ಇಚ್ಚೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಶ್ವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪ್ರತೀತಿ ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಅಶ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

इति इच्छावशात् अश्वार्थप्रतीतियोग्यतासत्त्वं अपि अश्वः न प्रतीयते।


स्वः स्वर्गश्च येन स्तभितं स्तब्धं कृतम्।

स्वर्ग को जिसने स्तब्ध किया है।


ನ್ಯುಪ್ತಾಃ - ನಿ ಪೂರ್ವಕ ವಪ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.

न्युप्ताः - निपूर्वकवप् - धातोः क्तप्रत्यये प्रथमाबहुवचने ।


ಆಗ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಸಂಖ್ಯೇ ಇಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಪದದ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ದಿಕ್ ಬೋಧ್ಯವಾದ ಪೂರ್ವಾ ಜ್ಞಿ ಎಂಬ ಪದದ ಉಪಸರ್ಜನಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

इसके बाद समास विधायक सूत्र में अनुवृत्ति में दिक्संख्ये यहाँ पर दिक्पद की प्रथमानिर्दिष्ट रिक् बोध का पूर्वा ङि पद की उपसर्जन संज्ञा होती है।


ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಗೌಣ ದೇಹ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

न च गौणा आत्मानो देहेन्द्रियादयः।


उस व्युत्थान का संस्कार ही व्युत्थानसंस्कार कहलाता है।

तस्य व्युत्थानस्य संस्कारा हि व्युत्थानसंस्काराः।


(वि.चू. 98) ज्ञान का साधन करने वाली इन्द्रियाँ ज्ञानेन्द्रियाँ कहलाती हैं।

(वि.चू. ९८) ज्ञानसाधनानीन्द्रियाणि ज्ञानेन्द्रियाणि।


ಆದರೆ ಪ್ರಕಾರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತವು ಹೇಳಿದ ಉಪಾಯಗಳಿಂದಲೇ ದುಃಖನಿವೃತ್ತಿಯು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

अब कहते है कि दुःखों को निवृत्ति तो पूर्व में बताए हुए प्रकारान्तर उपायों के माध्यम से भी हो रही थी फिर वेदान्त की आवश्यकता क्या है, इस प्रकार की जिज्ञासा उत्पन्न होती है।


तद्यथा- ४.२.५) भैषज्यसूक्तानि अस्मिन् प्रकरणे रोगाणां चिकित्सासम्बन्धिनां मन्त्राणां तथा विधिविशेषाणाम् अन्तर्भावो भवति।

ಹೇಗೆ - ೪.೨.೫) ಭೈಷಜ್ಯಸೂಕ್ತಾನಿ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರೋಗಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಶೇಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.


चेदुच्यते सिद्धान्तिना - अस्ति हि आकाशस्य उत्पत्तिः।

तो सिद्धान्ती कहते हैं कि आकाश की उत्पत्ति होती है।


तत्र लक्षितलक्षणा भवति।

वहाँ पर लक्षित लक्षणा होती है।


ಆಧಿದೈವತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ - ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳ, ಹಲವಾರು ಯಜ್ಞಗಳ ಮತ್ತು ಕಾಲಾದಿಗಳ ಸಂಕಲನವಿದೆ.

आधिदैवतप्रकरणे- नानादेवतानां, विविधानां यज्ञानां, कालादीनां च विषये सङ्कलनम् अस्ति।


१. ऋग्वेदस्य महावाक्यं किम्?

೧. ಋಗ್ವೇದದ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?


ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಪರಾ ವಿದ್ಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

उपनिषद् परा विद्या कहलाती है।


अस्य = पुरुषस्य= मुखं = आननं, किम् आसीत् =किम् बभूव, किम् बाहू = भुजौ, किम् ऊरू = जङ्के, आस्तामिति शेषः, किम् पादौ = चरणौ, उच्येते = कथ्येते।

अस्य = पुरुष का = मुखं = आनन, किम् आसीत् = कौन था, किम् बाहू = भुज कौन, किम् ऊरू = जङ्घा कौन,थे, किम् पादौ = चरण कौन थे, उच्येते = अब कहते है।


सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।

सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्।


ಪ್ರಕೃತಿ ಆತ್ಮದ ಉಪಾಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಬುದ್ಧಿ.

प्रकृते आत्मनः उपाधिर्भवति बुद्धिः।


ततः समासविधायकशास्त्रे  उपमानानि इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात् तद्भोध्यस्य घन सु इत्यस्य उपसर्जनसंज्ञायां पूर्वनिपाते,  समुदायस्य समासत्वात् सुब्लुकि निष्पन्नात् घनश्यामशब्दात् सौ प्रक्रियाकार्ये घनश्यामः इति रूपं  निष्पन्नम्

ಆಗ ಸಮಾಸವಿಧಾಯಕವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನಾನಿ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ಅದರ ಬೋಧ್ಯದ ಘನ ಸು ಇದರ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ , ಸಮುದಾಯದ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಘನಶ್ಯಾಮ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಇದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಘನಶ್ಯಾಮಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


सत्यधर्म सविता सभी जगत के प्ररेक सूर्य देव के समान।

ಸತ್ಯಧರ್ಮಾ ಸವಿತಾ ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರೇರಕನಾದ ಸೂರ್ಯದೇವನ ಸಮಾನವಾಗಿ.


महाभारत के आदिपर्व के अनुसार (६३/१८) शक्कुन्तला के पालन कर्ता पिता कुलपति कण्व का आश्रम मालिनी नदी के तट पर था।

ಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿ ಪರ್ವದ ಅನುಸಾರ (63/18) ಶಕುಂತಲೆಯ ಪಾಲಕರಾದ ತಂದೆ ಕುಲಪತಿಗಳಾದ ಕಾಣ್ವ ಅವರ ಆಶ್ರಮವು ಮಾಲಿನಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿತ್ತು


तत्र नित्यादिकर्माणि चित्तशुद्धये क्रियन्ते।

ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.


सरलार्थ - बृहत् जलसमूह जब समग्र विश्व में व्याप्त था तब देवों ने गर्भरूप से प्रजापति को धारण किया और फिर अग्नि के द्वारा समग्र भुवन को बनाया।

सरलार्थः- बृहज्जलसमूहः यदा समग्रं विश्वं परिव्याप्य आसीत् तदा देवाः गर्भरूपेण प्रजापतिं धत्तवन्तः अग्निना उपलक्षितं समग्रं भुवनं च सम्पादितवन्तः।


ಚಿತ್ತಮಲವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿ.

चित्तमलं स्पष्टीकुरुत।


अत एव अस्य प्रश्नस्य प्रशमनाय लक्षणे आपाततः इति पदस्य प्रयोगः।

इस प्रश्‍न का उत्तर देते हुए कहतें हैं कि प्रश्‍न के प्रशमन के लक्षण में आपततः इस पद का प्रयोग किया गया है।


सूत्रार्थसमन्वयः- कुश-इति शब्दे अज्द्वयं वर्तते।

सूत्र अर्थ का समन्वय- कुश-इस शब्द में दो अच् है।


ऋग्वेद संहिता में दशम मण्डल में कुछ सूक्तों में देवों की स्तुति नहीं है।

ಋಗ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯಿಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿಯು ಇಲ್ಲ.


स = अन्तर्यामी, भूमिं = ब्रह्माण्डगोलकरूप धरित्री, अथवा पञ्चभूत में व्याप्त, भूमिशब्द यहां पञ्चभूत उपलक्षक है।

ಸ- ಅಂತರ್ಯಾಮಿ, ಭೂಮಿಂ - ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗೋಲಕ ರೂಪದ ಧರಿತ್ರಿ, ಅಥವಾ ಪಂಚಭೂತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ, ಭೂಮಿ ಶಬ್ದವು ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಭೂತ ಉಪಲಕ್ಷಕವಾಗಿದೆ.


गान पूर्वक परमात्मा की उपासना।

गानपूर्वम् परमात्मोपासनम्।


ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಓಡಿಸಲು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಯಾಗದ ವರ್ಣನೆಯು ಎಲ್ಲಿದೆ?

मृत्योः अपसारणाय विशिष्टयागस्य वर्णनं कुत्र अस्ति?


ಇದು ನಿಯಮವಾಗಿದೆ.


४. अध्यारोपापवादाभ्यां प्रपञ्च्यते कः?

೪. ಅಧ್ಯಾರೋಪಾಪವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚ ಯಾವುದು ?


प्राथमिकीशिक्षायां माध्यन्दिनशाखातः सम्बद्धपरिभाषाणां विस्तृतं विवेचनम् अस्ति।

पहली शिक्षा में माध्यन्दिन शाखा से सम्बद्ध परिभाषाओं का विस्तृत विवेचन है।


ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕತಮಕಠಃ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕತಮಶ್ಚಾಸೌ ಕಠಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕತಮಕಠಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

इसी प्रकार कतमकठः यहाँ पर भी कतमश्चासौ कठः इस विग्रह में कर्मधारय समास करने पर कतमकठः यह रूप बनता है।


स्वप्न के अभाव से जो निद्रा होती है वह ही जीव की सुषुप्ति अवस्था होती है।

स्वप्नाभावेन या निद्रा भवति सा एव सुषुप्तिर्जीवस्य।


ಈ ಆರಣ್ಯಕಗಳ ಮೊದಲು ಮೂರರ ಕರ್ತಾ ಐತರೇಯ, ನಾಲ್ಕರ ಕರ್ತ ಆಶ್ವಲಾಯನ ಮತ್ತು ಐದರ ಕರ್ತ ಶೌನಕನೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

इन आरण्यको में पहले तीन के रचयिता ऐतरेय, चौथे के आश्वलायन और पांचवें का शौनक माना जाता है।


तत्तन्मयत्वादेव जीवस्य बन्धः। तदुक्तं पञ्चदश्याम्

तत्तन्मयत्व से ही जीव का बन्ध होता है, इसको पञ्चदशी में इस प्रकार से कहा गया है।


ಯಾರಿಗೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು?

केषां कृते अग्निहोत्रम् आवश्यकम् आसीत् ?


श्रीमद्भगवद्गीता द्वितीयं प्रस्थानमिति कथ्यते।

श्रीमद्भगवद्गीता को दूसरा प्रस्थान कहते है।


सूत्र का अवतरण- छन्द में दक्षिण शब्द के आदि और अन्त के स्थान में उदात्त का विधान -. सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತದ ವಿಧಾನವಿದೆ-. ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .


इसके द्वारा आदि: इस पद का अधिकार किया जाता है।

अनेन आदिः इति पदम् अधिक्रियते।


इस प्रकार आचार्यों के यहाँ तीन गण उपलब्ध होते है - १ माण्डुकेय गण, २ शाङखायन गण, ३ और आश्वलायन गण।

एवंविधानाम् आचार्याणाम् अत्र त्रयो गणाः समुपलब्धा भवन्ति- (१) माण्डुकेयगणः, (२) शाङ्खायनगणः, (३) आश्वलायणगणः चेति।


ಫಲ ಸ್ವರೂಪ ವಿವಿಧ ವಿಧವಿದೆ ಎಂಬುದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

फल स्वरूप विविध विधि ही ब्राह्मण ग्रन्थों का मुख्य विषय है।


यथा- यस्य आज्ञया ओषधयः विविधवर्णयुक्ताः भवन्ति , स पर्जन्यदेवः अस्मान् रक्षतु ।

जैसे -जिसकी आज्ञा से ओषधियाँ विविध रंग से युक्त होती हैं, वह पर्जन्य देव हमारी रक्षा करे।


अहं सुवे पितरमस्य... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।

ಅಹಂ ಸುವೆ ಪಿತರಮಸ್ಯ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.


पठितुम् इच्छति इस अर्थ में पिपठिषति इत्यादि में सन् प्रत्यय होने पर एकपदी भाव होता है।

ಪಠಿತುಮಿಚ್ಛತಿ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಿಪಠಿಷತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುವುದರಿಂದ ಏಕೀಪದಭವನವಾಗುತ್ತದೆ.


ಮತ್ತು ಸಮಿಧಗಳು ಏಳು ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ೨೧ ಆಗುತ್ತದೆ "ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಂಚೂಚರ್ತವಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾಃ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ ಏಕವಿಶಃ (ತೈ.ಸ. ೫.೧.೧೦.೩) ಅಂದರೆ "ದ್ವಾದಶ ಮಾಸ, ಪಂಚ ಋತು, ಈ ಮೂರು ಲೋಕ ಮತ್ತು ಒಂದು ಆದಿತ್ಯ ಕುಲ ೨೧ ಈ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಸಮಿಧಾ ಇದರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಯಿತು.

तथा समिधाएं सात को तीन से गुणा करने पर २१ हुई “द्वादश मासाः पञूचर्तवस्त्रय इमे लोकाः असावादित्य एकविशः' (तै०स० ५.१.१०.३) अर्थात “द्वादश मास, पञ्च ऋतु, ये तीन लोक और एक आदित्य कुल २१ इस श्रुति से पदार्थ एकविंशति लकडी से युक्त समिधा के रूप में हुई।


ಅದೇ ರೀತಿ ಇಶಾವಾಸ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಮ್ ಎಂಬ ಮಂತ್ರ ಭಾಗದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಇಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷದ್ ಅನ್ನು ಇದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

एवम् ईशावास्यमिदं सर्वम् इति मन्त्रांशमादाय ईशावास्योपनिषदिति नामापि श्रूयते।


प्रकरणप्रतिपाद्यस्य वस्तुनः तन्मध्ये पौनःपुन्येन प्रतिपादनम् अभ्यासः।

प्रकरण प्रतिपाद्य वस्तु का उसके बीच बीच में बार बार प्रतिपादन अभ्यास कहलाता है।


उभयोः मध्ये देवदर्श- इति नाम एव प्रामाणिकम् इति प्रतीतः भवति।

दोनों के मध्य में देवदर्श- यह नाम ही प्रमाणिक है ऐसा प्रतीत होता है।


ಆ ಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

उनके कर्म का त्याग करना चाहिए।


स्तोक आदि शब्द से पूर्व सूत्र द्वारा उक्त (स्तोकान्तिक दूरार्थकृच्छ्राणां) स्तोक, अन्तिक, इरार्थ, कृच्छ आदि का ग्रहण किया गया है।

स्तोकादिशब्देन पूर्वसूत्रोक्तानां स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणां ग्रहणम्।


ಆದರೆ, ಆ ದೇವತೆಗಳು ಯಜಮಾನನ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವರು.

परं तैः देवैः यजमानस्य अभीष्टसिद्धिः भवति।


किञ्च जागृविः जयपराजयोर्हर्षशोकाभ्यां कितवानां जागरणस्य कर्त्ता विभीदकविकाराऽक्षो मह्यं माम् अच्छान् अचच्छदत् अत्यर्थं मादयति।

मुजवान पर्वत पर सोम उत्पन्न उत्तम सोमलता का रस पीकर जैसी प्रसन्नता होती है, वैसे ही प्रसन्नता बहेरे वृक्ष के काठ से बने अक्ष मेरे लिए हो जयपराजय आनंद दुःख को उत्पन्न करने वाले जुआरी मुझे आनंद प्रदान करते है।


ಶೌನಕನ ಇಬ್ಬರು ಶಿಷ್ಯರುಗಳಿದ್ದರು - ಬಭ್ರ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವಾಯನ.

शौनकस्य द्वै शिष्यौ स्तः, बभ्रः सैन्धवायनश्चेति।


विचरण करते हे।


बे है ध्यान, योग तथा भक्ति योग।

ಧ್ಯಾನಯೋಗ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೋಗ ಎಂದು.


महोभिः - महस्-शब्द का तृतीयाबहुवचन में महोभिः रूप है।

महोभिः- महस्-शब्दस्य तृतीयाबहुवचने महोभिः इति रूपम्।


ಗವಾಮಯನ ಯಾಗದ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಏಕವತ್ಸ್ವರವು ಅಪೇಕ್ಷಿತ.

गवामयन याग के सम्पादन के लिए एक वत्सर अपेक्षित है।


पिप्पलाद मुनि एक महान् अध्यात्म वेत्ता ऐसा प्रतीत होती है।

पिप्पलादमुनिः एकः महान् अध्यात्मवेत्ता इति प्रतीतः भवति।


ಇತ್ಯಾದಿ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

' इत्यादि श्लोकों से विदित होता है।


“यमर्थमधिकृत्य प्रवर्तते तत् प्रयोजनम्” (1.1.24) यह गौतमीय सूत्र भी कहता है की जिस-जिस वस्तु की प्राप्ति के लिए कोई भी पुरुष किसी भी कार्य में प्रवृत्त होता है वह ही प्रयोजन कहलाता है।

"ಯಮರ್ಥಮಧಿಕೃತ್ಯ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತತ್ ಪ್ರಯೋಜನಮ್" (೧.೧.೨೪) ಎಂದು ಗೌತಮೀಯ ಸೂತ್ರವು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಯಾವು ವಸ್ತುವನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪುರುಷನು ಯಾವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುವನೋ ಆ ವಸ್ತುವೇ ಪ್ರಯೋಜನ.


वृक्ष के साथ वृक्ष का जो भेद होता है वह सजातीय भेद होता है।

वृक्षेण साकं वृक्षस्य यः भेदः स सजातीयः भेदः।


वह मेरा मन शुभसङ्कल्प वाला हो।

तत् मम मनः शुभसङ्कल्पं भवतु।


ಲೋಪೆ ವಿಭಾಷಾ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.

लोपे विभाषा इति सूत्रं व्याख्यात।


गीता का दूसरा प्रस्थान होने में क्या प्रमाण है?

गीतायाः द्वितीयप्रस्थानत्वेन किं प्रमाणम्।


ಸಂಬೋಧನವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಪ್ರಥಮಾಂತವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ವೇದದಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿತ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

सम्बोधन में जो प्रथमा विभक्ति है उसको वेद में आमन्त्रित कहते है।


अन्नमयादि अनात्मों से मैं अन्य नहीं हूँ इस प्रकार का अभिमान करता है।

अन्नमयाद्यनात्मभ्यः नान्योऽहमस्मीति अभिमन्यते।


ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯನೇ, ನೀನು ನಮ್ಮ ಜನರಿಗೆ ಮಹತ್ತಾದ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡು.

हे पर्जन्य तुम हम लोगो को महान सुख प्रदान करो।


सान्वयप्रतिपदार्थः - अस्य = पुरुषस्य, परमेश्वरस्य वा, मुखम् = आननं, ब्राह्मणः = द्विजः, आसीत् = अभूत्।

सान्वयप्रतिपदार्थ - अस्य = पुरुष या परमेश्वर का, मुखम् = आनन, ब्राह्मणः = द्विज, आसीत् = था।


ಆಗ ಆನಂದವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಅದು ಆನಂದಭುಕ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

तब वह आनन्दमात्र का अनुभव करता है इसलिए आनन्दभुक् कहलाता है।


ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಆದಿತ್ಯರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು?

पुरुषसूक्ते कः आदित्यरूपं प्राप्तः।


तेन कस्य निवृत्तिः भवति।

ಅದರಿಂದ ಯಾವುದರ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


ಯಥಾರ್ಥದಿಂದಲಿ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಅರ್ಥದ ಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಪುನಃ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ  ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

यथार्थत्वेन सादृश्यार्थस्य ग्रहणात् पुनः सादृश्यं सूत्रे किमर्थम् इति प्रश्नः समुदेति।


३७. "अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थ द्वितीयया" इत्यनेन वार्तिकेन मालामतिक्रान्तः इति लौकिकविग्रहे समासे अतिमालः इति रूपं निष्पद्यते।

37.  "अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थ द्वितीयया" इस वार्तिक से “मालामतिक्रान्तः'' इस लौकिक विग्रह में समास होने पर अतिमालः रूप निष्पन्न होता है।


ಅನ್ವಯ - ಸರ್ವೇ ನಿಮೇಷಾಃ ವಿದ್ಯುತಃ ಪುರುಷಾತ್ ಅಧಿ ಜಜ್ಞಿರೆ.

अन्वयः -सर्वे निमेषाः विद्युतः पुरुषात् अधि जज्ञिरे।


ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕವು ಯಾವ ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ?

बृहदारण्यकं केन वेदेन सम्बद्धः अस्ति?


व्याख्या- उत अपि च हे इन्द्र यत् यदा अहीनां मेघानां मध्ये प्रथमजां प्रथमोत्पन्नं मेघम् अहन् हतवानसि आत् तदनन्तरं मायिनां मायोपेतानामसुराणां सम्बन्धिनीः मायाः प्र अमिनाः प्रकर्षेण नाशितवानसि।

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆಗ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಇಂದ್ರನು ಅವಶ್ಯ ವಧೆ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಮೋಡವನ್ನು ಕೊಂದು, ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಮಾಯಾವಿ ನಿಶಾಚರರಿಗೆ ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದರು.


अतः वस्तुतस्तु जीवपरामात्मनोः अभेदः एव।

इसलिए वस्तुतः जीव तथा परमात्मा में अभेद ही होता हे।


ಈ ಉಪಾಯದಿಂದ ಗೋತ್ತಾಗದೇ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.

तेन च अनेन उपायेन दुर्विज्ञेयमपि सुविज्ञेयमभवत्।


ಅವನೇ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

और वह ही मोक्ष के लिए यतन करता है।


उसी प्रकार पूर्वस्यांशालायां भव इस लौकिक विग्रह में पूर्वा ङि शाला दि इस अलौकिक विग्रह में प्रकृत सूत्र से पूर्वा ङि इस दिशावाचक सुबन्त को प्रस्तुत सूत्र से “ दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां जः”' इस भव अर्थ में तद्धित अर्थ में विषय में शाला ङि इस समानाधिकरण का सुबन्त के साथ तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।

तथाहि पूर्वस्यां शालायां भव इति लौकिकविग्रहे पूर्वा ङि शाला ङिः इत्यलौकिकविग्रहे प्रकृतसूत्रेण पूर्वा ङि इति दिग्वाचकं सुबन्तं प्रस्तुतेन सूत्रेण "दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः" इति भवार्थे तद्धितार्थ विषये शाला ङि इति समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।


ಸ್ತೋಕಾತ್ ಮುಕ್ತಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತಃ ಇದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

स्तोकात् मुक्तः इति विग्रहे समासे स्तोकान्मुक्तः इति एकम् उदाहरणम्।


मन शरीर आदि द्वारा निरुद्ध किया यह अर्थ है।

मनः देहादिभिर्निरुद्धानित्यर्थः।


मित्रवरुणबिना किसी संकट के सुखप्रदान करने में समर्थ है।

मित्रावरुणौ निरवच्छिन्नस्य निरतिशयस्य च सुखस्य प्रदाने समर्थौ।


अष्टमाध्याये वर्णितो ब्रह्मोपलब्धेरुपदेशः।

आठवें अध्याय में वर्णित ब्रह्म प्राप्ति का उपदेश है।


ಅದರಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ  ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ .

उससे यत् प्रत्ययान्त का यह अर्थ है।


ಈ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಸದಾನಂದಯೋಗೀಂದ್ರರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕಃ ತು ಜ್ಞಾತೃಜ್ಞಾನಾದಿವಿಕಲ್ಪಲಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುನಿ ತದಾಕಾರಾಕಾರಿತಾಯಾಃ ಚಿತ್ತವೃತ್ತೇಃ ಅತಿತರಾಮ್ ಏಕೀಭಾವೇನ ಅವಸ್ಥಾನಮ್" ಅಂದರೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಜ್ಞಾತೃಜ್ಞಾನಲಯಾದಿಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ತದಾಕಾರಕಾರಿತದಿಂದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಒಂದಾಗುವುದನ್ನು ಅವಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.

इसलिए वेदान्तसार में सदान्दयोगीन्द्र के द्वारा कहा गया है- “निर्विकल्पकः तु ज्ञातृज्ञानादिविकल्पलयापेक्षया अद्वितीयवस्तुनि तदाकाराकारितायाः चित्तवृत्तेः अतितराम् एकीभावेन अवस्थानम्” अर्थात् निर्विकल्पक ज्ञातृज्ञानलयादि कि अपेक्षा से अद्वितीयवस्तु में तदाकाराकारिता से चित्तवृत्ति के एक होने को अवस्थान कहते हैं।


एतेषु अस्मिन् पाठे सामान्यम् आलोचनं विहितम्।

इन विषयों का इस पाठ में सामान्य रूप से आलोचन किया गया है।


ततः तद्धितेष्वचामादेः इति सूत्रेण आदिवृद्धौ यस्येति च इति सूत्रेण करीषगन्धिशब्दस्य इकारस्य लोपे च सति कारीषगन्ध् य इति रूपं भवति।

इसके बाद तद्धितेष्वचामादेः सूत्र से आदिवृद्धि होने पर और यस्येति च सूत्र से कारीषगन्धि शब्द के इकार का लोप होने पर कारीषगन्ध् य रूप होता है।


एवं "तत्पुरुषः" इत्यस्मात् सूत्रात् "शेषो बहुव्रीहिः" इत्यतः प्राग् सूत्रैः यः समासः विधीयते स तत्पुरुषसंज्ञको भवति।

ಹಾಗೆಯೇ ತತ್ಪುರುಷ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ "ಶೇಷೋ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ" ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾದ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಯಾವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.


अयं यथा जलान्नप्रकृत्यादिप्रदानेन जीवनं प्रददाति, सृष्टिञ्च करोति।

ಇದು ಹೇಗೆ ಜಲ ಅನ್ನ ಪ್ರಕೃತಿ ಆದಿ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ, ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


तत्र लौकिकविग्रहः परिनिष्ठितः अर्थाद् व्याकरणेन संस्कृतः।

यहाँ लौकिक विग्रह परिनिष्ठतः अर्थात् व्याकरण से संस्कृत।


ಸಂಸಾರಬಂಧದಿಂದ ಅಂದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸ್ಥೂಲ ದೇಹದವರೆಗು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದ ಬಂಧಸಮೂಹದಿಂದ ಮುಮುಕ್ಷಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

संसारबन्धनाद् अर्थात् सूक्ष्मात् अहंकारात् आरभ्य स्थूलदेहपर्यन्तम् अज्ञानकल्पिताद् बन्धसहमूहाद् मुमुक्षा।


ಈ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತಃ.

अस्य समासस्य कृष्णश्रितः इत्यादिकम् उदाहरणम्।


पतयन्ति - पत्-धातु से लट् प्रथमपुरुषबहुवचन में।

पतयन्ति - पत् - धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने ।


उसका और प्रथमान्त का सप्तम्यन्त पद से विपरिणाम होता है।

ಅದರ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮಾಂತದ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದದಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.


शिक्षाशास्त्रस्य यथार्थज्ञानलाभाय ग्रन्थोऽयम् अतीव उपादेयः अस्ति।

शिक्षा शास्त्र के यथार्थ ज्ञान लाभ के लिए यह ग्रन्थ अत्यधिक उपयोगी है।


वहाँ “एङहृस्वात् सम्बुद्धे:' इस सूत्र से एङन्त अग्नि इसके पर सम्बुद्धि हल् सकार का लोप होने पर अग्ने यह पद सिद्ध होता है।

ततः 'एङ्हस्वात् सम्बुद्धेः' इति सूत्रेण एङन्तात् अग्ने इत्यस्मात् परस्य सम्बुद्धिहलः सकारस्य लोपे अग्ने इति पदं सिध्यति।


ಅಥಾದಿಃ ಪ್ರಾಕ್ ಶಕಟೇಃ - ಇದು ಅಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ , ಶಕಟಿ ಶಕಟ್ಯಃ ಎಂದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಇದು ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .

अथादिः प्राक् शकटेः सूत्रार्थः- अधिकारोऽयम्, शकटिशकट्योरिति यावत्- अधिकारसूत्रमिदम्।


ಪುರೋಹಿತರ ಪ್ರಸಾದಭಕ್ಷಣವನ್ನು ಏನೆನ್ನುತ್ತಾರೆ?

पुरोहितानां प्रसादभक्षणं किम् इति उच्यते् ?


ಗಕಾರದ ಸಿದ್ಧಿದಾತೃ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.

गकार का का सिद्धिदातृत्व अर्थ है।


सूत्र का अर्थ - जिससे उत्तर चित् है, तथा जिससे पूर्व कोई शब्द नहीं है, ऐसा किंवृत्त शब्द से युक्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।

सूत्रार्थः - अविद्यमानपूर्वं चिदुत्तरं यत्किवृत्तं तेन युक्तं तिङन्तम् अनुदात्तं न भवति।


सूत्र का अर्थ है - दिव्-शब्द से परे झल् आदि विभक्ति को उदात्त नहीं होता है।

सूत्रार्थः भवति- दिव्-शब्दात् परेषां झलादिविभक्तीनाम् उदात्तत्वं न स्यात् इति।


प्राच्यादिचतुर्दिगन्तेषु आहवनीयमार्जालीयगार्हपत्याग्नीध्रीयस्थानेषु अग्निरस्ति।

प्राच्य आदि चारों दिशाओं में आहवनीयमार्जालीयगार्हपत्य आग्नीध्रीय स्थानों में अग्नि है।


ಗಮನಪ್ರವೃತ್ತಿಯಂತೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

गमनप्रवृत्तरिेव अपाकृता।


तत् तादृशं मे मनः शिवसङ्कल्पम् अस्त्विति।

वह उस स्वरूप वाला मेरा मन धर्मेष्ट होवे।


तथा न ही विपरीत भावना की निवृत्ति होती है।

ವಿಪರೀತಭಾವನೆಯು ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


इस प्रकार दधि आज्यादि द्रव्य गवादि पशु, ऋगादि चारों वेद, ब्राह्मण आदि मनुष्य, प्रकृतिस्थ सूर्यचन्द्र आदि सभी उसी प्रजापति के अङऱगों से उत्पन्न होने से कल्याणकारी है।

एवंरूपेण दध्याज्यादिद्रव्याणि गवादयः पशवः, ऋगादिवेदाः, ब्राह्मणादयो मनुष्याः, प्रकृतिस्थसूर्यचन्द्रादयः सर्वे एव तस्यैव प्रजापतेः अङ्गभूताः सन्तीति शिवम्।


तृतीय अध्याय में अग्निहोत्र के लिये और चातुर्मास्य यज्ञ के लिए उपयोगी मन्त्रों का विवरण किया है।

तृतीयाध्याये अग्निहोत्राय चातुर्मास्याय च यज्ञाय उपयोगिनाम् मन्त्राणां विवरणं कृतम् अस्ति।


ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷಂಗಹೀನರೋ, ಎಲ್ಲ ಸಂಕಲ್ಪಗಳ ಸಂನ್ಯಾಸಿ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರು, ಜಿತಾತ್ಮರು, ಪ್ರಶಾಂತರು, ಸಮಾಹಿತರು, ಶೀತಾದಿಬಾಹ್ಯದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ ಸ್ಥಿತಿಯವರು, ಮಾನ ಅಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸಮವಾದವರು, ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತರಾದವರು, ಕೂಠಸ್ಥರು, ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಂಚನರೇ ಮೋದಲಾದವರು ಯೋಗಾರೋಢರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ.

इत्थम् विषयेषु कर्मसु अनुषङ्गहीनः, सर्वसंकल्पसंन्यासी, जितेन्द्रियः, जितात्मा, प्रशान्तः, समाहितः, शीतादिबाह्यद्वन्द्रेषु समः, मानापमानादि-मानसद्वन्द्वेषु समः, ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा, कूटस्थः, समलोष्टाश्मकाञ्चनः एव योगारूढः इति लक्ष्यते।


तत्पुरुषपाठे सामान्यतत्पुरुषविधायकानि अष्टौ सूत्राणि समुल्लिखितानि।

ತತ್ಪುರುಷ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ಪುರುಷ ವಿಧಾಯಕ ಎಂಟು ಸೂತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.


धनलाभः तथा महान् भवतु येन ते धनानाम् ईश्वराः भवेयुः।

ಧನ ಲಾಭವು ಇಷ್ಟೆ ಇರುತ್ತದೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಅವರು ಧನದ ಸ್ವಾಮಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.


एवञ्च अस्य अर्थः भवति ऋतः नात् इति।

ಹಾಗೆಯೇ ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಋತಃ ನಾತ್.


छन्दोज्ञानेन वेदस्य सम्यक् पाठः भवति, पठितृमनसि च आनन्दोद्भवः भवति।

छन्द ज्ञान से वेद का उचित पाठ होता है, पढने वाले के मन में आनन्द उत्पन्न होता है।


ಇದರ ನಂತರ ಚಾಪ್ ಇದರ ಚಕಾರದ ಚುಟೂ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ , ಪಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಇತ್ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

ततः चापः चकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्, पकारस्य हलन्त्यम् इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्, तस्य लोपः इति सूत्रेण उभयोः लोपे सति कारीषगन्ध्य आ इति स्थितिः भवति।


समानम् एकम् अधिकरणं वाच्यं ययोः समानाधिकरणे पद में बहुब्रीहि समास है।

ಸಮಾನಮ್ ಏಕಮ್ ಅಧಿಕರಣಂ ವಾಚ್ಯಂ ಯಯೋಃ ತೆ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಮ್  ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿಯಾಗಿದೆ.


बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम् इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम् इन दो पदों की यहाँ अनुवृति है।

बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम् इति सूत्रात् प्रकृत्या इति, पूर्वपदम् इति च पदद्वयम् अनुवर्तते।


वहाँ नित्यादिकर्मो के द्वारा चित्त की शुद्धि को जाती है।

तत्र नित्यादिकर्माणि चित्तशुद्धये क्रियन्ते।


विष्णोः त्रयाणां पादानां विषये प्राचीनकालादेव वर्णनं दृश्यते।

ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಪಾದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಣನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.


देवब्रह्मणोरनुदात्तः इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।

देवब्रह्मणोरनुदात्तः इति सूत्रं व्याख्यात।


५. मुण्डकोपनिषदि निगद्यते “न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः।

5. मुण्डकोपनिषद् में कहा गया हैं कि “न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः।


इस मन्त्र की ऋषिका श्रद्धा है, जो कामगोत्र में उत्पन्न हुई।

ಈ ಮಂತ್ರದ ಋಷಿಕಾ ಶ್ರದ್ದಾಳೆ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ, ಯಾರು ಕಾಮಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.


वेद में द्यावा पृथिवी यह एक बहुत चर्चित देवता युगल है।

ವೇದದಲ್ಲಿ ದ್ಯಾವಾ ಪೃಥ್ವೀ ಇದು ಒಂದು ಚರ್ಚಿಸುವ ದೇವತೆಯೇ ಯುಗಳವಾಗಿದೆ.


समासः पदविधिषु अन्यतमः।

समास पदविधियों में अन्यतम है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ,ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.

अतः गतिसंज्ञके परे गतिसंज्ञकः अनुदात्तः भवति इति सूत्रार्थः जायते।


प्रथममन्त्रे उक्तं यद् अहम् अग्निम् स्तौमि।

प्रथम मन्त्र में कहा गया है की में अग्नि की स्तुति करता हूँ।


मन के असत्व होने से सुषुप्ति में उसकी अनुपलब्धि होती है।

ಮನಸ್ಸಿನ ಅಸತ್ವದಿಂದ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಉಪಲಬ್ಧಿಯು ಇಲ್ಲ.


किं कारणशरीरम्?

कारण शरीर किसे कहते हैं?


परन्तु सुराजन् इत्यत्र सु इति पूजनार्थकम्।

परन्तु सुराजन् यहाँ सु प्रत्यय पूजनार्थक है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಲಕ್ಷಣವು ವೇದಾಂತಸಾರದಂತೆ - "ಅಸ್ಮಿನ್ ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮಾಂತರೇ ವಾ" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

इसलिए अधिकारी के लक्षण में वेदान्तसार में - “ अस्मिन् जन्मनि जन्मान्तरे वा” इस प्रकार से कहा गया है।


तथापि यः काम्यानि कर्माणिवर्णाश्रमकर्मरूपेण प्राप्तानि चेत् तानि यदि निष्कामभावनया क्रियन्ते ।

ಆದರೂ ಯಾವ ಕಾಮ್ಯ ಕಾರ್ಮಗಳು ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಕರ್ಮರೂಪದಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕಾಮಭಾವನೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು.


ಅಂದರೆ ಐಕ್ಯಶಬ್ದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಂತೆ ಗೌಣದ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ.

अर्थात् ऐक्यशब्देन अत्र नीरक्षीरवत् गौणम् ऐक्यं न विवक्षितम्।


इस प्रकार अवस्थाओं से भिन्न और कोई अवस्था जीव को नहीं होती है।

एताभ्यः अवस्थाभ्यः भिन्ना काचिदवस्था जीवस्य नास्ति एव।


लोमान्त के समासान्त में अवलोमम् उदाहरण बना।

लोमान्तस्य समासान्ते अवलोमम् इत्युदाहरणम्।


अतः बाद के काल में वार्तिककार ने कुछ वार्तिकों की रचना की है।

ಹೀಗಾಗಿ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ತಿಕರು ಕೆಲವು ವಾರ್ತಿಕರನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.


नित्यं वस्तु किं भवति। यत् कालत्रये एव तिष्ठति तत् नित्यं वस्तु।

नित्य वस्तु किसे कहते हैं जो तीनों कालों में होती है वह नित्य वस्तु कहलाती हे।


अथर्ववेदस्य ब्रह्मवेद- अङ्गिरोवेद-अथर्वाङ्गिरसवेदादीनि नामानि अपि प्रसिद्धानि सन्ति।

अथर्ववेद के ब्रह्मवेद-अङिगरावेद-अथर्वाङिगरसवेद आदि नाम भी प्रसिद्ध है।


वहाँ उपकृष्ण शब्द से तृतीया एकवचन की विवक्षा में टाप् प्रत्यय उपकृष्ण टा इस स्थिति में सुप् का लोप प्राप्त को बाधकर “नाव्ययी भावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः'' इस सूत्र से टा प्रत्यय का नित्य अमादेश प्राप्त होता है।

ಅಲ್ಲಿ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಶಬ್ದದಿಂದ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನದ ವಿವಕ್ಷವಿದ್ದಾಗ ಟಾ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಟಾ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಲುಕ್ ಇದನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತ ""ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಾ ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಿತ್ಯ ಅಮಾದೇಶವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.


सामवेद के ही उपनिषदों में दूसरा ही छान्दोग्य उपनिषद् है।

ಸಾಮವೇದದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಛಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತು.


एवं सुब्रह्मण्योम् इत्यत्र अन्तिमः ओकारः स्वरितः इति सिद्धम्।

इस प्रकार 'सुब्रह्मण्योम्' यहाँ पर अन्तिम ओंकार स्वरित सिद्ध है।


मन स्वास्थ्य के विना कार्य में प्रवृत्त नहीं होता है।

ಮನಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


ಅಲಂಕೃತ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಷಾ ದೇವಿಯ ಆಕರ್ಷಕ ರೂಪ ಮತ್ತು ಅವಳ ವ್ಯವಹಾರದ ವರ್ಣನೆಯು ಹೃದಯವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. - "ಜಾಯೇವ ಪತ್ಯ ಉಶತೀ ಸುವಾಸಾ ಉಷಾ ಹಸ್ರೇವ  ನಿರಿಣೀತೇ ಅಪ್ಸಃ. "

अलङ्कृतवर्णनावसरे उषायाः मनोहररूपस्य व्यापारस्य च हृदयग्राहि वर्णनं प्राप्यते - जायेव पत्या उशती सुवासा उषा हस्रेव निरिणीते अप्सः।


यहाँ शतृप्रत्यय की इत्संज्ञा होती है।

ಇಲ್ಲಿ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.


ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮರ್ಥ ಪದ ಬರುತ್ತದೆ.

समर्थः पदविधिः इस सूत्र से समर्थ पद आता है।


ಹಾಗೆಯೇ ನಖನಿರ್ಭಿನ್ನಃ , ದಾತ್ರಲೂನಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು .

एवं नखनिर्भिन्नः, दात्र॑लूनः इत्यादौ अपि बोद्धव्यम्।


इस सूक्त में दान-महिमा का सुन्दर वर्णन है।

ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ದಾನ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.


अनात्मसु आत्मत्वबुद्धितः आवरणम् अनुमीयते।

अनात्म में आत्मबुद्ध करने से आवरण बढ़ाता है।


परिनिष्ठितत्वात्साधुर्लौकिकः।

परिनिष्ठतत्व से साधुः लौकिक विग्रह होता है।


"ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೊರನುದಾತ್ತಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?

देवब्रह्मणोरनुदात्तः इति सूत्रस्य कोऽर्थः?


इसलिए ही उसके शरीर के समान वृद्धि तथा क्षय भी नहीं होते हैं।

अत एव शरीरवत् वृद्धिर्वा क्षयो वा न स्तः।


ಅದರಿಂದ "ಚಿತಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ದೇವ ಶಬ್ದದ ಅಂತಿಮ ಅಚ್ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

उसको 'चितः' इस सूत्र से अच्-प्रत्ययान्त देव शब्द का अन्तिम अच् अकार को उदात्त स्वर की प्राप्ति होती है।


ಸಮಾಧಿಯ ಲಕ್ಷಣವು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ.

तथाहि समाधिलक्षणं तेनैवं विधीयते -


किन्तु ऐतरेय तथा शाङखायन निश्चय से ही ब्राह्मण द्रष्टा ऋषि है।

किन्तु ऐतरेयस्तथा शाङ्खायनः च निश्चयेन एव ब्राह्मणद्रष्टारौ ऋषी स्तः।


ಅಗ್ನಿಯ ಅನೇಕ ಪಶುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

अग्निः बहुत्रैव विविधैः पशुभिः सह तुलितः।


(पञ्चदशी-१.१७) सुषुप्तौ प्राज्ञः आत्मना ऐक्यं प्राप्नोति।

( ಪಂಚದಶೀ - ೧.೧೭ ) ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಜ್ಞವು ಆತ್ಮದಿಂದ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.


ಆಗಮವು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಸತ್ಯ ಎಂದು

आगम कहते हैं कि ब्रह्म ही सत्य है।


अवशिष्ट त्रिपाद् विनाश रहित सत् अर्थात् प्रकाशरूप में अवस्थित है।

ಅವಶಿಷ್ಟ ತ್ರಿಪಾದ್ ವಿನಾಶ ರಹಿತವಾದ ಸತ್ ಅಂದರೆ ಪ್ರಕಾಶರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.


परन्तु अर्वाचीनानां मध्ये मन्त्रगणनाप्रसङ्गे यत् वैषम्यम् अस्ति तत्तु भ्रमजनितम् एव ।

ಆದರೆ ಮಂತ್ರಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವೈರುಧ್ಯವು ಕೇವಲ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.


ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ನಾಶದಿಂದ ವಿಷವು ಇಲ್ಲ.

सुषुप्तौ मनसः विलयात् विषयः नास्ति।


ಈ ಕೌಷೀತಕಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪನಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.

एषा कौषीतकिब्राह्मणोपनिषत् तथा संहितोपनिषत् च अध्यायस्य पुरोभागे वर्तेते।


प्राचीन धर्मसमाज-व्यवहार-आदि विषयों का ज्ञान वेद ही करा सकते है।

ಪ್ರಾಚೀನ ಧರ್ಮಸಮಾಜ - ವ್ಯವಹಾರ - ಆದಿ ವಿಷಯಗಳ ಜ್ಞಾನವು ವೇದದಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಡಿಸಬಹುದು.


ವೇದವು ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಕಾಂಡವೆಂದು ದ್ವಿವಿಧ.

वेदः कर्मकाण्डः ज्ञानकाण्डश्चेति द्विविधः।


जैसा कि शतपथ ब्राह्मण में कहा है - "अथ यस्मात् पुरुषमेधो नामेमे वै लोकाः पूरयमेव पुरुषोऽयं पवते सोऽस्यां पुरि शेते तस्मात् पुरुषः।"

यथोक्तं शतपथब्राह्मणे - "अथ यस्मात् पुरुषमेधो नामेमे वै लोकाः पूरयमेव पुरुषोऽयं पवते सोऽस्यां पुरि शेते तस्मात् पुरुषः।"


१७॥ व्याख्या- अद्भ्यः संभृत इति उत्तरनारायणेन आदित्यम् उपस्थाय इति (१.३.६.२.२०) षट् कण्डिका उत्तरनारायाणम्।

೧೭. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಅಭ್ದ್ಯಃ ಸಂಭೃತ ಇತಿ ಉತ್ತರನಾರಾಯಣೇನ ಆದಿತ್ಯಮ್ ಉಪಸ್ಥಾಯ ಇತಿ (೧.೩.೬.೨.೨೦) ಷಟ್ ಮಂತ್ರ ಉತ್ತರನಾರಾಯಣನಿಂದ.


೮. ಜಜಾನ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?

8. जजान का लौकिक रूप क्या है?


पर्वत में विद्यमान (तुम्हारी) नौका समुद्रजल से छिन्न नही होगी।

पर्वते विद्यमाना ( तव ) नौका समुद्रजलेन छिन्ना न स्यात्।


3 सगुणब्रह्मोपासनायाः भेदाः कति के च।

3 सगुण ब्रह्म कौ उपासना के कितने भेद होते हैं तथा वे कौन-कौन से हैं?


पाणिनि से भी प्राचीन ये है।

पाणिनेः अपि प्राचीनतरः अयम् अस्ति।


तुश्च पश्यश्च पश्यताः च अहः च इति तुपश्यपश्यताहाः तैः तुपश्यपश्यताहैः इति द्वन्द्वसमासः।

ತುಶ್ಚ ಪಶ್ಯಶ್ಚ ಪಶ್ಯತಾಃ ಚ ಅಹಃ ಚ ಇತಿ ತುಪಶ್ಯಪಶ್ಯತಾಹಾಃ ತೈಃ ತುಪಶ್ಯಪಶ್ಯತಾಹೈಃ ಎಂಬುದು ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.


ಅಲ್ಲಿ "ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ" ಎಂಬ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ನಪುಂಸಕವನ್ನು ವಿಧಾನಿಸುವ ಒಂದು ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

वहाँ “अव्ययीभावश्च'' अव्यय भाव का नपुंसकत्वविधायक सूत्र है।


कामायनीश्रद्धायाः अतीव रोचकवर्णनं सूक्ते अस्ति - श्रद्धयाग्निः समिध्यते श्रद्धया हूयते हविः।

'ಕಾಮಾಯನಿಶ್ರದ್ಧೆಯ' ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕವಾದ ವಿವರಣೆಯು ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿದೆ - "ಶ್ರದ್ಧಯಾಗ್ನಿಃ ಸಮಿಧ್ಯತೇ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಹೂಯತೇ ಹವಿಃ"


ಆತರದ ವಾಕ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

तादृशस्य च वाक्यस्य प्रकृतसूत्रेण एकश्रुतित्वं विधीयते।


पुरुष के किस अङ्ग से क्या उत्पन्न हुआ, इसकी मन्त्रानुसार व्याख्या करो।

ಪುರುಷನ ಯಾವ ಅಂಗದಿಂದ ಏನು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು, ಇದರ ಮಂತ್ರಾನುಸಾರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.


यशसम् यह रूप कैसे सिद्ध होता है?

यशसम् इति रूपं कथं सिद्धम्?


ಕುರು ಲೌಕಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡೆಯ ವಿಷಯದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.

इसलिए दूसरा  विषय होता है।


सूत्रे "प्रत्ययः", "ङ्याप्प्रातिपदिकात्", "परश्च", "तद्धिताः" "समासान्ताः" इत्येतानि अधिकृतानि।

सूत्र में "प्रत्ययः","ङ्याप्प्रातिपदिकात्", "परश्च", "तद्धिताः" "समासान्ताः"  ये अधिकृत सूत्र है।


तथाहि भाष्यसम्मतिः- क्रियाणां यज्ञादीनाम् इह जन्मनि जन्मान्तरे वा अनुष्ठितानाम् उपात्तदुरितक्षयहेतुत्वेन सत्त्वशुद्धिकारणानां तत्कारणत्वेन च ज्ञानोत्पत्तिद्वारेण ज्ञाननिष्ठाहेतूनाम् (गीता.भा.३.४) ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात् पापस्य कर्मणः।

ಭಾಷ್ಯವು - ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಯಜ್ಞಾದೀನಾಂ ಇಹ ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮಾಂತರೇ ವಾ ಅನುಶ್ಠಿತಾನಾಮ್ ಉಪಾತ್ತದುರಿತಕ್ಷಯಹೇತುತ್ವೇನ ಸತ್ವಶುದ್ಧಿಕಾರಣಾನಾಂ ತತ್ಕಾರಣತ್ವೇನ ಚ ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಹೇತೂನಾಮ್ (ಗೀತಾ.ಭಾ.೩.೪) ಜ್ಞಾನಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಪುಂಸಾಂ ಕ್ಷಯಾತ್ ಪಾಪಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ |


ತಿಸೃಭ್ಯ ಈ ಪದವು ಪಂಚಮೀ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಸ್ಮಾದಿದ್ಯುತ್ತರಸ್ಯ ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಯ ಈ ಪದವು ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

तिसृभ्य इत्यत्र पञ्चमीविधानात् तस्मादित्युत्तस्य इति परिभाषया अत्र परस्य इति पदमत्र उपतिष्ठते।


अत्र पुरुषस्य आध्यात्मिककल्पनायाः एकं भव्यं निदर्शनं विद्यते।

यहाँ पुरुष की आध्यात्मिक कल्पना का एक भव्य निदर्शन है।


"षष्ठी" इति सूत्रेण अत्र समासः क्रियते।

“षष्ठी'' इस सूत्र से यहाँ समास किया जाता है।


ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ - "ದಿಶಾವಾಚಕ ಪೂರ್ವಪದವು ಯಾವುದರದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಶೈಷಿಕದ ಭವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಸಂಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ತದ್ಧಿತವು ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

एवं च सूत्रार्थः भवति - "दिशावाचकं पूर्वपदं यस्य तस्मात् प्रातिपदिकाद् शैषिके भवाद्यर्थ असंज्ञायां गम्यमानायां तद्धितः ञप्रत्ययो भवति" इति।


एवं येषां नक्षत्राणां दर्शनं सुलभं भवति तेषां नक्षत्राणां प्रथमम् अरुन्धतीत्वेन परिचयं कृत्वा ततश्च एकैकस्य निरासं कृत्वा अन्ते मुख्यस्य अरुन्धतीनक्षस्य प्रदर्शनं क्रियते।

ಹೀಗೆ ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರಗಲ ದರ್ಶನ ಸುಲಭವೋ ಆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಅರುಂಧತೀ ಎಂದೇ ಪರಿಚಯಿಸಿ ಆಮೇಲೆ ಒಂದೊಂದನ್ನೇ ನಿರಾಸವಾಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅರುಂಧತೀ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು.


ಹೇಗೆ ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದಿಪ್ರಮಾಣಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಅವಿಷಯೀಕರಣವು.

यथा छान्दोग्योपनिषदि अद्वितीयवस्तुनः प्रत्यक्षादिप्रमाणान्तरेण अविषयीकरणम्।


'ಕ್ರಿಯಾಗ್ರಹಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ' ಇದರಿಂದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾನವಾಗುವುದರಿಂದ ಚತುರ್ಥೀ ಆಯಿತು.

“ क्रियाग्रहणं कर्त्तव्यम्' इससे कर्म में सम्प्रदान होने से चतुर्थी हुई।


ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿರುವ ತೃಣ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ .

दुव्यषां तृणधान्यानां च आदिः उदात्तः भवति।


वाणी को अपने पक्ष में लाने के लिए गन्धर्व प्रयत्नशील हुए।

ವಾಣಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕರೆತರಲು ಗಂಧರ್ವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.


भाष्यकार  दुर्गाचार्य ने भी अपने आप को “कपिष्ठल वसिष्ठ' ऐसा कहा है (“' अहञ्च कापिष्ठलो वाशिष्ठः” निरुक्तरीका ४/४)।

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರ ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯರು ಕೂಡ ತನ್ನನ್ನು ಕಪಿಷ್ಠಲ ವಸಿಷ್ಠ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.


अस्मिन् प्रकरणे तिङन्तपदानां कः स्वरविशेषः इति आलोच्यः विषयः अस्ति।

इस प्रकरण में तिङन्त पदों का क्या स्वर विशेष है इस आलोचना का विषय है।


वह रथ विद्युत् के समान अन्तरिक्षलोक में शोभित होता है।

स रथः विद्युत् इव अन्तरिक्षलोके शोभितः भवति।


वहाँ पर ज्ञान में परम प्रमाण वेद ही होते हैं।

तत्र ज्ञाने परमं प्रमाणं वेदाः एव।


देवता विषय में यास्कमत और कात्यायनमत निरुक्तकार यास्क के मत में सभी देवों का मूल अग्निः ही है।

ದೇವತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾಸ್ಕಮತ ಮತ್ತು ಕಾತ್ಯಾಯನಮತ, ನಿರುಕ್ತಕಾರ ಯಾಸ್ಕಮತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲ ಅಗ್ನಿ.


೪. ಅಧಿಕರಾ ಸಿಕ್ಕಮೇಲೆ ಮುಮುಕ್ಷುವು ಹೇಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡಬೇಕು ?

4 लब्धाधिकार मुमुक्षु को किस प्रकार से ब्रह्म का अन्वेषण करना चाहिए?


तृतीयासमासत्वात् नेदं सूत्रं समासं बाधते।

ತೃತೀಯ ಸಮಾಸವಾಗುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ.


"सह सुपा" इति सूत्रं "इवेन सह समासो विभक्त्यलोपश्च" इति वार्तिकम् अस्य समासस्य विधायकम्।

"ಸಹ ಸುಪಾ" ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು "ಇವೇನ ಸಹ ಸಮಾಸೋ ವಿಭಕ್ತ್ಯಲೋಪಾಶ್ಚ" ಈ ವಾರ್ತಿಕ ಈ ಸಮಾಸದ ವಿಧಾಯಕವಾಗಿದೆ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.


ततः "कृत्तद्धितसमासाश्च" इति सूत्रेण पूर्वा सु इषुकामशमी सु इति समासस्य प्रातिपदिकत्वात् "सुपो धातुप्रातिपदिकयोः" इत्यनेन सूत्रेण सुपः सुद्वयस्य लुकि पूर्वा इषुकामशमी इति भवति।

इसके बाद “'कृत्तद्धितसमासाश्च'' इस सूत्र से पूर्वा सु इषु कामशमी सु इय समास का प्रातिपडिकत्व होने से “सुपो धातु प्रतिप्रातिपदिकयोः'' इस सूत्र से सुप् के दो सूत्रों का लोप होने पर पूर्वा इषु कामशमी होता है।


೭. ಕೊಲ್ಲುವುದು.


ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವುದು.


"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ","ಸಹಸುಪಾ","ತತ್ಪುರುಷಃ", ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

“'प्राक्कडाराल्समासः'', “सहसुपा'', “तत्पुरुषः'” ये तीन सूत्र अधिकृत (अधिकार) सूत्र हैं।


अस्मिन् सन्दर्भ ध्यातव्यम् इदम् अस्ति यत्- जयन्तभट्टेण न्यायमञ्जर्याम् अथर्ववेदस्य एव प्राथमिकत्वम् उद्घोषितम् - "तत्र वेदाश्चत्वारः, प्रथमोऽथर्ववेदः" इति।

इस सन्दर्भ में यहाँ यह ध्यान रखना चाहिए की जयन्त भूट ने न्यायमञ्जरी में अथर्ववेद की ही प्राथमिकता की उदगोषणा की है - “वहाँ चारों वेद में, प्रथम अथर्ववेद'' है।


आमन्त्रिते इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्।

’ಆಮಂತ್ರಿತೇ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.


ಆಗ ಇಂದ್ರನು ಪರ್ವತ ಶಿಖರದ ತರಹವೇ ಇರುವ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ವಜ್ರದಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು.

तब इन्द्र ने पर्वत शिखर के तुल्य कन्धो पर वज्र से प्रहार किया।


ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .

सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।


तिङन्त से परे गोत्रादि अनुदात्त होता है।

ತಿಙಂತದ ನಂತರವಿರುವ ಗೋತ್ರಾದಿ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


तेन मनः इत्यस्य मन्नन्तात् इत्यर्थो भवति।

उससे मनः का मन्नन्तात् यह अर्थ होता है।


ತ್ರಿಧಾ ಬದ್ದೋ ವೃಷಭೋ ರೋರವೀತಿ ಮಹೋದೇವೋ ಮರ್ತ್ಯಾಮ್ ಅವಿವೇಶ" ಎಂದು.

त्रिधा बद्धो बृूषभो रोरवीति महोदेवो मत्याम् आविवेश।। इति।।


वेदभागस्य सूचकः ब्राह्मणशब्दः कस्मिन् लिङ्गे भवति।

ವೇದಭಾಗದ ಸೂಚಕವಾಗಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದವು ಯಾವ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?


ಏಳನೇ, ಎಂಟನೇ ಮತ್ತು ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಪ್ರಪಾಠಕಗಳಲ್ಲಿ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತು ಇದೆ.

सातवें, आठवें और नौवें प्रपाठकों में तैत्तरीय उपनिषद् है।


अतः उगिदन्तात् प्रातिपदिकात् भवत् इत्यतः उगितश्च इति सूत्रेण ङीप्प्रत्ययः भवति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಉಗಿದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಭವತ್ ಇದರಿಂದ ಉಗಿತಶ್ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.


अंधकार में प्रकाश किरण के समान, ये आख्यान पाठक हृदय के उद्ठिग्न चित्त में शान्ति और शीतलता प्रदान करता है।

ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣದಂತೆ, ಈ ಆಖ್ಯಾನವು ಓದುಗರ ಉದ್ವಿಘ್ನ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.


ಅನುದಾತ್ತೇ ಪದಾದೌ ಉದಾತ್ತೇನ ಏಕಾದೇಶಃ ಸ್ವರಿತೋ ವಾ ಎಂದು ಸೂತ್ರಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.

अनुदात्ते पदादौ उदात्तेन एकादेश स्वरितो वा इति पदयोजना।


ಪ್ರಮಾಣಮ್, ಉಪನಿಷತ್, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಂ, ಭಗದ್ಗೀತಾ ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರಂಥಗಳು.

प्रमाणम् उपनिषद् ब्रह्मसूत्रं भगवद्गीता इत्यादयो ग्रन्थाः।


वेदान्त के मत में जो मोक्ष का प्रयोजन है।

वेदान्तस्य यत् मोक्षाख्यं प्रयोजनम् अस्ति।


'ಅಂಗ್ಯಂತೆ ಜ್ಞಾಯಂತೆ ಅಮೀಭಿರಿತಿ ಅಂಗಾನಿ' ಅಂದರೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನಿಂದಾದರು ಸ್ವರೂಪದ ಜ್ಞಾನದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಅಂಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

` अडऱ्यन्ते ज्ञायन्ते अमीभिरिति अङ्गानि' अर्थात् जिससे किसी भी वस्तु के स्वरूप ज्ञान में सहायता प्राप्त होती है, उसको अङ्ग कहते हैं।


ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ಪದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶಿರಾದಿ ಧರ್ಮಗಳು ಇವೆಯೋ ಅವು ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು.

इसी प्रकार सर्प के जो जो धर्म होते हैं वे सभी रस्सी मे कल्पित किये जाते है।


ಸರಳಾರ್ಥ- ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ನೂತನ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

सरलार्थः- अग्निः प्रचीनैः नूतनैश्च ऋषिभिः स्तुत्यः।


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.

इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।


४५ . बहुव्रीहिसमासलक्षणे प्रायेण इति पदं किमर्थम्?

45. बहुव्रीहि समास लक्षण में प्रायेण क्यों लिया गया है।


ವರ್ಗವೆಂದರೆ ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಜ್ಞೆ.

वर्ग तो ऋचा के समुदाय की संज्ञा है।


ಸ ಯತಿಥೀಂ ತತ್ಸಮಾಂ ಪರಿದಿದೇಷ ತತಿಥೀಂ ಸಮಾಂ ನಾವಮುಪಕಾಲ್ಪ್ಯೋಪಾಸಾಂಚಕ್ರೇ ಸಽಅಔಘಽ ಉತ್ಥಿತೆ ನಾವಮಾಪೇದೆ ತಂ ಸ ಮತ್ಸ್ಯ ಉಪನ್ಯಾಪುಪ್ಲುವೇ ತಸ್ಯ ಶೃಂಗೆ ನಾವಃ ಪಾಶ ಪ್ರತಿಮುಮೋಚ ತೇನೈತಮುತ್ತರಂ ಗಿರಿಮತಿದುದ್ರಾವ ।।

स यतिथीं तत्स॒मां परिदिदेष ततिथीं समां नावमुपकाल्प्योपासांचक्रे स ऽअऔघऽ उत्थिते नावमापेदे तं स मत्स्य उपन्यापुप्लुवे तस्य शुडऱगे नावः पाश प्रतिमुमोच तेनैतमुत्तरं गिरिमतिदुद्राव॥५ ॥


इस प्रकार दुःखम् अतीतः दुःखातीतः, नरकं पतितः नरकपतितः, ग्राम गतः ग्रामगतः, ग्रामं अस्त्यस्तः ग्रामाम्त्यस्तः, यामं प्राप्तः ग्राम प्राप्तः संशयम् आपन्नः संशयापन्नः आदि इस सूत्र के उदाहरण है।

एवमेव दुःखम् अतीतः दुःखातीतः, नरकं पतितः नरकपतितः, ग्रामं गतः ग्रामगतः, ग्राममत्यस्तः ग्रामात्यस्तः, ग्रामं प्राप्तः ग्रामप्राप्तः, संशयम् आपन्नः संशयापन्नः इत्यादिकम् एतस्य सूत्रस्योदाहरणम्।


ಅಧಿಹರಿ ಇದರ ಹರೌ ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.

अधिहरि इसका हरौ यह लौकिक विग्रह है।


संहिता ब्राह्मण के विषय की भिन्नता संहिता का और ब्राह्मण के स्वरूप विषय में बहुत अंतर दिखाई देता है।

संहिताब्राह्मणयोः विषयस्य पार्थक्यम् संहिताया ब्राह्मणस्य च स्वरूपविषये महत् पार्थक्यं परिलक्ष्यते।


इस प्रकार आचार्यों के यहाँ तीन गण उपलब्ध होते है - १ माण्डुकेय गण, २ शाङखायन गण, ३ और आश्वलायन गण।

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆಚಾರ್ಯರ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - (೧) ಮಾಂಡೂಕೇಯ ಗಣ, (೨) ಶಾಂಖಾಯನ ಗಣ, ಮತ್ತು (೩) ಆಶ್ವಲಾಯನ ಗಣ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.


किम्-शब्द से 'किमोऽत्' इस सूत्र से अद् आदेश होता है।

किम्-शब्दात् 'किमोऽत्' इति सूत्रेण अदादेशः भवति।


उदाहरणम् -  अपन्थाः इति।

ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿದೆ ಅಪಂಥಾಃ.


और बाद में चित् शब्द विद्यमान है।

परं च चिच्छब्दः विद्यते।


ಕಳೆದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಂಹಿತಾ ಗಣಿತ ಜಾತಕ ಆಖ್ಯಾನ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

गच्छता कालेन इदं शास्त्रं संहितागणितजातकायख्येषु त्रिषु भागेषु आत्मानं प्रकटीचकार।


ಅದು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವು.

तत् प्रायश्चित्तम्।


ನಿರ್ವೋಢಾ - ನಿರ್ ಪೂರ್ವಕ ವಹ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಟ್ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

निर्वोढा - निर् पूर्वक वह-धातु से लुट एकवचन में वैदिक प्रयोग है।


ಉದಾಹರಣೆ- ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ರಾಜ್ಞಾಂ ಮತಃ.

उदाहरणम् - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा राज्ञां मतः इति।


स्वपितीति अस्य जीवस्य लोकप्रसिद्धं नाम भवति।

स्वपिति यह इस जीव का लोकप्रसिद्ध नाम होता है।


ಉಪನಿಷತ್ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸರಳ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

उपनिषद् अतिसरलशैल्यां तत्त्वं ग्राहयन्ति।


೮. ನಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಷ್ಟನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.

८. नश् - धातोः ष्टन्प्रत्यये बहुवचने।


सर्वे एव हि जलचरा अतिशयेन वर्धन्ते, स तु मत्स्यत्वादनाष्ट्रत्वाच्च बृहत्तमं वर्धत इति श्रुतिवचनम्।

ಎಲ್ಲಾ ಜಲಚರಗಳು ಅತ್ಯಧಿಕ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದು ವಿಶಾಲವಾದ ದೊಡ್ಡ ಮೀನುಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಧಿಕ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಇದು ಶೃತಿ ವಚನವಾಗಿದೆ.


प्रैषमन्त्रों को भी मैत्रावरुण ही पढ़ता है।

प्रैषमन्त्राः अपि मैत्रावरुणेन एव पठनीयाः।


वृत्रासुर के वधकाल में विष्णु ने इन्द्र की सहायता की।

वृत्रासुरस्य वधसमये विष्णुः इन्द्रस्य सहायतां विहितवान् ।


उससे ऋदन्तात् प्रातिपदिकात् नान्तात् और प्रातिपदिकात् प्राप्त होता है।

ಅದರಿಂದ ಋದಂತಾತ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ನಾಂತಾತ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


यह लोक प्रज्ञा चक्षु है तथा इस जगत की प्रतिष्ठा प्रज्ञा ही है।

ಈ ಲೋಕವು ಪ್ರಜ್ಞಾ ಚಕ್ಷುವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಲೋಕವು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ.


ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುಭ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿದೆ.

वह मेरा मन शुभसङ्कल्प वाला हो।


अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.


उसके ही साधनचतुष्टय सिद्ध होते है।

तस्यैव साधनचतुष्टयं सिद्ध्यति।


उदाहरण - इसका उदाहरण है - यस्मिन् विश्वानि पौंस्या (ऋ.१.६.९) इति, सुते देधिष्व नश्चनः (ऋ.१-३-६) इति।

ಉದಾಹರಣೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - "ಯಸ್ಮಿನ್ ವಿಶ್ವಾನಿ ಪೌಂಸ್ಯಾ" (ಋ.1.6.9) ಎಂದು, "ಸುತೇ ದೇಧಿಷ್ವ ನಶ್ಚನಃ" (ಋ.1.3.6) ಎಂದು.


ಈ ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆ ದ್ಯೂತನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

अस्मिन् अक्षसूक्ते तस्य द्यूतस्य विषये तथा तस्मात् जनानां विमुक्तिविषये उच्यते ।


“ शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानाम् " इस वार्तिक का क्या अर्थ है?

" शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानम् " इति वार्तिकस्यार्थः कः।


नः अस्मान् धृष्णु धृष्णुना तृतीयार्थे प्रथमा ।

ನಃ ಅಸ್ಮಾನ್ ಧೃಷ್ಣು ಧೃಷ್ಣುನಾ ತೃತೀಯಾ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ.


ವಾಯುಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಆರೋಗ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಲಭಿಸುವುದು.

वायोः शोधनेन सर्वेषाम् आरोग्यवर्धनस्य अवसरः प्राप्यते।


ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ ವೇದಾಂಗಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

अत्र अस्माकं वक्तव्यमिदं यत् निरुक्त-व्याकरणप्रभृतीनां वेदाङ्गानां अध्ययनेन एतेषां मन्त्राणाम् अर्थः बोधगम्यः भवति।


अग्निशब्दस्य अर्थः भवति- यः देवः यज्ञे प्रदत्तं हविः देवतानां कृते आदाय गच्छति सः अग्निः।

ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಯಾವ ದೇವ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಹವಿಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನೇ ಅಗ್ನಿ.


उसे प्रकृति स्वर पक्ष में आद्युदात्त होता है।

तेन प्रकृतिस्वरपक्षे आद्युदात्तः भवति।


ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಧನಾದಿಗಳ ಸಂಪತ್ತಿಗಳು ದೊರೆತ ನಂತರವು ಆ ಯಾಗದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಸುಖವಾಗಿ ಸೇರಿಸುತ್ತೇನೆ.

यजमान को धन आदि संपत्ति मिलाने के बाद वह याग के द्वारा तुम्हे ही सुख पहुँचाता है।


इदं त्रिकालवर्त्तनीम् अपि स्थितिं करतलामलकवत् करोति।

ಇದು ಮೂರು ಕಾಲಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.


ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ನೂತನ ಋಷಿಗಳಿಂದ.

प्राचीनैः नूतनैश्च ऋषिभिः ।


೨. ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.

2. इन्द्र का पराक्रम युक्त कार्यो का वर्णन करो।


यहाँ पञ्चमी इस प्रथमा एकवचनान्त तथा भयेन यह तृतीया एक वचनान्त पद हैं।

ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಮತ್ತು ಭಯೇನ ಇದು ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ.


८. अजहल्लक्षणा नाम किम्, ?

೮. ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದರೇನು ?


ಅಂದರೆ ಉದಾತ್ತದ ಲೋಪವನ್ನು ನಿಮಿತ್ತ ಮಾಡುವಾಗ "ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರೋದಾತ್ತಲೋಪಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಿರುತ್ತದೆಯೋ , ಅದರ ಅಪವಾದ ಭೂತವಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ.

अर्थात् उदात्तस्य लोपं निमित्तीकृत्य 'अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इति सूत्रेण अनुदात्तस्य स्थाने यत् उदात्तस्वरविधानं भवति, तस्य अपवादभूतं भवति एतत् सूत्रम्।


ಇದರಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಅಂತರ್ಭಾಗವು ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪದದಿಂದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

इससे प्रतीत होता है कि ब्राह्मण का ही अन्तरभाग अनुब्राह्मण पद से प्रयोग किया।


द्विपदात्मकं सूत्रमिदम्।

ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


विश्वेषां नराणां नयनाद् वैश्वानरः।

विश्व के नरों को ले जाने के कारण इसका नाम वैश्वानर है।


मन्त्रस्य होत्रा प्रयोज्यत्वात् अहं होता स्तौमीति लभ्यते।

मन्त्र का होता के प्रयोज्य होने से मैं होता स्तुति करता हूँ, यह अर्थ प्राप्त होता है।


सूत्र का अर्थ - यत परक ही परक तथा तु परक तिङन्त को छन्द विषय में अनुदात्त नहीं होता है।

सूत्रार्थः - यद्धितुपरं तिङन्तं छन्दसि विषये अनुदात्तं न भवति।


(ಕ) ಶ್ರವಣಮ್ (ಖ) ಮನನಮ್ (ಗ) ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಮ್ (ಘ) ವಿವೇಕ. ೪. ವಿಪರೀತಭಾವನೆಯ ನಿವರ್ತಕವು ಯಾವುದು ?

(क) श्रवण (ख) मनन (ग) निदिध्यासन (घ) विवेक 5. विपरीत भावना का निवर्तक क्या होता है?


೧.೬ "ಸುಪೋ ಧಾತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ" ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಧಾತುವಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅವಯವಗಳ ಸುಬಂತದ ಲುಕ್ (ಲೋಪ) ಆಗುತ್ತದೆ.

१.६ सुपो धातुप्रातिपदिकयोः सूत्रार्थः - धातोः प्रातिपदिकस्य च अवयवस्य सुपः लुक् भवति।


“दमो बाह्येन्द्रियाणां तद्वयतिरिक्तविषयेभ्यो निवर्तनम्” वेदान्त सार में दम कौ यह परिभाषा दी गई है।

“दमो बाह्येन्द्रियाणां तद्व्यतिरिक्तविषयेभ्यो निवर्तनम्" इति वेदान्तसारे उक्तम्।


ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

उनेक पूर्वजन्म में सम्पादित नित्यादि कर्मों के द्वारा उनका चित्त शुद्ध होता है।


९. अभ्यवहरासि इति रूपं कथं सिद्ध्येत्?

9. अभ्यवहरासि यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?


इस सन्दर्भ में यहाँ यह ध्यान रखना चाहिए की जयन्त भूट ने न्यायमञ्जरी में अथर्ववेद की ही प्राथमिकता की उदगोषणा की है - “वहाँ चारों वेद में, प्रथम अथर्ववेद'' है।

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು - ಜಯಂತಭಟ್ಟರಿಂದ ನ್ಯಾಯಮಂಜರಿಯಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಘೋಷಿತವಾಗಿದೆ - "ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು, ಮೊದಲನೆಯದು ಅಥರ್ವವೇದವಾಗಿದೆ" ಎಂದು.


ಆದರು ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ ಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥದಿಂದ ನಿಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ.

तथापि अत्र चार्थः अर्थात् समुच्चयः अर्थः निपातनाद्।


ಮಳೆಗಾಗಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ಔಷಧಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ತನ್ನನ್ನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಭುವನಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಅನ್ನವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಯಾವಾಗ ಪರ್ಜನ್ಯ ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಜಲದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

वृष्ट्यर्थं वाताः प्रवान्ति , विद्युतः समन्तात् संचरन्ति, ओषधयः प्रवर्धन्ते, स्वः अन्तरिक्षं पिन्वते, सर्वस्मै भुवनाय भूमिः अन्नम् उत्पादयति, यदा पर्जन्यः पृथिवीम् उदकेन अवति।


मित्रः प्राणरक्षकरूपेण प्रतिपादितः।

ಗೆಳೆಯನನ್ನು ಜೀವರಕ್ಷಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.


अविनश्वरं ब्रह्मलोकमित्यर्थः।

ಅವಿನಶ್ವರನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.


क्वाव॑रं मरुतः यहाँ पर उदात्त स्वरित के स्थान में एकादेश होता है।

’ಕ್ವಾವರಂ ಮರುತಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.


वाक् इन्द्रिय के ह्वारा निर्गत जिस अन्तःकरणवृत्युपहित चैतन्य से शब्दों का व्यवहार होता है।

ವಾಕ್ ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಹೊರಹೋದ ಯಾವ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿ ಉಪಹಿತ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಶಬ್ದಗಳ ವ್ಯವಹಾರವು ಆಗುತ್ತದೆ.


उदाहरण -अब्राह्मणः इत्यादि इस सूत्र का उदाहरण है।

ಉದಾಹರಣೆ - ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.


यत्र विद्वांसो मुक्तिं प्राप्नुवन्ति तत्र किञ्चिदप्यन्धकारो नास्ति प्राप्तमोक्षाश्च भास्वरा भवन्ति तदेवाप्तानां मुक्तिपदं ब्रह्म सर्वप्रकाशकमस्तीति।

ಎಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೋ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕತ್ತಲೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಮುಕ್ತಿಪದಗಳು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತವೆ.


अतः इस सूत्र का अर्थ होता है - तु, पश्य, पश्यत, अह शब्द से युक्त तिङन्त पद को अनुदात्त नहीं होता है, पूजा विषय गम्यमान होने पर।

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ತು, ಪಶ್ಯ, ಪಶ್ಯತ, ಅಹೈಃ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪೂಜಾಯಾಮ್ ಗಮ್ಯಮಾನಾಯಾಮ್ ಎಂದು.


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

अनेन सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासो विधीयते।


8 इसका अर्थ रहस्य होता है।

८. रहस्यम् इति अर्थः।


೬. ಅಧ್ಯಾರೋಪ ಎಂದರೇನು ?

6. अध्योरोपवाद किसे कहते हैं?


हव्यद्रव्यं च यथाक्रमं दधि दुग्धं च।

और हव्य द्रव्य यथा क्रम दही और दृध हैं।


एतत्सम्बन्धिनः एवंविधाः मन्त्राः सन्ति यैः शारीरिकदुर्बलता, मानसिकत्रुटि, दुःस्वप्न, अपशकुनादीनां निराकरणम् अपसरणञ्च भवति।

ಈ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮಂತ್ರವಿದೆ, ಯಾವುದು ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಮಾನಸಿಕ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ, ದುಃಸ್ವಪ್ನದಿಂದ, ಅಪಶಕುನಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತರೆಯೋ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಎತ್ತಿಹಾಕುತ್ತದೆ.


जैसे किसी व्यक्ति की सम्पत्ति होती है।

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಪತ್ತು ಇದ್ದ ಹಾಗೆ.


तस्य षष्ठ्येकवचने इदं रूपम्।

उसका षष्ठी एकवचन में यह रूप बनता है।


सर्वथा च नोपासनात्मकक्रियासाध्यो मोक्षः।

ಉಪಾಸನೆಯಿಲ್ಲದ ಆತ್ಮಕ್ರಿಯಾಸಾಧ್ಯವು ಮೋಕ್ಷವು ಸರ್ವಥಾ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.


अत्र कृ धातोः ण्वुल्तृचौ इति सूत्रेण ण्वुल्प्रत्यये कृते कृ ण्वुल् इति जाते ततः परं चुटू इति सूत्रेण णकारस्य इत्संज्ञायाम्, लकारस्य हलन्त्यम् इति सूत्रेण इत्संज्ञायां च सत्यां तस्य लोपः इति सूत्रेण उभयोः लोपे कृ वु इति जायते।

यहाँ कृ धातु से ण्वुल्तृचौ  सूत्र से व्वुल् प्रत्यय होने पर कृ ण्वुल् होने पर चुटू सूत्र से णकार की इत्संज्ञा होने पर और लकार की हलन्त्यम् सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्य लोपः सूत्र से दोनों इत्संज्ञकों का लोप होने पर कृ वु होता है।


डयसनमहोदयानुसारेण उपनिषदः कतिविधाः भेदाः। के च ते।

डयसन महोदय के अनुसार से उपनिषदों के कितने प्रकार के भेद है और वे कौनसे है?


व्याख्या - वीर्य्य वृद्धि का आचरण करते हुए इन्द्र ने सोम को स्वीकार करता है।

व्याख्या- वृषायमाणः वृष इवाचरन् सोमम् अवृणीत वृतवान्।


स द्युलोकं विस्तीर्णपृथिवीं च धृतवान्।

उन्होंने द्युलोक और विस्तीर्ण पृथिवी को धारण किया।


८. सिद्धान्ते अवस्तु किम् ?

೮. ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಅವಸ್ತು ಯಾವುದು ?


ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

अतः उसको अनुदात्त नहीं होता है।


वे तीन दोष है मल, विक्षेप तथा आवरण।

दोषत्रयं हि मलः विक्षेपः आवरणं चेति।


ಎಂದು ಬುದ್ಧಿ ಬರುತ್ತದೆ.

इति बुद्धिः भवति।


ಯತ್ - ಜೋ, ವೈಶ್ಯಃ- ವೈಶ್ಯಜಾತಿ ಪುರುಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ತತ್ - ಆ ಊರು - ಜಂಘಾದಿಂದ.

यत् = जो, वैश्यः = वैश्यजातिमान् पुरुष है, तत् = वो ऊरू = जङ्घा से।


तत्र तु वृत्तस्य अक्षराणां गुरता लघुता निश्चिता एव अस्ति।

वहाँ तो वृत्त के अक्षरों के छोटे बड़े में निश्चित ही है।


ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಥ್ಯರ ಮೂವರು ಶಿಷ್ಯರುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜಬಾಲಿ, ಕುಮುದಾದಿ ಮತ್ತು ಶೌನಕ ಎಂದಾಗಿದ್ದವು.

विष्णु पुराण के अनुसार से पथ्य के तीन शिष्यों के नाम क्रमश जाबालि, कुमुद तथा शौनक ये तीन थी।


ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ನೀವು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ಸ್ವರವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು . ಫಿಟ್ ಸೂತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು . ಅಪಾಣಿನೀಯ ಫಿಟ್ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಮಾಣರೂಪವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು . ವಿಭಿನ್ನ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ , ವಿಭಿನ್ನ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ , ಅಂತೋದಾತ್ತದ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಉದಾತ್ತವಾಗುವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರಾ . ಮತ್ತು ಅನುವೃತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು .

इमं पाठं पठित्वा भवान् वा, लोके वेदे च शब्दानां स्वरव्यवस्था कथं भवति इति विषये अधिकतया ज्ञातुं शक्नुयात्। फिट्सूत्राणां विषये विशेषरूपेण ज्ञातुं शक्नुयात्। अपाणिनीयत्वे अपि फिट्सूत्राणि कथं प्रमाणरूपेण स्वीकृतानि इति विषये ज्ञातुं शक्नुयात्। विभिन्नासु अवस्थासु विभिन्नानां शब्दानाम् आद्युदात्तत्वविषये अन्तोदात्तत्वविषये सर्वोदात्तत्वविषये च अधिकतया ज्ञातुं शक्नुयात्। सूत्राणाम् अर्थनिर्णयं कर्तु समर्थो भवेत्। सूत्राणां व्याख्यानं कर्तु स्वयमपि योग्यो भवेत्। अनुवृत्त्यादीनां ज्ञानं भवितुं शक्नुयात्।


घनशब्द के जलधरवाचक और श्याम शब्द के रामार्थवाचकता से समानाधिकरण नहीं है यह शंका है।

घनशब्दस्य जलधरवाचकत्वात् श्यामशब्दस्य च रामार्थवाचकत्वात् नास्ति सामानाधिकरण्यम्  इति शङ्का।


ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು - "ಕ್ಷಯ"ಶಬ್ಧದ ಆದಿಯು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ 'ನಿವಾಸೇ' ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ.

उससे इस सूत्र का यह अर्थ होता है- क्षय शब्द का आदि उदात्त होता है निवास अर्थ में।


೬. ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಶದ ಅನಾತ್ಮತ್ವದ ನಿರಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿ.

6 विज्ञानमय कोश के आत्मत्व का निरास कीजिए।


ತಮಪ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ ಅತಿಶಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

तमप्-प्रत्यय अतिशय अर्थ में जाना जाता है।


इसके बाद वर्णसम्मेलन करके कारीषगन्ध्य रूप बना।

ಇದರ ನಂತರ ವರ್ಣಸಮ್ಮೇಳನ ಮಾಡಿ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


वेदान्त शास्त्र में तो पुरुषपरमत्व के द्वारा मोक्ष की कामना को बताया गया है।

वेदान्तशास्त्रे पुरुषः परतमत्वेन मोक्षं कामयते।


“कर्मणा पितृलोकः विद्यया देवलोकः” इस प्रकार से श्रुतियों में कहा है।

“कर्मणा पितृलोकः विद्यया देवलोकः” इति श्रुतिः।


तथापि यं विषयं विशेषतः जिज्ञासति तस्य सामान्यज्ञानं तु अधिकरिणः स्यादेव ।

ಆದರೂ ಯಾವ ವಿಷಯದ ವಿಶೇಷತೆಯಿಂದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯಜ್ಞಾನವು ಅಧಿಕಾರಿಯದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


तेन कृष्णसर्पः इत्यादौ नित्यसमासः ।

ಅದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


चतुर्णाम् अपि वेदानां भिन्नभिन्नशाखासु शिक्षायाः सम्बन्धः वर्तते।

ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲೂ ಭಿನ್ನಭಿನ್ನ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.


ಆ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ-ಸುಗಂಧಿತೇಜನಸ್ಯ ಮತ್ತು ತೆ - ಈ ಪದದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸ್ವರವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ततश्च अत्र सूत्रार्थः भवति- सुगन्धितेजनस्य ते- इति शब्दस्य च आदिः द्वितीयः विकल्पेन उदात्तः स्यात् इति।


तदुच्यते वेदान्तो नाम उपनिषत्प्रमाणमिति।

ವೇದಂತಗಳೆಂದರೆ ಉಪನಿಶತ್ತುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.


अन्तरंग  साधन तथा बहिरङ्ग साधन कहलाते हैं।

अन्तरङ्गबहिरङ्गसाधनविभागम् अवगच्छेत्।


ಶಾಕಪೂಣಿಯವರನ್ನು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ?

शाकपूर्णि को पुराणों में किस नाम से जाना जाता है?


ಕ್ಷೀರಸ್ವಾಮಿ ಅಮರಕೋಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಟೀಕಾಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ನಿಘಂಟು - ನಿರ್ವಚನ ಈ ಗ್ರಂಥದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.

क्षीरस्वामी अमरकोश के प्रसिद्ध टीकाकार है, और निघण्टु-निर्वचन इस ग्रन्थ के व्याख्याता हैं।


तदा मुमुक्षुः पुरुषः ब्रह्म प्राप्नोति, दुःखानि च दूरीभवन्ति।

ಆಗ ಮುಮುಕ್ಷುವು ಪುರುಷ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಾನೆ.


ಪ್ರತಿ ಅನು ಅವ ಪೂರ್ವದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಪ್ರತಿ, ಅನು, ಅವ ಇವುಗಳು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿವೆ ಇದರಿಂದ.

प्रत्यन्ववपूर्वात् इत्यस्य तात्पर्यं प्रति अनु अव इति पूर्वपदं यस्य।


ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರೂ ಬೇಕಾಗಿದ್ದಾರೆ.

केवल नारी नहीं अपितु नर और नारी दोनों ही वहाँ पर अपेक्षित है।


ಉದಾಹರಣೆ - ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ವಾ ಭುಂಕ್ತೇ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

उदाहरणम्- आहो उताहो वा भुङ्क्ते इति सूत्रस्य अस्य एकमुदाहरणम्।


जिसे स्मृतियों में इस प्रकार से कहा है आ ब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन।

तथाहि स्मृतिः- आ ब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन।


ಅಚಕ್ಷು ಪರ್ಯಾಯದಿಂದ ಅಕ್ಷ್ಣಕ್ಕೆ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.

अचक्षु पर्याय से अक्ष्ण को समासान्त तद्धित संज्ञक अच् प्रत्यय होता है।


एवं शकटिः इत्यत्रापि प्रकृसूत्रेण एव पर्यायक्रमेण स्वरवर्णाः उदात्ताः सन्ति।

ಅದೇ ರೀತಿ ಶಕಟಿಃ ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ವರದ ವರ್ಣಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .


೧೦. ಹಿಂಸೀತ್ ಯಾವ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?

10. हिंसीत् किस लकार का में बनता है?


वहाँ आमन्त्रितस्य यह षष्ठी का एकवचनान्त पद है।

तत्र आमन्त्रितस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्।


केवलं वेदपाठेन एव वेदे कुत्र कः स्वरः भविष्यति इति विद्वांसः ज्ञातुं न प्रभवन्ति।

ಕೇವಲ ವೇದಪಾಠದಿಂದ ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ತಿಳಿದುಕೋಳ್ಳಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.


ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೋಃ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸ. ’ದೇವಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಾಣೌ, ತಯೋಃ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೋಃ’ ಎಂದು ವಿಗ್ರಹ.

देवब्रह्मणोः इत्यत्र 'देवश्च ब्रह्मा च इत्यनयोः द्वन्द्वसमासे 'देवब्रह्माणौ, तयोः देवब्रह्मणोः।


अन्ते च एते पञ्चकोशाः अपि आत्मा भवितुं नार्हति इत्युक्त्वा यथार्थम् आत्मस्वरूपं उद्बोधयति।

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪಂಚಕೋಶಗಳೂ ಕೂಡ ಆತ್ಮ ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.


इस विषय में पुराण, स्मृत्ति आदि ग्रन्थों में बहुत प्रमाण उपलब्ध होते हैं।

ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ, ಸ್ಮೃತಿ ಆದಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.


ಈ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತಾ,ಪದಕ್ರಮ, ಪಾಠಗಳ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರ ವ್ಯಂಜನ ಆದಿಗಳ ಸ್ವರೂಪದ ವಿವೇಚನೆಯು ಇದೆ.

अस्याम् उपनिषदि संहिता-पदक्रमपाठानां वर्णनं तथा स्वरव्यञ्जनादिस्वरूपस्य च विवेचनमस्ति।


ग्रन्थेऽस्मिन् ऋग्वेदस्य वर्गाणां सूक्तानाञ्च संख्या निर्धारिताऽस्ति।

ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಇದರ ಪ್ರಯೋಗವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

अस्य लोके प्रयोगो न भवति।


ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಶ್ವಯಾತ್ಮಕದಲ್ಲಿನ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಹೃದಯದ ಅಂತರ್ಭಾವವು.

अतः निश्चयात्मिकायां बुद्धौ एव चित्तस्य अन्तर्भावः।


नित्याकरण में प्रत्यवायप्राप्ति से कैवल्य का ही नित्यत्व होता है।

ನಿತ್ಯ ಅಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯವಾಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೈವಲ್ಯದ ನಿತ್ಯತ್ವದಿಂದ.


नेत्र अर्थ है।

ನೇತ್ರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.


तदा सङ्कल्पं परित्यज्य अक्षव्यसनेनाभिभूयमाना स्वैरिणी सङ्केतस्थानं याति तद्वत् एमीत् गच्छाम्येव ।

उस समय सङ्कल्प का परित्याग करके जैसे भ्रष्टा नारी उप पति के पास जाती है वैसे ही मैं भी जुआरियो के घर पर जाता हूँ।


उसके लिए वर्षा की रचना करके शीघ्र जीवन प्रदान करो।

तदर्थं वृष्टिम् अवसृजतम् अवाङ्गुखं प्रेरयतं हे जीरदानू क्षिप्रदानौ।


१०. बहुयज्वा इति प्रयोगस्य सिद्धिप्रक्रियां प्रदर्श्यन्तु।

೧೦. ಬಹುಯಜ್ವಾ ಪ್ರಯೋಗದ ಸಿದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ.


इस मित्रावरुणसूक्त के आत्रेय श्रुतिविद् ऋषि, मित्रावरुण देव, त्रिष्टुप् छन्द है।

अस्य मित्रावरुणसूक्तस्य आत्रेयः श्रुतिविद् ऋषिः, मित्रावरुणौ देवौ, त्रिष्टुप् छन्दः।


"ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್" ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ 'ಲಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಲಭಿಸಿದ್ದು' ಎಂದರ್ಥ.

लसार्वधातुकम् यहाँ लकार के स्थान में हुआ है यह अर्थ है।


कतरकतमौ इति प्रथमान्तं समस्तं पदम्।

कतरकतमौ यह प्रथमान्त समस्त पद है।


ऋग्वेदे अनेकानि कथोपकथनप्रधानानि यमयमीसूक्त-सरमाणिसंवादसूक्त- ऊर्वशीपुरुरवःसंवादसूक्त-प्रभृतीनि सूक्तानि सन्ति, यानि आधारीकृत्यैव भारतीयनाटकानि जातानि।

ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಿರೂಪಣೆಗಳಿವೆ ಯಮಯಮೀ ಸೂಕ್ತ, ಸರಮಣಿ ಸಂವಾದ ಸೂಕ್ತ, ಊರ್ವಶೀಪುರುರವಃ ಸಂವಾದ ಸೂಕ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನುಆಶ್ರಯಿಸಿ ಭಾರತೀಯ ನಾಟಕಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.


ಭೈಷಜ್ಯ ಸೂಕ್ತದ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆಯು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.

भैषज्य सूक्त विषय पर विस्तार से लिखिए।


ಅಜ್ಞಾನದ ಆಕಾರದಿಂದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನು ನಿಮ್ನ ಮಾಡಿ ಈ ವರ್ತಮಾನ ಮಹಾಂತ ಅಂದರೆ ಆದಿತ್ಯಾಂತಸ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಪುರುಷನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದರ್ಶನ, ಅಹ-ಶೋಧಿತ-ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆನು.

अज्ञान के आकार से ऊपर अपने तेज से अज्ञानान्धकार को निम्न करके इस वर्तमान महान्त अर्थात् आदित्यान्तस्थ पूर्ण पुरुष का साक्षाद् दर्शन, अह- शोधित-पदार्थ मै जानता हूँ।


ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯಃ - ಕೌಂಜಾಯನಃ ಇಲ್ಲಿ ಚ್ಫ್ಜ್ಞ್ ಎಂಬ ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.

सूत्र अर्थ का समन्वय- कौञ्जायनाः यहाँ पर च्फञ् यह तद्धित प्रत्यय किया है।


तैत्तिरीयब्राह्मणे (३/१२/९/१) 'अथर्वणामङ्गिरसां प्रतीची' इत्यस्मिन् पदे अथर्वाङ्गिरसोः मिलितस्वरूपं वर्णितम् अस्ति।

तैत्तिरीय ब्राह्मण में (३/१२/९/१) “ अथर्वणामङिगरसां प्रतीची इस पद में अथर्व अडिगरस का मिला हुआ स्वरूप वर्णित है।


सुप् आमन्त्रिते पराङ्गवत् स्वरे ये सूत्र में आये पदच्छेद है।

सुप् आमन्त्रिते पराङ्गवत् स्वरे इति सूत्रगतपदच्छेदः।


ಬೇರೆ ಕಡೆ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ - ಮಿತ್ರನು ನೀರನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

अन्यत्र पुनः तेनैव उक्तम् - मित्रः जलं प्रक्षिपन् अन्तरिक्षलोकं गच्छति इति।


ಮತ್ತು ಅವು ವಿಧಿಗಳು ಹೇಗೆಂದರೆ - ವಿನಿಯೋಗ, ಹೇತು, ನಿರುಕ್ತಿ, ಆಖ್ಯಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.

ते च विधयः यथा विनियोगः, हेतुः, निरुक्तिः आख्यानम् इत्यादयः।


ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸದ "ಕೃತ್ತದ್ಧಿತ ಸಮಾಸಾಶ್ಚ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

ततश्च समासस्य "कृत्तद्धितसमासाश्च" इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञा भवति।


अर्थात् श्रित आदि प्रकृति का जिनके वे सब श्रित आदि प्रकृतिक यहाँ श्रित आदि पदों से ग्रहण किये गये हैं।

ಅಂದರೆ ಯಾವುದರ ಶ್ರಿತಾದಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಗಳು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನು ಶ್ರಿತಾದಿಪ್ರಕೃತಿಕಾಃ ಎಂಬ ಶ್ರಿತಾದಿ ಪದದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಇದರ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅನ್ಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ (೧/೪/೫, ೨=೧-೧೭) ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

अस्य सविस्तृतं वर्णनं तत्र एव अन्येषु अध्यायेषु (१।४।५,२=१- १७) उपलभ्यते।


अनुदात्ते च इत्यस्य कोऽर्थ?

अनुदात्ते च इसका क्या अर्थ है?


ವಾ ಭುವನಮ್, ಪೂರ್ವೆ ಭೂತಪೂರ್ವೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

वा भुवनम्, पूर्वे भूतपूर्व इत्यादीनि सूत्राणि पूर्वपदस्य विकल्पेन प्रकतिस्वरः विधीयते।


ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ, ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಜಹದಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಶಕ್ಯಾರ್ಥದ ಅನಂತರ್ಭಾವ್ಯವೇ ಅರ್ಥಾಂತರ ಪ್ರತೀತಿ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ ಅದೇ ಇಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.

जहल्लक्षणा, अजहल्लक्षणा और जहदजहल्लक्षणा जहाँ पर शक्यार्थ के अनन्तर्भाव्य ही अर्थान्तर प्रतीत होता है वहाँ पर जहल्लक्षणा होती है।


ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.

और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।


सृष्टी के आरम्भ में वह ही अग्नि की रचना करता है, और प्रलयकाल में विस्तृत जल को अपने उदर में स्थापित करता है जिससे सृष्टि रचना दुबारा हो।

सृष्ट्यारम्भे सः अग्निं सृजति किञ्च प्रलयकाले समावृतं पयः स्वोदरि संस्थापयति येन सृष्टिः पुनजयित।


अतः सः अज्ञानमात्रसाक्षी भवति।

इसलिए वह अज्ञानमात्र साक्षी होता है।


ಹೇಗೆ ಜೂಜುಗಾರನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

कथं कितवाः जीवनं यापयन्ति ।


೬. ವೃತ್ತಿಯ ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳು ಇವೆ?

6. वृत्ति के कितने भेद होते हैं?


ಮತ್ತು ಯಾರನ್ನು ಪಾದ ಎಂದು ಕರೆದರು?

कौ च पादावुच्येते।


यूपदारु द्विजार्थः सूपः इत्यादिकमेतस्योदाहरणम्।

यूपदारु द्विजार्थः सुपः इत्यादि इस सूत्र का उदाहरण है।


व्याख्या - क्षुल्लकाः क्षुद्रकाः अल्पकाः।

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಕ್ಷುದ್ರಕ ಕಮ.


47. "अप्पूरणीप्रमाण्योः" "अन्तर्बहिर्भ्यां च लोम्नः" ये दो सूत्र अप् प्रत्यय विधायक हैं।

೪೭. "ಅಪ್ಪೂರಣೀಪ್ರಮಾಣ್ಯೋಃ" "ಅಂತರ್ಬಹಿಭ್ಯಾಂ ಚ ಲೋಪಃ" ಇವೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


यहाँ बहु शब्द पूर्वपद है।

ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಪದವು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.


ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಲ ಶಬ್ದದ ಜಾತಿವಾಚಕದಿಂದ ವಿಶೇಷಣದ ಅಭಾವದಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

यहां उत्पल शब्द का जातिवाचक से विशेषणत्व के अभाव से पूर्व निपात नहीं होता है।


ततः समासविधायकसूत्रे द्वितीया इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात् तद्वोध्यस्य कृष्ण अम् इत्यस्य "प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्" इत्यनेनोपसर्जनसंज्ञायाम् "उपसर्जनं पूर्वम्" इत्यनेन पूर्वनिपाते कृष्ण अम् श्रित सु इति भवति।

इसके बाद समासविधायकसूत्र में द्वितीया इसका प्रथमानिर्दिष्ट होने से उसके बोध्य का कृष्ण अम् इसका “प्रथमानिर्दिष्ट समास उपसर्जनम् इससे उपसर्जन संज्ञा होने पर “उपसर्जनं पूर्वम्” इससे पूर्व निपात होने पर कृष्ण अम् श्रित सु होता है।


ಮೂರು ಪದವುಳ್ಳ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಿಷಃ ಇದು ಷಷ್ಠಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಅಂತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಉದಾತ್ತಃ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .

तीन पद वाले इस सूत्र में फिषः यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, अन्तः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है, उदात्तः यह भी प्रथमा एकवचनान्त पद है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ರಶ್ರವಸ್ತಮ ಇದರ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಅರ್ಥಗಳಿರುತ್ತವೆ.

अत: चित्रश्रवस्तम इसका एक से अधिक अर्थ होता है।


ಅರ್ವಾಚೀನ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?

अर्वाचीन इसका क्या अर्थ है?


अतः मनः विना श्रोत्रादीन्द्रियैः सत्त्वेऽपि शब्दादिज्ञानं न सम्भवति।

अतः मन के विना श्रोत्र आदि इन्द्रियों के होने पर भी शब्द आदि का ज्ञान सम्भव नही है।


तथाहि "ऋक्पूरब्धू: पथामानक्षे" इति समासान्तस्य अप्रत्ययस्य विधायकम्,

तथाहि "ऋक्पूरब्धू: पथामानक्षे" इस समासान्त अप्रत्यय विधायक हैं।


राजा अपि तान् अवज्ञां न करोति ।

राजा भी उनकी अवज्ञा नही करता है।


ಎರಡನೇ ಅರ್ಥವು ಇದರದ್ದೇ ಆಗಿದೆ - ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ- ಪೃಥ್ವೀ-ನಕ್ಷತ್ರ-ಋತು-ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಎಲ್ಲಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಿಯಮದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

द्वितीय अर्थ यह हे की- जगत में सूर्य-चन्द्र-पृथिवी-नक्षत्र- ऋतु-दिन-रात इत्यादि सभी विशिष्ट नियम के अनुसार प्रवृत करता है।


"ಅಲಗುತ್ತರ ಪದೆ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉತ್ತರಪದವಾದಾಗ ಪದದ ಅನುವರ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

"अलुगुत्तरपदे" इत्यस्मात् सूत्राद् उत्तरपदे इति पदमनुवर्तते।


15.11 मूलपाठ - अग्निसूक्त ( ऋग्वेद का १.१) अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्।

१५.११ मूलपाठः - अग्निसूक्तम् (ऋग्वेदीयम् १.१) अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्।


आप अब जल को पूर्णरूप से रोक लो।

ನೀವು ಈಗ ಜಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ.


ऋग्वेदस्य अष्टमाष्टके षष्ठसूक्तमिदं चकास्ति।

ಇದು ಋಗ್ವೇದದ ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರನೆಯ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.


अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः इत्यतः च अव्ययीभावे इति पदमनुवर्तते।

अव्ययी भावेशरत्प्रमृतिम्यः यहाँ से अव्ययीभाव में पद की अनुवृत्ति है।


ಹಿ ಶಬ್ದಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತವು ಹೇಗೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ?

हि शब्द युक्त तिङन्त को कैसे अनुदात्त नहीं होता है?


वेद छन्दोबद्ध हैं, अतः: उनके उच्चारण निमित्त के लिए छन्द का ज्ञान हमेशा अपेक्षित होता है।

ವೇದಗಳು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಜ್ಞಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ  ಇರುತ್ತದೆ.


अतः तस्य कृते सूत्रमिदं नावश्यकम्।

अतः उसके लिए यह सूत्र आवश्यक नहीं है।


उनके द्वारा दिए उत्तरों भी प्रश्‍नोपनिषद् में सुरक्षित है।

ಅಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರಗಳು ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ.


ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಗೆಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಯಾವುವು?

11. ऋग्वेद कितने प्रकार का है, और वे कौन-कौन से है?


शतुः अनुमः नद्यजादी इति सूत्रगतपदच्छेदः।

शतु: अनुमः नद्यजादी ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।


8. वसु इत्यस्य कोऽर्थः।

೮. ವಸು ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?


सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इति सूत्रात् अत्र विभक्तिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम् अनुवर्तते।

ಸಾವೇಕಚಸ್ತೃತೀಯಾದಿವಿಭಕ್ತಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತದ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತಿದೆ .


ಅಗ್ನೀಂಧ್ರರುದ್ರರ ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಗ್ನಾಯೀ, ಇಂದ್ರಾಣೀ, ರುದ್ರಾಣೀ ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ವರ್ಣನೆಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

अग्नीन्द्ररुद्राणां यथाक्रमं अग्नायी-इन्द्राणी-रुद्राणी प्रभृतीनां स्त्रीणामपि वर्णना प्राप्यते।


हमारे पालक, प्राण देने वाले आप जलदेने कके लिए गर्जना करते हुए मेघो के साथ आओ।

अस्माकं पालकः , प्राणदः त्वं जलं प्रयच्छन् गर्जनं कुर्वता मेघेन सह आगच्छ ।


सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र यः किम्शब्दः वर्तते।

सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ जो किम् शब्द है।


ದೇವಾ ಅಗ್ರೇ ತದಬ್ರುವನ್ ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದನು?

देवा अग्रे तदब्रुवन् यहां क्या कहा?


ಎಂದು ಭಾವಾರ್ಥ.

इति भावार्थः।


अपि च "विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधे पदम्" इति मन्त्रम् उच्चारयन् त्रिपदं गच्छति।

और “विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधो पदम्" इस मन्त्र का उच्चारण करके त्रिपद जाता है।


तदस्य प्रयमभि पाथो अश्याम् ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।

"ತದಸ್ಯ ಪ್ರಯಮಭಿ ಪಾಥೋ ಅಶ್ಯಾಮ್.." ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.


ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ "ಪ್ರಾಯೇಣ ಅನ್ಯಪದಾರ್ಥಪ್ರಧಾನಃ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ" ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸದ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

बहुव्रीहिसमासः "प्रायेण अन्यपदार्थप्रधानः बहुव्रीहिः" इति बहुव्रीहिसमासस्य लक्षणम्।


आधिभूत प्रकरण में राजा, राज्य, राज्यशासन और सङ्ग्राम आदि का वर्णन है।

आधिभूतप्रकरणे- राज-राज्यशासन-सङ्ग्रामादीनां च वर्णनम् अस्ति।


तथाहि आम्नातम् - 'अग्निना रयिमश्नवत्/ पोषमेव दिवेदिवे।

ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಅಗ್ನಿನಾ ರಯಿಮಶ್ನವತ್/ ಪೋಷಮೇವ ದಿವೇದಿವೇ ।


अस्मिन् सूत्रे पदद्वयं वर्तते।

इस सूत्र में दो पद हैं।


ಇಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆ ಅಧಿಗೋಪಮ್ ಇರುತ್ತದೆ.

अत्र विभक्तौ अन्यदुदाहरणं भवति अधिगोपम् इति।


धातोः तिङ्प्रत्ययेन तिङन्तं पदं भवति।

ಧಾತುಗಳಿಗೆ ತಿಙ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ತಿಙಂತ ಪದವಾಗುತ್ತದೆ.


ಹೋಮಜಾತೀಯ ಯಾಗಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವಾಗಿದೆ.

होमजातीययागानां प्रकृतिः अग्निहोत्रः।


स्पष्ट रूप से व्याकरण शास्त्र का इतिहास देखने से ज्ञात होता है की भारत में प्राचीन अनेक व्याकरण कर्ता आचार्य थे।

ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಹೀಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಕರಣಕರ್ತ ಆಚಾರ್ಯರಿದ್ದರು.


इस पाठ में उन सूत्रों के व्याख्यान है, उदाहरण, और उदाहरण सङ्गति का यहाँ प्रदर्शन किया है।

पाठे अस्मिन् तेषां सूत्राणां व्याख्यानम्, उदाहरणम्, उदाहरणसङ्गतिश्च प्रदर्श्यते।


(क) शमः (ख) विवेकः (ग) प्रयोजनम् (घ) वैराग्यम् 5. अयमनुबन्धेषु अन्यतमः।

(क) शम (ख) विवेक (ग) प्रयोजन (घ) वैरण्ग्य 5 इन अनुबन्धों में सबसे अन्यतम क्या हे?


'ಲೋಪಸ್ತ ಆತ್ಮನೇಪದೇಷು' ಇದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತೇತ್ವದಿಂದ ಲ ಸಾರ್ವಧಾತುಕ ಅನುದಾತ್ತತ್ವ ಧಾತುಸ್ವರ.

'लोपस्त आत्मनेपदेषु' से अनुदात्तेत्त्व से ल सार्वधातुक अनुदात्तत्व धातुस्वर।


ಚ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.

चेत्यव्ययपदम् ।


बृहदारण्यकस्य उपनिषदिति कथनस्य किं कारणम्?

ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕವನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಕಾರಣವೇನು?


अतः प्रत्यय ग्रहण परिभाषा से तिङन्त की प्राप्ति है।

अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।


विवेकचूडामणौ अपि उक्तम् - तद्वैराग्यं जुगुप्सा या दर्शनश्रवणादिभिः।

इसलिए विवेकचूडामणी में कहा गया है- तद्वैराग्यं जुगुप्सा या दर्शनश्रवणादिभिः।


ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂ ಶಾಲಾಯಾಂ ಭವಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಎಂದು ಇದ್ದಾಗ ಪೂರ್ವ ಶಬ್ದದ ದಿಕ್ವಾಚಕದಿಂದ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಎಂಬ ದಿಶಾವಾಚಕ ಪೂರ್ವಪದದಿಂದ ಭವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞಪ್ರತ್ಯಯವು ಇರುತ್ತದೆ.

पूर्वस्यां शालायां भव इस विग्रह में प्रक्रियाकार्य में पूर्वशाला में पूर्वशब्द का दिशावाचक पूर्वशाला का दिशावाचक पूर्वपद से भव अर्थ में प्रकृत सूत्र से ञप्रत्यय होता है।


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.

इस सूत्र से अनुदात्तस्वर का निषेध होता है।


ಯಥಾರ್ಥದಿಂದಲಿ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಅರ್ಥದ ಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಪುನಃ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ  ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

यथार्थता से सादृश्य के अर्थ के ग्रहण से पुनः सादृथ्य का सूत्र में किसलिए प्रश्‍न उत्पन्न होता है।


ಇವೆರಡರಿಂದ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪರಿಶುದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

इन दोनों के द्वारा ही तत्व तथा पदार्थ में परिशुद्धि भी होती है।


अन्य पदार्थ है प्रधान जहाँ वह अन्यपदार्थ प्रधान है।

ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥವು ಎಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


ಅಜಾಯಂತ - ಜನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

अजायन्त - जन्-धातु से लड लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बनता है।


पथिन्शब्दस्य तत्पुरुषादित्यनेनान्वयात् तदन्तविधौ पथिन्शब्दान्तात् तत्पुरुषात् इति लभ्यते।

पथिन शब्द का तत्पुरुषात् इत्यादि अन्वय से तदन्तविधि में पथिन् शब्द से तत्पुरुषात् पद प्राप्त होता है।


समासप्रकरणे विद्यमानैः समासविधायकैः सूत्रैः समासः विधीयते।

समास प्रकरण में विद्यमान समासविधायक सूत्रों द्वारा समास होता है।


ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ.

उनमे कुछ अंश ही गद्यात्मक है, किन्तु ब्राह्मण ग्रन्थ सभी प्रकार से गद्यात्मक ही है।


वह दो प्रकार का होता है।


आरण्यान् - अरण्यशब्द से अण्प्रत्यय, उससे द्वितीयाबहुवचन में यह रूप बनता है।

आरण्यान्- अरण्यशब्दात् अण्प्रत्ययः, ततः द्वितीयाबहुवचनम्।


अतोऽस्य मण्डल्यस्य समस्तसूक्तानां संख्या (९९) नवनवतिर्भवति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಂಡಲದ ಎಲ್ಲಾ ಸೂಕ್ತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 99.


आत्मज्ञानप्राप्तये एतत् एव प्रधानं साधनम्।

आत्मज्ञान की प्राप्ति के लिए यह ही एक प्रधान साधन होता है।


ಅದರ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರು ಕೂಡ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ "ನ ತತ್ರ ಸೂರ್ಯೋ ಭಾತಿ ನ ಚಂದ್ರತಾರಕಂ ನೇಮಾ ವಿದ್ಯುತೋ ಭಾಂತಿ ಕುತೋಽಯಮಗ್ನಿಃ | ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

इसलिए मुण्डकोपनिषद् में कहा है- “न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः।


निदिध्यासनमेव यदि समाधिः न स्यात् तर्हि निदिध्यासनात् परं सङ्घतिनिर्देशं विना साक्षात् समाधेः आलोचनम् अप्रासङ्गिकोपन्यास एव स्यात्।

ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೇ ಏನಾದರು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನಸ ನಂತರ ಸಂಗತಿ ನಿರ್ದೇಶನವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾಧಿಯ ಆಲೋಚನೆಯಿಂದ ಅಪ್ರಸಂಗವಾಗುತ್ತದೆ.


ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತದ ಅನುದಾತ್ತ ಇರುವುದರಿಂದ "ಉದಾತ್ತಾದನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ" ಎಂಬ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸವರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಸ್ವರಿತಪರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಸ್ವರಿತದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.

इस प्रकार यहाँ उदात्त से परे अनुदात्त के होने से 'उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः' इस पूर्वसूत्र से अनुदात्त को स्वरित स्वर की प्राप्ति होने पर उसका स्वरित परे होने से इस प्रकृत सूत्र से, पूर्व सूत्र से प्राप्त स्वरित स्वर का निषेध होता है।


ಅಗ್ನಿಶಬ್ದದಿಂದ ನಿಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವು ಅಂಗರ್ನಲೋಪಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.

अग्निशब्दात् निप्रत्ययस्य विधानम् अङ्गर्नलोपश्च इति सूत्रेण भवति।


अब केन उपनिषद् तथा छान्दोग्य उपनिषद् को संक्षेप से जानेंगे।

ಮುಂದೆ ಕೇನ ಉಪನಿಶತ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಛಂದೋಗ್ಯ ಸಂಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ತಿಳೀದುಕೊಳ್ಳೋಣ.


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.

इस सूत्र से समास होता है।


योऽयं राजन्यः क्षत्रियत्वजातिमान् सः बाहु कृतः बाहुत्येन निष्पादितः। बाहुभ्यामुत्पादित इत्यर्थः।

ಯಾರು ಈ ರಾಜನ್ಯ ಅಂದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವ ಜಾತಿಯಾವನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ ಅವನು ಬಾಹುಗಳಿಂದ ನಿಷ್ಪಾದಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅಥವಾ ಬಾಹುವಿನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗಿದ್ದಾನೆ.


समान एक अधिकरण कहा जाता है उसका वह समानाधिकरण है और उससे बहुव्रीहि समास होता है।

समानम् एकम् अधिकरणं वाच्यं यस्य तत् समानाधिकरणम्, तेनेति बहुव्रीहिसमासः।


इसीलिये वो समस्त प्राणियों का प्राणभूत है।

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಣಭೂತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.


अत्यन्तविशिष्टकर्मज्ञानसाध्यो दुष्प्रापो ब्रह्मलोकः।

ಅತ್ಯಮ್ತವಿಷಿಷ್ಟಕರ್ಮಜ್ಞಾನಸಾಧ್ಯವು ದುಷ್ಪ್ರಾಪವು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವು.


तत्र कथम् इन्द्रः वृत्रं जीतवान् इत्यपि उक्तम्।

ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆದರು ಇದನ್ನು ಕೂಡ ಹೇಳಿದರು.


ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದಲೇ ಘೃತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ .

इसी प्रकार अन्य जगह भी प्रकृत सूत्र से घृतादि शब्दों के अन्त्य स्वर को उदात्त किया है।


उससे इस सूत्र का अर्थ होता है - आहो उताहो इन अविद्यमान पूर्व से युक्त अनन्तर तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।

ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಈ ಅವಿದ್ಯಮಾನ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಅನಂತರ ತಿಙಂತವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


आज विजय होऊंगा ऐसा चिन्तन करके द्यूत खेलता यद्यपि जीतता परन्तु, दिन के अन्त में वह सभी और खाली दरिद्र भिक्षुक के समान घर को प्राप्त करके अग्नि के समीपवर्ति स्थान का आश्रय लेता है।

ಇವತ್ತು ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆಯಂದ್ ಯೋಚಿಸಿ ದ್ಯೂತವನ್ನು ಆಡುತ್ತಾನೆ ಏನಾದರು ಗೆದ್ದರು, ದಿನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರೆಲ್ಲರು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ದರಿದ್ರ ಭಿಕ್ಷುಕನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮನೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅಗ್ನಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.


यहाँ पर भी श्रुतिविरोध दिखाई देता है।

ಹೀಗೆ ಹೇಳುವುದೂ ಶ್ರುತಿಯ ವಿರೋಧವೇ.


ಮತ್ತು ಅವು - ಅಂಕುಶಿನ, ನಿತೋದಿನ, ವಿನಾಶಿನ, ಸಂತಾಪದಾ, ಪುತ್ರತುಲ್ಯಧನದಾ.

और वे अङ्कुशिन, नितोदिन, विनाशिन, सन्तापदा, पुत्रतुल्यधनदा।


कर्माणि फलदाने नियतानि सन्ति।

कर्म फल को देने मे नियत होते हैं।


ಅಥರ್ವವೇದದ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವ ವೇದ, ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದ, ಅಂಗಿರೋವೇದ, ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸೋವೇದ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.

अथर्ववेदस्य उपलब्धेषु अनेकेषु अभिधानेषु अथर्ववेद-ब्रह्मवेद-अङ्गिरोवेद- अथर्वाङ्गिरसवेदादिनामानि मुख्यानि सन्ति।


ಪ್ರಜೆಗಳ ಸಮೀಪದಿಂದ ನೀನು ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೀಯ.

प्रजाभ्यः सकाशात् मनीषाम् अविदः प्राप्तवानसि ।


वहाँ पर यह भाग पुरुषसुक्त का ही भाग माना गया है।

तत्र पुरुषसुक्तस्यैव अंशभूतः गण्यते।


तदुक्तमभिज्ञैः मुख्यं तु सप्तदशकं प्रथितं हि लिङ्गम् इति।

जो अनभिज्ञो के द्वारा इस प्रकार से कहा गया है की मुख्य तो सत्रह रूपों में ही होता है।


ಅಲ್ಲೋಪೋಽನಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

“' अल्लोपोऽनः”' इस सूत्र से लोप के प्रथमान्त पद की अनुवृत्ति होती है।


"ಸತ್" ಈ ಪದದಿಂದ "ತೌಸತ್" ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸತ್ಸಂಜ್ಞಕ ಯಾವ ಎರಡು ಶತೃ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಗೆ ತದಂತದ ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆ.

“सत्'' इस पद से “तौसत्'' सूत्र से सत्संज्ञक जो दोनों शतृशानच् प्रत्ययों को तदन्त का बोध होता है।


कृष्ण यजुर्वेद की कितनी शाखा प्राप्त होती हैं?

ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ?


ಪಾಪಃ ಚ ಅಸೌ ನಾಪಿತಃ ಚ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಪಾಪ ಸು ಎಂಬ ನಾಪಿತ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ  ಪಾಪ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ಕುತ್ಸ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ನಾಪಿತ ಸು ಇದರಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರೋಕ್ತಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

पापश्चासौ नापितश्चेति इति लौकिकविग्रहे पाप सु नापित सु इत्यलौकिकविग्रहे पाप सु इति सुबन्तं समानाधिकरणेन कुत्स्यमानेन नापित सु इत्यनेन सुबन्तेन सह प्रोक्तसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति ।


ಭೋಗ್ಯವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇರುತ್ತದೆ.

तो भोग्य वस्तु का आकर्षण होता है।


10. करण अर्थ में।


ಅರ್ಥ - ಜೂಜಾಡಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಬಂದ ಜೂಜಿನ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಜೂಜಿನ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ದಾಳಗಳನ್ನು ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾ ನೋಡುತ್ತೇನೆ, ಆಗ ನಾನು ಆ ಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ ಹೇಗೆ  ವ್ಯಾಭಿಚಾರಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂಕೇತ ಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆಯೋ ಹಾಗೆ.

सरलार्थ - जब मैं निश्चय कर लेता हूँ की जुआ नही खेलूंगा, तब मैं आए हुए जुआरी मित्रो का त्याग देता हूँ, किन्तु जब जुआ खेलने के तख्ते पर फेके हुए पीले रंग के पासों को शब्द करते हुए देखता हूँ, तो मैं उस स्थान की तरफ चला जाता हूँ जैसे व्याभिचारिणी स्त्री संकेत स्थान पर पहुँच जाती है।


इसलिए यहाँ पर पर्जन्यदेव को उद्देश्य करके विविध प्रार्थना का उच्चारण करते हैं।

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯ ವೃತ್ತಿಯೇ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.

चित्त की कोई विशिष्ट वृत्ति ही अज्ञान का नाश करती है।


यहाँ “प्राक्कडारात्समासः'', “सह सुपा”, “तत्पुरुषः'', “विभाषा ये तीनों सूत्र अधिकृत है।

ಇಲ್ಲಿ "ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ","ಸಹ ಸುಪಾ","ತತ್ಪುರುಷಃ","ವಿಭಾಷಾ"ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.


प्रय आ रुः इत्यत्र ये इति यच्छब्दस्य प्रथमाबहुवचनं फिट्स्वरेण 'फिषोऽन्त उदात्तः' इति सूत्रेण अन्तोदात्तम्।

’ಪ್ರಯ ಆ ರುಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ’ಯೇ’ ಎಂಬುದು ಯದ್-ಶಬ್ದದ ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಬಹುವಚನವಾಗಿದೆ. ಅದು "ಫಿಷೋಽಂತ ಉದಾತ್ತಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

और वह प्रथमान्त है।


अर्थात् नमस्कारम् सम्पादयन्तः कुर्वन्तः इति।

ಅಂದರೆ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.


पर्जन्यदेव ही अन्न के उत्पादन करने में मूल कारण होता है।

पर्जन्यदेवः एव अन्नस्य उत्पादने मूलं कारणं भवति।


10 मानवों के अन्तः करण के दोष कितने होते हैं तथा बे कौन-कौन से हैं?

१०. मानवान्तःकरणस्य दोषाः कति के च।


सरलार्थः - यस्मात् प्रजापतेः प्राक् किमपि नोत्पन्नं , यः प्रजापतिः सम्पूर्णलोकं परितः कल्पितवान् , षोडशावयवविशिष्टः प्रजापतिः प्रजाभिः सह रमति, प्रकाशत्रयं धारयति।

ಸರಳಾರ್ಥ - ಯಾವ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮೊದಲು ಏನು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವೋ, ಯಾವ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕದ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನೋ ಮತ್ತು ಅದು ಅವನ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ, ಹದಿನಾರು ಅವಯವಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ರಮಿಸುತ್ತದೆ, ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಗೋಷ್ಠಜಃ ಪಶುಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನಾಮಧೇಯದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳು  ಉದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

अत एव गोष्ठजः पशुः इत्यादौ गोष्ठजशब्दस्य ब्राह्मणस्य नामधेयत्वाभावात् प्रकृतसूत्रेण तत्र स्वराः उदात्ताः न भवन्ति।


मनसः असत्त्वात् सुषुप्तौ तदनुपलब्धिश्च।

मन के असत्व होने से सुषुप्ति में उसकी अनुपलब्धि होती है।


उदाहरणम्- यावत् प्रपचति शोभनम् इति अस्य सुत्रस्य एकमुदाहरणम्।

ಉದಾಹರಣೆ- ಯಾವತ್ ಪ್ರಪಚತಿ ಶೋಭನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.


अस्मिन् पाठे वयं तान् एव उदात्तानुदात्तस्वरिताख्यान् स्वरान् तद्विधायकानि सूत्राणि च पठामः।

ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ನಾವು ಆ ಉದಾತ್ತ, ಅನುದಾತ್ತ, ಸ್ವರಿತ ಆಖ್ಯಾನದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತೇವೆ.


'कर्मण्येवाधिकारस्ते' (भ. गी. २.४७) “कुरु कर्मैव' (भ. गी. ४.१५) इत्येवमादीनि कर्मणाम् अवश्यकर्तव्यतां दर्शयन्ति।

` कर्मण्येवाधिकारस्ते' (भ. गी. 2.47) ‹कुरु कर्मैव' (भ. गी. 4.15) इत्यादि वाक्य कर्म की आवश्यक्ताओं को दशति है।


दूसरा है गति इसका ज्ञान (विद्या ) अर्थ होता है।

ಗತಿ ಎಂಬುದರ ಜ್ಞಾನ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.


वेदावरणकारित्वात् छन्दः इति पदं युक्तम् एव।

ವೇದಾವರಣ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಛಂದವು ಈ ಪದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.


अयं वृद्धिह्रासः समानानुपातेनैव भवति।

यह वृद्धि ह्यास समानानुपात से ही होते हैं।


ಬಹುಲ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - "ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ, ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ , ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ರೀತಿಯಿಂದ, ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ, ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಾಹುಲಕಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

बहुलशब्दस्य अर्थः- "क्वचित्प्रवृत्तिः क्वचिदप्रवृत्तिः क्वचिद्विभाषा क्वचिदन्यदेव। विधेर्विधानं बहुधा समीक्ष्य चतुर्विधं बाहुलकं वदन्ति इति।


तात्पर्य यह है कि मन के राज जनन से बन्धन का कारण होता है तथा वैराग्य जनन से मोक्ष कारण होता है।

ಪ್ರೀತಿಯ ಜನಗಳಿಂದ ಮನಸಿನ ಬಂಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವು. ಹಾಗೆಯೇ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಮೋಕ್ಷದ ಕಾರಣವೂ ಕೂಡ.


प्रजापति से जब पुरुष उत्पादित हुआ तब वो कितने प्रकार से कल्पित हुआ।

ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಯಾವಾಗ ಪುರುಷನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನೋ ಆಗ ಅವನು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದನು?


अनेन रहस्यब्राह्मण- आरण्यकयोः एकतायाः सिद्धिर्भवति, आरण्यकस्य नामान्तरं रहस्यमपि अस्ति (गोपथ० ब्रा० १०)।

ಈ ರಹಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಆರಣ್ಯಕದ ಏಕತಾ ಸಿದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ, ಆರಣ್ಯಕದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ರಹಸ್ಯವು ಆಗಿದೆ.


ದೂರದಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸುವ ವಾಕ್ಯವು 'ಏಕಶ್ರುತಿ'ಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

दूरात् सम्बोधने वाक्यम् एकश्रुति भवति।


'' यद्यपि महाभाष्य में ऋग्वेद की इक्कीस शाखाओं का निर्देश है, और वहाँ शाकल-वाष्कल- आश्वलायन-शांख्यायन-माण्डूकायन-नाम की पांच मुख्य शाखाओं के विषय में कहा गया है।

यद्यपि महाभाष्ये ऋग्वेदस्य एकविंशतिसंख्यकाः शाखा निर्दिष्टाः, तत्र च शाकल-वाष्कल- आश्वलायन-शांख्यायन-माण्डूकायन-नामधेयाः पञ्च मुख्याः शाखाः सन्ति।


ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಯೋಜನವೇ ಜೀವಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯರೂಪಪ್ರಮೇಯವಿಷಯಕದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಸ್ವಸ್ವರೂಪಾನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಎಂದು.

वेदान्तशास्त्रस्य प्रयोजनम् हि  जीवब्रह्मैक्यरूपप्रमेयविषयकस्य अज्ञानस्य निवृत्तिः स्वस्वरूपानन्दावाप्तेश्च इति।


ಅದರ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿದ್ದರು ವಿದ್ವಜ್ಜನರು ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

तस्य बहुधा वर्तमानस्यापि प्रजापतेः योनिं स्थानं स्वरूपं च धीराः सम्यक् ज्ञानिनः परिपश्यन्ति साक्षात् कुर्वन्ति।


ಆಗ ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಘೃತ ವಸಂತ ಋತುವೇ ಆಗಿತ್ತು ಅಂದರೆ ಅದರ ಆಜ್ಯತ್ವದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿದೆ.

तदानीम् अस्य यज्ञस्य वसन्तः वसन्तर्तुरेव आज्यम् आसीत् अभूत्। तमेवाज्यत्वेन सङ्कल्पितवन्तः इत्यर्थः।


तदनन्तरम् एकादशाध्यायाद् आरभ्य अष्टादशाध्यायपर्यन्तम् अग्निचयनविषये आलोचना वर्तते।

ನಂತರ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ ಅಗ್ನಿಚಯನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿವೆ.


चतुर्थी तदर्थ इस सूत्र का चतुर्थ्यन्तार्थ के उत्तर पद रहते चतुर्थी पूर्वपद को प्रकृति स्वर होता है।

ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥ ಈ ಸೂತ್ರದ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತಾರ್ಥದ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದಾಗ ಚತುರ್ಥಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.


उनका विस्तार के भय से यहाँ वर्णन नहीं किया जा सका।

ते विस्तरभयादत्र नोच्यन्ते।


यह उपनिषद् “केनेषितं पतति प्रेषितं मनः'' इत्यादि मन्त्र से आरम्भ होता है।

इयम् उपनिषद् केनेषितं पतति प्रेषितं मनः इत्यादिकात् मन्त्रादारभ्यते।


जलचर्म को लेकर वह जल को सीचता हैं।

जलचर्म आकुञ्च्य ततः जलं सिञ्चति ।


ಅಜ್ಞಾನವು ಎಂದಿಗೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

अज्ञानं न जायते।


चकारः आदिः येषां ते चादयः तेषु चादिषु यहाँ बहुव्रीहि समास है।

चकारः आदिः येषां ते चादयः तेषु चादिषु इति बहुव्रीहिसमासः।


ಹೀಗೆ ಪಂಚದಶೀಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

तदुक्तं पञ्चदश्याम्।


लोमवान पुरुष होता है।

ಲೋಮವಾನ್ ಪುರುಷನು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತಾನೆ.


1 मुमुक्षु कब गुरु के पास जाता है?

1 मुमुक्षुः कदा गुरुम् उपसर्पति।


विवृक्णा -विपूर्वक व्रश्च्धातु से क्तप्रत्यय करने पर विवृक्ण यह रुप बनता है।

ವಿವೃಕ್ಣಾ - ವಿಪೂರ್ವಕ ವ್ರಸ್ಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯ ಹಾಕಿದಾಗ ವಿವೃಕ್ಣ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


लुप्त-अकार विशिष्ट अञ्च् धातु यह अर्थ है।

लुप्त-अकारविशिष्टः अञ्च् धातुः इत्यर्थः।


ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

उसी का यहाँ संक्षेप में आलोचना की जायेगी।


षड्दर्शनेषु वेदस्य प्रामाण्यप्रतिपादनम् न्यायसाङ्ख्यमीमांसादिदर्शनानाम् आचार्याः शब्दं प्रमाणतया स्वीकृतवन्तः।

वेद के छः दर्शनो में प्रमाण का प्रतिपादन न्याय, साङ्ख्य, मीमांसा आदि दर्शनो के आचार्य शब्द को प्रमाण रूप से स्वीकार किया।


’ಉದಾತ್ತೇನ’ ಎಂಬುದು ತೃತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.

उदात्तेन यह तृतीया एकवचनान्त पद है।


ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

अत्यन्तं दुर्बलं भवति।


विशेष वचन यह सप्तमी एकवचनान्त समस्त पद है।

’ವಿಶೆಷವಚನೇ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.


सा च छान्दोग्योपनिषत्।

ಅದು ಛಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷದ್.


तथाहि अनुमानम्- इदम् अनित्यम् कृतकत्वाद्।

ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಮಾನವು - ಇದು ಅನಿತ್ಯವು ಕೃತಕತ್ವದಿಂದ.


सरलार्थ- मनुष्यों के मनोहारि वर्षा जैसे वृष्टिकाल में कभी नदी का अतिक्रमण करके जाती है वैसे ही पृथिवी पर जल वृत्र के शरीर को अतिक्रमण करके गिरता है।

ಸರಳವಾದ  ಅರ್ಥ -  ಮನುಷ್ಯರ ಮನೋಹರವಾದ ಮಳೆಯು ಹೇಗೆ ವೃಷ್ಟಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲಾದರು ನದಿಯ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.


इस सूत्र में तीन पद है।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.


ಇದರ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳಿದ್ದವು.

इसके दो ग्रन्थ थे।


तेषु कानिचित् विशिष्टानि आरण्यकानि यथा ऐतरेयारण्यकं, बृहदारण्यकं , शांख्यायनारण्यकं तैत्तिरीयारण्यकं चेति अत्र प्रस्तूयन्ते।

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಆರಣ್ಯಕಗಳಿವೆ ಐತರೇಯಾರಣ್ಯಕ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಅರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ತೈತ್ತಿರೀಯ ಅರಣ್ಯಕ ಇವೆ.


मन का कथन था कि मेरे बिना बताये बात को वाणी प्रकट नहीं कर सकती है।

ಮನಸ್ಸಿನ ಕಥನೆಯಾಗಿದೆ ನಾನು ಹೇಳಿಲ್ಲದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ವಾಣಿಯು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


यज्ञियानाम् इसका क्या अर्थ है?

ಯಜ್ಞಿಯಾನಾಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?


तिङ्ङतिङः इति सूत्रात् तिङ् इति प्रथमान्तं पदम् अनुवर्तते।

ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


'ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತಾದಿ'ಗಳು 'ಅಚ್'ಗಳಿಗೆ ಆಗುವುದರಿಂದ 'ಅಚ್' ಎಂದು ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

उदात्तानुदात्तादिकं च अचः एव सम्भवति अतः अच् इत्यपि संयुज्यते।


लेकिन इन प्रापञ्चिकवस्तुओं के ज्ञानस्थल मे न केवल अद्वितीय ब्रह्म को जाना जाता है, अपितु विजातीय घटपटादि के साथ तादात्म्य से ब्रह्म का ज्ञान हो जाता है।

परन्तु एतेषु प्रापश्चिकवस्तूनां ज्ञानस्थले न हि केवलम् अद्वितीयं ब्रह्म ज्ञायते, तद्विजातीयैः घटपटादिभिः सह तादात्म्येन ब्रह्म ज्ञातं भवति।


तब राजत् इसका ईशान का शासनकर्ता यह अर्थ है।

तदा राजत् इत्यस्य ईशान शासनकर्ता इत्यर्थः।


ಇದೇ ತ್ರಿವೃತ್ಕರಣಶೃತಿಯು ಪಂಚೀಕರಣದ ಸ್ಮರಣಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

एषैव त्रिवृत्करणश्रुतिः पञ्चीकरणस्य ज्ञापिका भवति ।


मोक्ष विषय प्रत्यक्ष गम्य नहीं होकर के अनुमान के द्वारा गम्य होता है।

ಮೋಕ್ಷ ವಿಷಯವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಗಮ್ಯವಲ್ಲ ಅನುಗಮ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ.


वेद में अग्नि बहुत प्रसिद्ध देवता है।

वेदे अग्निः बहुप्रसिद्धः देवता अस्ति।


ಗೋಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣದ (೩/೨) ಕಥನವಿದೆ ಮೂರು ವೇದಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞದ ಅಂತರ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಶುದ್ಧ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

गोपथब्राह्मणस्य (३/२) कथनम् अस्ति यत् त्रिभिः वेदैः यज्ञस्यान्तरः पक्ष एव संस्क्रियते।


5. यज्वसु इसका क्या अर्थ है?

5. यज्वसु इत्यस्य कोऽर्थः।


ಅತೀತಾದಿ ಮೂರು ಕಾಲಗಳ ಒಡೆಯ ಇದರ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

अतीतादि कालत्रयवर्ती प्राणिजात इसका चतुर्थ अंश है।


निरुक्त में कितने अध्याय है?

निरुक्तस्य कति अध्यायाः।


ಸ್ವಪ್ನವು ಜಾಗರಣಾವಸ್ಥೆಯ ಅನುಭೂತಿವಿಷಯಗಳ ಸ್ಮೃತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

यद्यपि स्वप्नः जाग्रदवस्थानुभूतविषयाणां स्मृतिः भवति।


और वह उत्तरपद है।

तच्च उत्तरपदम्।


जीवस्य जीवत्वं वह्नेः उष्णत्ववत् न स्वाभाविकम् किन्तु कल्पितमेव।

ಜೀವದ ಜೀವತ್ವವು ಬೆಂಕಿಗೆ ಉಷ್ಣತೆಯಂತೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಲ್ಲ ಆದರೆ ಕಲ್ಪಿತಮಾತ್ರವೇ.


सूत्र का अर्थ- कर्मवाची क्तान्त उत्तरपद रहते पूर्वपदस्थ अव्यवहित गति को प्रकृत्ति स्वर होता है।

सूत्रार्थः- कर्मवाचिनि क्तान्ते उत्तरपदे गतिरनन्तरः पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।


ताः गणनायां सप्तदश एव सन्ति।

ಅವುಗಳು ಹದಿನೇಳು ಇವೆ.


प्रयोजनम् अज्ञात्वा मन्दबुद्धिः जनः अपि कस्मिन्नपि कार्ये प्रवृत्तः न भवति।

ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಮಂದಬುದ್ದಿಯೂ ಕೂಡ ಯಾವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


ಮತ್ತೆ ಅವಿದ್ಯೆಯ ರೀತಿಯೇ ಬುದ್ಧಿಯ ಅನಾದಿತ್ವವು ಆಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಸಂಶಯ.

तो अविद्या के समान बुद्धि का अनादित्व होता है क्या यह संशय उत्पन्न होता है।


देह अशुद्ध पदार्थ होता है।

ದೇಹವು ಅಶುದ್ಧ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


सूत्रावतरणम्- दीर्घान्तात् अष्टन्-शब्दात् परेषां शसादीनाम् असर्वनामस्थानसंज्ञकानाम् उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्।

ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ದೀರ್ಘ ಅಂತವಾಗಿರುವ ಅಷ್ಟನ್ - ಶಬ್ದದಿಂದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಶಸ್ ಆದಿ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ಸಂಜ್ಞಕದ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.


ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಗುವುದೆಂದು ಒಂದು ಕಡೆ ಆದರೆ, ಒಬ್ಬನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಸರ್ವಸೃಷ್ಟಿಯ ಉಪದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.

श्रुति में ब्रह्म से सम्पूर्ण जगत् को सृष्टि होती है तथा एक ही सृष्टा से सम्पूर्ण सृष्टि का उपदेश मिलता है।


ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ.

मुण्डकोपनिषदि।


इसका यह अर्थ है - प्रजापति के मन में यह साम लम्बे समय तक रहा है।

अस्यायमाशयः- प्रजापतेः मनसि इदं साम बृहत्कालपर्यन्तं निवसितम्।


अति= अतिक्रान्तं कृत्वा , अधिकं वा, अतिष्ठत्= अवस्थितः।

ಅತಿ - ಪಾರು ಮಾಡಿ, ಅಥವಾ ಅಧಿಕ ಅತಿಷ್ಠತ್ - ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.


तत्र उद्दालकेन उक्तं ' स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतकेतो' इति।

ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಉದ್ಧಾಲಕ ಅವರಿಗೆ "ಸ ಆತ್ಮಾ ತತ್ವಮಸಿ ಶ್ವೇತಕೇತೋ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.


೯. ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿ ಲಯಗಳ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ.

9 ब्रह्म में ही जगत की उत्पत्तिलय संभव है।


इसके बाद चाप् प्रत्यय विधायक  यङश्चाप् सूत्र का व्याख्यान और उदाहरण हैं।

ಇದರ ನಂತರ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಯಂಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್  ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.


सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।

सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्।


सम्प्रति यास्करचितं निरुक्तम् एव अस्य वेदाङ्गस्य प्रतिनिधिग्रन्थः वर्तते।

ಇಂದು ಯಾಸ್ಕರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ನಿರುಕ್ತವು ಈ ವೇದಾಂಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.


ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬ ಪದದ ವಿಶೇಷಣೆಯೂ ಇದೆ , ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನವೆಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

तच्च असर्वनामस्थानं विभक्तिः इति पदस्य विशेषणम् अतो लिङ्गविपरिणामेन असर्वनामस्थाना इति रूपं लभते।


ಅದನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಬಹುದು- ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ವಿಷ್ಣುವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

तस्य इत्थमपि व्याख्या सम्भवति - यः सृष्टिकर्ता स एव विष्णुः।


ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುರುಷನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ.

वेदान्त शास्त्र में तो पुरुषपरमत्व के द्वारा मोक्ष की कामना को बताया गया है।


ಸುಹಿತಾರ್ಥದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಫಲಾನಾಂ ಸುಹಿತಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆ.

सुहितार्थ से निषेध होने पर फलानां सुहितः इत्यादि एक उदाहरण है।


व्याख्या - किन्तु कभी कभी वह ही पासा बे हाथ हो जाता है, अङ्कुश के समान चुभता है, बाण के समान छेदता है, छुरे के समान काटता है, तप्त पदार्थ के समान संताप देता है।

ವಿವರಣೆ - ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದೇ ದಾಳವು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಅಂಕುಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಚುಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಬಾಣದಂತೆ ಘಾಸಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಚಾಕುವಿನಂತೆ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಬಿಸಿ ಪದಾರ್ಥದಂತೆ ನೋವುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.


वीप्सारूप में यथा अर्थ में अव्ययीभावसमास का उदाहरण है प्रत्यर्थम्।

ವೀಪ್ಸಾರೂಪದ ಯಥಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಪ್ರತ್ಯರ್ಥಮ್.


दूरात् सम्बूद्धौ वाक्यस्य एकश्रुतिः विधीयते।

ದೂರದಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಬೋಧನವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.


पुरुषस्य पादाभ्यां कौ उत्पन्नौ।

ಪುರುಷನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?


सरलार्थ - इस मन्त्र में यज्ञकार अग्नि के प्रति कहते है की हम दिन और रात बुद्धि से युक्त आप को नमस्कार करते हुए और हम तेरे समीप आते है।

सरलार्थः- अस्मिन् मन्त्रे यज्ञकारिणः अग्निं प्रति कथयति यत् वयं दिवा रात्रौ च बुद्धियुक्ताः भवन्तः प्रणमन्तश्च तव समीपम् आगच्छामः।


एतद्भिन्नेषु अध्यायेषु आरण्यकस्य मुख्यविषयाणां प्रतिपादनमस्ति।

इनसे भिन्न अध्यायों में आरण्यक के मुख्य विषयों का प्रतिपादन है।


यहाँ उदात ही मुख्य स्वर है।

ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತದ ಸ್ವರವೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


ಪೂರ್ವ ಅಮ್ ಭೂತ ಸು ಇಲ್ಲಿ "ಸಹ ಸುಪಾ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

पूर्व अम् भूत सु इत्यत्र च "सह सुपा" इत्यनेन समाससंज्ञा कृता अस्ति।


उदाहरण- “यावत् प्रपचति शोभनम्' यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।

ಉದಾಹರಣೆ- ಯಾವತ್ ಪ್ರಪಚತಿ ಶೋಭನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.


वृषादीनाम् यह षष्ठी बहुवचनान्त है, च यह अव्ययपद है।

'ವೃಷಾದೀನಾಮ್' ಎಂದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು, 'ಚ' ಎಂದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ.


बाघ का स्वप्न देखा यह उसका समाधान होता है।

ಹುಲಿಯ ಕಥೆ ಎಂದು ಸಮಾಧಾನ


“सोऽयं देवदत्तः” इत्यस्मिन् वाक्ये सशब्दायंशब्दयोः तदर्थयोः च ये विरुद्धांशाः सन्ति तेषां तत्कालतद्देशविशिष्टैतत्कालैतद्वेशविशिष्टांशानां परित्यागेन अविरुद्धदेवदत्तपिण्डेन साकं देवदत्तविशिष्टदेवदत्तवाचकशब्दस्य लक्ष्यलक्षणभावसम्बन्धः।

“सोऽयं देवदत्तः” (वह यह देवदत्त है) इस वाक्य में सः शब्द तथा अयं शब्द इन दोनों के अर्थ में तो विरुद्धांश है उनका तत्काल तत्देश विशिष्ट तत्काल देश तत्काल विशिष्टों का परित्याग से अविरुद्ध देवदत्त पिण्ड से साथ देवदत्त विशिष्ट देवदत्त वाचचक शब्द का लक्ष्य लक्षण भाव सम्बन्ध होता है।


आत्ममनःसंयोगं विना किमपि ज्ञानं श्रोत्रादीन्द्रियैः न सम्भवति।

ಆತ್ಮಾ ಮನದ ಸಂಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಜ್ಞಾನವು ಶ್ರೋತ್ರ ಆದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಸಂಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


(८.५) "न पूजनात्"(५.४.६९.) सूत्रार्थः - पूजनार्थात् परं यत् प्रातिपदिकं तदन्तात् समासात् समासान्ताः न भवन्ति।

(8.5) “न पूजनात् '' ( 5.4.69 ) सूत्रार्थ-पूजन अर्थ से पर जो प्रातिपदिक है उससे समास से समासान्त नहीं होते है।


19. श्रवणादि के प्रतिबन्धक क्या क्या होते हैं, तथा उनकी निवृत्ति किस प्रकार से होती है।

१९. श्रवणादिकं प्रतिबन्धकानि कानि। कथं वा तन्निवृत्तिः।


अस्यां संहितायां स्थानकस्य संख्या चत्वारिंशत्, अनुवचनानां संख्या त्रयोदश, अनुवाकानां संख्या त्रयश्चत्वारिंशदधिकाष्टशतम्, मन्त्राणां संख्या एकनवत्यधिकत्रिसहस्रम्।

इस संहिता में स्थानक की संख्या चालीस है, अनुवचनों की संख्या तेरह है, अनुवाकों की संख्या ८४३ है, मन्त्रों की संख्या ३०९१ है, मन्त्र ब्राह्मणों की सम्पूर्ण संख्या १८००० तक है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಆದಿ ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಪನಿಷತ್ ಈ ಶಬ್ದದಿಂದ ಪ್ರಯೋಗವು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

अतो बृहदारण्यकादिग्रन्थाः उपनिषदिति शब्देन अपि व्यवह्नियन्ते।


೨. ಅದ್ವಿತೀಯಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ  ಅದ್ವಿತೀಯಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ ಫಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

2 अद्वितीय ब्रह्मज्ञान का अद्ठितीयब्रह्म की प्राप्ति ही फल है।


सूत्रेऽस्मिन् पदद्वयम् अस्ति ।

इस सूत्र में दो पद हैं।


इस प्रकार से मन का एकत्व भी गुण भेद के कारण बन्ध तथा मोक्ष का कारण हो जाता हे।

ಹಾಗೆಯೇ ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಎಂಬ ಗುಣಗಳಿಂದ ರಹಿತವಾದ ಮನಸ್ಸು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.


ಆಗ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಞ್ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ಅದರ ಬೋಧ್ಯದ ನ ಎಂಬುದರ  "ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್" ಇದರಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಉಪಸರ್ಜನ ಪೂರ್ವಮ್ ಎಂಬ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಿಂದ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸು ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.

ततः सूत्रे नञ् इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात् तद्वोध्यस्य नेत्यस्य " प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम् " इत्यनेन उपसर्जनसंज्ञायाम् " उपसर्जनं पूर्वम् " इत्यनेन पूर्वनिपाते न ब्राह्मण सु इति भवति ।


तस्य वेदान्त इति नामधेयम्।

उसी अन्तिम भाग को वेदान्त के नाम से जाना जाता है।


( 9.2 ) डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम् ( 4.1.13 ) सूत्रार्थ-मन्नन्त प्रातिपदिक से अन्नत बहुव्रीहिसंज्ञाक से और प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर विकल्प से डाप् प्रत्यय होता है।

(೯.೨) ಡಾಬುಭಾಭ್ಯಾಮನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ (೪.೧.೧೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಮನ್ನಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಅನ್ನಂತ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಂಜ್ಞಕದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಕವಾದಾಗ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.


ಉದಾಹರಣೆಗೆ (7) ಕಠ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (8) ಈಶ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (9) ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು (10) ಮತ್ತು ಮಹಾನಾರಾಯಣ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು

जैसे - (७) कठ उपनिषद्, (८) ईश उपनिषद्, (९) श्वेताश्वतर उपनिषद् (१०) और महानारायण उपनिषद्।


ಇಲ್ಲಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣತ್ವದಿಂದ ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

इति विषये शास्त्राणि प्रमाणत्वेन उपस्थाप्यन्ते अधः।


ನಿಪಾತಗಳ ಸಮಾಸವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

निपातयोः समासो न भवति।


तिङङ्तिङ: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की यहाँ अनुवृति है।

ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


तेन आरण्यकमिदं यास्कपूर्ववर्ति इति मन्यन्ते नैके।

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾಸ್ಕರಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿನದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.


ಯಾವುದು ಜಲವನ್ನು ವರ್ಷಿಸುತ್ತದೆಯೋ ದಾನಶೀಲ ಗರ್ಜನಕಾರಿ ಪರ್ಜನ್ಯ ವೃಷ್ಟಿಪಾತದಿಂದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಗರ್ಭಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

यः पर्जन्यः वृषभः अपां वर्षिता जीरदानुः क्षिप्रदानः कनिक्रदत् गर्जनशब्दं कुर्वन् ओषधीषु  गर्भ गर्भस्थानीयं रेतः उदकं दधाति स्थापयति ।


ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಅನಿತ್ಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತದಿಂದ ಉತ್ತರ ಪದದ ನಂತರ ತೃತೀಯಾದಿವಿಭಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

सूत्रावतरणम्- अनित्यसमासे अन्तोदात्तात् उत्तरपदात् परस्य तृतीयादिविभक्तेः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्।


किन्तु स्वतः न अज्ञानं नाशयति।

ಆದರೆ ಅಜ್ಞಾನವು ಸ್ವತಃ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


सप्रमाणं ज्ञानं भवति चेत् साधकः सन्देहरहितः सन् श्रद्धावित्तो भूत्वा साधनेषु प्रवर्तते।

सप्रमाण ज्ञान होता है तो साधक सन्देह रहित तथा श्रद्धावान होकर के साधनों में प्रवर्तित होता है।


ಸಾಂಖ್ಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವಾಕ್ಯಗಳು  ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ.

साङ्ख्य दर्शन में लौकिक वाक्यों के शब्द प्रमाण में अन्तर्भाव स्वीकार नहीं करते हैं।


ಅಗ್ನಿ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ - "ಧೃತಪ್ರತೀಕೋ ಬೃಹತಾ ದಿವಿ ಸ್ಪೃಶಾ" (ಋಗ್ವೇದ 5/1/1).

अग्निः स्वप्रभया आकाशं स्पृशति - "धृतप्रतीको बृहता दिवि स्पृशा” इति (ऋग्वेदः ५/१/१)।


श्रौतसूत्र, गृह्यसूत्र, धर्मसूत्र और शुल्वसूत्र।

श्रौतसूत्रम्, गृह्यसूत्रम्, धर्मसूत्रम्, शुल्वसूत्रं चेति।


ಮತ್ತು ಅನ್ನಂತ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಂಜ್ಞಕ ಬಹುಯಜ್ವನ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಲು ಡಾಬುಭ್ಯಾಮನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.

और अन्नन्त बहुव्रीहि संज्ञक बहुयज्वन् प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योतन के लिए डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम् सूत्र से विकल्प से डाप् प्रत्यय होता है।


वहाँ पर स्थूलभुक वैश्वानर ही प्रमाण होता है।

स्थूलभुक् वैश्वानर इति तत्र प्रमाणम्।


न, अनुदात्तम् इस पद की अनुवृति है।

न,अनुदात्तम् इति पदम् अनुवर्तते।


यज्ञे हि सर्वस्य अनुग्रहः भवति न तु हिंसा।

ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲದರ ಅನುಗ್ರಹವು ಇರುತ್ತದೆ ಹಿಂಸೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ.


यतो हि वेदे अचेतनानाम् अपि स्तुतिर्विहिता।

ಏಕೆಂದರೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಚೇತನಗಳ ಸ್ತುತಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


"ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಮ್" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ (ಅಗಿ) ಎಂಬಲ್ಲಿ  ಅಕಾರದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

उसको ' अनुदात्तं पदमेकवर्जम्' इस सूत्र से धातु के (अगि-इसके) अकार का अनुदात्त स्वर है प्रत्यय का नहीं है।


प्रत्येकम् अध्यायस्य अन्तरविभागस्य नाम किम् अस्ति?

प्रत्येक अध्याय के अन्दर विभाग का क्या नाम है?


ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಆಂಙಃ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅಶ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಆಶಿತಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .

सूत्रार्थसमन्वयः- आङ्पूर्वकात् अश्धातोः कर्तरि क्तप्रत्यये आशितम् इति रूपम्।


अन्नमयकोशः अत्यन्तं स्थूलः भवति। तावान् स्थूलः न भवति प्राणमयकोशः।

ಅನ್ನಮಯಕೋಶವು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಸ್ಥೂಲ ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.


व्याख्या- पुरा त्रिपुरविजयसमये रुद्राय रुद्रस्य। षष्ठ्यर्थ चतुर्थी ।

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಜಯಿಸಲು ರುದ್ರನ ಷಷ್ಠೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ಆಗಿದೆ.


ಇಲ್ಲಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥೂಲ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪದ ಶುದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ , ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿದ್ದೇನೆ (ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ) ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ರ ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿಂ ತ್ಯಜ ಮೂಢಬುದ್ಧೇ ತ್ವಂಜ್ಞ್ಯಾಂಸಮೇದೋಸ್ಥಿಪುರೀಷರಾಶೌ.

यहाँ शङ्कराचार्य का यह उपदेश है कि स्थूल देह में इस प्रकार की आत्मबुद्धि का त्याग करके निर्विकल्प शुद्ध ब्रह्म में, मैं ब्रह्मा हूँ इस प्रकार कौ बुद्धि का सम्पादन करना चाहिए आत्रात्मबुद्धिं त्यज मूढबुद्धे त्वङऱमांसमेदोस्थिपुरीषराशौ।


ಇದರ ನಂತರ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಧೂಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

ततः सौ प्रक्रियाकार्ये अक्षधूः इति रूपम्।


दास्यम् - भगवतः दासरूपेण आचरणम्।

दास्यम् भगवान के दास रूप में आचरण।


ಅದರ ಅಭಾವದಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

उसके अभाव से आत्मा को स्पर्श नहीं कर सकते हैं।


वासिष्ठी शिक्षा का सम्बन्ध किस संहिता के साथ है?

ವಾಸಿಷ್ಠೀ ಶಿಕ್ಷಾದ ಸಂಬಂಧವು ಯಾವ ಸಂಹಿತಾದ ಜೊತೆಯಿದೆ?


ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯದ ಯಾವ ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಅಂತರಂಗ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

अंत में मन्त्रों के तात्पर्य का जो बोध होता है वह तो ब्राह्मणों के अन्तरङ्ग आध्यात्मिक व्याख्या से ही जाना जाता है।


ವೇದಾಂತೋಕ್ತಸಾಧಸಂಪತ್ತಿಯ ನಂತರವೇ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

वेदान्तोक्तसाधनसम्पत्त्यनन्तरं ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या।


तेन पाशेन सह मत्स्यः एतम् गिरि हमवन्तम्(अतिदुद्राव) अतिजगाम ॥ ५ ॥

ಆ ಪಾಶದ ಜೊತೆಗೆ ಮೀನು ಇವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹಿಮಾಲಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು (ಅತಿದುದ್ರಾವ) ।।೫।।


क्या कर्म करना चाहिए तो कहते है कि नित्य कर्म करना चाहिए।

किं कर्म कर्तव्यम्। नित्यं कर्म कर्तव्यम्।


ದಾ ದಾನೆ ಈ ಆಕಾರಯುಕ್ತ ಧಾತುವಿಗೆ  "ಆತೋ ಯುಕ್ಚಿಣ್ಕೃತೋಃ" ಇದರಿಂದ ಘಞ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿ ದಾಯಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .

दा दाने इस आकार युक्त धातु से `आतो युक्चिण्कृतोः' इससे घञ्‌प्रत्यय करने पर दायः यह रूप बनता है।


इससिए वेदान्त के श्रवणादि में तदनुकूलविषयों का हमेशा चिन्तन ही यहाँ पर समाधान कहा गया है।

अतः वेदान्तस्य श्रवणादौ तदनुकूलविषयाणां सदा चिन्तनमेव अत्र समाधानम्।


निषिद्ध जैसे पाप के द्वारा दुःख को उत्पन्न करते हैं।

ನಿಷಿದ್ಧಗಳು ಹೇಗೆ ಪಾಪದಿಂದ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.


ऋतेन इत्यत्र ऋतशब्दस्य कः अर्थः।

ಋತೇನ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಋತಶಬ್ಧದ ಅರ್ಥವೇನು?


एतेषु ब्रह्मसाक्षात्कारेण अशेषप्रपञ्चविनाशः आत्यन्तिकप्रलयः इत्युच्यते।

इन में ब्रह्म साक्षात्कार के द्वारा अशेष प्रपञ्च का विनाश आत्यन्तिक प्रलय कहलाता है।


आरण्या हरिणादयः।

आरण्य पशु हरिणादि है।


पूर्वपक्षी कहते है की वेद है, परन्तु प्रमाण सिद्ध में फिर भी वेद वाक्यों के प्रमाण स्वीकार्य नहीं हैं।

ವೇದವ್ವು ಪ್ರಮಾಣಸಿದ್ಧವಾದರೂ ವೇದವನ್ನೇ ವೇದವಾಕ್ಯಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.


फिर इस प्रकर से कह गया है की- छान्दोग्य उपानिषद् में आकाश की उत्पत्ति के अश्रवण से आकाश की उत्पत्ति नहीं है।

पुनः - छान्दोग्ये आकाशस्य उत्पत्त्यश्रवणात् न आकाशस्य उत्पत्तिः विद्यते इति।


उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है जैसे आदमियों में ब्राह्मण श्रेष्ठ होता है।

उदाहरणम् - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा नृणां द्विजः श्रेष्ठः इति।


अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।

इससे उदात्त स्वर का विधान है।


(೯.೩) ಯಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್ (೪.೧.೭೪) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಜ್ಞಯಂತಾ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಮತ್ತು ಷ್ಯಜ್ಞಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆಗುತ್ತದೆ.

( 9.3 )  यङश्चाप्( 4.1.74 ) सूत्रार्थ-ञ्यङन्ता प्रातिपदिक से और  ष्यङन्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर चाप् प्रत्यय परे होता है।


ವೇದದ ನಿರ್ಮಲ ನೇತ್ರವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?

वेदस्य निर्मलं चक्षुः किम्?


धेनाशब्दस्य द्वितीयाबहुवचने धेनाः इति रूपम्।

धेनाशब्द का द्वितीयाबहुवचन में धेना: यह रूप है।


8 आत्मनः पञ्चकोशातिरिक्तत्वे प्रबन्धमारचयत।

೮. ಆತ್ಮದ ಪಂಚಕೋಶವಲ್ಲದೆ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ರಚಿಸಿರಿ.


श्रुतिर्हि अतीन्द्रियार्थप्रतिपत्तौ अस्माकं प्रमाणम्।

श्रुति का अतीन्द्रियार्थ प्रतिपत्ति में हमारा प्रमाण होता है।


"ಆ ಸರ್ವನಾಮ್ನಃ" (ಪಾ.೬.೩.೯೧) ಇದರಿಂದ ಆತ್ವ.

` आ सर्वनाम्नः' (पा. ६. ३. ९१) इससे आत्व।


नैमित्तिक पुत्रजन्मादि जातेष्ट्यादि कर्म होते है अर्थात् जिनके निमित्त कारण होते है व नैमित्तिक कहलाते हैं।

नैमित्तिकानि पुत्रजन्माद्यनुबन्धीनि जातेष्ट्यादीनि कर्माणि। निमित्तं कारणं यस्यास्ति तत् नैमित्तिकम्।


ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವ ಕಳ್ಳರು ಅಥವಾ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕರುವನ್ನು ಜನರು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆಯೇ, ನನ್ನ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಾದ ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸು.

यथा पशूनाम् अपहर्त्तरिं चौरं यथा वा रज्वा बद्धं वत्सं जनाः मुक्तं कुर्वन्ति तथैव मम अपराधेन बद्धं वसिष्ठं त्वं मोचय।


सम्पूर्ण रूप से यहाँ एक सौ चौवन खण्ड तथा छः सौ अट्टाईस मन्त्र है।

साकल्येनात्र चतुःपञ्चाशदधिक- एकशतखण्डास्तथा अष्टाविंशत्यधिक-षट्शतमन्त्राः सन्ति।


अस्य लोके प्रयोगो न भवति।

इसका लोक में प्रयोग नहीं होता है।


इति वार्तिकस्यास्यार्थः।

यही वातिक का अर्थ है।


ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅಥವಾ ಅನುಮಾನದಿಂದ ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದೋ ಅದರ ಜ್ಞಾನವು ವೇದದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

प्रत्यक्ष प्रमाण से अथवा अनुमान से जो विषय नहीं जाना जाता है उसका ज्ञान वेद से होता है।


ಮೊದಲನೆಯದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಎರಡನೆಯದು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು.

प्रथमायां नयनं द्वितीयायां नियमनम्।


೨. ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು ಯಾವುದು ?

2 निदिध्यासन क्या होता है?


7. श्रितादि शब्दों की लक्षण किसमें है?

೭. ಶ್ರಿತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಲಕ್ಷಣವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ?


अन्यथा इन दोनों गुणवाचकत्त से विशेषण विशेष्य भाव में कामचर से खञ्जकुब्जः, कुब्जखञ्जः ऐसा इस नियम से आपत्ति होनी चाहिए।

अन्यथा उभयोः गुणवाचकत्वेन विशेषणविशेष्यभावे कामचारात् खञ्जकुब्जः, कुब्जखञ्जः इतिवद् अनियमापत्तिरिति स्यात् ।


शांख्यायन आरण्यक के सातवें, आठवें अध्याय में व्याप्त कौन सा उपनिषद् है?

शांख्यायनारण्यकस्य सप्तमाष्टमाध्यायौ अभिव्याप्य का उपनिषद् तिष्ठति?


वि.चू. 172 सुषुप्तिकाल में मन का लय हो जाता है इस प्रकार से कहा जा चुका है।

ವಿ.ಚೂ. ೧೭೨ ಸುಷುಪ್ತಿಕಾಲೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಲಯ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.


दिवशब्दस्य सप्तम्येकवचने किं रूपं भवति?

दिव शब्द का सप्तमी एकवचन में क्या रूप होता है?


ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರು ಅಗ್ನಿಯು ರೂಪಭೇದಮಾತ್ರರು.

सूर्य और इन्द्र अग्नि के रूप भेद मात्र है।


द्वित्व होने पर प्रकार आदि शब्दों के पर का अन्त उदात्त किस सूत्र से होता है?

द्विरुक्तौ प्रकारादिशब्दानां परस्य अन्तः उदात्तः केन सूत्रेण भवति ?


कुमारिलभट्ट ने भी कहा है सर्वस्यैव तु शास्त्रस्य कर्मणो वापि कस्यचित्।

ಕುಮಾರಿಲಭಟ್ಟ - ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕರ್ಮವು ಯಾವುದರದ್ದೋ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


एषा च संज्ञा महर्षिपाणिनेः पूर्वकालादेव प्रवर्तमाना अस्ति।

और यह संज्ञा महर्षि पाणिनि के पूर्वकाल से ही चली आ रही है।


इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.


तिङ यह प्रत्यय है।

ತಿಙ್ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.


तत्र षष्ठी इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्।

वह षष्ठी पद प्रथमा विभक्ति का एकवचनान्त पद है।


शिक्षा इयं परिमाणे गरिष्ठा।

यह शिक्षा परिमाण में बड़ी है।


और वह याग अग्नि के द्वारा ही सिद्ध होता है।

स च यागः अग्निसाध्यः।


वेदान्तवाक्यैः एतादृशम् ऐक्यं विवक्षितं वा।

ವೇದಾಂತವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


पुनः शार्ङ्गरवादेः इति पदं प्रातिपदिकात् इत्यस्य विशेषणं भवति।

पुनः शार्ङ्गरवादेः पद प्रातिपदिकात् का विशेषण होता है।


ಹೇಗೆ, ಈ ಕಾರಣದ ನಿರ್ದೇಶನದಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೬/೭/೧೬/೨೦) ಅಶ್ವರೂಪವನ್ನು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಹೋಗುವ ಮತ್ತು ದರ್ಭದಿಂದ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅದನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಖ್ಯಾನ ಹೇತು ರೂಪದಿಂದ ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

कैसे, इस कारण का निर्देशन काल में ताण्ड्य ब्राह्मण में (६/७/१६/२०) घोडे रूप को धरकर यज्ञ से जाने का तथा दर्भ से भरी मुट्ठी को देखकर उसके परावर्तन का आख्यान हेतु रूप से उपस्थित है।


सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुरुषादधि।

सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुसुषादधि।


इति एतावता उक्तम्।

यहाँ तक अधिकारी के विषय को कहा गया है।


सूत्र में सम्बुद्धौ इस पद से “एकवचनं सम्बुद्धि:' इस सूत्र से निर्दिष्ट पारिभाषिक सम्बुद्धि शब्द का बोध नहीं करना है, अपितु सम्बुद्धि:- भली प्रकार से किसी को बुलाना यह अर्थ लिया है।

सूत्रे सम्बुद्धौ इति पदेन न हि "एकवचनं सम्बुद्धिः' इति सूत्रेण निर्दिष्टः पारिभाषिकः सम्बुद्धिशब्दः बोध्यः, अपि तु सम्बुद्धिः इति शब्दः अत्र अन्वर्थः।


ಸಂಸಾರಬಂಧನದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಾರೆ.

संसार बन्धनों से मुक्ति सभी चाहते हैं।


इस सूक्त में आदिपुरुष के शरीर के माध्यम से देवताओं द्वारा जो सृष्टि की गई है वो वर्णित है।

ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆದಿಪುರುಷನ ಶರೀರದ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಯಾವ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.


ಬಹು ವಿಧವಾದ ಔಷಧಿಗಳ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮರಗಳ ಪ್ರಶಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.

बहुविधानाम् औषधीनां तथा नानावृक्षाणां प्रशंसायाम् अपि अनेके मन्त्राः अत्र सन्ति।


इस प्रकार से बहुत जन्मों के बाद कभी उद्बोध सम्भव होता हे।

ಹೀಗೆ ತುಂಬಾ ಜನ್ಮಗಳ ನಂತರ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಉದ್ಬೋಧವಾಗುವುದು.


जनिष्यमाणः - जनी ( प्रादुर्भावे ) इत्यर्थकात् धातोः शानच्-प्रत्ययान्तस्य रूपम्।

ಜನಿಷ್ಯಮಾಣಃ - ಜನೀ (ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೆ) ಈ ಅರ್ಥದ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್- ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ರೂಪವಿದೆ.


त्यागेनैव मुक्तिः।

ತ್ಯಾಗದಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿ.


ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತು ಅಜ್ಞಾನಾದಿಸಕಲಜಡಸಮೂಹವು ಅವಸ್ತು ಆಗುತ್ತದೆ.

सिद्धान्ते च ब्रह्म वस्तु अज्ञानादिसकलजडसमूह अवस्तु च भवति।


9. अच्छी प्रकार से ग्रहण करता है।

೯. ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


सादृश्यरूपे यथार्थे अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति सहरि इति।

सादृश्यरूप में यथार्थ में अव्ययीभावसमास का उदाहरण है सहरि।


४३।। (अनुवाकानुक्रमणी) ऋचां शब्दानां संख्या १५३८२३ वर्तते।

४३॥ ( अनुवाक अनुक्रमणी में) ऋचाओं में शब्दो की संख्या १५३८२३ है।


उदात्तः इत्यत्र प्रथमान्तत्वाद् इदं विधायकपदमिति ज्ञायते।

'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾಂತವಾದುದ್ದರಿಂದ ಇದು 'ವಿಧಾಯಕಪದ'ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.


ವಿದ್ವತ್ಸಂನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

विद्वत्संन्यासे सर्वकर्माणि त्यज्यन्ते।


क्षय इस शब्द स्वरूप का ग्रहण है।

क्षय इति शब्दस्वरूपस्य ग्रहणम्।


ನಾನು ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.

अहं मित्रवरुणयोः उभयोः धारकः।


सूत्रार्थः - हन्तेत्यनेन युक्तमनुदात्तं लोडन्तं विकल्पेन अनुदात्तं भवति।

सूत्र का अर्थ - हन्त से युक्त सोपसर्ग उत्तमपुरुष को छोड़कर लोडन्त तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त होता है।


कानिचन सूक्तानि अपि प्राथम्येन ज्ञातव्यानि।

कुछ सूक्तों को भी पहले जान लेना चाहिए।


व्याख्या - हे शास्त्रवेता विद्वानों अथवा यजमान तुम्हारे लिये प्राप्त करने योग्य प्रसिद्ध वस्तुओ को सुखनिवास के योग्य स्थानजाने को हम लोग चाहते है।

व्याख्या- हे पत्नीयजमानौ वां युष्मदर्थं ता तानि गन्तव्यत्वेन प्रसिद्धानि वास्तूनि सुखनिवासयोग्यानि स्थानानि गमध्यै युवयोः गमनाय उश्मसि कामयामहे।


इस वाक्य का संस्कृत व्याकरणत्व के अभाव से लोक में प्रयोग नहीं होता है।

अस्य वाक्यस्य व्याकरणसंस्कृतत्वाभावात् लोके प्रयोगार्हत्वं नास्ति।


ಮಂಡಲಗಳ ಅನುಸಾರ ಸೂಕ್ತಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (191 + 43 + 62 + 58 + 87 + 104 + 92 + 114 + 191) ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ.

मण्डलानुसारेण सूक्तानां व्यवस्था (१९१+४३+६२+५८+८७+१०४+९२+११४+१९१) एवमस्ति।


प्रजापति ही पृथिवीलोक और द्युलोक की रचना करता है।

ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ ಪೃಥ್ವೀಲೋಕ ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕದ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.


ಯಾವ ಜೂಜುಗಾರನು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾನೆಯೋ, ಅವನೇ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಾರಿದ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

पुनः पूर्वाह्णे प्रातःकाले बभ्रून् बभ्रूवर्णान् अश्वान् व्यापकानक्षान् युयुजे युनक्ति । पुनश्च वृषलः वृषलकर्मा सः कितवो रात्रौ अग्नेरन्ते समीपे पपाद शीतार्तः सन् शेते ।


अतः तयोः यथा पूर्वं स्वरः आसीत् तथा एव भवति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸ್ವರಗಳು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿತ್ತೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.


ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಮಂತ್ರ ರೂಪ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೂಪ.

द्विविधः, मन्त्ररूपो ब्राह्मणरूपश्चेति।


राज्ञः अभिषेककाले राजसूययज्ञो भवति।

राजा के अभिषेक के समय में राजसूय यज्ञ होता है।


ಚಕ್ಷುಷಃ ಯಾವುದರ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ?

चक्षुषः विषयः कः ?


ನಿಗದ ಎಂದರೇನು ?


वह वृत्ति घटाकार होती है।

सा वृत्तिः घटाकाराकारिता भवति।


ಹೇಗೆ - ಕನ್ನಡಿಯು ನಾಶವಾದಾಗ ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಮುಖದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಬಿಂಬದ ಜೊತೆಗೆ ಅಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

जैसे दर्पण विनष्ट होता है तो दर्पणस्थ मुखप्रबिम्ब बिम्ब के साथ अभिन्न होता है।


पुरुषस्य अवशिष्टं त्रिपात् कुत्र विद्यते।

यद्यपि पुरुष के पादचतुष्टय का निरूपण सामर्थ्य से परे था फिर भी कैसे पादत्व का वर्णन किया।


तनोमि- तन्-धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने तनोमि इति रूपम्।

ತನೋಮಿ - ತನ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ತನೋಮಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


यया इष्ट्या यज्ञस्य आरम्भः भवति सा प्रायणीयः इष्टिः इति उच्यते।

ಯಾವ ಇಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞದ ಆರಂಭವಾಗುವುದೋ, ಆ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಯಣೀಯ-ಇಷ್ಟಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.


तत्रादौ आकाशः उत्पद्यते न वेति प्रश्नः पूर्वपक्षिणः।

ಮೊದಲು ಆಕಾಶವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತಾ ? ಇಲ್ಲವಾ ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷದವರದ್ದು.


अन्य देवों का इन्ही दोनों में अन्तर्भाव हो जाता है।

ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದು.


एतैः वाक्यैः जीवब्रह्मणोः ऐक्यम् एव प्रतिपाद्यते।

इन वाक्यों के द्वारा जीव तथा ब्रह्म का एक्य ही प्रतिपादित किया गया है।


ಹಾಗೆಯೇ ಗಾಃ ಪಾತಿ ಎಂದು ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

तथाहि गाः पातीति विग्रहे गोपाशब्दो निष्पन्नः।


तदा तस्य ज्ञानं जातं यत् दशमः अहमस्मि इति।

ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಆ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ ಹತ್ತನೆಯವನು ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೀನಿ ಎಂದು.


ಇಲ್ಲಿ "ಕ್ಷಯಶಬ್ಧ"ವು 'ನಿವಾಸೇ' ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಷಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

अत्र क्षयशब्दस्य निवासेऽर्थ विद्यमानत्वात् प्रकृतसूत्रेण आदेः षकारोत्तरस्य अकारस्य उदात्तस्वरः सिध्यति।


" तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च " इति सूत्रं व्याख्यात ।

"ತದ್ಧಿತೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.


याज्ञवल्क्यशिक्षा - परिमाण से यह शिक्षा बड़े आकार में है।

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಶಿಕ್ಷಾ - ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಈ ಶಿಕ್ಷಾದ ಸ್ವರೂಪವು ಬೃಹದಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.


ಎರಡೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ.

पक्षिद्वयस्य स्वभावः समानः नास्ति।


ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧಾರಣಮ್ ಇದರಿಂದ ನೃಣಾಂ ಇಲ್ಲಿ  ನಿರ್ಧಾರಣದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಎಂಬುದು ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.

(नृणां द्विजः श्रेष्ठः) “यतश्च निर्धारणम्" इससे नृणाम् यहाँ पर निर्धारण में षष्ठी विहित है।


“कर्मणि च इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये।

"कर्मणि च" इति सूत्रस्य उदाहरणम् एकं देयम्।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ .

अस्मिन् सूत्रे चत्वारि पदानि विद्यन्ते।


ऋक्परिशिष्टस्य मन्त्राः पुराणेषु प्रमाणाय समुद्धृताः सन्ति, तेन एते मन्त्राः विशेषसम्मान्नार्हाः भवन्ति।

ऋक्परिशिष्ट के मन्त्र पुराणों में प्रमाण के लिये उद्धृत है, उसके कारण ये मन्त्र विशेष सम्मान वाले हैं।


ಋಗ್ವೇದದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಏಕಂ ವೈ ಇದಂ ವಿಭು ಬಭೂವ ಸರ್ವಂ" ಇತಿ.

ऋग्वेद के अपर मन्त्र में कहा है - “एकं वै इदं विभु बभूव सर्वम्' इति।


वहाँ देव ई इस स्थिति में (यचि भम्' इस सूत्र से देव इसकी भ संज्ञा होने पर “यस्येति च' इस सूत्र से ईकार परक होने से पूर्व की भ संज्ञक देव इसके वकार के उत्तर अकार का लोप होने पर देव् ई यह स्थिति होती है।

ततः देव ई इति स्थिते 'यचि भम्' इति सूत्रेण देव इत्यस्य भसंज्ञायां 'यस्येति च' इति सूत्रेण ईकारपरकत्वात् पूर्वस्य भसंज्ञकस्य देव-इत्यस्य वकारोत्तरस्य अकारस्य लोपे देव् ई इति स्थितिः भवति।


शास्त्राचार्यों के उपदेश के द्वारा यह सिद्ध है लेकिन परोक्षानुभव तो कुछ को ही है।

शास्त्राचार्योपदेशसिद्धः परोक्षानुभवस्तु केषाश्चिदस्ति।