सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।

सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्।


पौराणिक काल में ये संख्या 33 करोड़ तक हो गई थी।

ಪೌರಾಣಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೩ ಕೋಟಿಯ ವರೆಗೆ ಹೋಗಿತ್ತು.


करण नाम कार है काम के करण का नाम कामकार है उसमें तृतीया विभक्ति जोड़ने से काम के कारण से अर्थात् काम की प्रेरणा से यह अर्थ हुआ।

ಯಸ್ತು ಅಯುಕ್ತಃ ಅಸಮಾಹಿತಃ ಫಲಾಶಾವಿಕ್ಷಿಪ್ತಚಿತ್ತಃ ಕಾಮಕಾರಃ ಕಾಮಸ್ಯ ಆಶಾಯಾಃ ಕಾರಃ ಕರಣಂ ಕಾಮಕಾರಃ, ತೇನ ಫಲಾಶಾಯುಕ್ತತ್ವೇನ |


ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉಪಸನಾಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಜ್ಞಾನಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇದು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ब्राह्मणं च कर्मब्राह्मणम्, उपसनाब्राह्मणम्, ज्ञानब्राह्मणम् इति त्रेधा विभक्तम्।


ಇವುಗಳನ್ನು ಹೋರತುಪಡಿಸಿ ಹನ್ನೊಂದು ಬಾಲಖಿಲ್ಯ ಸೂಕ್ತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

इन सूक्तों के अतिरिक्त और ग्यारह सूक्त बालखिल्य नाम के हैं।


यः प्राणतो निमिषतो... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।

यः प्राणतो निमिषतो... मन्त्र की व्याख्या करो।


प्राच्य आदि चारों दिशाओं में आहवनीयमार्जालीयगार्हपत्य आग्नीध्रीय स्थानों में अग्नि है।

प्राच्यादिचतुर्दिगन्तेषु आहवनीयमार्जालीयगार्हपत्याग्नीध्रीयस्थानेषु अग्निरस्ति।


प्रयोजन की हमेशा अन्त में अवस्थिति होती है।

प्रयोजनस्य सर्वदा अन्तिमे अवस्थितिः।


उसी प्रकार जाग्रत्प्रपज्च भी स्वप्न के समान ही देखना चाहिए।

ಹಾಗಾಗಿ ಜಾಗೃತ್ಪ್ರಪಂಚವೂ ಸ್ವಪ್ನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು.


21. मनन में प्रयुज्यमान उपपत्ति की क्या विशेषता है।

೨೧. ಮನನದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಉಪಪತ್ತಿಯ ವಿಶೇಷತೆಯೇನು?


इस प्रकार का जो मेरा मन है वह शुभ सङ्कल्प वाला हो।

एवं यत् मम मनः तत् शुभसङ्कल्पं भवतु।


3. पदविधि क्या है?

३. पदविधिः नाम किम्?


ಮೂವತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯ್ಗರ್ಭದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

बतीसवें अध्याय के प्रारम्भ में ही हिरण्यगर्भ का विचार है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಬಹುಶಬ್ದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

अतः प्रकृतसूत्रेण अत्र पूर्वपदस्य बहुशब्दस्य विकल्पेन प्रकृतिस्वरः भवति।


ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.

सह शब्द का स आदेश होता है।


तस्य च विग्रहः भवति ऋत् च नश्च इति ऋन्नः, तेभ्यः ऋन्नेभ्यः।

ಮತ್ತು ಅದರ ಇಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ ಋತ್ ಚ ನಶ್ಚ ಇತಿ ಋನ್ನ, ತೇಭ್ಯಃ, ಋನ್ನೇಭ್ಯಃ.


ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದಾಗ ಅದು ಯೌವನದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

प्रतिदिनं प्रभाते यदा अग्निः प्रज्वाल्यते, तदा स युवा इवाभाति।


वे स्तुति प्रशंसा वचनों से वाणी को संतुष्ट करके अपने पक्ष में करना चाहते थे।

ते स्तुतिप्रशंसावचनैः वाचं सन्तोष्य स्वपक्षे कर्त्तुमैच्छन्।


ಉಪನಿಷತ್, ಗೀತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಮ್.

उपनिद, गीता, ब्रह्मसूत्र।


ಋಗ್ವೇದದ ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಆವಾಹನೆಯ  ಸ್ತುತಿಗಳಿವೆ.

ऋग्वेद में दो सौ सूक्त से अग्नि का आवाहन और स्तुति विहित है।


ಬೃಹತೀ ಛಂದಸ್ಸು ಮೂವತ್ತಾರು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

बृहतीच्छन्दः षट्त्रिंशदक्षराणां भवति।


टिप्पणी - इस प्रकार की अग्नि की स्तुति करो।

ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡು.


ಅದು ಆಗದೇ ಇದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ’ಸ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.

तदभावपक्षे च अन्तस्य स्य - इति अकारस्य उदात्तस्वरः भवति।


ದೇವತ್ವಮಾಜಾನಮಗ್ರೇ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಕಾರನು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರವಾದ ದೇವಾ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಭೇದ?

देवत्वमाजानमग्रे इत्यत्र कतिविधा देवा व्याख्याकारेण उक्ताः।तद्भेदाः के।


अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरः विधीायते।

इस सूत्र से अनुदात्तस्वर का धान है।


८४. "नपुंसकादन्यतरस्याम्" इत्यस्य सूत्रस्य किम् उदाहरणम्?

84. “नपुंसकादन्यतरस्याम्'' इस सूत्र का क्या उदाहरण है?


अपि तु मनीषादीप्तैः ऋषिभिः गभीरध्यानेन जगतः सृष्टेः रहस्यम् अवगतम्।

ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನು ದೀಪ್ತವನ್ನು ಮಾಡುವ ಋಷಿಗಳು ಗಂಭೀರ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಯಾವ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು.


आध्यात्मिक, आधिदैविक तथा आधिभौतिक।

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಮ್, ಆಧಿಭೌತಿಕಮ್ ಮತ್ತು ಆಧಿದೈವಿಕಮ್ ಎಂದು.


( ८.१.३ ) सूत्र का अर्थ- जिसकी आम्रेडित संज्ञा होती है वह अनुदात्त भी होता है।

(८.१.३) सूत्रार्थः-द्विरुक्तस्य परं रूपम् अनुदात्तं स्यात्।।


ವಿವೇಕ ಎಂದರೆ ಈ ಆತ್ಮ ಆಗುತ್ತದೆ ಈ ಆತ್ಮ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿವೇಚನೆಯೇ ಆಗಿದೆ.

विवेको नाम अयमात्मा भवति अयमात्मा न भवतीति विवेचनज्ञानम्।


ಹಿಂದಿನ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಋಗ್ ಆದಿ ಮೂರು ವೇದಗಳ ಸಂಹಿತಾ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆಯಾಯಿತು ಅಥವಾ ಆ ವೇದಗಳ ಸಂಹಿತಾವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

उपरे के पाठ में ऋक् आदि तीन वेदों की संहिता विषयों पर चर्चा हुई अथवा उन वेदों की संहिता को समझा।


ಅಂದರೆ ದೇವ ಇವರೇ ದೇವತೆ.

अर्थात देव ही देवता है।


भगवत्कर्मकारिणः ये युक्ततमा अपि कर्मिणः अज्ञाः, ते उत्तरोत्तरहीनफलत्यागावसानसाधनाः ; अनिर्देश्याक्षरोपासकास्तु 'अद्वेष्ठा सर्वभूतानाम् (भ. गी. १२.१३) इति आध्यायपरिसमाप्ति उक्तसाधनाः क्षेत्राध्यायाद्यध्यायत्रयोक्तज्ञानसाधनाश्च।

अपितु भगवत्कर्म करने वाले जो युक्त होते हैं वे भी कर्मि अज्ञ होते है वे उत्तरोत्तहीनफलत्यागावसानसाधना वाले तथा अनिर्देश्याक्षरोपासक होते है ` अद्वेष्टा सर्वभूतानाम्' (भ. गी. 12.13) इस प्रकार से इसर अध्याय में परिसमाप्ति तक कही गई साधना क्षेत्राध्यायद्यध्याय में जो ज्ञान साधना कही गई है।


ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮ ಉಳ್ಳ ಕಾರ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

वहाँ प्रथम मन्त्र में इन्द्र के पराक्रम युक्त कार्य के विषय में कहा गया है।


वार्तिकार्थसमन्वयः - गार्ग्यस्य इत्यत्र गार्ग्यस्य इति स्यान्तं पदम्, तस्मात् अत्र ग्य - इति उपोत्तमस्य अकारस्य स्य - इत्यत्र अकारस्य च प्रकृतवार्तिकेन उदात्तस्वरः विधीयते।

ವಾರ್ತಿಕಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ’ಗಾರ್ಗ್ಯಸ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಸ್ಯಾಂತಪದವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ’ಗ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉಪೋತ್ತಮವಾದಂತಹ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ’ಸ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.


ಪರ್ಜನ್ಯ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.

पर्जन्यो वृक्षान् विहन्ति , रक्षांसि विहन्ति च।


7 आनन्दमय कोश के आत्मत्व का निरास कीजिए।

೭. ಆನಂದಮಯಕೋಶದ ಆತ್ಮತ್ವನಿರಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿ.


इन शिष्यों में शौनक के शिष्य बभ्रु तथा सैन्धवायन कहा है।

ಈ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶೌನಕನ ಶಿಷ್ಯರು ಬಭ್ರು ಮತ್ತು ಸೈಂಧವಾಯನ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.


ऋग्वेदः सूक्त-मण्डलभेदेन द्विधा विभक्तः।

ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಸೂಕ್ತ-ಮಂಡಲ ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.


(गीता ५.१५) अज्ञानेन आवृतं ज्ञानं विवेकविज्ञानम्। तेन मुह्यन्ति जन्तवः।

(गीता 5.15) अज्ञान के द्वारा विवेकियों का ज्ञान आवृत्त है जिससे जन्तु मोहित होते हैं।


ಶ್ರವಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

श्रवणादि कार्य करना चाहिए।


यहाँ पर इन्द्र के महान वर्णन वीररस में लिखा हुआ है।

अत्र इन्द्रस्य माहात्म्यवर्णने वीररसः स्फुटः वर्तते।


ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇ ಮರುತ ನೀನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ನಮ್ಮ ಕಡೆಗೆ ಅಭಿಮುಖವನ್ನು ಮಾಡಿ ಬಾ.

इत्थं हे मरुतः यूयम् अन्तरिक्षसकाशात् अस्मदभिमुखम् आगच्छ।


विशेषः - अत्र विभाषा इति पदस्य ग्रहणेन यज्ञकर्मणि इत्यस्य निवृत्तौ अपि, पृथक्तया छन्दसि इति पदस्य ग्रहणात् छन्दोरूपेषु यज्ञकर्मसु विकल्पेन ऐकश्रुत्यं प्राप्नोति एव, परन्तु नैष दोषः, तस्मिन् 'यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु' इति सूत्रे यज्ञकर्मणीत्यत्र कर्मशब्दग्रहणात् यज्ञकर्मसु छन्दस्सु तेनैव सूत्रेण नित्यमेव ऐकश्रुत्यं स्यात्, न हि प्रकृतसूत्रेण वैकल्पिकम् ऐकश्रुत्यम्।

विशेष - यहाँ विभाषा इस पद के ग्रहण से यज्ञकर्मणि इसकी निवृत्ति भी होती है, अलग से छन्दसि इस पद के ग्रहण से छन्द रूप में, यज्ञकर्म में, विकल्प से एकश्रुति प्राप्त होती ही है, परन्तु यहाँ कोई दोष नहीं है, उस 'यज्ञकर्मण्यजपन्यूङखसामसु' इस सूत्र में यज्ञकर्मणी यहाँ पर कर्म शब्द के ग्रहण से यज्ञकर्म में, छन्द में उस सूत्र से नित्य ही एकश्रुति होती, प्रकृत सूत्र से वैकल्पिक एक श्रुति नहीं होती है।


वैदिकसूक्तेषु नानादेवतानां यज्ञं प्रति समागमनाय पार्थिवसुखस्य सम्पादनाय आध्यात्मिकभावस्य उन्मेषणाय च बहुविधेषु छन्दःसु प्रार्थना कृता अस्ति।

वैदिक सूक्तों में अनेक देवताओ ने यज्ञ के प्रति समागम के लिए पार्थिव सुख के सम्पादन के लिए और आध्यात्मिक भाव के अन्वेषण के लिए अनेक छन्दों में प्रार्थना की।


ततः हरेः सादृश्यम् इति लौकिकविग्रहे सहहरि इति स्थिते सहस्य सादेशविधायकम् "अव्ययीभावे चाकाले" इति सूत्रं प्रस्तुतम्।

ಇದರ ನಂತರ ಸಾದೃಶ್ಯಮ್ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಹ ಹರಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಇದರ ಸ  ಆದೇಶ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದ "ಅವ್ಯಯೀ ಭಾವೇಚಾಕಾಲೇ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು.


उदाहरणम् - कृष्ण अम् श्रित सु इति अलौकिकविग्रहे "द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः" इति सूत्रेण समाससंज्ञा विधीयते।

ಉದಾಹರಣೆ - ಕೃಷ್ಣ ಅಮ್ ಶ್ರಿತ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ " ದ್ವಿತೀಯ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿಗತಾತ್ಯಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.


ಕಶ್ಯಪರು ನೋಡುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

“कश्यपः पश्यको भवति।


अपि च यौवनादिकाले यावत् बलमासीत् तावत् बलमपि न भविष्यति वार्धक्ये।

और यौवन काल में जितना बल होता है उतना बल भी वृद्धावस्था में नहीं होता है।


ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಋಷಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಯಾರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಪುರುಷನಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಾನೆಯೋ, ಮತ್ತು ಮಲಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನುಷ್ಯನ ಅದೇ ಮನಸ್ಸು ಹಾಗೆಯೇ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಹೇಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪುನಃ ಆಗಮಿಸುತ್ತದೆ.

इस सूक्त में ऋषि कहते हैं की जो मन जागने वाले पुरुष का दूर जाता है, और सोने वाले मनुष्य का वही मन वैसे ही समीप आता है अर्थात् जैसा गया है वैसे ही वापस आता है।


ತ್ರಿಕಾಲದ ಬಾಧ್ಯತೆಯು ನಿತ್ಯತ್ವವು. ಅಂತಹದ್ದು ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ.

त्रिकालाबाध्यत्वं नित्यत्वम्। तादृशम् एकं ब्रह्म एव विद्यते।


“कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस पूर्व सूत्र से ` अन्तः उदात्तः' ये प्रथमान्त के दो पदो की अनुवृति है।

"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಜ್ಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ" ಈ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ "ಅಂತಃ  ಉದಾತ್ತಃ" ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ  ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.


ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ - "ಉಪಾಸನಾನಿ ಸುಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಮಾನಸವ್ಯಾಪಾರರೂಪಾಣಿ ಶಾಂಡಿಲ್ಯವಿದ್ಯಾದೀನಿ" | ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

तथाहि वेदान्तसार आह-“उपासनानि सगुणब्रह्मविषयमानसव्यापाररूपाणि शाण्डिल्यविद्यादीनि”।


ऋग्वेदे केवलस्य अग्नेः द्विशतसूक्तेषु स्तुतिः कृता दृश्यते।

ऋग्वेद में केवल अग्नि की दो सूक्तों में स्तुति देखी जाती है।


“शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानम्'' वात्तिकार्थ-शाकपार्थिव (शाक और पृथु) आदि शब्दों के सिद्ध होने पर पूर्वपद में स्थित उत्तरपदलोप का उपसंख्यान करना चाहिए।

"ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಾಂ ಸಿದ್ಧಯೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಸ್ಯೋಪಸಂಖ್ಯಾನಮ್" (ವಾರ್ತಿಕ) ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥ - ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದಿಗಳ ಶಬ್ದಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸಿದಾಗ ಪೂರ್ವಪದವಿದ್ದಾಗ ಉತ್ತರಪದದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಉಪಸಂಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.


इस पाठ के अंश में मन्त्रों का पदपाठ का और व्याख्यान का अच्छी प्रकार से समावेश किया गया है।

अस्मिन् पाठ्यांशे मन्त्राणां पदपाठानां व्याख्यानां च सम्यक् समावेशो वर्तते।


ಅವರ ಮಾಹಾತ್ಮೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.

तासाम् स्वमाहात्म्येन प्रजापतिः परितो दर्शनं कृतवान्।


एका एव श्रुतिः अर्थात् एकश्रवणम् इति तदर्थः।

ಒಂದೇ ಶೃತಿ ಅಂದರೆ ಒಂದು ಶ್ರವಣ ಎಂದರೆ ಇದೇ ಅರ್ಥ.


ಇಲ್ಲಿ "ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ","ಸಹ ಸುಪಾ","ತತ್ಪುರುಷಃ","ವಿಭಾಷಾ"ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

यहाँ “प्राक्कडारात्समासः'', “सह सुपा”, “तत्पुरुषः'', “विभाषा ये तीनों सूत्र अधिकृत है।


किँ क्रियाप्रश्ने अनुपसर्गम् अप्रतिषिद्धम् इति सम्पूर्णं सूत्रम् अनुवर्तते।

किं क्रियाप्रश्‍ने अनुपसर्गम् अप्रतिषिद्धम्' इस सम्पूर्ण सूत्र की अनुवृति है।


इस सूत्र में “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।

अस्मिन् सूत्रे "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात् सूत्रात् उदात्तः इति प्रथमान्तं पदम् अनुवर्तते।


इस प्रकार से यह बुद्धिवृत्ति विद्या आत्मा की आवरक अविद्या का नाश करती है।

ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಬುದ್ಧಿವೃತ್ತಿಯು ವಿದ್ಯೆಯ ಆತ್ಮದ ಆವರಣವನ್ನು ಅವಿದ್ಯೆಯು ನಾಶಿಸುತ್ತದೆ.


'करणाधिकरणयोश्च' ( पा०सू०३.३.११७) इति करणे ल्युट्प्रत्ययः।

'ಕರಣಾಧಿಕರಣಯೋಶ್ಚ' (ಪಾ.ಸೂ ೩.೩.೧೧೭) ಇದರಿಂದ ಕರಣದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.


निष्काम कर्म के द्वारा चित्त की शुद्धि करनी चाहिए।

ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.


तैत्तिरीयाश्चामनन्ति - 'इन्द्रो वृत्रं हत्वा परां परावतमगच्छदपाराधमिति मन्यमानः'(तै - सं - २.५.३.६) इति॥

ಮತ್ತು ತೈತ್ತಿರೀಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಇಂದ್ರೋ ವೃತ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಪರಾಂ ಪರಾವತಮಗಚ್ಛದಪಾರಾಧಮಿತಿ ಮನ್ಯಮಾನಃ ' (ತೈ.ಸಂ - ೨.೫.೩.೬) ಎಂದು.


प्रमेयप्रमाणयोः सम्बन्धः बोध्यबोधकभावसम्बन्धः।

ಪ್ರಮೇಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಬೋಧ್ಯ- ಬೋಧಕ ಭಾವದ ಸಂಬಂಧ.


आसक्तितः पापरूपः मलः सुतराम् ज्ञायते।

आसक्ति से पार रूपी मल सभी के द्वारा जाना जाता हे ।


ಮೊದಲ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿ ಆದಿ ಬೋಧಕ ಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳು ಒಂದೇ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

पहले तीन अध्यायों में पृथ्वी आदि बोध कराने वाले अनेक शब्दों का एक जगह ही सङ्ग्रह है।


ಮತ್ತು ಇನ್ನೇನು?


वेदानाम् अध्यात्मिकपरका व्याख्या केना कृता अस्ति?

ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪರಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ?


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.

इस सूत्र से अनुदात्त स्वर का निषेध होता है।


जाग्रत्प्रपञ्चात् स्वप्नप्रपञ्चाच्च अत्यन्तं भिन्ना सुषुप्तिरियं ज्ञेया।

जगत् प्रपञ्च से तथा स्वप्न प्रपञ्च अत्यन्त भिन्न सुषुप्ति को जानना चाहिए।


ವಾಸನಾ ಬೀಜದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.

वासना बीजरूपेण अवतिष्ठते।


इस सूत्र का अर्थ है'' तृतीयान्त सुबन्त को तृतीयान्तर्थकृत गुणवचन और अर्थशब्द के साथ विकल्प से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।

अस्य सूत्रस्यार्थः- "तृतीयान्तं सुबन्तं तृतीयान्तार्थकृत गुणवचनेन अर्थशब्देन च सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति" इति।


ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ನಾವು ಈ ಜೂಜುಗಾತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲ ಎಂದು.

किञ्च पिता जननी च भ्रातरः सहोदराश्च एनं कितवम् आहुः वदन्ति न वयमस्मदीयमेनं जानीमः ।


ಇವುಗಳಿಗೆ ಕೈಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಾವುದರ ಕೈಗಳಿದೆಯೋ ಅವರು ಇವರಿಂದ ಪರಾಜಯ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.

इनके हाथ नही है परन्तु जिनके हाथ है वे उनसे पराजय होते है।


भगवद्गीता भी उपनिषद् का ही बोध कराता है।

भगवद्गीतापि उपनिषदमेव इति बोधयति


अस्कभायत् - स्कभि प्रतिबन्धे इति धातोः लङ्-लकारे प्रथमपुरुषे एकवचने रूपमिदम्।

अस्कभायत् - स्कभि प्रतिबन्धे इस धातु से लङ-लकार प्रथमपुरुष एकवचन का यह रूप है।


न दर्शनम् अदर्शनम्, तस्माद् अदर्शनात् इति नञ्तत्पुरुषसमासः।

ನ ದರ್ಶನಮ್, ಅದರ್ಶನಮ್, ತಸ್ಮಾತ್ ಅದರ್ಶನಾತ್ ಇತಿ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

तिङ्तिङः इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।


प्रत्ययस्थात् यह पद कात् पद का विशेषण है।

प्रत्ययस्थात् इति पदं कात् इत्यस्य विशेषणं भवति।


तुम सूर्य की सभी किरणों को चमकीला बनाते हो।

ನೀವು ಸೂರ್ಯನ ಎಲ್ಲಾ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ.


तदा सर्वं बीजरूपेण तिष्ठति, ततः बीजात् यः पुनः देवतामनुष्यादि सृजति स एव हिरण्यगर्भः प्रजापतिर्वा।

तब सभी बीजरूप से रहते है, उस बीज से जो पुनः देवता मनुष्यादि की रचना करता है वह ही हिरण्यगर्भ अथवा प्रजापति है।


साकल्येन सूत्रस्य अर्थो भवति- संहितायां सत्यां स्वरितस्वरात् परं विद्यमानानाम् अनुदात्तस्वराणां एकश्रुतिः भवति अर्थात् कोऽपि विशिष्टः स्वरः न श्रूयते इति भावः।

सम्पूर्ण रूप से सूत्र का अर्थ होता है - संहिता के होने पर स्वरित स्वर से परे विद्यमान अनुदात्त स्वरों की एकश्रुति होती है, अर्थात् कोई भी विशिष्ट स्वर सुनाई नहीं देता है यह भाव है।


वेद के अलौकिक शक्तिशाली होने से वेद वाक्य ही वेद के अस्तित्व को बताते है।

ವೇದಗಳು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ವೇದದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವೇದಗಳೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.


व्याख्यान से कुत्सितशब्द वर्तमान में क्त प्रत्यय होता है।

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ಕುತ್ಸಿತಶಬ್ದದ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಇದೆ.


नपुंसकत्वं का विधान होता है।

ನಪುಂಸಕತ್ವದ ವಿಧಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.


चित्त की शुद्धि के लिए यज्ञादि अनुष्ठेय कर्मों का उल्लेख बहुत स्थानों पर परिलक्षित होता है।

ಚಿತ್ತಶುದ್ಧತೆಗೆ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಎಲ್ಲಕಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.


"ಅಭ್ಯಸ್ತಾನಾಮಾದಿಃ" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಅಭ್ಯಸ್ತಾನಾಮ್' ಎಂದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು, 'ಆದಿಃ' ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾಂತಪದವು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

` अभ्यस्तानामादि:' इस सूत्र से अभ्यस्तानाम् यह षष्ठी बहुवचनान्त पद है, और आदि: यह प्रथमान्त पद की यहाँ पर अनुवृति आती है।


अर्थात् आहो उताहो इत्याभ्यां युक्तमपि व्यवहितं तिङन्तं विकल्पेन अनुदात्तं भवति।

ಅಂದರೆ ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಇವುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಿತವಾದ ತಿಙಂತವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


और सत्वरजतम प्रकृतगुणों का उपचयः पुंस्त्व होता है।

ಮತ್ತು ಸತ್ವ ರಜ ತಮ ಪ್ರಕೃತಗುಣಗಳ ಉಪಚಯ ಪುಂಸ್ತ್ವವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವು - ಶ್ರವಣ, ಮನನ, ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಗಳಿಂದ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಿಗೆ ಮಹಾವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥಜ್ಞಾನವಾಗುವುದು.

अस्य श्लोकस्य अर्थः तावत् श्रवणमनननिदिध्यासनादिना यदा श्रोतुः महावाक्यार्थज्ञानं भवति ।


ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಾನು ಮೂರನೆಯವನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

इस प्रकार की में तीसरी हूँ।


3. पदविधि क्या है?

೩. ಪದವಿಧಿಃ ಎಂದರೆ ಏನು?


ತವ್ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

तव्यत् प्रत्यय के योग से समास होता है।


यह उपनिषद् “केनेषितं पतति प्रेषितं मनः'' इत्यादि मन्त्र से आरम्भ होता है।

ಈ ಉಪನಿಷದ್ 'ಕೇನೇಶಿತಂ ಪತತಿ ಪ್ರೇಷಿತಂ ಮನಃ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.


गत्यर्थलोटा... इस सूत्र का अर्थ लिखकर उदाहरण की सङ्गति दिखाइए।

ಗತ್ಯರ್ಥ ಲೋಟಾ.... ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆದು ಉದಾಹರಣೆಯ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ.


ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಅಗ್ನಿ ಪೂರ್ವ ಋತ್ವಿಜರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುತ್ತಾರೆ, ನೂತನರಿಂದಲು ಕೂಡ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುತ್ತಾರೆ.

क्योंकि यह अग्नि पूर्वतन ऋत्विगों के द्वारा स्तुत्य है, नूतन के द्वारा भी स्तुत्य है।


मध्यन्दिनं परिलक्ष्य।

ಮಧ್ಯಂದಿನವನ್ನು ಪರಿಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.


'विशेषः- ननु 'अर्धमात्रालाघवेन पुत्रोत्सवं मन्यन्ते वैयाकरणाः' तेन अत्र कथम् उदयशब्दस्य प्रयोगः तत्स्थले परशब्दस्य प्रयोगेन तु लाघवं स्यात् इति चेद् अत्र उच्यते अत्र उदयशब्दः मङ्गलार्थः इति।

'विशेष- निश्चित रूप से ` अर्धमात्रालाघवेन पुत्रोत्सवं मन्यन्ते वैयाकरणाः' वह यहाँ पर कैसे उदय शब्द के प्रयोग उस स्थल में पर शब्द के प्रयोग से तो लाघव होता तो यहाँ कहते है की उदय शब्द मङ्गलार्थ है।


"द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं प्रत्येकमभिसम्बध्यते" इस न्याय से वचन शब्द का विभक्ति आदि से प्रत्येक सम्बन्ध होता है।

"द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं प्रत्येकमभिसम्बध्यते" इति न्यायाद् वचनशब्दस्य विभक्तिप्रभृतिभिः प्रत्येकं सम्बन्धः भवति।


अतः मुमुक्षूणां कृते ब्रह्मज्ञानसम्पादनमुद्दिश्य सविशेषब्रह्मज्ञानद्वारा निर्विशेषस्य ज्ञानं भवति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಸವಿಷೇಶ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿರ್ವಿಷೇಶದ ಜ್ಞಾನ ಆಗುತ್ತದೆ.


ಯಾವ ಇಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞದ ಆರಂಭವಾಗುವುದೋ, ಆ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಯಣೀಯ-ಇಷ್ಟಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

जिस इष्टी से यज्ञ का आरम्भ होता है वह इष्टि प्रायणीय-इष्टि कहलाती है।


इस सूक्त में आत्म समर्पण, नम्रता, दीनता, अपराध स्वीकृति, इत्यादि विशाल भावना देखते है।

ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ಸಮರ್ಪಣೆ, ನಮ್ರತೆ, ನಮ್ರತೆ, ಅಪರಾಧ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.


इस सूत्र में चार पद विद्यमान है।

अस्मिन् सूत्रे चत्वारि पदानि विद्यन्ते।


ब्राह्मणों में भी इस प्रसङ्ग का सुंदर वर्णन प्राप्त होता है।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಸುಂದರ ವರ್ಣನೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.


इसके बाद किम् का पूर्वनिपात होने पर समास के प्रातिपदिकत्व से सुप का लोप होने पर किंराजन् होता है।

ततः किमित्यस्य पूर्वनिपाते समासस्य प्रातिपदिकत्वात् सुब्लुकि किंराजन् इति भवति।


तो भोग्य वस्तु का आकर्षण होता है।

चेत् भोग्यवस्तुनः आकर्षणं भवति।


ध्यानम् भक्तिश्च मनसा एव क्रियते ।

ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯು ಮನಸ್ಸಿಂದಲೇ ಮಾಡಬೇಕು.


ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ತಿತ್(ಪ್ರತ್ಯಯಃ) ಸ್ವರಿತಮ್.

इस प्रकार यहाँ पदों का अन्वय है - तित् (प्रत्ययः) स्वरितम्।


इसके बाद ““कु'' का समास शास्त्र में प्रथमानिर्दिष्ट की उपसर्जन संज्ञा होने पर “उपसर्जनं पूर्वम्'' इससे पूर्व निपात होने पर कु पुरुष सु स्थिति होती है समुदाय की समास संज्ञक के प्रातिपदिकत्व से “सुपो धातु प्रातिपदिकयोः'' इससे प्रातिपदिक अवयव के सुप् के सु प्रत्यय का लोप होने पर निष्पन्न कुपुरुष इस प्रातिपदिक से सु प्रत्यय का प्रक्रिया कार्य में कुपुरुषः रूप होता है।

ಆಗ ಕು ಇದರ ಸಮಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ "ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಮ್" ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಕು ಪುರುಷ ಸು ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಮುದಾಯದ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಕದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಮತ್ತು "ಸುಪೋ ಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ" ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಅವಯವದ ಸುಪಃ ಇದರ ಸು ಲೋಪವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಕುಪುರುಷ ಇದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸು ಇದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಪುರುಷಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.


दृश्यन्ते वेदे बहूनां देवानां नामानि।

ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.


किस प्रकार के इन्द्र को?

कीदृशमिन्द्रम्?


ಉದೈತ್ - ಉತ್ಪೂರ್ವಕ ಇ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

उदैत्-उत्पूर्वकात् इधातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।


जनिष्यमाणः - जनी (प्रादुर्भावे) इस अर्थ की धातु से शानच्-प्रत्ययान्त का रूप है।

जनिष्यमाणः - जनी ( प्रादुर्भावे ) इत्यर्थकात् धातोः शानच्-प्रत्ययान्तस्य रूपम्।


ಇದು ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿ ತಣ್ಣಗಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸುಡುತ್ತದೆ.

ये स्पर्श में ठंडे है किन्तु हृदय को जलाता है।


ಯದ್ಯಪಿ ನು ಕಮ್ ಯೇ ಭಿನ್ನ ನಿಪಾತವಾಗಿದೆ, ಆದ್ರು ನಿಘಂಟುವಿನಲ್ಲಿ ಹಿಕಮ್ ಸುಕಮ್ ಆಹಿಕಮ್ ಆಕೀಮ್ ನಕಿಃ ಮಾಕಿಃ ನಕೀಮ್ ಆಕೃತಮ್ ಈ ಒಂಭತ್ತರ ಒಂದೇ ಪದದಿಂದ ಗಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

यद्यपि नु कम् इति भिन्नौ निपातौ तथापि निघण्टौ हिकम् नुकम् सुकम् आहिकम् आकीम् नकिः माकिः नकीम् आकृतम् इति नवानाम् एकपद्वेन गणना कृता।


उत्तरपदार्थ प्रधान हर जहाँ प्रधान वह उत्तरपदार्थप्रधान बहुव्रीहि समास होता है।

ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


अत एव च या इयम् आगमप्रभूता मतिः तार्किकात् अन्येनैव आगमाभिज्ञेन आचार्येणैव प्रोक्ता सती सुज्ञानाय भवति।

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಯಾವುದು ಇದನ್ನು ಆಗಮಾದಿ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಆಲೋಚಿಸಿದ ಬೇರೆಯದರಿಂದಲೇ ಆಗಮದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಸಹ ಸುಜ್ಞಾನವಾಗುತ್ತದೆ.


फिर कर्म को करने के लिए पूर्वकृत कर्मों के फल को भोगता है।

पुनः कर्म कर्तु पूर्वकृतस्य कर्मणः फलं भुञ्जते।


ಫಿಶೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

फिषोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृत्ति आ रही है।


ಯಾರ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪರಿಜ್ಞಾನವಿದೆ.

यस्य शास्त्रोक्तपदार्थानां परिज्ञानमस्ति।


गृत्समद ऋषि ने अनेक स्तुति में वीररस को आश्रित करके इन्द्र का वर्णन किया।

गृत्समदर्षिः अनेकासु स्तुतिषु वीररसम् आश्रित्य इन्द्रस्य वर्णनम् अकरोत्।


तत्र कृषौ गावः भवन्ति ।

वहाँ गाय होती है।


ततः पुरुष सु इत्युपमेयस्य उपसर्जनत्वात् पूर्वनिपाते सुब्लुकि निष्पन्नात् पुरुषव्याघ्रशब्दात् सौ प्रक्रियाकार्ये पुरुषव्याघ्रः  इति रूपं सिद्धम्।

ಆಗ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಉಪಮೇಯದ ಉಪಸರ್ಜನದಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


अतः सः रसेषु श्रेष्ठतमः अस्ति।

इसलिए वह रसो में श्रेष्ठतम है।


೭. ಅಕ್ರೂತ್ಯಾ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?

7. आकूत्या इसका क्या अर्थ है?


जिस प्रकार से राज्यप्राप्तिरूपी कर्मफल में व्यापृतक्षेत्रमाप्राप्तिफल में व्यापार उपपादित तथा वह विषय ही अर्थित्व होता नहीं है।

ರಾಜ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿಫಲದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪೃತವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಮಾತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಫಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವು ಆಗುವುದು. ಆ ವಿಷಯವು ಅರ್ಥಿತ್ವವು.


ಉಪನಿಷತ್, ಗೀತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಮ್.

उपनिषत्,गीता,ब्रह्मसूत्रम्।


विशेषः- प्रकृतिस्वरे प्राप्ते परस्य अनुदात्तत्वम् उच्यते।

ವಿಶೇಷ - ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಮುಂದಿರುವ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


अर्थात् जिस पुरुष में समस्यमान पदों की समान विभक्तियाँ नहीं होती है।

ಅಂದರೆ ಯಾವ ಪುರುಷದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗಬಹುದಾದ ಪದಗಳು ಸಮಾನವಾದ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.


अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया सुबन्तमिति लाभः।

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ ಸುಬಂತವೆಂಬ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.


अविद्यानिवर्तकत्व के द्वारा विरोध से ज्ञान कैवल्यफल को कर्म को सहायता को अपेक्षा नहीं होती है।

ಜ್ಞಾನ ಕೈವಲ್ಯಫಲದ ಕರ್ಮಸಾಹಾಯ್ಯಾಪೇಕ್ಷೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಅವಿದ್ಯಾನಿವರ್ತಕತ್ವದಿಂದ ವಿರೋಧವೂ ಅಲ್ಲ.


ಪದಪಾಠ - ಸರ್ವೇ.

पदपाठ - सर्वे।


आजकल भी पाश्चात्यों में उपनिषदों का महान् प्रभाव विद्यमान है, प्राय: सभी ही सभ्य भाषाओ में इन उपनिषदों का अनुवाद किया है।

सम्प्रति अपि पाश्चात्येषु उपनिषदां महान् प्रभावो विद्यते, प्रायः सर्वासु एव सभ्यभाषासु आसाम् उपनिषदाम् अनुवादो जातः।


चेत्यव्ययपदम्।

ಚ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.


श्रुति में भी कहा है कि - अग्नेर्वा आदित्यो जायते' इति।

ಅಗ್ನೇರ್ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಜಾಯತೇ' ಎಂದು ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


एतदर्थं ब्रह्मणा सर्ववेदविदा भवितव्यम्।

इसलिए ब्रह्मा सभी वेदों को जानने वाला होना चाहिए।


ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯ ಪೇಯಸೋಮವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸೋಮಪಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

इन्द्र का प्रिय पेयसोम है, अतः वह सोमपा कहलाता है।


जो भूमि का स्रष्टा है और जो समस्त लोक का जनयिता सत्यधर्मा है द्य जो चन्द्र, जल आदि का भी उत्पादक प्रजापति है, हमें कष्टों से बचाता है।

यः भूमिस्रष्टा, यश्च सर्वलोकजनयिता सत्यधर्मा यो वा चन्द्रोदकादीनामपि उत्पादकः स प्रजापतिः अस्मान् मा बाधताम्।


“एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इस सूत्र से उदात्त अनुदात्त का, और उदात्त स्वरित के स्थान में जो एकादेश होता है, वह एकादेश उदात्त होता है।

"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತ ಹಾಗೆಯೇ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತ ಇವುಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಏಕಾದೇಶವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


अर्थात् "पूरणाद्यर्थेः सदादिभिश्च षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति" इति।

ಅಂದರೆ "ಪೂರಣ ಆದಿ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸದಾದಿಗಳಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ".


ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಅವನ ಮೋಕ್ಷವು ಆಗಿಲ್ಲ.

लेकिन केवल इन सब के होने मात्र से ही उसका मोक्ष सिद्ध नहीं होता है।


जो की इस वामीयभाष्य में आत्मानन्द ने लिखा है- ` अध्यात्मविषयां शौनकादिरीतिम्'| पद्य पुराण का विज्ञान आरण्यक शब्द भी आरण्यक स्वरूप का परिचायक है।

ಈ ವಾಮೀಯಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾನಂದರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ - "ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಿಷಯಾಂ ಶೌನಕಾದಿರೀತಿಮ್"।  ಪದ್ಮಪುರಾಣದ ವಿಜ್ಞಾನಾರಣ್ಯಕಶಬ್ದದಲ್ಲಿಯು ಆರಣ್ಯಕಸ್ವರೂಪದ ಪರಿಚಾಯಕವಿದೆ.


ಧರ್ಮ ಅರ್ಥ ಕಾಮ ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಿವೆ.

धर्म, अर्थ, काम तथा मोक्ष ये चार पुरुषार्थ होते हे।


न केवलं सन्न्यासिनः, अपि तु संसारे स्तिताः सनातनजनाः तासाम् उपनिषदां श्रद्धया अध्ययनं कृत्वा तत्त्वज्ञानं लब्धुम् इच्छन्ति।

केवल सन्यासी ही नहीं, अपितु संसार में स्थित सनातन लोग उस उपनिषदों का श्रद्धा से अध्ययन करके तत्त्वज्ञान को प्राप्त करना चाहते है।


इदं सर्वं विचार्य ख्रीष्टपूर्वनवमशतकस्य पूर्वाद्धे यास्कः अजायत इति प्रतीयते।

यह सभी को विचार करना चाहिए ईस्वी से नौ सौ वर्ष पहले यास्क हुए ऐसा प्रतीत होता है।


और कहा गया है अग्निर्वै देवानां मुखम्' ` अग्निर्मुखं प्रथमो देवतानामि' इस प्रकार।

तदुक्तम् 'अग्निर्वैदेवानां मुखम्' 'अग्निर्मुखं प्रथमो देवतानामि'ति।


ಈ ಅರ್ಥವಾದಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾ ವಚನಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಆದಿಯಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

एतैः अर्थवादैः प्रशंसावचनैः च आद्यन्तब्राह्मणग्रन्थाः सम्पूरिताः सन्ति।


ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿಯು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಸ್ತುತಿಯು ಕೂಡ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.

चतुर्षु वेदेषु तत्र ऋग्वेदे अग्न्यादिदेवानां स्तुतिः विद्यमाना तथैव पर्जन्यदेवस्यापि स्तुतिः विद्यते ।


ङ्याश्छन्दसि बहुलम् इस सूत्र कौ व्याख्या कीजिए।

ङ्याश्छन्दसि बहुलम् इति सूत्रं व्याख्यात।


न हि तमः तमसः निवर्तकम्।

तम तमस का निवर्तक नहीं होता है।


(ಗೀತಾ ೫.೧೧) ಕಾಯ, ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಕೇವಲ ನನ್ನ ತನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈಶ್ವರನಿಗೋಸ್ಕರ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿವೆನು, ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಎಂದು.

(गीता ५.११)  कायेन देहेन मनसा बुद्ध्या च केवलैः ममत्ववर्जितैः ईश्वरायैव कर्म करोमि, न मम फलाय” इति ।


निषिद्धकर्माचरणेन पापं जायते ।

निषिद्धकर्मों के आचरण से पाप उत्पन्न होता है।


अत: मन्नन्त दामन् प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योतन के लिए डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्'' सूत्र से विकल्प से डाप् प्रत्यय होता है।

अतः मन्नन्तात् दामन् इति प्रातिपदिकात् स्त्रीत्वद्योतनाय डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम् इति सूत्रेण विकल्पेन डाप् प्रत्ययः भवति।


अहमेव वतइव... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।

अहमेव वतइव ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।


ततः पुरुषः वायौ विचरतः पक्षिणः, आरण्यकान् पशून्, ग्राम्यान् पशून् च सृष्टवान्।

फिर पुरुष ने वायु में विचरण करते हुए पक्षी, आरण्यक पशु और ग्राम्य पशून् उत्पन्न किये।


प्रसिद्ध उपनिषदों के मध्य ऋग्वेद के ऐतरेयोपनिषद में “प्रज्ञानं ब्रह्म” इस प्रकार का महावाक्य है।

प्रसिद्धानाम् उपनिषदां मध्ये ऋग्वेदस्य ऐतरेयोपनिषदि “प्रज्ञानं ब्रह्म" इति महावाक्यं विद्यते।


ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

इसलिए यह अत्यन्त प्रकाशमान होता है।


ಐದನೇ ಲಿಂಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅರ್ಥವಾದ.

पञ्चमं लिङ्गं भवति अर्थवादः।


अन्तिम प्रपाठक का क्या नाम है?

ಅಂತಿಮ ಪ್ರಪಾಠಕರ ಹೆಸರೇನು?


विशेष्येण इति तृतीयैकवचनान्तं ।

ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


ಯಾವುದಾದರು ಭಾಷೆಯು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಆಗ ಆ ಭಾಷೆಯ ಜ್ಞಾನವು ವ್ಯಾಕರಣ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

यदा कापि भाषा व्यवहारातीततां प्रयाति तदा तस्या भाषायाः ज्ञानं व्याकरणमन्त्रेण न प्रतिपत्तुं शक्यं भवति।


कितने प्रकार के उपनिषद् थे?

ಎಷ್ಟು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಿದ್ದವು?


हिरण्यगर्भः अशेषब्रह्माण्डस्य अधिकारी प्रथमः जीवः।

हिरण्यगर्भ अशेष ब्रह्माण्ड का अधिकारी सबसे पहला जीव है।


१०. प्रज्ञानम् इत्यत्र ल्युट् कस्मिन् अर्थ?

10. प्रज्ञानम् यहाँ पर ल्युट् किस अर्थ में है?


सम्प्रति प्रचलिता अथर्वसंहिता गोपथब्राह्मणं च अस्या एव शाखायाः वर्त्तते।

आजकल प्रचलित अथर्व संहिता और गोपथ ब्राह्मण इसी ही शाखा के है।


ಈ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಸದಾನಂದಯೋಗೀಂದ್ರರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕಃ ತು ಜ್ಞಾತೃಜ್ಞಾನಾದಿವಿಕಲ್ಪಲಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುನಿ ತದಾಕಾರಾಕಾರಿತಾಯಾಃ ಚಿತ್ತವೃತ್ತೇಃ ಅತಿತರಾಮ್ ಏಕೀಭಾವೇನ ಅವಸ್ಥಾನಮ್" ಅಂದರೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಜ್ಞಾತೃಜ್ಞಾನಲಯಾದಿಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ತದಾಕಾರಕಾರಿತದಿಂದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಒಂದಾಗುವುದನ್ನು ಅವಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.

उच्यते च वेदान्तसारे सदानन्दयोगीन्द्रेण - “निर्विकल्पकः तु ज्ञातृज्ञानादिविकल्पलयापेक्षया अद्वितीयवस्तुनि तदाकाराकारितायाः चित्तवृत्तेः अतितराम् एकीभावेन अवस्थानम्” इति। अस्मिन् समाधौ ज्ञातृज्ञानज्ञेयादिभेदबुद्धेः लयो भवति, अखण्डाकाराकारिता चित्तवृत्तिश्च अवतिष्ठते।


सायणाचार्य के अनुसार कर्मफल को यह उसका अर्थ होता है।

सायणाचार्यमतेन कर्मफलम् तदर्थो भवति।


और उन मन्त्रों में पर्जन्यदेवता को उद्दिश्य करके अनेक प्रार्थना की गई है।

तेषु च मन्त्रेषु पर्जन्यदेवताम् उद्दिस्य विविधाः प्रार्थनाः विहिताः ।


और आठ भागो में प्रत्येक भाग में आठ अध्याय है।

अष्टसु च भागेषु प्रत्येकम् अष्टौ अध्यायाः सन्ति।


इसके बाद पौर्वशाला इसका “यचिभम्'' इसमें भ संज्ञा होने पर ““यस्थेति च'' इस सूत्र से जसंज़्क आकार का लोप होने पर पौर्वशाल् अ होने पर सर्वसंयोग होने पर निष्पन्न पौर्वशालशब्द के प्रातिपदिकत्व से इसके बाद सु विभक्ति कार्य होने पर पौर्वशालः रूप सिद्ध होता है।

ततः पौर्वशाला इत्यस्य  "यचि भम्" इत्यनेन भसंज्ञायां "यस्येति च" इति सूत्रेण भसंज्ञकस्य आकारस्य लोपे पौर्वशाल् अ इति जाते सर्वसंयोगे निष्पन्नस्य पौर्वशालशब्दस्य प्रातिपदिकत्वात् ततः सौ विभक्तिकार्ये पौर्वशालः इति रूपं सिद्धम्।


ವಾಕ್ ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಹೊರಹೋದ ಯಾವ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿ ಉಪಹಿತ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಶಬ್ದಗಳ ವ್ಯವಹಾರವು ಆಗುತ್ತದೆ.

वाक् इन्द्रिय के ह्वारा निर्गत जिस अन्तःकरणवृत्युपहित चैतन्य से शब्दों का व्यवहार होता है।


१०. भागत्यागलक्षणा नाम किम्?

10. भागत्याग लक्षणा किस प्रकार की होती हे?


ऋग्वेदस्य ८/३/२१-२४ मन्त्रस्य देवता सवनुक्रमण्यां पाकस्थामाकौरयाणस्य दानस्तुतिः कथिता।

ऋग्वेद के ८/३/२१-२४ मन्त्र का देवता सर्वानुक्रमणि में पाकस्थ कौरायाण की दानस्तुति कही है।


स्यान्तस्योपोत्तमं च इस वार्तिक से स्यान्तस्य इस पद ग्रहण से।

"ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯೋಪೋತ್ತಮಂ ಚ" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ 'ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯ' ಎಂಬ ಪದಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ.


अथर्ववेदस्य 'क्षत्रवेदः' इति नामकरणस्य इदम् एव कारणम् अस्ति।

ಅಥರ್ವವೇದದ 'ಕ್ಷೇತ್ರವೇದ' ಎಂಬ ನಾಮಕರಣದ ಕಾರಣ ಇದೆ ಆಗಿದೆ.


मन्त्रेषु यदुक्तं तदेव साररूपेण उच्यते ।

मन्त्रो में जो कहा गया है उसको साररूप से कहा गया है।


अतः प्रकृतसूत्रेण अस्मिन् मन्त्रे ऐकश्रुत्यं विधीयते।

अतः प्रकृत सूत्र से इस मन्त्र में एकश्रुति का विधान है।


ಇದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.

इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।


यदि अयं प्राणः आत्मा भवेत् तर्हि सुषुप्तिकालेपि तस्य जागरणात् चौरेण चौर्यादिकं न कुर्यात्।

यदि यह प्राण आत्मा होता तो सुषुप्ति काल में इसके जागने से चोरादि चोरी आदि कार्य नहीं कर सकते।


ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳು ಇವೆ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ "ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ" (೩/೧/೩) ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಇದೆ.

चतुर्षु वेदेषु चत्वारि महावाक्यानि सन्ति। ऋग्वेदे “प्रज्ञानं ब्रह्म" (३/१/३) इति महावाक्यम् अस्ति।


उश्मसि - वश् कान्तौ इस धातु से लट् प्रथमपुरुष बहुवचन।

उश्मसि - वश् कान्तौ इति धातोः लट् प्रथमपुरुषः बहुवचनम्।


“तद्धितार्थोत्तपदसमाहारे च" इस सूत्र का क्या अर्थ है?

"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?


२८. समाधौ वृत्तेः स्थितिविषये विद्यारण्यस्वामिना किमुक्तम्?

28. समाधि में वृत्ति के स्थितिविषय में विद्यारण्य स्वामी ने क्या कहा है?


कुत्सना इसका निन्दा यह अर्थ है।

कुत्सना इत्यस्य निन्दा इत्यर्थः।


क्रियाशक्ति विशिष्ट अन्तःकरण का तो नाश शरीर के विनाश होने पर होता है।

ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟದ ಅಂತಃಕರಣವಂತು ಶರೀರನಾಶದ ನಂತರವೇ ನಾಶವಾಗುವುದು.


ಆತ್ಮವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಜ್ಞಾನವೂ ಆಗುತ್ತದೆಂದು ವೇದಾಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

आत्मविज्ञान के द्वारा सभी का विज्ञान प्राप्त होता है इस प्रकार से वेदान्त प्रतिज्ञा करता है।


निश्चित रूप से यह इन अन्यतम परमनि:श्रेयससाधनत्व अवधारण होता है।

ಬೇರೆಯ ಪರಮನಿಃಶ್ರೇಯಸಸಾಧನತ್ವದ ಅವಧಾರಣೆಯು ಇವುಗಳಿಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.


ಮತ್ಸ್ಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- ಪುರೋಹಿತರು ಅಥರ್ವಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು.

मत्स्य पुराण का कथन है - पुरोहित अथर्व मन्त्र में और ब्राह्मण में निपुण होना चाहिए।


स चतनेषु अचेतनेषु च विविधरूपेण व्याप्तः अस्ति।

ಆ ಚೇತನ ಮತ್ತು ಅಚೇತನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಯಃ ಚ ಅಜ್ಞ್ ಚ (ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿಕ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞ್)  ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಜ್ಞ್, ಅದರಿಂದ ಶಾಂಜ್ಞರವಾದ್ಯಾಃ.

शार्ङ्गरवादयश्च अञ् च इति शार्ङ्गरवाद्यञ्, तस्मात् शार्ङ्गरवाद्यअः।


"ಉಪಮಿತಂ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾಪ್ರಯೋಗೆ" ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.

“उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे” इस सूत्र का उदाहरण दीजिये?


वह इस प्रकार से कोई भी पुरुष किसी भी विषय में मन का नियोग करता है।

ಅದು ಹೇಂದರೆ ಯಾರಾದರು ಒಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ.


ಈ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ - ಇಂದ್ರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾನವನು ಕೂಡ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

इस मन्त्र का यह अर्थ है - इन्द्र के बिना कोई भी मानवों को विजय प्राप्त नहीं करा सकता।


५३. द्वन्द्वसमासे पूर्वनिपातविधायकानि सूत्राणि लिखत?

53. द्वन्द समास में पूर्व निपात विधायक सूत्र लिखो?


सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ- ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


अत्र शार्ङ्गरव इति शब्दः शार्ङ्गरवादिगणे पठितः अस्ति।

ಇಲ್ಲಿ ಶಾಂಜ್ಞರವ ಶಬ್ದ ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿ ಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಲಾಗಿದೆ.


जुह्वति यहाँ पर  हु दानादानयोः इस धातु से लट्-लकार में प्रथम पुरुष का बहुवचन में झि प्रत्यय करने पर पूर्व के समान श्लु प्रत्यय करने पर पूर्व के समान हवित्व होता है।

जुह्वति इत्यत्र हु दानादनयोः इति धातोः लट्-लकारे प्रथमपुरुषस्य बहुवचने झिप्रत्यये पूर्ववत् श्लुप्रत्यये पूर्ववद् द्वित्वं भवति।


३३. "अव्ययं विभक्ति" इत्यादिसूत्रे वचनशब्दस्य प्रत्येकं कथमन्वयः?

33. “अव्ययं विभक्ति'' इत्यादि सूत्र में वचनशब्द का प्रत्येक का कैसे अन्वय हुआ है?


1. वेदान्त में अधिकारी का विवेक क्या होता है?

೧. ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಿವೇಕವು ಯಾವುದು ?


तस्य द्वितीयैकवचने रूपम् राजन्तम् इति।

उसका द्वितीया एकवचन में रूप राजन्तम् यह प्राप्त होता है।


सिद्धान्तसंहिताहोरारूपं स्कन्धत्रयात्मकम्।

ಸಿದ್ಧಾಂತ ಸಂಹಿತಾ ಹೋರಾರೂಪ ಸ್ಕಂಧತ್ರಯ ಆತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

अतः प्रत्यय ग्रहण परिभाषा से तिङन्त यह प्राप्त है।


विवधराजकर्मविषयकाणि अपि सूक्तानि अत्र प्राप्यन्ते।

ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಜಕರ್ಮದ ವಿಷಯಗಳ ಸೂಕ್ತಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ.


प्रत्यय: (1/1) यह अधि कार और परश्च यह अधिकार आ रहा है।

प्रत्ययः (१/१) इति अधिकारः परश्च इति अधिकारः च अत्र आगच्छति।


ಹೇ ಕ್ಷುರ ಇವನ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇದ ಎಂದರ್ಥ.

तुम इसकी हिंसा मत करो।


“पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे" इस सूत्र का क्या अर्थ है?

"ಪೂರ್ವಪರಾಧರೋತ್ತರಮೇಕದೇಶಿನೈಕಾಧಿಕರಣೇ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?


ಪ್ರಜ್ಞಾನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

प्रज्ञान शब्द से यहाँ पर चैतन्य को कहा गया है।


"बहुव्रीहौ सक्थ्यक्ष्णोः स्वाङ्गात् षच्" यह षच् प्रत्यय विधायक सूत्र है।

"बहुव्रीहौ सक्थ्यक्ष्णोः स्वाङ्गात् षच्" इति षच्प्रत्ययस्य विधायकम्।


೨೧. ಪರಮಪುರುಷಾರ್ಥ ಎಂದರೆ ಏನು?

२१. परमः पुरुषार्थः कः?


तत्र नित्यादिकर्माणि चित्तशुद्धये क्रियन्ते।

वहाँ नित्यादिकर्मो के द्वारा चित्त की शुद्धि को जाती है।


पूर्वपद परमा यह अन्तोदात्त है।

ಪೂರ್ವಪದ ಪರಮಾದಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿದೆ.


प्रपञ्चद्वयमप्येतत् सुषुप्तौ नास्ति।

ಪ್ರಪಂಚಗಳೆರೆಡೂ ಸುಷುಪ್ತಿಗಳಲ್ಲ.


7. आकूत्या इत्यस्य कोऽर्थः।

೭. ಅಕ್ರೂತ್ಯಾ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?


कृणुध्वम् - आत्मनेपदिनः कृधातोः लोटि मध्यमपुरुषबहुवचने ।

कृणुध्वम् - आत्मनेपद कृधातु से लोट मध्यमपुरुषबहुवचने में।


ತಪನಾಃ - ತಪ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.

तपनाः - तप् - धातोः ल्युटि प्रथमाबहुवचने ।


तेषु पुरुषसूक्तमतिप्रसिद्धमिति वेदविदो वदन्ति।

उनमें पुरुषसूक्त अतिप्रसिद्ध है।


किं छन्दःसूक्तम्?

छन्द सूक्त क्या है?


ಸೂರ್ಯಮಂಡಲ ಪುರುಷ ಅಂದರೆ ಆತ್ಮರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

सूर्यमण्डलान्तः पुरुषम् आत्मरूपं ज्ञात्वा एव मुक्तिः।।


अनेन सूत्रेण नञ्तत्पुरुषसमासो विधीयते ।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಅವುಗಳಿಘೇ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹೇಳಿದ ಕಾರ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ , ವೇದದಲ್ಲಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತದೆ .

तेन प्रकृतसूत्रेण विहितं कार्य लोके अपि भवति वेदे अपि भवति।


ಈ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಠವಾಗುತ್ತದೆ ಪಾಣಿನಿಯು ಈ ಗ್ರಂಥದ ಲೇಖಕನಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

अनेन उल्लेखेन स्पष्टः भवति यत् पाणिनिः अस्य ग्रन्थस्य लेखको नास्ति।


किञ्च अयं काश- शब्दः धान्यवाची।

ಆದರೆ ಈ ಕಾಶ ಶಬ್ದವು ಧಾನ್ಯವಾಚಿ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ .


ವ್ಯದಧುಃ - ವಿ ಪೂರ್ವಕ ಧಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ನಿಷ್ಫನ್ನವಾತ್ತದೆ.

व्यदधुः - वि पूर्वक धा धातु से लङ् लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप निष्पन्न होता है।


"ಸರ್ವ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮ" (ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಶದ್ ೩.೧೪.೧), "ಅತ್ಮೈವೇದಂ ಸರ್ವ" (ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್ ೭.೨೫.೨), "ಬ್ರಹ್ಮೈವೆದಮಮೃತಮ್" (ಮುಂಡಕೋಪನಿಷದ್ ೨.೨.೧೧), "ಸದೇವ ಸೋಮ್ಯ ಇದಮಗ್ರ ಅಸೀತ್" (ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್ ೩.೨.೧), "ತತ್ವಮಸಿ" (ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್ ೬.೮.೭), "ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ" (ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೨.೫.೧೯) ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿಗಳು ವೇದಾಂತಗಳ ಪ್ರತ್ಯಗಭಿನ್ನದಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲೇ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.

“सर्व खल्विदं ब्रह्म” (छान्दोग्योपनिषद् 3. 14.1) , “ आत्मैवेदं सर्व” (छान्दोग्योपनिषद् 7.25.2) , “ ब्रह्मैवेदममृतं” (मुण्डकोपनिषद् 2.2.11), “ सदेव सोम्य इदमग्र आसीत्” (छान्दोग्योपनिषद् 3.2.1), “तत्त्वमसि” (छान्दोग्योपनिषद् 6.8.7), “ अयमात्मा ब्रह्म” (बृहदारण्यकोपनिषद् 2.5.19) इत्यादि श्रुतियाँ वेदान्तों में प्रत्यगभिन्न एक ही ब्रह्म में तात्पर्य को दिखाती है।


इस सूत्र में दो पद है।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.


ದೇಹದ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯವು ಅನ್ನದ ವಿಕಾರತ್ವದ ಕಾರಣವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

देहस्य वृद्धिः क्षयश्च भवतः अन्नविकारत्वात्।


देवदर्शस्य चत्वारः शिष्याः आसन् - ब्रह्मवलिः पिप्पलादः शौष्कायणिः अथवा शौक्लायनिः च।

ದೇವದರ್ಶ ನ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು - ಬ್ರಹ್ಮವಲಿ, ಪಿಪ್ಪಲಾದ, ಶೌಷ್ಕಾಯಣಿ , ಮತ್ತು ಶೌಕ್ಲಾಯನಿ.


' फिषोऽन्त उदात्तः' इति सूत्रात् अत्र उदात्तः इति विधेयस्वरबोधकं पदमनुवर्तते।

ಫಿಷೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ವಿಧೇಯ ಸ್ವರ ಬೋಧಕ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .


"ಧರ್ಮಾದಿಷ್ವನಿಯಮಃ" "ಅನೇಕಪ್ರಾಪ್ತಾವೇಕತ್ರ ನಿಯಮೋಽನಿಯಮಃ ಶೇಷೆ",  "ಋತುನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ಸಮಾಕ್ಷರಾಣಾಮಾನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ" "ಲಘ್ವಕ್ಷರಂ ಪೂರ್ವಂ" "ಅಭ್ಯರ್ಹಿತಂ ಚ", "ವರ್ಣಾನಾಮಾನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ", "ಭ್ರಾತುರ್ಜ್ಯಾಯಸಃ" ಇತ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವಪರ ನಿಪಾತ ಬೋಧಕ ವಾರ್ತಿಕವಾಗಿದೆ.

"धर्मादिष्वनियमः" "अनेकप्राप्तावेकत्र नियमोऽनियमः शेषे", "ऋतुनक्षत्राणां समाक्षराणामानुपूर्व्यण" "लघ्वक्षरं पूर्वम्" "अभ्यर्हितं च", "वर्णानामानुपूर्व्यण", "भ्रातुर्ज्यायसः" इत्यादि पूर्वपर निपात बोधक वार्तिक है।


ಪರಮಾತ್ಮನ ಜೀವ ಭಾವವನ್ನು ಉಪಾಧಿಯಿಂದಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

परमात्मा का जीव भाव उपाधि के द्वारा कहा गया है।


"प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः" इति परिभाषया षष्ठी इत्यनेन षष्ठ्यन्तं सुबन्तमिति लभ्यते।

"ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣೆ ತದಂತಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ" ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮ ಅರ್ಥ ಆಗುವುದರಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.


तुम निडर बाज के समान निन्यानवे नदियों को पार करके चले गए।

यत् यस्मात् कारणात् त्वं नव च नवतिं च स्रवन्तीः एकोनशतसङ्ख्यकाः प्रवहन्तीर्नदीः प्राप्य रजांसि तत्रत्यान्युदकानि अतरः तीर्णवानसि।


ततश्च "उपसर्जनं पूर्वम्" इति सूत्रेण तस्य पूर्वं प्रयोगः भवति।

ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ "ಉಪಸರ್ಜನಂಪೂರ್ವಮ್" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.


इतः अन्यः कोऽपि मार्गः मृत्युराहित्याय नास्ति।

ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವು ಇಲ್ಲ.


ते च प्रत्ययाः "तद्धिताः" इत्यधिकारबलात् तद्धितसंज्ञका भवन्ति।

और वे प्रत्यय “तद्धिताः" इस सूत्र के अधिकार बल से तद्धितसंज्ञक होती है।


ಥರ್ವ- ಧಾತುವು ಕುಟಿಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾವಾಚಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

थर्व'-धातुः कुटिलता अर्थ में तथा हिंसावाचक है।


अग्नीषोमाभ्याम् उभाभ्यां देवताभ्याम् इन्द्रः वृत्रम् अवधीत्।

अग्नि और सोम इन दोनों देवताओं की सहायता से इन्द्र ने वृत्र का वध किया।


टिप्पणी - अग्मिमीळे अग्नि से याचना करता हूँ।

ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಬೇಡುತ್ತೇನೆ.


स्यान्तस्य उपोत्तमं च ये वार्तिक में आये पदच्छेद है।

ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯ ಉಪೋತ್ತಮಂ ಚ ಎಂದು ವಾರ್ತಿಕದ ಪದವಿಭಾಗ.


हिरण्यगर्भ इत्येष मा मा हिंसीदित्येषा यस्मान्न जात इत्येषः॥ ३ ॥

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಇತ್ಯೇಷಾ ಮಾ ಮಾಂ ಹಿಂಸೀದಿತ್ಯೇಷಾ ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಜಾತ ಇತ್ಯೇಷಃ ।।೩।।


अर्थात् अधिकारी का अधिकार कहाँ किस वस्तु में कितना होना चाहिए।

अर्थाद् अधिकारिणः अधिकारः कुत्र, कस्मिन् विषय इति।


ಸಹ ತೇ ಪುತ್ರಃ ಸೂರಿಭಿಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಈ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಓದಲಾಗಿದೆ.

सह॑ ते पुत्र सूरिभिः इत्यादि में सह यह अन्तोदात्त होने से यहाँ पढ़ा गया है।


अन्य रूपों की सिद्धि प्रक्रिया अजन्त स्त्रीलिङ्ग रमाशब्द के समान हैं।

ಅನ್ಯ ರೂಪಗಳ ಸಿದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಅಜಂತ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರಮಾ ಶಬ್ದದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇದೆ.


इसी प्रकार शकटि: यहाँ पर भी प्रकृत सूत्र से ही क्रम से स्वर वर्ण उदात्त होते हैं।

ಅದೇ ರೀತಿ ಶಕಟಿಃ ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ವರದ ವರ್ಣಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .


ಅವರಶಬ್ದವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ?

अवर शब्द किस सूत्र से आद्युदात्त है?


हमारे ऊपर घोरदुद्धष प्रभाव का प्रयोग नहीं करना।

घोरेण असह्येन मा अभिचरत मा गच्छत ।


त्रिधा बद्धो बृूषभो रोरवीति महोदेवो मत्याम् आविवेश।। इति।।

त्रिधा बद्धो वृषभो रोरवीति महोदेवो मर्त्याम् आविवेश।


न अस्मान् मृळत सुखयत च ।

ನಮಗೆ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ನೀಡು.


ಅದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಞಃ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಲೋಪವಾದ ನಕಾರದಿಂದ ನಞಃ ಎಂಬ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.

उससे इससे नञ के अन्वय से लुप्तनकार से नञः तात्पर्य होता है।


ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಗಳನ್ನು.

अग्निहोत्र नित्यकर्म होते हैं।


यद्यपि स समग्रब्रह्माण्डं व्याप्य तिष्ठति ।

ಯದ್ಯಪಿ ಅವನು ಸಮಗ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.


ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಯಾರು?

पर्जन्यसूक्त का ऋषि कौन है?


'करणाधिकरणयोश्च' (पा०सू० ३.३.११७) इससे करण में ल्युट् प्रत्यय किया।

'करणाधिकरणयोश्च' ( पा०सू०३.३.११७) इति करणे ल्युट्प्रत्ययः।


कृष्ण यजुर्वेद की मैत्रायणी शाखा का भी एक आरण्यक है, जो मैत्रायणीय उपनिषद्, इस नाम से विख्यात है।

ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿಯು ಒಂದು ಆರಣ್ಯಕವಿದೆ, ಯಾವುದು ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಉಪನಿಷತ್ತು, ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.


और तिङन्त से परे गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है।

ತಿಙಂತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


वृन्दारकनागकुञ्जरैः पूज्यमानम् सूत्रार्थः - पूज्यमानं सुबन्तं वृन्दारकनागकुञ्जरेः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह वा समस्यते, स  च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।

ವೃಂದಾರಕನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನಮ್ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪೂಜ್ಯಮಾನ ಎಂಬ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ವೃಂದಾರನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಎಂಬ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ನಿವೃತ್ತಚಿತ್ತಪುರುಷನ ಸುಖದುಃಖಶೀತೋಷ್ಣಪ್ರೇಮಘೃಣಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನಾತ್ಮವಸ್ತು ಧರ್ಮಗಳಿಂದ ಉದಾಸೀನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

सर्वतः निवृत्तचित्तः पुरुषः सुखदुःखशीतोष्णप्रेमघृणादिषु देहादिषु अनात्मवस्तुधर्मेषु उदासीनः भवति।


इनके क्रमशः उदाहरण है- कल्याणी पञ्चमाः, अन्तर्लोमः।

कल्याणीपञ्चमाः अन्तर्लोमः इत्यादीनि क्रमशः उदाहरणानि।


इस प्रकार से अन्तः करण मन तथा बुद्धि होती है।

मनः अन्तःकरणं भवति बुद्धिश्च।


ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

अतः प्रकृतसूत्रेण प्र इति गतिसंज्ञकः अनुदात्तः भवति।


इसमें चालीस अध्याय है।

ಇದು ನಲ್ವತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.


तत्र नपुंसकाद् इति पञ्चम्येकवचनान्तम् अन्यतरस्याम् इति च विकल्पार्थकम् अव्ययपदम्।

ಅಲ್ಲಿ ನಪುಂಸಕದಿಂದ ಎಂಬ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಇದರ ವಿಕಲ್ಪಾರ್ಥ ಅವ್ಯಯೀಪದವಾಗಿದೆ.


जब चित्त निर्मल हो जाता है तब उस प्रकार का शुद्ध चित्त ब्रह्मज्ञान के प्रति कारण होता है।

ಚಿತ್ತವು ಯಾವಾಗ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ರೀತಿಯಾದ ಶುದ್ಧ ಚಿತ್ತವು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


मम जन्म नास्ति, मम विनाशः नास्ति, अज्ञानं नास्ति, दुःखस्पर्शः नास्ति, नानात्वं नास्ति इत्येवं शिष्यस्य अपरोक्षानुभवो भवति।

मेरा जन्म नहीं होता है, मेरा विनाश नहीं होता हे, अज्ञान नहीं है, दुःखों का स्पर्श भी नहीं है, संसार में कुछ भी नानात्व नहीं है इस प्रकार से शिष्य को अपरोक्षानुभव होता है।


ಮನಸ್ಸಿನ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಅಂತರ್ಭಾವದಿಂದ ಬೇರೆ ವಿಚಾರದ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

चित्त के तथा अहङ्कार के इनके ही अन्दर होने से उन दोनों की अलग से विचार अपेक्षित नहीं होता है।


अनुभव निश्चयात्मक होता है।

अनुभवशच निश्चयात्मकः।


यागों का सामान्य परिचय यागों के सामान्यतः पांच प्रकार देखे जाते हैं- होम, इष्टि, पशु, सोम, और सत्र।

यागानां सामान्यतः पञ्च प्रकाराः दृश्यन्ते - होमः, इष्टिः, पशुः, सोमः, सत्रः च।


काम्यकर्मणः अपि फलम् अस्मिन् श्लोके स्पष्टम् उक्तम्।

और काम्य कर्म का भी फल इस श्लोक में कहा गया है।


किन्तु ऐतरेय ब्राह्मण में इस मत को समालोचित और खण्डित किया गया है।

ಆದರೆ ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿ ಖಂಡನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.


अत्र को जातः।

ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ?


वेदभागस्य सूचकः ब्राह्मणशब्दः कस्मिन् लिङ्गे भवति।

ವೇದಭಾಗದ ಸೂಚಕವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಯಾವ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?


फिर श्रोत्रमय कोश, चक्षुमय कोश, इसका नाम नहीं होता है।

ಆದರೂ ಶ್ರೋತ್ರಮಯ, ಚಕ್ಷುರ್ಮಯ ಎಂದು ಕೋಶದ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲ.


ऋग्वेद के दशममण्डल का एक सौ पच्चीसवाँ सूक्त वाक्-सूक्त है।

ऋग्वेदस्य दशममण्डलस्य पञ्चविंशत्यधिकैकशततमं सूक्तं वाक्-सूक्तम् अस्ति।


ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದಿಂದಲೂ ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.

किँ च ब्राह्मणग्रन्थाः सर्वथा गद्यात्मका एव भवन्ति।


ಟಾಪ್ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

टाप् प्रथमा एकवचनान्त पद है।


ಇದು ಇದರ ಒಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಹಿತವಾದ ಕರ್ಮಗಳ ವಿಧಿಯಿಂದ ಪರಿತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಇದು ಎರಡನೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಉಪರತಿಗೊಳ್ಳುವುದು.

एकः अर्थः। द्वितीयोऽपि अर्थोऽस्ति। स हि विहितानां कर्मणां विधिना परित्यागः इति,श्रवणादिव्यतिरिक्तविषयेभ्यः उपरतिः।


कुल्हाड़ी से जिस प्रकार वृक्ष काट दिया जाता है उसी प्रकार इन्द्र ने मेघ को मारा।

ಕುಲ್ಹಾಡಿಯಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮರವನ್ನು ಕಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಂದ್ರನು ಮೋಡವನ್ನು ಕೊಂದನು.


ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಅಂತರಂಗ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಈ ಗ್ರಂಥ ಯಜ್ಞಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಆಧಿಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ब्राह्मण के अन्तरङग परीक्षा से ज्ञात होता है कि ये ग्रन्थ यज्ञों के वैज्ञानिक, आधिभौतिक, तथा अध्यात्मिक विषयों का प्रतिपादन करता है।


इसमें रुचशब्द का अर्थ क्या है?

इत्यत्र रुचशब्दार्थः कः।


ವಿಭಕ್ತಿಪದವು ಅಧಿಕರಣಕಾರಕವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

विभक्तिपदम् अधिकरणकारकं बोधयति।


अन्वय - येन अमृतेन (मनसा) इद् भूतं भूवनं भविष्यत् सर्व परिगृहीतम्।

ಅನ್ವಯ - ಯೇನ ಅಮೃತೇನ (ಮನಸಾ) ಇದ್ ಭೂತಂ ಭೂವನಂ ಭವಿಷ್ಯತ್ ಸರ್ವಂ ಪರಿಗೃಹೀತ.


तिङन्ते च परे गतिसंज्ञकः अनुदात्तः भवति।

और तिङन्त से परे गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है।


ಅದರ ಪಾಪದ ನಿಮಿತ್ತದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದುಃಖವು ಫಲವು. ಜೀವನಾದಿನಿಮಿತ್ತಗಳಲ್ಲೂ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಗಳ ಅನಾಯಾಸದುಃಖವು ಜೀವನಾದಿ ನಿಮಿತ್ತಗಳ ಫಲವೇ ನಿತ್ಯಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳ ನೈಮಿತ್ತಿಕತ್ವಾವಿಶೇಷದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.

अथ तस्यैव पापस्य निमित्तस्य प्रायश्चित्तदुःखं फलम् , जीवनादिनिमित्तेऽपि नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःखं जीवनादिनिमित्तस्यैवय फलं प्रसज्येत नित्यप्रायश्चित्तयोः नैमित्तिकत्वाविशेषात्।


ಹಾಗೆಯೇ ಈ ವರ್ಷದಿಂದ ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಜಲ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅನ್ನ ಆದಿಗಳ ಖಾದ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

वैसे ही वह वर्षा द्वारा पृथिवी पर जलरूपवीर्य को धारण करता हुआ प्राणियो के लिए अन्न आदि खाद्य पदार्थो को उत्पन्न करता है।


सूत्र का अर्थ- देवतावाची शब्दों का जो दृन्द्वसमास उसमे भी एक साथ दोनों अर्थात् पूर्व और उत्तरपद को प्रकृत्ति स्वर होता है।

ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದೇವತಾ ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವೇ ಎರಡು ಒಟ್ಟಿಗೇ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರಗಳಾಗುತ್ತವೆ.


इसलिए जबतक चित्त में विक्षेप का कारण उपस्थित रहता है तब तक उपासना अर्थात् एकाग्रता का प्रयास कष्टकारी होता है।

अतः चित्तस्य विक्षेपस्य कारणं यावद् वर्तते तावद् उपासना अर्थात् एकाग्रतायाः प्रयासः कष्टाय कल्पेत।


ಸಾಧನ ಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾದ ಸಾಧನೆ ಶಮಾದಿ ಷಟ್ಕದ ಸಂಪತ್ತಿ. ಆ ಸಂಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಸಮಾಧಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.

साधन चतुष्टय में अन्यतम साधन शमादिषट्सम्पत्ति है तथा उस सम्पत्ति में अन्तिम समाधान है।


तेषां कृते जगतो निमित्तोपादानकारणे ब्रह्म इति प्रतिपादनीयं भवति।

उनके लिए जगत् का निमित्त तथा उपादान कारण ब्रह्म ही है इस प्रकार से प्रदिपादन करना होता है।


ಇಲ್ಲಿ ಕುಂಭಕಾರಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

अत्र कुम्भकारः इत्यादीनि उदाहरणानि।


जिसका यश सबसे विशाल है यह अर्थ है।

सर्वातिरिक्तयशा इत्यर्थः।


अत्र तक्षकस्येति षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य षष्ठ्यन्तेन सर्पस्येति सुबन्तेन प्राप्तः षष्ठीसमासः समानाधिकरणत्वात् प्रकृतसूत्रेण निषिध्यते।

ಇಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಕಸ್ಯ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದಿಂದ ಸರ್ಪಸ್ಯ ಈ ಸುಬಂತದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.


“पूजायाम्” यह पद सप्तम्येकवचनान्त है।

"ಪೂಜಾಯಾಮ್" ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


ಪೋಷಮ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ?

पोषम् यह रूप कैसे सिद्ध होता है?


ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತದ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಗಳಿಗೆ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ.

स्वरित से परे अनुदात्तों की संहिता में या एकश्रुति हो यह अर्थ है।


ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ "ದಿಕ್ಪೂರ್ವಪದಾದಸಂಜ್ಞಾಯಾಞಃ" ಇಲ್ಲಿ ತದ್ಧಿತದ ಜ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾದ "ತದ್ಧಿತೇಷ್ವಚಾಮಾದೇಃ" ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಇದರ ವೃದ್ಧಿ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

यहाँ प्रसङ्ग “दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः'' यह तद्धित ज प्रत्यय विधायक सूत्र “ तद्धितेष्वचायादेः' आदि अच की वृद्धिविधायक सूत्र प्रस्तुत किया गया है।


पादाभ्यां साकम्

ಪಾದಗಳೊಂದಿಗೆ.


इस यज्ञ में द्यूतक्रीडा, अस्त्रक्रीडा आदि का राजा के अन्य उचित विभिन्न क्रियाकलापों का विधान होता है।

यज्ञेऽस्मिन् द्यूतक्रीडा-अस्त्रक्रीडाप्रभृतीनां राजन्योचितविभिन्नक्रियाकलापानां विधानं भवति।


ततश्च एकैकः अपि विस्तरशः वर्णितः।

ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದರ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


इस सूत्र से पूर्वपद को प्रकृतिस्वर का विधान है।

अनेन सूत्रेण पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरः विधीयते।


दा दाने इस आकार युक्त धातु से ` आतो युक्चिण्कृतोः' इससे घज् प्रत्यय करने पर दायः यह रूप बनता है।

'ದಾ ದಾನೇ' ಎಂಬ ಆಕಾರಯುಕ್ತಧಾತುವಿಗೆ "ಆತೋ ಯುಕ್ಚಿಣ್ಕೃತೋಃ" ಎಂಬುದರಿಂದ 'ಘಞ್ -ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ "ದಾಯಃ" ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.


ಹೇಗೆಂದರೆ ಅದರ ಉಪಲಭಿಯು ಅಲ್ಲೇ. ಅಲ್ಲಿ ಗೀತಾವಚನವು ಪ್ರಮಾಣ - ಈಶ್ವರ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಹೃದದೇಶೇರ್ಜುನ ತಿಷ್ಠತಿ |

यतः तस्य तत्रैवोपलब्धिरस्ति। तत्र गीतावचनं प्रमाणम्- ईश्वरः सर्वभूतानां हृददेशेर्जुन तिषठति।


किञ्च निघण्टु-निरुक्तादि-ग्रन्थानाम् अनुशीलनेन ज्ञायते यत् कौरयाणपदस्य यास्केन कृतोऽर्थः कृतयानो भवति।

किन्तु निघण्टु-निरुक्त आदि-ग्रन्थों के अनुशीलन से जाना जाता है कि कौरायाण पद का यास्क के द्वारा किया अर्थ बनाये हुए यान होता है।


ಆದಮೇಲೆ "ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್" ಈ ಸಮಾಸವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದಾಗ ಅದರಿಂದ ಬೋಧ್ಯವಾದ ಶಾಕ ಜ್ಞಸ್ ಇದರ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ಅದರ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವಾದಾಗ ಶಾಕ ಜ್ಞಸ್ ಪ್ರತಿ ಹೀಗೆ ಆದಾಗ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಅವಯವದ ಸುಪ್ ನ ಜ್ಞಸ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಲುಕ್ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಶಾಕಪ್ರತಿ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದ ಸೌ ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಸು ಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಶಾಕಪ್ರತಿ ಈ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

ततः "प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्" इत्यनेन समासविधायकसूत्रे सुबित्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात् तद्बोध्यस्य शाक ङस् इत्यस्य उपसर्जनसंज्ञायां तस्य पूर्वनिपाते शाक ङस् प्रति इति जाते, समासस्य प्रातिपदिकत्वात् तदवयवस्य सुपः ङस्प्रत्ययस्य लुकि निष्पन्नात् प्रातिपदिकात् शाकप्रति इत्यस्मात् प्रथमैकवचने सौ, अव्ययत्वात् सोर्लुकि शाकप्रति इति रूपं निष्पन्नम्।


देवाँ इति रूपं कथं स्यात्?

देवाँ यह रूप कैसे होता है?


लाट्यायनश्रौतसूत्रम्, द्राह्यायणञ्चेति

लाट्यायन श्रौतसूत्र, और द्राह्यायण।


सरलार्थ - हे मरुत, अन्तरिक्ष से हमारे लिए जल प्रदान करो।

ಸರಳಾರ್ಥ - ಹೇ ಮರುತ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ನಮಗಾಗಿ ಜಲವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡು.


5. सुषारथिरश्वा ... इत्यादिमन्त्र को पूर्ण करके व्याख्या कीजिए।

५. सुषारथिरश्वा ... इत्यादिमन्त्रं पूरयित्वा व्याख्यात।


इसके बाद पूर्वपठित पाठों में केवल आदि पाँच समासों का कैसे परिशील सेहत किया गया है इस पाठ में प्रस्तुत किया गया है।

ततः पूर्वतनेषु पाठेषु केवलादीनां पञ्चानां समासानां कथं परिशीलनं संवृत्तम् इति संक्षेपेण अस्मिन् पाठे प्रस्तुतम्।


ಜೂಜುಗಾರರ ತಾಯಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಋಣವನ್ನು ಕೇಳುವವರ ಹತ್ತಿರ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ನಾವು ಇವರನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲ, ನೀವು ಇವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಎಂದು.

पित्रादयः अस्मिन् विषये ऋणदातारं कथयति यत् वयम् एनं न जानीमः यूयम् एनं रज्ज्वा बद्ध्वा नयत ।


19. ब्रह्म ही सभी को प्रकाशित करता है यहाँ पर उपनिषद् वाक्य क्या है?

१९. ब्रह्म एव सर्वं प्रकाशयति इत्यत्र उपनिषद्वाक्यं किम्?


ಕೆಲವು ಮನುಷ್ಯರು ಅತ್ಯಧಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯರಾಗಿ ಸೇನೆಯ ಸಂಚಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಕೆಲವು ಧ್ಯಾನಾದಿಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

केचित् जनाः अत्यधिकं कार्यं सम्पादयितुं शक्नुवन्ति, महति युद्धे निर्भयं सेनाधिपत्यं कुर्वन्ति, केचित् ध्यानादिना अतीन्द्रियं ज्ञानं लभन्ते।


आत्मभावः आत्मनः स्वस्य भावः।

तथा आत्मभाव से तात्पर्य है आत्मा का स्वयं का भाव।


ಲುಪ್ತ-ಅಕಾರವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಚು-ಧಾತು ಎಂದರ್ಥ.

लुप्त-अकार विशिष्ट अञ्च् धातु यह अर्थ है।


प्रपञ्चहृदय-चरणव्यूह- सायणभाष्यादीनाम् उपोद्धातेषु यद्यपि शाखानां सङ्ख्या

प्रपञ्चहृदय, चरणव्यूह, सायणभाष्य आदि के उदाहरणों में यद्यपि शाखाओं की सङ्ख्या


ಆತ್ಮಾದಿಂದ ಆತ್ಮತತ್ವದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.

आत्मा से आत्मतत्त्व का निर्णय ही इसका मुख्य लक्ष्य है।


न कि उसका वास्तव स्वरूप।

ಆದರೆ ಅದರ ವಾಸ್ತವ ಸ್ವರೂಪವಲ್ಲ.


इस महान पुरुष आदित्य वर्ण पुरुष को जानो।

ಈ ಮಹಾನ್ ಪುರುಷ ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಣ ಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಌ.


उस स्थितिप्रज्ञ पुरुष के पास में ब्रह्मज्ञानमार्ग खुल जाता है।

तस्य स्थितप्रज्ञस्य पुरुषस्य सकाशे ब्रह्मज्ञानस्य मार्गः उन्मुक्तः भवति।


अपूर्वम् इत्यस्य अविद्यमानपूर्वम् इत्यर्थः।

अपूर्वम् इसका विद्यमान नहीं है पूर्व में यह अर्थ है।


ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಣಭೂತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.

इसीलिये वो समस्त प्राणियों का प्राणभूत है।


के ते देवा इत्यत्र आह।

वे कौन देव है, वो यहां बताया गया है।


ವೇದಾದಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುವ ಸ್ವರ್ಗದಂತಃ ಅನಿತ್ಯ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಎಂಬ ಶೃತಿಸ್ಮೃತಿವಚನಗಳ ಪ್ರಮಾಣತ್ವದಿಂದ ಇದೆ.

वेदादिशास्त्रतः ज्ञायमानः स्वर्गादिः अनित्यः कर्मजन्यत्वात् इत्यत्र श्रुतिस्मृतिवचनानि प्रमाणत्वेन सन्ति।


अतः प्रकृतसूत्रेण किरिकाणः इत्यत्र किरि इति अन्तोदात्तं भवति।

अतः प्रकृत सूत्र से किरिकाणः यहाँ किरि यह अन्तोदात्त होता है।


उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण होता है शाकप्रति।

उदाहरणम् - अस्य सूत्रस्योदाहरणं भवति शाकप्रति इति।


ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಜ್ಞಯಂಜ್ಞಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ, ಷ್ಯಜ್ಞಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತವಾದಾಗ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.

और सूत्रार्थ होता है- ञ्यङन्त प्रातिपदिक से, और ष्यङन्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर चाप् प्रत्यय होता है।


और इसका विग्रह होता है- शार्ङ्गरवः आदिः येषां ते शार्ङ्गरवादयः (शार्ङ्गरव आदि में है जिसमें-(शार्ङ्गरव )।

ಮತ್ತು ಇದರ ವಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ - ಶಾಂಜ್ಞರವಃ ಆದಿಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಶಾಂರ್ಜ್ಞರವಾದಯಃ (ಶಾಂಜ್ಞರವ ಆದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ - (ಶಾಂಜ್ಞರವ).


अपरस्मिन् पक्षे विपरीतं मतं प्रदर्श्यते।

ಮತ್ತೊಂದು ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿರುದ್ಧವಾದ ವಾದವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.


मायामरीच्युदकसमाः सन्ति।

ಮಾಯಾಮರೀಚ್ಯುದಕಸಮಗಳು ಇವೆ.


ये ही पुरुष अमृतत्व का तथा मुक्ति का स्वामी है।

अयमेव पुरुषः अमृतत्वस्य तथा मुक्तेरीशः।


सरलार्थः - सम्पूर्णः कालपरिणामः प्रकाशमानपुरुषात् उत्पन्नः।

सरलार्थ - सम्पूर्ण काल परिणाम प्रकाशमान पुरुष से ही उत्पन्न हुआ।


गुरुः निर्मलचित्ताय शमदमादिसम्पन्नाय शिष्याय ब्रह्मविद्याम् उपदिशति।

गुरु निर्मल चित्त शमदमादि सम्पन्न शिष्य के लिए ब्रह्म विद्या का उपदेश देता है।


अत्र पुरुषस्य आध्यात्मिककल्पनायाः एकं भव्यं निदर्शनं विद्यते।

ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯ ಒಂದು ಭವ್ಯ ನಿದರ್ಶನವು ಆಗಿದೆ.


उदाहरण- इस सूत्र का उदाहरण है - तुर्भ्य हिन्वानः इति।

उदाहरणम्- अस्य सूत्रस्य उदाहरणं भवति तुभ्यं हिन्वानः इति।


अत्र वस्-इत्यादेशः अनुदात्तं सर्वमपादादौ इत्यस्य अधिकारे भवति अतः वाकारोत्तरः अकारः अनुदात्तः।

ಇಲ್ಲಿ ವಸ್ ಎಂಬ ಆದೇಶವು "ಅನುದಾತ್ತಂ ಸರ್ವಮಪಾದಾದೌ" ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಕಾರವು ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


यथा सविता देवो जगति विहरति तद्वदक्षाणां संघ आस्फारे विहरतीत्यर्थः ।

जैसे सविता देव जगत में विचरण करता है उसी प्रकार पास उस जुआरियो के संघ में विचरण करता है।


और हमारा मन सर्वोत्तम गुण कर्म स्वभाव वाला और जो मन इन्द्रिय से पूर्व उसकी रचना हुई।

यच्च मनः अपूर्वं न विद्यते पूर्वमिन्द्रियं यस्मात्तदपूर्वम् इन्द्रियेभ्यः पूर्व मनसः सृष्टेः।


पर्जन्यः कान् विहन्ति ?

ಪರ್ಜನ್ಯನು ಯಾರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ?


जर्भुरीति - भुर् - धातोः यङ्लुकि लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।

ಜರ್ಭುರೀತಿ - ಭುರ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯಂಗ್ಲುಕ್ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.


वेदस्य शाखाभेदानुसारम् आहुतेः समयस्य भेदः कृतः वर्तते।

ವೇದದ ಶಾಖಾಭೇದಾನುಸಾರವಾಗಿ ಆಹುತಿಯ ಸಮಯದ ಭೇದವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


शब्दराशिः ज्ञानखनिश्च वेदः।

शब्दराशि और ज्ञान का खजाना वेद है।


उसको प्रकृत सूत्र से उस बलि शब्द के आदि स्वर अकार को उदात्त करने का विधान है।

ಅದನ್ನು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಬಲಿ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರವಾದ ಅಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ .


महिम्ना लौकिक रूप है।


अनयोः शाखयोः माध्यन्दिनशाखा सुप्रसिद्धा अस्ति।

ಈ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಶಾಖೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.


षडङ्गानि कानि।

छः अङ्ग कौन-कौन से हैं?


अक्षशौण्डः इत्यस्य विग्रहवाक्यं किम्?

ಅಕ್ಷಶೌಂಡಃ ಇದರ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವೇನಾಗುತ್ತದೆ?


इस प्रकार से हमारे साथ बहुत जन्मों में किए गये संस्कार होते हैं।

ಈ ರೀತಿಯ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಇವೆ.


आरण्याचार्यः कः?

आरण्य आचार्य कौन है?


ततश्च अत्र सूत्रार्थः भवति- अभि इत्युपसर्ग वर्जयित्वा अन्ये उपसर्गाः आद्युदात्ताः स्युः इति।

ಇದರ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಅಭಿ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅನ್ಯ ಉಪಸರ್ಗಗಳು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .


ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದಾ ಇದರ ಸ್ತುತಿ ದೇವತಾ ರೂಪದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

इस सूक्त में श्रद्धा की स्तुति देवतारूप से की गई है।


ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸಿವುದೇ ಅರ್ಥವಾದ.

प्रकरण में प्रतिपाद्य वस्तु की प्रतिपाद्य स्थल मे प्रशंसा करना अर्थवाद कहलाता है।


क्योंकि काम ही अनात्म का फल विषय होता है।

यतो हि कामः अनात्मफलविषयः।


तथा च परमात्मनः अधिदैवतं सविशेषाणि त्रीणि रूपाणि सन्ति।

परमात्मा के अधिदैवत सविशेष तीन रूप होते है।


स ऋग्वेदः सूक्त-मण्डलभेदेन द्विधा विभक्तः।

ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಂಡಲ ಎಂದು ಎರಡಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.


यतो हि अत्र अक्षशब्दः देवनार्थे प्रवर्तमानः अस्ति।

क्योंकि यहाँ अक्षू शब्द का दुत अर्थ में प्रयोग किया है।


धि चाज्यं चेत्येवमादिभोग्यजातं सर्वं सम्पादितमित्यर्थः।

दधि और घृत भोग्य पदार्थ बनाये।


वैदिकवाङ्गये अर्थप्रतिपादनाय अलङ्काराणां प्रयोजनं विद्यते।

ವೈದಿಕವಾಙ್ಮಯ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಅಲಂಕಾರಕಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.


ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಭೂಮಿಯು ಇದೆ ಎಲ್ಲಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದರ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ.

वहाँ केवल मनुष्य लोक की ही कर्म भूमि होती है जिसमें कर्म करनें पर धर्म तथा अधर्म उत्पन्न होते है।


अतः अयं समासः तृतीयातत्पुरुषः इत्यभिधीयते।

अतः यह समास तृतीयातत्पुरुषसमास कहा जाता है।


एकस्य अर्थस्य प्रतिपादकः इत्यर्थः।

ಒಂದು ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.


सूत्र अर्थ का समन्वय- अग्निमीळे यहाँ पर गति अर्थ की अगि धातु से 'धातो:' इस सूत्र के अनुसार से अकार उदात्त है।

ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ’ಅಗ್ನಿಮೀಳೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗತ್ಯರ್ಥಕವಾದ ಅಗಿ-ಧಾತುವಿಗೆ "ಧಾತೋಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅನುಸಾರಾವಾಗಿ ಅಕಾರ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


अद्वैतवेदान्तसिद्धान्ते तात्पर्यानुपपत्तिरेव लक्षणा।

अद्वैतवेदान्त सिद्धान्त मे तात्पर्य अनुपपत्ति ही लक्षणा होती है।


भले ही सृष्टि, स्थिति तथा लय, ब्रह्म से ही होते हैं।

यद्यपि सृष्टिस्थितिलयाः ब्रह्मण एव।


वैवस्वत- यम ने दिन, भूमि, समुद्र आदि के पास जाकर लोगों के मन परिवर्त्तन के लिये प्रार्थन की है - “यत् ते यमं वैवस्वतं मनो जगाम दूरकम्।

वैवस्वत-यम-दिव-भूमि-समुद्रादीनां पार्श्वगतानां जनानां मनसां परिवर्त्तनाय प्रार्थनाऽस्ति- 'यत् ते यमं वैवस्वतं मनो जगाम दूरकम्।


फिर भी वासनाओं का नाश तो नहीं होता है।

तथापि वासनानां नाशस्तु नास्त्येव।


उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है पौर्वशालः।

उदाहरणम् - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा पौर्वशालः इति ।


"ಸತ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಮನಂತಂ ಬ್ರಹ್ಮ" (೨.೧.೧) ಎಂಬ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ "ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಸ್ಮಾದಾತ್ಮನಃ ಸಂಭೂತಃ" (೨.೧.೧) ಎಂಬುದರ ಮೂಲಕ ಆತ್ಮದಿಂದ ಆಕಾಶದ ಉಪತ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म" (२.१.१) इति प्रकृत्य, "तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः" (२.१.१) इति आत्मनः आकाशोत्पत्तिः वर्णिता।


7 चित्त के विक्षेप का हेतु क्या होता हे?

೭. ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಹೇತುವು ಯಾರು ?


वेदाङ्गज्यौतिषस्य सम्मत्यां ज्यौतिषसमयः वेदाङ्गेषु मूर्धस्थानीयः अस्ति - यथा शिखामयूराणां नागानां मणयो यथा।

वेदाङ्ग ज्योतिष के मत में ज्योतिष का स्थान वेदाङ्गों में सबसे ऊचा स्थान है - यथा शिखामयूराणां नागानां मणयो यथा।


ಇಲ್ಲಿ ಯತ್ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ.

यहाँ यत् यह प्रत्यय है।


ಸೋಪಸರ್ಗಮ್ ಇದೂ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

सोपसर्गम् यह भी प्रथमान्त पद है।


वर्तमानकाले अपि अस्ति।

वर्तमान में भी है।


अस्मिन् विष्णुसूक्ते ऋषिः वदति सर्वत्र व्यापनशीलस्य विष्णोः वीरकर्माणि शीघ्रं वदामि।

इस विष्णुसूक्त में ऋषि कहते है की सभी जगह व्यापकशील विष्णु के पराक्रमो को शीघ्र कहते है।


ಇದರ ನಂತರ ವರ್ಣಸಮ್ಮೇಳನವಾದಾಗ ದಂಡಿನೀ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

इसके बाद पर वर्णसम्मेलन होने पर दण्डिनी रूप सिद्ध होता है।


೭. ಸಮಾಧಾನವೆಂದರೆ ಏನು ಎಂದು ಬರೆಯಿರಿ.

7 समाधान क्या होता है?


ಹೀಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದೆ.

एवम् अधिकारिलक्षणं सामान्यरूपेण प्रदर्शितम्।


समाहार वाच्य होने पर इस प्रकरण के उपकारक सूत्रों का वर्णन किया जाता है- संस्कृत व्याकरण-३४६ (पु्तक-१) ` व्याकरण -३४६ ( पुस्तक-१ ) (3.6 ) “तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारय'' ( 9.2.42 ) सूत्रार्थ-समानाधिकरण तत्पुरुषसमास कर्मधारय होता है।

ಸಮಾಹಾರೇ ವಾಚ್ಯೇ ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಉಪಕಾರಕ ಸೂತ್ರಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ - (೩.೬) ತತ್ಪುರುಷಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ.(೧.೨.೪೨) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಸಮಾನಾಧಿಕರಣವು ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


ಯಾವ ಜೂಜುಗಾರನು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯ ಮೇಎ ಕುಳಿತುಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನೇ ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಅಭಾವದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ.

जो जुआरी प्रातःकाल घोडे पर बैठकर जाता है वही शाम को कपड़ो के अभाव में व्याकुल होकर अग्नि के समीप रात्री व्यतीत करता है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಒಳಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.

अतः अयं तैजसः अन्तःप्रज्ञश्च भवति।


“द्वितीयाश्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः" इस सूत्र की व्याख्या करा हैं?

"ದ್ವಿತೀಯಾಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ" ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.


52. ಪಶ್ಚಾತ್ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ ಯಾವುದಾಗಿದೆ?

५२. पश्चादर्थे अव्ययीभावसमासस्य किम् उदाहरणम्?


ಅವನೇನಿಜಾನಸ್ಯ - ಅವಪೂರ್ವಕ ನಿಜ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಮಾಡಿದಾಗ.

अवनेनिजानस्य - अवपूर्वकात् निज्-धातोः शानचि।


ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.

इससे उदात्त स्वर का विधान है।


ಸ್ವರಿತಃ ವಾ ಅನುದಾತ್ತೇ ಪದಾದೌ ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.

स्वरितः वा अनुदात्ते पदादौ ये सूत्र में आये हुए पदच्छेद है।


सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ कर्ता में लोट् लकार है।

सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र कर्तरि लोट्लकारः अस्ति।


ಮನಸು ನಾಶವಾದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಂತೆ.

मन के विनष्ट हो जाने पर सबकुछ विनष्ट हो जाता है।


एवमादीनामन्तः इति च सूत्रस्यास्य पाठान्तरम्।

और एवमादीनामन्तः यह इस सूत्र का पाठान्तर है।


वेदान्तसारकारेण मननविषये उच्यते ।

वेदान्तसारकार के द्वारा मनन के विषय में कहते हैं।


वैसे हि रघुवंश में - 'स बभूव दुरासदः परैर्गुरुणाऽथर्वविदा कृतक्रियः'।

ಹಾಗೆಯೇ ರಘುವಂಶದಲ್ಲಿ -'ಸ ಬಭೂವ ದುರಾಸದಃ ಪರೈರ್ಗುರುಣಾಽಥರ್ವವಿದಾ ಕೃತಕ್ರಿಯಃ'.


ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮಲನಾಶದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಷೇಪನಾಶವು ಆಗುತ್ತದ್.ಎ

अत एव मलनाशे विक्षेपनाशः भवति।


साम्प्रतं समवाप्ता पाणिनीयशिक्षा प्राचीनशिक्षासूत्राणां साहाय्येन प्रणीता अभूद् इति बुधानां विचारः।

आजकल प्राप्त पाणिनीय शिक्षा प्राचीन शिक्षासूत्रों की सहायता से रचना की गई है ऐसा बुद्धिमानों का विचार है।


अस्यायमाशयः- प्रजापतेः मनसि इदं साम बृहत्कालपर्यन्तं निवसितम्।

ಇದರ ಅರ್ಥ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಮನದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮವನ್ನು ಬಹಳ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಇತ್ತು.


प्रकृतिस्वर यह कहने से समास होने से पहले जो स्वाभाविक स्वर था, समास करने के बाद भी वह ही स्वर रहता है।

ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರಃ ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಮೊದಲು ಯಾವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ವರವಿತ್ತೋ , ಸಮಾಸವಾದ ಮೇಲೆಯೂ ಆ ಸ್ವರವೇ ಇರುತ್ತದೆ.


ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೆಂದರೆ ಕರ್ಮಗಳ ಮತ್ತು ಆ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿವೆ.

और ब्राह्मण शब्द के विषय में जैसे कहा है - ब्राह्मणं नाम कर्मणस्तन्मन्त्राणां च व्याख्यानग्रन्थः।


ಇಲ್ಲಿ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

अत्र शतृप्रत्ययस्य ऋकारस्य इत्संज्ञा भवति।


यदि अस्तीत्युच्यते तर्हि अवश्यं सद्भवेत् नास्तीत्युच्यते चेत् अवश्यमसद्भवेत्।

ಇದೆಯೆಂದಾದರೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲವೆಂದರೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಅಸತ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ.


समासान्तटच्प्रत्ययस्य विधानाय इदं प्रवृत्तम्।

समासान्त टच् प्रत्यय के विधान यह प्रवृत्त हुआ है।


अग्निः तदेव कारणं ब्रह्मैव आदित्यस्तदेव वायुस्तदेव चन्द्रमास्तत् तदेव।

ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿ,ಸೂರ್ಯ,ವಾಯು,ಚಂದ್ರ ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.


सूर्य और इन्द्र अग्नि के रूप भेद मात्र है।

ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರು ಅಗ್ನಿಯು ರೂಪಭೇದಮಾತ್ರರು.


(२.२) द्विगुश्च सूत्रार्थः - द्विगुरपि तत्पुरुषसंज्ञकः भवति।

(೨.೨) "ದ್ವಿಗುಶ್ಚ" ಇದರ ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ದ್ವಿಗು ಇದು ಕೂಡ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.


अत्र षष्ठ्यन्तं समर्थेन सुबन्तेन समस्यते।

ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದ ಸಮರ್ಥದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.


अत्र ज्ञाने घटः ज्ञेयः।

इस ज्ञान में घट ज्ञेय होता है।


स एव द्यो ,अन्तरिक्षं भूमिं च स्थिरीकृतवान्, स्वर्गं स्तब्धीकृवान्, अन्तरिक्षे उदकं निर्मितवान् ।

उसी ने द्यु, अन्तरिक्ष और भूमि को धारण किया है, स्वर्ग को स्थिर करता है और अन्तरिक्ष में जल निर्मित किया।


ಈ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವ ಭೌತಿಕ ಪರ್ಜನ್ಯದ ಅಂದರೆ ಮೇಘದ ಮೂರ್ತ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

अयं पर्जन्यदेवः भौतिकस्य पर्जन्यस्य अर्थात् मेघस्य मूर्तरूपः।


ಈ ಪಂಚಕೋಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಅನಾತ್ಮಭೂತ ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಕೋಶಗಳ ಅಧ್ಯಾರೋಪವಾಗಿದೆ.

इन पञ्चकोशों के प्रतिपादन के द्वारा ही आत्मा में अनात्मभूत अन्नमयादि कोशों का अध्यारोप हुआ।


"ವಿಭಾಷಾ ಛಂದಸಿ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ವಿಭಾಷಾ’ ಪದಗ್ರಹಣೆಯು ಹೇಗೆ ?

विभाषा छन्दसि इस सूत्र में विभाषा इस पद का ग्रहण कैसे किया है?


यः पृथिव्याः भूमेः जनिता जनयिता स्रष्टा।

जो पृथिवी को उत्पन्न करने वाला है।


टचः टस्य "चुटू" इत्यनेन टकारस्य च "हलन्त्यम्" इत्यनेन इत्संज्ञायां "तस्य लोपः" इत्यनेन लोपे पञ्च गो अ धन इति स्थिते "एचोऽयवायावः" इत्यनेन गोशब्दावयवस्य ओकारस्य अवादेशे सर्वसंयोगे निष्पन्नात् पञ्चगवधनशब्दात् प्रक्रियाकार्ये सौ पञ्चगवधनः इति रूपम् ।

ಟಚಃ ಟ ಇದರ ಟಕಾರದ "ಹಲಂತ್ಯಮ್" ಇದರಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗಿ "ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ" ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪಂಚ ಗೋ ಅ ಧನ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ "ಏಚೋಯವಾಯಾವಃ" ಇದರಿಂದ ಗೋ ಶಬ್ದ ಅವಯವದ ಓಕಾರದ ಅವಾದೇಶವಾದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗದಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಪಂಚಗವದನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೌ ಪಂಚಹಗವಧನಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಬರುತ್ತದೆ.


अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।

इससे उदात्त स्वर का नियम करते हैं।


ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಇವರ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಕಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಾರೆ.

माता और इसके सम्बन्धि कष्ट को प्राप्त करते है।


एवं काशाः इति शब्दे अज्द्वयं वर्तते।

ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಕಾಶಾಃ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿವೆ .


शतुरनुमो नद्यजादी इस सूत्र से नद्यजादी इस प्रथमान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।

शतुरनुमो नद्यजादी इति सूत्रात् नद्यजादी इति प्रथमान्तं पदम् अनुवर्तते।


"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಸಮಾಹಾರ ವಾಚ್ಯದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?

“तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च" सूत्र के समाहार होने पर वाच्य का क्या उदाहरण है?


भारतीया वैदिकधर्मग्रन्था दर्शनानि च इदमेव प्रस्थानत्रयम् अवलम्बन्ते।

भारतीय वैदिक धर्म ग्रन्थ और दर्शन यह ही प्रस्थानत्रय का अवलम्बन करते है।


ततः 'सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे' इति सूत्रेण आमन्त्रिते पदे परे पूर्ववर्तिनः सुबन्तस्य पदस्य अङ्गवत्त्वम् अतिदिष्टम्।

वहाँ 'सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे' इस सूत्र से आमन्त्रित पद के परे पूर्ववर्ति सुबन्त पद का अडगवत्त के समान कार्य होता है।


शताब्द्यन्तरम् लौकिकच्छन्दसां विकासः पूर्वोक्तेभ्यः वैदिकच्छन्देभ्यः जातः इत्यपि स्मरणीयम्।

शताब्दियों के बाद लौकिक छन्दों का विकास पहले के वैदिक छन्दों से ही हुआ इस प्रकार याद रखना चाहिए।


वह सूर्य के समान तेज है।

ಅವನು ಸೂರ್ಯನ ಸಮಾನವಾದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಉಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.


(ಪ.ದ.೧.೩೦) ಸುಖ ದುಃಖಗಳ ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ ಭೋಗವು, ಮನುಷ್ಯಾದಿ ಶರೀರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಪುಣ್ಯಜನಕ ಮತ್ತು ಪಾಪ ಜನಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು.

(प.द्.१.३०) भोगाय सुखदुःखानाम् अनुभवाय, मनुष्यादिशरीराणि अधिष्ठाय कर्म पुण्यजनकानि पापजनकानि च कर्माणि कुर्वते।


ಐಶ್ವರ್ಯದ ಊರ್ಧ್ವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಾವು ವಾಣಿಯ ಮೂಲಕ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸೋಣ.

ऐश्वरस्य ऊर्ध्वस्थानं गमनाय वयं वचसा श्रद्धायाः स्तुतिं कुर्मः।


ಪ್ರತಿದಿವವೂ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸೋಮರಸದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬೆಳಗ್ಗೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ.

प्रत्येक दिन तीन बार सोमरस के निष्काशन का विधान है, प्रातः मध्याह्यण और सायंकाल।


ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವೇದವಿಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮಾನವನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಮತ್ತು ಪರರ ರಕ್ಷಣೆ ಮುಂತಾದ ಫಲವು ದೊರಕುವುದು.

ब्राह्मणैः वेदविधिम् अनुसृत्य यज्ञादिकं क्रियते, तेन च स्वर्गादिप्राप्तिः, मानवानां सुष्ठुतया जीवनं तथा प्राकृतिकदुर्योगादिभ्यः आत्मनः परेषां च रक्षणम्, इत्यादिरूपं फलं प्राप्यते।


चर्मणः समीपमिति लौकिकविग्रह चर्मन् ङस् उप इत्यलौकिकविग्रहे "अव्ययं विभक्ती"त्यादिना सूत्रेण अव्ययीभावसमासे उपचर्मन् इति शब्दः निष्पद्यते।

ಚರ್ಮಣಃ ಸಮೀಪಮ್ ಇತಿ ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಚರ್ಮನ್ ಜ್ಞಸ್ ಉಪ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ "ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತೀ" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಚರ್ಮನ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


निरुद्धाः - निपूर्वकात् रुध्-धातोः क्तप्रत्यये प्रथमाबहुवचने निरुद्धाः इति।

ನಿರುದ್ಧಾಃ - ನಿಪೂರ್ವಕರುಧ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಧಾಃ ಆಗುತ್ತದೆ.


५१. दन्तोष्ठम् इत्यत्र अन्यपदार्थस्य समाहारस्य प्राधान्यमस्ति, उभयपदार्थस्य च प्राधान्यं नास्ति।

51. दन्तोष्ठम् यहाँ अन्यपदार्थ के समाहार का प्राधान्य है, उभय पदार्थ का प्राधान्य नहीं है।


ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.

अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।


ಆಸಾಥೇ ಎಂಬ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

आसाथे ये रूप कैसे सिद्ध हुआ?


अयं पर्जन्यदेवः भौतिकस्य पर्जन्यस्य अर्थात् मेघस्य मूर्तरूपः।

यह पर्जन्यदेव भौतिक पर्जन्य का अर्थात् मेघ का मूर्तरूप है।


वाज्य  अक्षः - वाजी + अक्षः , क्षैप्रसन्धिः ।

ವಾಜ್ಯ ಅಕ್ಷ - ವಾಜೀ + ಅಕ್ಷ, ಕ್ಷೇಪ್ರಸಂಧಿ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂತ್ರಗಳ  ವಿದ್ವಾನರಿಂದ ಯಾವ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

अत मन्त्रो का विद्वानों द्वारा जो अर्थ किया गया है उससे भिन्न भी अर्थ हो सकता है।


और वे अङ्कुशिन, नितोदिन, विनाशिन, सन्तापदा, पुत्रतुल्यधनदा।

तानि च - अङ्कुशिनः , नितोदिनः , विनाशिनः , सन्तापदाः , पुत्रतुल्यधनदाः ।


उपसमिध् इति अव्ययीभावसमासस्य धकारस्य झय्त्वात् झयन्ताद् प्रस्तुतसूत्रेण विकल्पेन तस्मात् समासान्तः टच्प्रत्ययः भवति।

ಉಪಸಮಿಧ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ಧಕಾರದ ಝಯ್ ಆದಾಗ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅದರಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.


सगुणब्रह्मविषयक तथा निर्गुणब्रह्मविषय।

ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯ ಎಂದು.


ಇಲ್ಲಿ ಇಞ್-ಪ್ರತ್ಯಯವು ಞಿತ್ ಆದ್ದರಿಂದ "ಞ್ನಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.

अत्र इञ्प्रत्ययस्य ञिदित्त्वात् ज्नित्यादिर्नित्यम् इति सूत्रेण आद्युदात्तत्वे प्राप्ते प्रकृतवार्तिकेन अत्र अन्तस्य उदात्तस्वरः विधीयते।


ಊಜ್ಞ್ - ತಿಭ್ಯಾಂ ಮಿಲಿತಾಶ್ಚಾಪಿ ಸಂತ್ಯಷ್ಟೌ ಪ್ರತ್ಯಯಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್ ।।

ऊङ्-तिभ्यां मिलिताश्चापि सन्त्यष्टौ प्रत्ययाः स्त्रियाम्।।


द्विपदात्मक इस सूत्र में अक्ष्ण: अदर्शनात् यह पदच्छेद है।

ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ್ಣಃ ಅದರ್ಶನಾತ್ ಇವು ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.


ಮನವೇ ವೈವಸ್ವತಾಯ ತಾದರ್ಥ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ.

मनवे वैवस्वताय  तादर्थ्ये चतुर्थी।


5. मुण्डकोपनिषद् में कहा गया हैं कि “न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः।

೫. ಮುಂಡಕೋಪನಿಶತ್ತಿನಲ್ಲಿ " ನ ತತ್ರ ಸೂರ್ಯೋ ಭಾತಿ ನ ಚಂದ್ರತಾರಕಂ ನೇಮಾ ವಿದ್ಯುತೋ ಭಾಂತಿ ಕುತೋಽಯಮಗ್ನಿಃ |


उदात्त परे है जिससे वह उदात्तपरः, स्वरित परे है जिससे वह स्वरितपरः।

उदात्तः परं यस्मात् स उदात्तपरः, स्वरितः परं यस्मात् स स्वरितपरः।


किञ्च यश्चोत्तरम् उद्गततरम् उत्तरभाविनं सधस्थं सहस्थानं पुण्यकृतां सहनिवासयोग्यं भूरादिलोकसप्तकम् अस्कभायत् स्कम्भितवान् सृष्टवानित्यर्थः।

ಮತ್ತು ಯಾರು ಪ್ರಲಯದ ನಂತರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ ಪುಣ್ಯಕೃತ ಮನುಷ್ಯರೊಟ್ಟಿಗೆ ನಿವಾಸ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಭೂ ಆದಿ ಏಳು ಲೋಕಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.


अस्मिन्गीताशास्त्रे परमनिःश्रेयससाधनं निश्चितं किं ज्ञानं कर्म वा ।

इस गीता शास्त्र में परमनि:श्रेयस का साधन ज्ञान है अथवा कर्म या दोनों।


’ಛಂದಸಿ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಿಷಯಸಪ್ತಮೀ. ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

छन्दसि यहाँ पर विषय सप्तमी है, अतः छन्द विषय में ऐसा अर्थ प्राप्त होता है।


ವಾಕ್ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ (ಋಗ್ ೧೦/೧೪೫) ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಶೃಧಿ ಶ್ರುತ ಶ್ರದ್ದಿತ್ವಂ ತೇ ವದಾಮಿ ।

वाक्सूक्ते (ऋग् १०।१४५) कथितमस्ति- श्रुधि श्रुत श्रद्धिवं ते वदामि।


೧೪. "ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?

१४. "प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्" इति सूत्रेण किं भवति?


ಚ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.

च यह अव्यय पद है।


अमृत शाश्वत होने से।

अमृतेन शाश्वतेन ।


ಚೇತಃ - ಚಿದ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿಚ್ ಅಸುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಚೇತಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

चेतः - चिद - धातोः णिचि असुन्प्रत्यये चेतः इति रूपम्।


ಸಮಾಸವಾಗುವ ಪೂರ್ವಪದದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದದ ಅರ್ಥ ಉಭಯಪದಾರ್ಥವೇ ಆಗಿದೆ.

समस्यमानस्य पूर्वपदस्य उत्तरपदस्य चार्थ उभयपदार्थो भवति।


अस्य वर्णनं स बहून् अलङ्कारान् आश्रित्य कृतवान्।

ಇದರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.


'ಕರಣಾಧಿಕರಣಯೋಶ್ಚ' (ಪಾ.ಸೂ ೩.೩.೧೧೭) ಇದರಿಂದ ಕರಣದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.

'करणाधिकरणयोश्च' (पा०सू० ३.३.११७) इससे करण में ल्युट् प्रत्यय किया।


द्विपदात्मकमिदं सूत्रम्।

ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


"एकवचनं सम्बुद्धिः' इति सूत्रे निर्दिष्टस्य सम्बुद्धिश्ब्दस्य सम्बन्धः तु दूरात् इति प्रकृतसूत्रस्थेन पदेन भवितुं नार्हति।

"ಏಕವಚನಂ ಸಂಬುದ್ಧಿಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಬುದ್ಧಿಶಬ್ದದ ಸಂಬಂಧವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ’ದೂರಾತ್’ ಎಂಬ ಪದದ ಜೊತೆಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.


5.प्रजापतिसूक्तं कस्मिन् वेदे अन्तर्गतः भवति?

5. प्रजापतिसूक्त किस वेद के अन्तर्गत होता है?


और द्वितीय भाग में आठ अष्टक, चौसठ अध्याय और एक हजार सत्रह सूक्त हैं।

ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಷ್ಟಕಗಳು ೪೬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ೧೦೧೭ ಸಾವಿರ ಸೂಕ್ತಗಳು ಇವೆ.


ದೇವತೆಗಳು ಅಗ್ನಿಮುಖರೆಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ?

अग्निमुखा: देवाः इति क्यों कहा गया है ?


ಉಷಾ ದೇವಿಯ ಮೃದು ಭಾವನೆಗಳು, ಕಠಿಣ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಸ್ಪರ್ಶದ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

अत्र उषादेव्याः कोमलत्वस्य कृशाङ्गत्वस्य सितस्पर्शत्वस्य च तथा मनोरमं वर्णनं प्रदत्तं येन पाठकानां मनांसि सुतरां समुल्लसितानि भवन्ति।


तत्र गोष्ठजशब्दस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्, ब्राह्मणनामधेयस्य इत्यपि षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्।

ಗೋಷ್ಠಜಶಬ್ದಸ್ಯ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಮಧೇಯಸ್ಯ ಇದು ಕೂಡ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ  .


ये जो कुछ वर्तमान जगद् दिख रहा है, वो सब पुरुष का स्वरूप ही है।

यदिदं वर्तमानं जगद् भासते तत्सर्वं पुरुषस्वरूपमेव।


इस अध्याय का कथन है कि अग्निहोत्र से जिस देव के संतुष्टि का विधान है, अथवा देव को तृप्त करते है, वह देव जीव के अंदर ही विद्यमान है।

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕಥನವಾಗಿದೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಿಂದ  ಯಾವ ದೇವತೆಗಳ ಸಂತುಷ್ಟಿಯ ವಿಧಾನವಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ, ಆ ದೇವರು ಜೀವದ ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ.


ಭಾಸ್ಕರನು ಅವನ ಆಧಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

भास्कर उसके आधार करने पर ही निकलता है और प्रकाश देता है।


ಇಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಪಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅನುದತ್ತ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ.

यहाँ सुप्प्रत्यय को और पित्प्रत्यय को उद्देश्य करके अनुदात्त होने की विधि है।


ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಿಳಿದಿರುವ ಯಥಾರ್ಥವಾದ ವಾಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.

मन द्वारा जाने हुए चिन्तित तथ्यों को वाणी ही प्रकट करती है।


೧೦. ತತ್ಕೃತ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?

१०. तत्कृत इत्यस्यार्थः कः?


( वा. ६५४) वार्तिक का अर्थ - स्यान्त नामधेय का उपोत्तम उदात्त विकल्प से होता है।

(ವಾ. 654) ವಾರ್ತಿಕಾರ್ಥ - ಸ್ಯಾಂತ-ನಾಮಧೇಯದ ಉಪೋತ್ತಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.


जो पृथिवी सम्बद्ध अग्नि, वायु आदि का निर्माण किया।

यः पृथिवीसम्बद्धानि अग्निवाय्वादीनि निर्मितवान्।


वक्षति- वह्-धातोः लृटि स्यप्रत्यये यकारस्य छन्दसि लोपे वक्षति इति रूपम्।

ವಕ್ಷತಿ - ವಹ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೃಟ್ ಸ್ಯಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಯಕಾರದ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಲೋಪವಾದಾಗ ವಕ್ಷತಿ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.


तस्मात् प्रकृतसूत्रेण अत्र तिङन्तम् अनुदात्तं न भवति।

उसको प्रकृत सूत्र से यहाँ तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।


ಸೂಕ್ಷಶರೀರಗಳು ಹದಿನೇಳು ಅವಯವಗಳು ಲಿಂಗಶರೀರಗಳು ಎಂದು.

तब कहते हैं की सूक्ष्म शरीर सप्तदश अवयवों वाला लिङ्ग शरीर होता है।


೮. ನಾಷ್ಟ್ರಾಃ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?

8. नाष्ट्रा: यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?


ನಿತ್ಯಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

नित्यम् यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।


बिभृहि मा पारयिष्यामि त्वेति कस्मान्मा पारयिष्यसीत्यौघ इमाः सर्वाः प्र॒जा नितद्र्वोढा ततस्त्वा पारयितास्मीति कथं ते भृतिरिति॥ २॥

बिभृहि मा पारयिष्यामि त्वेति कस्मान्मा पारयिष्यसीत्यौघ इमाः सर्वाः प्र॒जा निर्वोढा ततस्त्वा पारयितास्मीति कथं ते भृतिरिति॥ २॥


तेन 'अनुदात्तौ सुप्पितौ' इति सूत्रेण ङीप्प्रत्ययावयवस्य ईकारस्य अनुदात्तस्वरः विधीयते।

ಅದರಿಂದ "ಅನುದಾತ್ತೌ ಸುಪ್ಪಿತೌ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಙೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅವಯವದ ಈಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿವಕ್ಷಾ ಇರುತ್ತದೆ.


वह ही ब्रह्म सच्चिदानन्द स्वरूप होता है।

ಆ ಬ್ರಹ್ಮವು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.


ಮತ್ತೆ ಬೇರೆಡೆ ಓಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

फिर वह अन्यत्र दोड॒ता है,चला जाता है।


असि सत्यः यहाँ पर अस्-धातु से मध्यम पुरुष एकवचन में सिप् प्रत्यय करने पर अनुबन्ध लोप होने पर अस् सि इस स्थिति में 'तासस्त्योर्लोपः' इससे सकार के लोप होने पर अकार को उदात्त स्वर, और उससे परे स्वरित स्वर होता है।

"ಅಸಿ ಸತ್ಯಃ" ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಅಸ್'ಧಾತುವಿಗೆ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ 'ಸಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ'ವಾಗಿ, ಅದರ 'ಅನುಬಂಧಲೋಪ'ವಾಗಿ "ಅಸ್ ಸಿ" ಎಂದಿರುವಾಗ "ತಾಸಸ್ತ್ಯೋರ್ಲೋಪಃ" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಸಕಾರದಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೆ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು, ಅದರ ಮುಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.


सूत्रार्थः- छन्दसि दक्षिणस्य आदिः अन्तः च उदात्तः भवति।

सूत्र का अर्थ- छन्दस् में दक्षिण का आदि और अन्त उदात्त होता है।


ಅಂದರೆ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಅಧಿಕಾರವು ಎಲ್ಲಿ ? ಯಾವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಂದು.

अर्थाद् अधिकारिणः अधिकारः कुत्र, कस्मिन् विषय इति।


प्राणतः- प्रपूर्वकात् अन्-धातोः शतृप्रत्यये षष्ठ्येकवचने प्राणतः इति रूपम्।

ಪ್ರಾಣತಃ - ಪ್ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅನ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣತಃ ರೂಪವು ಸಿದ್ದಿಸುತ್ತದೆ.


क्षत्रियवैश्यौ तु पुरोहितेन इदं साधयतः स्म।

ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮತ್ತು ವೈಶ್ಯನು ಪುರೋಹಿತನಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.


ऐश्वर्ये इसका तत्पुरुषे इसके साथ अन्वय है।

ಐಶ್ವರ್ಯ ಇದು ತತ್ಪುರುಷದ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.


हे श्रुत विश्रुत सखे श्रुधि।

हे सखा सुनो।


“विभाषा छन्दसि' इस सूत्र से छन्द में विकल्प से एकश्रुति का विधान है।

"विभाषा छन्दसि" इति सूत्रेण छन्दसि विकल्पेन ऐकश्रुत्यं विधीयते।


द्विविधः, मन्त्ररूपो ब्राह्मणरूपश्चेति।

ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಮಂತ್ರ ರೂಪ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೂಪ.


द्वे अनुष्टुभौ।

दो अनुष्टुप्।


ಈಶೆ - ಈಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈಶ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

ईशे- ईश्-धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने ईशे इति रूपम्।


ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅಜ್ಞಾನಾವರಣದ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

तावद् अज्ञानावरणनाशो न भवति।


ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲೂ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದಲೇ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

अथर्ववेद में भी विष्णु से ही ऊष्णता प्रदातृत्व के रूप में विख्यात है।


उसी प्रकार से जीव भी संसार रूपी आवर्त में बहुत जन्मों को भोगकर के सत्कर्म के परिपाक होने से करुणानिधि परमकृपालु गुरु के द्वारा उद्धृत होकर के रक्षित होते है।

ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವಿಗಳು ಸಂಸಾರಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಕಳೆದು ಸತ್ಕರ್ಮಪರಿಪಾಕದಿಂದ ಕರುಣಾನಿಧಿಯಿಂದ ಪರಮಕೃಪಾಳುವಿನಿಂದ ಗುರುವಿನಿಂದ ಆದವುಗಳು ರಕ್ಷಣೆ ಆಗುತ್ತವೆ.


(क) अनुबन्धों के (ख) साधनचतुष्टय के (ग) शमादिषट्क सम्पत्ति में (घ) तात्पर्यनिर्णय लिङ्गों में 18. विवेक किसके अन्तर्गत होता है?

(ಕ) ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ (ಖ) ಸಾಧನಚತುಷಯಗಳಲ್ಲಿ (ಗ) ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ (ಘ) ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಯಾಕಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ. ೧೮. ವಿವೇಕವು ಎಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.


वेदस्य कति सम्प्रदायाः?

वेद के कितने सम्प्रदाय है?


देवता के सम्बन्ध में उन्होंने कहा है कि - मनुष्यों में जैसे पिता से ही पुत्र की उत्पत्ति है वैसे देवों में नहीं है।

ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತಂದೆಯಿಂದಲೇ ಮಗನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯೋ ಹಾಗೆ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ದೇವತಾವಿಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.


अपरकायः, अधरकायः इत्यादि इस सूत्र के उदाहरण है।

अपरकायः अधरकायः इत्यादीन्येतस्य सूत्रस्योदाहरणानि।


अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.


ಕತಮಕಠಃ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವಿದೆ.

कतमकठः यहाँ पर कर्मधारय समास है।


अत्र प्रशंसावचनैः इति तृतीयाबहुवचनान्तं पदम् , चेत्यव्ययपदम् ।

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಾಂಸಾವಚನೈಃ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಿದೆ, ಮತ್ತು ಚ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯಪದವೂ ಇದೆ.


तत्र प्रसङ्गतः तत्पुरुषसमासनिष्पन्नानां शब्दानां लिङ्गनिर्णायकानि सूत्राणि समासे विशिष्टादेशविधायकानि च सूत्राणि वर्णितानि ।

यहाँ प्रसङ्ग से तत्पुरुषसमास निष्पन्न शब्दों के लिङग निर्णायक सूत्रों को समास में विशिष्ट आदेश और विधायक सूत्रों का वर्णन किया गया है।


कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेत् शतं समाः|  २५०० वि पूर्वशतकम्।

ಕುರ್ವನ್ನೇವೇಹ ಕರ್ಮಾಣಿ ಜಿಜೀವಿಷೇತ್ ಶತಂ ಸಮಾಃ . ೨೫೦೦ ನೇ ಪೂರ್ವ ಶತಕದಲ್ಲಿ.


उपर्युक्त दोनों भाग के प्रथम भाग में ही बालखिल्य सूक्तों को छोडकर सम्पूर्ण यह ऋग्वेद संहिता में दस मण्डल, पचासी अनुवाक, दो हजार छः वर्ग हैं।

उपर्युक्तभागद्वयस्य प्रथमभागे हि बालखिल्यसूक्तानि विहाय सम्पूर्णायां ऋग्वेदसंहितायां दश मण्डलानि, पञ्चाशीतिश्चानुवाकाः, अष्टोत्तरद्विशतमिताश्च वर्गाः सन्ति।


ವಿಧ ವಿಧವಾದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೇ ಈ ಆಖ್ಯಾನದ ತಾಯಿಯಾಗಿದೆ.

विधि विधानों के अपने स्वरूप की व्याख्या ही इस आख्यान की माता है।


ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಭೇದಗಳಿವೆ?

अथर्ववेद में वर्णित विषयों के कौन कौन से भेद हैं?


और सूत्रार्थ आता है “'स्तोकान्तिदूरार्थवाची कृच्छ्रशब्द और पञ्चम्यन्त सुबन्त को क्तान्त प्रकृतिक सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।

ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥವಾಚಕವಾದ ಕೃಚ್ಛ್ರ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಕೃತಿಕದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.


पद से परे हो किन्तु पाद के आदि में वर्तमान नहीं है जो आमन्त्रित पद, उन सभी पद को अनुदात्त स्वर होता है यह सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है।

ಪದದ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಮತ್ತು ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಆಮಂತ್ರಿತಪದ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಗೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ, ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.


2. अच्छा वद तवसं ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।

२. अच्छा वद तवसं ..... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।


सूत्रावतरणम्- एवादीनां शब्दानाम् अन्त्यस्य स्वरस्य उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्।

सूत्र का अवतरण- एव आदि शब्दों के अन्त्य स्वर का उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की हेै।


(१.२.४०) सूत्रार्थः-उदात्तस्वरितौ परौ यस्मात्तस्य अनुदात्तस्य सन्नतरः स्यात्।

( १,२.४० ) सूत्र का अर्थ- उदात्तस्वरितौ परौ यस्मात्तस्य अनुदात्तस्य सन्नतरः स्यात्।


ಇದರಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ನಪುಂಸಕತ್ವ ವಿಧಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.

अनेन अव्ययीभावसमासस्य नपुंसकत्वं विधीयते।


आरण्यकं विज्ञानस्य, विशिष्टज्ञानस्य, अध्यात्मज्ञानस्य वा बोधको ग्रन्थोऽस्ति, इत्यपि अनेन ज्ञायते।

आरण्यक विज्ञान के विशिष्ट ज्ञान का अथवा अध्यात्म ज्ञान का बोधक ग्रन्थ है यह भी इससे ही जाना जाता है।


अतो देहादिभिः भेदेन विद्यमानस्य अद्वैतब्रह्मणः विषये निरन्तरं चित्तवृत्तिरेव निदिध्यासनम् इति वेदान्तसारकर्तुः सदानन्दयतेः अभिप्राय इति स्पष्टम्।

ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹಾದಿಗಳ ಭೇದದಿಂದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುವ ಅದ್ವೈತಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸ ಎಂದು ವೇದಾಂತಸಾರದ ಕರ್ತೃ ಸದಾನಂದರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.


एवं जपे प्रयुङ्क्तानां मन्त्राणामपि ऐकश्रुत्यं न भवति।

इसी प्रकार जप में प्रयुङ्क्त मन्त्रों की भी एकश्रुति नहीं होती है।


कीदृशं त्वाम्।

ಆ ಅಗ್ನಿಯು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ್ದಾಗಿದೆ.


ಆ ಮನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು (ಅಂತವಸಸರ್ಪ) ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಸರ್ಪಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದರು.

वह मनु समय के अनुसार उस उस काल में नीचे की और लौटने लगे (अन्तवससर्प) नीचे की और सर्पण करने लगे।


निदिध्यासनमेव यदि समाधिः न स्यात् तर्हि निदिध्यासनात् परं सङ्घतिनिर्देशं विना साक्षात् समाधेः आलोचनम् अप्रासङ्गिकोपन्यास एव स्यात्।

निदिध्यासन ही यदि समाधि नहीं हो तो, निदिध्यासन के बाद सङ्गति निर्देश के बिना साक्षात् समाधि के आलोचन का अप्रसङ्ग हो जाता है।


कीदृशं ज्ञानम् अज्ञानस्य नाशकम् |

किस प्रकार का ज्ञान अज्ञान का नाशक होता है?


वाणी को अपने पक्ष में लाने के लिए किस किसने प्रयत्न किया?

वाचं स्वपक्षे आनेतुं के प्रयत्नं कृतवन्तः?


मनुष्य जैसे कर्मादि करते हैं, वेद में देवों के भी कर्मादि वर्णित हैं।

ಮನುಷ್ಯರು ಹೇಗೆ ಕರ್ಮಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವರೋ, ವೇದದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಕರ್ಮಾದಿಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.


सूर्य चन्द्रादी को कक्ष में घुमने से कौन नियन्त्रित करता है ?

सूर्यचन्द्रादीनां कक्षे आवर्तनं केन नियन्त्र्यते ?


5 उपक्रमोपसंहारौ उदाहरणेन प्रतिपादयत।

೫. ಉಪಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಉಪಸಂಹಾರ ಇವುಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ.


इस सूत्र में दो पद हैं।

सूत्रेऽस्मिन् पदद्वयम् अस्ति ।


अतः इदं आमन्त्रितं वर्तते।

ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಆಮಂತ್ರಿತಪದವಾಗಿದೆ.


ये दोनों युग्म रूप से मित्रावरुण कहलाता है।

ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ’ಅನುದಾತ್ತಾನಾಮ್’ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ, ಎರಡು ಅನುದಾತ್ತಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಅಧಿಕ ಅನುದಾತ್ತಗಳಿಗೆ , ಎಂದು.

अतः अनुदात्तानाम् इत्यस्य अर्थः अनुदात्तस्य अनुदात्तयोः अनुदात्तानां वा इति।


अतः विषयेण सह शास्त्रस्य बोद्ध्यबोधकभावसम्बन्धः।

ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷಯದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೋಧ್ಯಬೋಧಕಭಾವಸಂಬಂಧ.


अङ्गिरोधारा आभिचारिकैः कर्मभिः सह सम्बद्धाऽस्ति।

अङ्गिरा धारा का आभिचारिक कर्मों के साथ सम्बद्ध है।


ಹಾಗೆಯೇ ಪರಂಪರೆ.

तथाहि परम्परा-


ಬೇರೆ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಪ್ರತಿ ಅತ್ಯಂತ ಆದರದ ಭಾವನೆಯು ಇದೆ.

अन्येषु मन्त्रेष्वपि ऋषीणां श्रद्धां प्रति अतीव पूज्या भवना वर्तते।


उपासकान् प्रति सः दयालुः, तेभ्यः महद्धनं ददाति।

ಉಪಾಸಕರೊಟ್ಟಿಗೆ ಅವನು ದಯಾಲು, ಅವರಿಗೆ ಬಹುಧನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.


ಪಾಠದಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಉತ್ತರ. ಯಜು.

पाठगत प्रश्नों के उत्तर। यजु।


इस सूत्र में दो पद हैं।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.


तस्य उपासकाः स्वर्गलोकं प्राप्नुवन्ति।

उसके उपासक स्वर्गलोक को प्राप्त करते है।


ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಾಯಾಂ ನಾಂತರಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಚತಿ ಈ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತದ ನಿಷೇಧವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

अत्र पूजायां नानन्तरम् इति सूत्रेण पचति इति तिङन्तस्य अनुदात्तत्वं न निषिध्यते।


दशमाध्याये आन्तराग्निहोत्रस्य साङ्गम् उपाङ्गम् इत्यादिकं वर्णितमस्ति।

ಹತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ  ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಅಂಗ ಸಹಿತ ಮತ್ತು ಉಪಾಂಗಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


ಇದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.

अनेन अनुदात्तस्वरः विधीयते।


इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान होता है।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.


ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಗಳ ನಾಶದಿಮ್ದ ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

ध्यान के द्वारा चित्त विक्षेपों के क्षय से चित्त की एकाग्रता होती है।


ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।


पूजनात्...इति सूत्रं पूरयत।

पूजनात्...इस सूत्र को पूर्ण कीजिए।


ದೇವತೆಗಳು ಸಾಕಾರರೋ ಅಥವಾ ನಿರಾಕಾರರೋ, ಶರೀರಿಗಳೋ ಅಥವಾ ಅಶರೀರಿಗಳೋ ಎಂಬ ವಿಷಯವಾಗಿ ನಾನಾ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ನಾನಾ ನಿರುಕ್ತಕಾರರು ನಾನಾ ಮತಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಸಲಾಗಿದೆ.

देवाः साकाराः निराकाराः वा, शरीरिणः अशरीरिणः वा इति विषये नानादर्शनेषु नानानिरुक्तकारेषु नानामतानि परिलक्ष्यन्ते।


सप्तमीतत्पुरुषस्य "सप्तमी शौण्डैः" इति विधायकं सूत्रम्।

ಸಪ್ತಮೀ ತತ್ಪುರುಷದ "ಸಪ್ತಮೀ ಶೌಂಡೈಃ" ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


वैयाकरण च असौखसूचिः च इति इस लौकिक विग्रह में वैयाकरण सु खसूचि सु इस अलौकिक विग्रह में कुत्स्यमानवाचक वैयाकरण सु सुबन्त को समानाधिकरण से खसूचि सु इससे सुबन्त के साथ तत्पुरुष संज्ञा होती है।

वैयाकरणश्चासौ खसूचिश्चेति इति लौकिकविग्रहे वैयाकरण सु खसूचि सु इत्यलौकिकविग्रहे कुत्स्यमानवाचकं वैयाकरण सु इति सुबन्तं समानाधिकरणेन खसूचि सु इत्यनेन सुबन्तेन सह तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति ।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.

सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्।


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.

अनेन सूत्रेण सहशब्दस्य सादेशो विधीयते।


उसका पुल्लिंग प्रथमाबहुवचन में भरन्तः यह रूप बनता है।

तस्य पुंसि प्रथमाबहुवचनम् भरन्तः इति।


उस युग में प्रजा ही राजा का चुनाव करती थी।

ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳೆ ರಾಜನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.


ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರವೆಂದರೇನು ?

सूक्ष्म शरीर क्या होता है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಪಿಹಿತ ಅಪಿಹಿತ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳಾಗುತ್ತವೆ.

उससे पिहितम् और अपिहितं ये दो रूप बनते है।


10. भागत्याग लक्षणा किस प्रकार की होती हे?

೧೦. ಭಾಗತ್ಯಾಗಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದರೇನು ?


“रथोऽपि गर्त उच्यते” (नि० ३।५) इति यास्क ने कहा।

"रथोऽपि गर्त उच्यते" (नि० ३।५) इति यास्कः।


उदिति गतिसंज्ञकं पदम् अभि इति गतिसंज्ञकात् पदात् परम् अस्ति।

उद् यह भी गतिसंज्ञक पद है, अभि इस गतिसंज्ञक पद से परे है।


ಸ್ವರಭೇದದಿಂದ ಅರ್ಥಭೇದವಾಗುತ್ತದೆ.

स्वरभेदे अर्थभेदो भवति।


ततः तदन्तविधिना गोऽन्ताद् इति समायाति ।

ಇದರ ನಂತರ ತದಂತವಿಧಿಯಿಂದ ಗೋ ಇದು ಅಂತದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.


“न च पुनरावर्तते ' इति श्रुति से उसको मित्र के समान माना गया है।

"ನ ಚ ಪುನರಾವರ್ತತೇ" ಎಂಬ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತನಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಹೇಗೆ ಆಧಿಹರಿ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಧಿ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪದದ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.

और यह सुस्पष्ट है कि अधिहरि इस पद में विद्यमान अधि इस पूर्व पद के अर्थ की प्रधानता हेै।


ಋಗ್ವೇದದ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರವೇನು?

ऋग्वेदस्य कल्पसूत्रं किम्?


ब्राह्मण यह ब्रह्म के व्याख्या परक ग्रन्थों के नाम है।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಬೇರೆ ಗ್ರಂಥಗಳ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.


इस आरण्यक में महाव्रत के पांचवे दिन में प्रयुक्त होने वाली महानाम्न ऋचा है।

अस्मिन् आरण्यके महाव्रतस्य पञ्चमे दिने प्रयोक्तव्या महानाम्न्यः ऋचः सन्ति।


सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्।

सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।


ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪಶುವನ್ನು ವಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

यज्ञ में पशु नहीं मारे जाते हैं।


ಇಂತಹ ವಿವೇಕದಿಂದ ಕೃತಕಗಳ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕಗಳಿಂದ ವಿರಾಗವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ईदृशविवेकाद् कृतकेभ्य ऐहिकामुष्मिकेभ्यो विरागः नितरां सम्भवति।


ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಮತದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಪಾಠವಾಗುವುದರಿಂದ "ಆರಣ್ಯಕ" ಈ ನಾಮಕರಣವು ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.

सायणाचार्य के मत में इस ग्रन्थ का अरण्य में पाठ होने से 'आरण्यक' यह नामकरण सार्थक ही हे।


द्युभिः यहाँ पर दिव्-शब्द से भिस् यह प्रत्यय है।

ದ್ಯುಭಿಃ ಇಲ್ಲಿ ದಿವ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ಭಿಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವಿರುತ್ತದೆ.


ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - 'ಪುಂಸಃ ಕರ್ಮ' ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ "ಗುಣವಚನಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಭ್ಯಃ ಷ್ಯಞ್ ಕರ್ಮಣಿ ಚ" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಪುಂಸ್- ಶಬ್ಧ'ಕ್ಕೆ 'ಷ್ಯಞ್- ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ "ಪೌಂಸಾನಿ" ಎಂಬ ಪದವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

सूत्र अर्थ का समन्वय- पुसः कर्म इस अर्थ में 'गुणवचनब्राह्मणादिभ्य: ष्यञ्‌कर्मणि च' इससे पुंस-शब्द से ष्यञ् प्रत्यय करने पर “पौंसानि' यह पद निष्पन्न होता है।


यथा-क्षुरं लक्षीकृत्य एकस्मिन् मन्त्रे उच्यते - 'स्वधिते नैनं हिंसीः” इति।

जैसे - ब्लेड को लक्षित करके एक मन्त्र में कहते है - “स्वधिते नैनं हिंसी: इति।


ಯಾವುದೇ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದೆ ಇರುವುದು ಯಜುರ್ವೇದವಾಗಿದೆ.

अनियताक्षरावसानो यजुः' अर्थात् यत्र अक्षराणां संख्या नियता निश्चिता वा नास्ति तद्यजुः।


समवायात् - सम्पूर्वक अवपूर्वक इधातु से विधिलिङ प्रथमपुरुष एकवचन में।

ಸಮವಾಯಾತ್ - ಸಮ್ಪೂರ್ವಕ ಅವಪೂರ್ವಕ ಇಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಧಿಲಿಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.


ಹಾಗೆಯೇ ಮೀಮಾಂಸಕದುರ್ದುರೂಟಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮತಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

इसी प्रकार मीमांसकदुर्दुरुटः इत्यादि इस सूत्र के उदाहरण है।


इस सूत्र में दो पद है, यद्वृत्तात् यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ, ಯದ್ವೃತ್ತಾತ್ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


(ವಿ. ಚೂ. ೯೭) ಎವಂಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಸಪ್ತದಶಾವಯವೋಪೇತಂ ಸೂಕ್ಶ್ಮಶರೀರಸ್ಯ ಭಾನಂ ಭವತಿ ಸ್ವಪ್ನೇ |

(वि.चू ९७) एवञ्च पूर्वोक्तं सप्तदशावयवोपेतं सूक्ष्मशरीरस्य भानं भवति स्वप्ने।


11. एषो ह देवः ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।

೧೧. ಏಷೋ ಹಿ ದೇವಃ.. ಈ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.


ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಗೋಭ್ಯಃ ಇಲ್ಲಿ ಗೋ ಶಬ್ದದಿಂದ ಭ್ಯಸ್ ಎಂಬ ಹಲಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಯಿದೆ .

सूत्रार्थसमन्वयः- गोभ्यः इत्यत्र गोशब्दात् भ्यस् इति हलादिः विभक्तिः वर्तते।


चित्तं विषयेषु एव आकृष्टं भवति।

ಚಿತ್ತವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಆಕೃಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.


"ಮತಿಬುದ್ಧಿಪೂಜರ್ಥೇಭ್ಯಶ್ಚ" - ಇದರಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಯಾವ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆಯೋ , ತದಂತದಿಂದ ಅದರ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

"मतिबुद्धिपूजार्थभ्यश्च" इत्यनेन विहितः यः क्तप्रत्ययः, तदन्तेन षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति।


पर्जन्य सम्पूर्ण पिता और माता कहलाता है।

पर्जन्यः समस्तविश्वस्य पिता माता च इत्युच्यते ।


ನಿನ್ನ ಈ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಯಾರು ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ?

तव ईदृशं रूपं कः विस्मर्त्तु शक्नेति।


अस्मिन् पाठे फिट्-स्वरविधायकानि कानिचित् विशेषसूत्राणि आलोच्यन्ते।

इस पाठ में फिट्-स्वर  विधायक कुछ विशेष सूत्र की आलोचना है।


उपरतेः अपरोऽप्यर्थः शास्त्रकृद्किः प्रतिपाद्यते।

उपरति का दूसरा अर्थ भी शास्त्रज्ञों के द्वारा प्रतिपादित किया गया है।


ಹೇಗೆ "ಯೆ" ಈ ಪದದ "ಯಾ ೨ ೩ ಯಿ" ಹೀಗೆ ಉಚ್ಚಾರಣೆ.

जैसे 'ये' इस पद का “या २२३ यि?


(गीताः. ३/१३) ऋगेवेदे दार्शनिकसूक्तानि यथा उपनिषदां तात्त्विकविवेचनैः सह सम्बद्धानि सन्ति, तथैव एतानि सूक्तानि प्रबन्धकाव्येन नाटकेनापि च सम्बन्धं संयोजयन्ति।

( गीता. ३/१३ ) ऋग्वेद में दार्शनिक सूक्तों की जैसी उपनिषदो में तात्त्विक विवेचनों के साथ सम्बद्ध है, वैसे ही इन सूक्तों का प्रबन्ध काव्य और नाटक के साथ भी सम्बन्ध जुड़ता है।


ಇಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವು ಕರ್ಮದಿಂದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಅಜ್ಞಾನನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

अत्रेदं स्पष्टं यद् अज्ञानस्य नाशः कर्मणा न भवति, ज्ञानेनैव अज्ञाननाशः भवति।


ङीप् प्रत्यय है।


जैसे “वाश्रा धेनवः' इस पद के द्वारा ऋषि ने वेदाध्ययन ३४५ (पुतक१?) ( पुस्तक -१ ) वृष्टि के साथ शब्द करती हुई धेनु के साथ समानता प्रकट की है।

यथा 'वाश्रा धेनवः' इत्यनेन पदेन ऋषिः वृष्ट्या सह शब्दं कुर्वतीनां धेनुनां साम्यं प्रकटितवान्।


निदिध्यासनस्य पक्वावस्था हि निर्विकल्पसमाधिः।

निदिध्यासन की पक्वावस्था ही निर्विकल्प समाधि है।


ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಅನೇಕ ಮಹತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

और इस प्रकार पर्जन्यसूक्त में पर्जन्यदेव के अनेक महानता को जाना जाता है।


मन ही ज्योतियों के विषयप्रकाशकों का श्रोत्र आदि इन्द्रियों का, ज्योति प्रकाशक प्रवर्तक है।

मनो हि ज्योतिषां विषयप्रकाशकानां श्रोत्रादीन्द्रियाणां , ज्योतिः प्रकाशकं प्रवर्तकम् इत्यर्थः।


कर्मयोग सफल होता है अथवा नहीं इसके क्या लक्षण होते है।

ಕರ್ಮಯೋಗವು ಸಫಲವೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು, ಲಕ್ಷಣಗಳು ಯಾವುವು ಎಂದು.


हिरण्यनामैतत्।

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.


“प्राक्कडारात्समासः'', “तत्पुरुषः”, “विभाषा” ये तीन अधिकृत सूत्र हैं।

"प्राक्कडारात्समासः" "तत्पुरुषः", "विभाषा" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्।


निष्कैवल्य शस्त्र का वर्णन है।

ನಿಷ್ಕೈವಲ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಅದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಕ್ಯಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠತೆಯು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

तेन सर्वेषामपि वाक्यानां ब्रह्मनिष्ठत्वं सिध्यति।


इस प्रकार याज्ञिक विधानों के प्रतिपादन के लिए ही ब्राह्मण साहित्य का उद्भव हुआ।

ಈ ಪ್ರಕಾರ ಯಾಜ್ಞಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉದ್ಭವವಯಿತು.


ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಭಾಸವು ಯಾಕೆ ಇಲ್ಲ ?

सुषुप्ति में जगत् का भान क्यों नहीं होता है?


ज्येष्ठकनिष्ठयोः वयसि ये यहाँ पदच्छेद है।

ज्येष्ठकनिष्ठयोः वयसि इति अत्र पदच्छेदः।


सूत्रव्याख्या - संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम-अतिदेश-अधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्।

ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


यहाँ यह भी ज्ञान होना चाहिए जिस अर्थ से समस्यमान शब्दस्वरूप के विशेषणात्मक प्रधानीभूत की विशेष्यलिङ्कता होनी चाहिए।

तत्रेदमप्यवधेयं यदर्थेन समस्यमानस्य शब्दस्वरूपस्य विशेषणात्मकत्वात् प्रधानीभूतस्य विशेष्यस्य स्वलिङ्गतेष्ठा।


चक्रे - कृधातु से लिट् लकार आत्मनेपद प्रथमपुरुषेकवचन में यह रूप बनता है।

चक्रे- कृधातोः लिटि आत्मनेपदे प्रथमपुरुषैकवचनम्।


अत: दिक्शब्द यहाँ पूर्वपद है।

अतः दिक्शब्दः अत्र पूर्वपदम्।


सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


वहाँ पर किए गये कर्मों के धर्म तथा अधर्म नहीं होते हैं।

ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮದ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.


ಅವಧಾರಣ ಅರ್ಥವಾದಾಗ ಯಾವತ್ ಈ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಸಮರ್ಥದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

अवधारण अर्थ होने पर यावत इस अव्यय का सुबन्त के समर्थ के साथ समास संज्ञा होती है।


द्विपदात्मकम् इदं सूत्रम्।

ये सूत्र दो पदवाला है।


इसी प्रकार वि यहाँ पर उदात्त स्वर है।

ಅದೇ ರೀತಿ ’ವಿ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಇದೆ.


इन्द्र ने वज्र से वृत्र के हाथ पैर को काट दिया।

ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರದಿಂದ ವೃತ್ರನ ಕೈ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಿದನು.


ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷಂ ಭುಂಕ್ಷ್ವಾಇಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದಾಗಿದೆ.

इसलिए विषं भुङ्क्ष्व यहाँ पर जहत् लक्षणा है।


तद्यथा- चुम्बके लौहाकर्षणशक्तिरस्ति।

ಹೇಗೆಂದರೆ - ಚುಂಬಕವಾದ ಲೋಹದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಶಣ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ.


ಯಾರು ಜೂಜುಗಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ದುಃಖಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ये कितवाः भवन्ति तेषां स्त्रियः दुःखिताः भवन्ति ।


ತನೋಮಿ - ತನ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ತನೋಮಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

तनोमि- तन्-धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने तनोमि इति रूपम्।


ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ಆತ್ಮದ ಬುದ್ದಿಯಿಂದ ಆವರಣವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

आनात्मों में आत्मबुद्धि से आवरण बढ़ता है।


ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಹತ್ವಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.

ब्राह्मण ग्रन्थों के महत्त्व का वर्णन कीजिए।


ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್ (೭/೧) ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರವು ಆಗುತ್ತದೆ .

यहाँ सूत्र में स्त्रियाम् (7/1) अधिकार जाता है।


ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿಸಿದೆ.

ये प्रत्येक दो प्रकार से विभाजित होते है।


ವಿವರಣೆ - ಹೇ ಸೂರ್ಯದೇವ ಮತ್ತು ವರುಣ ನಿಮ್ಮ ರಥದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿತವಾಗಿರುವ ನಿಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸಾಗಿಸಲಿ.

व्याख्या- हे मित्रावरुणौ वां युवाम् अश्वासः अश्वाः सुयुजः सुष्ठु रथे युक्ताः सन्तः आवहन्तु ।


ನೀರು ಮತ್ತು ಹಾಲು ಎರಡು ಬೇರೆಯೇ.

नीर तथा क्षीर दोनों ही भिन्न होते हैं।


9 आहुः रूपकिस धातु का है?

೯. ಆಹುಃ ಈ ರೂಪವು ಯಾವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆಗಿದೆ?


इस पाठ में केवल सामस के अव्ययीभाव समास के विधायक और उससे सम्बन्धीकार्य विधायक सूत्रों का प्रतिपादन किया गया है।

ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಮಾಸದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ವಿಧಾಯಕ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


बिले स्थापयित्वा बिलद्वारमाच्छाद्य निरुद्धवान्।

ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ದ್ವಾರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದರು.


प्रत्यय ग्रहण करने पर तदन्ता: ग्राह्याः इस न्याय से तदन्त ग्रहण में चतुर्थ्यन्त होती है।

प्रत्ययग्रहणे तदन्ताः ग्राह्याः इति न्यायेन तदन्तग्रहणे चतुर्थ्यन्तम् इति भवति।


ಶಮ, ದಮ, ಉಪರತಿ, ತಿತಿಕ್ಷಾ, ಶ್ರದ್ಧಾ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಾನ ಇವು ಆರು ಸಂಪತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

शमः दमः उपरतिः तितिक्षा श्रद्धा समाधानम् इति एतत् शमादिषट्कम्।


चकारेण "स नपुंसकम्" इत्यस्मात् सूत्रात् नपुंसकम् इति पदं गृह्यते।

ಚಕಾರದಿಂದ "ಸ ನಪುಂಸಕಮ್" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಪುಂಸಕಮ್ ಈ ಪದದ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


(वि.चू. ९८) ज्ञानसाधनानीन्द्रियाणि ज्ञानेन्द्रियाणि।

(ವಿ.ಚೂ. ೯೮) ಜ್ಞಾನಸಾಧನಾನೀಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಾಣಿ.


इस प्रकार का वेदान्तियों का सिद्धान्त है।

वेदान्तिनां सिद्धान्तः।


क्त प्रत्यय की और क्तवतु प्रत्यय की निष्ठा संज्ञा होती है।

ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಮತ್ತು ಕ್ತವತು ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಿಷ್ಠಾ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.


यज्ञ के प्रथम दिन ही यजमान पुरोहितों का अभिनन्दन करता है तथा दक्षिणा की प्रतिश्रुति देकर यज्ञ का नियोजन करता है।

यज्ञस्य प्रथमदिवसे एव यजमानः पुरोहितान् अभिनन्दति अपि च दक्षिणायाः प्रतिश्रुतिं प्रदाय यज्ञे नियोजयति।


उदात्त परे और स्वरित परे अनुदात्तके स्थान में अनुदात्तर आदेश हो जाता है।

ಉದಾತ್ತಪರ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತಪರವಾದಂತಹ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸನ್ನತರದ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.


उपासनादिभिः चित्तस्य एकाग्रता जायते।

उपासना आदि के द्वारा भी चित्त की एकाग्रता उत्पन्न होती है।


समिधः समीपम् इस लौकिकविग्रह में समिध् ङस् उप यह अलौकिक विग्रह होने पर “अव्यय विभक्ति'' इस सूत्र से अव्ययीभाव समास होने पर पर उपसमिध् शब्द निष्पन्न होता है।

ಸಮಿಧಃ ಸಮೀಪಮ್ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಮಿಧ್ ಜ್ಞಸ್ ಉಪ ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾದಾಗ "ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತೀ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದಿಂದ ಉಪಸಮಿಧ್ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.


सोमयागे वाजपेययागः अन्यतमोऽस्ति।

ಸೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಯಪೇಯ ಇನ್ನೊಂದು.


उस काल में हिरण्यरूप वाले रथ में बैठकर के हे वरुण हे मित्र तुम दोनों यज्ञ स्थल को प्राप्त होते हो।

तस्मिन् काले हिरण्यरूपम् अयःस्थूणम् अयोमयशङ्कं गर्तं रथं हे वरुण हे मित्र युवां गर्तम् आरोहथः यज्ञं प्राप्नुम्।


होमे भोजने दाने दक्षिणायां श्रद्धा विधेया, श्रद्धया तत्फलवद् भवतीत्यादयः विषयाः सन्तीति प्रथममन्त्रे उक्तम्।

ಹೋಮದಲ್ಲಿ, ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಾನ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದಲೇ ಅವರು ಆ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮೊದಲನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


ಯಾರು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ರೂಪದಿಂದ ನಿಂತು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಕ್ಷೀಣನಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

जो इस प्रकार अन्तर्यामि रूप से स्थित मुझको नहीं जानते हैं वे मनुष्य क्षीण हो जाते हैं।


स्वरित संज्ञा विधायक सूत्र (समाहारः स्वरितः' है।

ಸ್ವರಸಂಜ್ಞಾವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ ಸಮಾಹಾರಃ ಸ್ವರಿತಃ ಎಂದು.


चतुर्थं शुल्वसूत्रं तु विशेषतः वेदिनिर्माणप्रकारं प्रतिपादयति।

चौथा शुल्वसूत्र तो विशेष रूप से वेदि निर्माण प्रकार का प्रतिपादन करता है।


39. श्रवण से तात्पर्य है छ: प्रकार के लिङ्गो का अद्वितीय वस्तु का तात्पर्यावधारण।

३९ . श्रवणं नाम षड्विधलिङ्गैः अशेषवेदान्तानाम् अद्वितीयवस्तुनि तात्पर्यावधारणम्।


३९. कर्मधारयसंज्ञा "तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः" इति सूत्रेण भवति।

37. कर्मधारयसंज्ञा, “तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः'' इस सूत्र से होता है।


೨. ಎಷ್ಟು ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿರುತ್ತವೆ?

२. कति स्त्रीप्रत्ययाः सन्ति?


तथा च अधिदैवतं त्रीणि रूपाणि भवन्ति ईश्वरः, हिरण्यगर्भः विराट् च।

और अधिदैवत के तीन रूप होते हैं- ईश्वर, हिरण्यगर्भ तथा विराट।


इन्द्रियों के वैकल्य के कारण इन्द्रियजन्य ज्ञान में भ्रम, प्रमाद आदि उत्पन्न होते हैं परन्तु इन्द्रियातीत ज्ञान किसी दूषित इन्द्रिय से नहीं होता है।

इन्द्रियाणां वैकल्यवशात् इन्द्रियजन्यज्ञाने भ्रमप्रमादादिकं सम्भवति परन्तु इन्द्रियातीतं ज्ञानं न केनापि दुष्टेन इन्द्रियेण भवति।


न च केवलं धनम्।

ಕೇವಲ ಧನಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ.


ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಝಯಂತದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ನಂತರವಿರುವ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತದ ಟಚ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

सूत्रार्थः - झयन्ताद् अव्ययीभावात् परः समासान्तः तद्धितः टच् विकल्पेन भवति।।


स्वप्नावस्था में जाग्रत अवस्था नहीं होती है।

ಸ್ವಪ್ನ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿಯೂ ಇಲ್ಲ.


ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಯಜುರ್ವೇದವೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.

तस्मात् यज्ञात् यजुः अपि अजायत।


और कौन पाद कहलाये?

कौ च पादावुच्येते।


ವ್ಯಾಕರಣ, ನಿರುಕ್ತ, ಜ್ಯೋತಿಷ, ಶಿಕ್ಷಾ, ಕಲ್ಪ, ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳು.

व्याकरण, निरुक्त, ज्योतिष, शिक्षा, कल्प तथा छन्द ये छ: वेदाङ्ग होते है।


व्यष्टि के अभिप्राय से अज्ञान अनेक होते है।

व्यष्ट्यभिप्रायेण अज्ञानमनेकमित्युक्तम्।


७. विग्रहलक्षणं किम्?

೭. ವಿಗ್ರಹದ ಲಕ್ಷಣವೇನು?


जो अविद्यावान होता है वह सकाम तथा विहित कर्मों को करता है।

यश्च अविद्यावान् भवति स एव सकामो विहितानि कर्माणि करोति।


अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः इत्यतः स्वीकृतस्य अव्ययीभावे इत्यस्य विभक्तिविपरिणामेन अव्ययीभावाद् इति भवति।

ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಲ್ಲಿ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ ಇದರಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವುದು ಅವ್ಯಯೀಭಾವವಾದಾಗ ಇದರ ವಿಭಕ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಾತ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.


सूत्रेऽस्मिन् द्वे पदे स्तः।

इस सूत्र में दो पद हैं।


ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಅಭ್ಯುದಯಫಲಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.

कर्मभ्यः अभ्युदयफलानि केवलानि लभ्यन्ते ।


तत् मम मनः शुभसङ्कल्पं भवतु।

वह मेरा मन शुभसङ्कल्प वाला हो।


इसके बाद सूत्र में प्रथमानिर्दिष्ट होने पर पूर्व+सु इश सुबन्त का उपसर्जन संज्ञा होने पर पूर्व नियात होने पर पूर्व सु काय ङस् होता है।

ಆಗ ಸ್ತ್ರೇ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಉಪಸರ್ಜನಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಪೂರ್ವ ಸು ಕಾಯ ಜ್ಞಸ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.


एवं मनसः बन्धकारणत्वं सिद्धम्।

ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಂಧಕಾರಣವು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.


व्यष्टिकारणशरीराज्ञानोपहितं चैतन्यं प्राज्ञः।

ವ್ಯಷ್ಠಿ ಕಾರಣ ಶರೀರ ಜ್ಞಾನ ಉಪಹಿತಗಳಿಂದ ಚೈತನ್ಯವು ಪ್ರಾಜ್ಞವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


और गुरुमुख से वेदान्तों के तात्पर्यनिर्धारणरूप श्रवण अभिन्न विचार ही आत्मसाक्षात्कार में हेतु होता है।

ಹಾಗೆಯೇ ಗುರುವಿನಿಂದ ವೇದಾಂತಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಧಾರಣರೂಪದ ಶ್ರವಣಭಿನ್ನವಾದಂತಹ ವಿಚಾರವೇ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.


जीव-ब्रह्मणोः अभेदार्थः यैः उपनिषद्वाक्यैः सूचितः तानि महावाक्यानि इत्युच्यन्ते।

ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಭೇದವಾದ ಅರ್ಥವು ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.


ಸಮಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲೇ ಪುರುಷನ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.

समस्त सृष्टी के पूर्व पुरुष उत्पन्न हुआ।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ, ನಿಪಾತಾಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದ, ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಇದು ಕೂಡ ಪ್ರಥಮ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

अस्मिन् सूत्रे द्वे पदे स्तः, तत्र निपाताः इति प्रथमाबहुवचनान्तं पदम्, आद्युदात्ताः इत्यपि प्रथमाबहुवचनान्तं पदम्।


जिस इष्टी से यज्ञ का आरम्भ होता है वह इष्टि प्रायणीय-इष्टि कहलाती है।

ಯಾವ ಇಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞದ ಆರಂಭವಾಗುವುದೋ, ಆ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಯಣೀಯ-ಇಷ್ಟಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.


महाव्रत अनुष्ठान में विहित विधानों का वर्णन कहाँ है?

ಮಹಾವ್ರತನ ಅನುಷ್ಟಾನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಹಿತವಾದ ವಿಧಾನಗಳ ವರ್ಣನೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ?


खिल शब्द का अर्थ होता है “परिशिष्ट' अथवा बाद में संकलित मन्त्र।

खिलशब्दास्यार्थो भवति 'परिशिष्टम्' अथवा पश्चात्सङ्कलितमन्त्राः।


अस्य नामकरणम् अपि तेनैव भवति।

इसका नामकरण भी उससे ही होता है।


ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ನಿಷೇಧ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇದನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.

अनुदात्तस्वरस्य निषेधः सूत्रेण अनेन विधीयते।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಕಲ್ಪ ಇದೆಯೋ ಅದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಿಭಾಷೆ ಆಗಿದೆ.

अस्मिन् सूत्रे या विभाषा वर्तते सा व्यवस्थितविभाषा वर्तते।


इसलिए यहाँ पर लक्षणा स्वीकार की जाती है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.


वायव्यान् रूप कैसे कथं सिद्ध हुआ?

वायव्यान् इति रूपं कथं सिद्ध्येत्।


ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಪ್ರಮಾದದಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಆದ ಪಾಪವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

अस्मिन् जन्मनि निषिद्धं प्रमादात् कृतं चेत् तेन जन्यं पापं न भवतु इति वाञ्छति चेत् प्रायश्चित्तानि विधीयन्ते।


ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಸ್ರಾವಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭುವನದ ಹಿತದ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

स्वः अन्तरिक्षं पिन्वते क्षरति । इरा भूमिः विश्वस्मै सर्वस्मै भुवनाय सर्वजगद्धिताय जायते समर्थाः भवति। कदैवमिति ।


काम क्रोधादि की लघुता से शुद्धि की मात्रा का अनुमान लगाना चाहिए।

कामक्रोधादीनां लाघवेन शुद्धैः मात्रा अनुमीयते।


ಇಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಷಟ್ ಮಂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.

जहां ऋग्वेद के अपेक्षा षट् मन्त्र अधिक है।


अग्निष्टोम याग की विशेष प्रशंसा ताण्ड्य ब्राह्मण में (६/३) प्राप्त होती है।

अमग्निष्टोमयागस्य विशिष्टप्रशंसा ताण्ड्यब्राह्मणे (६/३) प्राप्यते।


किन्त दूसरे मन्त्र में कहते है - ` सहस्राणि सहस्रशो ये रुद्रा अधिभूम्याम्' (तैत्तिरीयसंहिता ४-५-११-५) , अर्थात् पृथिवी पर हजारो रुद्र हैं।

किन्तु, अपरस्मिन् मन्त्रे उच्यते- 'सहस्राणि सहस्रशो ये रुद्रा अधिभूम्याम्'(तैत्तिरीयसंहिता४-५-११-५), अर्थात् पृथिव्यां सहस्रं रुद्राः सन्ति।


ಅಲ್ಲಿ ಜಪ-ನ್ಯೂಂಖ-ಸಾಮ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಾದಿಸ್ವರಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಇರುತ್ತದೆ.

तत्र जपे न्यूङ्खेषु सामसु च उदात्तानुदात्तादिस्वरयुक्तानां मन्त्राणाम् उच्चारणम् अस्ति।


१. छान्दोग्योपनिषदि विद्यमानं महावाक्यं किम्?

1 छान्दोग्योपनिषद् में विद्यमान महावाक्य क्या है?


೭೪. "ತದ್ಧಿತಾಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರವು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಇರುತ್ತದೆ?

74. “तद्धिता” इस सूत्र का अधिकार कहाँ तक है?


यहाँ पच् धातु का “'ण्वुल्वृचौ'' इससे कर्ता में ण्वुल् प्रत्यये होने पर अकादेश होने पर पाचकः रूप बना पाचकः इससे योग होने पर ओदन का षष्ठयन्त को प्राप्त होने पर षष्ठी समास प्रस्तुत सूत्र से निषेध होता है।

अत्र पच्धातोः "ण्वुल्तृचौ" इत्यनेन कर्तरि ण्वुलि अकादेशे पाचकः इति रूपम्। पाचकः इत्यनेन योगे ओदनस्य इति  षष्ठ्यन्तस्य प्राप्तः षष्ठीसमासः प्रस्तुतसूत्रेण निषिध्यते।


ಆ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸದೇ ಮಾಡಬೇಕು.

उस कर्म में अनाश्रित होकर के वह कर्म करना चाहिए।


तैः सामान्यवचनैः ।

ಅವೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನಗಳೆಂದು ಆಗಿದೆ.


ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. "ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಶಿನಃ ಸಂತೋ ಮುಚ್ಯಂತೇ ಸರ್ವಕಿಲ್ಬಿಷೈಃ".

अस्मिन् सन्दर्भेऽक्षरशोऽनुवादरूपेण गीतायाः श्लोकोऽयं द्रष्टव्यः- 'यज्ञाशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः।


इति विषये अस्मिन् पाठे विस्तारेण आलोचना विद्यते।

ಈ ವಿಷಯವಾಗಿ ಯಾವ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?


ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

व्याख्या- स प्रजापतिः नः अस्मान् मा हिंसीत् मा बाधताम्।


अग्निहोत्रादि के ही कर्मस्वरूपाविशेष में नित्यों का अनुष्ठानायासदुःमात्र से उपक्षय, काम्यों का स्वर्गादि महाफलत्व अंगीकार करने पर इनकी कर्तव्यताधिक्य के असत् होने से ये कभी भी उपपद्य हो सकते है।

ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಗಳ ಕರ್ಮಸ್ವರೂಪಾವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಅನಾಯಾಸದುಃಖಮಾತ್ರದಿಂದ ಉಪಕ್ಷಯವಾದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ಮಹಾಫಲತ್ವದ ಕಾಮ್ಯಗಳ ಅಂಗೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಾದ್ಯಾಧಿಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಇದು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.


कर्मवान, बुद्धिमान, मेधावी जिस मन से कार्य करते हैं, जिससे बुद्धिमान यथाविधि यज्ञ का सम्पादन करते हैं, और जो अपूर्व, सभी इन्द्रियों से पूर्व जिसकी रचना हुई, सभी प्राणियों में विद्यमान और पूज्य वह मेरा मन शुभ सङ्कल्प से युक्त हो।

ಕರ್ಮವಂತರು, ಬುದ್ಧಿವಂತರು, ಮೇಧಾವಿಗಳು ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತದೆಯೋ, ಇದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಯಥಾವಿಧಿ ಯಜ್ಞದ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಅಪೂರ್ವ, ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಇದರ ರಚನೆಯಾಯಿತು, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಪೂಜ್ಯರಾಗಿರುವ ಆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶುಭ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.


6. सूर्य 7. इन्द्र और अग्नि।

6. सूर्यः। 7. इन्द्रः अग्निश्च।


ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವನಿಪಾತ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರ "ಸಪ್ತಮೀ ವಿಶೇಷಣೆ ಬಹುವ್ರೀಹೌ", "ನಿಷ್ಠಾ", "ವಾಽಽಹಿತಾಗ್ನ್ಯಾದಿಷು" ಆಗಿದೆ.

बहुव्रीहि समास में पूर्वनिपात विधायक सूत्र “सप्तमी विशेषणे बहुव्रीहो'', “निष्ठा”, ““वाऽऽहिताग्न्यादिषु'' हैं।


ङे इसके परे तुभ्यम् यहाँ तकार से उत्तर आदि अच् उकार को और मह्यम् यहाँ पर मकार से उत्तर आदि अच् अकार की प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर सिद्ध होता है।

ङे इति परे तुभ्यम् इत्यत्र तकारोत्तरस्य आदेः अचः उकारस्य मह्यम् इत्यत्र मकारोत्तरस्य आदेः अचः अकारस्य च प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः सिध्यति।


ಈ ಸಂಕಲ್ಪದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಫಲವಾಗಿದೆ.

अस्यैव कामस्याभिव्यक्तिः सृष्टेः विभिन्नस्तरेषु प्रतिफलिता अभवत्।


प्र, परा, अप, सम्, अनु, अव, निस्, निर् दुस्, दुर, वि, आङ, नि, अधि, अपि, अति, सु, उत्, अभि, प्रति, परि, उप - ये प्रादयः है।

प्र, परा, अप, सम्, अनु, अव, निस्, निर्, दुस्, दुर, वि, आङ्, नि, अधि, अपि, अति, सु, उत्, अभि, प्रति, परि, उप - एते प्रादयः।


ಧರ್ಮದ ಕಾರಣವು ವೇದದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳು.

तथा धर्म के कारण वेदादिविहित काम्य कर्म होते हैं।


विशेष - उदात्त निवृत्ति स्वर अपवाद भूत यह सूत्र है।

विशेषः - उदात्तनिवृत्तिस्वरापवादभूतम् इदं सूत्रम्।


क्वन्-प्रत्यय के नकार की इत् संज्ञा होती है, अतः क्वन् प्रत्ययान्त अश्व शब्द ` जिनत्यादिर्नित्यम्' इस सूत्र के अनुसार से आद्युदात्त होता है।

ಕ್ವನ್-ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಕಾರವು ಇತ್-ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ವನ್-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾದ ಅಶ್ವಶಬ್ದವು "ಞ್ನಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


4. विधेम इति रूपं कथं सिद्ध्येत्।

4. विधेम ये रूप कैसे सिद्ध होगा?


इसलिए ही श्रीमान आनन्दगिरि द्वारा बनाई टीका के “मन आदि का जो प्रवर्तक है क्या वह विशेष है इस प्रश्‍न की विशेषता ही विशेष उत्तर' है ऐसा कहा गया है।

अत एव श्रीमदानन्दगिरिणा कृतायां टीकायां 'मन आदीनां यः प्रवर्तकः स किं विशेष इति प्रश्नस्य निर्विशेषता एव विशेष इति उत्तरम्' इति उक्तम्।


ಉದಾ: ವಿಷಂ ಭುಂಕ್ಷ್ವಾ.

यथा- विषं भुङ्क्ष्व ।


किन्तु पशुयाग में होता केवल याज्य मन्त्रों का उच्चारण करता है।

किन्तु पशुयागे होता केवलं याज्यमन्त्रान् उच्चारयति।


ಆದರೂ ಅಜ್ಞಾನದ ದೆಸೆಯಿಂದ ಸ್ವಂತದ್ದೇ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ.

फिर अज्ञान के कारण आत्मा इसे स्वयं का मानता है।


तीसरे प्रपाठक में चार होताओं के चित्त में उपयोगी मन्त्रों का सङ्ग्रह है।

ತೃತೀಯ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೋತೃಗಳ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗೀ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಇದೆ.


उत्तरार्थे तु मित्रावरुणसूक्तम् आलोचितम्।

ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣಸೂಕ್ತವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.