮಾ ದೀವ್ಯಃ ಕೃಷಿಮಿತ್ಕೃಷಸ್ವ".


चन्द्र, चतुर्मुख, शङ्कर,तथा अच्युत के द्वारा क्रम से नियन्त्रित मन बुद्धि अहङ्कार तथा चित्त के माध्यम से अन्तरिन्द्रियचतुष्कोण से क्रम से सङ्कल्प विकल्प निश्चय अहङ्कार तथा चित्त स्थूल विषयों का वैश्वानर अनुभव करता है।

ಚಂದ್ರ, ಚತುರ್ಮುಖ, ಶಂಕರರಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ಮನೋಬುದ್ಧ್ಯಹಂಕಾರಚಿತ್ತಾದಿಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಅಂತರಿಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದ ವಿಕಲ್ಪಗಳ ನಿಶ್ಚಯಗಳಿಂದ ಸ್ಥೂಲವಿಷಯಗಳನ್ನು ವೈಶ್ವಾನರನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.


सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्।

सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।


अतः लौकिक लिङ्ग के लक्षण में दोषों को देखकर शास्त्रकर्त्ताओं द्वार लिङ्ग का शास्त्रीय लक्षण कल्पित है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಲೌಕಿಕ ಲಿಂಗದ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಶಾಸ್ತ್ರಕರ್ತೃಗಳಿಂದ ಲಿಂಗದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.


೨೫. ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತದ ವೃತ್ತಿಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ

25. निर्विकल्पक समाधि में चित्त की वृत्तियाँ रुकती हैं अथवा नहीं?


अग्निष्टोमयागविषये संक्षेपेण आलोचयत।

ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿರಿ.


अतः अस्य साम्नः बृहत्साम इति विशिष्टं नामकरणम् अस्ति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಾಮದ ಹೆಸರು ಬೃಹತ್ಸಾಮ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಾಮಕಾರಣವಾಗಿದೆ.


ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ವಿಂಡಿಶ್ ಓಲ್ಡೇನ್ವರ್ಗ್ ಅವರು ಸಂವಾದಸೂಕ್ತಗಳು ಗದ್ಯ-ಪದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಹಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

दूसरे विद्वान विण्डिश-ओल्डेनवर्ग-पिशेल आदि मुख्य मानते हैं कि संवाद सूक्त प्राचीन काल में गद्य पद्यात्मक थे।


इस सूत्र में अव्ययीभाव यह प्रथमा विभक्ति का एकवचनान्त पद है।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


यथा- ब्राह्मणं ब्रह्मसङ्घाते वेदभागे नपुंसकम्।

जैसे - ब्राह्मण शब्द ब्रह्मसङ्घात में और वेदभाग में नपुंसक लिड्ग में होता है।


गान पूर्वक परमात्मा की उपासना।

ಗಾನದಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಉಪಸನೆ ಮಾಡುವುದು.


ಇಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಃ ಚ ಅಸೌ ಸರ್ಪಃ ಚ ಇತಿ ( ಯಾವ ಸರ್ಪ ಕೃಷ್ಣ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆಯೋ) ಕಪ್ಪಗಿದೆ ಯಾವ ಸರ್ಪ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪಜಾತಿ ವಿಶೇಷ ವಾಚಕ ಬೋಧದ ಅಭಾವದಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಸರ್ಪಃ ಅವಿಗ್ರಹ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.

यहाँ कृष्ण: च असौ सर्पः च इति (कृष्ण है जो सर्प) काला है जो साँप इस लौकिक विग्रह में सर्पजाति विशेष वाचक बोध के अभाव से कृष्ण सर्पः अविग्रह नित्य समास है।


इससे उदात्त स्वर का निषेध करते हैं।

ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.


मनः अविद्यायाः कार्यमस्ति।

मन ही अविद्या का कार्य होता है।


बिले स्थापयित्वा बिलद्वारमाच्छाद्य निरुद्धवान्।

गुफा में ले जाकर के गुफा का द्वार बन्द कर दिया।


अहं देहः। अहं स्थूलः। अहं काणः। मम इदम् ।

में देह हूँ, में स्थूल हूँ, मैं काना हूँ, यह मेरा है।


सोमयाग में पाँच दिनों में विहित अनुष्ठान का विवरण लिखो?

सोमयागे पञ्चमदिवसे विहितस्य अनुष्ठानस्य विवरणं करोतु।


6. प्रतिबिम्बस्य बिम्बम् अतिरिच्य कापि सत्ता नास्ति।

6. प्रतिबिम्ब के बिम्ब को छोडकर और कोई भी सत्ता नहीं हैं।


यह विशिष्ट स्थान से भी समान होती है।

इयम् विशिष्टस्थानादेव समानीता भवति।


तत्पुरुषः इस संज्ञापद को द्विगु इस संज्ञिपद है।

ತತ್ಪುರುಷಃ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞಾ ಪದ ದ್ವಿಗು ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞಿ ಪದ.


ಆ ಪ್ರಕಾರದ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ತೈರ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

तादृशब्रह्मणि मनसः स्थेैर्यसम्पादनमेव निदिध्यासनम्।


ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸ್ಪರ್ಷವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

अतः असौ जलस्पर्शं करोति।


नागरखण्डः अपि इमम् आद्यवेद इति वदति

ನಗರಖಂಡನು ಇದನ್ನು ಆದಿ ವೇದ ಎಂದು ಕರೆದನು.


अतः अत्र तदन्तविधिः भवति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ತದಂತವಿಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.


१८.२.५) आनन्दमयकोशः कारणशरीरस्य भानं सुषुप्त्यवस्थाया भवतीत्युक्तम्।

18.2.5 ) आनन्दमय कोश कारण शरीर का भान सुषुप्ति अवस्था में होता है इस प्रकार से कहा भी जा चुका है।


ಅಂತಿಮ ಪ್ರಪಾಠಕನ ಹೆಸರು ಏನು?

अन्तिम प्रपाठक का क्या नाम है?


ऋग्वेद के अनेक सूक्तों में श्रृंगार रस का उल्लेख प्राप्त होता है।

ऋग्वेदस्य अनेकेषु सूक्तेषु शृङ्गाररसस्य उल्लेखः प्राप्यते।


सभी जगह जो विद्वान् अर्थ को समझने में समर्थ होता है वह ही अधिकारी समझा जाता है।

सर्वत्र यो हि अर्थी समर्थो विद्वान् सः अधिकारित्वेन गण्यते।


और वहा एक हजार किरने रहती है।

यत्र च सहस्ररश्मयः मिथः अवतिष्ठन्ते।


ಅದರಿಂದ ಬಹುವಚನಾಂತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪರ್ವತಗಳು ಲಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

उससे बहुवचनान्त में सभी पर्वत लक्षित होते हैं।


ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹ್ಯಾಗ್ನಿ ಸಂಬದ್ಧ ಯಾಗಗಳ ಉಪನಯನ, ವಿವಾಹ, ಶ್ರಾದ್ಧದಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

मुख्यतः गृह्यसूत्रे गृह्याग्निसम्बद्धयागानाम् उपनयनविवाहश्राद्धादीनां संस्काराणां विस्तृतं विवरणं विद्यते।


पण्डितम्मन्यमानस्तु देहे जीवे च आत्मबुद्धिं कल्पयति।

ಪಂಡಿತರು ತಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೀವದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.


इस प्रकार से अब विद्यारण्य स्वामी के द्वारा त्वम् पद के लक्ष्यार्थ को कहते है।

ಈಗ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರು ತ್ವಂ ಪದದ ಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


इन्द्रस्य माहात्म्यं सुविशालमस्ति।

ಇಂದ್ರನ ಮಹಾತ್ಮೆಯು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.


ಪುಷ್ಪವನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದರಿಂದ ಸ್ಫಟಿಕದ ಲೌಹಿತ್ಯವು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

पुष्प को हटाने से स्फटिक का लोहित्य भी हट जाता है।


ಯಾವುದರಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀ ಕರಿಸುತ್ತದೆ ಅದು ಪ್ರಮಾಣಮ್.

येन प्रमिणोति तत् प्रमाणम्।


सूत्रार्थसमन्वयः- परमा च असौ वाक् चेति इति विग्रहे कर्मधारयसमासे निष्षन्नस्य परमावाच् इति शब्दस्य समासत्वात् कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप् इति सूत्रेण खले कपोतन्यायेन एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु तृतीयैकवचनविवक्षायां टाप्रत्यये टाप्रत्ययाद्यस्य टकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण तस्य इत्संज्ञकस्य टकारस्य लोपे सर्वसंयोगे परमवाचा इति रूपं सिध्यति।

ಸೂತ್ರಾರ್ಥಸಮನ್ವಯಃ - ಪರಮಾ ಚ ಅಸೌ ವಾಕ್ ಚೇತಿ ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಪರಮಾವಾಚ್ ಈ ಶಬ್ದದ ಸಮಾಸ ಆಗುವುದರಿಂದ ಕೃತ್ತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞೆಯಾದಾಗ,ಅಲ್ಲಿ ಸು-ಔ-ಜಸ್-ಅಮ್-ಔಟ್-ಶಸ್-ಟಾ-ಭ್ಯಾಂ-ಭಿಸ್-ಜ್ಞೆ-ಭ್ಯಾಂ-ಭ್ಯಸ್-ಜ್ಞಸಿ-ಭ್ಯಾಂ-ಭ್ಯಸ್-ಜ್ಞಸ್-ಓಸ್-ಆಮ್-ಜ್ಞಿ-ಓಸ್-ಸುಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಖಲೆ ಕಪೋತ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಿಂದ ತೃತೀಯ ಏಕವಚನ ವಿವಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಟಾ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಟಾ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಟಕಾರದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಚುಟೂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುವುದರಿಂದ ಆ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾದ ಲೋಪವು ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲದರ ಸಂಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಮವಾಚಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


೨೧. "ಪರಾರ್ಥಾಭಿಧಾನಂ ವೃತ್ತಿಃ" ಇದು ವೃತ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.

21. “परार्थाभिधानं वृत्तिः" यह वृत्ति का लक्षण है।


ಈ ವಾಕ್ಯಗಳು ಏನಾದರು ತಮಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲದಿದ್ದರು ಈ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಶಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

एतेषां वाक्यानां यद्यपि स्वतः कापि उपयोगिता नास्ति तथापि एतानि विधिप्रशंसायां प्रयुक्तानि सन्ति।


ततश्च सूत्रार्थः प्राप्यते- छन्दसि विषये दक्षिणशब्दस्य आदेः अन्तस्य च उदात्तः भवति इति।

और उससे सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है - छन्दसि विषय में दक्षिण शब्द का आदि और अन्त उदात्त होता है।


राजन्यः = क्षत्रियः, बाहू = भुजौ इव शौर्यपराक्रमसमन्वितः, कृतः = निष्पन्नः।

राजन्यः = क्षत्रिय, बाहू = भुजा जो शौर्यपराक्रमसमन्वित है, कृतः = निष्पन्न है।


ಆದರೂ ಸಹ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಮ್ದ ದುರ್ವಾಸನೆಯೊಂದು ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಇದೆ.

तथापि अनादिकालाद् दुर्वासना काचिद् अन्तःकरणे विद्यते।


वज्रस्य देवः कः ?

ವಜ್ರದ ದೇವರು ಯಾರು?


ಬೃಹದ್ದೇವತಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಕಪೂಣಿ ರಥೀತರಶಾಕಪೂಣಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

बृहद्देवतायां तथा पुराणेषु च शाकपूणिः रथीतरशाकपूणि-नाम्ना स्मृतः अस्ति।


थर्व'-धातुः कुटिलता अर्थ में तथा हिंसावाचक है।

ಥರ್ವ- ಧಾತುವು ಕುಟಿಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾವಾಚಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


ಅವು ವೇದಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿಯೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

तानि वेदान् एव अवलम्ब्य स्थितानि।


दिवि यह अतिङन्त पद है।

’ದಿವಿ’ ಎಂಬುದು ಅತಿಙಂತಪದವಾಗಿದೆ.


ಅಜಾದಿಗಣ ಓದಿರುವ ಅಜ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವನ್ನು ಓದಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತೆ ವ್ಯಪದೇಶಿವತ್ ಭಾವದಿಂದ "ಅಜಾದ್ಯಂತ" ವೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.

अजादिगण में पठित अज प्रातिपदिक पठित है पुन: व्यपदेशिवत् भाव से “ अजाद्यन्त्त भी है।


अस्य च विग्रहः भवति।

और इसका विग्रह होता है।


वेदे नैका देवताः स्तुताः।

वेद में अनेक देवताओं की स्तुति की गई है।


क्वचिच्च चित्तशुद्धिकराणि कर्माणि चित्तैग्रतासम्पादिका उपासना चेति एतद्वयम् बहिरङ्गसाधनं कथ्यते।

ಕೆಲವೆಡೆ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತ-ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಉಪಾಸನೆಗಳೆರಡು ಬಹಿರಂಗಸಾಧನೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.


ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಜನ್ಮವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಆದಿತ್ಯನದ್ದು ಎಂದು ಭಾವ.

अग्नि से जैसे सूर्य का जन्म वैसे ही सूर्य से आदित्य का जन्म हुआ ऐसा तात्पर्य है।


इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.


12. काम्य की किस प्रकार के आचरण से चित्त की शुद्धि होती है?

೧೨. ಕಾಮ್ಯದ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಕರವಾಗುತ್ತದೆ.


श्रवः इत्यस्य कः अर्थः?

श्रवः इसका क्या अर्थ है?


विवेक वैराग्य के प्रति कारण होता है यह सिद्धान्त है।

ವಿವೇಕವು ವೈರಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹೇಳುತ್ತದೆ.


यह पर्जन्यदेव भौतिक पर्जन्य का अर्थात् मेघ का मूर्तरूप है।

अयं पर्जन्यदेवः भौतिकस्य पर्जन्यस्य अर्थात् मेघस्य मूर्तरूपः।


महिम्ना लौकिक रूप है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಅಹಿಹತಃ ಇದೇ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

उसके द्वारा अहिह॑तः ही प्रयोग होता है।


ಜೂಜನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?

अक्षकीडां परित्यज्य किं करणीयम्


सूत्र अर्थ का समन्वय- कमु कान्तौ इस धातु से “कमेर्णिङ् इससे स्वार्थ में णिङ् प्रत्यय तथा अनुबन्ध लोप करने पर अत उपधायाः' इससे कम्-धातु के ककार से उत्तर अकार के स्थान में वृद्धि करने पर आकार में निष्पन्न कामि इसकी सनाद्यन्ता धातवः' इससे धातु संज्ञा सिद्ध होती है।

ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಕಮು ಕಾಂತೌ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ "ಕಮೇರ್ಣಿಙ್" ಇದರಿಂದ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಣಿಙ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಅನುಬಂಧ ಲೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅತ ಉಪಧಾಯಾಃ ಇದರಿಂದ ಕಮ್ ಧಾತುವಿನ ಕಕಾರೋತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಅ ಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನಗೊಂಡ ಕಾಮಿ  ಇದರ  ' ಸನಾದ್ಯಂತಾ ಧಾತವಃ ' ಇದರಿಂದ ಧಾತುಸಂಜ್ಞಾ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .


ಆ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ 'ತದಂತಗ್ರಹಣ' ಇದರಿಂದ ಅದರ ತದಂತಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ.

उस प्रत्यय ग्रहण करने से 'तदन्तग्रहण' इससे उसका ग्रहण होगा।


स्वयं आत्मा से प्राप्त भेद स्वगत भेद होता है।

ತನ್ನ ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಭೇದವನ್ನು ಸ್ವಗತ ಭೇದವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.


सूक्ष्मशरीरम् जाग्रति स्थूलशरीरं सम्यगवभासेत्युक्तम्।

ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೋಳಿಸಿ ಸ್ಥೂಲಶರೀರವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಭಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.


तत्र देवः पुरुषविधः साकारः इति विषये युक्तयः आलोच्यन्ते- १) देवानां शरीरं पुरुषशरीरमिव न भवति चेत् कर्मादि अपि न भवेत्।

वहां देवः: पुरुषविधः साकारः इस विषय में युक्त से आलोचना करते है - 1) देवों का शरीर पुरुष के शरीर के समान नही होता है तो कर्मादि भी नही होने चाहिए।


ಉಪಮಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಹಳೆಯವೋ ಅಷ್ಟು ಹಳೆಯವು.

उपमा आदि अलंकारो का अवतरण उतना ही प्राचीन है जितना जगत में कविता प्राचीन है।


ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನ ಉಪಮೇಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಉಪಮಿತ ಇದರ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

यहाँ उपमान और उपमेय में उपमान का ही पूर्व निपात होने पर उपमित का पूर्व निपात के विधान के लिए यह सूत्र बना है।


'ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತಾದಿ'ಗಳು 'ಅಚ್' ಗೆ ಆಗುವುದರಿಂದ 'ಅಚ್' ಎಂದು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

उदात्तानुदात्तादिकम् अचः एव सम्भवति अतः अच् इति लभ्यते।


वृत्तेः मनसः विषयप्रकाशकशक्तेः, बाह्यानालम्बनं बाह्यानात्मवस्त्वाकारेण परिणामाभावः एव उत्तमा उपरतिः।

ವೃತ್ತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಷಯಪ್ರಕಾಶಕಶಕ್ತಿಯ, ಬಾಹ್ಯಾನಾಲಂಬನೆಯು ಬಾಹ್ಯಾನಾತ್ಮವಸ್ತ್ವಾಕಾರದಿಂದ ಪರಿಣಾಮದ ಅಭಾವವೇ ಉತ್ತಮವಾದ ಉಪರತಿಯು.


तुशब्देन अहशब्देन वा युक्तम् अस्ति।

तु शब्द से अथवा अह शब्द से युक्त है।


वह त्यक्तसर्वधर्मकर्मसाधना के द्वारा सभी कर्मो के तथा उनेक संकल्प में निवृत्त होता है।

ಅವನು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಬಿಟ್ಟವನಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವಿಷಯವನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ ಆದ ಹೇತುಕಾಮಕಾರಣವು ಸಂನ್ಯಸ್ತವಾಗುವುದು.


अतः पचति खादति इत्यनयोः तिङन्तयोः अनुदात्तं न भवति इति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಪಚತಿ ಖಾದತಿ ಇವೆರಡು ತಿಙಂತಗಳಿಗೆ ಅನುದಾತ್ತವಿರುವುದಿಲ್ಲ.


ಫಿಟ್ ಇದು ಸಂಜ್ಞಾವಾಚಕ ಪದವಾಗಿದೆ.

फिट् इति संज्ञावाचकं पदम्।


38. व्यधिकरणतत्पुरुष के कितने भेद हैं?

३८.व्यधिकरणतत्पुरुषस्य कति भेदाः?


इतरेतरयोगद्वन्द समास/श्रितश्च अतीतश्च पतिश्च गतश्च अत्यस्तश्च प्राप्तश्च आपन्नश्च-श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नाः, तैः श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नै; यह विग्रह है।

ಇತರೇತರಯೋಗದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸಃ. ಶ್ರಿತಶ್ಚ ಅತೀತಶ್ಚ ಪತಿತಶ್ಚ ಗತಶ್ಚ ಅತ್ಯಸ್ತಶ್ಚ ಪ್ರಾಪ್ತಶ್ಚ ಆಪನ್ನಶ್ಚ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನಾಃ , ತೈಃ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹವೂ ಇರುತ್ತದೆ.


೨೧. "ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಂ" ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ?

२१. "उपसर्जनं पूर्वम्" इति सूत्रस्य एकम् उदाहरणं देयम्?


ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

उसके सभी पाप नष्ट हो जाते हैं।


इसी प्रकार स्वधा, वषट्, पम्, तथाहि इत्यादि निपातो के आदि स्वरों को उदात्त करने का विधान है।

ಅದೇ ರೀತಿ  ಸ್ವಧಾ, ವಷಟ್, ಪಮ್, ತಥಾಹಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ನಿಪಾತದ ಆದಿ ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.


रत्नधातमं यागफलरूपाणां रत्नानामतिशयेन धारयितारं पोषयितारं वा।

रत्न को धारण करने वाली यागफल रूपों के रत्नों को विशेष रूप से धारण अथवा पोषण करने वाली।


स एव इन्द्रवरुणादिनाम्ना बहुभिः प्रकारैः वर्ण्यते।

वह ही इन्द्रवरुण आदिनाम से अनेक रूपों में उसका वर्णन किया गया है।


तस्मिन् आमन्त्रितान्ते पदे परे पूर्वं विद्यमानं दिवः इति सुबन्तं पदं परस्य अवयववत् भवति।

ಆ ಆಮಂತ್ರಿತಪದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವಂತಹ ’ದಿವಃ’ ಎಂಬ ಸುಬಂತಪದವು ಅವಯವವದ್-ಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.


सोमरसे अयम् एवमासक्तः यद् एकदा स सोमार्थं चौर्यम् अपि कृतवान्।

ಈ ಸೋಮರಸದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಒಂದು ಬಾರಿ ಸೋಮಕ್ಕಾಗಿ ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು.


आरण्यक का सामान्य परिचय आरण्यक और उपनिषद् ब्राह्मणों के परिशिष्ट ग्रन्थ के समान होते हैं।

ಆರಣ್ಯಕದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯವು ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.


ದ್ಯುಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಎಲ್ಲರೂ ಇಂದ್ರನ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪರು.

द्युलोक के सभी देव सुर्य के तथा अन्तरिक्ष के सभी इन्द्र के नाना प्रकाश स्वरूप है।


भले ही पूर्वमीमांसा के अनुसार कर्म ही तात्पर्य होता है।

ಪೂರ್ವಮೀಮಾಂಸದ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ಮದಲ್ಲೇ ತಾತ್ಪರ್ಯ.


ಆಕ್ಷಿಪ್ತಸ್ಯ ಉಪಮಾನಸ್ಯ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.

आक्षिप्त उपमान के समान अधिकरण से और इसका व्याघ्र आदि शब्दों के साथ अन्वय होता है।


ಉದ್ಗಾತನು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ವರಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ.

उद्गाता ही स्वर बद्ध मन्त्रों को गाता है।


स्वपदविग्रह होता है अनित्य समास।

स्वपदविग्रहो भवति अनित्यसमासः।


अहं रुद्राय धनुरा... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।

अह रुद्राय धनुरा ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।


स्वप्नो नाम जागरितसंस्कारप्रत्ययः सविषयः।

स्वप्न जागरित संस्कार प्रत्यय सविषय होता है।


ಹನ್ನೊಂದನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನಿಂದ ಅವರುದ್ಧ ಮಾಡುವ ಜಲವನ್ನು  ಹೇಗೆ  ಮಾಡಿದ್ದರು ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ .

एकादशे मन्त्रे उक्तम् इन्द्रः वृत्रेण आबद्धं जलं कथं प्रकाशितवान्।


ऐलूषकवषः ऋषिः , त्रिष्टुप् ७जगती च छन्दसी , अक्षः ऋषिः देवता ।

ಐಲೂಷಕವಷ ಋಷಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಮತ್ತು ೭ನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತೀ ಛಂದವಿದೆ, ಅಕ್ಷ ಋಷಿ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.


तस्मिन् परे शुभः इति पदस्य विसर्गस्य स्थाने "षष्ठ्याः पतिपुत्रपृष्ठपारपदपयस्पोषेषु' इति सूत्रेण सकारः भवति।

ಆ ಪತೀ-ಶಬ್ದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ’ಶುಭಃ’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿರುವ ವಿಸರ್ಗದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ "ಷಷ್ಠ್ಯಾಃ ಪತಿಪುತ್ರಪೃಷ್ಠಪಾರಪದಪಯಸ್ಪೋಷೇಷು" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಕಾರ ಆಗುತ್ತದೆ.


श्रीमद्भगवद्गीता को दूसरा प्रस्थान कहते है।

ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಸ್ಥಾನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.


तेन च स्त्रीत्वविवक्षायां यङन्तात् आम्बष्ठ्य इति प्रातिपदिकात् यङश्चाप् इति सूत्रेण चाप् प्रत्यये सति आम्बष्ठ्य चाप् इति स्थितिः भवति।

ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ವಿವಿಕ್ಷಾ ಇದ್ದಾಗ ಜ್ಞ್ಯಜ್ಞಂತ ಆಂಬಷ್ಠಯ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಯಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಆಂಬಷ್ಠಯ - ಚಾಪ್ ಆಗುತ್ತದೆ.


रात्रौ चौर्य-व्यभिचारादिपापानि तस्य परोक्षं न भवन्ति।

रात्रि में चौर्य-व्यभिचारादि पाप उससे परोक्ष नहीं होते है।


೬. ಅಪೂರ್ವತೆ ಯಾವುದು ? ಎಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ ?

6. अपूर्वता का। क्वान्तर्भवति।


इसलिए में ही श्रेष्ठ हूँ।

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದೇನೆ.


ग्रन्थ के अन्त में पाणिनि का उल्लेख दाक्षी पुत्र नाम से किया है।

ಗ್ರಂಥದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಣಿನಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ದಾಕ್ಷೀ ಪುತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


बाल्ययौवनादिकं देहस्य धर्मः।

ಬಾಲ್ಯ ಯೌವನಾದಿಗಳು ದೇಹದ ಧರ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


और क्या है कहा गया है।

ಮತ್ತು ಏನಾಗಿದೆ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


एतं पाठं पठित्वा भवान्- इन्द्रसूक्तं ज्ञातुं शक्नुयात्। इन्द्रस्य माहात्म्यं ज्ञातुं शक्नुयात्। इन्द्रस्य कीर्ति ज्ञातुं शक्नुयात्। मनुष्याणां रक्षकस्य इन्द्रस्य विषये ज्ञानं स्यात्। इन्द्रसूक्ते विद्यमानानां वैदिकशब्दानां प्रयोगं ज्ञातुं शक्नुयात्। लौकिकवैदिकप्रयोगयोः मध्ये भेदं कर्तु शक्नुयात्। वेदे विविधस्वराणां प्रयोगं ज्ञातुं शक्नुयात्।

इस पाठ को पढकर आप सक्षम होंगे : इन्द्रसूक्त को जान पाने में। इन्द्र के महत्व को जान पाने में।  इन्द्र की कोर्ति को जान पाने में। मनुष्यों की रक्षा के लिये इन्द्र के विषय में जान पाने में। हइन्द्रसूक्त में विद्यमान वैदिक शब्दों का प्रयोग जान पाने में। लौकिक वैदिक प्रयोग के मध्य में भेद कर पाने में। वेद में विविध स्वरों के प्रयोग में जान पाने में।


ಸಾಮ ಎಂದರೆ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡುವತರ ವಾಕ್ಯವಿಶೇಷಗಳು.

सामानि वाक्यविशेषस्था गीतयः।


ಅಜಾಯಂತ - ಜನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

अजायन्त- जन्-धातोः लङि प्रथमपुरुषबहुवचने।


ತಿಙ್ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.

तिङ् इति प्रत्ययः।


शेषभागे अनुष्टुप ८९८, पंङ्क्तिः ४९८, उष्णिक् ६९८, बृहती ३७१ वर्त्तन्ते।

शेषभाग में अनुष्टुप् ८९८, पङिक्त ४९८, उष्णिक् ६९८, बृहती ३७१ हैं।


ಅರ್ಥದ ಅಭಾವ ಎಂದರೆ ಅರ್ಥಾಭಾವ.

अर्थ का अभावः अर्थाभावः।


महाभारतस्य आदिपर्वानुसारेण (६३/१८) शकुन्तलायाः पालनकर्तुः पितुः कुलपतिकण्वस्य आश्रमः मालिनीनद्याः तटे आसीत्।

महाभारत के आदिपर्व के अनुसार (६३/१८) शक्कुन्तला के पालन कर्ता पिता कुलपति कण्व का आश्रम मालिनी नदी के तट पर था।


ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುವ ಪರ್ಜನ್ಯನು ಯಾವಾಗ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆಗ ಪಾಪ ರಹಿತ ಜನರು ಕೂಡ ಅವರಿಂದ ಹೆದರುತ್ತಾರೆ.

वर्षा करने वाला पर्जन्य जब गर्जन करते हुए दुष्कर्मियो का नाश करते है, तो पाप रहित लोग भी उनसे डरते है।


तथाहि तेन उच्यते- “निदिध्यासनं ब्रह्मसाक्षात्कारे साक्षात्कारणम्” इति।

इसलिए कहा गया है “निदिध्यासन ही ब्रह्मसाक्षात्कार में साक्षात्कारण होता हे” इस प्रकार से।


(गीता 9.21) अर्थात् - वे सोमापान आदि के द्वारा पापरहित होकर पुण्यों के फल को लेकर के स्वर्ग लोक को जाते हैं।

(ಗೀತಾ ೯.೨೧) ಅಂದರೆ - ಯಾರು ಸೋಮಪಾನದಿಂದ ಪೂತರಾಗಿದ್ದಾರೋ ಅವರು ಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷರು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಸುರೇಂದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.


ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಜಾತಿವಾಚಕ ಅನುಪಸರ್ಜನ ಎರಡು ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿ ಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಅದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.

और सूत्रार्थ होता है-जातिवाचक अनुपसर्जन दो शा्र्ङ्गरवादिगण में पठित अदन्त प्रातिपदिक से द्योत्य होने ङीन् प्रत्यय होता है।


लक्ष्यलक्षणसम्बन्धः पदार्थप्रत्यगात्मनाम्॥

ಲಕ್ಷ್ಯಲಕ್ಷಣಸಂಬಂಧಃ ಪದಾರ್ಥಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಾನಾಮ್." ಇತಿ.


सुप्रसिद्धं सर्वविदितम् च यत् सुखं शोभनकर्मानुष्ठानाद् जायते।

ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ,  ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗು ತಿಳಿದಿರುವುದೇನೆಂದರೆ ಸುಖವು ಸುಂದರವಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.


सरलार्थः- उभयेषाम् इन्द्रियाणां ज्ञानेन्द्रियाणां कर्मेन्द्रियाणां च विषयेभ्यः स्वस्वविषयेभ्यः परावर्त्य विमुखीकृत्य स्वस्वगोलके स्वस्वस्थाने स्थापनं स्थिरीकृत्य निश्चलरूपेण रक्षणम्।

सरलार्थ दोनों प्रकार की इन्द्रियों को अपने अपने विषयों से हटाकर के परिवर्तित करके अपने अपने स्थान में ही स्थित करके निश्चल रूप से उनकी रक्षा करनी चाहिए।


"ವಿಭಾಷಿತಂ ವಿಶೇಷವಚನೇ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರ ಯಾವುದರ ಅಪವಾದಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ ?

" विभाषितं विशेषवचने' इति कस्य अपवादसूत्रम् ?


ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪದಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ವಿಭಕ್ತಿಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

यहाँ समास में एक से अधिक पद होते हैं वहाँ प्राय: सभी पदों के अन्त में एक ही विभक्ति दिखाई देती हैं।


ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ऐसा प्रतिपादित किया जा रहा है।


सुषुप्तौ प्राणः जागर्ति इत्यत्र श्रुतिप्रमाणं हि -

सुषुप्ति में प्राण जागृत होता है इसका श्रुतियों में भी प्रमाण है।


यज्ञों के प्रतिपादन के लिए ही वेद प्रवृत्त हुए हैं।

यज्ञानां प्रतिपादनाय एव वेदाः प्रवृत्ताः।


एवं 'दूराद्धूते' च इत्यादौ सूत्रे अपि बोद्धव्यम्।

इसी प्रकार 'दूराद्धूते च' इत्यादि सूत्र में भी जानना चाहिए।


ಆರಣ್ಯಕದ ವೇದಗಳಿಂದ ಔಷಧಿಯ ಸಮಾನ ಸಾರಭೂತವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ?

आरण्यक वेदों से औषधि के समान सारभूत है यहाँ क्या प्रमाण है?


जात्वपूर्वम् इस पूर्व सूत्र से अपूर्वम् इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।

जात्वपूर्वम् इति पूर्वसूत्रात् अपूर्वम् इति प्रथमैकवचनान्तं पदम् अनुवर्तते।


51. दन्तोष्ठम् यहाँ अन्यपदार्थ के समाहार का प्राधान्य है, उभय पदार्थ का प्राधान्य नहीं है।

೫೧. ದಂತೋಷ್ಠಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಪದಾರ್ಥದ ಸಮಾಹಾರದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದೆ, ಉಭಯ ಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿಲ್ಲ.


ಆನಂದವು ಸ್ವರೂಪಾನಂದವು.

आनन्द स्वरूपान्द होता है।


तेन स्वर्गलोकः आदित्यलोकश्च निर्मितः।

उससे स्वर्गलोक और आदित्यलोक निर्मित है।


सूत्र का अर्थ- बहुव्रीहि समास में संज्ञा विषय में पूर्वपद विश्व शब्द को अन्तोदात्त होता है।

ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ವಿಶ್ವ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


वहाँ आमन्त्रित संज्ञक अग्नि इस पद के आदि अच् अकार के स्थान में प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।

ततः आमन्त्रितसंज्ञकस्य अग्ने इति पदस्य आदेः अचः अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।


अथो = भूमिसृष्टेः अनन्तरं, पुरः = शरीराणि, ससर्ज इत्याशयः।

ಅಥೋ - ಭೂಮಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಂತರ, ಪುರಃ - ಶರೀರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.


निघण्टु में पांच अध्याय हैं।

निघण्टौ पञ्च अध्यायाः सन्ति।


ಕ್ರಂದ - ಕ್ರಂದ್ನ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.

क्रन्द - क्रन्द् - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने ।


अभ्यास का अर्थ है आवृत्ति, अर्थात् बार-बार कहना।

ಅಭ್ಯಾಸ ಆವೃತ್ತಿ, ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳುವುದು.


ಊರು ಎಂದರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಎಂದರ್ಥ.

उरुशब्दस्य विस्तीर्णम् इत्यर्थः।


पञ्चमोऽर्थः - यज्ञानुष्ठाने यजमानस्य ऋत्विजाम् च आचरणस्य नियमः हि व्रतम् कथ्यते।

ಐದನೇ ಅರ್ಥ - ಯಜ್ಞದ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನ ಮತ್ತು ಋತ್ವಿಜರ ಆಚರಣ ನಿಯಮವೇ ವ್ರತ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.


वेदाङ्ग ज्योतिष के मत में ज्योतिष का स्थान वेदाङ्गों में सबसे ऊचा स्थान है - यथा शिखामयूराणां नागानां मणयो यथा।

वेदाङ्गज्यौतिषस्य सम्मत्यां ज्यौतिषसमयः वेदाङ्गेषु मूर्धस्थानीयः अस्ति - यथा शिखामयूराणां नागानां मणयो यथा।


(ग) उत्तरकालिकगद्योपनिषदः- (११) प्रश्नोपनिषद्, (१२) मैत्रायणीयोपनिषद् (१३) माण्डूक्योपनिषच्चेति।

(ಸಿ) ಉತ್ತರಕಾಲೀನ ಗದ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು-(11) ಪ್ರಶ್ನಾ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (12) ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (13) ಮಾಂಡೂಕ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು.


शुक्ल यजुर्वेदीय मन्त्र संहिता वाजसनेयी संहिता इस नाम से विख्यात है।

ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ ಮಂತ್ರ ಸಂಹಿತೆಯು ವಾಜಸನೇಯ ಸಂಹಿತೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.


11.2.4 ) विज्ञानमय कोश यह चौथा कोश होता है।

೧೮.೨.೪.) ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಕೋಶವು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕೋಷವಾಗಿದೆ.


इसी प्रकार 'दूराद्धूते च' इत्यादि सूत्र में भी जानना चाहिए।

एवं 'दूराद्धूते' च इत्यादौ सूत्रे अपि बोद्धव्यम्।


जीवः स्वरुपं परमात्मानं विस्मृत्य देहादिषु आत्मत्वबुद्धिं कल्पयति।

जीव अपने स्वरूप परमात्मा को भूलकर के देहादियों में आत्मवत् बुद्धि कल्पना करता हैं।


अथर्ववेदभाष्यभूमिकायां लिखितम् यत् अथर्ववेदस्य ज्ञाता शान्तिकर्मपारगः यस्मिन् राष्ट्र निवसति तद्राष्टरं निरूपद्रवं भूत्वा सततं वर्द्धते इति।

अथर्ववेद भाष्यभूमिका में लिखा है की अथर्ववेद का ज्ञाता शान्ति कर्म परायण जिस राष्ट्र में रहता है वह राष्ट्र उपद्रव रहित होकर निरन्तर बढ़ता रहता है।


दूसरे प्रपाठक में।

ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ.


उदाहरणः- भूतपूर्व इत्यादि इस सूत्र के उदाहरण हैं।

ಉದಾಹರಣೆ - ಭೂತಪೂರ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.


ब्रह्म सत्यं जगत् मिथ्या इत्येवंरूपः यः विनिश्चयः निर्धारणम्, सः अयं नित्यानित्यवस्तुविवेकः समुदाहृतः कथितः उक्तः।

ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯಂ ಜಗನ್ಮಿಥ್ಯಾ ಎಂಬ ರೂಪವು ಯಾವುದು ನಿಶ್ಚಯ ನಿರ್ಧಾರವೋ ಅದು ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿದೆ.


यच्छ - यम्-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में।

ಯಚ್ಛ - ಯಮ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.


सत्ता सौम्य सम्पन्न होता है जब वह सोया हुआ रहता है, जिससे इसका स्वपिति इस प्रकार का नाम छान्दोग्योपनिषद में है।

सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति स्वमपीतो भवति, तस्मादेनं स्वपितीत्याचक्षते छान्दोग्ये अस्ति।


"यावदवधारणे" इति सूत्रस्य उदाहरणं अस्ति यावच्छलोकम् इति।

"ಯಾವದವಧಾರಣೆ" ಈ ಸೂತ್ರದ ಯಾವಚ್ಛಲೋಕಮ್ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.


अनया श्रुत्या इदं स्पष्टं भवति यत् लोकपरीक्षायाः अनन्तरं निर्विण्णः वैराग्यसम्पन्नो भूत्वा गुरुम् उपसर्पेत्। ततः श्रवणादिकं कुर्यात्।

ಈ ಶೃತಿಯಿಂದ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಲೋಕಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ನಿರ್ವಿಣ್ಣನು ವೈರಾಗ್ಯಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಬೇಕು. ಆಗ ಶ್ರವಣಾದಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.


ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಸುಂದರ ಕುದುರೆಯ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಹಿಡಿತದಿಂದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯ ಆದಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಭ್ರಮಣ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

व्याख्या - यत् मनो मनुष्यान् नरान् नेनीयते अत्यर्थम् इतस्ततो नयति।


ವೈದಿಕಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಲಭಿಸುವ ಆ ಆ ಪದವಿಷಯಕವು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆಯು ಅಭಿಧಾನ ಅಥವಾ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ -"ಯಜ್ಞೇನ ಯಜ್ಞಮಜಯಂತ ದೇವಾಃ" (ಋಗ್.೧/೧೬೪/೫೦).

वैदिकमन्त्रेषु उलभ्यमानाः तत्तत्पदविषयिण्यः व्युत्पत्तयः अपि उपरि अभिहितम् अभिधानं समर्थयन्ति - 'यज्ञेन यज्ञमजयन्त देवाः' (ऋग्.१/१६४/५०)।


(वि.चू. 122) सुषुप्ति में सभी इन्द्रियों की तथा बुद्धि की वृत्ति प्रलीन होती है।

(वि.चू. १२२) सुषुप्तिः प्रलीनसर्वेन्द्रियबुद्धिवृत्तिर्भवति।


अव्यय से युक्त तिङन्त में उदाहरण जैसे- अङग कुरु इत्यादि।

ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಅಂಗ ಕುರು ಇತ್ಯಾದಿ.


अक्रविहस्ता इसका क्या अर्थ है?

ಅಕ್ರವಿಹಸ್ತಾ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವೇನು?


वहाँ पर जो प्रमाणों के द्वारा अर्थ का निर्धारण करता है वह प्रमाता कहलाता हे।

तत्र प्रमाणैः यो अर्थं प्रमिणोति स प्रमाता।


स्रवन्तीः - स्रु-धातोः शतृप्रत्यये डीपि द्वितीयाबहुवचने स्रवन्तीः इति रूपम्।

स्रवन्तीः - स्रु-धातु से शतृप्रत्यय करने पर ङीप् द्वितीया बहुवचन में स्रवन्ती: यह रूप है।


ಯಾವಾಗಲು ಕರ್ಮನಿಷ್ಠ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

सदा कर्मनिष्ठा इत्यर्थः।


किञ्च पञ्चमीं विना सुपः स्थाने अमादेशो भवति।

किन्तु पञ्चमी के बिना सुप् के स्थान पर अमादेश होता हेै।


ततः मायायागागत्यानन्तरं देवमनुष्यादिरूपेण विविधः सन् चेतनाचेतने अभिलक्ष्य चतुर्दिक्षु व्याप्तवान् अस्ति।

ಅದರ ನಂತರ ಈ ಮಾಯೆಯ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂದ ನಂತರ ಚೇತನ ಅಚೇತನ  ಪ್ರಾಣಿ ದೇವಮನುಷ್ಯಾದಿ ರೂಪದಿಂದ ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇದ್ದರು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


नित्यकर्म के द्वारा अनुष्ठीयमान से अन्य कर्म का फल भोगा जाता है, इस प्रकार से मानने पर ही वह उपभोग नित्यकर्म का फल होता है तथा नित्यकर्म का फलाभाव इसके विरुद्ध कहा जाता है।

नित्यकर्मणा अनुष्ठीयमानेन अन्यस्य कर्मणः फलं भुज्यते इति अभ्युपगम्यमाने स एव उपभोगः नित्यस्य कर्मणः फलम् इति, नित्यस्य कर्मणः फलाभाव इति च विरुद्धम् उच्यते।


इस सूत्र के सामर्श्य से “कडाराः कर्मधारये'' यहाँ से प्राकृ पर्यन्त समास अधिकार है।

तत्सूत्रसामर्थ्यात् "कडाराः कर्मधारये" इत्यतः प्राक् पर्यन्तं समासाधिकारः।


आरण्यान्- अरण्यशब्दात् अण्प्रत्ययः, ततः द्वितीयाबहुवचनम्।

ಆರಣ್ಯಾನ್ - ಅರಣ್ಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಅಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯ, ಅದರಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವವನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


भले ही वेदान्त व्यवस्थापित किया गया है।

ಇದನ್ನು ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.


११. समाधानं किम्। कस्मिन् समाधानम्।

11. समाधान क्या होता है तथा किसमे समाधान होता है?


आज्यस्तोत्र की व्याख्या अजि शब्द से कहते हुए उसके व्याख्यान का भी क्रम प्राप्त होता है, जैसे - “यदाजिमायन् तदा आनज्यानाम् आजत्वम्' (ता. ७/२/१) रथन्तर की निरुक्ति इस प्रकार होती है - ` रथं मर्या क्षेप्लातारीत् इति तद्रथन्तरस्य रथन्तरत्वम्' (ताण्ड्य. ७/६/४)।

आज्यस्तोत्रस्य व्याख्या अजिशब्दात् कथयित्वा सुष्ठु व्याख्यानस्य अपि उपक्रमः प्राप्यते, यथा - 'यदाजिमायन् तदा आज्यानाम् आजत्वम्' (ता. ७/२/१)। रथन्तरस्य निरुक्तिः इदृशी भवति- 'रथं मर्या क्षेप्लातारीत् इति तद्रथन्तरस्य रथन्तरत्वम्' (ताण्ड्य. ७/६/४)।


इदं वर्णनं पठित्वा साधारणपाठकः समुद्वेलितो भवति, किञ्चैतेषु उद्वेजकविषयसमूहेषु यत्र तत्र अत्यन्तरोचकम् आकर्षकं महत्त्वपूर्ण च आख्यानम् अपि प्राप्यते।

इस वर्णन को पढ़कर साधारण पाठक प्रसन्न होते हैं, इनमें कुछ उद्ठिग्न करने वाले विषय समूह पर यहाँ वहाँ अत्यन्त रोचक, आकर्षक और महत्त्वपूर्ण आख्यान भी प्राप्त होते है।


वैतानसूत्रं न अतिप्राचीनम्, कौशिकसूत्रञ्च अभिचारक्रियावर्णनपरम्।

ವೈತಾನ ಸೂತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಕೌಶಿಕಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿಚಾರಕ್ರಿಯೆಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.


ಅನುದಾತ್ತಾನಿ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.

अनुदात्तानि इति प्रथमाबहुवचनान्तं पदम् अनुवर्तते।


भैषज्य सूक्त विषय पर विस्तार से लिखिए।

भैषज्यसूक्तविषये विस्तारेण लिखत।


यच्छाब्दात् परं हिशब्दात् परं तुशब्दात् परम् इत्यर्थः।

ಯತ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಹಿ ಶಬ್ದದ ನಂತರ ಮತ್ತು ತು ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ.


यदि विशेष्यमात्र तात्पर्ययुक्त वाक्य में लक्षणा स्वीकार करते है तो घर में घट-घट में रूप, घट को लाओ इत्यादि वाक्यों में भी लक्षणा स्वीकार करना चाहिए।

यदि विशेष्यमात्रे तात्पर्ययुक्तवाक्ये लक्षणा स्वीक्रियते तर्हि गेहे घटः, घटे रूपम्, घटम् आनय इत्यादिषु अपि लक्षणा स्वीकर्तव्या।


एतेन ब्रह्मवादिनां ब्रह्मण इव पुरुषस्य जगदुपादनत्वं श्रुतिसम्मतम्।

ऐसे ब्रह्मवादियों का ब्रह्म के जैसे पुरुष का जगत् उत्पादन करना श्रुतिसम्मत है।


अधिहरि - विभक्त्यर्थवाचकम् अव्ययं सुबन्तं समर्थन सुबन्तेन सह समाससंज्ञं भवति|

ಅಧಿಹರಿ - ವಿಭಕ್ತ್ಯರ್ಥಕ ವಾಚಕ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಸಮರ್ಥದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


यस्य ज्ञानस्य विषयाः भवन्ति तज्ज्ञानम् आत्मा भवति।

ಯಾವ ಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯವು ಇರುತ್ತದೆ ಆ ಜ್ಞಾನವೇ ಆತ್ಮವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.


ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೇ ಏನಾದರು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನಸ ನಂತರ ಸಂಗತಿ ನಿರ್ದೇಶನವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾಧಿಯ ಆಲೋಚನೆಯಿಂದ ಅಪ್ರಸಂಗವಾಗುತ್ತದೆ.

निदिध्यासनमेव यदि समाधिः न स्यात् तर्हि निदिध्यासनात् परं सङ्घतिनिर्देशं विना साक्षात् समाधेः आलोचनम् अप्रासङ्गिकोपन्यास एव स्यात्।


4 अखण्ड चित्तवृत्ति के लिए क्या करना चाहिए?

४. अखण्डाकारचित्तवृत्तेः किं कार्यम्?


ಯಾರು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ರೂಪದಿಂದ ನಿಂತು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಕ್ಷೀಣನಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ये  दृशीमन्तर्यामिरूपेण स्थितां मां न जानन्ति ते अमन्तवोऽमन्यमाना अजानन्त उपक्षियन्ति।


ತಿಲಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಉಪನಿಷದ್ ಕಾಲವು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ?

तिलक महोदय के अनुसार से उपनिषद् काल कब आरम्भ होता है?


अस्मिन् सूत्रे "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात् सूत्रात् उदात्तः इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।

इस सूत्र में ' कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।


पूर्वभिः यह रूप कहाँ पर सही है?

ಪೂರ್ವಭಿಃ ಈ ರೂಪವು ಎಲ್ಲಿ ಸಾಧು?


तेरे ही तेज से तेज का गोलक सूर्य प्रकाशित होता है।

ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ತೇಜ ಗೋಳಕ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.


अथर्ववेदे जीवनकालस्य वर्द्धनाय करे रक्षासूत्रधारणस्य विशेषविधानं प्राप्यते।

ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಜೀವನಕಾಲದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ರಕ್ಷಾಸೂತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ವಿಶೇಷ ವಿಧಾನವಿದೆ.


सूत्रेऽस्मिन् पदद्वयम् अस्ति।

इस सूत्र में दो पद हैं।


ಜಾತಿಗುಣಕ್ರಿಯಾವಾಚಿ ಶಬ್ದಗಳ ಸಮಭಿವ್ಯಹಾರದಲ್ಲಿ ಜಾತಿವಾಚಕವೇ ವಿಶೇಷ್ಯ ,ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷಣ ಸ್ವಭಾವಾದ್ ಎಂಬ ನಿಯಮದಿಂದ ನೀಲ ಶಬ್ದದ ವಿಶೇಷ್ಯವು  ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

जातिगुण क्रियावाची शब्दों के समभिव्यवहार में जातिवाचक विशेष्य अत्यन्त् विशेषण को स्वभाव से नियम से नील शब्द का विशेष्यत्व नहीं होता है।


अतीन्द्रियत्वेन मनसा न मन्यते।

ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.


ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ 'ರಹಸ್ಯಬ್ರಾಹ್ಮಣ' ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

तस्य विशिष्टताप्रदर्शनाय “रहस्यब्राह्मणम्' इति नाम अपि प्रसृतम् अस्ति।


होमयाग में किस समय आहुति दी जाती है?

होमयागे कस्मिन् काले आहुतिः प्रदीयते?


विष्णुशब्द विष्-धातु से निष्पन्न होता है जिसका अर्थहोता है व्यापकशील।

विष्णुशब्दः विष्-धातोः निष्पद्यते यस्य अर्थो भवति व्यापनशीलः इति।


इदं सूक्तं तस्य वैष्णवभक्तानां वाणीं स्मारयति यत्र ते सहस्रम् अपराधान् कृत्वा अपि भगवन्तं साक्षात्कर्तुम् इच्छन्ति।

यह सूक्त उन वैष्णव भक्तों की वाणी को स्मरण कराते है, जहाँ वे हजार अपराधों को करके भी भगवान के साक्षात् करना चाहते है।


कुत्सितहिसादि का कर्ता अथवा दुर्गमप्रदेश में रहने वाला।

ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ.


सूत्रेण क्वचित् समासो विधीयते परन्तु तस्य समासस्य विशेषसंज्ञा न क्रियते।

ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಲ್ಪ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಆ ಸಮಾಸದ ವಿಶೇಷಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


गौणसिँहाग्निभ्यां मुख्यसिंहाग्निकार्यवत्॥अदृष्टविषयचोदनाप्रामाण्याद् आत्मकर्तव्यं गौणैः देहेन्द्रियात्मभिः क्रियत एव इति चेन्न; अविद्याकृतात्मत्वात्तेषाम्। न च गौणा आत्मानो देहेन्द्रियादयः; किँ तर्हि।

जैसे गौणसिंहाग्नि से मुख्यसिंहाग्निवत् कार्य अदृष्टविषयप्रेरक प्रमाण से आत्मकर्तव्य गौण देहेन्द्रिय आत्मा के द्वार किए जाते है तो ऐसा भी नहीं है, क्योंकि उनका कार्य तो अविद्या के द्वारा किया जाता है।


ಏಕವರ್ಜಮ್ ಈ ಪದದ "ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು" ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.

एकवर्जम् इति पदस्य एकं वर्जयित्वा इत्यर्थः अस्ति।


उदात्तः यहाँ पर प्रथमान्त होने से यह विधायक पद जाना जाता है।

ಉದಾತ್ತಃ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾಂತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ .


अनुसन्धानात्माकान्तःकरणवृत्तिः चित्तम्।

अनुसन्धानात्मक अन्तः करण की वृत्ति चित्त होता है।


इस प्रकार हि युक्त तिङन्त अनुदात्त नहीं होता अनुकूलता गम्यमान होने पर यह सूत्र का अर्थ है।

ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಹಿ ಇಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ .


धर्मसूत्र में चार वर्णो का और आश्रमों का तथा राजा के भी कर्तव्य का निर्देश है।

धर्मसूत्रे चतुर्ण्णां वर्णानाम् आश्रमाणाञ्च किञ्च राज्ञाम् अपि कर्तव्यानि निर्दिष्टानि सन्ति।


(೬.೧.೨೨೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸಮಾಸದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ.

( ६.१.२२३ ) सूत्र का अर्थ- समास का अन्त उदात्त होता है।


೬. ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ ಆದಿತ್ಯನ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಆದಿತ್ಯಮ್ ಉಕ್ತವಿಧಿನಾ ಉತ್ಪನ್ನಮ್ ಜಾನೀಯಾತ್ ತಸ್ಯ ದೇವಾ ವಶೆ ಸ್ಯುಃ.

6. देवों ने ब्रह्म के पुत्र आदित्य का उल्लेख करते हुए कहा है कि -यो ब्राह्मणः आदित्यम् उक्तविधिना उत्पन्नम् जानीयात् तस्य देवा वशे स्यु:।


ವಾಸನೆಗಳ ನಾಶದ ಅಭಾವದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಶರೀರತ್ವವು. ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮವು ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.

वासनानां नाशाभावादेव कारणशरीरत्वमस्य। अत्र जीवात्मनः तिस्रः अवस्थाः प्रतिपादिताः


हिरण्मय अण्ड का गर्भभूत प्रजापति हिरण्यगर्भ है।

हिरण्मयस्य अण्डस्य गर्भभूतः प्रजापतिः हिरण्यगर्भः।


तेन पचत् इति उगिदन्तं प्रातिपदिकम् अस्ति।

ಅದರಿಂದ ಪಚತ್ ಉಗಿದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿದೆ.


ಇಂದಿಗೂ ಪದ್ಯದ ಭಾಗವು ಬಹಳ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

पद्यभाग अत्यधिक रोचकता के साथ आज भी प्राप्त होता है।


ಸಮವಾಯ್ಯಸಮವಾಯಿನಿಮಿತ್ತಕಾರಣಗಳಿಂದಲೇ ಸರ್ವವೂ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು.

समवाय समवाय निमित्तकारणों से ही सभी की उत्पत्ति होती है।


ಯಾವುದರಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀ ಕರಿಸುತ್ತದೆ ಅದು ಪ್ರಮಾಣಮ್.

जिससे प्रमाणित करता है वह प्रमाण कहलाता है।


ಶಾಂತಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಕರ್ಮದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಆಭಿಚರಕ ಕರ್ಮಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮಂತ್ರಗಳು.

शान्ति पौष्टिक कर्म का प्रतिपादन करने वाले मन्त्र तथा अभिचार कर्म का प्रतिपादन करने वाले मन्त्र हैं।


अत्र अकस्य कर्त्र्थकत्वाभावात् "तृजकाभ्यां कर्तरि" इति सूत्रं न प्रवर्तते।

ಇಲ್ಲಿ ಅಕ ಇದರ ಕರ್ತೃರ್ಥಕದ ಅಭಾವದಿಂದ "ತೃಜಕಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ತರಿ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


इसका सविस्तार आलोचन आगे उपस्थापित किया जाएगा।

ಇದರ ಸವಿಸ್ತರವಾದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.


ಅವರ ಮಹಿಮೆಯಿಂದಲೇ ಹಿಮಾಲಯಾದಿ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾಗ್ಯ, ನದಿ ಸರೋವರಗಳು ಆದವು.

तस्यैव माहात्म्यं हिमालयादिनिखिलपर्वताः महाभाग्यं च नदीसागरादयः।


ಅವನೇನಿಜಾನಸ್ಯ - ಅವಪೂರ್ವಕ ನಿಜ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಮಾಡಿದಾಗ.

अवनेनिजानस्य - अवपूर्वक निज्-धातु से शानच करने पर।


उदाहरणम् - गोवृन्दारक इत्यादिकमस्य सूत्रस्योदाहरणम् ।

ಉದಾಹರಣೆ - ಗೋವೃಂದಾರಕ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.


ततश्च सूत्रस्यास्य पदान्वयः भवति - प्रकारादिद्विरुक्तौ परस्य अन्तः उदात्तः इति।

ಮತ್ತು ಈ ಸೂತ್ರದ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಪ್ರಕಾರಾದಿದ್ವಿರುಕ್ತೌ ಪರಸ್ಯ ಅಂತಃ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು.


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.

इस सूत्र से समासान्त अच् प्रत्यय होता है।


(क) वैराग्यम् (ख) फलम् (ग) अपूर्वता (घ) उपपत्तिः 16. उपपत्तिः क्वान्तर्भवति।

(ಕ) ವೈರಾಗ್ಯ (ಖ) ಫಲ (ಗ) ಅಪೂರ್ವತಾ (ಘ) ಉಪಪತ್ತಿ. ೧೬. ಉಪಪತ್ತಿಯು ಎಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.


सूत्र अर्थ का समन्वयः- वींदम् यह स्वरित का उदाहरण है।

ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ’ವೀದಮ್’ ಇದು ಸ್ವರಿತದ ಉದಾಹರಣೆ.


ಶರೀರ ವಿಶಿಷ್ಟವು ಜೀವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

शरीरविशिष्टः जीव


प्रमेयगता असम्भावना च मननेन निवर्तते।

ಪ್ರಮೇಯಗತವಾದ ಅಸಂಭಾವನೆಯು ಮನನದಿಮ್ದ ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


यहां पर व्यधिकरणतत्पुरुष का द्वितीयातत्पुरुष, तृतीयातत्पुरुष, चतुर्थीतत्पुरुष, पञ्चमी तत्पुरुष, षष्ठीतत्पुरुष और सप्तमीतत्पुरुष से छः भेद होते हैं।

तत्र व्यधिकरणतत्पुरुषस्य द्वितीयातत्पुरुषः, तृतीयातत्पुरुषः, चतुर्थीतत्पुरुषः, पञ्चमीतत्पुरुषः, षष्ठीतत्पुरुषः सप्तमीतत्पुरुषश्चेति षट् भेदाः सन्ति।


( वा, ६५१ ) वार्तिक का अर्थ - उस निगद में ही प्रथमान्त का अन्त उदात्त होता है।

(वा. ६५१) वार्तिकार्थः - तस्मिन्नेव निगदे प्रथमान्तस्य अन्त उदात्तः स्यात्।


अत्र च बहुव्रीहिगर्भसमाहारद्वन्द्वसमासः अस्ति।

और यहाँ बहुव्रीहिगर्भसमाहारद्वन्द है।


ಉದಾಹರಣೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೀಗೆ - "ದಧಾಂಸಿ ರತ್ನಂ ದ್ರವಿಣಂ ಚ ದಾಶುಷೇ" ಎಂದು.

उदाहरण- इसका उदहरण होता है - दधांसि रत्नं द्रविणं च दाशुषे इति।


ಶಂಕುಲಯಾ ಖಂಡಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಶಂಕುಲಾಖಂಡಃ.

शकुंलया खण्डः इति विग्रह में शङकुलाखण्डः।


सामान्यतया यः अर्थः बहुभिः पदैः वर्ण्यते, उपमालङ्कारस्य प्रयोगेण सः अर्थः स्वल्पैः पदैः प्रकाशितो भवति।

सामान्य रूप से यह अर्थ बहुत पदो से वर्णन किया जाता है, परन्तु उपमा अंलङकार के प्रयोग से वह अर्थ थोड़े पदो से ही प्रकाशित होता है।


ब्रह्मविद्या संसाररिणः सादयति विशादयति शिथिलयति।

ब्रह्मविद्या संसार के प्राणी को बनाता, विस्तृत करता और शिथिल करता है।


सब और से ग्रहण कर सकता है।


ये प्रपाठक बहुत से अनुवाकों में विभक्त है।

ಈ ಪ್ರಪಾಠಕಗಳನ್ನು ಆನೇಕ ಅನುವಾಕಗಳಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ


दृतिं सु्कर्ष विषितं न्यञ्चं समा भ॑वन्तूद्वतों निपादाः।

ದೃತಿಂ ಸುಕರ್ಷ ವಿಷಿತಂ ನ್ಯಂಚಂ ಸಮಾ ಭವಂತೂದ್ವತೋಂ ನಿಪಾದಾಃ ।


अतः सूत्रस्यास्य अर्थः भवति- चवाहाहैवानां लोपे प्रथमतिङ्विभक्त्यन्तं विकल्पेन अनुदात्तं न भवति इति।

अतः सूत्र का अर्थ होता है - च, वा, ह, अह आदि के लोप होने पर प्रथम तिङ विभक्त्यन्त को विकल्प से अनुदात्त नहीं होता है।


ये दो पदरूप है जो इषुधातु के रूप और विकरण प्रत्यय है।

ಇವೆರಡು ಪದರೂಪವಾಗಿದೆ ಯಾವುದು ಇಷುಧಾತುವಿನ ರೂಪ ಮತ್ತು ವಿಕರಣ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.


यहाँ किस पर स्थित होने का प्रसंग है?

कस्मिन् तस्थुः।


ಅಲ್ಲಿ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಶಬ್ದದಿಂದ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನದ ವಿವಕ್ಷವಿದ್ದಾಗ ಟಾ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಟಾ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಲುಕ್ ಇದನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತ ""ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಾ ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಿತ್ಯ ಅಮಾದೇಶವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

वहाँ उपकृष्ण शब्द से तृतीया एकवचन की विवक्षा में टाप् प्रत्यय उपकृष्ण टा इस स्थिति में सुप् का लोप प्राप्त को बाधकर “नाव्ययी भावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः'' इस सूत्र से टा प्रत्यय का नित्य अमादेश प्राप्त होता है।


तथापि स्वतस्सिद्धः स्वाभाविको मोक्षो धनेनापि न लभ्यः।

ಅದರೂ ಸ್ವತಸ್ಸಿದ್ಧವಾದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಮೋಕ್ಷವು ಧನದಿಂದಲೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.


( 8.3.2 ) अव्ययी भाव समास "प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधानः अव्ययीभावः"यह अव्ययीभाव समास का लक्षण है।

(८.३.२) अव्ययीभावसमासः "प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधानः अव्ययीभावः" इत्यव्ययीभावसमासस्य लक्षणम्।


हिशब्दः सर्वश्रुतिस्मृतिपुराणादिप्रसिद्धिद्योतनार्थः।

हिशब्द सभी श्रुतिस्मृतिपुराण आदि में प्रसिद्धद्योतन अर्थ में है।


सरलार्थः- स्वामित्वे स्थित्वा मेघैः रक्षिताः आपः वृत्रेण निरुद्धाः यथा पणिनामकराक्षसः गाः अगोपायत्।

सरलार्थ - स्वामी मेघ के द्वारा रक्षित जल वृत्र के द्वारा रोका गया जैसे पणिनाम के राक्षसगण ने गायों को छुपाया था।


( वाचस्पतिमिश्रः ) इस कथन से सिद्ध होता है की वेद दो प्रकार का है - मन्त्ररूप और ब्राह्मणरूप।

(ವಾಚಸ್ಪತಿಮಿಶ್ರಃ) ಈ ಕಥನದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ವೇದದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ - ಮಂತ್ರರೂಪ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪ.


द्विगौ एकवद्भावस्योदाहरणमेकं देयम् ?

ದ್ವಿಗು ಇಲ್ಲಿ ಏಕವದ್ಭಾವ ಇದರ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.


ಯದ್ಯಪಿ ನು ಕಮ್ ಯೇ ಭಿನ್ನ ನಿಪಾತವಾಗಿದೆ, ಆದ್ರು ನಿಘಂಟುವಿನಲ್ಲಿ ಹಿಕಮ್ ಸುಕಮ್ ಆಹಿಕಮ್ ಆಕೀಮ್ ನಕಿಃ ಮಾಕಿಃ ನಕೀಮ್ ಆಕೃತಮ್ ಈ ಒಂಭತ್ತರ ಒಂದೇ ಪದದಿಂದ ಗಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

यद्यपि नु कम् ये भिन्न निपात है, फिर भी निघण्टू में हिकम् नुकम् सुकम् आहिकम् आकीम् नकिः माकिः नकीम् आकृतम् इन नौ का एक पद के द्वारा गणना की।


उपरोक्तश्लोके विद्या एव ज्ञानशब्देन उच्यते, न तु सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म इत्यादिश्रुतौ उक्तं ज्ञानम्।

उपरोक्त श्लोक में विद्या ही ज्ञान शब्द के द्वारा कही गयी है, यहाँ पर सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म' इत्यादि श्रुतियों में उक्त ज्ञान नहीं कहा है।


अत्र " पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन " इति सूत्रात् समानाधिकरणेन इति पदम् अनुवर्तते ।

यहाँ ““पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन इस सूत्र से समानाधिकरणेन पद की अनुवृत्ति आती है।


"ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೋಃ" ಎಂಬ ಶಬ್ಧಗಳ ಸ್ವರಿತಸ್ವರಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

देवब्रह्मणोः शब्दयोः स्वरितस्य अनुदात्तः स्यात्।


व्याख्या- श्रद्धां देवीं प्रातः पूर्वाह्न हवामहे।

व्याख्या - श्रद्धा देवी की प्रातःकाल उपासना करते है।


तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम् अन्यतमम् ।

तात्पर्यनिर्णायक छः: लिंगो  में यह अन्यतम होता है।


ನ, ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

न,अनुदात्तम् इति पदम् अनुवर्तते।


(क) शमः (ख) दमः (ग) उपरतिः (घ) वैराग्यम् 17. विषयेभ्यो बाह्येन्द्रियाणां निग्रहः किमुच्यते।

(क) शम (ख) दम (ग) उपरति (घ) वैराग्य  17. विषयों से बाह्य इन्द्रियों का निग्रह क्या कहलाता है?


भारतस्य अज्ञातेतिहास्य जनजीवनस्य ज्ञानं वेदज्ञानं विना नैव सम्भवति ।

भारत के अज्ञात इतिहास में मनुष्य जीवन का ज्ञान वेद ज्ञान के बिना सम्भव नही है।


वृष इव आचरन्।

ಎತ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


ಅಂಗಾಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯೆ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.

अङ्गाऽप्रातिलोम्ये अस्य सूत्रस्य व्याख्यानं कुरुत।


हिमवन्तः- हिमशब्दात् मतुप्प्रत्यये प्रथमाबहुवचने हिमवन्तः इति रूपम्।

हिमवन्तः - हिम शब्द से मतुप्प्रत्यय करने पर प्रथमा बहुवचन में हिमवन्त: रूप बनता है।


अनेन वार्तिकेन यस्मिन् पक्ष उपोत्तमस्य उदात्तस्वराभावः तस्मिन् पक्षे स्यान्तस्य अन्तस्य उदात्तस्वरः भवति।

इस वार्तिक से जिस पक्ष में उपोत्तम के उदात्त स्वर का अभाव है उस पक्ष में स्यान्त के अन्त का उदात्त स्वर होता है।


ವೈದಿಕ ವಾಙ್ಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.

वैदिक वाङमय विषय में संक्षेप से लिखिए।


"द्वन्द्वतत्पुरुषयोरुत्तरपदे नित्यसमासवचनम्" "गोरतद्धितलुकि" इति सूत्रवार्तिके च द्विगुसमासस्य रूपनिष्पादने उपयोगिनी।

"द्वन्द्वतत्पुरुषयोरुत्तरपदे नित्यसमासवचनम्" "गोरतद्धितलुकि"  इस सूत्र वार्तिक में द्विगुसमास का रूप निष्पादन में उपयोगी है।


ಅಥವಾ ಗಿರಿಯು ಮಂತ್ರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.

यद्वा। गिरि मन्त्रादिरूपायां वाचि सर्वदा वर्तमानः।


सुषुप्तिकाले बुद्धिः नास्ति।

सुषुप्ति काल में बुद्धि नहीं होती है।


अथर्ववेद भाष्यभूमिका में लिखा है की अथर्ववेद का ज्ञाता शान्ति कर्म परायण जिस राष्ट्र में रहता है वह राष्ट्र उपद्रव रहित होकर निरन्तर बढ़ता रहता है।

ಅಥರ್ವವೇದ ಭಾಷ್ಯಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಯಾವ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವವನು ಶಾಂತಿ ಕರ್ಮ ಪರಾಯಣವು ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ರಾಷ್ಟ್ರವು ನಿರೂಪ ದ್ರವವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು.


अतः अन्तोदात्त ही रहता है।

अतः अन्तोदात्तः एव तिष्ठति|


उदाहरणम्- काष्ठाध्यापकः इति सूत्रस्य अस्य एकम् उदाहरणम्।

उदाहरण - काष्ठाध्यापकः यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।


ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

यहाँ कुछ पाठगत प्रश्‍न दिये जा रहे हैं।


हिरण्यगर्भस्य महिम्नः वर्णनं कर्तव्यम्।

हिरण्यगर्भ की महिमा का वर्णन करो।


अत्र मेशब्दम् आश्रित्य सरस्वति इत्यत्र आमन्त्रितनिघातः।

ಇಲ್ಲಿ ’ಮೇ’ಶಬ್ದವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ’ಸರಸ್ವತಿ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿತನಿಘಾತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.


मित्रः वरुणश्च उभयौ सूर्यरूपेण एव ग्राह्यौ, यतो हि सूर्य एव दिवारात्र्यौः स्रष्टा।

मित्र और वरुण दोनों सूर्यरूप से ही ग्रहण किया है क्योंकि सूर्य ही दिन रात्री का स्रष्टा है।


ಅದಕ್ಕೆ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

स दिवसस्य त्रिभिः हविर्भिः उपास्यते।


अन्तिम में प्रार्थना है - श्रद्धे श्रद्धापये ह नः।

अन्तिमा प्रार्थनाः- श्रद्धे श्रद्धापये ह नः।


(ಕ) ಶಮ (ಖ) ವಿವೇಕ (ಗ) ಅಧಿಕಾರೀ (ಘ) ವೈರಾಗ್ಯ. ೭. ಇದು ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

(क) शमः (ख) विवेकः (ग) अधिकारी (घ) वैराग्यम् 7. अयमनुबन्धेषु अन्यतमः।


ಈ ಪುರುಷನ ಮುಖದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ತೊಡೆಗಳಿಂದ ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು, ನಾಭಿಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮಂಡಲ, ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ದ್ಯುಲೋಕ, ಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಕರ್ಣಗಳಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.

इस पुरुष के मुख से ब्राह्मण, बाहु से क्षत्रिय, जंघाओं से वैश्य, पैरों से शूद्र, नाभिप्रदेश से अन्तरिक्ष मण्डल, शिर से द्युलोक, पैरों से भूमि, कर्ण से दिशाएं उत्पन्न हुई।


तथाहि उच्यते- ताभ्यां निर्विचिकित्सेऽर्थे चेतसः स्थापितस्य यत्।

इसलिए कहा गया है- ताभ्यां निर्विचिकित्सेऽर्थे चेतसः स्थापितस्य यत्।


उर्ज शब्द का क्या अर्थ है?

उर्जशब्दस्य कः अर्थः?


वरुणदेवस्य शासनक्षेत्रं कुत्र आसीदिति?

ವರುಣದೇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಥಾನವು ಎಲ್ಲಿತ್ತು?


ಉದಚ - ಉತ್ಪೂರ್ವಕ ಅಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.

उदच - उत्पूर्वक अच्-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।


ಹೀಗಾದಾಗ ಈ ಎರಡೂ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನ ಆದಾಗ ’ಇಷೇ ತ್ವೋರ್ಜೇ ತ್ವಾ’ .

तथा सति अनयोः मन्त्रयोः सर्वत्रैव एकस्यैव उदात्तस्वरस्य विधाने 'इषे त्वोर्ज त्वा।


और वहाँ साम शब्द के अर्थ का प्रतिपादन करेंगे।

तत्र च सामशब्दार्थः प्रतिपादयिष्यते।


ಅಗ್ನಿಯ ಎಲ್ಲ ಸೂಕ್ತಗಳೂ ಗಾಯತ್ರೀ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

अग्नेः सर्वाणि सूक्तानि गायत्रीछन्दोबद्धानि।


इसके बाद पर को इको यणचि सूत्र से यणादेश होने पर और वर्णसम्मेलन होने पर कर्त्री रूप सिद्ध होता है।

ततः परम् इको यणचि इति सूत्रेण यणादेशे कृते वर्णसम्मेलने च कृते कर्त्री इति रूपं सिद्ध्यति।


द्वादश मन्त्र में कहा की इन्द्र ने गाय, सोम, प्रवहित नदी को मुक्त किया।

द्वादशे मन्त्रे उक्तं कथम् इन्द्रः गाः, सोमं, प्रवहिताः नदीः विमुक्तवान्।


एकाग्रता के अभाव में निदिध्यासन सम्भव नहीं होता है।

ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು ಆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಐದು ಪದಗಳಿವೆ.

इस सूत्र में पांच पद है।


अर्थ वाक्य, प्रकरण, औचित्य, तथा देश काल के भेद से शब्दों का अर्थ अलग अलग होता है।

ಇದರ ಅರ್ಥ - ವಾಕ್ಯದ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಅಂದರೆ ಔಚಿತ್ಯದಿಂದ ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲದಿಂದ ಶಬ್ದಗಳ ಅರ್ಥವು ಬೇರೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


अनेन सूत्रेण असंज्ञायां गम्यमानायां तद्धितः ञप्रत्ययो विधीयते।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುವಾಗ ಗಮ್ಯಮಾನವಾಗುವ ತದ್ಧಿತಗಳ ಜ್ಞಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯವರೆಗೆ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ.

पञ्चमाध्यायस्य चतुर्थपादस्य परिसमाप्तिपर्यन्तम् एतस्य सूत्रस्याधिकारः।


यह सूत्र टाप् प्रत्यय विधायक है।

ಈ ಸೂತ್ರವು ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವೇದಾಂತ ಹೇಳಿದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂಬದು ಸಿದ್ಧಾಂತ.

अतः वेदान्त उक्त मार्ग का ही अनुसरण करना चाहिए यह सिद्धान्त होता है।


पादोऽस्य विश्वां भूतानि त्रिपार्द॑स्यामूर्त दिवि॥

पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि॥


तत्र गिरि इति पदेऽपि गिर् इति वाणी।

ಈ ಪದದಲ್ಲೂ ‘ಗಿರ್’ ಎಂಬುದು ವಾಣಿ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಶರೀರ ಒಂದು ಉಪಾಧಿ

शरीरं तत्र एक उपाधिः।


एकस्य जन्मनः मृत्युं यावत् कारणस्वरूपं सुखदुःखात्मकफलदायकं कर्म प्रारब्धम् कथ्यते।

एक जन्म के मृत्युपर्यन्त कारणस्वरूपसुख दुःखात्मकफलदायक कर्म प्रारब्ध कहलाते हैं।


वहाँ प्रत्येक पदों का अपना कुछ अर्थ होता है।

तत्र प्रत्येकं पदानां स्वकीयः कश्चिद् अर्थः भवति।


प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः सूत्र की व्याख्यान की गई और उदाहरणों की सिद्धि दर्शायी गई है।

प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः इति सूत्रस्य व्याख्यानं तदुदाहरणानां च सिद्धिः दर्शिता इति।


ब्रह्मभिन्नानां सर्वेषाम् अनित्यत्वविषये “नेह नानास्ति किञ्चन” (बृ.उ.४.४.१९), “एकमेवाद्वितीयम् (छा.उ. ६.२.१), “अथ यदल्पं तन्मर्त्यम्" (छा.उ. ७.२४.१) ।

ಬ್ರಹ್ಮವಲ್ಲದ ಎಲ್ಲ ಅನಿತ್ಯತ್ವವಿಷದಲ್ಲಿ "ನೇಹ ನಾನಾಸ್ತಿ ಕಿಂಚನ" (ಬೃ.ಉ.೪.೪.೧೯) "ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್" (ಛಾ.ಉ,೬.೨.೧) "ಅಥ ಯದಲ್ಪಂ ತನ್ಮರ್ತ್ಯಮ್" (ಛಾ.ಉ. ೭.೨೪.೧)


ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಅನುಬಂಧಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನದ ಅಂತರ್ಭಾವವು.

इसलिए शास्त्रादि में तथा ग्रन्थादि में शास्त्र का तथा ग्रन्थ का जो प्रयोजन कहा गया है वह अनुबन्धचतुष्टय के प्रयोजन के अन्तर्गत ही आता है।


ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹುಲ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

सूत्र में बहुलग्रहण किया गया है।


कुठारेण छिन्ना वृक्षशाखा इव वृत्रासुरं पृथिव्याः क्रोडे शयितवान सः।

कुल्हाड़ी से छिन्न वृक्षशाखा के समान वूृत्रासुर को पृथिवी की गोद में उसको गिराया।


कैसे जुआरी जीवन को बीताते है।

ಹೇಗೆ ಜೂಜುಗಾರನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


इसलिए लौकिक सुख तथा स्वर्ग का सुख दोनों ही अनित्य है।

अतो लौकिकं सुखं तथा स्वर्गसुखम् उभयम् अपि अनित्यम्।


वैदिक काल में आर्यों की शरीराकृति कैसी थी इस विषय में विद्वान् इन्द्र का रूप वर्णन दिखाकर ही सिद्धान्तमत को पुष्ट करते है।

ವೈದಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯರ ಶರೀರಾಕೃತಿಯು ಹೇಗಿತ್ತೆಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರನ ರೂಪವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಿ, ಸಿದ್ಧಾಂತಮತವನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.


ब्राह्मण आदि आकृतिगण होने से।

ब्राह्मणादेराकृतिगणत्वात्।


ಬ್ರಾಹ್ಮಣವನ್ನು ನೋಡಿದ ಇಬ್ಬರು ಆಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

ब्राह्मण द्रष्टा दो आचार्यो के नाम लिखिए।


और कहते है अरण्य में अध्ययन के कारण ही इनको आरण्यक कहते है।

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಆರಣ್ಯಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.


जल के विकार से सभी को उत्पन्न करता है।

ಜಲದ ವಿಕಾರದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


ಮಿತ್ರಂ ಕೃಣುಧ್ವಂ ಖಲು.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖಲು ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?

मित्रं कृणुध्वं खलु ... इत्यादिमन्त्रे खलु इति किमर्थम् ?


अर्थात् हे पशू, तू मृत्युलोक को नहीं जा रहा है और न हम तेरी हिंसा कर रहे हैं।

ಅಂದರೆ, ಹೇ ಪಶುವೇ, ನೀನು ಮೃತ್ಯುಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಾವೂ ನಿನಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಲಾರೆವು.


उक्तं च तस्माद् भगवता बादरायणेन “आवृत्तिरसकृदुपदेशात् इति ।

ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಬಾದರಾಯಣನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ "ಆವೃತ್ತಿರಸಕೃದುಪದೇಶಾತ್"ಎಂದು.


ಸಮಾಸವು ಪದವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

समास पदविधियों में अन्यतम है।


दो अनुष्टुप्।

ಎರಡು ಅನುಷ್ಟುಪ್ಗಳು.


मित्र प्राणरक्षक रूप से प्रतिपादित है।

मित्रः प्राणरक्षकरूपेण प्रतिपादितः।


बुद्धेः मान्द्यं बुद्धिमान्द्यम् इत्यादिषु नायं निषेधः।

बुद्धे मान्द्यम् (बुद्धि से मंदता) बुद्धिमान्धम् आदि में निषेध नहीं होता है।


सुखसाधकमिन्द्रियं भवति उपस्थम्। मूत्रविसर्जनसाधकं तथा सुखसाधकञ्चेन्द्रियं भवति उपस्थम्।

सुख साधक इन्द्रिय उपस्थ होती | ध्यान देः है तथा यह मूत्रविसर्जनसाधक भी होती है।


अतः वृत्तेः नाशकान्तराभावात् वृत्तिस्तु तिष्ठति एव।

इसलिए वृत्ति के नाशकान्तर के अभाव से वृत्ति तो रुकती ही है।


ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷದ "ತತ್ಪುರುಷಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ" ಇದರಿಂದ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

समानाधिकरण तत्पुरुष की “तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः'' इससे कर्मधारय संज्ञा होती है।


ಮರಣದ ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಲಿ ಎಂದು ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಠೋಮಾದಿ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗರೂಪದ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮಾದಿಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮ.

मरणानन्तर स्वर्ग की प्राप्ति हो इस फल के लाभ के लिए ज्योतिष्टोमादियाग किए जाते हैं वे काम्य कर्म कहलाते है।


ಮತ್ತು ನೀವು ಚಲನಶೀಲ ಸೂರ್ಯನ ಎಲ್ಲಾ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ.

किञ्च स्वसरस्य स्वयं सर्तुरादित्यस्य विश्वाः सर्वाः धेनाः लोकानां प्रीणयित्रीतीः पिन्वथः वर्धयथः।


इन्द्रियों के अभाव में स्वप्नस्थ विषयों का दर्शन किस प्रकार से सम्भव होता है यह जिज्ञासा उत्पन्न होती हे ,तो कहते हैं की साक्षी के द्वारा।

इन्द्रियाणाम् अभावे स्वप्नस्थविषयाणां दर्शनं कथं सम्भवतीति जिज्ञासायामुच्यते साक्षिद्वारा इति।


तद्धितस्य इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।

ತದ್ಧಿತಸ್ಯ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.


शरीरविशिष्टः जीव

शरीरविशिष्ट जीव होता है।


अस्यैव सूक्तस्य प्रख्यातमन्त्रे (१०.७१.११) यज्ञसम्पादकानां चतुर्णाम् ऋत्विजां होतृ-अध्वर्यु-उद्गातृ-ब्रह्मादीनां स्पष्टरूपेण सङ्केतो प्राप्यते।

ಈ ಸೂಕ್ತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ (10.71.11) ಯಜ್ಞಸಂಪಾದಕರಾದ ನಾಲ್ವರು ಋತ್ವಿಜರಾದ 'ಹೋತಾ - ಅಧ್ವರ್ಯು - ಉದ್ಗಾತಾ - ಬ್ರಹ್ಮ' ಇವರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.


यहाँ घृतादीनाम् इस विशेषणपद सामर्थ्य से शब्दानाम् इस विशेष्य बोध क पद का आक्षेप किया है।

ಇಲ್ಲ್ಲಿ ಘೃತಾದೀನಾಮ್ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಪದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಶಬ್ದಾನಾಮ್ ಎಂಬ ವಿಶೇಷ್ಯ ಬೋಧಕ ಪದವನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಲಾಗಿದೆ .


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.

इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।


जहल्लक्षणा, अजहल्लक्षणा और जहदजहल्लक्षणा जहाँ पर शक्यार्थ के अनन्तर्भाव्य ही अर्थान्तर प्रतीत होता है वहाँ पर जहल्लक्षणा होती है।

जहल्लक्षणा अजहल्लक्षणा जहदजहल्लक्षणा च इति। यत्र शक्यार्थम् अनन्तर्भाव्य एव अर्थान्तरप्रतीतिः भवति तत्र जहल्लक्षणा भवति।


व्याख्या - स होवाच।

व्याख्या - उसने कहा।


ಪರಸ್ತಾತ್ ಇದರ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ?

परस्तात् इति योगे का विभक्तिः दृश्यते।


उदाहरणम्- अग्निमीळे इति सूत्रस्य अस्य एकमुदाहरणम्।

उदाहरण - अग्निमीळे इस सूत्र का यह एक उदाहरण है।


सायण ने ऋग्वेद भाष्य भूमिका में क्या कहा है?

सायणः ऋग्वेदभाष्यभूमिकायां किम् आह?


ಅಭಿಮಾನವೇ ಅಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

वहाँ पर केबल अभिमान ही कारण होता है।


संहितोपनिषद् में किसका वर्णन है?

ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?


ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ ಆದರು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಅವನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸತ್ತಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಅವನೇ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.

परमात्मा से सभी उत्पन्न होते है फिर हिरण्यगर्भ उनमें आत्मसत्ता के संस्थापक रूप में कहलाता है और बल का दाता भी वो ही है।


पाठगत प्रश्नों के उत्तर 1. आदित्य याज्ञवल्क्य ऋषि, त्रिष्टुप् छन्द, मन देवता।

पाठगतप्रश्नानाम् उत्तराणि  १ . आदित्य याज्ञवल्क्यः ऋषिः, त्रिष्टुप् छन्दः, मनः देवता।


एकाग्रवस्थायां जायमानः सविकल्पकोऽपि निर्विकल्पकदृष्ट्या व्युत्थानरूप एव।

एकाग्रवस्था में उत्पन्न सविकल्पक भी निर्विकल्पक की दृष्टि से व्युत्थानरूप ही होता है।


ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

ततश्च प्रक्रियाकार्ये भूतपूर्वः इति रूपम्।


गुण से निषेध होने पर काकस्य कार्ष्ण्यम् यह उदाहरण है।

ಗುಣದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಕಾಕಸ್ಯ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಮ್ ಇದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.


मोदते - आत्मनेपद मुद्-धातु से लट् प्रथमपुरुष एकवचन में।

ಮೋದತೆ - ಆತ್ಮನೇಪದ ಮುದ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.


अत्र स्थूलदेहाभावात् सूक्ष्मदेहे एव अभिमानो भवति।

यहाँ स्थूलदेह के अभाव से सृक्ष्मदेह में अभिमान होता है।


"सुबामश्रितेपराङगवत्स्वरे” इस पद की अनुवृत्ति होती है।

"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे " इत्यस्मात् सुप् इति पदमनुवर्तते।


न ह्यसौ प्रत्यक्षादीनां विषय इत्यर्थः।

ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆದಿ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಇದೇ ಅದರ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.


ಹೇಗೆ ದಂಡಿಯು ಹೇಳಿದ್ದರೋ - "ಇದಮಂಧತಮಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಜಾಯೇತ ಭುವನತ್ರಯಮ್".

जैसा दण्डि ने कहा - “इदमन्धतमः कृत्स्नं जायेत भुवनत्रयम्।


व्याख्या - जो जुआरी जुआ खेलते है उसकी सास उसकी निंदा करती है।

ವಿವರಣೆ - ಯಾರು ಜೂಜನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೋ ಅವರನ್ನು ಸೊಸೆಯ ಅಮ್ಮ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾಳೆ.


ब्रह्मविद् गुरु उस प्रकार के शिष्य के लिए तत्त्वमसि आदि वाक्यों का उपदेश करता है।

ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಗುರುಃ ಆ ಪ್ರಕಾರದ ಶಿಷ್ಯನಿಗಾಗಿ ತತ್ವಮಸಿ ಆದಿ ವಾಕ್ಯಗಳ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.


ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುವುದು.

उनका आगे आलोचन किया जाएगा।


बहुव्रीहि समास के पञ्च विधायक सूत्र है- "अनेकमन्यपदार्थे", "संख्ययाव्ययासन्नदूराधिक-संख्याः संख्येये", "दिङ्नामान्यन्तराले" "तत्र तेनेदमिति सरूपे", "तेन सहेति तुल्ययोगे"।

बहुव्रीहिसमासस्य विधायकानि पञ्च सूत्राणि सन्ति "अनेकमन्यपदार्थे", "संख्ययाव्ययासन्नदूराधिक-संख्याः संख्येये", "दिङ्नामान्यन्तराले" "तत्र तेनेदमिति सरूपे", "तेन सहेति तुल्ययोगे" इति।


ರಾಜಪುರುಷ ಪದದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ರಾಜವಿಶಿಷ್ಟ ಪುರುಷ ಎಂದು.

राजपुरुष पद का अर्थ होता है राजविशिष्ट पुरुष।


ಭಾಷೆಯು ಲೋಕ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

भाषा लोकव्यवहारं प्रवर्तयति।


जन्म के बाद ही इसने अपना आपूर्व पराक्रम को दिखाया।

ಜನ್ಮದ ನಂತರ ಇವನು ತನ್ನ ಅಪೂರ್ವ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.


अश्नवत् यह रूप किस धातु और किस लकार में है?

अश्नवत् इति रूपं कस्य धातोः कस्मिन् लकारे च विद्यते?


चरणव्यूह के टीका कर्ता कौन है?

चरणव्यूहस्य टीकाकर्ता कः?


महाभाष्य में ऋग्वेद की इक्कीस शाखा का निर्देश है।

महाभाष्ये ऋग्वेदस्यैकविंशतिशाखा निर्दिष्टाः।


परन्तु वैदिक वाक्य शब्द प्रमाण से ही सिद्ध होते है।

परन्तु वैदिकवाक्यानि शब्दप्रमाणेन एव सिध्यन्ति। तत्र अन्यं प्रमाणम् न अपेक्ष्यते।


अत्र पूर्वपदं तुल्यार्थवाचकम् अस्ति किञ्च यतोऽनावः इति सूत्रेण आद्युदात्तम्।

ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ತುಲ್ಯಾರ್ಥವಾಚಕವಾಗಿದೆ ,ಆದರೆ ಯತೋನಾವಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.


घनशब्द के जलधरवाचक और श्याम शब्द के रामार्थवाचकता से समानाधिकरण नहीं है यह शंका है।

ಘನ ಶಬ್ದದ ಜಲಧರವಾಚಕದಿಂದ ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮಶಬ್ದದ ರಾಮಾರ್ಥವಾಚಕದಿಂದ  ಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣವು ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಶಂಕೆಯಿದೆ.


"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे" इत्यस्मात् सुप् इति पदमनुवर्तते।

"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे" इस पद से सुप् पद की अनुवृत्ति होती है।


ಅತಿಂಙಃ ಈ ಪದವು ಪದಾತ್ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.

अतिङः इति पदं पदात् इत्यस्य विशेषणम्।


प्रत्ययग्रहणे तदन्ताः ग्राह्याः इति न्यायेन तदन्तग्रहणे चतुर्थ्यन्तम् इति भवति।

ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ " ತದಂತಾಃ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ" ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಚತುರ್ತ್ಯಂತವೆಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.


अविग्रह नित्यसमास का उदाहरण है-कृष्णसर्पः।

अविग्रहस्य नित्यसमासस्योदाहरणं यथा कृष्णसर्पः इति।


तथापि कुछ मन्त्र ऐसे हैं जिनमें उच्चतर दार्शनिकमत सम्यक् रूप से प्रकटित देखा जाता है।

ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳು ಹೀಗೆ ಇವೆ ಉನ್ನತವಾದ ದಾರ್ಶನಿಕ ಮತವನ್ನು ಒಳ್ಳೆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟ ಮಾಡಲು ನೋಡಬಹುದು.


तैः सूत्रैस्तु न कश्चित् विशिष्टः स्वरः विधीयते, अपि तु साधारणान् एव स्वरान् विदधति तानि एव सूत्राणि अस्माभिः अस्मिन् पाठे संगृहीतानि।

उन सूत्रों के द्वारा कोई विशिष्ट स्वर का विधान नहीं करते हैं, अपितु साधारणों को ही स्वरों में विधान करते हैं उन सूत्रों से वे ही सूत्र हमारे इस पाठ में संगृहीत हैं।


अस्मिन् अवसरे प्रयुक्तस्य उच्छ्रयणस्य अपि व्याख्या अस्ति।

इस अवसर में प्रयुक्त पाठ की भी व्याख्या की है।


और यहाँ पर पाठ में टाप्, डाप्, चाप्, ङीन्, ति ये पाँच प्रत्यय किस प्रातिपदिक से होते है।

ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಟಾಪ್, ಡಾಪ್, ಚಾಪ್, ಜ್ಞೀನ್, ತಿ ಇವು ಐದು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಆಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ.


“कश्यपः पश्यको भवति।

“कश्यप देखने वाला होता है।


दैक्षः प्राजापत्यपशवो वा सकलपशुयागानां प्रकृतिः।

ದೈಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಪಶುವು ಎಲ್ಲ ಪಶುಯಾಗಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಿವೆ.


इसी प्रकार राज्ञां बुद्धः, रज्ञां पूजितः इत्यादि में समास नहीं होता है।

ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜ್ಞಾಂ ಬುದ್ಧಃ, ರಾಜ್ಞಾಂ ಪೂಜಿತಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


यदि इच्छा अस्ति तर्हि गमनस्य मार्गव्ययाय पर्याप्तं धनम् अस्ति न वा।

ಇಷ್ಟವಿದ್ದರೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವ್ಯಯಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆ.


ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ- ಶಕಟೀ ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ವರವೂ ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ .

सूत्र अर्थ का समन्वय- शकटी इस पद में प्रत्येक स्वर उदात्त है।


वा नामधेयस्य इति सूत्रेण नामवाचकस्य स्यान्तस्य पदस्य अन्तात् पूर्वस्य विकल्पेन उदात्तस्वरः भवति, यस्मिन् पक्षे तत्र अन्तात् पूर्वम् उदात्तः न भवति तत्र अन्तस्य उदात्तस्वरः भवति।

"ವಾ ನಾಮಧೇಯಸ್ಯ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಾಮವಾಚಕವಾದ 'ಸ್ಯಾಂತ'ಪದದ ಅಂತ್ಯದ ಮುಂದಿರುವ ಪದಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯದ ಮುಂದಿರುವ ಪದಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.


ಈಗ ಅಧ್ಯಾರೋಪ ಮತ್ತು ಅಪವಾದ ಇವೆರಡರಿಂದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತು ಮಾತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

अधुना अध्यारोपापवादाभ्यां सर्वस्य वस्तुमात्रत्वं ज्ञातम्।


तैरावृत्य वर्तते निर्गुणं ब्रह्म|

उसे आवृत्त होकर के निर्गुण ब्रह्म होता है।


ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಸ್ಥಾನೀಯ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವ ಇಂದ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

वेद में अन्तरिक्ष स्थानीय सर्वश्रेष्ठ देव इन्द्र हैं।


ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವಾತ್ಮದ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಸವಿಶೇಷಗಳು ಮೂರು ರೂಪಗಳು ಇವೆ.

उसी प्रकार जीवात्मा के अध्यात्म सविशेष तीन रूप होते हैं।


“षष्ठी' सूत्र का विग्रह सहित एक उदाहरण दीजिये।

"ष॒ष्ठी" इति सूत्रस्य सविग्रहम् एकमुदाहरणं देयम्।


कथमिदं प्रयोजनं सिद्ध्यति।

ಪ್ರಯೋಜನ ಹೇಗೆ ಆಗುವುದು ?


वायु के समान।


किस प्रकार से।


अतः पूर्वपद यहाँ अनिष्ठान्त है।

अतः पूर्वपदम् अत्र अनिष्ठान्तम्।


ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಶಾಕಲ್ಯದ ಮತ್ತು ಮಾಂಡೂಕ್ಯದ ಮತಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

अस्मिन् खण्डे शाकल्यस्य माण्डुकेयस्य च मतानाम् उल्लेखोऽस्ति।


ते च विधयः यथा विनियोगः, हेतुः, निरुक्तिः आख्यानम् इत्यादयः।

और वे विधि जैसे विनियोग, हेतु, निरुक्ति, आख्यान इत्यादि।


13.वेदान्त के चार अनुबन्ध है।

१३. वेदान्तस्य चत्वारः अनुबन्धाः।


यहाँ षष्ठयन्त का द्विजशब्द का कुर्वन् इससे कुर्वाणः इस योग में प्राप्त हुआ इससे षष्ठी समास का निषेध होता है।

अत्र षष्ठ्यन्तस्य द्विजशब्दस्य कुर्वन् इत्यनेन कुर्वाणः इत्यनेन वा योगे प्राप्तः षष्ठीसमासः अनेन निषिध्यते।


अष्टचत्वारिंशदध्याये ग्रन्थोऽयं सम्पूर्णो भवति।

अड़तालीस अध्यायो में यह ग्रन्थ सम्पूर्ण होता है।


सवनमिदं समयानुसारेण विभिन्ननाम्ना विख्यातमस्ति।

यह सवन समय के अनुसार से विभिन्न नामों से विख्यात है।


अलग अलग ग्रन्थों में शाखा संख्या में भी भिन्नता है।

विविधेषु ग्रन्थेषु शाखासंख्यायां विपर्ययो वर्त्तते।


ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಚಿತ್ತದ ವ್ಯುತ್ಥಾನಸಂಸ್ಕಾರದ ಅಭಿಭವವಾದಾಗ ನಿರೋಧಸಂಸ್ಕಾರದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾದಾಗ ಚಿತ್ತದ ಏಕಾಗ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ ಅದನ್ನೇ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

इस प्रकार से चित्त के व्युत्थानसंस्कार का अभिभव होने पर निरोधसंस्कार का प्रादुर्भाव होने पर चित्त की एकाग्र स्थिति होती है वह ही समाधि कहलाती है।


ಯಾರು ಈ ರಾಜನ್ಯ ಅಂದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವ ಜಾತಿಯಾವನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ ಅವನು ಬಾಹುಗಳಿಂದ ನಿಷ್ಪಾದಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅಥವಾ ಬಾಹುವಿನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

जो यह राजन्य अर्थात क्षत्रियत्व जातिमान् है वो बाहु से निष्पादित है या बाहु से उत्पादित है।


च इति अपि अव्ययं पदम्।

च यह भी अव्यय पद है।


वृत्तेः पञ्च भेदाः भवन्ति - कृदन्तवृत्तिः, तद्धितान्तवृत्तिः, समासवृत्तिः, एकशेषवृत्तिः सनाद्यन्तवृत्तिश्चेति।

वृत्ति के पञ्च भेद है- कृदन्तवृत्तिः, तद्धितान्तवृत्तिः, समासवृत्तिः, एकशेषवृत्तिः सनाद्यन्तवृत्ति।


ನಾನೇ ಅವರನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತೇನೆ ಯಾವಾಗಲಾದರು ನಾನು ಆ ಜೂಜುಗಾರರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿರೋಧಿ ಜೂಜುಗಾರರ ಅನುಕೂಲ ಕರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ.

मैं उसे जीतूँगा कभी-कभी पासे जुआरी की कामना पूरी करते है और उसके विरोधी जुआरी के अनुकूल कर्म धारण करके उसकी इच्छा पूरी करते है।


अतः अस्य आदेः अचः अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः भवति।

अत: उसके आदि में अच् अकार की प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर होता है।


उससे यत् प्रत्ययान्त का यह अर्थ है।

तेन यत्प्रत्ययान्तस्य इत्यर्थः।


१.६.१ "इवेन समासो विभक्त्यलोपश्च" (वार्तिकम्) वार्तिकार्थः - इवेति शब्देन सह सुबन्तं समाससंज्ञं भवति।

೧.೬.೧ "ಇವೇನ ಸಮಾಸೋ ವಿಭಕ್ತ್ಯಲೋಪಶ್ಚ" (ವಾರ್ತಿಕಮ್) ವಾತಿಕಾರ್ಯ - ಇವ ಈ ಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡಿ ಸ್ವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ, ಇದೇ ಉಪಾಯವೇ ಆಗಿದೆ.

अथ तमेव तं विदित्वा एव मृत्युम् अत्येति मृत्युम् अतिक्रम्य एति स्वस्वरूपं प्राप्नोति परब्रह्म एति गच्छति इत्युपचारः।


“दिक्संख्ये संज्ञायाम्"( 2.9.50 ) सूत्रार्थ-दिशावाचक और संख्यावाचक को सुबन्त समानाधिकरण को सुबन्त के साथ संज्ञा में गम्यमान होने पर ही तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।

"ದಿಕ್ಸಂಜ್ಞೇ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್"(೨.೯.೫೦) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದಿಶಾವಾಚಕ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕ ಮತ್ತು ಸುಬಂತ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಗಳು ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ","ಸಹಸುಪಾ","ತತ್ಪುರುಷಃ", ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.

" प्राक्कडारात्समासः " , " सह सुपा " , " तत्पुरुषः " इति सूत्रत्रयमधिकृतम् ।


ಅಕ್ಷನ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೋ ಮೋಡಿ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ.

अक्ष के पीछे कोई मोहित करने वाली शक्ति रहती है।


अज्ञानावरण क्या होता है यह केसे उत्पन्न होता है।

ಅಜ್ಞಾನಾವರಣ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ ?