इमं पाठं पठित्वा भवान् - टाप् डाप् चाप् ङीन् ति इति एतान् पञ्च स्त्रीप्रत्ययान् ज्ञातुं शक्नुयात्। टाप् डाप् चाप् ङीन् ति इति एतान् पञ्च स्त्रीप्रत्ययान् प्रयोक्तुं प्रभवेत्। एतेषां प्रत्ययानां संयोजनेन शब्देषु किं किं परिवर्तनं भवति इति ज्ञातुं शक्नुयात्।। एतेषां प्रत्ययानां संयोजनं कृत्वा स्त्रीलिङ्गशब्दानां निर्माणं कर्तु शक्नुयात्। पठनपाठनकाले तत्र तत्र शब्देषु एतेषु कः स्त्रीप्रत्ययः अस्ति।

ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ - ಟಾಪ್, ಡಾಪ್, ಚಾಪ್, ಜ್ಞೀನ್, ತಿ  ಈ ಐದು ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ. ಟಾಪ್, ಡಾಪ್, ಚಾಪ್, ಜ್ಞೀನ್, ತಿ . ಈ ಐದು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲು  ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ. ಈ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪಠನ ಪಾಠನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯವಿರುತ್ತದೆ ?


७. “यत्साक्षादपरोक्षादुब्रह्म” इति बृहदारण्यकोपनिषद्गता श्रुतिः।

೭. "ಯತ್ಸಾಕ್ಷಾದಪರೋಕ್ಷಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ" ಎಂಬುದು ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಶೃತಿಯಾಗಿದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಾದಿಗಳ ತ್ಯಗದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಕ್ರಮವಿದೆ.

इसलिए कर्मो के त्याग का भी कोई क्रम होता है।


उदात्तः यह प्रथमा एकवचनान्त विधायक पद है।

’ಉದಾತ್ತಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.


वर्षणकारी और सर्वव्यापी मेघ की उदक धारा को क्षरित करो।

ಮಳೆನೀಡುವ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಮೋಡದ ನೀರಿನ ಧಾರೆಯನ್ನು ತೊಲಗಿಸು.


ततोऽपि यदा बृहत्कायः भविष्यामि तदा समुद्रम् मां नयतु " इति।

उसके बाद जब मैं और बड़ी हो जाऊ तो मुझे समुद्र में लेकर के चले जाना।


ಆಗ ಆ ಸಂಚಿತ ಫಲವು ಕೊಡಲು ಆರಂಭವಾಗುವುದು. ಈಗ ಆ ಪ್ರಾರಬ್ಧವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುವುದು.

तब वह संचित कर्म फल देना शुरू करते हैं और अब वे प्रारब्ध कहलाते हैं।


यणः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्।

यणः यह पञ्चमी का एकवचनान्त पद है।


स नान्येन केनचिदपि प्रमाणेन ज्ञायते चेत् स प्रमाणान्तराविषयः।

ಅದು ಯಾವುದಾದರೊಂದರದ್ದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ತಿಳಿದರೆ ಅದು ಪ್ರಮಾಣಾಂತರಾವಿಷಯವು.


पाठस्यास्याध्ययनेन अनुबन्धान् समासेन अवगच्छेत्। अनुबन्धानां ज्ञानस्य आवश्यकतां बुध्यात्। कर्मरहस्यं जानीयात्।साधनायाः कारणम् अवधारयेत्।अधिकारिणः सम्पादनीया सम्पत्तिः स्पष्टा भवेत्।सम्पत्तेर्जनाय किं साधनं केन क्रमेण कर्तव्यमिति विवेको जायेत।

इस पाठ के अध्ययन से आप समर्थ होंगे,अनुबन्धों को समास विधि से जानने में;  अनुबन्धों के ज्ञान को आवश्यकता को जानने में;  कर्म के रहस्यों का ज्ञान प्राप्त करने में;  कर्म का रहस्य जानने में समर्थ होंगे;  साधना का कारण जानने में;  अधिकारी तथा उसके द्वारा प्राप्तव्य सम्पत्ति के बारे में जानने में;  सम्पत्ति के अर्जन के लिए क्या साधन क्रम से करना चाहिए यह विवेक जाग्रत हो जाता हैं ।


अनुदात्तस्य च यत्र उदात्तलोपः इति सूत्रगतपदच्छेदः।

ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರ ಉದಾತ್ತಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.


किञ्च यज्ञद्वारा तस्य आत्मा विष्णुसायुज्यम् प्राप्तवान्।

तथा यज्ञ के द्वारा उसकी आत्मा ने विष्णु सायुज्य प्राप्त कर लिया।


ಯಾವ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಜ ಪಕ್ಷಿಯ ಭಯವಿಲ್ಲದೇ ದೂರದವರೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೀನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ತೊಂಭತ್ತೊಂಭತ್ತು ನದಿಗಳನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಿ ಹೋದರು.

जिस प्रकार बाज पक्षी भय से रहित होकर दूर तक जाता है उसी प्रकार तुमने वृत्र को मारकर निडर होकर के निन्यानवें नदियों के पार चले गये।


ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಯೇ ಇದು ಶೃತಿ ವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ.

सर्व खल्विदं ब्रह्म इति सामश्रुतेः।


ಈ ಅಥರ್ವವೇದದ ಒಂಭತ್ತು ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಶೌನಕ ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಎಂಬ ಎರಡೇ ಶಾಖೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

इन अथर्ववेद की नौ शाखाओं में अब शौनक पेप्लाद नाम की दो ही शाखा प्राप्त होती हे।


ಎಲ್ಲರ ಪ್ರೇರಕನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತನಾದಾಗ ಅದೇ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

अस्तमयवेलायां सायंसमयेऽपि तामेव श्रदुधाम् आह्वयामहे।


ವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ, ನಿತ್ಯತೆ, ಅಪೌರುಷೇಯತ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಯಾರು ಎಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ?

वेद के प्रमाण, नित्यत्व, अपौरुषेयत्व इत्यादि गूढ तत्त्वों को कहाँ स्थापित किया गया है?


वह मनुष्यों के द्वारा दी गई हवि देवों को प्राप्त कराती है।

स मनुष्यैर्दत्तं हविर्देवान् प्रापयति।


ಪೂಜಾರ್ಥಕ ವಿಧ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಧಿಲಿಂಗ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನ.

पूजार्थक विध्-धातु से विधिलिङ में उत्तमपुरुषबहुवचन।


ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಯಾವಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಪುರುಷ ರೂಪದಿಂದ ಮಾನಸಿಕ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂಪಾದನೆ  ಮಾಡಿದರು ಆಗ ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಸಂತ ಋತು ಯಜ್ಞದ ಘೃತ ಸಮಿಧಾ ಮತ್ತು ಶರ ಋತು ಹವಿಸ್ಸಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.

सरलार्थः - जब देवताओं ने पुरुष रूप मानसिक यज्ञ को हवि द्वारा सम्पादित किया तब उस यज्ञ में वसन्त ऋतु यज्ञ का घृत, ग्रीष्म ऋतु समिधा तथा शर ऋतु हवि के रूप में थी।


अतः पूर्वोक्तकथनानुसारेण ज्ञातः भवति यत् महाभारतकाले अस्य निघण्टुग्रन्थस्य निर्मातृपदेन प्रजापतिः कश्यप एव प्रख्यात आसीत्।

इसलिए पहले कहे हुए कथन के अनुसार से ज्ञात होता है की महाभारत काल में इस निघण्टु ग्रन्थ के निर्माता पद से प्रजापति कश्यप ही प्रसिद्ध थे।


भाषाविज्ञानदृष्ट्या अपि अस्य वैज्ञानिकता अक्षुण्णा एव अस्ति।

भाषाविज्ञान दृष्टि से भी इसकी वैज्ञानिकता अक्षुण्ण ही है।


इसके बाद समास के प्रातिपदिक होने पर उसके अवयव के सुपः आम लुकि निष्पन्न होने पर प्रातिपदिक होने पर समुद्र इससे प्रथमा एकवचन में सौ समुद्र सु ऐसा होने पर “नाव्ययी भावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः'' इससे भी सु के स्थान पर अमादेश होने पर दोनों अकारों के स्थान पर पूर्व रूप होने पर समुद्रम् रूप निष्पन्न होता है।

ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात् तदवयवस्य सुपः आमः लुकि निष्पन्नात् प्रातिपदिकात् सुमद्र इत्यस्मात् प्रथमैकवचने सौ सुमद्र सु इति जाते, "नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः" इत्यनेन सोरमि अकारद्वयस्य स्थाने पूर्वरूपे सुमद्रम् इति निष्पन्नम्।


ಸಂಹಿತಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.

संहिताब्राह्मणयोः च महान् भेदः वर्तते।


उसका ही यहाँ पर उपस्थापन किया जा रहा है।

ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.


यहाँ वषट्कारः इस पद से वौषट् इस अव्ययपद को ग्रहण करते है।

अत्र वषट्कारः इति पदेन वौषट् इति अव्ययपदं गृह्यते।


अत्रापि प्रस्तुतसूत्रेण सहशब्दस्य सादेशः।

ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಹಶಬ್ದದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ ಎಂಬ ಆದೇಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.


"ನಞ್" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.

" नञ् " इति सूत्रं व्याख्यात ।


उपपत्ति क्या होती है?

ಉಪಪತ್ತಿಯು ಯಾವುದು ?


ಅದರ ಕೀರ್ತಿ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯು ಇದೆ.

तस्य कीर्तिः इत्यपि अर्थः अस्ति।


ज्येष्ठकनिष्ठयोर्वयसि सूत्रार्थः- वयसि अर्थे ज्येष्ठकनिष्ठयोः शब्दयोः अन्तः उदात्तः स्यात्।

ज्येष्ठकनिष्ठयोर्वयसि सूत्र का अर्थ- अवस्था अर्थ में ज्येष्ठ कनिष्ठ शब्दों को अन्त उदात्त होता है।


ಸ್ಪರ್ಶವು ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

स्पर्शः नास्ति।


ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಿತಿ ಶಿವ-ಸಂಕಲ್ಪಮ್.  ಅಸ್ತು।।೧।।

शिवसङ्कल्पमिति शिव-सङ्कल्पम्। अस्तु॥१॥


सुख अथवा घर को।

सुखं गृहं वा।


इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : ब्राह्मण ग्रन्थों के महत्त्वपूर्ण विषयों को जान पाने में; मुख्य आख्यान और उनमें प्रतिपादित विषयों को समझ पाने में; संहिता ब्राह्मण की भिन्नता बता पाने में; देव अमर कैसे हुए इस विषय को समझ पाने में; और प्रधान ब्राह्मण ग्रन्थों के विषय में विस्तार से जान पाने में।

ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀವು - ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಹತ್ವವಾದ ಅಧಿಕಾಂಶ ಮಹತ್ವವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತೀರಿ, ಮುಖ್ಯ ಆಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಧಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ. ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ, ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಮರರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ. ಪ್ರಧಾನವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ.


मनसैवानुद्रष्टव्यमेतदप्रमेयं ध्रुवम्। मनसा एव अप्रमेयस्य किञ्च ध्रुवस्य च वस्तुनः दर्शनं कर्तुं शक्यते।

ಮನಸೈವಾನುದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮೇತದಪ್ರಮೇಯಂ ಧ್ರುವಮ್ । ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅಪ್ರಮೇಯದ ಯಾವುದಾದರು ಧ್ರುವ ವಸ್ತುಗಳ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.


अत्र च बहुव्रीहिसमासः अस्ति।

ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


भृ-धातोः शतृप्रत्यये प्रथमाबहुवचने।

ಭೃ- ಧಾತುವೀಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.


ऋग्वेद के ज्योतिष शास्त्र है - आर्चज्योतिष, षटित्रंशत्पद्यात्मक।

ಋಗ್ವೇದದ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದೆ - ಆರ್ಚಜ್ಯೋತಿಷ , ಮೂವತ್ತಾರು ಪದ್ಯಾತ್ಮಕ.


ध्यानयोगस्य बहिरङ्गं भवति कर्म।

ध्यान योग का कर्म बहिरङ्ग होता है।


सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्।

सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಥವಾದದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜೈಮಿನಿ ಮುನಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

इसलिए जैमिनि मुनि के अनुसार अर्थवाद ही अभिप्रैत है।


उसके अनुसार ही वाक्य पदीयपद का अनुसन्धान करना चाहिए - अनादिनिधनं ब्रह्मशब्दतत्त्वं यदक्षरम्।

ಅದರ ಅನುಸಾರವೇ ವಾಕ್ಯಪದೀಯ ಪದದ ಅನುಸಂಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು - ಅನಾದಿನಿಧನಂ ಬ್ರಹ್ಮಶಬ್ದತತ್ವಂ ಯದಕ್ಷರಂ.


भीही भृहुमदजनधनदरिद्राजागराम् इति षष्ठीबहुवचनान्तं, प्रत्ययात् इति पञ्चम्येकवचनान्तं, पूर्वमिति प्रथमैकवचनान्तं, पिति इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्।

"ಭೀಹ್ರೀಭೃಹುಮದಜನಧನದರಿದ್ರಾಜಾಗರಾಂ" ಎಂದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು, "ಪ್ರತ್ಯಯಾತ್" ಎಂದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು, "ಪೂರ್ವಂ" ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು, "ಪಿತಿ" ಎಂದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು.


ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮೋಡವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕೊಂದನೋ, ಅದರ ನಂತರ ಮಾಯಾದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಸುರರ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಂದನು.

मेघों के प्रथम मेघ को जब मारा, उसके बाद माया से युक्त असुरों की माया को भी मारा था।


जहाँ उदात्तलोप होता है (वहाँ) अनुदात्त को उदात्त होता है इस प्रकार की पद योजना होती है।

यत्र उदात्तलोपः (तत्र) अनुदात्तस्य उदात्तः इति पदयोजना भवति।


एवं स्वधा, वषट्, पम्, तथाहि इत्यादीनां निपातानाम् आदीनां स्वराणाम् उदात्तत्वं विधीयते।

इसी प्रकार स्वधा, वषट्, पम्, तथाहि इत्यादि निपातो के आदि स्वरों को उदात्त करने का विधान है।


न दिनमासीत् न वा रात्रिः, सृष्टेः अभिव्यञ्जकं किमपि चिह्नं तदा नासीत्।

ಹಗಲು ಇರಲಿಲ್ಲ, ರಾತ್ರಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಿಹ್ನೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.


इसलिए श्रुतियों में कहा हैं तमेतं वेदानुवचनेन ब्राह्मणा विविदिषन्ति यज्ञेन इति।

ಶೃತಿ - ತಮೇತಂ ವೇದಾನುವಚನೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಿವಿದಿಷಂತಿ ಯಜ್ಞೇನ ಇತಿ |


अग्निना रयि... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।

अग्निना रयि ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।


संस्कृतभाषायाम् अति प्राचीनं साहित्यं लभ्यते

ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


इत्यत्र विषभोजनं शक्यार्थो भवति।

ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ ಭೋಜನ ಎಂಬುದು ಶಕ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.


ಮೂಲಪಾಠದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ (ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತ) - ಅಚ್ಛಾ ವದ ತವಸಂ ಗೀರ್ಭಿರಾಭಿಃ ಸ್ತುಹಿ ಪರ್ಜನ್ಯಂ ನಮಸಾ ವಿವಾಸ ।

मूलपाठ की व्याख्या ( पर्जन्यसूक्त ) :  अच्छा वद तवसं गीर्भिराभिः स्तुहि पर्जन्यं नमसा विंवास।


देवो में वह एक ही स्वामी है।

देवेषु सः एक एव स्वामी।


बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति, तेषां कतिपयांशाः च गद्यात्मकाः सन्ति।.

ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಮಂತ್ರವು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಠ ನಿಯಮಗಳ ವಿವರಣೆಯು ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಇದೆ.

उसके लिए विशिष्ट नियमों का इस ग्रन्थ में विवरण है।


वेदान्ताचार्याः एतासाम् उपनिषदां व्याख्यानानि विरचितवान्।

वेदान्त आचार्यो ने इन उपनिषदों की व्याख्या लिखी।


इति इच्छावशात् अश्वार्थप्रतीतियोग्यतासत्त्वं अपि अश्वः न प्रतीयते।

ಇಚ್ಚೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಶ್ವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪ್ರತೀತಿಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಕುದುರೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಗ್ರಹಣ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.


कारणं हि यदि अज्ञानं नास्ति तर्हि कदापि तस्य अपरोक्षः प्रतिभासः न स्यात्।

ಕಾರಣವೇ ಇದಾಗಿದೆ ಏನಾದರು ಅಜ್ಞಾನವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಯಾವಾಗಲು ಅದರ ಅಪರೋಕ್ಷ ಪ್ರತಿಭಾಸವು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಗೋಪಾಯ ನಃ ಸ್ವಸ್ತಯೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

अत एव गोपाय नः स्वस्तय इति प्रयोगः सिदुध्यति।


ಅಹಂ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.

अहं शब्दस्य आत्मेति अर्थः भवति।


ಆದ್ದರಿಂದ, ವೇದಗಳನ್ನು ಓದಿ ಮತ್ತು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ನಂತರ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

अतः वेद को पढ़कर और विचार करके उसके अनुसार आचरण करना चाहिए।


गुणविष्णु से ज्ञात होता है कि यह मन्त्र पैप्लाद शाखा का आदि मन्त्र था (शन्नो देवी अथर्ववेद का यह आदि मन्त्र पिप्पलाद दृष्ट है - छान्दोग्यमन्त्र भाष्य में)।

ಗುಣವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದೇನೆಂದರೆ ಈ ಮಂತ್ರವು ಪಿಪ್ಪಲಾದಶಾಖೆಯ ಆದಿ ಮಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. (ಶನ್ನೋ ದೇವೀ........ ಅಥರ್ವವೇದದ ಆದಿ ಮಂತ್ರವು ಪಿಪ್ಪಲಾದ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ- ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಮಂತ್ರಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ).


मित्रावरुणसूक्तस्य कः ऋषिः, के देवते, किं छन्दः।

ಮಿತ್ರಾವರುಣಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಯಾರು, ದೇವರು ಯಾರು, ಛಂದಸ್ಸು ಯಾವುದು?


ततः सुब्लुकि निष्पन्नात् पूर्वकायशब्दात् सौ प्रक्रियाकार्ये पूर्वकायः इति रूपम्।

ಆಗ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಪೂರ್ವಕಾಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸೌ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಯಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಬರುತ್ತದೆ.


ಗೌಃ ವೃಂದಾರಕ ಇವ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ, ಗೌ ಸು ವೃಂದಾರ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಗೌ ಸು ಎಂಬ ಪೂಜ್ಯಮಾನ ಸುಬಂತದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ವೃಂದಾರಕ ಸು ಇದರಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

गौः वृन्दारक इव इति लौकिकविग्रहे गो सु वृन्दारक सु इत्यलौकिकविग्रहे गो सु इति पूज्यमानं सुबन्तं समानाधिकरणेन वृन्दारक सु इत्यनेन सुबन्तेन सह विकल्पेन प्रकृतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति ।


उसी प्रकार से निर्विकल्पकसमाधि में अद्वितीयब्रह्माकाराकारिता चित्तवृत्ति का अवभासन नहीं होता है।

तथैव निर्विकल्पकसमाधौ अद्वितीयब्रह्माकाराकारितायाः चित्तवृत्तेः अवभासो न भवति ।


ಆದರೆ ಅಭಾವದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತ್ವವು ಹೇಗೆಂದರೆ ಧರ್ಮರಾಜಾಧ್ವರೀಂದ್ರರು ವೇದಾಂತಪರಿಭಾಷಾದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಜ್ಞಾನಕರಣಾಜನ್ಯಾಭಾವಾನುಭವಾಸಾಧಾರಣಕಾರಣಮನುಪಲಭ್ದಿರೂಪಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್" ಎಂದು.

लेकिन अभाव को प्रत्यक्ष कैसे, तो धर्मराजध्वरीन्द्र वेदान्तपरिभाषा में कहते हैं कि - “ज्ञानकरणाजन्याभावानुभवासाधारणकारणमनुपलब्धिरूपं प्रमाणम्” अर्थात् ज्ञान करण अजन्य अथवा भाव अनुभव असाधारणकारण अनुपलब्धिरूप प्रमाणम होता है ।


ब्रह्मणः स्वरूपस्य तत्प्राप्त्युपायस्य जीवस्य जगतश्च तथा आत्मादिविषयाणां सविस्तरं वर्णनम् उपनिषदि अस्ति।

ब्रह्म स्वरूप का उसकी प्राप्ति उपाय का, जीव का, जगत का, तथा आत्मा आदि विषयों का विस्तार सहित वर्णन उपनिषद् में है।


त्यागमूलकवैदिकसंस्कृतेः महामन्त्रः कः?

त्याग मूलक वैदिक संस्कृति का महामन्त्र क्या है?


असर्वनामस्थान विभक्तिः इस पद का विशेषण है, अत लिङ्ग के व्यत्यय होने से असर्वनामस्थाना यह रूप प्राप्त होता है।

तच्च असर्वनामस्थानं विभक्तिः इति पदस्य विशेषणम् अतो लिङ्गविपरिणामेन असर्वनामस्थाना इति रूपं लभते।


इसी प्रकार अल्पान्युक्तः, अन्तिकादागतः इरात् आगतः (दूरादागतः) कृछ्रादागतः इत्यादि अन्य सूत्र के उदाहरण है।

ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಪಾನ್ಯುಕ್ತಃ, ಅಂತಿಕಾದಾಗತಃ ದೂರಾದಾಗತಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದಾಗತಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.


उससे योग में “कर्तृकर्मणो: कृति'' इस सूत्र से भवतः इस पद में कर्ता में षष्ठी विभक्ति होती है।

तेन योगे "कर्तृकर्मणोः कृति" इति सूत्रेण भवतः इत्यत्र कर्तरि षष्ठी।


द्यावा और पृथिवी तेरे मुख को कहते है।

ದ್ಯಾವಾ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವೀ ನಿನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ये विषय यहाँ पर क्रम से प्रतिपादित किए गये हैं।

ಈ ವಿಷಯಗಳೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿವೆ.


ಅದರಿಂದ ಆ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ "ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞೆ" ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

उस समुदाय की अभ्यस्त संज्ञ होती है।


ನಿ ವೋ ನು ಮನ್ಯುರ್ವಿಶತಾಮರಾತಿರನ್ಯೋ ಬಭೃಣಾಂ ಪ್ರಸಿತೋ ನ್ವಸ್ತು ।।

नि वो नु मन्युर्विशतामरातिरन्यो ब॑भ्रूणां प्रसितौ न्व॑स्तु ॥ १४ ॥


ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಂತ್ರವು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶವು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति, तेषां कतिपयांशाः च गद्यात्मकाः सन्ति।.


अहं रुद्राय ब्रह्मद्वेषकारिणं घतकं शत्रुं हन्तुं तस्य धनुषं गृह्णामि।

ನಾನೇ ರುದ್ರನಿಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದ್ವೇಷಕಾರಿ ಘಾತಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಅವನ ಧನಸ್ಸನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇನೆ.


सूत्रेऽस्मिन् त्रीणि पदानि सन्ति।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.


ಆ ಸಂಬಂಧವು ಎಷ್ಟು ದೃಢವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೋ ಅಷ್ಟು ಮನಸ್ಸು ಈಶ್ವರನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಲಗ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

वह सम्बन्ध जब दृढता को प्राप्त हो जाता है तब चित्त ईश्वर के चिन्तन में लग्न हो जाता है।


ನಾನು ಸ್ವಯಂ ಆತ್ಮ ಎನ್ನುವುದೇ ಜ್ಞಾನ.

अहं स्वम् आत्मा इति ज्ञानम्।


यहाँ कारीषगन्ध्य शब्द ष्यङन्त है।

ಇಲ್ಲಿ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯ ಶಬ್ದ ಷ್ಯಜ್ಞಂತವಾಗುತ್ತದೆ.


इसलिए यहाँ पर श्रवणादिव्यतिरिक्त विषय कहा गया है।

अत उक्तं श्रवणादिव्यतिरिक्तविषयेभ्यः इति।


ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುವ ಪರ್ಜನ್ಯನು ಯಾವಾಗ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆಗ ಪಾಪ ರಹಿತ ಜನರು ಕೂಡ ಅವರಿಂದ ಹೆದರುತ್ತಾರೆ.

यदा गर्जनं कुर्वन् पर्जन्यः असुरान् ताडयति तदा पापकर्म ये न कुर्वन्ति ते जनाः शक्तिशालिनः पर्जन्यात् दूरम् अपसरति ।


"तत्पुरुषः" इत्यधिकृत्य अयं समासः प्रवर्तते।

“तत्पुरुषः” यह अधि कृत करके यह समास प्रवृत होता है।


यद्वा--नाभेः सकाशाद् दशाङ्गुलम् अतिक्रम्य हृदि संस्थितः ।

यद्वा नाभी के समीप से दशाङऱगुल दूर हृदय में संस्थित।


ऋग्वेदस्य दशममण्डलेऽपि एवंविधया लौकिकसंस्कृत्या सह सम्बद्धविषयाणां समुपलब्धिः अस्य मण्डलस्य विशिष्टतां सूचयति।

ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ರೀತಿಯ ವಿಷಯಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದು ಈ ವಲಯದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.


ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾರಾದಿ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದ , ದ್ವಿರುಕ್ತೌ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ, ಪರಸ್ಯ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ, ಅಂತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ .

वहाँ प्रकार आदि इस प्रथमा एकवचनान्त पद है, द्विरुक्तौ यह सप्तमी एकवचनान्त पद है, परस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, अन्तः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है, और उदात्तः यह भी प्रथमा एकवचनान्त पद है।


शूकरः तामाहुतिं स्वीकरोति।

ವರಾಹವು ಆ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.


वृत्वा-वृ-धातु से क्त्वाप्रत्यय होने पर वृत्वा रूप बनता है।

वृत्वा-वृ-धातोः क्त्वाप्रत्यये वृत्वा इति रूपम्।


ವಾ ಭುವನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಐಶ್ವರ್ಯವಾಚಿ ಅರ್ಥದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪತಿಯ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದಾಗ ಭುವನ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.

वा भुवनम् इति सूत्रस्य अर्थः ऐश्वर्य अर्थ तत्पुरुषे पत्यौ उत्तरपदे भुवनं पूर्वपदं वा प्रकृत्या स्यात् इति।


४६. समृद्ध्यर्थ अव्ययीभावसमासस्य किम् उदाहरणम्?

46. समृद्धयर्थ में अव्ययीभावसमास का उदाहरण क्या है?


अतः मोक्ष की दशा में भी वृत्ति के विद्यमान होने पर भी एक ही अद्वितीय तत्व अनुपपन्न होता है।

अतः मोक्षदशायां वृत्तेरपि विद्यमानात् एकमेव अद्वितीयं तत्त्वम् अनुपपन्नं भवति।


ಕೊಳಚೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಹೇಗೆ ಜಲವು ಸ್ವಯಂ ಶುದ್ದವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಾಧಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಅತ್ಮವು ಶುದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ.

कीचड़ के निकल जाने पर जल स्वयं ही शुद्ध होता है उसी प्रकार उपाध्याय उपनयन होने पर आत्मा शुद्धता के ह्वारा अभिव्यजञ्जित होती हे।


बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति, तेषां कतिपयांशाः च गद्यात्मकाः सन्ति।.

ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಂತ್ರವು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶವು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


अन्यथा महाविनाश होना ही निश्चित है।

अन्यथा महती विनष्टिः स्यादेव।


तेन बहुयज्वन् आ इति स्थितिः जायते।

उससे बहुयज्वन् आ स्थिति होती है।


೬. ರುದ್ರನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಗಿ.

6.  रुद्रात्मिका भूत्वा।


सरलार्थः- देवाः पुरुषं विविधभागेन विविधरूपेण च विभक्तवन्तः।

सरलार्थः - देवों ने पुरुष को विविध भाग और विविध रूप से विभक्त किया है।


अनेन तद्धितचित्प्रत्ययान्तस्य प्रकृतिप्रत्ययसमुदायस्य अन्तिमस्वरस्य उदात्तत्वं विधीयते।

इससे तद्धित चित्प्रत्ययान्त का प्रकृति प्रत्यय समुदाय के अन्तिम स्वर को उदात्त होने का विधान है।


दसवें मण्डल की अर्वाचीनता की युक्ति के द्वारा समर्थन कीजिए।

ಹತ್ತನೇಮಂಡಲದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಯುಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮರ್ಥಿಸಿರಿ.


अन्य उदाहरण हैं-बालिका, अश्वपालिका, अध्यापिका, तारिका, हारिका, धारिका, परिव्राजिका, शयिका, नायिकाय, गायिका, पाचिका, पाठिका इत्यादि।

अन्यानि उदाहरणानि - बालिका,अश्वपालिका, अध्यापिका, तारिका, हारिका, धारिका, परिव्राजिका, शयिका, नायिका, गायिका ,पाचिका, पाठिका इत्यादीनि।


ಅದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಇದಾಗಿದೆ ಸಂಹಿತಾ ಸ್ತುತಿಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಧಾನವಿದೆ.

उसका तात्पर्य यह है कि संहिता स्तुति प्रधान है, ब्राह्मण ग्रन्थ में उसका विधान ही प्रधान है।


ब्राह्मणेषु अपि अस्य प्रसङ्गस्य सुष्ठु वर्णनं प्राप्यते।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಸುಂದರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.


11.7 ) ब्रह्मज्ञान का अज्ञाननाशकत्व अब कहते हैं कि अद्वैतवेदान्त में ब्रह्म निर्विशेष तथा निराकार होता है।

೧೧.೭) ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶಕತ್ವ - ಈಗ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿರ್ವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.


ಐತರೇಯದ ಮೊದಲ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಯಾರ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ?

ऐतरेयस्य प्रथमारण्यके कस्य वर्णनम् अस्ति?


ಹದಿನಾರನೇ ಪಾಠ ಮುಗಿದಿದೆ.

सोलहवां पाठ समाप्त ॥


२. सूत्रे समर्थः इति पदस्य कः अर्थः।

2. सूत्र में समर्थ इस पद का क्या अर्थ है।


बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम् इति सूत्रात् प्रकृत्या इति, पूर्वपदम् इति च पदद्वयम् अनुवर्तते।

"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ


एतौ देवौ स्वयं भ्रमतः सूर्यस्य प्रीतिदायकान् दीप्तिसमूहान् वर्धयतः।

ये दोनों स्वय भ्रमण करने वाले सूर्य के प्रीतिदायक प्रकाश समूह को बढाता है।


और जिस मन के द्वारा यज्ञ अग्निष्टोम आदि को आगे विस्तृत करते है।

येन च मनसा यज्ञो अग्निष्टोमादिः तायते विस्तार्यते।


ऋक् यजु, साम से अथर्व की भिन्नता स्पष्ट ग्रन्थों में प्राप्त होती है।

ऋग्यजुस्सामभ्यः अथर्वस्य पार्थक्यं स्पष्टतः ग्रन्थेषु प्राप्यते।


ರಾತ್ರಿಯ ಸೂರ್ಯನ ಹೆಸರು ವರುಣ ಎಂದು.

रात्रीकालीनसूर्यस्य नाम वरुणः इति।


ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ದಕ್ಷಿಣಃ ಇದು ವೈದಿಕ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದೆ .

सूत्र अर्थ का समन्वय- दक्षिणः यह वैदिक प्रयोग है।


कुमारिलभट्ट ने भी कहा है सर्वस्यैव तु शास्त्रस्य कर्मणो वापि कस्यचित्।

कुमारिलभट्टः अपि आह - सर्वस्यैव तु शास्त्रस्य कर्मणो वापि कस्यचित्।


ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದಿಂದ ಆ ಶಬ್ದದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ .

और भी यहाँ अक्ष-शब्द से उस शब्द के स्वरूप का ही ग्रहण है।


वेदान्तस्य अधिकारि-विषय-सम्बन्ध-प्रयोजनभेदात् चत्वारोऽनुबन्धाः।

ವೇದಾಂತದ ಅಧಿಕಾರಿ - ವಿಷಯ- ಸಂಬಂಧ - ಪ್ರಯೋಜನ ಭೇದಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಅನುಬಂಧಗಳು.


(ವಿ. ಚೂ. ) ಜಾಗೃತಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಶರೀರದ ತೋರಿಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರದ ತೋರಿಕೆಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

(वि.चू. 173) जाग्रत अवस्था में ही स्थूलशरीर का भान स्पष्ट होता है।


अनुवाकाक्रमणी, श्लो.३६) आश्वालायनसंहितायाः तथा तेषां ब्राह्मणानां कालः कस्मिंश्चित् समये अवश्यमेव आसीत्।

' ( अनुवाकाक्रमणी, श्लो. ३६) आश्वलायन संहिता का तथा उसके ब्राह्मणों का काल किसी समय में अवश्य ही था।


सुमेधाम् इसका समास विग्रह सहित लिखो।

सुमेधाम् इत्यस्य समासं सविग्रहं लिखत।


१. "तत्पुरुषः" इत्यधिकारः कियत्पर्यन्तम्?

1. “तत्पुरुषः” इसका अधिकार कहाँ तक है?


अत एव स देवैः दूतत्वेन मनुष्यैश्च हविर्वाहकत्वेन नियोजितः।

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ದೇವತೆಗಳ ದೂತರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.


ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ  ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥ-ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಮಂತ್ರಃ... (ಶತ.ಬ್ರಾ.೭/೧/೧/೫).

ब्रह्मशब्दः स्वयमनेकेषु अर्थेषु प्रयुक्तो भवति, यथा मन्त्रार्थ- ब्रह्म वै मन्त्रः...(शत. ब्रा.७/१/१/५)।


यश्च बद्धो नास्ति, तस्य कुतो मोक्षो विचार्यते।

ಯಾವುದರ ಬಂಧವು ಇಲ್ಲವೋ ಅದರ ಮೋಕ್ಷವು ಹೇಗೆ ವಿಚಾರಿಸುವುದು.


वहाँ प्रमाणों के द्वारा जो अर्थ को प्रमाण के द्वारा प्राप्त करता है वह प्रमाता कहलाता है।

ಪ್ರಮಾತಾ ಎಂದರೆ - ಪಮಾಣದಿಂದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರಮಿಣಿಸುವುದು.


೪೪. "ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋರ್ಬಹುಲಮ್" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?

४४. तृतीयासप्तम्योर्बहुलम् इति सूत्रस्यार्थः कः?


3. ब्राह्मणादि वर्ण ब्रह्मचर्यादि आश्रमो का उद्देश्य करने नित्यकर्तव्यता के द्वारा जिन शास्त्रविहित कर्मों को करते हैं वे कर्म नित्य कर्म कहलाते हैं।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗಳ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ನಿತ್ಯಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕರ್ಮಗಳು ನಿತ್ಯವಾದವುಗಳು.


बुद्धि पूर्वकृत कर्मवासनाओं का आश्रय होती है।

पुर्वकृतकर्मवासनायाः आश्रयो भवति बुद्धिः।


सः ज्ञातवान् कृषिकर्म एव प्रकृतं सुखकरं कर्म ।

ಅವನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು ಕೃಷಿ ಕರ್ಮವೇ ಪ್ರಕೃತ ಮತ್ತು ಸುಖಕಾರಿ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು.


अत्रोच्यते एतत्सर्वं भ्रान्त्या कल्पितं वर्तते।

ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಭ್ರಾಂತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.


15. व्युत्थान संस्कार का अभिभव कैसे होता है?

೧೫. ವ್ಯುತ್ಥಾನ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಅಭಿಭವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?


ततः परम् इको यणचि इति सूत्रेण यणादेशे कृते वर्णसम्मेलने च कृते कर्त्री इति रूपं सिद्ध्यति।

इसके बाद पर को इको यणचि सूत्र से यणादेश होने पर और वर्णसम्मेलन होने पर कर्त्री रूप सिद्ध होता है।


ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು ಜಲಪ್ರವಾಹದ ಮುಚ್ಚಿದ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆದನು.

इन्द्रः वृत्रं हत्वा जलप्रवाहस्य पिहितद्वारम् उद्घाटितवान्।


ಅವು ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.


ಶೇಷೆ ವಿಭಾಷಾ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?

शेषे विभाषा इति सूत्रस्य अर्थः कः?


ಸ್ಥೂಲದ ಜಾಗೃತ್ಕಾಲದಂತೆ ಕಾರಣಶರೀರದ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಚನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ.

स्थूल जाग्रत के भान के समान ही कारण शरीर का सुषुप्ति में ही सम्यक् भान होता है।


" ज्नित्यादिर्नित्यम्' इस सूत्र से आदि इसकी अनुवृति आती है।

"ज्नित्यादिर्नित्यम्' इत्यस्मात् सूत्राद् आदिरिति अनुवर्तते।


ताण्ड्य ब्राह्मण दो तीन दृष्टान्त ही पर्याप्त होते है।

ताण्ड्यब्राह्मणस्य द्वित्रा एव दृष्टान्ताः पर्याप्ताः भवन्ति।


ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನಮ್ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದವಿದೆ.

इसमें प्रथमानिर्दिष्टं समासे उपसर्जनम् यह पदच्छेद है।


10. अपवाद किसे कहते हैं?

१०. अपवादः कः?


ಮಣ್ಣನ್ನು ಘಟವಾಗಿಸಲು ಕುಲಾಲನ ನಿಮಿತ್ತಕಾರಣರೂಪವು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸದ್ಬ್ರಹ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲ.

जिस प्रकार से मृत्तिका को घटादियों के द्वारा परिणमित कलालादि निमित्तकारण रूप के द्वारा देखे गये है उसी प्रकार से यहाँ सद् ब्रह्म के विना अन्यत कुछ और निमित्त कारण नहीं होता है।


खलप्वि आशा इति स्वरितस्य इकारस्य स्थाने यण् विहितः।

खलप्वि आशा इस स्वरित इकार के स्थान में यण् किया है।


उपनिषच्छब्देन प्राध्यान्यतो वेदान्त उच्यते।

उपनिषद् शब्द ही प्रधान रूप से वेदान्त को कहते हैं।


उनके घर का वैभव कैसे होता है।

ಅವರ ಮನೆಯ ವೈಭವವು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಋಗ್ವೇದದ ಪ್ರಥಮ ಸೂಕ್ತವು ಅಗ್ನಿಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ऋग्वेदस्य प्रथमं सूक्तम् अग्निसूक्तम्।


ಇದರ ನಾಮಕರಣವು ಅದರಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

अस्य नामकरणम् अपि तेनैव भवति।


समासभेदविषये अन्तिमे पाठे विस्तरशः आलोचनं करिष्यते। अस्मिन् पाठे केवलसमासस्य अव्ययीभावसमासस्य विवरणं भवति।

ಸಮಾಸಭೇದವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮಪಾಠದಲ್ಲಿ  ವಿಸ್ತಾರಪೂರ್ವಕ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು (ವಿಚಾರವನ್ನು) ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಮಾಸದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ವಿವರಣೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.


होता कविक्रतुः सत्यः चित्रश्रवस्तमः।

ಹೋತಾ ಕವಿಕ್ರತು ಸತ್ಯ ಅತಿಶಯದಿಂದ ವಿವಿಧ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.


किस समास में पूर्वपद कुमार शब्द को प्रकृति स्वर होता है?

ಯಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಕುಮಾರಶಬ್ದವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ?


ಉಪಾಸನೆಯ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವೇನು ?

2 उपासना का परम प्रयोजन क्या होता है?


कालिदासेन वशिष्ठमुनेः कृते 'अथर्वनिधिः' इत्येवं विशेषणं दत्तम्, यस्य इदं तात्पर्यम् अस्ति - रघुवंशोद्भवानां कुलपुरोहितः मुनिः वशिष्ठः अथर्वमन्त्राणां तथा तेषां क्रियाकलापानां च भाण्डारः आसीत् (रघु. १/५९)।

कालिदास के द्वारा वशिष्ठ मुनि के लिए ` अथर्वनिधिः' इस पद का विशेषण दिया है, जिसका यह तात्पर्य है - रघुवंश उद्भव के कुलपुरोहित मुनि वशिष्ठ ने अथर्व मन्त्रों का तथा उनके क्रियाकलापो का भण्डार थे (रघु. १/५९)।


'ಅಚಿ' ಎಂದು 'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕೇ' ಎಂಬುದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ "ಯಸ್ಮಿನ್ ವಿಧಿಸ್ತದಾದಾವಲ್ ಗ್ರಹಣೆ" ಎನ್ನುವ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ 'ತದಾದಿವಿಧಿ'ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ 'ಅಜಾದೌ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕೇ' ಎಂದು ಸಿಗುತ್ತದೆ.

अचि यह सार्वधातुक इसका विशेषण है, उससे “विधिस्तदादावल्ग्रहणे' इस परिभाषा से उसके आदि में विधि होती है, उससे अजादि लसार्वधातुक में यह अर्थ प्राप्त होता है।


भगवान् श्रीकृष्णः गीतायाम् उक्तवान् यत् -प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः।

ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ - ಪ್ರಯತ್ನಾದ್ಯತಮಾನಸ್ತು ಯೋಗೀ ಸಂಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷಃ | ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.


ಹಾಗೆಯೇ ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವದ್ಧಾತುರಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಢಕ್ - ಈ ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ಢಕ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಢಕ್- ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಕಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಕ ಕಕಾರದ ಲೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ಢ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಢ ಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಯನೇಯೀಯಃ ಫಢಖಛಘಾಂ ಪ್ರತ್ಯಯಯಾದೀನಾಂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಯ್ ಆದೇಶವಾದಾಗ  ಅಗ್ನಿ ಏಯ್ ಅ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಢಕ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಕಿತ್ ಆದಾಗ ಕಿತಿ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಅಕಾರವನ್ನು ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಆಕಾರ , ಭಸಂಜ್ಞಕ ಅಗ್ನಿ ಈ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಇಕಾರದ ಯಸ್ಯೇತಿ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ವರ್ಣ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಆಗ್ನೇಯ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಆಗ್ನೇಯ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪವು ತದ್ಧಿತಾಂತವಾದಾಗ ಕೃತ್ತದ್ಧಿತ ಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದಾಗ ನಂತರ ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ , ಪ್ರತ್ಯಯಃ , ಪರಶ್ಚ ಇವುಗಳ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಸು ಔ ಜಸ್ , ಅಮ್ ಔಟ್ ಶಸ್,ಟಾ ಭ್ಯಾಂ ಭಿಸ್ ,ಜ್ಞೆ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸಿ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸ್ ಓಸ್ ಆಮ್ ,ಜ್ಞಿ ಓಸ್ ಸುಪ್    ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಿಂದ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅನುನಾಸಿಕವಾಗುವ ಕಾರಣ ಪಾಣಿನೀಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆ ಉಕಾರದ ಉಪದೇಶೇಜನುನಾಸಿಕಃ ಇತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಕ ಉಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಆಗ್ನೇಯ ಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಆಗ್ನೇಯಸ್ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪವು ಸುಬಂತವಾಗುವುದರಿಂದ ಆ ಸಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಸಝುಷೋ ರುಃ ಇದರಿಂದ ರುಕಾರದ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ರು ವಿನ ಉಕಾರದ ಉಪದೇಶೇಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್ ಇದರಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಲೋಪ ಮಾಡಿದಾಗ ಆಗ್ನೇಯರ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರೇಫದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ವರ್ಣದ ಅಭಾವವಾದಾಗ ವಿರಾಮೋವಸಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವಸಾನ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಬಂದಾಗ ಅದರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖರವಸಾನಯೋರ್ವಿಸರ್ಜನೀಯಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಗವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಆಗ್ನೇಯಃ ಈ ಸುಬಂತ ರೂಪವು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

तथाहि अग्निशब्दस्य अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम् इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः ढक्- इति तद्धितप्रत्यये अग्नि ढक् इति स्थिते ढक्- प्रत्ययान्तस्य ककारस्य हलन्त्यम् इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण इत्संज्ञकस्य ककारस्य लोपे अग्नि ढ इति स्थिते ढकारस्य स्थाने आयनेयीनीयियः फढखछधां प्रत्ययादीनाम् इति सूत्रेण एय् इत्यादेशे अग्नि एय् अ इति स्थिते ढक्प्रत्ययस्य कित्त्वात् किति च इति सूत्रेण अग्निशब्दस्य आदेः अकारस्य वृद्धौ आकारे भसंज्ञकस्य आग्नि इति शब्दस्य अन्त्यस्य इकारस्य यस्येति च इति सूत्रेण लोपे वर्णसंयोगे निष्पन्नस्य आग्नेय इति शब्दस्वरूपस्य तद्धितान्तत्वात् कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण तस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः ङ्याप्प्रातिपदिकात्, प्रत्ययः परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप् इति सूत्रेण खले कणपोतन्यायेन एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु प्रथमैकवचनविवक्षायां सुप्रत्यये अनुनासिकत्वेन पाणिनीयैः प्रतिज्ञातस्य उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिकः इत् इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण इत्संज्ञकस्य उकारस्य लोपे आग्नेय स् इति स्थिते संयोगे निष्पन्नस्य आग्नेयस् इति शब्दस्वरूपस्य सुबन्तत्वात् तदन्तस्य सकारस्य स्थाने ससजुषोः रुः इति आदेशे रोः उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिक इत् इति इत्संज्ञायां लोपे च कृते आग्नेयर् इति स्थिते रेफोच्चारणात् परस्य वर्णाभावस्य विरामोऽवसानम् इति सूत्रेण अवसानसंज्ञायां तत्परकत्वात् पूर्वस्य रेफस्य स्थाने खरवसानयोर्विसर्जनीयः इति सूत्रेण रेफस्य स्थाने विसर्गे आग्नेयः इति सुबन्तं रूपं सिद्ध्यति।


कामये- कम्-धातोः लटि आत्मनेपदे उत्तमपुरुषैकवचने कामये इति रूपम्।

कामये - कम्-धातु से लट् आत्मनेपद उत्तमपुरुष एकवचन में कामये यह रूप है।


ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ದೇವದತ್ತಪಿಂಡ ಸ್ವರೂಪದ ಬೋಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.

शक्ति के द्वारा ही देवदत्त पिण्ड स्वरूप का बोध होता है।


सोमस्याभिषवः यजमानस्य श्रद्धां प्रकटयति (श्रद्धां वदन् सोमराजन् ९।११३।४)।

ಸೋಮನ ಅಭಿಸೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಯಜಮಾನನ ಶ್ರದ್ದೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ (ಶ್ರದ್ದಾಂ ವದನ್ ಸೋಮರಾಜನ್ ೯/೧೧೩/೪).


51. शब्दप्रादुर्भाव अर्थ में अव्ययीभावसमास का क्या उदाहरण हे?

५१. शब्दप्रादुर्भावार्थ अव्ययीभावसमासस्य किम् उदाहरणम्?


೧. ಮುಮುಕ್ಶುವು ಯಾವಾಗ ಗುರುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

1 मुमुक्षु कब गुरु के पास जाता है?


ತಾತ್ಪರ್ಯ ಇದಾಗಿದೆ ಆದಿತ್ಯನ ಉಪಾಸಕ ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

तात्पर्य यह है कि आदित्य के उपासक जगत्पूज्य होते है।


वक्षति इति रूपं कस्मिन् कस्मिन् लकारे सम्भवति?

वक्षति यह रूप किस-किस लकार में सम्भव है?


इस सूत्र में “सुबामन्नितेपराङ्गवत्स्वरे” इस सूत्र से सुप् “सह सुपा'' इस सम्पूर्ण सूत्र का अनुवर्तन किया गया है।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ "ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೆ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪ್ "ಸಹ ಸುಪಾ" ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂತ್ರದ ಅನುವರ್ತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯ ಪ್ರಕರಣದ ಆದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಯಾವ ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿವೆಯೋ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.

यहाँ स्त्रीप्रत्यय प्रकरण के आदि में ही वर्णित जो आठ प्रत्यय हैं उनमें ङीप् प्रत्यय भी प्रमुख है।


ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ’ಗಂಗೇ’ ’ಯಮುನೇ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳು ಇವೆ.

उससे परे गङ्गे-यमुने इत्यादि शब्द है।


उससे हे अग्नि तुम भद्र करोगी यह अर्थ प्राप्त होता है।

तेन हे अग्ने त्वं भद्रं दास्यसि इत्यर्थो लभ्यते।


सहस्रशब्द का उपलक्षण अनन्त शिरों से युक्त है।

ಸಹಸ್ರ ಶಬ್ದದ ಉಪಲಕ್ಷಣ ಅನಂತ ಶಿರಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.


डकारस्य ळकारः कदा भवति?

ಡಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಳಕಾರವು ಯಾವಾಗಾಗುತ್ತದೆ?


೧೮.೪.೫) ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಶದ ಆತ್ಮತ್ವ ನಿರಾಸವು ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಲಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗ್ರತದಲ್ಲಿ ನಖ ಶಿಖದವರೆಗು ವ್ಯಾಪ್ಯ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬುದ್ಧಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕ ಬುದ್ಧಿಯು ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಶವಾಗುತ್ತದೆ.

18.4.5 ) विज्ञानमयकोश का आत्मत्व निरास सुषुप्ति में लय को प्राप्त करने वाले तथा जाग्रत में नखशिखापर्यन्त व्याप्य शरीर में जो बुद्धि है वह निश्चयात्मिका बुद्धि विज्ञानमय कोश कहलाती है।


ಆದರೆ ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಧಾನಭೇದವು ಅಥರ್ವವೇದವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

किन्तु उस ब्रह्मा का प्रधानभेद अथर्ववेद ही होता है।


ಆದಿತ್ಯೋ ವಾ ಅಸ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ ಅಗ್ನಾವನುಪ್ರವಿಶತಿ' ಎಂದು ಐತರೇಯಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯನ ಅಸ್ತಗಮನವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.

ऐतरेय ब्राह्मण में आदित्य का अस्त होना वर्णित है - ` आदित्यो वा अस्तं गच्छन् अग्नावनुप्रविशति' इति।


यहाँ “तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः” यह सूत्र प्रमाण है।

अत्र "तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः" इति सूत्रं प्रमाणम्।


कर्मणाम् यज्ञादीनाम् , अनारम्भात् अननुष्ठानात् नैष्कर्म्यं निष्कर्मभावं कर्मशून्यतां पुरुषः न अश्नुते, न प्राप्नोति इत्यर्थः। नापि संन्यसनादेव केवलात् कर्मपरित्यागमात्रादेव ज्ञानरहितात् सिद्धिं नैष्कर्म्यलक्षणां समधिगच्छति।

ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳು, ಆರಂಭವಾಗದ ಅನನುಷ್ಠಾನಗಳಿಂದ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯವಾದ ನಿಷ್ಕರ್ಮಭಾವವಾದ ಕರ್ಮಶೂನ್ಯತೆಯ ಪುರುಷನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ. ಕೇವಲ ಸಂನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನರಹಿತದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.


शांख्यायन आरण्यक के सातवें, आठवें अध्याय में व्याप्त कौन सा उपनिषद् है?

शांख्यायनारण्यकस्य सप्तमाष्टमाध्यायौ अभिव्याप्य का उपनिषद् तिष्ठति?


ಅಮ್ದರೆ ಈ ಉಪಾಯಗಳು ಏಕಾಂತವಲ್ಲ.

अर्थात् एते उपाया एकान्ता न सन्ति।


तो कहतें है कि भोजनप्रकरण में सैन्धवशब्द से अश्वार्थ की प्रतीति नहीं हो।

चेत्- भोजनप्रकरणे सैन्धवशब्दात् अश्वार्थप्रतीतिः न भवतु ।


ऊङ्-तिभ्यां मिलिताश्चापि सन्त्यष्टौ प्रत्ययाः स्त्रियाम्।।

ಊಜ್ಞ್ - ತಿಭ್ಯಾಂ ಮಿಲಿತಾಶ್ಚಾಪಿ ಸಂತ್ಯಷ್ಟೌ ಪ್ರತ್ಯಯಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್ ।।


एवम् अभीप्सितधनयुक्ताः भूत्वा वयं यथा शत्रुविजयिनौ भवेमः।

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಬಯಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ನಾವು ವೈರಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾದೆವು.


ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ವೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ವರುಣ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.

निरुक्त में वृ-धातु से वरुण शब्द निष्पन्न है।


चित्त के शुद्ध होने के बाद उपासान करनी चाहिए।

चित्तशुद्धेः परम् उपासना करणीया।


सूत्र का अर्थ है - दिव्-शब्द से परे झल् आदि विभक्ति को उदात्त नहीं होता है।

ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ದಿವ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಝಲಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


धेनाः इति शब्दः कस्मात्धातोः निष्पन्नः।

ಧೇನಾಃ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಯಾವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ?


अत्राह तदुरुगायस्य वृष्णः परमं प॒दमव॑ भाति भूरि॥ ६।।

अत्राह तर्दुरुगायस्य वृष्ण॑ः परमं पदमव भाति भूरि॥


ಏನಾದರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಬಾಹುಲ್ಯಕ ಮಂತ್ರ ಪ್ರಾಚುರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಆದರು ಆತ್ಮತತ್ವದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಮಹತ್ವವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

यद्यपि तत्र कर्मकाण्डभूयिष्ठा मन्त्राः प्राचुर्येण प्राप्यन्ते तथापि आत्मतत्त्वप्रतिपादकानां मन्त्राणां नाल्पं महत्त्वमस्ति।


एतैः वैश्वानरः शब्दादिस्थूलविषयान् भुङ्क्ते।

ಇವುದುಗಳಿಂದ ವೈಶ್ವಾನರನು ಶಬ್ದಾದಿಸ್ಥೂಲವಿಷಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವನು.


देहेन्द्रियों में तथा घर आदि में अहंता तथा ममता का उत्पादन मन ही करता है।

ದೇಹದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಮತೆ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸೇ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.


प्रज्ञाने ब्रह्मणि उत्पत्तिस्थितिलयकालेषु प्रतिष्ठितं प्रज्ञायमित्यर्थः।

प्रज्ञानब्रह्म में उत्पत्ति स्थिति तथा लय कालों में प्रतिष्ठित प्रज्ञा अर्थ होता है।


एतन्मूलैव च भारतीयनाटकप्रवृत्तिः इत्याह।

ಇದು ಭಾರತೀಯ ನಾಟಕಗಳ ಮೂಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.


ಹೋಮಯಾಗದ ಆಹುತಿಪ್ರದಾನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಮತಿಗಳಿವೆ?

होमयाग की आहुति के प्रदान के विषय में कैसी मति होती हे।


स्तोकान्मुक्तः इत्यादौ पञ्चमीविभक्तेः अलुक् कथम्?

ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಅಲುಕ್ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?


अग्नि शब्द का अर्थ होता है - जो देव यज्ञ में दी गई हवि देवताओं के लिए लेकर के जाता है वह अग्नि है।

अग्निशब्दस्य अर्थः भवति- यः देवः यज्ञे प्रदत्तं हविः देवतानां कृते आदाय गच्छति सः अग्निः।


जैसे - “उसने ऋचाओं की रचना की।

तद्यथा- 'स ऋचो व्यौहत्।


और सूत्रार्थ आता है “'स्तोकान्तिदूरार्थवाची कृच्छ्रशब्द और पञ्चम्यन्त सुबन्त को क्तान्त प्रकृतिक सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।

एवं सूत्रार्थः समायाति "स्तोकान्तिकदूरार्थवाचकानि कृच्छ्रशब्दप्रकृतिकं च पञ्चम्यन्तं सुबन्तं क्तान्तप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति" इति।


ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.

उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।


ಈ ಮಹಾನ್ ಪುರುಷ ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಣ ಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಌ.

एतं पुरुषं महान्तम् आदित्यवर्णपुरुषं वेद।


3. गुरु के समीप में जाकर के अधिकारी क्या करता है?

೩. ಗುರುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

इसलिए तदन्तविधि होती है।


और विषय बोध्य होता है।

विषयश्च बोध्यः।


ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಹಂತ ಇದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಲೋಡಂತ ಅನುತ್ತಮ ತಿಙಂತವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

उससे इस सूत्र का अर्थ होता है - हन्त इससे युक्त लोडन्त अनुत्तम तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त होता है।


अमरसन्देशः- अक्षसूक्तस्य अधिकाधिके स्थले द्यूतक्रीडायाः दुष्परिणामं अकथयत् ।

अमरसन्देश- अक्षसूक्त का अधिक से अधिक स्थानों में द्यूतक्रीडा का दुष्परिणाम कहा गया है।


यस्य॑ व्रत ओषधीर्विश्रूपाः स नः पर्जन्य महि शर्म यच्छ ॥ ५ ॥

यस्य॑ व्व ओष॑धीर्विश्वस्ूंपाः स नः पर्जन्य महि शर्म॑ यच्छ।


हे शूर शौर्य युक्त इन्द्र ने अजय सोम को जीत लिया।

हे शूर शौर्ययुक्त इन्द्र सोमम् अजयः जितवान्।


सूत्र अर्थ का समन्वय- इन्द्र वाजेषु नोऽव इस वाक्य में अव यह तिङन्त पद है।

सूत्रार्थसमन्वयः- इन्द्र वाज॑षु नोऽव इत्यस्मिन् वाक्ये अव इति तिङन्तं पदम्।


“समासान्तः” यह अधिकृत सूत्र हैं।

ಸಮಾಸಾಂತಃ ಇದು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


कर्मधारयसमासे कुमारशब्दः पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।

ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರ ಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


( महान्तः ) मत्स्याः अस्मान् खादिष्यन्ति।

(ವಿಶಾಲವಾದ) ಮೀನು ನಮ್ಮನು ತಿಂದುಹಾಕುತ್ತದೆ.


೧೨. ಲಕ್ಷಣಾ ದ್ವಿವಿಧಾ.

१२. लक्षणा द्विविधा।


"ತದರ್ಥಖಂಡದಿಂದ ಯಾವುದರ ಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ."

तदर्थशब्देन कस्य ग्रहणम्।


ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात् सुब्लुकि प्रतिसामन् इति भवति।

इसके बाद समास का प्रातिपदिकत्व से सुप् का लोप होने पर प्रतिसामन् होता है।


ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ದ್ರಷ್ಟಾರರಾದ ಋಷಿಗಳು - ಗೃತ್ಸಮದ-ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ-ವಾಮದೇವ-ಅತ್ರಿ-ಭರದ್ವಾಜ-ವಶಿಷ್ಠ ಮುಂತಾದವರು.

ऋग्वेदगतमन्त्रद्रष्टारो ऋषयः गृत्समद-विश्वामित्र-वामदेव-अत्रि-भरद्वाज-वशिष्ठादयः सन्ति।।


परन्तु ओषधीनां पशूनां वृक्षानां पक्षिणां च हिंसा दृश्यते।

परन्तु ओषधियों का, पशूओं का, वृक्षों का और पक्षियों की हिंसा देखी जाती है।


अत: उस विषय के लिए यह दूसरा मन्त्र है।

अतः अयं द्वितीयो मन्त्रः।


विष्णु के सभी प्रियतमो को उसके प्रसिद्ध अविनाशी ब्रह्मलोक को व्याप्त करके और जिसमे ब्रह्मलोक विष्णु को आत्मा से चाहने वाले मनुष्य विशाल तृप्ति का अनुभव करते है।

ವಿಷ್ಣುವು ಅವಿನಾಶಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆತ್ಮದಿಂದ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮಾನವರು ಅಪಾರ ಸಂತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.


सोकर के उठे हुए पुरुष के वाक्‍य होते है कि सुख सो करके उठा हुँ मुझे कुछ भी नहीं पता है।

सुप्तोत्थितस्य पुरुषस्य वाक्यमस्ति- सुखेन सुप्तः न किञ्चिन्मया ज्ञातम् इति।


೩೨. "ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತಿ" ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಿ ಪದದ ಬೋಧವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?

32. “ अव्ययं विभक्ति” इत्यादि सूत्र में विभक्ति पद का क्या बोध होता है?


14 छान्दोग्योपनिषदि कथितम् अभ्यासवाक्यं किम्?

14. छान्दोग्योपनिषद में कथित अभ्यास वाक्य क्या है?


इनके क्रमशः उदाहरण है- कल्याणी पञ्चमाः, अन्तर्लोमः।

ಇವುಗಳ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ - ಕಲ್ಯಾಣೀ ಪಂಚಮಾಃ, ಅಂತರ್ಲೋಮಃ.


अहङ्कारोपासनम् प्रतीकोपासनं चेति। उपासनानि सगुणब्रह्मविषयमानसव्यापाररूपाणि शाण्डिल्यविद्यादीनि इति उपासनालक्षणं वेदान्तसारे।

ಅಹಂಕಾರೋಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತೀಕೋಪಾಸನೆ ಎಂದು. ಉಪಾಸನೆಗಳು ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಮಾನಸವ್ಯಾಪಾರರೂಪಗಳು ಶಾಂಡಿಲ್ಯವಿದ್ಯಾದಿಗಳು ಎಂದು ವೇದಾಂದಸಾರದಲ್ಲಿ ಉಪಾಸನೆಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


अनेन सूत्रेण तद्धितकित्प्रत्ययान्तस्य शब्दस्य अन्त्यस्य स्वरस्य उदात्तत्वं विधीयते।

ಈ ಸೂತ್ರವು ತದ್ಧಿತ ಕಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ .


उप-नि-पूर्वकात् विशरणगत्यवसादनार्थकात् 'षद्लृ-धातोः क्विप्प्रत्यये रूपम् उपनिषदिति।

ಉಪ - ನಿ - ಪೂರ್ವಕ ವಿಶರಣ ಗತಿ ಅವಸಾದನೆಗತಿಯಿಂದ "ಷದ್ಲೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ರೂಪವು ಉಪನಿಷದ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।


उस आदिपुरुष से विराट् उत्पन्न हुआ और विराट से जीवात्मा उत्पन्न हुआ।

आदिपुरुषात् विराट् उत्पन्नः, विराजः जीवात्मा उत्पन्नः अभवत्।


श्रवणम् - विष्णोः सर्वव्यापिनः ईश्वरस्य नाम्नां माहात्म्यस्य च श्रवणम्।

श्रवणम् सर्वव्यापी विष्णु ईश्वर के नाम तथा महात्म्यों का श्रवण।


वि.चू. 177 यदि विषयों को अरण्य के रूप मे स्वीकार करें तो मन वहाँ पर बाधित होता है।

ವಿ. ಚೂ. ೧೭೭ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದರೆ, ಮನಸ್ಸು ಅಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


आक्षिप्त उपमान के समान अधिकरण से और इसका व्याघ्र आदि शब्दों के साथ अन्वय होता है।

आक्षिप्तस्य उपमानस्य समानाधिकरणेन इत्यस्य च व्याघ्रादिभिः सहान्वयः भवति।


ಅಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆ ರೂಪದಿಂದ ದವಿದ್ಯುತ್ಯಾ ರುಚಾ (ಋ. ೯/೬೪-೨೮) ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.

तत्र उदाहरणरूपेण दविद्युत्या रुचा (ऋ. ९/६४-२८) इति मन्त्रो द्रष्टव्यः।


मैक्डोनाल्ड के मत में तो अग्नि यह शब्द एजा इल .. इस ग्रीक्देवता के नाम से इसका भाषाविज्ञान समर्थित और उसी रूप में दिखाई देता है।

म्याक्डोनालमते तु अग्निरिति शब्दः 'एजा इल ..' इति ग्रीक्देवताया नाम्ना अस्य भाषाविज्ञानसमर्थितं सादृश्यं परिलक्ष्यते।


अभिन्ना तथापि एतेषु नामसु महती भिन्नता दृश्यते।

ಬೇರೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಆದರು ಇವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.


ಈಷತೆ ಈ ಪದದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ ಹೇಗಾಯಿತು?

ईषते इस पद की निष्पत्ति कैसे हुई?


ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪದ ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಉಪಾಯ ಜೀವದ ಜಗತ್ತಿನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾದಿವಿಷಯಗಳ ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ब्रह्मणः स्वरूपस्य तत्प्राप्त्युपायस्य जीवस्य जगतश्च तथा आत्मादिविषयाणां सविस्तरं वर्णनम् उपनिषदि अस्ति।


22. नित्यादि कर्म प्रत्येक जन्म के कर्तव्य होते हैं अथवा नहीं प्रस्तुत कोजिए।

೨೨. ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ಮಾಡಬೇಕೇ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ.


(८.३) "अक्ष्णोऽदर्शनात्, सूत्रार्थः - अचक्षुः पर्यायाद् अक्ष्णः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः अचप्रत्ययो भवति।

( 8.3 ) “अक्ष्णोऽदर्शनात्, सूत्रार्थ-अचक्षु परि से अक्ष्ण समासान्त तद्धित संज्ञक को अच् प्रत्यय होता है।


किं कारणशरीरम्?

ಕಾರಣಾಶರೀರವು ಯಾವುದು ?


वहाँ अर्थवाद के विस्तृत वर्णन प्राप्त होते हैं, जिससे पाठक प्रसन्न होते हैं।

ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾದದ ವಿಸೃತ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವುದರಿಂದ ಓದುಗರಿಗೆ ಪಾಠಕರು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ.


5. प्राण, अपान, समान व्यान तथा उदान ये पाँच वायु होती हैं।

೫. ಪ್ರಾಣಃ, ಆಪಾನಃ, ವ್ಯಾನಃ, ಉದಾನಃ, ಸಮಾನಃ ಎಂದು ಐದು ವಾಯುಗಳು.


ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿ,ಸೂರ್ಯ,ವಾಯು,ಚಂದ್ರ ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

उस ब्रह्म के कारण से ही अग्नि, सूर्य, वायु, चन्द्रमा उसके कारण से ही है।


बुद्धि अन्दर होती है तथा मन उसकी अपेक्षा बाहर होता है यह भी भेद यहाँ पर वाच्य है।

ಬುದ್ಧಿಯು ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಅದರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭೇದವೇ ಇಲ್ಲಿ ವಾಚ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


अन्तिम आरण्यक में किसका वर्णन है?

ಅಂತಿಮ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಯಾರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?


ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ?

शरीरे अहमिति तादात्म्यबुद्धिं करोति कः?


शार्ङ्गरवाद्यः यह समस्त पद है।

शार्ङ्गरवाद्यः इति पदं समस्तम् अस्ति।


“त्वं तदसि” ( तू कहता है ) यहाँ पर तत् अर्थात् सर्वज्ञत्वादिविशिष्ट चैतन्य से त्वम् अर्थात् अल्पज्ञत्वादिविशिष्ट चैत्यन अभिन्न इस प्रकार से जब प्रतीत होता है, तब त्वं पद वाच्य का अल्पज्ञत्वादिविशिष्ट चैतन्य तत्पदवाच्य से सर्वज्ञत्वादि विशिष्ट चैतन्य से भेद व्यावृत्त होता है।

"ತ್ವಂ ತದಸಿ" ಇಲ್ಲಿ ಆ ತತ್ ಅರ್ಥದ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯವು ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಅಭಿನ್ನಾವಾಗಿದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯಾವಾಗ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ತ್ವಂ ಪದ ವಾಚ್ಯದ ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಚೈತನ್ಯವು ತತ್ಪದವಾಚ್ಯದಿಂದ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಭೇದವು ವ್ಯಾವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


ವ್ಯಾಸರು ಜೈಮಿನಿಗೆ ಸಾಮವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.

व्यासः जैमिनिं सामवेदं पाठितवान्।


एवमेव गोनागः इत्यादिकमस्योदाहरणम् ।

ಹಾಗೆಯೇ ಗೋನಾಗಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಅಖಂಡಾರ್ಥ ಎಂದರೆ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದ ಐಕ್ಯ.

अखण्डार्थो नाम जीवब्रह्मणोः ऐक्यम्।


एवं मध्यवर्तिसूत्रेषु "निष्ठा च दुव्यजनात्' इत्यस्मात् सूत्रात् 'दुव्यच्' इत्यस्य अनुवृत्तिः न भवति, परन्तु अस्मिन् सूत्रे कथं द्व्यच् इत्यस्य अनुवृत्तिः इति चेदुच्यते "मण्डूकप्लुत्या' अत्र अनुवृत्तिः इति।

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ' ನಿಷ್ಠಾ ಚ ವ್ಯಜನಾತ್ ' ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ' ದ್ವ್ಯಚ್ ' ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ , ಆದರೆ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವ್ಯಚ್ ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಹೇಗೆ ಎಂದು ಯಾರಾದರು ಕೇಳಿದರೆ 'ಮಂಡೂಕಪ್ಲುತ್ಯಾ' ಇಲ್ಲಿ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .


ಅಲ್ಲಿಯೇ ಯಜ್ಞಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

वहीं यागों के अनुष्ठानों का प्रतिपादन सबसे उत्तम रीति से किया है।


पर्जन्यसूक्तस्य ऋषिः कः भवति ?

ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಯಾರು?


ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಕಾರ್ತಕೌಜಪಾದಿಗಳ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

अतः सूत्रार्थः भवति- कार्तकौजपादीनां द्वन्द्वे पूर्वपदं प्रकृत्या भवति इति।


१७।। वेदाहमेतं पुरुषं महान्त॑मादित्यवर्णं तमसः परस्तात्। तमेव विदित्वाति मृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय।

१७॥ वेदाहमेतं पुरुषं म॒हान्त॑मादित्यव॑र्ण तम॑सः परस्तात् तमेव विदित्वाति मृत्युमेति नान्यः पन्थां विद्यतेऽय॑नाय॥


अयजन्त - यज्-धातु से लड लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बना।

ಅಯಜಂತ - ಯಜ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


उभे इसका पूर्व और उत्तरपद में यह अर्थ है।

ಉಭೇ ಇದರ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪದದಲ್ಲಿ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.


"ಸ್ವಪಾದಿಹಿಂಸಾಮಚ್ಯನಿಟಿ" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಅಚಿ', 'ಅನಿಟಿ' ಎಂದು ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

'स्वपादिहिंसामच्यनिटि' इत्यस्माद् अचि अनिटि इति सप्तम्यन्तं पदद्वयम् अनुवर्तते।


ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪೂರ್ವ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನಃ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ.

अत कहा जाता है प्रायेण पूर्व पदार्थ प्रधानः अव्ययी भावः।


और उस प्रकार के वाक्य का प्रकृत सूत्र से एकश्रुति होने का विधान है।

ಆತರದ ವಾಕ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.


ग्रह नामक पात्र में निष्काशित सोमरस स्थापित किया जाता है, बकरे के चर्म से निर्मित 'दशापवित्र' नामक तित उसे उसका परिशोधन किया जाता है।

ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಗ್ರಹವೆಂಬ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಜದ ಚರ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 'ದಶಾಪವಿತ್ರ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ತಿತಉವಿನ ಪರಿಶೋಧನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


ಯಥಾ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂರು ಗ್ರಂಥದ ರಚನಾಕಾರರ ಪರಿಚಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದೇಶಾನುಸಾರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿರಿ.

यथेच्छं शिक्षाशास्त्रस्य ग्रन्थत्रयं रचयितृपरिचयनिर्देशपुरःसरं व्याख्यात।


अत: वह ज्ञान भ्रमप्रमाद आदिदोष वर्जित ही होता है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಜ್ಞಾನ ಭ್ರಮಪ್ರಮಾದ ಆದಿದೋಷ ವರ್ಜಿತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


೮. ಪ್ರಪೂರ್ವಕ ಉಕ್ಷ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್-ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.

8. प्रपूर्वक उक्ष्-धातु से लड लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में।


बहुलशब्दस्य अर्थः- "क्वचित्प्रवृत्तिः क्वचिदप्रवृत्तिः क्वचिद्विभाषा क्वचिदन्यदेव। विधेर्विधानं बहुधा समीक्ष्य चतुर्विधं बाहुलकं वदन्ति इति।

ಬಹುಲ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - "ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ, ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ , ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ರೀತಿಯಿಂದ, ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ, ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಾಹುಲಕಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.


और अदितिऔर दिति को देखते हो।

किञ्च अदितिं दितिं च अवलोकयतम्।


तथाहि अत्र पर्जन्यदेवतायाः माहात्म्यस्य प्रकटनं क्रियते , ततः तस्य भयङ्करं रूपं वर्ण्यते , ततश्च अस्यां पृथिव्याम् उपयुक्तेन जलवर्षणेन शस्यविधानाय प्रार्थनाः क्रियन्ते ।

वैसे ही यहाँ पर्जन्यदेवता का माहात्म्य को प्रकट किया जाता हे, वहाँ उसके भयङ्कर रूप का वर्णन किया जाता है, और इस पृथिवी पर उपयुक्त रूप से जलवर्षण के द्वारा धन धान्य से पूर्ण करने के लिए प्रार्थना करते है।


ಯಜತೇ ಔಣಾದಿಕ ಸನ್ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.

यजते औणादिक सन्प्रत्यय है।


೯. ಫಲವೆಂದರೆ ಏನು? "ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ" ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚದಶೀಕಾರರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

9 फल क्या होता है अह' ब्रह्मास्मि यहाँ पर पञ्चदशीकार के द्वारा उक्त ब्रह्म के अर्थ को लिखिए।


ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಕಾರ್ತ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪದವು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

द्वन्द्वसमासत्वात् प्रकृतसूत्रेण कार्त इति पूर्वपदम् अन्तोदात्तं भवति।


तैत्तिरीयसंहितानुसारं यज्ञानां कृते यानि विधानानि सन्ति तत्र तादृशी दृढता न परिलक्ष्यते।

तैत्तिरीय संहिता के अनुसार यज्ञों के लिये जो विधान है, वहाँ उस प्रकार की दृढ़ता नहीं दिखाई देती है।


ब्राह्मणग्रन्थेषु च विविधानां विधीनां विषये आलोचितम्।

और ब्राह्मण ग्रन्थों में विविध विधियों के विषय में आलोचना है।


जुए को छोडकर क्या करना चाहिए।

ಜೂಜನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?


ಆಹವನೀಯೆ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿರಿ.

आहवनीये  इस रूप को सिद्ध कीजिए।


ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೀನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು ಯಾವುದೇ ಭಯವಿಲ್ಲದೇ ಹೊರಟುಹೋದೆ.

उसी प्रकार तुमने वृत्र को मारकर बिना भय के चले गए।


ವೀರವತ್ತಮಮ್ - ವೀರ ಶಬ್ದದ ಮತುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಮತ್ತು ತಮಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೀರವತ್ತಮಮ್ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.

वीरवत्तमम् - वीर शब्द का मतुप्प्रत्यय करने पर और तमप् प्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में वीरवत्तमम् यह रूप बनता है।


ದೀಕ್ಷಣೀಯ-ಇಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ, ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವಭೃಥಸ್ನಾನದ ಅನಂತರ ಪರಿಧಾನ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತೊರೆದು, ಉನ್ನೇತಾ ಎಂಬ ಪುರೋಹಿತನು ನೀಡಿದ ನವವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪರಿಧಾನವಾಗಿ ಉಡುತ್ತಾರೆ.

दीक्षणीय-इष्टिकाल में यजमान और उसकी पत्नी पांच दिन तक परिधृत वस्त्र अवभृथ स्नान के अनन्तर छोड़ कर उन्नेता नामक पुरोहित द्वारा प्रदत्त नवीन वस्त्र का परिधान करते हैं।


अस्मिन् सप्तम, अष्टम, नवम प्रपाठकाः मिलित्वा 'तैत्तिरीयोपनिषदि'ति कथ्यते।

इसमें सात, आठ और नौवें प्रपाठकों को मिलाकर “तैत्तिरीय उपनिषद्' कहलाता है।


इससे उदात्त स्वर का विधान है।

ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.


अग्निर्होता कविक्रतुः... इत्यादिमन्त्रस्य व्याख्यात।

ಅಗ್ನಿರ್ಹೋತಾ ಕವಿಕ್ರತುಃ..... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.


तृतीयः भवति अयं कोशः।

यह तीसरा कोश है।


6. यङश्चाप् सूत्र से क्या विधान होता है?

६. यङश्चाप् इति सूत्रेण किं विधीयते?


अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.


अत एव यज्ञियानां यज्ञार्हाणां प्रथमा मुख्या या एवङ्गुणविशिष्टाहं ताम्।

इसलिये ही यज्ञयों में यज्ञ को चाहने वाले प्रथम मुख्य रूप से मेरे इस प्रकार के गुणों का वर्णन करते हैं।


सरलार्थः- अहं रुद्राय ब्रह्मद्वेषकारिणं घतकं शत्रुं हन्तुं तस्य धनुषं गृह्णामि।

ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ನಾನೇ ರುದ್ರನಿಗಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ದ್ವೇಷಿಸುವ ತ್ರಿಪುರ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಅವನ ಧನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.


यास्क ने भी कहा है - “तिस्त्र एवं देवता इति नैरुक्ता अग्निः पृथ्वी स्थानो वायुर्वेन्द्रो वाऽन्तरिक्षस्थानः सूर्यो द्युस्थानः'” इति।

यास्केनापि उक्तम्- "तिस्र एव देवता इति नैरुक्ता अग्निः पृथिवीस्थानो वायुर्वेन्द्रो वाऽन्तरिक्षस्थानः सूर्यो द्युस्थानः" इति।


ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ 'ಯಾ - ಧಾತು'ವಿಗೆ "ಕೃತ್ಯಾರ್ಥೇ ತವೈಕೇನ್ಕೇನ್ಯತ್ವನಃ" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ತವೈ- ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ "ಯಾತವೈ" ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र याधातोः "कृत्यार्थे तवैकेन्केन्यत्वनः" इत्यनेन तवै-प्रत्ययेन यातवै इति रूपम् अभवत्।


तथा उसके चित्त में मल आ जाता है।

ಅದರ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಮಲವು ಆಗುತ್ತದೆ.


यथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि (महा. शान्ति. २०४.८)  पापकर्मणः क्षयात् अर्थात् निषिद्धकर्माचरणेन उत्पन्नस्य अधर्माख्यस्य संस्कारस्य यदि क्षयः भवेत् तर्हि ज्ञानम् उत्पद्येत।

ಯಥಾದರ್ಶತಲಪ್ರಖ್ಯೇ ಪಶ್ಯತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಿ (ಮಹಾ. ಶಾಂತಿ. ೨೦೪.೮) ಪಾಪಕರ್ಮದ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಅಂದರೆ ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಾಚರಣೆಯಿಂದ ಆದ ಅಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಕ್ಷಯವಾಗಿ ಜ್ಞಾನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಬಹುದು.


शतपथब्राह्मणस्य प्रारम्भे एव सहेतुकविधेः निर्देशः समुपलब्धो भवति।

शतपथ ब्राह्मण के प्रारम्भ में ही हेतु के साथ ही विधि का निर्देश उपलब्ध होता है।


पाश्चात्त्यों के द्वारा पाइथागोरस आदि ज्यामिति शास्त्र रचे हुए है, जो कल्पना की है, वे शुल्वसूत्र को देखकर दृढ़ इच्छा करते हैं की यह ज्यामिति शास्त्र भारतीयों के द्वारा पाश्चात्य ज्यामिति शास्त्र उत्पत्ति से बहुत वर्षों पहले ही प्रकट कर दी है।

ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು ಪೈಥಾಗೋರಸ್ ಆದಿ ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿದೆ, ಆ ಶುಲ್ವ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ದೃಢ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಏನೆಂದರೆ ಈ ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಭಾರತೀಯರ ದ್ವಾರ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಕಟವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.


शतपथब्राह्मणः तु विधिविधानानाम् एकं विशालं समूहम् उपस्थापयति।

ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಮೂಹವು ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


फिर भी सुखसाधन भी कल्याणकारी कहलाते है।

ಆದರು ಸುಖಸಾಧನೆಯನ್ನೇ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


षटित्रचतुर्भ्यो हलादिः इस सूत्र से यहाँ हलादिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद, कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद, सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इससे यहाँ विभक्तिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।

ಷಟ್ತ್ರಿಚತುರ್ಭ್ಯೋ ಹಲಾದಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹಲಾದಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಸಾವೇಕಚಸ್ತೃತೀಯಾದಿರ್ವಿಭಕ್ತಿಃ ಇದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


ದಿವ್ಯ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯು ಅವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

दिव्य देवताओं का भी वह ही अधिपति है।


ಅಂದರೆ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

अर्थात् इस लोक में उत्पन्न होते हैं।


यहाँ व्ययीभाव समास का पाठ में टच् प्रत्यय विधायक चार सूत्रों का उल्लेख किया गया है।

ಇಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ನಾಲ್ಕು ಸೂತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


एवं च सूत्रार्थः भवति|

और सूत्र का अर्थ होता है।


हे आदित्य, श्रीः लक्ष्मीः च ते तव पत्न्यौ।

हे आदित्य, लक्ष्मी तेरी पत्नी है।


सूत्र अर्थ का समन्वय- आहवनीये यहाँ पर आ पूर्वक हु धातु से कृत्यल्युटो बहुलम् इस सूत्र से बाहुल के अधिकरण अर्थ में अनीय- प्रत्यय करने पर अनीय-प्रत्ययान्त के रेफ की हलन्त्यम् इस सूत्र से इत्संज्ञा करने पर और तस्य लोप: इस सूत्र से इत्संज्ञक रकार के लोप होने पर आ हु अनीय इस स्थिति में धातु के उकार को गुण ओकार करने पर आ हो अनीय इस स्थिति में यथासंख्यमनुदेशः समानाम् इस परिभाषा के परिष्कृत होने से एचोऽयवायावः इस सूत्र से ओकार के स्थान में अव् यह आदेश होने पर आहव् अनीय इस स्थिति में संयोग होने पर निष्पन्न आहवनीय इस शब्द स्वरूप के कृदन्त होने से वहाँ डऱ्याप्प्रातिपदिकात्, प्रत्ययः, परश्च इनके अधिकार में वर्तमान स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङयोस्सुप् इस सूत्र से इक्कीस स्वादि प्रत्ययों की प्राप्ति में सप्तमी एकवचन की विवक्षा में ङि प्रत्यय करने पर ङि प्रत्यय के आदि ङकार की लशक्वतद्धिते इस सूत्र से इत्संज्ञा और तस्य लोप: इस सूत्र से इत्संज्ञक ङकार के लोप होने पर आहवनीय इ इस स्थित्ति में एकः पूर्वपरयोः इस अधिकार में पढ़े हुए आद्गुणः इस सूत्र से उन अकार और इकार के स्थान में गुण होने पर स्थान आनन्तर्य से एकार हुआ सभी का संयोग करने पर आहवनीये यह रूप सिद्ध हुआ।

सूत्रार्थसमन्वयः- आहवनीये इत्यत्र आपूर्वकात् हुधातोः कृत्यल्युटो बहुलम् इति सूत्रेण बाहुलके अधिकरणार्थ अनीयर- प्रत्यये अनीयर्-प्रत्ययान्तस्य रेफस्य हलन्त्यम् इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण इत्संज्ञकस्य रकारस्य लोपे आ हु अनीय इति जाते धातोः उकारस्य गुणे ओकारे आ हो अनीय इति जाते यथासंख्यमनुदेशः समानाम् इति परिभाषया परिष्कृतेन एचोऽयवायावः इति सूत्रेण ओकारस्य स्थाने अव् इत्यादेश आहव् अनीय इति जाते संयोगे निष्पन्नस्य आहवनीय इति शब्दस्वरूपस्य कृदन्तत्वात् ततः झङ्याप्प्रातिपदिकात्, प्रत्ययः, परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्डेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप् इति सूत्रेण एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु सप्तम्येकवचनविवक्षायां ङिप्रत्यये ङिप्रत्ययादेः ङकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण च इत्संज्ञकस्य ङकारस्य लोपे आहवनीय इ इति स्थिते एकः पूर्वपरयोः इत्यधिकारे पठितेन आद्गुणः इति सूत्रेण तयोः अकारस्य इकारस्य च स्थाने गुणे स्थानत आन्तर्यात् एकारे सर्वसंयोगे आहवनीये इति रूपं सिध्यति।


प्रकरणे प्रतिपाद्यस्य वस्तुनः प्रतिपाद्यस्थले प्रशंसनम् अर्थवादः।

प्रकरण में प्रतिपाद्य वस्तु की प्रतिपाद्य स्थल मे प्रशंसा करना अर्थवाद कहलाता है।


ಯಾರ ಮತದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಪರ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತಪರವಾದ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ?

केषां मते उदात्तपरस्य स्वरितपरस्य अनुदात्तस्य स्वरितो भवति?


ವೈದಿಕವ್ಯಾಕರಣವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.

वैदिकव्याकरणम् अत्यन्तं प्रमुखतां भजते।


11.4 ) शमादिषट्कसम्पत्ति शम, दम, उपरति, तितिक्षा, श्रद्धा तथा समाधान ये छः शमादि षट् सम्पत्ति होती है।

11.4) शमादिषट्कसम्पत्तिः- शमः दमः उपरतिः तितिक्षा श्रद्धा समाधानम् इति एतत् शमादिषट्कम्।


यत् प्रमीयते तत् प्रमेयमिति विवेकः।

ಯತ್ ಪ್ರಮೀಯತೇ ತತ್ ಪ್ರಮೇಯಮಿತಿ ವಿವೇಕಃ |


सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम् ।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


ಅಸ್ತಿ- ಅಸ್ ಧಾತುವಿನ ಲಟ್ - ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

अस्ति - अस्-धातोः लट्-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्।


तार्किक व्यक्ति अपनी बुद्धि से कुछ भी कल्पना कर सकता है।

तार्किको हि अनागमज्ञः स्वबुद्धिपरिकल्पितं यत्किञ्चिदेव कल्पयति।


( ಪ್ರ. ಉಪ. ೪.೮) ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳ ಯಾವ ಗತಿ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದೆ.

(प्र.उप. ४.८ ) अथ बुद्धिमनसोश्च का गतिरिति चिन्त्यते।


पूजनात् यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है।

ಪೂಜನಾತ್ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


यदि यहाँ पर ही चित्तवृत्तिनिरोध हो तो साधनचतुष्टयसम्पन्न गुरु के पास में नहीं जाए।

यदि अत्रैव चित्तवृत्तिनिरोधः स्यात् तर्हि साधनचतुष्टयसम्पन्नः गुरुसमीपं न गच्छेत्।


ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಮದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು "ಬ್ರಹ್ಮವೇದ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ब्रह्म कर्म का प्रतिपादन करने से अथर्ववेद 'ब्रह्मवेद' कहलाता है।


೧೪. ಆತ್ಮದ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು ಯಾವುವು ?

14. आत्मा के चार पैर कौन-कौन से है?


ಕೋಶದ ಹಾಗೆ ಹಾಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಕೋಷವೆಂದು ಕರೆಯುವರು.

कोश के समान आच्छादकत्व होने से इसका कोश नाम दिया गया है।


ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳು, ಆರಂಭವಾಗದ ಅನನುಷ್ಠಾನಗಳಿಂದ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯವಾದ ನಿಷ್ಕರ್ಮಭಾವವಾದ ಕರ್ಮಶೂನ್ಯತೆಯ ಪುರುಷನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ. ಕೇವಲ ಸಂನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನರಹಿತದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

कर्मणाम् यज्ञादीनाम् , अनारम्भात् अननुष्ठानात् नैष्कर्म्यं निष्कर्मभावं कर्मशून्यतां पुरुषः न अश्नुते, न प्राप्नोति इत्यर्थः। नापि संन्यसनादेव केवलात् कर्मपरित्यागमात्रादेव ज्ञानरहितात् सिद्धिं नैष्कर्म्यलक्षणां समधिगच्छति।


9 लक्षणा किसे कहते हैं?

९. लक्षणा नाम किम्?


एवम् अस्य सूत्रस्यार्थः समायाति - "समानाधिकरणपदकः तत्पुरुषसमासः कर्मधारयसंज्ञको भवति" इति ।

एव इस सूत्र का अर्थ है-समानाधिकरण पदक तत्पुरुष समास कर्मधारय संज्ञक होता है।


ಆ ಪಾಂಡುಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜನಿಂದ ಜರ್ಮನ್ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ರಾಥ ಮಹೋದಯರಿಗೆ ಉಪಹಾರ ರೂಪವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

वह पाण्डुलिपि कश्मीर राजा के द्वारा जर्मन विद्वान राथ महोदय के लिए उपहार रूप में भेजी थी।


ತತ್ಪರಾಯಣ ಮತ್ತು ಅದೇ ಪರಮ್ ಅಯನಂ ಪರಾ ಗತಿಃ ಎಂದು ಆತ್ಯಂತಿಕವನ್ನು ಯಾರು ಪಡೆದಿರುವರೋ ಅವರು ತತ್ಪರಾಯಣರು ಕೇವಲ ಆತ್ಮರತರು ಎಂದರ್ಥ. ಯಾರ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಾಶವಾದ ಆತ್ಮದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವರು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಿಲ್ಲದೇ ಮತ್ತೆ ದೇಹಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದೇ ಮೋಕ್ಷವು ಜ್ಞಾನನಿರ್ಧೂತಕಲ್ಮಷವು ಯಥೋಕ್ತವಾದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನೊರ್ಧೂತವು ನಾಶಿಸಿದೆ.

वह परब्रह्म ही जिनका परम अयन आश्रय परमगति है अर्थात् जो केवल आत्मामें ही रत हैं वे तत्परायण हैं (इस प्रकार) जिनके अन्तःकरण का अज्ञान ज्ञान द्वारा नष्ट हो गया है एवं उपर्युक्त ज्ञान द्वारा संसार के कारण रूप पापादि दोष जिनके नष्ट हो चुके हैं ऐसे ज्ञान निर्धूतकल्मष संन्यासी अपुनरावृत्ति को अर्थात् जिस अवस्था को प्राप्त कर लेने पर फिर देह से सम्बन्ध होना छूट जाता है ।


अनेन सूत्रेण समासान्तः अच्प्रत्ययो विधीयते।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.


अश्याम् व्याप्नुयाम्।

ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ.


४४. प्रकरण प्रतिपाद्यस्य अर्थस्य प्रमाणान्तरेण अविषयीकरणम् अपूर्वता इति।

೪೪. ಪ್ರಕರಣ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಮಾಣಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅವಿಷಯೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು ಅಪೂರ್ವತಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


यूयं दिवः अन्तरिक्षसकासात् नः अस्मादर्थं वृष्टिं ररीध्वं दत्त ।

ನೀವು ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ನಮ್ಮ ಜನರಿಗಾಗಿ ವೃಷ್ಠಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿ.


ಬಾಲ ಹೋಗಿದ್ದರೂ ಮತ್ತೆ ಕರೆತಂದರು.

बालो गतश्चेद् आनीतः।


ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಜ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ಅವನ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಅವನ ನಾಶ ಆಗಲಿಲ್ಲ.

ब्रह्मापरोक्षज्ञाने सत्यपि तस्य प्रारब्धकर्मणः नाशः न अभवत्।


यजुषा- यजुष्-शब्दस्य तृतीयैकवचने यजुषा इति रूपम्।

यजुषा - यजुष्-शब्द का तृतीया एकवचन में यजुषा रूप बना।


“* विशेषणं विशेष्येण बहुलम्” इस से ही सूत्रकार्य में सिद्ध होने पर इस सूत्र से किसलिए (किमर्थम्) प्रश्‍न आता है।

"ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್" ಇದರಿಂದ ಸೂತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ ಈ ಸೂತ್ರವು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.


उससे इस सूत्र का अर्थ होता है- भी, ही, भृहु, मद, जन, धन, दरिद्रा, और जागृ धातु के अभ्यस्तो को पित लसार्वधातुक के परे रहते प्रत्यय से पूर्व को उदात्त होता है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದರ್ಥವು ಹೀಗೆ - 'ಭೀ - ಹ್ರೀ - ಭೃ - ಹು - ಮದ - ಜನ - ಧನ - ದರಿದ್ರಾ ಹಾಗೂ ಜಾಗೃ' ಈ ಧಾತುಗಳ 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ'ಗಳಿಗೆ ಪಿತ್ ಆದ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಹಿಂದಿರುವವುಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


एवं स्वरितस्थाने विहितः यः यण् ततः परस्य अनुदात्तस्य आकारस्य प्रकृतस्थाने स्वरितस्वरः विहितः

ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರಿತಸ್ವರಯುಕ್ತವರ್ಣದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಣ್-ವರ್ಣವು ವಿಹಿತವಾಗಿದೆಯೋ ಅದರ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾದ ಆಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.


पाँच ज्ञानेन्द्रियां कौन-कौन सी है?

ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಯಾವುವು ?


ಸ್ವಗತ, ಸಜಾತೀಯ ಮತ್ತು ವಿಜಾತೀಯ.

स्वगतः सजातीयः विजातीयः च।


ಅವನು ಮೋಕ್ಷದ ಸಾಧನೆಯ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

वह मोक्ष साधना का अधिकारी गिना जाता है।


तस्य पुंसि प्रथमाबहुवचनम् भरन्तः इति।

ಅದರ ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಭರಂತಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


೧೨. ವೇದಾಂತದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.

१२. वेदान्तस्य प्रयोजनं विशदयत।


हृत्प्रतिष्ठं यदजिरं जविष्ठं तन्मे मन शिवसङ्कल्पमस्तु॥६ ॥

ಹೃತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಂ ಯರದಜಿರಂ ಜವಿಷ್ಠಂ ತನ್ಮೇ ಮನ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು ।।೬।।


ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ "ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು ?

षष्ठाध्यायस्थस्य 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रस्य कः अर्थः ?


ಸರಳಾರ್ಥ - ಈ ದೃಶ್ಯಮಾನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏನಿದೆಯೋ , ಅವೆಲ್ಲವು ಪುರುಷವೇ ಆಗಿದೆ.

सरलार्थः- यत् किमपि दृश्यमानं जगत् तत् सर्वमपि स पुरुषः एव।


धनम्। श्रद्धावान्।

ಶ್ರದ್ದಾವಂತ ಮನುಷ್ಯನ ಧನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.


इस प्रकरण में शमादि छ: सम्पत्तियाँ अभीष्ट हैं।

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಶಮಾದಿಷಟ್ಕದ ಸಂಪತ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇರುವವನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

इस प्रकार से मन की शुद्धि को सम्पादित करके वह प्रसन्न चित्त होकर के संसार से मुक्त हो जाता है।


अस्मिन् सूत्रे चत्वारि पदानि विद्यन्ते।

इस सूत्र में चार पद विद्यमान है।


ಆಗ ಇಲ್ಲಿ ಆ ಪದದ ವ್ಯಾವರ್ತಕದ ಅಂದರೆ ವಿಶೇಷಣವು ಆಗುತ್ತದೆ.

फिर 'यहाँ' उस पद का व्यावर्तकत्व अर्थात् विशेषणत्व होता है।


च यह अव्यय पद है।

’ಚ’ ಇದು ಅವ್ಯಯ-ಪದವಾಗಿದೆ.


ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಇಂದ್ರ ಯಾವಾಗ ನೀನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದೆಯೋ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಹೃದಯ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭಯ ಇರಲಿಲ್ಲ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಹಾಯಕನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವೃತ್ರ ಹಂತನನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾವುದೇ ಪುರುಷನು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದನು.

व्याख्या - हे इन्द्र जब तुमने वृत्र को मारा उस समय तुम्हारे हृदय चित्त में कोई भी भय नहीं था उस समय तुमने सहायक के रूप में किसी भी वृत्रहन्ता को नहीं देखा तुम्हारे अतिरिक्त कोई भी पुरुष ऐसा करने में असमर्थ था।


ಆಗ ಸರ್ವನಾಮತ್ವದಿಂದ ಸ್ಮೈ ಭಾವವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

तदा सर्वनामत्वात् स्मैभावः सिद्धः।


टच् अभाव पक्ष में उपचर्मन् प्रतिपादिक से सु का लोष होने पर “न लोपः प्रातिपदिकान्तस्य' इससे न लोप होने पर उपचर्म रूप निष्पन्न होता है।

ಟಚ್ ಅಭಾವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಉಪಚರ್ಮನ್ ಎಂಬ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸೌ ನ ಸೋರ್ಲುಕಿ "ನ ಲೋಪಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾಂತಸ್ಯ" ಇದರಿಂದ ನ ಲೋಪವಾದಾಗ ಉಪಚರ್ಮ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


ಹಾಗೆ ಅದು ನಿಪಾತ ಆದ್ದರಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.

अतः निपातकारणात् अयम् आद्युदात्तः।


ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಶ್ಚ ವರುಣಶ್ಚ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ.

इन्द्रश्च वरुणश्च इति अत्र विग्रहः।


ಪ್ರಮಾಣದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪಥ್ಯನ ಮೂರು ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು - ಜಾಜಲಿ, ಕುಮುದ ಮತ್ತು ಶೌನಕ.

प्रमाण के अनुसार से पथ्य के तीन शिष्य थे - जाजलि, कुमुद, और शौनक।


कर्मयोग के अनन्तर ही उपासना के द्वारा अनुष्ठान में क्या हेतु है।

ಕರ್ಮಯೋಗಾನಂತರವೇ ಉಪಾಸನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಹೇತುವು ಯಾವುದು ?


जहाँ पर समाधि में ज्ञातूज्ञानज्ञेयरूप विकल्प भासित होते हैं।

तथैव ज्ञातृ-ज्ञानादीनाम् ब्रह्मविवर्तत्वात्  भासते।


वृषायमाणः - वृष इव आचरन् इत्यर्थ क्यङि दीर्घे शानचि मुगागे वृषायमाणः इति रूपम्।

ವೃಷಾಯಮಾಣಃ - ವೃಷ ಇವ ಆಚರನ್ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಂಗ್ , ದೀರ್ಘ ಶಾನಚ್ ಮತ್ತು ಮುಗಾಗ ಮಾಡಿದಾಗ ವೃಷಾಯಮಾಣಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


गर्व, अहङ्कार का तथा स्मरण चित्त का विषय होता है।

गर्वः अहङ्कारस्य, स्मरणं च चित्तस्य विषयौ स्तः।


ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಭೂತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

मन-आदि जड़ की लोक में प्रवृत्ति देखी जाती है।


वैदिक कवि भी रस का प्रतिपादन करने में परम दक्ष थे।

वैदिककवयः अपि रसप्रतिपादने परमपटवः आसन्।


ಇದಾದ ನಂತರ ಸಮಾಸದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಕತ್ವ ಆಗುವುದರಿಂದ ಸು ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅರ್ಧ "ಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ "ಆದ್ಗುಣಃ" ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಋಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗುಣವಾದಾಗ ರಪರತ್ವವಿದ್ದಾಗ ಅರ್ಧರ್ಚ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.

ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात् सुब्लुकि, अर्धशब्दस्य पूर्वनिपाते "आद् गुणः" इत्यनेन सूत्रेण अकारस्य ऋकारस्य च स्थाने गुणे रपरत्वे अर्धर्च इति भवति।


ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಅಗ್ನಿಮ್ ಈಳೆ ಇದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

सूत्र अर्थ का समन्वय- अग्निम् ईळे यह उदाहरण है।


इस प्रकार जो यजमान मेरी स्तुति करता है मैं उस पुरुष की कामना को पूर्ण करती हुई उसकी रक्षा करती हूँ, उसको शक्तिशाली बना देती हूँ।

ईदृग्वस्त्वात्मिकाहं यं कामये यं पुरुषं रक्षितुमहं वाञ्छामि तं तं पुरुषमुग्रं कृणोमि।


इनके संहिता और ब्राह्मण के विषय में यहाँ और अधिक जानोंगे।

एतयोः संहिताब्राह्मणयोः विषये अत्र अधिकतया ज्ञास्यति।


सूत्र का अर्थ- गुण को कहने वाले शब्दों के उत्तरपद रहते विस्पष्टादि पूर्वपद को तत्पुरुष समास में प्रकृतिस्वर होता है।

सूत्रार्थः- विस्पष्टादीनि पूर्वपदानि गुणवचनेषूत्तरपदेषु प्रकृतिस्वराणि भवन्ति।


तेन पूर्व अम् भूत सु इति समुदायः समाससंज्ञकः।

उससे पूर्व अम् भूत सु यह समुदाय समास संज्ञक होता है।


अतः ईळे इत्यत्र अनुदात्तं पदम् एकवर्जम् इति सूत्रं न प्रवर्तते।

ಆದ್ದರಿಂದ ’ಈಳೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ "ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಮ್" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವುದ್ಲಿಲ್ಲ.


सर्वकर्मसु प्राणिनां मनः पूर्वप्रवृत्तेः मनःस्वास्थ्यं विना कर्माभावादित्यर्थः।

ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮನ ಪೂರ್ವಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಮನದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಈ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.


इसके बाद प्रक्रियाकार्य में भूतपूर्व: रूप सिद्ध होता है।

ततश्च प्रक्रियाकार्ये भूतपूर्वः इति रूपम्।


घन इव श्यामः (बादल के समान काला) इस लौकिक विग्रह में घन सु श्याम सु इस अलौकिक विग्रह में उपमानवाचक घन सु सुबन्त को समान अधिकरण से श्याम सु इस सामान्य वचन के साथ विकल्प से प्रकृतसूत्र से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।

ಘನ ಇವ ಶ್ಯಾಮಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ , ಘನ ಸು ಶ್ಯಾಮ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಉಪಮಾನವಾಚಕವಾದ ಘನ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ಶ್ಯಾಮ ಸು ಸಮಾನವಚನದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಜಾಗೃದವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವದ ವೈಶ್ವಾನರ ಎಂದು ಹೆಸರು.

जाग्रवदवस्थायां जीवस्य वैश्वानर इति नाम।


इन विधानों के विषयों पर मीमांसकों द्वारा किया अभिधान अर्थवाद होता है।

ಈ ವಿಧಾನಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮೀಮಾಂಸಕರಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಭಿಧಾನ ಅರ್ಥವಾದ ಇರುತ್ತದೆ.


ಇಚ್ಚೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಶ್ವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪ್ರತೀತಿಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಕುದುರೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಗ್ರಹಣ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

इति इच्छावशात् अश्वार्थप्रतीतियोग्यतासत्त्वं अपि अश्वः न प्रतीयते।


ಇಂದ್ರನು ಕಪಟ ಅಸುರರನ್ನು ಕೊಂದು, ಸೂರ್ಯ ಉಷಾಕಾಲ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದರು.

इन्द्र ने कपटी असुरों को मारा, सूर्य उषःकाल और आकाश को उत्पन्न किया।


स तत्र अधिकृतः।

वह ही वहाँ पर अधिकृत होता है।


अथर्ववेद को अनेक प्रकार के विचार से जाना जाता है कि दो धाराओं के मिश्रण का परिणाम स्वरूप यह फल है।

अथर्ववेदस्य बहुविधविचारेण ज्ञायते - यद् द्वयोः धारयोः मिश्रणस्य परिणतफलम् इदम् अस्ति।


इससे चित्प्रत्ययान्त का प्रकृति प्रत्यय समुदा के अन्त्य स्वर को उदात्त करने का नियम किया है।

अनेन चित्प्रत्ययान्तस्य प्रकृतिप्रत्ययसमुदास्य अन्त्यस्य स्वरस्य उदात्तत्वं विधीयते।


आहनसम् इसका क्या अर्थ है?

ಆಹನಸಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?


ಉಪಮೇಯ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಉಪಮಾನಗಳಾದ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಗಳು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳ  ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ,ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

उपमेय सुबन्त को उपमान व्याघ्रादि समानाधिकरण सुबन्तों के साथ विकल्प से समास होता है, साधारण धर्म का अप्रयोग होने पर और तत्पुरुषसंज्ञक होता है।


ಇಲ್ಲಿ ಸಾವವರ್ಣಃ ಇದರ ಸು ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅವರ್ಣವೆಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.

यहाँ साववर्णः इसका सु के परे अवर्णः यह अर्थ है।


ಈ ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣವ ವೇದದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಲ್ಲ.

इदं शब्दप्रमाणं वेदस्य अस्तित्वं प्रतिपादयितुं न समर्थः।


ವೈವಸ್ವತ-ಯಮ-ದಿವ-ಭೂಮಿ-ಸಮುದ್ರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಜನರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿದೆ.- "ಯತ್ ಮೇ ಯಮಂ ವೈವಸ್ವತಂ ಮನೋ ಜಗಾಮ ದೂರಕಮ್"

वैवस्वत- यम ने दिन, भूमि, समुद्र आदि के पास जाकर लोगों के मन परिवर्त्तन के लिये प्रार्थन की है - “यत् ते यमं वैवस्वतं मनो जगाम दूरकम्।


9 फल क्या होता है अह' ब्रह्मास्मि यहाँ पर पञ्चदशीकार के द्वारा उक्त ब्रह्म के अर्थ को लिखिए।

೯. ಫಲವೆಂದರೆ ಏನು? "ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ" ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚದಶೀಕಾರರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.


उस स्य प्रत्यय के होने पर भी सुप् सिद्ध है।

तेन स्यप्रत्यये सत्यपि सुप्त्वं सिद्ध्यति।


भोज्यम् इति कृत्यप्रत्ययान्तं पदम्, स्वरितं च।

ಭೋಜ್ಯಮ್ ಇದು ಕೃತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಪದ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತವಾಗಿದೆ.


ಈಶ್ವರನ ಈ ಸಮಷ್ತಿಯು ಎಲ್ಲ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಾರಣಶರೀರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ईश्वरस्य इयं समष्टिः अखिलकारणत्वात् कारणशरीरं भवति। आकाशादयः अत्रैव उपरमन्ते इति ।


(2.1.34) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲು ಮಂತ್ರವು ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

(२.१.३४) सूत्रार्थः - यज्ञक्रियायां मन्त्र एकश्रुतिः स्याज्जपादीन् वर्जयित्वा।


परिभाषा पद उपस्थित करता है।

ಪರಿಭಾಷಾವು ಪದಗಳನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.


अत्र निश्चयपूर्वकं किमपि वक्तुं न शक्यते, यद् एतैः आचार्यैः ब्राह्मणग्रन्थानां निर्माणं कृतम् इति।

यहाँ निश्चयपूर्वक कुछ भी नहीं कह सकते हैं, कि इन आचार्यों के द्वारा ब्राह्मण ग्रन्थों का निर्माण हुआ हो।


भूलोकस्य देवेषु अग्निः, अन्तरिक्षस्य इन्द्रः, द्युलोकस्य च सूर्यः इति एते मुख्याः देवाः।

ಭೂಲೋಕದ ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ, ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಎಂಬುವ ದೇವರು ಮುಖ್ಯರು.


फिर भी वह प्रतिपाद्यमान प्रयोजन के लाभ के लिए अधिकारी हो इस प्रकार से समझना चाहिए।

तथापि स प्रतिपाद्यमानस्य प्रयोजनस्य लाभाय अधिकारी इत्येव अभ्युपगन्तव्यम्।


यज्ञीयानुष्ठानेन सह तदसन्तर्गतः दार्शनिकविचारः अपि अस्य मुख्यविषयोऽस्ति।

यज्ञीय अनुष्ठान के साथ उसके अन्तर्गत दार्शनिक विचार भी इसका मुख्य विषय है।


क्व॑ वोऽश्वाः इति रूपं साधयत।

क्व॑ वोऽश्वाः इस रूप को सिद्ध कीजिए।


तिङतिङः इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।

ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


असावित्यन्तः इस वार्तिक से निगद में प्रथमान्त पद का अन्त उदात्त होता है।

असावित्यन्तः इति वार्तिकेन निगदे प्रथमान्तस्य पदस्य अन्तः उदात्तो भवति।


तत्पुरुषसमासस्य बहवः भेदा भवन्ति।

ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಬಹಳ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಭೇದಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.


ನಿರುಕ್ತವು ನಿಘಂಟುವಿನ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.

निरुक्तं निघण्टोः महत्त्वपूर्णा टीका अस्ति।


एतानि अस्मिन् पाठे क्रमशः विशदीकृतानि।

ಇವುಗಳನ್ನು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.


चित्तवृत्तिर्नाम चित्तस्य विषयाकारः परिणामः।

चित्तवृत्ति से तात्पर्य है चित्त का विषायाकार परिणाम।


“कश्यप देखने वाला होता है।

ಕಶ್ಯಪರು ನೋಡುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.


ಕಾಮ್ಯಾನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಪುರೋಡಾಶವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕು, ಅಲ್ಲಿ ಗೋಧೂಮದ ವ್ಯವಹಾರವು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

काम्यानुष्ठाने धान्येन पुरोडाशस्य निर्माणं कर्तव्यम्, तत्र गोधूमस्य व्यवहारः निषिद्धः।


क्योकि वह ही जलवर्षा के द्वारा औषधियों में गर्भरूप से बीजो को धारण करते है।

यतो हि स जलवर्षकः ओषधीषु गर्भरूपेण बीजानि धारयति ।


"ऋक्पूरब्धूपथामानक्षे" इति सूत्रं व्याख्यात।

"ಋಕ್ ಪೂರಬ್ಧೂಃ ಪಥಾಮಾನಕ್ಷೆ" ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.


सूत्र अर्थ का समन्वय- पचति गोत्रम् यहाँ पर तिङन्त से परे गोत्र शब्द विद्यमान है।

सूत्रार्थसमन्वयः- पचति गोत्रम् इत्यत्र तिङन्तात् परं गोत्रशब्दः विद्यते।


इन पांच मंत्रों में श्रद्धा के मुख्यरूप से क्या क्या कर्तव्य होने चाहिए उसको कहा गया है।

ಈ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಮುಖ್ಯರೂಪದಿಂದ ಯಾವ ಯಾವ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಇರಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರೂಪದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

व्याख्या- प्रश्नोत्तररूपेण ब्राह्मणादिसृष्टिं ब्रह्मवादिनां प्रश्ना उच्यन्ते।


वह अनित्य होता है।


पाठगतप्रश्नानाम् उत्तराणि - वाक् ऋषिः, त्रिष्टुप् छन्दः, २ जगती, वाक् देवता।

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ- ವಾಕ್ ಋಷಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದ, ಜಗತೀ ಛಂ, ವಾಕ್ ದೇವತಾ.


ಹೇಗಂದರೆ - "ಮಾ ವಾಮೇತೌ ಮಾ ಪರೇತೌ ರಿಷಾಮ್" (ಋ.ವೇ. ೧೦.೧୭೮.೨), "ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರಮಸೌ ಧಾತಾ"(೧೦.೧೯೦.೩).

यथा - मा वामेतौ मा परेतौ रिषाम् (ऋ.वे.१०.१७८.२), सूर्याचन्द्रमसौ धाता (१०.१९०.३)।


यदि वेदाङ्गसहितं विधिम् अनुसृत्य वेदाध्ययनं भवति तर्हि प्रमाता वेदपाठकाले एव वेदान्ततत्त्वं जानाति।

ವೇದಾಂಗಸಹಿತವಾದಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನವಾದರೆ ಪ್ರಮಾತಾ ವೇದಪಾಠದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ವೇದಾಂತತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.


संसारचक्रं प्राप्नोति

तथा संसारचक्र को प्राप्त करता है।


परिनिष्ठतत्व से साधुः लौकिक विग्रह होता है।

ಪರಿನಿಷ್ಠತತ್ವದಿಂದ ಸಾಧುಃ ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ.


श्रद्धा से अग्नि प्रज्वलित होती है, अर्थात् ज्ञान अग्नि का प्रज्वलन श्रद्धा से ही होता है।

ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಬೆಂಕಿಯು ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನವು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ.


ಬಭೂವ - ಭೂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

बभूव - भूधातु से लिट् प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।


यहाँ लौकिक विग्रह परिनिष्ठतः अर्थात् व्याकरण से संस्कृत।

तत्र लौकिकविग्रहः परिनिष्ठितः अर्थाद् व्याकरणेन संस्कृतः।


१५ . व्युत्थानसंस्कारस्य अभिभवः कथं भवति?

15. व्युत्थान संस्कार का अभिभव कैसे होता है?


ಯಾರು ಪ್ರಮಾತನೋ ಅವನೇ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂದು.

यः प्रमाता सः अधिकारी इति ।


उदाहरणम् - अस्य वार्तिकस्योदाहरणं वागर्थाविव इति।

उदाहरण -इस वार्तिक का उदाहरण वागर्थाविव है।


इसी प्रकार ईशावास्यमिदं सर्वम् इति मन्त्रा अंश से आरम्भ होने के कारण ईशावास्य उपनिषद् इस नाम से भी सुना जाता है।

ಅದೇ ರೀತಿ ಇಶಾವಾಸ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಮ್ ಎಂಬ ಮಂತ್ರ ಭಾಗದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಇಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷದ್ ಅನ್ನು ಇದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.


किसका अधिकारी यह प्रश्‍न उत्पन्न होता है।

कस्य अधिकारी इति प्रश्‍न उदेति।


“यमर्थमधिकृत्य प्रवर्तते तत् प्रयोजनम्” (1.1.24) यह गौतमीय सूत्र भी कहता है की जिस-जिस वस्तु की प्राप्ति के लिए कोई भी पुरुष किसी भी कार्य में प्रवृत्त होता है वह ही प्रयोजन कहलाता है।

“यमर्थमधिकृत्य प्रवर्तते तत् प्रयोजनम्”(१.१.२४) इति गौतमीयं सूत्रम् अपि कथयति यत् यद् वस्तु अधिकृत्य अर्थात् यस्य वस्तुनः प्राप्तये पुरुषः कस्मिन्नपि कार्ये प्रवृत्तः भवति, तद् वस्तु एव प्रयोजनम्।


आयुष्य सूक्तों में दीर्घायु के लिए प्रार्थना की है।

ಆಯುಷ್ಯ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುವಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.


तच्च कर्म कर्मफलम् अनाश्रित्य कर्तव्यम्।

ಆ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸದೇ ಮಾಡಬೇಕು.


ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ನಿಷಿದ್ಧ.

अतः इदं निषिद्धम्।


ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ "ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

अस्मिन् सूत्रे "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः" इत्यस्मात् सूत्रात् उदात्तः इति प्रथमान्तं पदम् अनुवर्तते।


ಹೀಗೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶರೀರ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆಲಾಪ, ವಿವಾಹ, ಪ್ರಣಯಕಥಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?

एवञ्च देवानां शरीरं चैतन्यं च न भवति चेत् आलापः, विवाहः, प्रणयकथा वा कथं स्यात् ?


तत्र "न' इति तु इति च अव्ययपदम्, सुब्रह्मण्यायाम् इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्, स्वरितस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्, उदात्तः इति च प्रथमैकवचनान्तं पदम्।

वहाँ “न' और 'तु' ये अव्ययपद है, सुब्रह्मण्यायाम् यह सप्तमी एकवचनान्त पद है, स्वरितस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, और उदात्तः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।


तस्य सर्वाणि पापानि विनश्यन्ति।

ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.


पूजाग्रहणं मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यः च यह सूत्र का उपलक्षण है।

पूजाग्रहणं मतिबुद्धिपूजार्थभ्यश्च इति सूत्रोपलक्षणम्।


सूत्र की व्याख्या - छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह निषेध सूत्र है, और विधि सूत्र भी है।

ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರಗಲಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಷೇಧಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.


ಹರಿ ಎನ್ನುವುದು ಉತ್ತರಪದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

हरि इति उत्तरपदम्।


ಉದಾಹರಣೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - "ಯಸ್ಮಿನ್ ವಿಶ್ವಾನಿ ಪೌಂಸ್ಯಾ" (ಋ.1.6.9) ಎಂದು, "ಸುತೇ ದೇಧಿಷ್ವ ನಶ್ಚನಃ" (ಋ.1.3.6) ಎಂದು.

उदाहरण - इसका उदाहरण है - यस्मिन् विश्वानि पौंस्या (ऋ.१.६.९) इति, सुते देधिष्व नश्चनः (ऋ.१-३-६) इति।


जैसे चतुर सारथि लगाम से घोड़ो को इधर उधर अपने वश में चलाता है।

यथा सुसारथिरभीशुभिः प्रग्रहैः वाजिनः अश्वान् नेनीयत इत्यनुषङ्गः।


इसके बाद “आद्गुणः” इस सूत्र से पूर्व शब्द के वकार के उत्तर के अकार का इषुकामशमी इसका अकार और इकार का गुण एकादेश होने पर एकार के सर्व संयोग होने पर पूर्वेषुकामशमी रूप निष्पन्न होता है।

ततः "आदू गुणः" इति सूत्रेण पूर्वशब्दस्य वकारोत्तरस्य अकारस्य इषुकामशमीत्यस्य इकारस्य च स्थाने गुणे एकादेशे एकारे सर्वसंयोगे पूर्वेषुकामशमी इति निष्पद्यते|


सच्चिदानन्दम् अद्वयं ब्रह्म वस्तु।

सच्चिदानन्द अद्वितीय ब्रह्म ही वस्तु होता है।


समास विधायक सूत्रार्थ लेखन अवसर पर बहुत "समस्यते'' इस पद का प्रयोग है।

ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ ತುಂಬಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ "ಸಮಸ್ಯತೆ" ಎಂಬ ಪದದ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ.


( महान्तः ) मत्स्याः अस्मान् खादिष्यन्ति।

(विशाल) मछली हमको निगल न जाए।


(श्लोकवार्तिकम् 1.1.17) श्रोता तथा ज्ञाता ग्रन्थ के अर्थ तथा सम्बन्ध को जानकर के ग्रन्थ के अध्ययन में प्रवृत होते है।

(ಶ್ಲೋಕವಾರ್ತಿಕ ೧.೧.೧೭) ಶೃತಿಯಿಂದ ತಿಳಿದ ಗ್ರಂಥದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿದು ಗ್ರಂಥಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.


कथं सन्ति इति चेत् जीवः एतत् सर्व सृजति।

ಅವು ಹೇಗಿವೆ ಎಂದರೆ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.


ಅಸುಪಃ ಇದು ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

असुपः यह पञ्चम्यन्त पद है।


ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಅತಿಕ್ರಿಕ್ತವಿದ್ಯೆಯು ಇಲ್ಲ.

वेदान्ते मनसः अतिरिक्ता अविद्या नास्ति।


तत्र विभाषा इति अव्ययपदम्, 'छन्दसि' इति च सप्तम्येकवचनान्तं पदम्।

वहाँ विभाषा यह अव्ययपद है, और ' छन्दसि ' ये सप्तमी एकवचनान्त पद है।


इस अर्थ के विषय में कुछ भी भिन्न मत नहीं है।

अस्यार्थस्य विषये नास्ति किमपि भिन्नं मतम्।


किन्तु ब्राह्मणग्रन्थाः सर्वे गद्यात्मका एव भवन्ति।

ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿಯು ಇರುತ್ತದೆ.


अतः निष्कामकर्मद्वारा यदा चित्तशुद्धिः भवति तदा इहामुत्रफलभोगविरागवान् शमदमादिषट्सम्पत्तिम् अर्जयित्वा संसारतापदाहम् असहमानो मुमुक्षुः यदि ब्रह्मज्ञं गुरुमुपसद्य तन्मुखाद् वेदान्तवाक्यं श्रुत्वा मननं निदिध्यासनं च आचरति तदा समाधौ ब्रह्मणि लीनस्य तस्य माया विध्वस्ता भवति।

अतः निष्काम कर्म द्वारा जब चित्त की शुद्धि होती है, तब यहाँ फलभोग से विरागवान होकर शम, दम आदि छः सम्पत्ति को प्राप्त करके संसार ताप अग्नि को सहन नहीं करने वाला मुमुक्षु यदि ब्रह्म गुरु के समीप जाकर उनके मुख से वेदान्त वाक्यों को सुनकर मनन और निदिध्यासन का आचरण करता है तब समाधि में ब्रह्म में लीन हो तब उसकी माया नष्ट होती है।


तत् क्रियमाणं कथ्यते।

ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಯಮಾಣ ಎನ್ನುವರು


ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಸರ್ಗದಿಂದ ವ್ಯವಹಿತವಾದ ಅರ್ಥವಿದೆ.

और उसका उपसर्ग से व्यवहित यह अर्थ है।


किन्तु ब्राह्मण ग्रन्थ सभी प्रकार से गद्यात्मक ही होते है।

किँ च ब्राह्मणग्रन्थाः सर्वथा गद्यात्मका एव भवन्ति।


ಅಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳು ವೈದಿಕ ತತ್ವದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

तत्र मन्त्राः वैदिकेषु तत्त्वेन प्रसिद्धाः।


वहाँ पर आध्यात्मिक दो प्रकार का होता है शारीरिक तथा मानसिक।

ಇದರಲ್ಲೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವು ದ್ವಿವಿಧ. ಶರೀರಮ್ ಮತ್ತು ಮಾನಸಮ್ ಎಂದು.


इसलिए अङ्ग सहित वेद ही पढ़ने चाहिए।

ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಗ ಸಹಿತವಾಗಿ ವೇದವನ್ನು ಓದಬೇಕು.


ಆ ಆಮಂತ್ರಿತಪದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವಂತಹ ’ದಿವಃ’ ಎಂಬ ಸುಬಂತಪದವು ಅವಯವವದ್-ಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

उस आमन्त्रितान्त पद के परे पूर्व में विद्यमान दिव: यह सुबन्त पद पर के अवयव के समान होता है।


हमारी लौकिक संस्कृती में बहुत से याग हमारे द्वारा परिलक्षित तथा पालित हैं।

अस्माकं लौकिकसंस्कृतौ बहवः यागाः अस्माभिः परिलक्ष्यन्ते किञ्च पाल्यन्ते अपि।


उपमान शब्द कब आद्युदात्त होता है?

उपमानशब्दः कदा आद्युदात्तः?


ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಂಪದಿಸಿಕೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

इसलिए सर्पप्रथम इनको सम्पादित करके ब्रह्म जिज्ञासा करनी चाहिए।


स्वपदविग्रहो भवति अनित्यसमासः।

ಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹ ಅನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


अनेन प्रकारेण वैदिकमन्त्राणां व्याख्यानस्य उपस्थापकत्वात् ब्राह्मणस्येदं नामकरणमभवत्।

इस्री प्रकार से वैदिक मन्त्रों के व्याख्यान का भाग होने से इसका ब्राह्मण नामकरण हुआ।


तव ईदृशं रूपं कः विस्मर्त्तु शक्नेति।

तेरे इस प्रकार के रूप को कौन भूल सकता है।


तेन तिङ्- शतृ-शानच्-इत्येते गृह्यन्ते।

ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ 'ತಿಙ್ - ಶತೃ - ಶಾನಚ್' ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಪುಂಸಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.

अनेन सूत्रेण नपुंसकत्वं विधीयते ।


26ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ ಖಿಲಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಕಲನವಿದೆ.

छबीसवें अध्याय से आरम्भ करके उनत्तिसवें अध्याय पर्यन्त सम्पूर्ण मन्त्रों का सङ्कलन किया है।


अनात्म में आत्मबुद्धि आवरण से होती है।

अनात्मसु आत्मत्वबुद्धिः आवरणाद् भवति।


निघण्टु में पांच अध्याय हैं।

ನಿಘಂಟುವಿನಲ್ಲಿ ಐದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ.


ರಸವು ಕಾವ್ಯದ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಅಲಂಕಾರಿಕರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

रसः आत्मा काव्यस्य इति आलंकारिकैः प्रतिपादितम्।


ಅಹನ್ - ಹನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.

अहन् - हन् - धातु से लङ प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।


आनन्दः स्वरूपानन्दः।

ಆನಂದವು ಸ್ವರೂಪಾನಂದವು.


प्रातिपदिक से ही उनकी प्रतीति होती है।

प्रातिपदिकेनैव तेषां प्रतीतिः भवति।


ಇವುಗಳಿಂದ ಪುರುಷನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

इनसे पुरुष का सर्वव्यापित्व कहा गया है।


सूत्रार्थः - किमः लोपे सति क्रियाप्रश्ने अनुपसर्गम् अप्रतिषिद्धं तिङन्तं विकल्पेन अनुदात्तं न भवति।

सूत्र का अर्थ - किम का लोप होने पर क्रिया के प्रश्‍न में अनुपसर्ग अप्रतिषिद्ध तिङन्त को विकल्प करके अनुदात्त नहीं होता है।


इस सूत्र में दो पद हैं।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.


और अडङिगरस ह्वारा दृष्ट मन्त्र तो अभिचार (मारने, मोहित और वशीकरण आदि-को करने में) होते है।

ಅಂಗೀರಸರಿಂದ ಅವರು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಮಂತ್ರಗಳೆಂದರೆ ಆಭಿಚಾರಿಕಾ (ಹೊಡೆಯುವುದು, ಮೋಹಪಡಿಸುವುದು, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಿಸುವುದು).


(೧೦.೩) ವಯಸಿಪ್ರಥಮೇ (೪.೧.೨೦) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪ್ರಥಮವಯವಾಚಕ ಅದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಕವಾದಾಗ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.

(१०.३) वयसि प्रथमे (४.१.२०) सूत्रार्थः - प्रथमवयोवाचकात् अदन्तात् प्रातिपदिकात् स्त्रीत्वे द्योत्ये ङीप् प्रत्ययः भवति।


ऋक्षु बहुभिः ऋषिभिः विविधैः मधुरशब्दैः अनेके देवाः आदरेण भक्त्या च स्तुताः सन्ति।

ऋचाओं में बहुत से ऋषियों के द्वारा अनेक मधुर शब्दों से अनेक देवो की आदर से और भक्ति से स्तुति की गई है।


और सूत्र का अर्थ है “मन्नन्तात् प्रातिपदिक से अन्नन्त बहुव्रीहि से और प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योतक होने से विकल्प से डाप् प्रत्यय होता है।

सूत्रार्थो भवति - मन्नन्तात् प्रातिपदिकात्, अन्नन्तात् बहुव्रीहिसंज्ञकात् प्रातिपदिकात् च स्त्रीत्वे द्योत्ये वा डाप् प्रत्ययः परः भवति।


कोऽपि स्वयं कथयति यत् अहं सम्पूर्णं जीवनं व्याप्य मौनी अस्मि।

ನಾನು ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮೌನಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.


यहाँ व्यधिरणतत्पुरुष विधायक सूत्रों को इस पाठ में सन्निवेश किया गया।

तत्र व्यधिकरणतत्पुरुषविधायकानां सूत्राणाम् अस्मिन् पाठे सन्निवेशः।


ಪುಂವತ್ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯೇಷು ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.

“पुंवत्कर्मधारयजातीयदेशीयेषु ”' इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये?


तत्र च घृतादीनाम् इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्, च इति अव्ययपदम्।

और वहाँ घृतादीनाम् यह षष्ठी बहुवचनान्त पद है, च यह अव्यय पद है।


सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


इस अर्थ के विषय में कुछ भी भिन्न मत नहीं है।

ಇದರ ಅರ್ಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭಿನ್ನ ಮತವು ಇಲ್ಲ.


अज्ञान के द्वार ज्ञान आवृत्त होता है।

अज्ञानेन ज्ञानम् आवृतं भवति।


सिषेध - षिध्-धातु से लिट् प्रथमपुरुष एकवचन में सिषेध यह रूप है।

सिषेध - षिध्-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने सिषेध इति रूपम्।


अनेन अभिवर्जाः उपसर्गाः आद्युदात्ताः विधीयन्ते।

इससे अभि से शेष सभी उपसर्गों को आद्युदात्त का विधान है।


ಆಗ"ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತತ್ಪುರುಷ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾದ "ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್","ಕುತ್ಸಿತಾನಿ ಕುತ್ಸಿತೈಃ","ಪಾಪಾಣಕೆ ಕುತ್ಸಿತೈಃ","ಉಪಮಾನಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೈಃ","ಉಪಮಿತಂ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾಪ್ರಯೋಗೆ","ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ತಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ","ವೃಂದಾರಕನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನಮ್","ಕಿಂ ಕ್ಷೇಪೆ","ಪ್ರಶಂಸಾವಚನೈಶ್ಚ" ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ततः " समानाधिकरणतत्पुरुषविधायकानि " विशेषणं विशेष्येण बहुलम् " , " कुत्सितानि कुत्सनैः " ,  " पापाणके कुत्सितैः " , " उपमानानि सामान्यवचनैः " , " उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे " ,  " सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः " , " वृन्दारकनागकुञ्जरैः पूज्यमानम् " , " किं क्षेपे " , " प्रशंसावचनैश्च "  इत्येतानि सूत्राणि व्याख्यातानि ।


ಘನ ಇವ ಶ್ಯಾಮಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ , ಘನ ಸು ಶ್ಯಾಮ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಉಪಮಾನವಾಚಕವಾದ ಘನ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ಶ್ಯಾಮ ಸು ಸಮಾನವಚನದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞವು ಆಗುತ್ತದೆ.

घन इव श्यामः (बादल के समान काला) इस लौकिक विग्रह में घन सु श्याम सु इस अलौकिक विग्रह में उपमानवाचक घन सु सुबन्त को समान अधिकरण से श्याम सु इस सामान्य वचन के साथ विकल्प से प्रकृतसूत्र से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।


अयम् आनन्दमयः कादाचित्कः भवति। कदाचित् भवति कदाचिन्न भवति।

यह आनन्दमय कभी कौन होता है, कभी होता है तथा कभी नहीं होता है।


यह ही गीताशास्त्रोक्तकर्त्तव्यार्थ का विभाग है।

ಇದು ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕರ್ತವ್ಯಾರ್ಥದ ವಿಭಾಗವು.


अत्र अव्ययीभावः च इति पदच्छेदः।

ಇಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಚ ಹೀಗೆ ಪದಚ್ಛೇದವಿದೆ.


೧. ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

1. तीन लिङ्ग होते हैं?


ಆದರೆ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯಯ ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ "ಸಹಸ್ಯ ಸಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಶಬ್ದವನ್ನು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿ ಓದಲಾಗಿದೆ .

परन्तु षष्ठाध्यायस्य तृतीयपादे "सहस्य सः' इति सूत्रे सहशब्दः आद्युदात्तत्वेन पठितः।


೧೯. ತ್ರಿಪುಟೀ ಎಂದರೆ ಏನು?

19. न्रिपुटी किसे कहते है?


यह व्याख्या नितान्त प्रौढ और प्रसिद्ध है।

ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ನಿತಾಂತವಾಗಿ ಪ್ರೌಢ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.


द्वयोः सुबन्तयोः समासः भवति।

ಎರಡು ಸುಬಂತಗಳ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


ಒಂದು ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಯ ನೋವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

एकस्मिन् सूक्ते पत्न्याः कष्टमपहाय पत्युः प्राप्त्युपायस्य विवरणं प्राप्यते।


ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತವು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮನುಮತ್ಸ್ಯ ಕಥೆಯು ಬಂದಿದೆ.

पूर्वार्ध में पर्जन्यसूक्त विद्यमान है, और उत्तरार्ध में मनुमत्स्य कथा लिखी गई है।


इसलिए ही भगवान ने गीता में अर्जुन को वर्णाश्रम धर्म प्राप्त युद्ध करने का उपदेश दिया।

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಭಗವಾನ್ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ವರ್ಣಾಶ್ರಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಲು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.


अनेन ज्ञायते यत् ते प्राचीनकाले मध्यप्रदेशे वसन्ति स्म।

ಇದರಿಂದ ಅವರು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.


यथा- ऋङ्गन्त्रेषु देव-स्तुतीनां प्राध्यान्यम् अस्ति।

जैसे - ऋक् मंत्रो में देव-स्तुति की प्रधानता है।


ಹೀಗೆ ಚಿತ್ತದ ವಿವಿಧ ಅವಸ್ಥೆಗಳು ವೃತ್ತಿವಿಶೇಷಗಳು ಶಮದಮೋಪರತಿತಿತಿಕ್ಷಾಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

इस प्रकार से चित्त की विविध प्रकार की अवस्थाएँ वृत्ति विशेष शमदमोपरतितितिक्षा शब्दों के द्वारा कही गयी है।


ಕರ್ತರಿ ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?

“कर्त्तरि च'' यह सूत्र का क्या अर्थ है?


दूसरे दिन प्रायणीय-इष्ट का अनुष्ठान किया जाता है।

ಎರಡನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಣೀಯ-ಇಷ್ಟಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.


दिक्पूर्वपदाद् इस पञ्चम्येकवचनात्तम् असंज्ञायाम् यह सप्तम्येकवचनान्तं जः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।

ದಿಕ್ಪೂರ್ವಪದಾದ್ ಎಂಬ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ, ಅಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ  ಜ್ಞಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಪದ.


ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಅಶ್ವ, ಪಶು, ಹಸು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.

उस यज्ञ से अश्व, पशु, गायें इत्यादि उत्पन्न हुए।


सरलार्थ - जिसका कभी विनाश नही होता है, जिसके मधुर से पूर्ण तीन पैर (मनुष्यों के लिये) अपनी शक्ति से आनन्द देता है, जो एक होता हुआ भी तीनधातुओ को, पृथिवी को, आकाश को तथा सम्पूर्ण लोक को धारण करता है (उस विष्णु के प्रति मेंरी शक्तिशाली स्तुति जाये)।

सरलार्थः- अक्षीयमाणम्, यस्य मधुपूर्णं पादत्रयं (मनुष्येभ्यः) स्वशक्त्या आनन्दयति, यः एकाकी एव त्रीन् धातून्, पृथिवीम्, आकाशं तथा सम्पूर्ण लोकं धारयति (तं विष्णुं प्रति मम शक्तिशाली स्तुतिः गच्छेत्)।


स्वर विषय का सही ज्ञान को प्राप्त करने के लिए हमारे द्वारा अवश्य ही इस साधारण स्वर प्रकरण को पढना चाहिए।

स्वरविषयकं सम्यक् ज्ञानं प्राप्तुम् अस्माभिः अवश्यम् एव इदं साधारणस्वरप्रकरणं पठनीयम्।


एवं इतरेतरयोगः समाहारश्चेति द्वन्द्वसमासो द्विधा विभज्यते।

एवं इतरेतरयोग और समाहार द्वन्दसमास दो प्रकार विभाजित किया जाता है।


मनः स्वास्थ्यं विना कर्माप्रवृत्तेः।

ಮನಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


ಉಚ್ಚೈರುದಾತ್ತಃ, ನೀಚೈರನುದಾತ್ತಃ, ಸಮಾಹಾರಃ ಸ್ವರಿತಃ , ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಣಿನಿಯು ಆ ಮೂರು ಸ್ವರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

उच्चैरुदात्तः”, नीचैरनुदात्तः”, ' समाहारः स्वरितः”, इन सूत्रों में पाणिनि ने उन तीनों स्वरों के लक्षण कहे हैं।


यहाँ पदों का अन्वय इस प्रकार है - अनुमः शतुः अन्तोदात्तात् परा नदी अजादिः असर्वनामस्थाना विभक्तिः उदात्ता इति।

ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ - ಅನುಮಃ ಶತುಃ ಅಂತೋದಾತ್ತಾತ್ ಪರಾ ನದೀ ಅಜಾದಿಃ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನಾ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಉದಾತ್ತಾ ಎಂದು.


विश्वा का लौकिक रूप क्या है?

ವಿಶ್ವಾ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು?


ವಯಸ್ಸಾದ ಕುದುರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಬೆಲೆಯಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಜೂಜುಗಾರನಿಗೆ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಗೌರವವಿಲ್ಲ.

जिस प्रकार बूढे घोड़े का कुछ भी मूल्य नही लगता उसी प्रकार मुझ जुआरी का कही आदर नही होता है।


नित्य अनित्य वस्तु विवेक यहाँ पर विवेक पदार्थ है।

ನಿತ್ಯ ಅನಿತ್ಯ ವಸ್ತುವಿವೇಕವು ಇಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಪದಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.


ಅದರಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿತ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

तेन आमन्त्रितस्य आदिः उदात्तः इति पदयोजना भवति।


ನಂತರ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ (19-21) ಸೌತ್ರಾಮಣಿ ಯಜ್ಞದ ವಿಧಾನವಿದೆ.

तदनन्तरं त्रिष्वध्यायेषु (१९-२१) सौत्रामणियज्ञस्य विधानमस्ति।


पर्वतानां संबन्धिनीः प्रवहणशीलाः नदीः कूलद्वयकर्षणेन प्रवाहितवान्।

ಪರ್ವತಗಳ ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರವಹಣಶೀಲ ನದಿಗಳಿಗೆ ಎರಡು ತಟಗಳಿಂದ  ಪ್ರವಾಹವಾಯಿತು.


यह समास प्राय उत्तरपदार्थप्रधान है।

प्रायेण उत्तरपदार्थप्रधानः अयं समासः।


ಋಗ್ವೇದದ ದಶಮಮಂಡಲದಲ್ಲಿಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದೇವೀಸೂಕ್ತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಋಚಾಗಳ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ऋग्वेदस्य दशममण्डलार्न्तगतं देवीसूक्तम् आध्यात्मिकीषु ऋक्षु कीर्तितम्।


सबसे पहले मुझे घड़े में रखो।

ಮೊದಲು ನೀವು ನಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು ಮಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ.


इसी प्रकार काशा: इस शब्द में दो अच् है।

ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಶಾಃ ಈ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿರುತ್ತವೆ.


सूत्र का अर्थ- अहो इससे युक्त तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त नहीं होता है, पूजा विषय से शेष में।

सूत्रार्थः - अहो इत्यनेन युक्तं तिङन्तं विकल्पेन न अनुदात्तम् अपूजायाम्।


निषिद्धं प्रतिषिद्धम् यह प्रतिषेध रहित तिङ्न्त को।

ನಿಷಿದ್ಧಮ್ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮ್ ಎಂಬುದು ಅಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮ್.


ಆದ್ದರಿಂದ ಅಕ್ಷಶೌಂಡಃ ಈ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದವು ಅಂತೋದಾತ್ತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

अतः अक्षशौण्डः इत्यत्र अक्षशब्दः अन्तोदात्तः एव तिष्ठति।


अव्ययीभावसमासस्य अव्ययीभावश्च इति सूत्रेण अव्ययसंज्ञा भवति।

अव्ययीभाव समास की “ अव्ययीभावश्च'' सूत्र से अव्यय संज्ञा होती है।


इसमें उपासना पर्यन्त विषय पूर्व दो पाठों मे प्रतिपादित किए गये है।

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ವಿಷಯವನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಪಾಠಗಳೆರಡರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.


और सूत्रार्थ होता है- ञ्यङन्त प्रातिपदिक से, और ष्यङन्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर चाप् प्रत्यय होता है।

एवञ्च सूत्रार्थो भवति - ञ्यङन्तात् प्रातिपदिकात्, ष्यङन्तात् प्रातिपदिकात् च स्त्रीत्वे द्योत्ये चाप् प्रत्ययः परः भवति।


ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವು ಯಾವಾಗಲು ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

अलौकिक विग्रहः तो कभी भी अस्वपद विग्रह नहीं होता है।


इस सूत्र से “शेषो बहुव्रीहिः” से पहले तक जो सूत्र हैं उनसे विहित समास तत्पुरुषसंज्ञक होता है।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ "ಶೇಷೋ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ" ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಯಾವ ಸೂತ್ರವಿತ್ತೋ ಅವುಗಳಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಸಮಾಸವು ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಕ ಸಮಾಸವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಭಯಪ್ರಕೃತಿಕ ಇದಕ್ಕೆ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಇರುತ್ತದೆ.

पञ्चम्यन्तं सुबन्तं भयप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमास-संज्ञं भवति।


सूत्रावतरणम् - इदं विधिसूत्रम्।

ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


ಪ್ರಥಮಾದಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್ ಇದರಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಿದೆ.

प्रथमया निर्दिष्टं प्रथमानिर्दिष्टम् इति तृतीयातत्पुरुषसमासः।


ಮತ್ತೆ ರಾಜಮತಃ, ರಾಜಬುದ್ಧಃ, ರಾಜಪೂಜಿತಃ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ಏಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ननु राजमतः, राजबुद्धः, राजपूजितः इत्यादिषु कथं समासः इति।


ಹೇಗೆ - ಅವನೇ ಈ ದೇವದತ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

जैस वह यह देवदत्त है।


स्तनय - स्तन्-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में।

ಸ್ತನಯ - ಸ್ತನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.


द्यूतप्रभृति खेल मनुष्यो को जीवनस्रोत से हटाते है।

ದ್ಯೂತ ಪ್ರಭೃತಿ ಆಟವು ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವನಸ್ರೋತದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ.


इस सूत्र में तत्पुरुषः यह पद प्रथमा एकवचनान्त है।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


उत्तरपदार्थ प्रधान है जिसमें वह उत्तरपदार्थप्रधान।

उत्तरपदार्थः प्रधानः यस्मिन् स उत्तरपदार्थप्रधानः।


जीरदानू - जीरं दानू ययोस्तौ इति बहुव्रीहिसमास में जीरदानू रूप बना।

ಜೀರದಾನೂ - ಜೀರಂ ದಾನೂ ಯಯೋಸ್ತೌ ಎಂದು ಬಹುವ್ರೀಹಿಸಮಾಸ.


नञ्तत्पुरुष, कुतत्पुरुष, गतितत्पुरुष, प्रादितत्पुरुष और उपपदतत्पुरुष है।

नञ्तत्पुरुषः, कुतत्पुरुषः, गतितत्पुरुषः, प्रादितत्पुरुषः उपपदतत्पुरुषश्चेति।


ನೇತ್ರವಾಚಿಭಿನ್ನದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಅಚಕ್ಷು ಪರ್ಯಾಯದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.

नेत्रवाचिभिन्न से तात्पर्य अचक्षु पर्याय से है।


इस संहिता में ४२५१ त्रिष्टुप् छद में है।

ಈ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ 4251 ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್-ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿವೆ.


आत्मा पैर नहीं होती है अपितु गमनार्थ शक्ति प्रदायिका होती है इसी प्रकार से आत्मा पाद की पाद तथा हाथ की हाथ होती है।

ಆತ್ಮದ ಪಾದವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾದದ ಪಾದವಿರುತ್ತದೆ. ಪಾದದ ಗಮನಾರ್ಥ ಶಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಕವೆಂದೇ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹಸ್ತದ ಹಸ್ತವು ಇರುತ್ತದೆ.


ಶಾಂಖಾಯನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೇನು?

शाङ्खायनब्राह्मणस्य अपरं नाम किम्?


ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಗಳ ನಾಶದಿಮ್ದ ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

ध्यानेन चित्तविक्षेपाणां क्षयात् चित्तस्य एकाग्रता भवति।


ಕ್ತಾಂತೆ ಚ ಉತ್ತರಪದೆ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ?

क्तान्ते च उत्तरपदे केन सूत्रेण चतुर्थ्यन्तं प्रकृत्या भवति?


ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಒಂದೇ ಮನೋಭಾವದಿಂದಿರುತ್ತದೆ.

श्रद्धा तादृश एको मनोभावः।


तद्वत् बुद्ध्युपाधिनाशे तद्गताः कर्तृत्वादिधर्माः अपि बाध्यन्ते।

ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧಿ ರೂಪಿ ಉಪಾಧಿಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆಗುವ ಕರ್ತೃತ್ವಾದಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೂಡ ಬಾಧಿಸುತ್ತದೆ.


यजमानः ब्राह्मणाः च मिलित्वा साकल्येन सप्तदश जनाः भवन्ति।

ಯಜಮಾನನ ಜೊತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸೇರಿ ಹದಿನೇಳು ಜನರಾಗುತ್ತಾರೆ.


अपिहितम् इत्यस्य कः अर्थः।

ಅಪಿಹಿತಂ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವೇನು?


ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೆ ಎಂದರೆ ಸಮಾನವಿಭಕ್ತಿಕೆ.

समानाधिकरण अर्थात समान विभक्ति वाले।


ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ರೋಗದಿಂದಾದ ದುಃಖದ ನಿವೃತ್ತಿಯು.

औषधि आदि के द्वारा रोगादि दुःख दूर हो जाते हैं।


ಹೀಗೆ ಯಾರು ಯೋಗಾರೊಢನೋ ಅವನು ಮುಂದೆ ಧ್ಯಾನಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

इस प्रकार से योगरूढ को आगे ध्यानाभ्यास करना चाहिए।


ಅಲ್ಲಿ ಮಿಥ್ಯಾವಾದಿ ಮನುಷ್ಯರ ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

तत्र मिथ्यावादी जनः यज्ञाय न उपयुक्तो भवति।


शाकप्रियः पार्थिवः इति लौकिकविग्रहे  शाकप्रिय सु पार्थिव सु इत्यलौकिकविग्रहे विशेषणं विशेष्येण बहुलम् इत्यनेन सूत्रेण समासे प्रक्रियाकार्ये  शाकप्रियपार्थिवशब्दो निष्पन्नः ।

शाकप्रियः पार्थिवः इस लौकिक विग्रह में शाकप्रिय सु पार्थिव सु इस अलौकिक विग्रह में “विशेषेण विशेष्येणबहुलम्'' इस सूत्र से समास होने पर प्रक्रियाकार्य में शाकप्रिय पार्थिव शब्द निष्पन्न होता है।


अत्र प्रसङ्गत उल्लेखमर्हति अयं मन्त्रः - 'अग्निमीळे पुरोहितं /यज्ञस्य देवमृत्विजम्।

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ - "ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಪುರೋಹಿತಂ /  ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವಮೃತ್ವಿಜಂ.


कर्तृपद ऋदन्त प्रातिपदिक है।

ಕರ್ತೃಪದ  ಋದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿದೆ.


ಮತ್ತು ಆ ಪೂರ್ವಪದಾನಿ ಎಂಬ ಬಹುವಚನಾಂತದಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.

और वह पूर्वपद यह बहुवचनान्त से व्यत्यय किया गया है।


ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ವಾಚ್ ಆದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಎರಡು ವರ್ಣಗಳ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ .

सूत्रावतरणम्- वाचादीनां शब्दानाम् उभयोः वर्णयोः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।


ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಿರುವ ಹಸುಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ.

सायंकाले स्वस्थानं प्रत्यागतानां गवां दृश्यम् तेषाम् अतीव प्रियम् अस्ति।


नवमाध्याये प्राणस्य श्रेष्ठताया वर्णनमस्ति।

नौवें अध्याय में प्राण की श्रेष्ठता का वर्णन है।


"ಸಂಖ್ಯಯಾವ್ಯಯಾಸನ್ನದೂರಾಧಿಕಸಂಖ್ಯಾಃ ಸಂಖ್ಯೇಯೆ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವೌ ಚ ತ್ರಯಃ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ದ್ವಿತ್ರಾಃ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

"संख्ययाव्ययासन्नदूराधिकसंख्याः संख्येये" इस सूत्र से द्वौ  च त्रयः च इस लौकिक विग्रह में समास होने पर द्वित्राः रूप निष्पन्न होते हैं।


उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं विधेयपदम्।

’ಉದಾತ್ತಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.


सूत्रावतरणम्- हस्वान्तात् अन्तोदात्तात् च परस्य मतुपः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्।

ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಹ್ರಸ್ವಾಂತ ಅಂತೋದಾತ್ತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ನುಡ್ ನ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಮತುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.


इमं पाठं पठित्वा भवान् - यजुर्वेदस्य विभागं ज्ञास्यति। यजुर्वेदीयसंहितानां प्रकारं ज्ञास्यति। माध्यन्दिनसंहिता, काण्वसंहिता, तैत्तिरीयसंहिता, मैत्रायणीसंहिता, कठसंहिता, कापिष्ठलसंहिता - इत्येतासां मुख्यसंहितानां विषये ज्ञास्यति। साम-शब्दस्य अर्थ ज्ञास्यति। सामवेदीयसंहितानां प्रकाराणि अवगमिष्यति। कौथुमीयशाखा, राणायनीयशाखा जैमिनीयशाखा चेति तिस्रः सामवेदीयशाखाः ज्ञास्यति। सामगानसामान्यपरिचयं सामविभागं च ज्ञास्यति।

इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : यजुर्वेद के विभागों को जान पाने में; यजुर्वेदीय संहिताओं के प्रकारों को जान पाने में; माध्यन्दिन संहिता, काण्व संहिता, तैत्तिरीय संहिता, मैत्रायणी संहिता, कठ सहिता, कापिष्ठल संहिता -इन मुख्य संहिता के विषय में जान पाने में; साम-शब्द का अर्थ समझ पाने में; सामवेदीय संहिता के प्रकारों को समझ पाने में; कौथुमीय शाखा, राणायनीय शाखा और जैमिनीय शाखा इन तीन सामवेदीय शाखा को जान पाने में और; सामगान के सामान्य परिचय को और साम विभाग को जान पाने में।


शुद्धे निर्गुणे ब्रह्मणि ब्रह्मविषयकतत्त्वज्ञाने बुद्धेः चित्तस्य सम्यक् यथार्थतया स्थापनं स्थिरीकरणम् एव समाधानम् इत्युक्तम्।

ಶುದ್ಧವಾದ ನಿರ್ಗುನ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಕತತ್ವಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸರಿಯಾದ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸುವುದೇ ಸಮಾಧಾನ ಎನ್ನುವರು.


उत अज्ञानस्य आवरणं किम् ।

ಹಾಗಾದರೆ ಅಜ್ಞಾನದ ಆವರಣ ಯಾವುದು ?


शतपथब्राह्मणेऽपि त्रयस्त्रिंशद्देवाः इति स्वीकृतम्।

शतपथ ब्राह्मण में भी 33 देवों को स्वीकृत किया गया है।


प्रत्येक पदार्थ में तीन गुण  होते हैं।

ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿರುತ್ತವೆ.


यहाँ पर कहते हैं की यह भ्रान्ति के कारण कल्पित है।

ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಭ್ರಾಂತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.


ಅದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾಣಭೂತ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು (ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ).

उससे देवों का प्राणभूत प्रजापति उत्पन्न हुआ[उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।


वहाँ पर जहल्लक्षणा होती है।

ಅಲ್ಲಿ ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದಾಗಿದೆ.


ಹರಿಣಾ ತ್ರಾತಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಹರಿ ಟಾ ತ್ರಾತ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕರ್ತಾದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಹರಿ ಟಾ ಈ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ತ್ರಾತ ಸು ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

हरिणा त्रातः इति लौकिकविग्रहे हरि टा त्रात सु इत्यलौकिकविग्रहे प्रकृतसूत्रेण कर्तरि विद्यमानं हरि टा इति सुबन्तं त्रात सु इति सुबन्तेन सह तत्पुरुषसंज्ञं भवति।


सरलार्थः- प्रथमम् उत्पन्नं यज्ञीयपुरुषं कुशे स्थापयित्वा जलेन पवित्री कृतवान्।

ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಎಲ್ಲಕಿಂತ ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನ ಯಜ್ಞೀಯ ಪುರುಷನನ್ನು ಕುಶದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಜಲದಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದರು.


यह तत्पुरुषसमास समानाधिकरण और व्यधिकरण दो विधियों में विभक्त (प्रकार) बोल सकते हैं।

अयं च तत्पुरुषसमासः समानाधिकरणः व्यधिकरणः चेति द्विधा विभक्तं इति वक्तुं शक्यते।


एवं च सूत्रार्थः भवति - "दिशावाचकं पूर्वपदं यस्य तस्मात् प्रातिपदिकाद् शैषिके भवाद्यर्थ असंज्ञायां गम्यमानायां तद्धितः ञप्रत्ययो भवति" इति।

ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ - "ದಿಶಾವಾಚಕ ಪೂರ್ವಪದವು ಯಾವುದರದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಶೈಷಿಕದ ಭವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಸಂಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ತದ್ಧಿತವು ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


और यहाँ पूर्व अम् भूत सु इस स्थिति में समासविधायक शास्त्र में “सह सुपा'' यहाँ दोनों का सुबन्त के निर्देश से उन दोनों की उपसर्जन संज्ञा में उन दोनों का पूर्वनिपात प्राप्त होता है।

अत्र च पूर्व अम् भूत सु इति स्थिते समासविधायकशास्त्रे "सह सुपा" इत्यत्र उभयस्य सुबन्तत्वेन निर्देशाद् उभयोः उपसर्जनसंज्ञायाम् उभयोः पूर्वनिपातः प्राप्तः।


चितः इस पूर्व सूत्र से चितः इस षष्ठ्यर्थ में प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आती है।

चितः इति पूर्वसूत्रात् चितः इति षष्ठ्यर्थ प्रथमैकवचनान्तं पदमत्र अनुवर्तते।


ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯವು.

जीवब्रह्मणोरेक्यम् ।


तस्थुः यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?

ತಸ್ಥುಃ ಎಂಬ ರೂಪದ ಸಿದ್ಧಿ ಹೇಗೆ?


ಅವರಿಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಯಾರು?

उभे ते पत्न्यौ भार्य। ते के।


विचारैः कल्पितानां सर्वेषां निषेधद्वारा निर्विशिषब्रह्मावगतिः भवति।

इस प्रकार से कल्पितविचारों के निषेधों के द्वारा निर्विशेष ब्रह्म में ही गति होती है।


वाक्य कब एकश्रुति होता है?

ವಾಕ್ಯವು ಯಾವಾಗ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ?


न तु तस्य वास्तवस्वरूपम्।

ಆದರೆ ಅದರ ವಾಸ್ತವ ಸ್ವರೂಪವಲ್ಲ.


नामरूपे सृष्ट्वा परमपुरुषः परमात्मा तन्मध्ये प्रविशति इत्यस्मिन् विषये श्रुतिः का?

ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಮಾತ್ಮ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಶ್ರುತಿ ಇದೆ?


ಮಧ್ಯಂದಿನವನ್ನು ಪರಿಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

मध्यन्दिनं परिलक्ष्य।


व्याख्या- देवः दीप्यमानः सर्वायुधकुशलः एकः अद्वितीयः वृत्रः यत् यदा त्वा त्वां प्रत्यहन् प्रतिकूलत्वेन प्रहृतवान् तत् तदानीं त्वम् अश्व्यो वारः अश्वसंबन्धी वालः अभवः।

ವಿವರಣೆ: ಓ ಇಂದ್ರಾ, ಸಕಲ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಅಪ್ರತಿಮ ವೃತ್ರನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ನೀನು ಕುದುರೆಯ ಬಾಲದಂತೆ ತಿರುಗಿ ದಾಳಿಯಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಬಂದೆ.


यहाँ घर निर्माण के लिए, क्षेत्र जोतने के लिए, बीज बोने के लिए, अन्न उत्पादन के लिए, पुष्टि के लिए, व्यापार के कारण विदेश जाने के लिए और अनेक प्रकार के आशीर्वाद के लिए प्रार्थना की है।

ಇಲ್ಲಿ ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ, ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಅನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ, ಪುಷ್ಠಿಗಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ,  ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಿವೆ.


ಬ್ರಹ್ಮೈವೇ ನಿತ್ಯ ಉಳಿದೆಲ್ಲವೂ ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ಯಾವ ವಿವೇಚನೆ ಇದೆಯೋ ಅದು ನಿಶ್ಚಯವೋ ಅಲ್ಲವೋ ?

ननु ब्रह्मैव नित्यम् अन्यद् अखिलम् अनित्यम् इति यद् विवेचनं तद् निश्चयः उत संशयः।


भेदत्रयम् अस्ति।

ಭೇದವು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


ವಿಶೇಷ - ’ಅಪಾದಾದೌ ಎಂಬ ಪದವು ಇಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪದದ ಮುಂದಿರುವ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಅಗುತ್ತದೆ, ಎಂದು.

विशेषः - अपादादौ इति पदाभावात् सूत्रस्य अर्थः भवति यत् पदात् परं विद्यमानस्य सम्पूर्णस्य आमन्त्रितस्य पदस्य अनुदात्तस्वरः भवति इति।


वैदिककविः उषायाः रूपवर्णनेन मानवजीवनस्य प्रेमरूपं प्रधानं तत्त्वमेव वर्णयति।

ವೈದಿಕ ಕವಿಯು ಉಷಾ ದೇವಿಯ ವರ್ಣನೆಯಿಂದ ಮಾನವಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವು ಪ್ರಧಾನ ತತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.


सामवेदीये द्वे अन्येऽपि शिक्षे स्तः- (१७) गौतमी (१८) लोमेंशीशिक्षा चेति।

सामवेद की दो दूसरी भी शिक्षा (१७) गौतमी (१८) और लोमेशी शिक्षा।


18.4.6 ) आनन्दमयकोश का आत्मत्व निरास आनन्द आत्मा का स्वरूप होता है।

೧೮.೪.೬) ಆನಂದಮಯಕೋಶದ ಆತ್ಮತ್ವ ನಿರಾಸ ಆನಂದ ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


सगुणब्रह्मणि भक्तिः कथम् अभ्यसनीया इति जिज्ञासा सम्भवति।

ಸಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


इसलिए ही यह शिक्षा शास्त्र को वेदाङ्ग कहते हैं।

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವೇದಾಂಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಶಂಯೋರಭಿಸ್ರವಂತು ನಃ' ಅಥರ್ವವೇದದ ಇದು ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈಗ ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ಶೌನಕ ಸಂಹಿತದ ಆರನೇ ಸೂಕ್ತದ ಪ್ರಥಮವಾಗಿದೆ.

शंयोरभिस्रवन्तु नः' अथर्ववेद का यह प्रथम मन्त्र है, किन्तु अभी प्रचलित शौनक संहिता के छठे सूक्त का यह प्रथम मन्त्र है।


ददतः - दा-धातु से शतृप्रत्ययान्त षष्ठी एकवचन का रूप है।

ददतः - दा-धातोः शतृप्रत्ययान्तं षष्ठ्येकवचने रूपम्।


विभक्ति-समीप-समृद्धि-व्यृद्ध्यार्थभावाऽल्ययाऽसम्प्रति-शब्दप्रादुर्भाव-पश्चाद्यथाऽऽनुपूर्व्य-यौगपद्य-सादृश्य- सम्पत्ति-साकल्याऽन्तवचनेषु यही सप्तमी बहुवचनान्त पद है।

ವಿಭಕ್ತಿ- ಸಮೀಪ- ಸಮೃದ್ಧಿ- ವ್ಯೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಾಭಾವಾಽಲ್ಯಯಯಾಽಸಂಪ್ರತಿ- ಶಬ್ದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ- ಪಶ್ಚಾದ್ಯಥಾಽಽನುಪೂರ್ವ್ಯ- ಯೊಔಗಪದ್ಯ-ಸಾದೃಶ್ಯ- ಸಂಪತ್ತಿ- ಸಾಕಲ್ಯಾಽಂತವಚನೇಷು ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


समासान्तकार्याणां निषेधकानि सूत्राण्यधः प्रस्तूयन्ते

ಸಮಾಸಾಂತಕಾರ್ಯಗಳ ನಿಷೇಧಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ?


अथाश्वस्य वालोऽनायासेन मोक्षाकादीन्निवारयति तद्वत् वृत्रमगणयित्वा निराकृतवानित्यर्थः।

ಹೇಗೆ ಕುದುರೆಯ ಬಾಲದ ಕೂದಲು ಹೇಗೆ ನೊಣಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಹಾಗೆ ಹೀಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಕೂಡ ವೃತ್ರಗಣದ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೀಯ.


ಈ ತೃತೀಯ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂಬ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೋ ಅದರ ಉಳಿದಿರುವ ಭಾಗವೇ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

जो सम्बन अवशिष्ट आदि में इस तीसरे पाठ में अधिकारी का जो सम्बन्ध है उसका अवशिष्ट भाग ही आदि में उपस्थापित किया गया है।


ಯತ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಹಿ ಶಬ್ದದ ನಂತರ ಮತ್ತು ತು ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ.

यत शब्द से परे हि शब्द से परे तु शब्द से परे यह अर्थ है।


स्वपद विग्रह अनित्य समास होता है।

स्वपदविग्रहो भवति अनित्यसमासः।


ಕರ್ಷಾತ್ವತಃ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಷ ಶಬ್ದದಿಂದ ತುದಾದಿಗಣದ ಧಾತುವನ್ನು ಏಕೆ ಗ್ರಹಿಸಿಲ್ಲ .

कर्षात्वतः यहाँ पर कर्ष शब्द से कैसे तुदादिगण की धातु का ग्रहण नहीं है?


ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಹ್ರಸ್ವದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗಿರುವ ಸ್ತ್ರೀವಿಷಯದ ಆದಿಯು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .

सूत्र का अर्थ- हस्वान्त स्त्री विषय का आदि उदात्त होता है।


ष्यञ् प्रत्यय के ञकार की इत्संज्ञा तथा तस्य लोप: इससे लोप होता है, अतः शेष जो 'ष्य' उसको ञिद् कहते है।

ष्यञ्प्रत्ययस्य ञकारस्य इत्संज्ञा तथा तस्य लोपः इत्यनेन लोपश्च भवति अतः अवशिष्टं यत् ष्य-इति तत् ञिद् इत्युच्यते।


व्याख्या - प्राचीन काल में त्रिपुर राक्षस को जीतने के लिए रुद्र का षष्ठी अर्थ में चतुर्थी है।

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಜಯಿಸಲು ರುದ್ರನ ಷಷ್ಠೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ಆಗಿದೆ.


ಕಪಿಷ್ಟಲ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.

इस प्रकार कापिष्ठल संहिता में ऋग्वेद का ही महान् प्रभाव दिखाई देता है।


ಶ್ರಿತಶ್ಚ ಅತೀತಶ್ಚ ಪತಿತಶ್ಚ ಗತಶ್ಚ ಅತ್ಯಸ್ತಶ್ಚ ಪ್ರಾಪ್ತಶ್ಚ ಆಪನ್ನಶ್ಚ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನಾಃ ಅವುಗಳಿಂದ ಇತರೇತರ ಯೋಗದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

श्रितश्च अतीतश्च पतितश्च गतश्च अत्यस्तश्च प्राप्तश्च आपन्नश्च श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नाः, तैः इति इतरेतरयोगद्वन्द्वसमासः।


अग्निष्टोमे मुख्या आहुतिः का ?

ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದ ಮುಖ್ಯ ಆಹುತಿ ಯಾವುದು?


* अथर्वाङिगरस '-इस पद की व्याख्या से प्रतीत होता है, की जो यह दो ऋषि द्वारा दृष्ट मन्त्रों का समूह प्रस्तुत किया है।

अथर्वाङ्गिरस”-इति पदस्य व्याख्यया प्रतीतो भवति यद्वेदोऽयं ऋषिद्वयेन द्रष्टानां मन्त्राणां समूहं प्रस्तौति।


ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜೂಜುಗಾರರ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಆಗ ಅದರ ಮನೋಕಾಮನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಅದರ ವಿಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಅದಕ್ಕೆ ವಿಪಕ್ಷಿಗಳ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅವೆರಡರ ಲೋಭದ ಬೆನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.

वहाँ पर कुछ पासे जुआरी के पक्ष में गिरते है तो उसकी मनोकामना को पूर्ण करते है, और कुछ उसके विपक्ष में गिरते है तो उसके विपक्षी के मनोरथो को पूर्ण करते है इस प्रकार जुआ उन दोनों को लोभ के चक्कर में डाले रखता है।


ङीन् यह प्रथमा एकवचनान्त पद हैं।

ಜ್ಞೀನ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


अनेन प्रतिपाद्यते

इसे प्रतिपादित किया जाता है।


उदाहरणम्- अनृतं हि मत्तो वदति पाप्मा चैनं युनाति इति सूत्रस्य अस्य एकमुदाहरणम्।

ಉದಾಹರಣೆ - ಅನೃತಂ ಹಿ ಮತ್ತೋ ವದತಿ ಪಾಪ್ಮಾ ಚೌನಂ ಯುನಾತಿ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.


कितः (६.१.१६६) सूत्रार्थः- कितस्तद्धितस्यान्त उदात्तः।

ಕಿತಃ (೬.೧.೧೬೬) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಕಿತ್ ತದ್ಧಿತಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿರುತ್ತವೆ.


इन्द्रः रक्षसां प्रथमं वृत्रासुरम् आहवे आह्वयामास।

इन्द्र ने राक्षसों में प्रथम वृत्रासुर का आवाहन किया।


ततश्च स्वेन भुक्तेन अन्नेन शरीरस्य स्थितिर्भवति।

ಹಾಗೆಯೇ ತಾನೇ ತಿಂದ ಅನ್ನದಿಂದ ಶರೀರದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


२. अष्टौ स्त्रीप्रत्ययाः सन्ति।

2. आठ स्त्री प्रत्यय होते हैं?


“निदिध्यासनं नाम अनादिदुर्वासनया विषयेष्वाकृष्यमाणस्य चित्तस्य विषयेभ्योऽपकृष्य आत्मविषयकस्थैर्यानुकूलो मानसव्यापारः” इति। एवं श्रवण-मनन-निदिध्यासनानाम् अनुष्ठानेन मुक्तिः भवतीति ।

"ನಿಧಿಧ್ಯಾಸವೆಂಬ ಅನಾದಿ ದುರ್ವಾಸನೆಯಿಂದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೃಷ್ಯಮಾಣ ಚಿತ್ತದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಅಪಕರ್ಷಿಸಿ ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯದ ಅನುಕೂಲದಿಂದ ಮಾನಸ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ" ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶ್ರವಣ, ಮನನ ಮತ್ತು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


देवम् - देवशब्दात् अण्प्रत्यये प्रथमैकवचने दैवम् इति रूपम्।

दैवम् - देवशब्द से अण्प्रत्ययकरने पर प्रथमा एकवचन में दैवम् रूप बनता है।


अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।

इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।


ब्राह्मणानाम् अन्तरङ्गपरीक्षणेन ज्ञातो भवति यदेते ग्रन्थाः यज्ञानां वैज्ञानिकान्, आधिभौतिकान् तथा अध्यात्मिकान् च विषयान् प्रतिपादयन्ति इति।

ब्राह्मण के अन्तरङग परीक्षा से ज्ञात होता है कि ये ग्रन्थ यज्ञों के वैज्ञानिक, आधिभौतिक, तथा अध्यात्मिक विषयों का प्रतिपादन करता है।


गन्धर्वनगराकारस्वप्नजलबुद्बुदफेन के समान होते हैं।

ಗಂಧರ್ವನಗರಾಕಾರಸ್ವಪ್ನಜಲಬುದ್ಗುದಫೇನಸಮಗಳು ಇವೆ.


क्षिप्रार्थे अपि प्रयोगः भवति।

ಕ್ಷಿಪ್ರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ಇದರ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.


तेन बहुभ॑गालः, बहुभगालः इति रूपद्वयं भवति।

उससे बहुभ॑गालः, बहुभगालः ये दो रूप बनते है।


क्रोध से रहित होकर कब वरुण मेरी दी हुई हवि को ग्रहण करेंगे।

क्रोधरहितो भूत्वा कदा वरुणः मया प्रदत्तं हविष्यं ग्रहीष्यति।


"ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ತತ್ಪುರುಷಃ" ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

समानाधिकरणः तत्पुरुषः - इति विषयमाश्रित्य टिप्पणीं लिखत।


ಹೋಮಯಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿ ಯಾವುದು?

होमयाग की प्रकृति क्या है?


ಈ ಆಖ್ಯಾನಗಳು ಪಾಠಕರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಘ್ನ ಮನದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿದಾಯಕ ಶೀತಲವು ಇರುತ್ತದೆ.

ये आख्यान पाठक हृदय के उद्ठिग्न मन में शान्ति और शीतलता देते हैं।


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.

अनेन सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासनिषेधो विधीयते।


ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ದೇವಃ ಪಚತಿ ಚ ಖಾದತಿ ಚ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

उदाहरण- देव: पचति च खादति च ये इस सूत्र का एक उदाहरण है।


इस यज्ञ का वेद- वेदांगो सहित वर्णन शतपथ ब्राह्मण के तेरहवें काण्ड में और कात्यायन श्रौतसूत्र के बीसवें अध्याय में है।

अस्य यज्ञस्य साङ्कोपाङ्गवर्णनं शतपथब्राह्मणस्य त्रयोदशकाण्डे तथा च कात्यायनश्रौतसूत्रस्य विंशत्यध्याये अस्ति।


सूत्रार्थसमन्वयः- वीँदम् इति स्वरितस्य उदाहरणम्।

सूत्र अर्थ का समन्वयः- वींदम् यह स्वरित का उदाहरण है।


ಯಜುರ್ವೇದದ 27 ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಠ ಶಾಖೆಯು ಇನ್ನೊಂದು.

यजुर्वेदस्य सप्तविंशतिशाखासु कठशाखा अन्यतमा।


सप्तशतीपाठाङ्गजपेऽपि तान्त्रिको विनियोगः अस्य वेदितव्यः।

सप्तशती पाठ के अङ्गजप में भी तान्त्रिक विनियोग इसका जानना चाहिए।


ಯಾವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧವು ?

तथा सम्बन्ध किसका होता हे।


ಮನನದಿಂದ ಪ್ರಮೇಯಗತ ಸಂಭಾವನೆಯು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

मनन के द्वारा प्रमेयगत असम्भावना दूर होती है।


ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

तिङ्ङतिङः इति सूत्रात् तिङ् इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।


ರಾಜಕರ್ಮ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

राजकर्मविषये अथर्ववेदे यद् उक्तं तल्लिखत।


और माता मार्ग में घूमती है।

ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಾಳೆ.


ಯಾವುದರ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಠಿ ಸಾಗರ ಧರಿತ್ರೀ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾರ್ಗ ಯಾವುದರ ಬಾಹುಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

यस्य महिम्ना दिशः बाहुस्वरूपाः तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।