ಗೋಪೀ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅಧಿಗೋಪ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ನಂತರ ಬರುವ ಸು ಇದರ ಅಮಾದೇಶವಾದಾಗ "ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ" "ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋರ್ಬಹುಲಮ್" ಈ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

गोपि इस विग्रह में अधिगोप इस स्थिति में अदत्त अव्ययीभाव से पर सु का अमादेश विधायक “ "नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः"” और “तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्'' इन दोनों सूत्रों की व्याख्या की गई।


इस सूत्र से समासान्त निषेध होता है।

अनेन सूत्रेण समासान्तनिषेधो विधीयते।


उत्पाद्यम् आप्यं विकार्यं संस्कार्यं वा।

उत्पाद्य आप्य विकार्य तथा संस्कार्य।


ಈ ವಿಷಯವಾಗಿ ಯಾವ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?

इस विषय में इस पाठ में विस्तार से आलोचना प्रस्तुत है।


ಉಪನಿಷತ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ರಹಸ್ಯ ಎಂದು.

उपनिषत् इति शब्दस्य रहस्यमर्थः।


सरलार्थः- अहमेव समस्तभुवनं सृजन्ती वायुः इव प्रवहामि।

सरलार्थ - मैं ही समस्त भुवन की रचना करती हुई वायु के समान प्रवाहित होती हूँ।


तस्य लोपः इति सूत्रेण च तस्य लोपः भवति।

ಮತ್ತು "ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.


ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇದಗಳ ಅನುಸರಣೆ ಮಾಡುವ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ - (೧)ಐತರೇಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್, (೨) ಶಾಂಖಾಯನಬ್ರಾಹ್ಮಣ(ಋಗ್ವೇದೀಯಮ್),(೩) ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣ(ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದೀಯಮ್),(೪) ತೈತ್ತಿರೀಯಬ್ರಾಹ್ಮಣ(ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದೀಯಮ್), (೫)ತಾಂಡ್ಯ,(೬) ಷಡ್ವಿಂಷ,(೭) ಸಾಮವಿಧಾನ,(೮) ಆರ್ಷೇಯ,(೯) ದೈವತ, (೧೦)ಉಪನಿಷತ್ತು-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, (೧೧)ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, (೧೨) ವಂಶಬ್ರಾಹ್ಮಣ, (೧೩) ಜೈಮಿನೀಯಬ್ರಾಹ್ಮಣ(ಸಾಮವೇದೀಯ), (೧೪) ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಅಥರ್ವವೇದೀಯ) ಆಗಿದೆ.

सम्प्रति सम्प्राप्तानां प्रमुखब्राह्मणानां वेदान् अनुसरन्ती सङ्ख्या अनेन प्रकारेण अस्ति- (१)एऐतरेयब्राह्मणम्, (२) शाङ्खायनब्राह्मणम् (ऋग्वेदीयम्), (३) शतपथब्राह्मणम् (शुक्लयजुर्वेदीयम्), (३) तैत्तिरीयब्राह्मणम् (कृष्णयजुर्वदीयम्), (५) ताण्ड्यम्, (६) षड्विंशम्, (७) सामविधानम्, (८) आर्षेयम्, (९) दैवतम्, (१०) उपनिषद्-ब्राह्मणम्, (११) संहितोपनिषदुब्राह्मणम्, (१२) वंशब्राह्मणम्, (१३) जैमिनीयब्राह्मणम् (सामवेदीयम्), (१४) गोपथब्राह्मणं (अथर्ववेदीयम्) चेति।


परन्तु इदं सूत्रं बाधित्वा घञन्तस्य कर्षधातोः घञन्ताकारयुक्तधातोश्च प्रकृतसूत्रेण अन्तः अच् उदात्तः भवति।

परन्तु इस सूत्र को उसको अवरुद्ध करके घञन्ताकारयुक्त धातु को और घञन्त आकार युक्त धातु को प्रकृत सूत्र से अन्त अच् उदात्त होता है।


ಸರ್ಪಿಷೋಜ್ಞಾನಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ಹೇಗೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ?

सर्पिषो ज्ञानम् इत्यत्र कथं न समासः?


ऋग्वेदस्य दशममण्डले केषां प्रत्ययानां प्रयोगः दृश्यते?

ऋग्वेद के दसवें मण्डल में किन प्रत्ययों का प्रयोग मिलता है?


राज्ञः पुरुषः इति वाक्यम् अस्ति।

राज्ञः पुरुषः यह वाक्य है।


ಹೇಗೆ ರಾಜನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾ ಯೋದ್ಧರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿರುವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲದೆಯೇ ಸಂನಿಧಿ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆಯೇ ಮತ್ತೆ ಸೋಲುತ್ತಾನೆ.

यथा राजा युध्यमानेषु योधेषु युध्यत इति प्रसिद्धं स्वयम् अयुध्यमानोऽपि संनिधानादेव जितः पराजितश्चेति।


सोमयाग की प्रकृति अग्निष्टोम है अतः दोनों के समान संख्यक पुरोहित समानाहुति द्रव्य प्रयोजन होते हैं।

ಸೋಮಯಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ, ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪುರೋಹಿತರ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಆಹುತಿ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಬಾದರಾಯಣನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ "ಆವೃತ್ತಿರಸಕೃದುಪದೇಶಾತ್"ಎಂದು.

इसलिए भगवान बादरायण ने कहा है “आवृत्तिरसकृदुपदेशात्' इति।


ಇಲ್ಲಿ "ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ", "ಸಹ ಸುಪಾ","ತತ್ಪುರುಷ","ವಿಭಾಷಾ" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

यहाँ “'प्राक्कडारात्समासः'', “ सहसुपा'', “तत्पुरुष '', “विभाषा” ये तीनों अधिकृत सूत्र है।


ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಪ್ರಾಗೀಷಾತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಈ ಪದದ  ಅಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ.

अथ द्वितीयां प्रागीषात् इस सूत्र से द्वितीयाम् इस पद का अधिकार है।


कदा अहं प्रसन्नमनाः भूत्वा तस्य प्रसादं प्राप्स्यामि।

कब में प्रसन्न मन होकर उसके प्रसाद को प्राप्त करूगा।


एवञ्च एतावता गमनसम्भावनापि वर्तते।

इस प्रकार से इतना करने पर भी गमन की सम्भावना होती है।


ಆ ಪಾಂಡುಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜನಿಂದ ಜರ್ಮನ್ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ರಾಥ ಮಹೋದಯರಿಗೆ ಉಪಹಾರ ರೂಪವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

सा पाण्डुलिपिः कश्मीरनृपतिना जर्मनविदुषे राथमहोदयाय उपहाररूपेण प्रेषिता आसीत्।


गोपाम् - गायों की रक्षा करने वाला गोपा कहलाता है।

ಗೋಪಾಮ್ -  ಗೋವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನನ್ನು ಗೋಪಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.


ಪೌರ್ವಶಾಲಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವ ತದ್ಧಿತಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ?

पौर्वशालः इत्यत्र कस्मिन्नर्थ कः तद्धितप्रत्ययः ?


भूतकाल यहाँ दिखाई नहीं देता है।

ಇಲ್ಲಿ ಭೂತಕಾಲವೇ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ವಿವಕ್ಷವಿಲ್ಲ.


५. चित्तमलो मीमांस्यताम्।

೫. ಚಿತ್ತಮಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.


प्रज्ञानमिति प्र-ज्ञानम्।

प्रज्ञानमिति प्र- ज्ञानम्।


उससे सूत्र का अर्थ होता है - प्रत्यय का आदि उदात्त ही होता है।

ಅದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ - ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ-ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

सूत्र की व्याख्या- यह सूत्र विधिसूत्र है।


ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ-ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನೇಯಃ ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ಢಕ್ ಇದು ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.

सूत्र अर्थ का समन्वय- इस उदाहरण में आग्नेयः इस पद में ढक् यह तद्धित प्रत्यय है।


तीसरे प्रस्थान को किसने लिखा?

ಮೂರನೇ ಪ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು?


तत् किम् अतः आह।

ಅವರು ಏನು ಹೇಳಿದರು ಅದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


दाशुषे- दाशृ - धातोः क्वसुप्रत्यये चतुर्थ्येकवचने दाशुषे इति रूपम्।

दाशुषे - दाशृ - धातु से क्वसुप्रत्यय करने पर चतुर्थी एकवचन में दाशुषे यह रूप बनता है।


ಅಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ - ಪದ್ ಆದಿಃ ಯೇಷಾಂ ತೆ ಪದಾದಯಃ ಎಂಬ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ , ಊಟ್ ಚ ಇದಂಚ ಪದಾದಯಶ್ಚ ಅಪ್ ಪುಮ್ ಚ ರೈ ಚ ದಿವ್ ಚ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇತರೇತರದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸವಿದೆ, ಊಡಿದಂಪದಾದ್ಯಪುಪ್ಪಮ್ರೈದಿವಃ ಎಂಬ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ , ತೇಭ್ಯಃ ಎಂಬ ಊಡಿದಂಪದಾದ್ಯಪುಪ್ಪಮ್ರೈದುಭ್ಯಃ ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.

वहाँ समस्त पद में समास इस प्रकार है - पद् आदिः येषां ते पदादयः यहाँ बहुव्रीहि समास है, ऊट् च इदं च पदादयश्च अप् च पुम् च रै च दिव् च इस विग्रह में इतरेतर हवन्द्व॒ समास है, ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रैदिवः यह रूप बनता है, इसका ही पञ्चमीं विभक्ति में ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रेद्युभ्यः है।


2. शिवसङ्कल्पम् इत्यत्र शिवशब्दस्य कः अर्थः?

೨. ಶಿವಸಂಕಲ್ಪ ಇಲ್ಲಿ ಶಿವ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು ?


उसको पढने वाला अनुब्राह्मण।

तदधीते अनुब्राह्मणी इति।


उतापि च मानुषेभिः मनुष्यैरपि जुष्टम्।

और मनुष्यों के द्वारा भी सेवित हूँ।


और ब्राह्मणों में प्रतिपादित विषय पर भी सामान्य ज्ञान को प्राप्त करेंगे।

किञ्च ब्राह्मणेषु प्रतिपादितानां विषये अपि सामान्यं ज्ञानं प्राप्स्यति।


प्राणिति इति रूपं कथं सिद्ध्येत्।

ಪ್ರಾಣೀತಿ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?


अनेन एव क्रमेण अथर्ववेदस्य मारण, मोहन, उच्चाटन, वशीकरणादीनां क्रियाणां बहुलप्रयोगाः वर्णिताः सन्ति।

इसी ही क्रम से अथर्ववेद के मारण, मोहन, उच्चाटन, वशीकरण आदि क्रियाओं के बहुत प्रयोगों का वर्णन है।


बहुत्र विषयस्य दृढत्वसम्पादनाय श्रुतिस्मृतिवचनानि उपस्थापयिष्यन्ते।

ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ವಿಷಯದ ದೃಢತ್ವಸಂಪಾದನೆಗೆ ಶೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಯ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುವುದು.


ಕಾವ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕವಿತ್ವ ಎಷ್ಟು ಹಳೆಯದೋ, ಉಪಮಾಲಂಕಾರವೂ ಅಷ್ಟೇ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ.

काव्यसंसारे कविता यावती प्राचीना वर्तते उपमालङ्कारः अपि तावान् एव प्राचीनः वर्तते।


जिस प्रकार से आम के पक जाने पर भी वह पनस नहीं कहलाता है उसी प्रकार से निदिध्यासन की पक्वावस्था भी निदिध्यासन के अन्तर्गत ही आती है।

ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಾವು ಪಾಕವಾದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪನಸವೆಂದು ಕರೆಯುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಪಕ್ವಾವಸ್ತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಅಂತರ್ಗತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


इसलिए ये प्रमाणिक होते है।

अतः एताः प्रामाणिकाः भवन्ति।


भर्ता तु पूर्वं दृष्टवानस्ति।

पति तो पहले ही देख लेता है।


किन्तु ऋक्संहिता में 3.1.9 तथा 10.52.6 संख्या के मन्त्र में 3339 देव है ऐसा कहा गया है।

किन्तु ऋक्संहितायां ३.१.९ संख्यानां तथा १०.५२.६ संख्यानां मन्त्रे ३३३९ देवाः सन्ति इत्युच्यते।


उससे इस सूत्र का अर्थ होता है - हन्त इससे युक्त लोडन्त अनुत्तम तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त होता है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಹಂತ ಇದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಲೋಡಂತ ಅನುತ್ತಮ ತಿಙಂತವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು ಎಂದು ಇದರರ್ಥ.

बहुगतिमान् महागतिः इति तदर्थः।


ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯಾವ ಪದದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರು ಉದಾತ್ತ ಅಥವಾ ಸ್ವರಿತದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ , ಆ ಒಂದು ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಉಳಿದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳು ಅನುದಾತ್ತ ವಾಚಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

सूत्र का अर्थ - जिस पद में जिसका उदात्त अथवा स्वरित का विधान किया जाता है, उस एक अच् को छोड़ कर शेष वे सभी पद अनुदात्त वाचक होते है।


व्याख्या - हे पर्जन्य तुम्हारे ही कर्म से भूमि अवन्नत होती है तुम्हारे ही कर्म से पाद युक्त या खुर विशिष्ट पशु पुष्ट होते है या गमन करते है।

व्याख्या - यस्य पर्जनस्य व्रते कर्मणि पृथिवी नन्नमीति अत्यर्थं नमति सर्वेषामधो भवति । यस्य व्रते शफवत् पादोपेतं जर्भुरीति भ्रियते पूर्यते गच्छतीति वा ।


प्रमाणभूत सूत्र है-''संख्या पूर्वोद्विगुः इति। 41. प्रादि समास के विधायक पाँच वार्तिकों का यहाँ उल्लेख किया गया है “'प्रादयोगताद्यर्थे प्रथमया '', “ अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थे द्वितीयया”, “ अवादयः क्रुष्टाद्यर्थे तृतीयया'', “ पर्यादयो ग्लानाद्यर्थे चतुर्थ्या” “निरादयः क्रात्ताद्यर्थे पञ्चम्या। 42. “तत्पुरुषस्याङ्कुलेः संख्याव्ययादेः' और “अहः सर्वेकदेशसंख्यातपुण्याच्च रात्रेः” ये दो सूत्र उल्लेखित हैं।

ಪ್ರಮಾಣಭೂತ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ - "ಸಂಖ್ಯಾ ಪೂರ್ವೋದ್ವಿಗು" ಎಂದು ೪೧. ಪ್ರಾದಿ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಐದು ವಾರ್ತಿಕಗಳ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ "ಪ್ರಾದಯೋಗತಾದ್ಯರ್ಥೇ ಪ್ರಥಮಯಾ", "ಅತ್ಯಾದಯಃ ಕ್ರಾಂತಾದ್ಯರ್ಥೆ ದ್ವಿತೀಯಯಾ","ಅವಾದಯಃ ಕ್ರುಷ್ಟಾದ್ಯರ್ಥೇ ತೃತೀಯಯಾ", "ಪರ್ಯಾದಯೋ ಗ್ಲಾನಾದ್ಯರ್ಥೇ ಚತುರ್ಥ್ಯಾ" ನಿರಾದಯಃ ಕ್ರಾಂತಾದ್ಯರ್ಥೇ ಪಂಚಮ್ಯಾ". ೪೨. "ತತ್ಪುರುಷಸ್ಯಾಂಕುಲೇಃ ಸಂಖ್ಯಾವ್ಯಯಾದೇಃ" ಮತ್ತು "ಅಹಃ ಸರ್ವೈಕದೇಶಸಂಖ್ಯಾಪುಣ್ಯಾಚ್ಚ ರಾತ್ರೇಃ" ಇವೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.


बहुत संख्या के मन्त्र छन्दोबद्ध है, उनमे कुछ अंश ही गद्यात्मक है।

बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति, तेषां कतिपयांशाः च गद्यात्मकाः सन्ति।.


अनुदात्तम् यह प्रथमान्त तद्धितान्त पद है।

अनुदात्तम् इति प्रथमान्तं तद्धितान्तं पदम्।


ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

स च समासः अव्ययीभावसंज्ञकः भवति।


ವಿಧೇಮ - ಪೂಜಾರ್ಥಕ ವಿಧ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಧಿಲಿಂಗ್ ಲಕಾರ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವಿಧೇಮ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

विधेम - पूजार्थक विध्-धातू से विधिलिङ् लकार उत्तमपुरुष बहुवचन में विधेम रूप सिद्ध होता है।


विममे इत्यस्य कः अर्थः?

ವಿಮಮೇ ಎಂಬುದರ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?


एवं बहु प्रस्थानप्रशस्तं प्रचुरप्रचारं सूक्तमिदं वैदिकवाङ्गये वैशिष्ट्येन विशिष्यते।

इस प्रकार इसको अनेक प्रकार से प्रशंसा करते हुए इस सूक्त का अत्यधिक रूप से प्रचार वैदिकवाङ्मय में विशेष रूप से किया गया है।


अन्यारादितर्र्ते (पा०सू० २.३.२९) इत्यादि से यस्माद इसका ऋत के योग में पञ्चमी ।

अन्यारादितरर्ते ( पा ० सू ० २ . ३ .२९ ) इत्यादिना यस्मादिति ऋतेयोगे पञ्चमी।


यहाँ यह विष्णु क्या है।

ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಎಂದರೇನು?


“उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे” इस सूत्र का अर्थ क्या है?

"उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे" इति सूत्रस्यार्थः कः।


ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲಶಬ್ದದಿಂದ ಕಾಲವಾಚಕಶಬ್ದಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

यहाँ काल शब्द से कालवाचक शब्दों का ग्रहण होता है।


उस यज्ञ से अश्व, पशु, गायें इत्यादि उत्पन्न हुए।

तस्मात् यज्ञात् अश्वाः पशवः गावः इत्यादयः अजायन्त।


೧೮.೪.೧) ಅನ್ನಮಯದ ಆತ್ಮತ್ವ ನಿರಾಸವಾದಾಗ ಸ್ಥೂಲ ದೇಹವು ಅನ್ನಮಯ ಕೋಶವಾಗುತ್ತದೆ.

18.4.1 ) अन्नमय का आत्मत्व निराश स्थूल देह अन्नमय कोश होता है।


अस्य अध्यायस्य कथनमस्ति यद् अग्निहोत्रेण यस्य देवस्य सन्तृप्तिः विधीयते, यस्य वा देवस्य आप्यायनं क्रियते, स देवः जीवस्य अभ्यन्तरे एव विद्यमानः अस्ति।

इस अध्याय का कथन है कि अग्निहोत्र से जिस देव के संतुष्टि का विधान है, अथवा देव को तृप्त करते है, वह देव जीव के अंदर ही विद्यमान है।


उसके द्वारा अखिल कार्यों के विनाश को प्राप्त करता है।

तेन च अखिलकार्याणि विनाशम् आप्नुवन्ति।


ಇಲ್ಲಿ ಯೂನಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.

अत्र यूनः इति प्रातिपदिकात् इत्यस्य विशेषणं भवति।


ಪೂರ್ವಾಹ್ಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ.

पूर्व में ऊगता हुआ प्रथमपाद को धारण करते है।


ಯಾವುದೋ ಮಾತರಿಶ್ವಾನ್ ಈ ಆಖ್ಯಾನದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, ಯಾವ ದೇವರೋ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂದರು.

कोई मातरिश्वान् इस आख्या से भी अग्नि की उत्पति मानता है, कोई देव स्वर्ग से अग्नि को मर्त्यलोक में लेकर के आया।


ಆದರೆ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ಈ ಸಂಜ್ಞೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ .

अपि तु बहुपूर्वकालात् एव पूर्वाचार्यैः एषा संज्ञा विहिता।


ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಖಟ್ವ ಟಾಪ್ ಆಗುತ್ತದೆ.

तेन च खट्व टाप् इति स्थितिः भवति।


ವೈಶೇಷಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಚಾರ್ಯ ಯಾರು?

वैशेषिकदर्शनाचार्यः कः?


ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಎಲ್ಲಕಿಂತ ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನ ಯಜ್ಞೀಯ ಪುರುಷನನ್ನು ಕುಶದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಜಲದಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದರು.

सरलार्थः- प्रथमम् उत्पन्नं यज्ञीयपुरुषं कुशे स्थापयित्वा जलेन पवित्री कृतवान्।


शेषभाग में ८९८ अनुष्टुप् है।

शेषभागे ८९८ अनुष्टुप् वर्तन्ते।


೧. ಪುರುಷಸೂಕ್ತದ ಸಾರವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

1. पुरुषसूक्त का सार लिखो।


वैदिककाव्यस्य विषये विदुषां मनसि कोऽपि सन्देहः नास्ति।

ವೈದಿಕಕಾವ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ.


ವಾಣಿಯು ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಅವರ ಬಳಿ ಹೋದರು.

वाणी देवतानां कार्यैः प्रसन्ना भूत्वा तेषां पार्श्वेऽगमत्।


स्वरित स्वर से परे विद्यमान होने से अनुदातो की उन गङ्गे यमुने इत्यादि शब्दों की एकश्रुति सिद्ध होती है।

स्वरितस्वरात् परं विद्यमानत्वात् अनुदात्तानां तेषां गङ्गे यमुने इत्यादीनां शब्दानाम् एकश्रुतिः सिद्धा।


उसी का ही भोग काल में कुछ अनुभव किया जाता है।

तदेव भोगकाले किञ्चिदिव अनुभूयते।


जगत की प्रारम्भिक स्थिति का वर्णन करते हुए इस सूक्त के ऋषि कहते है - सृष्टि के आरम्भ काल में न सत् था और न ही असत् था।

जगतः प्रारम्भिकस्थितेः वर्णनं कुर्वन् अस्य सूक्तस्य ऋषिः कथयति- सृष्टेः आरम्भकाले नासीत् सद्वस्तु न वा असद्वस्तु।


शरीरं जडमस्ति। आत्मा तु चेतनः भवति।

ಶರೀರವು ಜಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮವು ಚೇತನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


बलित्वेन प्रदास्यमानः पशुः श्वासबन्धेन निहन्यते।

बलित्व से प्रदास्यमान पशु श्वास के रोधन से मर जाता है।


तेन च स्त्रीत्वविवक्षायां यङन्तात् आम्बष्ठ्य इति प्रातिपदिकात् यङश्चाप् इति सूत्रेण चाप् प्रत्यये सति आम्बष्ठ्य चाप् इति स्थितिः भवति।

और उससे स्त्रीत्व विवक्षा में  ञ्यङन्त आम्बष्ठय प्रातिपदिक से यङश्चाप्  सूत्र से चाप् प्रत्यय होने पर आम्बष्ठय-चाप् स्थिति होती है।


यद्वा, अस्य भूलोकस्य मूर्धन् मूर्धन्युपर्यहं पितरमाकाशं सुवे।

अथवा, इस भूलोक के शिर के ऊपर पिता द्यौलोक है।


ಜೀವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಏಕತೆಯ ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ಯಾವ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ?

जीव ब्रह्म की एकता शांख्यायन आरण्यक के किस अध्याय में वर्णित हे?


प्रयोजनमनुद्दिश्य न मन्दोऽपि प्रवर्तते।

प्रयोजन के विना मंद भी प्रवर्तित नही होता हैं ।


तेन उदात्तस्थाने स्वरितस्थाने च यः यण् वर्तते ततः परस्य अनुदात्तस्य स्वरितः भवति इति सूत्रार्थः आयाति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಉದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಣ್ - ವರ್ಣ ಇರುತ್ತದೋ ಅದರ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂತ್ರಾರ್ಥ.


अस्मिन् दश ऋचः सन्ति।

ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಋಚಾಗಳು ಇವೆ.


प्रतिपदविधाना षष्ठी न समस्यते ( वार्तिकम् ) वातिकार्थ-प्रतिपदविधान जो षष्ठी अन्त वाले पद को सुबन्त के साथ समास नहीं होता है।

प्रतिपदविधाना षष्ठी न समस्यते (वार्तिकम् ) वार्तिकार्थः - प्रतिपदविधाना या षष्ठी तदन्तं सुबन्तं न समस्यते।


ಪೌರ್ವಶಾಲಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ವೃದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ?

पौर्वशालः इत्यत्र केन सूत्रेण कथं च वृद्धिः ?


वेदानां रक्षकत्वाद्, वेदार्थावबोधने सहायकत्वात्, प्रकृतिप्रत्ययोपदेशेन सह पदस्वरूपस्य प्रतिष्ठापकत्वाद् अर्थनिर्णयनकृत्साधनेषु अन्यतमसाधनत्वेन प्रयुक्तत्वाद् व्याकरणं नाम अङ्गं नितान्तम् एव महनीयं वर्तते, वेदाङ्गेषु इदं श्रेष्ठञ्च स्मृतम्।

ವೇದಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ವೇದಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ,ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಉಪದೇಶದ ಜೊತೆಗೆ ಪದಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಕವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ,ಅರ್ಥ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಸಾಧನವಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಕರಣ ನಾಮಕ ಅಂಗವು ನಿತಾಂತವಾಗಿ ಮಹನೀಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.


"प्राक्कडारात्समासः", "सह सुपा", "तत्पुरुषः" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्।

“'प्राक्कडारात्समासः'', ““सहसुपा'', ““तत्पुरुषः'' ये तीन सूत्र अधिकृत है।


अलङ्कृतवर्णनावसरे उषायाः मनोहररूपस्य व्यापारस्य च हृदयग्राहि वर्णनं प्राप्यते - जायेव पत्या उशती सुवासा उषा हस्रेव निरिणीते अप्सः।

अलङ्कृत वर्णन अवसर में उषा के मनोहर रूप का और व्यापार का हदयग्राहि वर्णन प्राप्त होता है - जायेव पत्या उशती सुवासा उषा हस्रेव निरिणीते अप्सः।


ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು.

उसका अब उपस्थापन किया जा रहा है।


ಬೃಹದ್ದೇವತಾ ಇದರ ರಚನಾಕಾರರು ಯಾರು?

बृहद्देवतायाः निर्माता कः?


इसका गीता के छठे अध्याय में प्रमाण दिया गया है।

ಇದು ಗೀತೆಯ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣವಾಗಿದೆ.


पतिशब्दश्च उत्तरपदम् अस्ति।

ಮತ್ತು ಪತಿಶಬ್ದವು ಉತ್ತರಪದವಾಗಿದೆ.


सप्त च क्रमेण अधोलोकाः अतल-वितल-सुतल-रसातल-तलातल-महातल- पातालाः इति।

ಇನ್ನೂ ಏಳು ಅಧೋಲೋಕಗಳು  ಕ್ರಮವಾಗಿ - ಅತಲ, ವಿತಲ, ಸುತಲ, ರಸಾತಲ, ತಲಾತಲ, ಮಹಾತಲ, ಪಾತಾಲ ಎಂದು.


೩೦. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಏಕೆ ಕಲ್ಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ?

३०. मनःकल्पित एव कः ?


ಪುರುಷನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಯಾವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೋ ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಅಧಿಕಾರ.

पुरुषः परमत्वेन यत् कामयते तत्र अधिकारी।


दिवेदिवे - दिव शब्द का सप्तमी एकवचन में दिवेदिवे यह रूप बनता है।

दिवेदिवे- दिवशब्दस्य सप्तम्येकवचने दिवेदिवे इति रूपम्।


यतो हि तत्र लोमादिकं नास्ति।

ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಲೋಮಾದಿಗಳಿಲ್ಲ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಐದು ಪದಗಳ "ಸಾಮಮಂತ್ರಿತಮ್" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಮಮಂತ್ರಿತ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

अतः एतेषां पञ्चानां पदानां 'सामन्त्रितम्' इति सूत्रेण आमन्त्रितसंज्ञा भवति।


मैं ही इन्द्र अग्नि और दोनों अश्विनीकुमार को धारण करती हूँ।

ನಾನೇ ಇಂದ್ರ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರನನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.


ಆ ಆನಂದಮ್ಯದ ಕಾರಣಭೂತವು ಯಾವುದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಆತ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

तस्य आनन्दमयस्य कारणभूतो य आनन्दः अस्ति। स एव आत्मा।


ಅರ್ವಾಚೀನ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?

अर्वाचीन इसका क्या अर्थ है?


हन्तवै- हन्-धातोः तुमुन्प्रत्ययार्थे वैदिके तवैप्रत्यये हन्तवै इति रूपम्।

हन्तवै - हन्-धातु से तुमुन्प्त्यय के लिए वैदिक तवै प्रत्यय करने पर हन्तवै रूप बना।


ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಿತಿ,ಶಿಕ್ಷಾ,ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.

यथाक्रम से भाव, शिक्षा, ब्रह्मविद्या नारायणीय।


सूत्र की व्याख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम, अतिदेश, अधिकार सूत्रों में यह विधिसूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ-ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ,ಅತಿದೇಶ,ಅಧಿಕಾರಗಳ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .


सूत्र व्याख्या-पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಮನುಮತ್ಸ್ಯ ಕಥೆ ಪಾಠ್ಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.

इस पाठ में पर्जन्यसूक्त और मनुमत्स्य कथा पाठ्य रूप से विद्यमान है।


ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾತುವಿನಿ ನಂತರವು ಉಪಸರ್ಗದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

कहीं-कहीं पर तो धातु से उत्तर भी उपसर्ग का प्रयोग होता है।


सूत्र अर्थ का समन्वय- चोदयित्री यहाँ पर चोदि- धातु से तृच्प्रत्यय करने पर चोदि तृ इस स्थित्त में और तृच्प्रत्यय को इट् आगम होने पर चोदि इतृ इस स्थित्ति में चोदि-धातु के इकार को गुण एकार करने पर चोदे इतृ इस स्थित्ति में यथासंख्यमनुदेशः समानाम् इस परिभाषा से एचोऽयवायावः इस सूत्र से एकार के स्थान में अय्-इत्यादेश होने पर चोदयितृ इस स्थित्ति में उस तृच्प्रत्ययान्त चोदयितृ शब्द स्वरूप के कृदन्त होने से कृत्तद्धितसमासाश्च इस सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा करने पर ऋन्नेभ्यो ङीप् इस सूत्र से ङीप्प्रत्यय करने पर चोदयितृ ङीप् इस स्थित्ति में ङीप्प्रत्यय के आदि ङकार की लशक्वतद्धिते इस सूत्र से इत्संज्ञा करने पर तस्य लोप: इस सूत्र से उसका लोप होने पर चोदयितृ ई इस स्थित्ति में ऋकार के स्थान में रेफ आदेश होने पर निष्पन्न चोदयित्री इस शब्द स्वरूप के ङीप्प्रत्ययान्त होने से वहाँ ङऱ्याप्प्रातिपदिकात् प्रत्ययः, परश्च इनके अधिकार में वर्तमान स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसांङऱयोस्सुप् इस सूत्र से इक्कीस स्वादि प्रत्ययों कौ प्राप्ति में प्रथमा एकवचन कौ विवक्षा में सु प्रत्यय करने पर अनुनासिक होने से पाणिनि की प्रतिज्ञा से उकार की उपदेशेऽजनुनासिकः इत् इस सूत्र से इत्संज्ञा करने पर तस्य लोपः इस सूत्र से इत्सं़्ृक उकार के लोप होने पर चोदयित्री स् इस स्थित्ति में संयोग करने पर चोदयित्री स् इस स्थित्ति में हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यपृक्तं हल् इस सूत्र से ङ्यन्त से परे सु प्रत्यय के सकार का लोप होने पर चोदयित्री यह रूप सिद्ध होता है।

ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ- ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಇಲ್ಲಿ ಚೋದಿ - ಧಾತುವಿಗೆ ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಚೋದಿ ತೃ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಇಡಾಗಮವಾದಾಗ ಚೋದಿ ಇತೃ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಚೋದಿ ಧಾತುವಿನ ಇ ಕಾರಕ್ಕೆ ಗುಣ ಐಕಾರ ಮಾಡಿದಾಗ ಚೋದೆ ಇತೃ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಥಾಸಂಖ್ಯಮನುದೇಶಃ ಸಮಾನಾಮ್ ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಎಚೋಯವಾಯಾವಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಯ್ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ ಆಗ ಚೋದಯಿತೃ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಚೋದಯಿತೃ ಶಬ್ದಸ್ವರೂಪವು ಕೃದಂತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೃತ್ತದ್ದಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಿದಾಗ ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೀಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಚೋದಯಿತೃ ಜ್ಞೀಪ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆದಿ ಜ್ಞಕಾರದ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಿದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಲೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಚೋದಯಿತೃ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಋಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರೇಫ ಆದೇಶವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ  ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜ್ಞಾಪ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಃ , ಪರಶ್ಚ ಇವುಗಳ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿದ ಸು ಔ ಜಸ್ , ಅಮ್ ಔಟ್ ಶಸ್,ಟಾ ಭ್ಯಾಂ ಭಿಸ್ ,ಜ್ಞೆ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸಿ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸ್ ಓಸ್ ಆಮ್ ,ಜ್ಞಿ ಓಸ್ ಸುಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಿಂದ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅನುನಾಸಿಕವಾಗುವ ಕಾರಣ ಪಾಣಿನೀಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಉಕಾರದ ಉಪದೇಶೆಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಿದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಕ ಉಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಜ್ಞಾಭೋ ದೀರ್ಘಾತ್ ಸುತಿಸ್ಯಪೃಕ್ತಂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞಂತ ದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸಕಾರವು ಲೋಪವಾಗುವಾಗ ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


कुत्सितानि कुत्सनैः॥ (२.१.५३) सूत्रार्थः - कुत्स्यमानानि सुबन्तानि कुत्सनैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह समस्यन्ते, स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।

“कुत्सितानि कुत्सनैः सूत्रार्थ-कुत्स्यमान सुबन्तों को कुत्सन सामानाधिकरण सुबन्त के साथ समास होता है, और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।


(क) अनुबन्धेषु (ख) साधनचतुष्टये (ग) शमादिषट्कसम्पत्तौ (घ) तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गेषु 21. प्रायश्चित्तं क्वान्तर्भवति।

(ಕ) ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ (ಖ) ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಗಳಲ್ಲಿ (ಗ) ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ (ಘ) ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ. ೨೦. ಪ್ರಯಶ್ಚಿತ್ತವು ಎಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.


तेन प्लावनेन समस्ताः प्राणिनः परिप्लुताः, केवलं मनुः एव तत्र अवशिष्टः आसीत्।

ಆ ಜಲಪ್ರಳಯದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿ ವಿನಾಶವು ಆಯಿತು, ಕೇವಲ ಮನು ಅಲ್ಲಿ ಶೇಷನಾಗಿದ್ದನು.


वृत्त्यर्थस्य अवबोधकं यद् वाक्यं तदेव विग्रहः।

ವೃತ್ತಿ ಅರ್ಥದ ಅವಬೋಧಕ ಯಾವ ವಾಕ್ಯವಿದೆಯೋ ಅದೇ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.


सृष्ट्यादौ उत्पन्नाः आजानदेवाः।

सृष्टी के प्रारम्भ में उत्पन्न हुए जो देव वे आजानदेव हेै।


निर्विकल्पकसमाधौ तु न हि सर्वासां चित्तवृत्तीनां तिरोभावो भवति ।

ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳ ತಿರೋಭಾವವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.


ಆ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಬ್ಧನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮವು ಸಂಚಿತದಿಂದ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.

तस्मिन् जन्मनि प्रारब्धनाशस्तु भवति परन्तु क्रियमाणं कर्म संचितत्वेन परिणमते।


यजमान प्रार्थना करता है की - हे अन्नसम्पन्न बलशाली मित्रवरुण!

ಯಜಮಾನನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ- ಓ ಅನ್ನಸಂಪದ್ಭರಿತ ಬಲಶಾಲಿ ಮಿತ್ರವರುಣರೇ!


एवं संशये सति समाधानम् उच्यते - पटस्य उपादानकारणानि तन्तवः भवन्ति।

इस प्रकार से संशय होने पर समाधान कहा जाता है की पट का उपादान कारण तन्तु होते हैं।


वे यज्ञ कौन से हैं।

के ते यज्ञाः।


ಉದಾತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ ಏಕಾದೇಶವು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಬಹುದು. ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ, ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ ಹಾಗೂ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ.

उदात्तेन सह एकादेशः त्रिविधः भवितुम् अर्हति - उदात्तानुदात्तयोः स्थाने एकादेशः, उदात्तोदात्तयोः स्थाने एकादेशः, उदात्तस्वरितयोः स्थाने एकादेशः च।


कर्मधारयश्च जातीयश्च देशीयश्च कर्मधारयजातीयदेशीयास्तेषु कर्मधारयजातीयदेशीयेषु इति इतरेतरद्वन्द्वसमासः।

(कर्मधारय और कर्मधारय और जातीय और देशीय कर्मधारय जातीया: उनमें कर्मधारय जातीय देशों में इत्तरेतर द्वन्द्व समास है।


इस प्रकार से वस्तुओं का परस्पर अध्यास होता है।

एवञ्च अध्यासः वस्तुनोः परस्परं भवत्येव।


तृतीयारण्यकस्य अपरं नाम किम्?

तृतीय आरण्यक का दूसरा नाम क्या है?


पुराणेषु एष विष्णुः उपेन्द्ररूपेणापि (इन्द्रस्य अनुजः) वर्णितः।

पुराण में यह विष्णु उपेन्द्ररूप से भी (इन्द्र के छोटे भाई के रूप) में वर्णन किया गया है।


ಶೀತೋಷ್ಣದ್ವಂದ್ವಸಹಿಷ್ಣುತಾ ಇದೇ ತಿತಿಕ್ಷಾವಾಗಿದೆ.

शीतोष्णद्वन्दवसहिष्णुता ही तितिक्षा है।


ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ ಪದವು ರಾಜನ್ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ.

यहाँ राजपद का राजन् यह अर्थ है।


अनावृतं वक्षःस्थलं दृष्ट्वा कः वा मानवः प्रेरणां न प्राप्नोति।

अथवा खुले हुए वक्ष स्थल को देखकर कौन मनुष्य प्रेरणा को प्राप्त नहीं करता है।


"अव्ययं विभक्ति-समीप-समृद्धि-व्यृद्ध्यर्थाभावात्ययाऽसम्प्रति- शब्दप्रादुर्भाव- पश्चाद्-यथाऽऽनुपूर्व्य-यौगपद्य-सादृश्य-सम्पत्ति- साकल्याऽन्तवचनेषु"।। सूत्रार्थः - विभक्त्यर्थादिषु वर्तमानम् अव्ययं सुबन्तेन सह नित्यं समस्यते।

ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತಿ ಸಮೀಪ - ಸಮೃದ್ಧಿ- ವ್ಯೃದ್ಯರ್ಥಾಭಾವಾತ್ಯಯಾಽಸಮ್ಪ್ರರತಿಶಬ್ದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ - ಪಶ್ಚಾತ್ ಯಥಾಽಽನುಪೂರ್ವ್ಯ - ಯೌಗಪದ್ಯ- ಸಾದೃಶ್ಯ- ಸಂಪತ್ತಿ- ಸಾಕಲ್ಯಾಂತವಚನೇಷು".. ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ವಿಭಕ್ತಿ ಆದಿ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


सायणाचार्यमतेन कर्मफलम् तदर्थो भवति।

सायणाचार्य के अनुसार कर्मफल को यह उसका अर्थ होता है।


केवलं सप्तममन्त्रं विहाय सर्वत्र त्रिष्टुप्छन्दः ।

ಕೇವಲ ಏಳನೆಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಬಂದ ಅಶೃತ ತೀರ ಪದದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

इसलिए लक्षणा के द्वारा अश्रुत तीर्थ पद का ज्ञान अपेक्षित है।


किन्तु सुमद्रे में नहीं।

ಆದರೆ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.


(ಕ) ವಿವೇಕ (ಖ) ವೈರಾಗ್ಯ (ಗ) ಪ್ರಯೋಜನ (ಘ) ಫಲ. ೧೨. ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ.

(क) विवेकः (ख) वैराग्यम् (ग) प्रयोजनम् (घ) फलम् 12. तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम् अन्यतमम्॥


ಅಕ್ರವಿಹಸ್ತಾ ಸುಕೃತೇ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

अक्रविहस्ता सुकृते... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।


ಈ ಭೇದ ಕರ್ಮಪ್ರಧಾನದಿಂದಲೂ ಸಾಧಕಗಳಿಂದ ಹಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವಿಧಾನದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ये बेद कर्मप्रधानता से साधकों के हित कर लिए कर्मविधान का वर्णन करते है।


अथर्ववेद के परिशिष्ट में लिखा है कि - जिस राज्य में अथवा राजा के जनपद में अथर्ववेद का ज्ञाता रहता है उस राष्ट्र में उपद्रव आदि नहीं रहते हैं और वह राष्ट्र भी शीघ्र ही वृद्धि को प्राप्त होता है।

अथर्ववेदस्य परिशिष्टे लिखितम् अस्ति- यस्य राज्ञः जनपदे अथर्ववेदस्य ज्ञाता निवसति तस्य राष्ट्र उपद्रवादिकं न तिष्ठति अपि च तद्राष्टं शीघ्रमेव वृद्धिम् अभिगच्छति इति।


वह परम्परा इस प्रकार से है-

तथाहि परम्परा-


जल से द्युलोक का तथा पृथिवीलोक का विशेषरूप से सेचन करो।

जलेन द्युलोकं तथा पृथिवीलोकं विशेषरूपेण सिक्तं करोतु ।


ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.

अर्थ और उदाहरण के साथ उनकी व्याख्या कीजिये?


यद्यपि जीवः स्थूलदेहादिभ्यः अथवा पञ्चकोशेभ्यः अत्यन्तं भिन्नः भवति।

भले ही जीव स्थूल देहादि से अथवा पञ्चकोशों से अत्यन्त ही भिन्न होता है।


विधान किया जाता है अर्थात् विधीयते ऐसा विधि कार्य है।

ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ವಿಧಾನಿಸುವುದು ಹೀಗೆ ವಿಧಿ ಕಾರ್ಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಾಂತೇವಾಸಿನಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನ ಈ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನಾಗಿದೆ ?

आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि यहाँ पर उपसर्जन किसको कहते है?


ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.

'' इस सूत्र की व्याख्या कीजिये?


अविद्या त्रिगुणात्मिका।

अविद्या त्रिगुणात्मिक होती है।


ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಆತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಅನಾತ್ಮಾ ವಿವೇಕದಿಂದ ಆಗಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

इति चेत् आत्मानात्मविवेकेन इति ज्ञेयम्।


ಆತ್ಮವು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

आत्मा निष्क्रियः अपरिच्छन्नश्च।


ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಈ ಅಗ್ನಿಯು ಪೂರ್ವ ಪುರಾತನ ಭೃಗ್ವಂಗಿರ ಆದಿ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ನೂತನ ಉತ ಈಗ ನಮ್ಮಿಂದ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

याख्या- अयम् अग्निः पूर्वभिः पुरातनैः भृग्वङ्गिरःप्रभृतिभिः ऋषिभिः ईड्यः स्तुत्यः, नूतनैः उत इदानीन्तनैः अस्माभिरपि स्तुत्यः।


अस्य चत्वारोऽध्यायाः सन्ति।

ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಇವೆ.


ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಸಾರರೂಪದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

मन्त्रेषु यदुक्तं तदेव साररूपेण उच्यते ।


दैक्ष तथा प्राजापत्य पशु सभी पशुयागों की प्रकृति है।

दैक्षः प्राजापत्यपशवो वा सकलपशुयागानां प्रकृतिः।


ಅಕಿರತ್ - ಕೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಕಿರತ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

अकिरत् - कृ-धातु से लङ् प्रथमपुरुष एकवचन में अकिरत् यह रूप है।


सूत्रार्थसमन्वयः- कृष विलेखने इति धातोः घञ्ग्रत्यये कर्षः इति रूपम्।

सूत्र अर्थ का समन्वय- कृष् विलेखने इस धातु से घज् प्रत्यय करने पर कर्ष; यह रूप बनता है।


यहाँ अतः यह पद अव्ययीभाव से इसका विशेषण है।

ಇಲ್ಲಿ ಅತಃ ಈ ಪದವು ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.


4 अन्नमयकोशस्य अनात्मत्वं प्रतिपादयत।

4. अन्नमय कोश का अनात्मत्व का प्रतिपादन कीजिए।


इस प्रकार से यहाँ पर सैन्धव का अर्थ लवण ही लिया गया है।

इति इच्छावशात् अश्वार्थप्रतीतियोग्यतासत्त्वं अपि अश्वः न प्रतीयते।


शान्ति पौष्टिक कर्म का प्रतिपादन करने वाले मन्त्र तथा अभिचार कर्म का प्रतिपादन करने वाले मन्त्र हैं।

ಶಾಂತಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಕರ್ಮದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಆಭಿಚರಕ ಕರ್ಮಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮಂತ್ರಗಳು.


इस सूत्र में दो पद है।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.


इस मन्त्र का यह अर्थ है - अच्छे पक्षधर वाले, साथ रहने वाले, समान ख्याति वाले दो पक्षी एक ही वृक्ष के ऊपर स्थित हैं।

सुपक्षधरौ सहवासिनौ समानख्यातौ द्वौ पक्षिणौ एकस्य एव वृक्षस्य उपरि स्थितौ।


यज्ञ का देव दान देने से, प्रकाश करने से, प्रकाशित होने से अथवा द्युस्थान में रहने से होता है।

ಯಜ್ಞದ ದೇವದಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಎರಡುಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - "ಬುದ್ಧಿತತ್ಸ್ಥಚಿದಾಭಾಸೌ ದ್ವಾವಪಿ ವ್ಯಾಪ್ನುತೋ ಘಟಮ್" ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.

इसलिए पञ्चदशी में कहा गया हैं कि “बुद्धितत्स्थचिदाभासौ द्वावपि व्याप्नुतो घटम्।


ಏಕೆಂದೆರೆ ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ಯಜ್ಞ ಭೋಜನ ಆದಿಗಳ ಮತ್ತು ಶೀತನಿವಾರಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

यतो हि अग्निना एव यज्ञः भोजनादिकं शीतनिवारणं च सम्पाद्यन्ते स्म।


अनेन प्रकारेण अलङ्काराणां प्रभा आलोचकानां दृष्टिम् असकृत् आकर्षति।

ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅಲಂಕಾರದ ಪ್ರಭೆಯು ವಿಮರ್ಶಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.


तुम हट जाओ, अथवा रोग को छोड़कर मूजवत अग्नि के समान महावृष आदि दूरस्थ प्रान्त में जाओ (५/२५/७/८)।

यथा- हे ज्वर ! त्वं तिरोहितो भव, अथवा रोगार्त्तजनं विहाय मूजवत-वह्लिक-महावृषादि-सुदूरस्थप्रान्ते गच्छ (५/२५/७/८)।


१६.१.१ इदानीं मूलपाठम् अवगच्छाम- इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्र वोचं यानि चकार प्रथमानि वज्री।

16.1.1 मूलपाठ को व्याख्या - इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्र वोचं यानि चकार प्रथमानि वज्री।


वैदिकमन्त्रेषु उलभ्यमानाः तत्तत्पदविषयिण्यः व्युत्पत्तयः अपि उपरि अभिहितम् अभिधानं समर्थयन्ति - 'यज्ञेन यज्ञमजयन्त देवाः' (ऋग्.१/१६४/५०)।

ವೈದಿಕಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಲಭಿಸುವ ಆ ಆ ಪದವಿಷಯಕವು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆಯು ಅಭಿಧಾನ ಅಥವಾ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ -"ಯಜ್ಞೇನ ಯಜ್ಞಮಜಯಂತ ದೇವಾಃ" (ಋಗ್.೧/೧೬೪/೫೦).


उदाहरण के लिये एक मन्त्र हि- “एक एव रुद्रो न द्वितीयः अवतस्थे' (तैत्तिरीयसंहिता १-८-१-१) , अर्थात् रुद्र एक ही है, दूसरा रुद्र नहीं है।

उदाहरणभूतः एको मन्त्रो हि- 'एक एव सुद्रो न द्वितीयः अवतस्थे'(तैत्तिरीयसंहिता१-८-१-१), अर्थात् रुद्रः एक एव, द्वितीयः रुद्रः नास्ति।


पाठस्य परस्मिन् भागे च उपनिषदां विषये उक्तम्।

ಮತ್ತು ಪಾಠದ ಇನ್ನೊದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


न हि अमृतस्य नित्यस्य च उत्पत्तिः अभ्युपगन्तुं शक्यते।

ಅಮೃತದ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.


कं प्रजापतिं देवाय देवं दानादिगुणयुक्तं हविषा वयमृत्विजः परिचरेम।

उन “क नाम वाले प्रजापति देवता की हम हवी के द्वारा पूजा करेंगे अथवा हम हव्य द्वारा किन देवता की पूजा करें।


अत एव "आकडारादेका संज्ञा" इति सूत्रस्याधिकारे अस्य सूत्रस्य पाठो न विहितः ।

अत एव ““ आकडारादेका संज्ञा” इस सूत्र के अधिकार में इस सूत्र का पाठ विहित नहीं होता है।


शुक्ल यजुर्वेद की पच्चासी शाखाओं में केवल चार तैत्तिरीय, मैत्रायणी, काठक, कापिष्ठल नाम की शाखा उपलब्ध होती है।

शुक्लयजुर्वेदस्य सम्प्रति पञ्चाशीतिशाखासु केवलं चतस्रः तैत्तिरीय-मैत्रायणी-काठक-कापिष्ठलाख्याः शाखाः समुपलभ्यन्ते।


पूर्व पद का अर्थ प्रधान हो जहाँ यह पूर्वपदार्थ प्रधान ही बहुव्रीहि समास है।

ಪೂರ್ವ ಪದದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವೆಲ್ಲಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವೇ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.


अज्ञानादि सकलजडसमूहः अनात्मा भवति।

अज्ञानादि सकल जड समूह अनात्मा होते हैं।


अहृणीयमाना- हृणीङ्-धातु से शानच्‌प्रत्यय करने पर हृणीयमाना रूप बना।

अहृणीयमाना- हृणीङ्-धातोः शानच्प्रत्यये हृणीयमाना इति रूपम्।


अतः इन दोनों के स्थान में होने वाला आकार रूप सवर्ण दीर्घ एकादेश प्रकृत सूत्र से उदात्त होता है।

ಹಾಗಾಗಿ ಇವೆರಡರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಆಕಾರರೂಪವಾದ ಸವರ್ಣದೀರ್ಘರೂಪ-ಏಕಾದೇಶವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


೧. ಘ) ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತನಲ್ಲಿ.

१. घ) छान्दोग्योपनिषदि।


यज्ञस्य आवश्यकताम् अनुभूय महामुनिना व्यासेन किं कृतम्?

ಯಜ್ಞದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು ಮಹಾಮುನಿ ವ್ಯಾಸ ಏನು ಮಾಡಿದರು?


तयैव जगदिदं सूयते -अहमेववात इव प्रवाम्यारभमाणा भुवनानि विश्वा इति।

उसके द्वारा ही यह जगत सुनता है - अहमेववात इव प्रवाम्यारभमाणा भुवनानि विश्वा इति।


तेन सर्वेषामपि वाक्यानां ब्रह्मनिष्ठत्वं सिध्यति।

ಅದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಕ್ಯಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠತೆಯು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


शरीर भी अन्न का ही विकार होता है।

शरीरम् अन्नस्य विकारः भवति।


गत्यर्थः चासौ लोट् च इति गत्यर्थलोट्, तेन गत्यर्थलोटा इति कर्मधारयसमासः।

ಗತ್ಯರ್ಥಃ ಚಾಸೌ ಲೋಟ್ ಚ ಇಲ್ಲಿ ಗತ್ಯರ್ಥವಾದ ಲೋಟ್ ಲಕಾರವಿದೆ , ಅದರಿಂದ ಗತ್ಯರ್ಥಾ ಲೋಟ್ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವಿದೆ.


ಆ ಜನ್ಮ ಮೃತ್ಯುಲೋಕಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಾದರೂ ಆಗಲಿ.

तच्च जन्म मृत्युलोके वा भवतु स्वर्गलोके वा भवतु।


इसके बाद अ ब्राह्मण सर्वसंयोग होने पर निष्पन्न से अब्राह्मण शब्द से सु प्रक्रिया कार्य में अब्राह्मणः रूप होता है।

ಆಗ ಅ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂದಾದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಇದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.


वायु जैसे आती है वैसे ही जाती है।

ವಾಯುವು ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ.


ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ವಕಾರಣ ಭೂತ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವ ಮತ್ತು ಪಂಚಭೂತಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

तस्मिन् प्रजापतौ हि एव स्वकारणभूते एव विश्वा विश्वानि भुवनानि भूतानि तस्थुः तिष्ठन्ति।।


ಪ್ರಧಾನ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಮೊದಲೇ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು

प्रधान उपनिषद् बुद्ध से पूर्व ही रचे गए।


सा कदाचित् स्मितवदना कुमारी इव दर्शकानां हृदयम् आकृष्टं करोति।

ಅವಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಗುತ್ತಿರುವ ಮುಖದ ಕುಮಾರಿಯಂತೆ ವೀಕ್ಷಕರ ಹೃದಯವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಾಳೆ.


सूत्र अर्थ का समन्वय- इस उदाहरण में पचति यह तिङन्त पद है।

सूत्रार्थसमन्वयः- अस्मिन् उदाहरणे पचति इति तिङन्तं पदम् अस्ति।


परन्तु यदा प्राथमिकतया वेदान् पठति तदा तु वेदाध्ययनाधिकारो यद्यपि स्यात् तथापि मोक्षाधिकारो नास्ति।

लेकिन जब प्राथमिकरूप से वेदों को पढता है तब वेदाध्ययन का अधिकार भले ही उसको होता है लेकिन फिर भी वह मोक्ष का अधिकारी नहीं होता है।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

सूत्रेऽस्मिन् द्वितीया इति प्रथमैकवचनान्तं श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः इति तृतीयाबहुवचनान्तं पदम्।


विशेषः- आद्युदात्तः स एव भवति यः प्रत्ययसंज्ञः भवति, तन्नाम यः यः शब्दः प्रत्ययाधिकारे पठितः, तस्य तस्य शब्दस्य आदिः स्वरः उदात्तः भवति।

ವಿಶೇಷ - ಆದ್ಯುದಾತ್ತಃ ಅದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಯಾವುದು ಪ್ರತ್ಯಯಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ , ಆ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಓದಲಾಗಿದೆಯೋ , ಆ ಆ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


उषा अपने प्रकाश से संसार को वैसे ही पवित्र करती है, जैसे कोई भी योद्धा अपने शास्त्रों का घर्षण से उनका संस्कार करते हैं।

उषा स्वप्रकाशेन संसारं तथा संस्कृतं करोति यथा कोऽपि योद्धा निजशस्त्राणां घर्षणेन तेषां संस्कारं करोति।


द्वैत वेदान्त के प्रवर्तक कौन हैं?

द्वैतवेदान्तप्रवर्तकः कः?


यथा गुरुः वेदपाठं करोति शिष्याः च तम् अनुवदन्ति तथैव अयं मण्डुकध्वनिः वर्तते - 'यदेषामन्यो अन्यस्य वाचं शाक्तस्येव वदति शिक्षमाणः।

ಗುರುವು ವೇದವನ್ನು ಓದಿದಂತೆ, ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಡುಕಧ್ವನಿಯಿದೆ. - "ಯದೇಷಾಮನ್ಯೋ ಅನ್ಯಸ್ಯ ವಾಚಂ ಶಾಕ್ತಸ್ಯೇವ ವದತಿ ಶಿಕ್ಷಮಾಣಃ".


मन्त्र का होता के प्रयोज्य होने से मैं होता स्तुति करता हूँ, यह अर्थ प्राप्त होता है।

मन्त्रस्य होत्रा प्रयोज्यत्वात् अहं होता स्तौमीति लभ्यते।


सामवेद के छान्दोग्योपनिषद् में “तत्त्वमसि” (6/8/7 ) यह महावाक्य है।

सामवेदस्य छान्दोग्योपनिषदि “तत्त्वमसि” (६/८/७) इति महावाक्यं विद्यते।


तस्य पत्नी , श्वश्रूः , अन्ये शुभाकाङ्क्षिणः च तस्मै द्विषन्ति ।

उसकी पत्नी, श्वश्रू, और अन्य शुभ आकाङ्क्षि उससे द्वेष करते है।


वस्त्रकेश आदि के आकर्षण से स्पर्श करते है।

वस्त्रकेशाद्याकर्षणेन संस्पृशन्ति ।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಝಯಃ ಎಂಬದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

अस्मिन् सूत्रे झयः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्।


ಆದ್ದರಿಂದ ಗುರುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುವಿಗೆ ಶರಣಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

इसलिए गुरु के पास मे उपदेश प्राप्त करने के लिए शिष्य को गुरु की शरण ग्रहण करनी चाहिए।


ಇದರ ಆಶಯವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮವು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇತ್ತು.

इसका यह अर्थ है - प्रजापति के मन में यह साम लम्बे समय तक रहा है।


अतिष्ठत्- स्थाधातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।

अतिष्ठत्- स्थाधातु से लङ में प्रथमपुरुषेकवचन का रूप बनता है।


कहाँ जाने के लिए और कोनसा पन्थ है?

ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಯಾವ ಮಾರ್ಗವಿದೆ ?


ऋग्वेदस्य शेषभागे कति अनुष्टुप्च्छन्दांसि वर्तन्ते?

8. ऋग्वेद के शेषभाग में कितने अनुष्टुप् छन्द है?


येन मनसा बन्धः कल्प्यते मोक्षः तैनैव कल्प्यते।

ಮನಸಿನ ಬಂಧವು ಯಾವುದರಿಂದ ಮೊಕ್ಷವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಿಂದಲೇ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.


ಇವರಿಬ್ಬರು ಅಂತಿಮ ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.

ये दोनों अन्तिम आचार्य है।


इसके बाद उपपद समास “'उपपदमतिङ्'' से किया गया है।

तत उपपदसमासः " उपपदमतिङ् " इत्यनेन सूत्रेण विधीयते ।


जिस प्रजापति के आधार पर सूर्य उदय प्राप्तकर प्रकाशित होता है।

यस्मिन्नाधारभूते प्रजापतौ सूरः सूर्यः उदितः उदयं प्राप्तः सन् विभाति प्रकाशते।


ನಿತ್ಯ ಅಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯವಾಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೈವಲ್ಯದ ನಿತ್ಯತ್ವದಿಂದ.

नित्याकरण में प्रत्यवायप्राप्ति से कैवल्य का ही नित्यत्व होता है।


तब तो क्त प्रत्यय और उपधा को दीर्घ दोनों ही निपातन से सिद्ध करते है।

ಆವಾಗ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಉಪಧಾದೀರ್ಘ ಇವೆರಡು ನಿಪಾತನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ .


भोग्य विषय दो प्रकार के होते हैं।

भोग्यविषयः द्विविधः।


पण्डित तो देह रूप में जीव में ही आत्मबुद्धि की कल्पना करता है।

पण्डितम्मन्यमानस्तु देहे जीवे च आत्मबुद्धिं कल्पयति।


ಅವನೇ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವನೇ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

सः एव उत्पन्नः भवति किञ्च स एव उत्पन्नः भविष्यति।


“तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?

"ತತ್ಪುರುಷಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?


प्रसङ्गानुसारम् एव तेन अलङ्काराणां व्यवहारः क्रियते।

प्रसङ्ग के अनुसार ही उन अलङऱकारों का प्रयोग किया जाता है।


“सर्वोपनिषदां मध्ये सारमष्टोत्तरं शतम्“ इत्येतद् मुक्तिकोपनिषद्वाक्यम्।

* सर्वोपनिषदां मध्ये सारमष्टोत्तरं शतम्' यह मुक्तिकोपनिषद् का वाक्य है।


अनुबन्धेषु अधिकारी कः ।

ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾರು ?


ततः उपचर्मशब्दात् सौ सोरमि प्रक्रियाकार्ये उपचर्मम् इति रूपं निष्पन्नम्

इसके बाद उपचर्म शब्द सुका अम् होने पर प्रक्रियाकार्य में उपचर्यम् रूप निष्पत्र होता है।


ಹೇಗೆ ನೀರು ಕೆಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ಬಾ.

यावद् अध्वनः उदकं समवायात् ( सम् ) एकीभावाय अव अधः अयात् गच्छेत् अवतरेदित्यर्थः।


यदि सम्पूर्णतया मनोनिग्रहः स्यात् तर्हि वेदान्तश्रवणमपि न स्यात्।

यदि सम्पूर्ण मन का निग्रह सभी विषयों से हो जाए तो वेदान्त श्रवण भी नहीं हो ।


यहाँ पर प्राय शब्द का प्रकृष्ट अर्थ लोहे के समान कठोर तप है।

प्रायशब्दार्थः प्रकृष्टम् अयः अर्थात् लौहवत् कठोरं तपः।


"ದ್ವಂದ್ವಾಂತೆ ಶ್ರೂಯಮಾಣಂ ಪದಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಭಿಸಂಬಧ್ಯತೆ" ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ವಚನ ಶಬ್ದದ ವಿಭಕ್ತಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂಬಂಧವು ಇರುತ್ತದೆ.

“द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं प्रत्येकमभिसम्बध्यते'' इस न्याय से वचन शब्द का विभक्ति तक प्रत्येक सम्बन्ध होता है।


'अनुदात्तं च' इति सूत्रस्य अर्थं लिखत।

"ಅನುದಾತ್ತಂ ಚ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ ?


तत एव औदुम्बरवृक्षस्य उत्पत्तिः अभवत्।

वहीं औदुम्बर वृक्ष की उत्पत्ति हुई।


प्रकरण प्रतिपाद्य के अर्थ का प्रमाणान्तर से अविषयीकरण करना अपूर्वत कहलाती है।

प्रकरणप्रतिपाद्यस्य अर्थस्य प्रमाणान्तरेण अविषयीकरणम् अपूर्वता इति।


(१.९) अव्ययीभावश्च  सूत्रार्थः - अव्ययीभावसमाससंज्ञकः शब्दः नपुंसकं भवति।

(1.9 ) “अव्ययीभावः च'' सूत्रार्थ-अव्ययीभाव समास संज्ञक शब्द नपुंसक होता है।


ಜ್ಞಾನದ ಆವರಣವು ಅಜ್ಞಾನವು ಆಗಿದೆ ಕರ್ಮಲ್ಲ. ಅದರ ಬುದ್ಧಿ, ಅದರ ಆತ್ಮಾ, ಅದರ ನಿಷ್ಠೆ, ತತ್ಪರವಾದ ಜ್ಞಾನನಿರ್ಧೂತಕಲ್ಮಷವು ಜಂತುವಿನ ಸಂಸಾರಚಕ್ರವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.

ज्ञानस्य आवरणम् अज्ञानं भवति न तु कर्म। तद्बुद्धिः तदात्मा तन्निष्ठः तत्परायणः ज्ञाननिर्धूतकल्मषः जन्तुः संसारचक्रम् अतिक्रामति।


अलग नहीं है फिर भी इनमें नामों में भिन्नता दिखाई देती है।

ಬೇರೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಆದರು ಇವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.


आत्मा शरीरेन्द्रियाणां नियामको अस्ति चेतनत्वात्।

ಚೇತನವು ಇರುವುದರಿಂದ ಆತ್ಮ ಶರೀರ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಯಾಮಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.


वह कभी स्मित मुख वाली कुमारी के समान दर्शकों के हदय को आकृष्ट करती है।

सा कदाचित् स्मितवदना कुमारी इव दर्शकानां हृदयम् आकृष्टं करोति।


ततश्च तेन तेन सूत्रेण विहितस्य समासस्य अव्ययीभावसंज्ञा भवति।

ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಯಾವ - ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಸಮಾಸದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.


यथोक्तं शतपथब्राह्मणे - "अथ यस्मात् पुरुषमेधो नामेमे वै लोकाः पूरयमेव पुरुषोऽयं पवते सोऽस्यां पुरि शेते तस्मात् पुरुषः।"

ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ - "ಅಥ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪುರುಷಮೇಧೋ ನಾಮೇಮೆ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಪೂರಯಮೇವ ಪುರುಷೋಽಯಂ ಪವತೇ ಸೋಽಸ್ಯಾಂ ಪುರಿ ಶೇತೇ ತಸ್ಮಾತ್ ಪುರುಷಃ."


ನ ಲೋಪಃ ಅಲೋಪಃ ಎಂಬುದು ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.

न लोपः अलोपः इति नञ्तत्पुरुषसमासः।


यहाँ भी प्रस्तुत सूत्र से सहशब्द के स्थान पर स आदेश होता है।

ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಹಶಬ್ದದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ ಎಂಬ ಆದೇಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.


अविद्यानिवर्तकत्व के द्वारा विरोध से ज्ञान कैवल्यफल को कर्म को सहायता को अपेक्षा नहीं होती है।

नापि ज्ञानस्य कैवल्यफलस्य कर्मसाहाय्यापेक्षा, अविद्यानिवर्तकत्वेन विरोधात्।


इससे उदात्त स्वर का विधान है।

ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಶ್ರದ್ದಾ - ಈ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇ ಎಲ್ಲಿಯೋ ಕಾರ್ಯವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಚನವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆದರ ಸಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ.

श्रद्धा-इस शब्द का अर्थ ही कही पर कार्यविशेष में अथवा वचनविशेष में अपने कार्य को आदर सहित प्रकट करता है।


नयतेः क्रियासमभिहारे यङ्।

नयते: क्रियासमभिहारे यङ हुआ।


और कहा है - “सिद्धान्तसंहिताहोरारूपं स्कन्धत्रयात्मकम् वेदस्य निर्मलं चक्षुर्ज्योतिश्शास्त्रमनुत्तमम्॥

ಮತ್ತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - "ಸಿದ್ಧಾಂತಸಂಹಿತಾಹೋರಾರೂಪಂ ಸ್ಕಂಧತ್ರಯಾತ್ಮಕಮ್ ವೇದಸ್ಯ ನಿರ್ಮಲಂ ಚಕ್ಷುಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಮನುತ್ತಮಮ್.


ಸಚಸ್ವ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ?

सचस्व यह रूप कैसे सिद्ध होता हे?


प्रसङ्ग के अनुसार ही उन अलङऱकारों का प्रयोग किया जाता है।

प्रसङ्गानुसारम् एव तेन अलङ्काराणां व्यवहारः क्रियते।


बृहदारण्यकोपनिषदि उच्यते-“नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा” (३-७-२३) इति।

बृहदारण्यकोपनिषद् में कहा गया हैं कि -“ नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा” (3-7-23) इस प्रकार से।


ಹಾಗೆಯೇ "ಅನ್ನಂತದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ನಂತರ ಬರುವ ಸಮಾಸಾಂತಕ್ಕೆ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕವು ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ" ಎಂಬುದು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

एवम् "अन्नन्ताद् अव्ययीभावात् परः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः टच्प्रत्ययः भवति" इति सूत्रार्थः।


त्रिपदात्मके अस्मिन् सूत्रे तिङि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्।

इस सूत्र में तीन पद है, तिङि यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।


अस्मिन् सूत्रे या विभाषा वर्तते सा व्यवस्थितविभाषा वर्तते।

इस सूत्र में जो विभाषा है, वह व्यवस्थित विभाषा है।


व्यपदेशिवद्भावम् आश्रित्य षट् इति पदस्य अपि आमन्त्रितान्तत्वं सिध्यति।

व्यपदेशिवदभाव के आश्रित होने से षट् इस पद की भी आमन्त्रित अन्तत्व को सिद्ध करता है।


ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನ ನಿಮಿತ್ತದ ಉತ್ತಮವಾದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ब्राह्मणग्रन्थेषु यज्ञीयविधि-विधाननिमित्तकस्य समुचितकारणस्य अपि निर्देशः विस्तारेण प्राप्यते।


द्युलोक-भूलोक-अन्तरिक्षलोकेषु सर्वत्र अस्य गमनम्।

ದ್ಯುಲೋಕ-ಭೂಲೋಕ-ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕ ಮುಂತಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯೂ ಇವನ ಸಂಚಾರವಿದೆ.


ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನಮ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಮ್ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

वहां उपसर्जन यह पूर्व ये दो पद प्रथमाविभक्ति एकवचनान्त है।


यातारम् - याधातोः तृचि द्वितीयैकवचने रूपम्।

यातारम् -या धातु तृच् करने पर द्वितीया एकवचन में रूप है।


उपर्युक्तायाम् आवल्यां प्रकारद्वयस्य षडहस्य उल्लेखो दृश्यते , अभिप्लवषडहः पृष्ठ्यषडहश्च ।

उपर्युक्त आवली में दोनों प्रकारों के षडह का उल्लेख दिखाई देता है, अभिप्लव षडह और पृष्ठ्य षडह।


ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇವಲ ಸುಗುಣವನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಬೇಕು.

इसलिए केवल सगुण की ही उपासना करनी चाहिए।


ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಹಿ ಇಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ .

एवञ्च हियुक्तं तिङन्तम् अनुदात्तं न भवति अप्रातिलोम्ये इति सूत्रार्थः समायाति।


ब्राह्मणग्रन्थाः मन्त्राणां व्यख्यया एव तेषां विनियोगस्य युक्तिमत्तां सिद्ध्यन्ति।

ब्राह्मण ग्रन्थ मन्त्रों की व्याख्या से ही उनके विनियोग का युक्त मत को सिद्ध करते है।


वे कौन देव है, वो यहां बताया गया है।

के ते देवा इत्यत्र आह।


स्वरितस्थाने च यः यण् विहितः तस्मात् यणः परं वर्तमानस्य अनुदात्तस्य स्वरितः भवति।

और स्वरित स्थान में जो यण् विहित है, उस यणू से पर वर्तमान अनुदात्त के स्थान में स्वरित होता है।


नपुंसक लिड्ग में।


ಸಾನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ತ್ರಿಪಾತ್ - ತ್ರಿಚತುರ್ಥಾಶಯುತಃ, ಪುರುಷಃ - ಬ್ರಹ್ಮ, ಊರ್ಧ್ವಮ್ - ಮೇಲಿನಿಂದ, ಉದ್ - ಉತ್ಕರ್ಷದಿಂದ, ಐತ್ - ಹೋದನು, ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.

सान्वयप्रतिपदार्थः - त्रिपात् = त्रिचतुर्थांशयुतः, पुरुषः = ब्रह्म, ऊध्वम् = उपरिष्टात्, उद् = उत्कर्षेण, ऐत् = गतवान्, संस्थितवानित्याशयः।


हिरण्यप्रदानादिलक्षणाः क्रियन्ते निर्वर्त्यन्ते मोक्षकाङ्किभिः मोक्षार्थिभिः मुमुक्षुभिः।

सोना आदि का दान करना रूप क्रियाएँ मोक्ष को चाहने वाले मुमुक्षु पुरुषों द्वारा की जाती हैं।


तस्य अज्ञानस्य कश्चिद् विषयो भवति।

ಆ ಅಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ವಿಷವಿದೆ.


अग्निः बहुत्रैव विविधैः पशुभिः सह तुलितः।

अग्नि की अनेक पशुओं के साथ तुलना की गई है।


चोराद् भयम् इस विग्रह में चोरभयम् यह एक उदाहरण है।

चोराद् भयम् इति विग्रहे चोरभयम् इति एकम् उदाहरणम्।


(ಕ) ಶ್ರವಣಮ್ (ಖ) ಮನನಮ್ (ಗ) ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಮ್ (ಘ) ವಿವೇಕ. ೫. ಚಿತ್ತಮಲದ ನಾಶಕವು ಯಾವುದು ?

(क) श्रवण (ख) मनन (ग) निदिध्यासन (घ) विवेक 6 चित्त के मल का नाशक क्या होता है?


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.

द्विपदात्मकमिदं सूत्रम्।


न अनुदात्तम् इति पदद्वयमनुवर्तते।

न अनुदात्तम् इन दो पदों की अनुवृति है।


ततः अर्धर्च अ इति जाते सर्वसंयोगे निष्पन्नस्य अर्धर्चशब्दस्य "परवल्लिङ्गंद्वन्द्वतत्पुरुषयोः" इत्यनेन परवत्लिङ्गत्वे प्राप्ते "अर्धर्चाः पुंसि च" इत्यनेन विकल्पेन पुंलिङ्गे सौ अर्धर्चः इति रूपम्।

ಇದರ ನಂತರ ಅರ್ಧರ್ಚ ಅ ಆದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗ ಆದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನ ಅಧ "ರಚ ಶಬ್ದದ "ಪರವಲ್ಲಿಂಗದ್ವಂದ್ವತತ್ಪುರುಷಯೋಃ" ಇದರ ನಂತರವಾಗುವ ಲಿಂಗತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ "ಅರ್ಧರ್ಚಾಃ ಪುಂಸಿ ಚ" ಈ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಆದಾಗ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಅರ್ಧರ್ಯಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


“ अज्ञान सद् तथा असद् के द्वारा अनिर्वचनीय त्रिगुणात्मक ज्ञानविरोधी भावरूप जो कुछ भी लोग कहते हैं।

“अज्ञानं तु सदसद्भ्याम् अनिर्वचनीयं त्रिगुणात्मकं ज्ञानविरोधि भावरूपं यत् किञ्चित् इति वदन्ति।


कितः (६.१.१६६ ) सूत्र का अर्थः- कित तद्धितांत प्रत्ययों को अन्तोदात होता है।

ಕಿತಃ (೬.೧.೧೬೬) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಕಿತ್ ತದ್ಧಿತಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿರುತ್ತವೆ.


स्वप्न में मन के जागरण से जाग्रतवासनायुक्त मनस विजृम्भित प्रपञ्च का जीव को अनुभव होता है।

स्वप्ने मनसः जागरणात् जाग्रद्वासनायुक्तमनसा विजृम्भितः प्रपञ्चः जीवेन अनुभूयते।


इस प्रकार इसके निर्मलत्व होने के कारण ही दर्पण के समान परमात्मा का प्रतिबिम्ब इसमें दिखाई देता है।

एवं निर्मलत्वादेव दर्पण इव परमात्मनः प्रतिबिम्बः अत्र भवति।


और भी उदाहरण हैं - “द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते।

ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ. - "ದ್ವಾ ಸುಪರ್ಣಾ ಸುಯಜಾ ಸಖಾಯಾ ಸಮಾನಂ ವೃಕ್ಷಂ ಪರಿಷಸ್ವಜಾತೇ".


ಆಗ "ನ ಲೋಪಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾಂತಸ್ಯ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ರಾಜನ್ ಶಬ್ದದ ನಕಾರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ರಾಜಪುರುಷ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಎಂಬುದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಪುರುಷ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

तब ““न लोपः प्रातिपदिकान्तस्य'' इस सूत्र से राजन् शब्द का नकार का लोप होने पर प्रक्रिया कार्य में निष्पन्न होने से राजपुरुष शब्द से सु प्रत्यय होने पर प्रक्रियाकार्य में राजपुरुष रूप होता है।


येन कर्माण्यपसो मनीषिणो यज्ञे कृण्वन्ति विदथेषु धीराः।

येन कर्माण्यपसो मनीषिणो यज्ञे कृण्वन्ति विदथेषु धीर।


कारणसामग्र्याभावात् आकाशस्योत्पत्तिः नैव शक्यते सम्भावयितुम्।

कारण सामग्री के अभाव से आकाश की उत्पत्ति भी सम्भव नहीं है।


(वि.चू. १७२) सुषुप्तिकाले मनसः लयसम्भवात् मनःकारणभूतः जाग्रत्प्रपञ्चः स्वप्नप्रपञ्चो वा न स्तः।

(वि.चू. 172) सुषुप्तिकाल में मन का लय सम्भव होने से मन के कारण भूत जगत् प्रपञ्च तथा स्वप्नप्रपञ्च नहीं होते हैं।


एवञ्च आत्मा देहादिवलक्षणः तत्साक्षित्वात्।

इसलिए इन सभी के साक्षित्व होने के कारण आत्मा देहादि से विलक्षण होती है।


ಅದರ ಏಳನೇ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದಿವಿ ಎಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ.

उसका सप्तमी एकवचन में प्रदिवि रूप बना।


ಮತ್ತು ಅದಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ಸುಪ್ ನ ಲೋಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

और अदन्त अव्ययीभाव से पर सुप् लोप नहीं होता है ।


ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವಿನಿಯೋಗ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

उनमें मन्त्रों के विनियोग विषय पर विस्तार सहित वर्णन प्राप्त होता है।


इति इयम् अविद्या अनादिकालप्रवृत्ता।

ಇದು ಅವಿದ್ಯಾ ಅನಾದಿಕಾಲಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ.


अस्मिन् यागे प्रातः सूर्यमुद्दिश्य सायं च अग्निमुद्दिश्य आहुतिः प्रदीयते।

इस याग में प्रातः सूर्य तथा सायं अग्नि को उद्दे्य मानकर आहुति दी जाती है।


"ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್" ಇದರಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾದ "ಪಾಪಾಣಕೆ ಕುತ್ಸಿತೈಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ?

“विशेषणं विशेष्येन बहुलम् '' इससे ही सिद्ध होने पर “पापाणके कुत्सितैः'” इस सूत्र का क्या अर्थ है?


ಮುಮುಕ್ಷತ್ವದ ಅರ್ಥವು ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಚೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು.

मुमुक्षुत्व का अर्थ मोक्ष की इच्छा होती है।


सूत्रार्थसमन्वयः - पचादिगणे देवट्-इति शब्दस्य पाठात् दिव्-धातोः 'नन्दिग्रहिपचादिभ्यो ल्युणिन्यचः' इति सूत्रेण अच्-प्रत्यये देवशब्दः निष्पद्यते।

ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಪಚಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ದೇವಟ್ - ಈ ಶಬ್ದದ ಪಾಠದಿಂದ ದಿವ್- ಧಾತುವಿಗೆ "ನಂದಿಗ್ರಹಿಪಚಾದಿಭ್ಯೋ ಲ್ಯುಣಿನ್ಯಚಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಚ್ - ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದೇವ ಶಬ್ದವು ಬರುತ್ತದೆ.


इस सूत्र में द्विगु इस पद प्रथमा एकवचनान्त है और च अव्ययपद है।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಃ ಈ ಪದದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚ ಇದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


೩೦. ಕೇವಲ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವೇನು?

३०. केवलसमासस्य लक्षणं किम्?


"ವಿಭಾಷಾ ಛಂದಸಿ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ವಿಭಾಷಾ’ ಪದಗ್ರಹಣೆಯು ಹೇಗೆ ?

विभाषा छन्दसि इति सूत्रे विभाषा इति पदग्रहणं कथम् ?


“च '' अर्थ है - समुच्च्य, अन्वाचय, इतरेतरयोग समाहार।

"ಚ" ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ - ಸಮುಚ್ಚಯ, ಅನ್ವಾಚಯ, ಇತರೇತರಯೋಗ ಸಮಾಹಾರ.


विवृत्त सर्पादिविकल्पपरज्जुकैवल्यावसना ही प्रकाशफल होता है।

ವಿನಿವೃತ್ತಸರ್ಪಾದಿವಿಕಲ್ಪರಜ್ಜುಕೈವಲ್ಯಾವಸಾನವೇ ಪ್ರಕಾಶಫಲವು.


ಆದ್ದರಿಂದ ಇವರು ವಿಶ್ವದ ತಂದೆ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

इसलिए यह विश्व का पिता होता है।


इस प्रकार से यह स्पष्ट हो गया की जो मुमुक्षु होता है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮುಮುಕ್ಷು ಎಂದು.


इसलिए विरोध के परिहार के असम्भव होने से यहाँ पर अजहत् लक्षणा सङ्गत नहीं होती है।

अतः विरोधपरिहारस्य असम्भवात् अत्र अजहल्लक्षणा न सङ्गच्छते।


ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಶಬ್ದಾರ್ಥವನ್ನು - "ಪ್ರಾಯಃ ತುಷ್ಟಂ ಚಿತ್ತಂ ಯತ್ರ ತತ್ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮ್" ಎಂದು.

प्रायश्चित शब्द का अर्थ है “प्रायः तुष्टं चित्तं यत्र तत् प्रायश्चित्तम्” जिसके द्वारा चित्त संतुष्ट हो जाए वह प्रायश्चित्त कहलाता है।


यदा अवयवी एकत्वविशिष्टः तदा अवयविना सह पूर्वादीनां सुबन्तानां विकल्पेन तत्पुरुषसमासो भवति।

जब अवयवी एकत्वविशिष्ट तब अवयव के साथ पूर्वादि सुबन्तों को विकल्प से तत्पुरुष समास होता है।


इससे अध्ययन सायण भाष्य में भी इसका उल्लेख प्राप्त होता है।

ಇವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪಂಚತ್ವ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಾಯಣ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲೂ ಇದರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.


ऋग्वेदे व्याकरणं किंरूपकत्वेन प्रतिपादितम्?

ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ಯಾವ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ?


ಈ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿಯು ದೀರ್ಘತಮಾ ಔಚಥ್ಯ, ಛಂದ ವಿರಾಟ್ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಮತ್ತು ದೇವತೆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

अस्य सूक्तस्य ऋषि: दीर्घतमा औचथ्यः, छन्दः विराट् त्रिष्टुप्, देवता विष्णुः।


आत्मदा- आत्मन्-उपपदात् दा-धातोः विच्प्रत्यये प्रथमाबहुवचने आत्मदा इति रूपम्।

आत्मदा - आत्मन्-उपपद पूर्वक दा-धातु से विच्प्रत्यय करने पर प्रथमा बहुवचन में आत्मदा रूप बनता है।


ऋग्वेद का प्रथम सूक्त अग्निसूक्त है।

ऋग्वेदस्य प्रथमं सूक्तम् अग्निसूक्तम्।


ಇಂದ್ರ, ಮರುತ್, ಅಪಾನ್ನಪಾತ್ (ವಿದ್ಯುತ್), ಪರ್ಜನ್ಯ ಮುಂತಾದವರು ಅಂತರಿಕ್ಷ ಲೋಕದ ದೇವರು.

इन्द्रः, मरुत्, अपान्नपात् (विद्युत्), पर्जन्यः प्रभृतयः अन्तरिक्षस्य देवाः।


ಮತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿಯು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.

यजूंसि च प्रतिष्ठितानि।


ಉಪನಿಷ್ಟತ್ತುಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವಿಚಾರರು ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ವೇದಾಂತಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ಆಗಿದೆ.

उपनिषदां तात्पर्यविचारः यैः ग्रन्थैः क्रियते ते वेदान्तपदबोध्याः भवन्ति।


वैसे-वैसे तुम भी नीचे की और लौटना।

तावत्तावत् त्वमपि तदेवोदकम् अनु अवसर्पासि अवतरेः।


ಇಲ್ಲಿ ಜಿಜ್ಞಾಸದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಶೇಷವು ಪ್ರಕಾರಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿತ್ವದಿಂದ ಅನ್ಯತ್ ಎಂದಾಗಿದೆ.

इति जिज्ञासायामुच्यते शेषं प्रकारादिद्वित्वाद् अन्यत् इति।


ಆ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ .

तेन आद्युदात्तस्वरस्य विधानाय प्रकृतसूत्रं प्रारभ्यते।


ಮುಮುಕ್ಷು ಆದವನು ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬೇಕು.

काम्यकर्मणां त्यागः कर्तव्यः मुमुक्षुणा ।


एतादृशीनां श्रुतीनां नैकवारं दर्शनादेव इदं स्पष्टं भवति यत् श्रवण-मनन- निदिध्यासनादीनां ब्रह्मसाक्षात्कारं यावत् आवृत्तिः उपदिश्यते इति।

इस प्रकार की श्रुतियों को अनेक बार देखने से यह स्पष्ट होता है कि श्रवण मनन निदिध्यासनादि की आवृत्ति जबतक ब्रह्म साक्षात्कार नहीं हो जाए तबतक करनी चाहिए।


सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्।

ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम् ।

सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।


वैसे ही इस जगत की रक्षा और समय के अनुसार नाश भी करता है।

तथैव जगदिदं रक्षति यथासमयं नाशयति च।


यहाँ समानाधिकरण तत्पुरुष का वर्णन किया जा रहा है।

ततः समानाधिकरणस्य तत्पुरुषस्य वर्णनमत्र विधीयते।


एतेन अस्य आरण्यकस्य समयस्य पूर्वसीमा विक्रमपूर्वसहस्रशतकम् इति मन्तव्यं भवति।

ಇದರಿಂದ ಈ ಆರಣ್ಯಕದ ಸಮಯದ ಪೂರ್ವ ಸೀಮೆಯು ವಿಕ್ರಮನಿಗಿಂತ ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.


ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ, ವಿಷಯ, ಸಂಬಂಧವೆಂದು ಇಷ್ಟೋತ್ತು ಹೇಳಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅನುಬಂಧವು ಪ್ರಯೋಜನ. ಅದನ್ನು ಈಗ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು.

अनुबन्धेषु अधिकारी विषयः सम्बन्धश्च इति एतावता उक्ताः। चतुर्थः अनुबन्धस्तावद् प्रयोजनम्। तदधुनात्रोपस्थाप्यते।


ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಮತ್ತು ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತಗಳನ್ನು ತೃಜಕದ ಅಂಶಗಳಿಂದಲೇ ತೃಜಕ ಎಂಬ ಅಂಶಗಳಿಂದಲೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

तृच्प्रत्ययान्ताः ण्वुल्प्रत्ययान्ताश्च तृजकेत्यंशेन स्वीक्रियन्ते।


ಇನ್ನು ಒಂದಿಷ್ಟು ವೃತ್ತಿಗಳು ಇವೆ.

अपि तु बह्व्यः वृत्तयः सन्ति।


किंवृत्तम् इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्।

ಕಿಂವೃತ್ತಂ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಗಿರಿಕ್ಷಿತ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

गिरिक्षितः - इत्याद्युपाधियुक्तः विष्णुः सूर्यस्य प्रतिनिधित्वेनापि वर्णितः।


द्वादशबृहतीसहस्राणि।

बारह हजार बृहती छंद में।


"ದ್ವಿತೀಯಾ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಶ್ರಿತ ಆದಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

“द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः '' सूत्रार्थ-द्वितीयान्त सुबन्त को श्रित आदि प्रकृति के सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुष सामस संज्ञा होती है।


स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन॥ (२.१.३९) सूत्रार्थः - स्तोकान्तिकदूरार्थवाचकानि कृच्छ्रशब्दप्रकृतिकं च पञ्चम्यन्तं सुबन्तं क्तान्तप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।

"ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಕ್ತೇನ" (೨.೯.೩೭) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸ್ತೋಕ, ಅಂತಿಕ, ದೂರ ಅರ್ಥ ವಾಚಕ ಮತ್ತು ಕೃಚ್ಛಶಬ್ದದ ಪಂಚಮ್ಯಂತಕ್ಕೆ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಕ್ತಾಂತ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


यजुर्वेद शुक्ल और कृष्ण भेद से दो प्रकार का होता है।

यजुर्वेदः शुक्लकृष्णभेदेन द्विविधो भवति।


तेन वज्रेण मेघे भिन्ने सति गौः स्ववत्सं प्रति यथा धावति तथा जलमपि सवेगं नीचैः समुद्रं प्रति गन्तुम् आरभत।

ಆ ವಜ್ರದಿಂದ ಮೇಘವು ಭಿನ್ನವಾದಾಗ ಗೋವು ಹೇಗೆ ತನ್ನ ಕರುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಜಲವು ತನ್ನ ವೇಗದ ಜೊತೆ ಕೆಳಗೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.


6. उभयोः दन्ताः येषां ते।

೬. ಎರಡು (ಮೇಲೆ-ಕೆಳೆಗೆ) ಹಲ್ಲು ಯಾರದ್ದಾಗಿದೆ.


तब निदिध्यासन पद वाच्य होता है।

ಆಗ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಪದವಾಚ್ಯವಾಗುವುದು.


सामरूपोऽहं पतिरस्मि त्वञ्च ऋग्रूपा पत्नी असि।

ನಾನು ಸಾಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಪತಿ ಮತ್ತು ನೀನು ಋಕ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ ಆಗಿದ್ದೀಯ.


वस्तुतस्तु तयैव शक्तिरूपया अधिष्ठिताः प्राणिनः दर्शनश्रवणाशनप्राणनादिकर्माणि कुर्वन्ति|

वस्तुत तो वह शक्तिरूप से अधिष्ठात्री प्राणियों का देखना, सुनना, प्राण आदि कार्य भी वह ही करती है।


एतेषाम् त्रयाणां देवानां भिन्नानि कर्माणि, भिन्नानि च विशेषणानि इतरेषां देवानां नामकरणे निमित्तानि।

इन तीनों देव के भिन्न कर्म और भिन्न विशेषण हैं अन्य देव के नाम करण के अनुसार प्रयोजन है।


इति चेत् आत्मानात्मविवेकेन इति ज्ञेयम्।

ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಆತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಅನಾತ್ಮಾ ವಿವೇಕದಿಂದ ಆಗಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.


ಆ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಈ ಸಮಾಸವು ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

उस अर्थ के प्राधान्य से और उत्तरपदार्थ प्राधान्य से यह समास उत्तरपदार्थ प्रधान तत्पुरुष समास होता है।


वाक्सूक्ते (ऋग् १०।१४५) कथितमस्ति- श्रुधि श्रुत श्रद्धिवं ते वदामि।

ವಾಕ್ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ (ಋಗ್ ೧೦/೧೪೫) ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಶೃಧಿ ಶ್ರುತ ಶ್ರದ್ದಿತ್ವಂ ತೇ ವದಾಮಿ ।


ಹಾಗೆಯೇ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ - "ಕರ್ತಾದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಷಷ್ಠೀ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ತದಂತದ ಅಥವಾ ಸುಬಂತದ ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ."

एवं सूत्रार्थ होता है-'“कर्ता में जो षष्ठी तदन्त का सुबन्न के ण्वुल् प्रत्ययान्त के साथ समास नहीं होता है।


इसी प्रकार हि शब्द से युक्त परस्पर साकाङ्क्ष अनेक तिङन्त पदों को अनुदात्त नहीं होता है वेद में यह इस सूत्र का अर्थ हुआ।

एवञ्च हिशब्दयुक्तं परस्परसाकाङ्कम् अनेकमपि तिङन्तम् अनुदात्तं न भवति वेदे इति सूत्रार्थः जायते।


सूत्रार्थः - आभ्यां युक्तं व्यवहितं तिङन्तं विकल्पेन अनुदात्तं भवति।

सूत्र का अर्थ - इन दो से युक्त व्यवधान में तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त होता है।


೨೯. ಮನಸ್ಸು ಯಾರ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ?

29. मन किसका कार्य होता है?


ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತದಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

तच्च अत्र षष्ठ्येकवचनान्ततया विपरिणम्यते।


ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯ- ತನ್ನೇಮಿಮೃಭವೋಧ್ ಯಥಾ - ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ - ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ .

सूत्रार्थसमन्वयः- तन्नेमिमृभवां यथा - इति उदाहरणे अनुष्टुप्- छन्दः वर्तते।


कनिक्रदत् इति पदस्य निष्पत्तिः कुतः ?

कनिक्रदत् यह पद कैसे बना?


अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।

इससे उदात्त स्वर का विधान है।


होम की दर्वी होम यह अभिध कैसे दी गई?

होमस्य दर्वीहोमः इत्यभिधा कथम्?


आज भी यह स्थान उत्तर प्रदेश के “बिजनौर जिले में “मालन' नाम से विख्यात एक छोटी नदी है।

ಇಂದಿಗೂ ಇದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಿಜ್ನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ನದಿಯಾಗಿದೆ.


प्रतिगृहम् अस्य निवासः।

ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿವಾಸವಿದೆ.


इसलिए आँखों के सत्ताग्रहण से ब्रह्म को जाना जाता है यह स्पष्ट हो गया है।

अतः चक्षुषा सत्ताग्रहणात् ब्रह्म ज्ञातमिति स्पष्टम्।


ब्रह्म एव सत्यमेकं वस्तु तदतिरिक्तं सर्वमपि असत्यमेवेति।

ಬ್ರಹ್ಮ ಒಂದೇ ಸತ್ಯವಾದ ವಸ್ತು, ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅಸತ್ಯ.


ಇವರಿಬ್ಬರ ರಥಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ.

ये दोनों ही समान ही रथ निरन्तर भ्रमण करते है।


इस दिन दक्षिणस्थ दिशा में हविर्विधन वेदी में सोम ले जाया जाता है।

ಈ ದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹವಿರ್ವಿಧಾನ ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.


एवं शरीरस्यापि स्पष्टं दर्शनमस्ति स्पर्शनञ्च।

इसी प्रकार से शरीर का भी दर्शन तथा स्पर्श होता है।


यजुर्वेदे “अहं ब्रह्मास्मि” (१/४/१०) इति महावाक्यं शोभते।

यजुर्वेद में “अह ब्रह्मास्मि" (1/4/10) महावाक्य है।


सूत्रार्थसमन्वयः- घृतं मिमिक्षे इत्युदाहरणे घृतम् इति पदस्य अन्त्यः अकारः उदात्तः अस्ति।

सूत्र अर्थ का समन्वय- घृतं मिमिक्षे इस उदाहरण में घृतम् इस पद के अन्त्य अकार उदात्त है।


मानवजाति की समस्याओं का समाधन समूह शक्ती संघ में गूहित है, अकेला मानव दुर्बल और स्वार्थी हो जाता है।

ಮಾನವಜಾತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರವು ಸಂಘದ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ, ಒಬ್ಬಂಟಿ ಮನುಷ್ಯನು ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.


ವೇದಾಂತದಿಂದ ದುಃಖನಿವೃತ್ತಿಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

वेदान्त के द्वारा दुःख की निवृत्ति निश्चय पूर्वक होती है।


२०. मनने तर्कस्य उपयोगितां लिखत।

20. मनन में तक की उपयोगिता लिखिए।


ज्ञानाविद्ययोः विरोधस्तु सुप्रसिद्धः, तर्हि कथम् अविद्या ज्ञानात्मकम् अपि आत्मानम् आवृणोति।

ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಗಳ ವಿರೋಧವು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವಿದ್ಯೆಯು ಹೇಗೆ ಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕವೂ ಸ್ವಯಂ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ.


ಅದರಿಂದ ಪೂಜನಾರ್ಥದಿಂದ ನಂತರ ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಅಂತಾತ್ ಸಮಾಸಾತ್ ಪದವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

तेन पूजनार्थात्परं यत्प्रातिपदिकम् तस्माद् इति लभ्यते।


ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ತುತಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳಿಂದ ವಾಣಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸಿ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.

ते स्तुतिप्रशंसावचनैः वाचं सन्तोष्य स्वपक्षे कर्त्तुमैच्छन्।


कितव की स्त्री यद्यपि अक्षक्रीडा से पूर्व झगडा नही किया, कितव के मित्रो के लिये अनुकूल ही थी।

ಕಿತವನ ಸ್ತ್ರೀ ಏನಾದರು ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಜಗಳವಾಡದಿದ್ದರೆ, ಕಿತವನ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವೇ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು.


ವಿಶಿಷ್ಟರೂಪದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವ ಜಲದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಜಲವನ್ನು ತೆರೆಯಿರಿ.

विशिष्टरूपेण बद्धं जलपात्रम् अधोमुखीकृत्य जलं पिन्वताम् ।


ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಮಯ ಕೋಶದ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸ್ಫುರಣವು ಇರುತ್ತದೆ.

सुषुप्तौ आनन्दमयस्य सम्यक् स्फुरणं भवति।


ಆಗ ಚೈತನ್ಯವು ಕಾರ್ಯವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಕಾರಣವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

वह चैतन्य न तो कार्य होता है और ना ही कारण।


"अच् प्रत्यन्ववपूर्वात् सामलोम्नः" इति, "अक्ष्णोऽदर्शनात्" इति "उपसर्गादध्वनः" अच् प्रत्यय विधायक सूत्रों की व्याख्या की गई है।

"ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯನ್ವವಪೂರ್ವಾತ್ ಸಾಮಲೋಮ್ನಃ" ಇತಿ, "ಅಕ್ಷ್ಣೋಽದರ್ಶನಾತ್" ಇತಿ "ಉಪಸರ್ಗಾದಧ್ವನಃ" ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


और तीसरा वर्षा द्वारा पर्वतों को खण्डित किया।

तृतीयं च वृष्ट्या पर्वतान् खण्डितवान्।


किम्-शब्दात् 'किमोऽत्' इति सूत्रेण अदादेशः भवति।

किम्-शब्द से 'किमोऽत्' इस सूत्र से अद् आदेश होता है।


अतः अस्माभिरस्मिन् प्रबन्धे समाधेः स्वरूपम्, समाधेः आवश्यकता, समाधेः प्रकाराः इत्यादिविषये आलोचनं विधास्यते।

इसलिए हमारे द्वारा इस प्रबन्ध में समाधि का स्वरूप, समाधि की आवश्यकता तथा समाधि के प्रकार इत्यादि विषयों का आलोचन किया जा रहा है।


दिन मात्र में ही समाप्त सवन को “एकाहः' कहते है।

ಈ ದಿನವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸವನ ’ಏಕಾಹ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.


वेदान्त के तत्वज्ञान के लिए वेदों का आपाततः अर्थज्ञान होना आवश्यक है।

वेदान्ततत्त्वज्ञानाय वेदानाम् आपाततः अर्थज्ञानम् आवश्यकम्।


क्रिया प्रश्ने यह सप्तम्यन्त पद है।

ಕ್ರಿಯಾಪ್ರಶ್ನೆ ಇದು ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


गच्छति- गम् - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने गच्छति इति रूपम्।

गच्छति - गम्-धातोः लटि प्रथमपुरुष एकवचन में गच्छति यह रूप बनता है।


न इति अव्ययपदम्, अनुत्तमम् चिदुत्तरं किंवृत्तं तिङन्तं न अनुदात्तम् इति सूत्रान्वयः।

ನ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ,ಅನುತ್ತಮಮ್ ಚಿದುತ್ತರಮ್ ಕಿಂವೃತ್ತಮ್ ತಿಙಂತಮ್ ನ ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಇದು ಸೂತ್ರದ ಅನ್ವಯವಾಗಿದೆ.


उससे देवता स्वरूप तथा बीजभूत हिरण्यगर्भ नूतन सृष्टि के लिए आविर्भूत हुए।

तस्मात् देवतास्वरूपः तथा बीजभूतः हिरण्यगर्भः नूतनसृष्ट्यर्थं आविर्बभूव।


तत्र आपिशलि-शाकटायन- गालवेन्द्रादीनां व्याकरणकर्तृणाम् उल्लेखः कृतः वर्तते।

वहाँ आपिशलि, शाकटायन, गालवेन्द्र आदि व्याकरण कर्ताओं का उल्लेख किया है।


श्रवणमननाभ्याम् अवधारिते निःसन्दिग्धे ब्रह्मविषये स्थापितस्य चित्तस्य यदेकतानत्वम् एकाकारवृत्तिप्रवाहः तदेव निदिध्यासनम् ।

ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನದಿಂದ ನಿಃಸಂದಿಗ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಚಿತ್ತದ ಯದೇಕತಾನತ್ವ ಏಕಾಕಾರದ ವೃತ್ತಿಪ್ರವಾಹವೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವಾಗುತ್ತದೆ.


ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಪಚತ್ ಶಬ್ದವು ಉಗಿದಂತವಾಗಿದೆ.

और इसके बाद पचत् शब्द उगिदन्त है।


9. कीदृशः जनः धनं लभते।

೯. ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಧನವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ?


पैङडऱग्य महापैङग्य इन नामों से प्रतीत होता है की महाभारत के समान भारत भी एक भिन्न ग्रन्थ था।

पैङ्ग्यः महापैङ्ग्य इति नामभ्यां प्रतीतो भवति यत् महाभारत इव भारत इत्यपि एकः भिन्नग्रन्थः आसीत् इति।


आरण्यक और उपनिषद् में क्या भेद है?

ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವೇನು?


वेद में अनेक देवताओं की स्तुति की गई है।

ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


ಕಾರಣಾಶರೀರವು ಯಾವುದು ?

कारण शरीर किसे कहते हैं?


ಜರಾಯುಜಂ, ಸ್ವೆದಜಮ್, ಅಂಡಜಮ್, ಉದ್ಭೀಜಮ್, ಎಂಬುದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥೂಲಶರೀರಗಳು.

जरायुज, स्वेदज, अण्डज तथा उदिभज इस प्रकार से यह चार प्रकार के स्थूल शरीर होते हैं।


तेन अस्य सूत्रस्य अर्थो भवति भी, ह्री, भृह्मद, जन, धन, दरिद्राजागराम् अभ्यस्तानां पिति लसार्वधातुके परे प्रत्ययात्पूर्वम् उदात्तं भवति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದರ್ಥವು ಹೀಗೆ - 'ಭೀ - ಹ್ರೀ - ಭೃ - ಹು - ಮದ - ಜನ - ಧನ - ದರಿದ್ರಾ ಹಾಗೂ ಜಾಗೃ' ಈ ಧಾತುಗಳ 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ'ಗಳಿಗೆ ಪಿತ್ ಆದ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಹಿಂದಿರುವವುಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


अयम् आत्यन्तिकदुःखनाश एव मोक्षः।

यह आत्यन्तिक दुःखनाश ही मोक्ष कहलाता है।


ಸ್ವರ ವರ್ಣ ಆದಿಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಎಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾ ಅಥವಾ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದು ಶಿಕ್ಷಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

स्वर वर्ण आदि का उच्चारण प्रकार का जहाँ शिक्षा अथवा उपदेश देते है वह शिक्षा है।


ಜಾಗರಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಇದೆ.

जाग्रत अवस्था में स्थूल शरीर का प्राधान्य होता है।


ಮೇಧಿನಿಕೋಷದ ಪ್ರಕಾರ, ವೇದಭಾಗದ ಸೂಚಕವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಕ್ಲೀಬಿಲಿಂಗವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

मेदिनीकोश के अनुसार से वेदभाग का सूचक ब्राह्मण शब्द का प्रयोग तीनो लिङ्गों में होता है।


ಆತ್ಮ ಅನಾತ್ಮದ ವಿವೇಕ ಎಂಬುದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.

आत्मानात्मविवेक इति तात्पर्यम्।


अत एव भूयो भूयो वार्तेयं वेदानां -'तमेव विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय' इति शम्।

इसलिए ही बार -बार वेदों की बात को जानना चाहिए - तमेव विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय इति।


अङ्गिरा धारा का आभिचारिक कर्मों के साथ सम्बद्ध है।

ಅಂಗಿರಾ ಧಾರೆಯ ಅಭಿಚಾರಕ ಕರ್ಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.


ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುವಾಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

और वे अनुवाको में विभक्त है।


जो अन्तरिक्ष में जल को बनाकर धारण करने वाला है द्य उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।

ಯಾವ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಲವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ ದ್ಯ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.


` कर्मण्येवाधिकारस्ते' (भ. गी. 2.47) ‹कुरु कर्मैव' (भ. गी. 4.15) इत्यादि वाक्य कर्म की आवश्यक्ताओं को दशति है।

'कर्मण्येवाधिकारस्ते' (भ. गी. २.४७) “कुरु कर्मैव' (भ. गी. ४.१५) इत्येवमादीनि कर्मणाम् अवश्यकर्तव्यतां दर्शयन्ति।


ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಗಳಿಂದ ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

विद्यारण्यस्वामिणा पञ्चदश्यां कथ्यते।


उपनिषदां तात्पर्यविचारः यैः ग्रन्थैः क्रियते ते वेदान्तपदबोध्याः भवन्ति।

उपनिषदों के तात्पर्य का विचार जिन ग्रन्थों के द्वारा होता है वे वेदान्त पद के द्वारा बोध्य होते हैं।


ಲೃಟ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

लृट् इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्।


व्याख्या - मनीषियों मेधावियों को यज्ञ में जिस मन के द्वारा सत कर्म करते है, 'कृ करणे' स्वादि है।

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಮನೀಷಿಗಳಿಗೆ  ಮೇಧಾವಿಗಳಿಗೆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸತ್ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ, "ಕೃ ಕರಣೇ" ಸ್ವಾದಿ ಆಗುತ್ತದೆ.


ಋಗ್ವೇದದಿಂದಲೇ ಬಹಳ ಮಂತ್ರಗಳ ಇಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.

ऋग्वेदादेव बहवः मन्त्राः अत्र यथास्वरूपम् अनुकृताः।


वहाँ चुप होने का भी विधान है।

तत्र तुष्णीभावस्य अपि विधानम् अस्ति।


उनको प्रकृत सूत्र से बताये गए कार्य लोक में भी होते है, और वेद में भी होते हैं।

ಅವುಗಳಿಘೇ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹೇಳಿದ ಕಾರ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ , ವೇದದಲ್ಲಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತದೆ .


जैसे यह घट है,यहाँ पर घटाकार चित्तवृत्ति अज्ञानविषयीभूत चैतन्य विषयीकृत होकर घटावच्छिन्न चैतन्यगत अज्ञान का नाश करके स्वगत चिदाभास से जड घट का प्रकाश करता है।

यथा- अयं घटः इत्यत्र घटाकाराकारिता चित्तवृत्तिः अज्ञानविषयीभूतं घटावच्छिन्नं चैतन्यं विषयीकृत्य घटावच्छिन्नचैतन्यगतम् अज्ञानं नाशयित्वा स्वगतचिदाभासेन जडं घटमपि प्रकाशयति।


ಶತಾಬ್ಧಿಗಳ ನಂತರ ಲೌಕಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿಕಾಸದ ಮೊದಲು ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಆದ ಈ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

शताब्दियों के बाद लौकिक छन्दों का विकास पहले के वैदिक छन्दों से ही हुआ इस प्रकार याद रखना चाहिए।


ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಯೇಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಯೋರ್ವಯಸಿ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಯಸಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಕನಿಷ್ಠ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

इसी प्रकार ज्येष्ठकनिष्ठयोर्वयसि इस सूत्र से अवस्था अर्थ में ज्येष्ठ कनिष्ठ शब्दों के अन्त्य स्वर को उदात्त होता है।


वेदान्तस्य विषयो भवति- जीवब्रह्मैक्यं शुद्धचैतन्यं प्रमेयम्।

वेदान्त का विषय होता है- जीवब्रहयौक्य शुद्धचैतन्य प्रमेय यह विषय क्या होता है।


ಹಾಗೆ ಅದು ನಿಪಾತ ಆದ್ದರಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.

अत निपात कारण से यह आद्युदात्त है।


तथा देवाः अपि यस्य प्रशासनमुपासते।

तथा देव भी जिसके प्रशासन की उपासना करते हैं।


ब्रह्म के जगत् जन्मादिकारणत्व में श्रुति प्रमाण होती है।

ब्रह्मणः जगज्जन्मादिकारणत्वे श्रुतिः प्रमाणम्।


ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತದ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात् उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदम् अत्र अनुवर्तते।


अतः इति पदमपि प्रातिपदिकात् इत्यस्य विशेषणं भवति।

अत: यह पद भी प्रातिपदिकात् का विशेषण होता है।


यहाँ कृत यह क्त प्रत्ययान्त उत्तरपद है।

ಇಲ್ಲಿ ಕೃತ ಇದು ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಉತ್ತರಪದವಾಗಿದೆ.


ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವ ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಣಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

बारहवें अध्याय में बिल्व फल से मणि निर्माण की प्रक्रिया का वर्णन है, काल का और स्वरूप का वर्णन है।


मनसः कथनम् आसीत् यन्मयाऽनभिगतवार्त्ता अर्थात् वाणी न उच्यते।

मन का कथन था कि मेरे बिना बताये बात को वाणी प्रकट नहीं कर सकती है।


मैं दसों अंगुलियों वाले हाथ को जोड़कर सत्य कहता हूँ की भविष्य में मैं जुए से धन नही कमाऊंगा।

अहम् अञ्जलिं कृत्वा सत्यं वदामि यत् अहं ( कितवः ) धनानि न ग्रहिष्यामीति ।


इस इन्द्र के लिए गर्जनशील प्रेरणा के योग्य जब शब्दों से स्तुति करके त्वष्टा विश्वकर्मा वज्र को छोडते हैं।

अस्मै इन्द्राय स्वर्यं सुष्ठु प्रेरणीयं यद्वा शब्दनीयं स्तुत्यं त्वष्टा विश्वकर्मा वज्रं ततक्ष तनूकृतवान्।


"ನೊದಾತ್ತಸ್ವರಿತೋದಯಮಗಾರ್ಗ್ಯಕಾಶ್ಯಪಗಾಲವಾನಾಮ್" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿ.

"नोदात्तस्वरितोदयमगार्ग्यकाश्यपगालवानाम् 'इति सूत्रं व्याख्यात।


अर्थात उसी को ही ऊर्जा के रूप में सङ्कल्पित किया।

तमेवेध्मत्वेन सङ्कल्पितवन्त इत्यर्थः|


अनुदात्तम् इस प्रथमान्त की अनुवृति है।

ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ.


ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧವಾದ ಅಪರಾಧಗಳ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

अत्र विविधानाम् अपराधानां प्रायश्चित्ताय प्रार्थनाः सन्ति।


एतानि नामानि वैदिकसाहित्येऽन्यत्र दुर्लभानि सन्ति।

ಈ ಹೆಸರುಗಳು ವೈದಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ.


किञ्च अयं मत्स्यः भगवतः विष्णोः मत्स्यावतारः इत्यपि पुराणादिषु प्रसिद्धिः।

और यह मछली भगवान् विष्णु के मत्स्यावतार इत्यादि पुराण आदि में प्रसिद्ध है।


ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ततोऽधिकं नास्तीत्याह।


पञ्चम्यन्तं सुबन्तं भयप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमास-संज्ञं भवति।

ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಭಯಪ್ರಕೃತಿಕ ಇದಕ್ಕೆ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಇರುತ್ತದೆ.


अर्थात् पर्वतः यथा उच्छ्रितः तथा उन्नतलोकवासी इत्यर्थः।

अर्थात् पर्वतजैसे उच्छ्रित तथा उन्नतलोकवासी यह अर्थ है।


ಸಹಸ್ರಪಾತ್ - ಅಸಂಖ್ಯ ಚರಣಗಳನುಳ್ಳ. ಪಾದಗ್ರಹಣ - ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

सहस्रपात् = असंख्य चरणयुक्त । पादग्रहण यहां कर्मेन्द्रियों का उपलक्षक है।


ವಿಶ್ವದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಃ. "“ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸತ್ ಅಥವಾ ಅಸತ್ ಇರಲಿಲ್ಲ.

जगत की प्रारम्भिक स्थिति का वर्णन करते हुए इस सूक्त के ऋषि कहते है - सृष्टि के आरम्भ काल में न सत् था और न ही असत् था।


उषादेवी अपने प्रकाश को कैसे फैलाती है?

ಉಷಾ ದೇವಿ ತನ್ನ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೇಗೆ ಹರಡುತ್ತಾಳೆ?


इसलिए ब्रह्म वस्तु प्रकाशकत्व विद्या को ही कहा जाता है।

इत्यतः ब्रह्मवस्तुप्रकाशकत्वम् विद्यायाः उच्यते।


ततः परम् "अकः सर्वर्ण दीर्घः" इति सूत्रेण दीर्घे कृते सति अजा इति रूपं सिद्ध्यति। ततश्च स्वादिप्रत्यययोगेन प्रथमैकवचने अजा इति सुबन्तं पदं सिध्यति।

ಇದರ ನಂತರ ಅಕಃ ಸವರ್ಣೇ ದೀರ್ಘಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದೀರ್ಘವಾದಾಗ ಆಜಾ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಜಾ ಸುಬಂತ ಪದ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.


ಹಾಗೆಯೇ ಏನಾದರು ಹಿಂದಿನ ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಮಾಲಾ ಚಂದನ ಭಾರ್ಯಾ, ಪುತ್ರ, ಗೃಹ, ಪಶುಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಮನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂತಃಕರಣದ ನಿವೃತ್ತಿ ವಿಶೇಷದಿಂದ  ನಿಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಆ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವೃತ್ತಿ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಶಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

एवम् एव यदा पूर्वसंस्कारवशात् मालाचन्दनभार्यापुत्रगृहक्षेत्रपशुषु गम्यमानं मनः येन अन्तःकरणनिवृत्तिविशेषेण निगृह्यते तादृशः वृत्तिविशेषः शमः कथ्यते।


नित्यानां कर्मणाम् अनुष्ठानात् प्रत्यवायस्य अप्राप्तिः, प्रतिषिद्धस्य च अकरणात् अनिष्टशरीरानुपपत्तिः, काम्यानां च वर्जनात् इष्टाशरीरानुपपत्तिः, वर्तमानशरीरारम्भकस्य च कर्मणः फलोपभोगक्षये, पतिते अस्मिन् शरीरे देहान्तरोत्पत्तौ च कारणाभावात् आत्मनः रागादीनां च अकरणे स्वरूपावस्थानमेव कैवल्यमिति अयत्नसिद्धं कैवल्यम् इति।

नित्यकर्मों के अनुष्ठान से प्रत्यवाय की अप्राप्ति;तथा प्रतिषिद्ध के अकरण से अनिष्टशरीर की अनुपपत्ति, काम्यों को छोड़ने से इष्टशरीर की अनुपपप्ति, वर्तमान शरीर आरम्भक कर्मों को फलोपगों का क्षय होने पर पतित इस शरीर के पतित होने पर देहान्तर उपपत्ति और कारणाभाव से आत्मक के रागादि के अकरण में स्वरूपावस्थान ही कैवल्य अर्थात् अयत्नसिद्ध कहलाता है।


ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಭಕ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮದಿಂದ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಇದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೈಃ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.

तच्च विभक्तिविपरिणामेन व्याघ्रादिभिः इत्यस्य  विशेषणत्वात्  समानाधिकरणैः इति भवति।


वहाँ विधि और विधान का मिलान होता है।

ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ವಿಧಾನದ ಮಿಲನವಾಗುತ್ತದೆ.


ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮಳೆಯ ನಂತರ, ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ನಂತರ, ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು ನೀವು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತೀರಿ.

एवञ्च प्रार्थ्यते यत् जलवर्षणाद् अनन्तरम्, ओषधीनां च उत्पादानाद्  अनन्तरम्, अस्माकं स्तुतीः च श्रुत्वा भवान् पूर्णरूपेण स्थिरीभवतु ।


यथा- बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति।

जैसे - अधिकांश संख्या में संहिता छन्दोबद्ध है।


अस्य सामान्यः अर्थो हि यदि सुबन्तात् परम् आमन्त्रितान्तं पदं तिष्ठति तर्हि तत् सुबन्तपदं परवर्तिनः आमन्त्रितान्तपदस्य अवयववत् भवति।

इसका सामान्य अर्थ ही यदि सुबन्त से पर आमन्त्रितान्त पद रहता है, तो उस सुबन्त पद को समीप के आमन्त्रितान्त पद के अवयव के समान कार्य होता है।


इससे इस संहिता का प्राचीन काल में अत्यधिक प्रचार का बोध होता है।

अनेन अस्याः संहितायाः प्राचीनकाले विपुलप्रचारस्य बोधो भवति।


ನಿಷೇಧವಾಗಿರುವ ಕರ್ಮಗಳ ಆಚರಣೆಯಿಂದಲೇ ಪಾಪ ಆಗುವುದು.

निषिद्धकर्मों के आचरण से पाप उत्पन्न होता है।


अनेन प्रकारेण द्रोणकलशे सोमरसं स्रावयित्वा अग्निष्टोमे स्थापनस्य व्यवस्था वर्तते।

ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ದ್ರೋಣಕಲಶದಲ್ಲಿ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವ್ಯವಸ್ತೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


ಆದರೂ ಸು ಇದರ ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಸುಷು ಎಂಬ ರೂಪವಿದೆ, ಆದರೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ಸೌ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ರೂಪವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

यद्यपि  सु यह सप्तमी बहुवचन में सुषु इसका ही रूप है, फिर भी व्याख्यान से सौ यह पद यहाँ सप्तमी बहुवचनान्त का बोध कराती है।


किञ्च अन्यत् - अविहितमप्रतिषिद्धं च कर्म तत्कालफलम् , न तु शास्त्रचोदितं प्रतिषिद्धं वा तत्कालफलं भवेत्।

ಇನ್ನೊಂದು - ಅವಿಹಿತವಾದ ಅಪ್ರತಿಷಿದ್ಧವಾದ ಕರ್ಮವು ಆ ಕಾಲದ ಫಲವು ಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗದಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧವಾದರೂ ಆ ಕಾಲದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.


वहाँ आदि में सूक्ति के द्वारा कहा जाता है की उस महान् पर्जन्यदेव की स्तुति करनी चाहिए, और नमस्कार माध्यम से उसे प्रसन्न करना चाहिए।

ಅಲ್ಲಿ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಆ ಮಹಾನ್ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು.


अलौकिकविग्रहस्तु कदापि न अस्वपदविग्रहः।

ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವು ಯಾವಾಗಲು ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


ಮತ್ತು ಚೇತಃ. "ಚೇತಯತಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾಪಯತಿ ಇತಿ ಚೇತಃ".

किञ्च चेतः। चेतयति सम्यग् ज्ञापयति इति चेतः।


"ಪ್ರತ್ಯಯಃ" ಮತ್ತು "ಪರಶ್ಚ" ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಬರುತ್ತಿದೆ.

“'प्रत्ययः'' और “परश्च'' यहाँ अधिकार आ रहा है।


पूर्ण रूप से कहा की निरुक्त का ज्ञान भी अत्यन्त आवश्यक है।

ಪೂರ್ಣ ರೂಪದಿಂದ ಹೇಳಿದರು ನಿರುಕ್ತದ ಜ್ಞಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು.


वह स्वयं को स्थूल देह के रूप में मानने लगता है।

ಸ್ವಯಂ ಸ್ಥೂಲದೇಹ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.


अत्र शुभस् इति षष्ठ्येकवचनान्तं सुबन्तं पदम्।

यहाँ शुभस् यह षष्ठी का एकवचनान्त सुबन्त पद है।


ಅನುರೂಪ ಎಂದರೆ ಯೋಗ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

अनुरूपः योग्यः।


ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಎಂಟು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

समग्रा ऋक्संहिता अष्टषु भागेषु विभक्ता अस्ति।


ವೇದತ್ರಯೀ ಎಲ್ಲಿ ಅಲೌಕಿಕ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು, ಅಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಲೌಕಿಕ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

वेदत्रयी जहाँ अलौकिक फलदाता है, वहाँ अथर्ववेद लौकिक फलदाता है।


अस्मिन् सूक्ते एकस्य कितवस्य जीवनं कथं भवति इति विषये उक्तम् ।

इस सूक्त में एक जुआरी का जीवन कैसे होता है इस विषय में कहा गया है।


यह अर्थ इस प्रकार से उपनिषद् शब्द की व्युत्पत्ति के द्वारा प्राप्त होता है।

ಈ ಅರ್ಥವು ಉಪನಿಷತ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


तस्मात् कारणात् इदम् अग्निहोत्रम् इति प्रसिद्धिः आपस्तम्भस्य श्रौतसूत्रमते।

उसी कारण यह अग्निहोत्र नाम से प्रसिद्ध होता है स्तम्भ श्रौत सूत्र के मत में।


पद्यों के पढ्ने में रुचिता कैसे आती है?

ಪದ್ಯಗಳ ಓದುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿಯು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ?


कम् इति पादपूर्णार्थो निपातः।

कम् यह पादपूरण अर्थ में निपात है।


पूरणगुणसुहितार्थाश्च सच्च अव्ययं च तव्यश्च समानाधिकरणञ्च इति पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययसमानाधिकरणम्, पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययसमानाधिकरणेन इति समाहारद्वन्द्वः ।

ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾರ್ಥಾಶ್ಚ ಸಚ್ಚ ಅವ್ಯಯಂ ಚ ತವ್ಯಶ್ಚ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಂಚ ಎಂಬ ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾರ್ಥಸದವ್ಯಯ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಮ್, ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾರ್ಥಸದವ್ಯಯಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಾರದ್ವಂದ್ವವಿದೆ.


तथाहि आचार्यः शंकर आह- पुण्यातिशयात् परमकारुणिकं कञ्चित् सद्ब्रह्मात्मविदं विमुक्तबन्धनं ब्रह्मिष्ठं यदा आसादयति।

ಹಾಗೆಯೇ ಆಚಾರ್ಯ ಶಂಕರನು - ಪುಣ್ಯಾತಿಶಯಾತ್ ಪರಮಕಾರುಣಿಕಂ ಕಂಚಿತ್ ಸದ್ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮವಿದಂ ವಿಮುಕ್ತಬಂಧನಂ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಥಂ ಯದಾ ಆಸಾದಯತಿ | ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.


दैवतज्ञो हि मन्त्राणां तदर्थ मवगच्छति॥

ದೈವತಜ್ಞನು ಮಾತ್ರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲನು.


ततः " तस्मान्नुडचि " इति नुडागमविधायकं सूत्रं प्रस्तुतम् ।

ಆಗ "ತಸ್ಮಾನ್ನುಡಚಿ" ಎಂಬ ನುಡಾಗಮ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.


ऋग्वेदस्य दशममण्डलस्य पञ्चविंशत्यधिकैकशततमं सूक्तं वाक्-सूक्तम् अस्ति।

ऋग्वेद के दशममण्डल का एक सौ पच्चीसवाँ सूक्त वाक्-सूक्त है।


कः अर्थवादः?

अर्थवाद कौन है?


ಸಮಾಸದ ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳಿರುತ್ತವೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಗಳಿವೆ.

समास के कितने भेद होते हैं यहाँ बहुत सी विप्रतिपत्तियाँ हैं।


उदाहरणम् - नीलोत्पलम् इत्याद्यत्रोदाहरणम् ।

ಉದಾಹರಣೆ -  ಲೀಲೋತ್ಪಲಮ್ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.


ಕ್ಷುದ್ರಜೀವಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಸರ್ಪ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಬೀಜಗಳು, ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಜರಾಯುಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು , ಸ್ವೇದಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಹೇನು, ಸೊಳ್ಳೆಗಳು, ಮತ್ತು ಉದ್ಭಿಜ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು ಅಶ್ವ, ಗೋವು, ಆನೆ ಇವುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.

क्षुद्रजीवैः सह तत्कारणानि सर्पादीनि बीजानि, अण्डेभ्यः जातानि पक्ष्यादीनि, जरायुजेभ्यः जातानि मनुष्यादीनि, स्वेदेभ्यः जातानि यूकमशकादीनि उद्भिज्जानि वृक्षादीनि, अश्वाः गावः हस्तिनः च ब्रह्मणः एव उत्पद्यन्ते।


कृष्णं श्रितः इति विग्रहे कृष्णश्रितः इति उदाहरणम्।

कृष्णं श्रितः इस विग्रह में कृष्णश्रितः उदाहरण है।


इस सूत्र से षष्ठी तत्पुरुष समास का निषेध हुआ है।

अनेन सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासनिषेधो विधीयते।


वहाँ अक्षस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, अदेवनस्य यहाँ पर भी षष्ठी एकवचनान्त पद है।

तत्र अक्षस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्, अदेवनस्य इत्यपि षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्।


ब्रह्मविदाप्नोति परम् इति तैत्तिरीयश्रुतेः।

ಬ್ರಹ್ಮವಿದಾಪ್ನೋತಿ ಪರಮ್ ಎಂಬುದು ತೈತ್ತಿರೀಯಶೃತಿಯಾಗಿದೆ.


अङ्ग- इति कीदृशः निपातः?

अङ्ग- यह किस प्रकार का निपात है?


ಒಂದು ಮರದ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮರದ ಯಾವ ಭೇದವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಸಜಾತೀಯ ಭೇದವಾಗುತ್ತದೆ.

वृक्ष के साथ वृक्ष का जो भेद होता है वह सजातीय भेद होता है।


"तदशिष्यं संज्ञाप्रमाणत्वात्" इति सूत्रे संज्ञायाः गुणभूतप्रमाणत्वशब्देन सह समासदर्शनात्।

"ತದಶಿಷ್ಯಮ್ ಸಂಜ್ಞಾಪ್ರಮಾಣತ್ವಾತ್" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞೆಯ ಗುಣಭೂತಪ್ರಮಾಣ ಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ದರ್ಶನದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.


दीया यह रूप कहाँ का है?

ದೀಯಾ ಈ ರೂಪವು ಎಲ್ಲಿಯದ್ದಾಗಿದೆ?


6. वृक्षों को गिराता है।

६. वृक्षान् विहन्ति।


तिङन्त आश्रित भी स्वर का विधान है जैसे - पचति गोत्रम् इत्यादि।

ತಿಙಂತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕೆಲವು ಸ್ವರಗಳ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ  ಹೇಗೆಂದರೆ - ಪಚತಿ ಗೋತ್ರಮ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ.


करण में कृत्य प्रत्यय करने पर।

करणे कृत्यः।


ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೆ ಪದೆ ಸ್ತಃ ಅಸ್ಯ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದ್ಲ್ಲಿ "ಅರ್ಶಾದಿಭ್ಯೋಽಚ್" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮತ್ವರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅರ್ಶ ಆದಿತ್ವದಿಂದ ಅಚಿ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಎಂಬುದು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

समानाधिकरणे पदे स्तः अस्य इति विग्रहे (समान अधिकरण पद में है इसके विग्रह में “ अर्श आदिभ्योऽच्'' इस सूत्र से मतुप् अर्थ में अर्श आदित्व से अच् होने पर समानाधिकरणः निष्पन्न होता है।


ऋग्वेद-१.२२.२०॥ जहा सज्जन निवास करता है, और पुन जहा मधुसरोवर वहा पर ही विष्णुनिवास करते है।

ऋग्वेद-१.२२.२०॥। यत्र सज्जनाः निवसन्ति पुनश्च यत्र मधुसरोवरः तत्रैव विष्णुः निवसति।


उससे उदात्त स्थान में और स्वरित स्थान में जो यण् है, उसके बाद अनुदात्त को स्वरित होता है इस प्रकार का सूत्र का अर्थ आता है।

तेन उदात्तस्थाने स्वरितस्थाने च यः यण् वर्तते ततः परस्य अनुदात्तस्य स्वरितः भवति इति सूत्रार्थः आयाति।


ಅವು ಹೇಗಿವೆ ಎಂದರೆ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

कैसे होते हैं तो कहते हैं कि जीव इन सभी की सृष्टि करता है।


फिर ज्ञानसाधन भिन्न शब्द स्पर्श रूपसरादि विषयों से श्रोत्रादि बाह्य इन्द्रियों का जिस वृत्ति विशेष के ह्वारा निग्रहण किया जाता है।

ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಗಳ ಭಿನ್ನ ಶಬ್ದ ಸ್ಪರ್ಶ ರೂಪ ಮತ್ತು ರಸಾಸಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಯಾವ ವೃತ್ತಿ ವಿಶೇಷದಿಂದ ನಿಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ.


स्वरिताद् इति पञ्चम्यन्तं पदम्, अतः तस्मादित्युत्तरस्य इति परिभाषया स्वरितात् परस्य इत्यर्थो बोध्यः।

’ಸ್ವರಿತಾತ್’ ಎಂಬುದು ಪಂಚಮ್ಯಂತಪದ. ಆದ್ದರಿಂದ "ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯುತ್ತರಸ್ಯ" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷಾಸೂತ್ರದ ಅನುಸಾರ ಸ್ವರಿತದ ಮುಂದಿರುವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


वह किसी भी प्रमाण का विषय नहीं होता है।

कस्यापि प्रमाणस्य विषयो न भवति।


ಛಂದೋಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಪಾದಬದ್ದವಾಗಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ದೇವಸ್ತುತಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅಭೀಷ್ಟ ಪ್ರರ್ಥನೆ ಆದಿಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

छन्दोबद्ध और पादबढद्धऋडः मन्त्रों की देवस्तुति देवों को उद्दे्य करके अभीष्ट प्रार्थना आदि मुख्य रूप की गयी है।


पाणिनि ने अष्टाध्यायी सूत्र में अनुब्राह्मण शब्द का प्रयोग प्राप्त होता है - अनुब्राह्मणादिनिः (पा. सू. ४/२/६२)।

ಪಾಣಿನಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯೀ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ -ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣದಿನಿಃ (ಪಾ.ಸೂ.೪/೨/೬೨).


अत एवाथर्वशब्दस्यार्थो भवति- अकुटिलवृत्त्या, अहिंसावृत्त्या च मनसः स्थैर्यस्य प्रापकः इति।

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಥರ್ವ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ- ಅಕುಟಿಲ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವನು.


जहाँ तुम दोनों की स्थिति है वहां के घोड़ो को स्तोता मुक्त करता है।

यत्र युवयोः अश्वसमूहान् स्तोतारः विमोचयन्ति।


ಇವುಗಳ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ - ಕಲ್ಯಾಣೀ ಪಂಚಮಾಃ, ಅಂತರ್ಲೋಮಃ.

इनके क्रमशः उदाहरण है- कल्याणी पञ्चमाः, अन्तर्लोमः।


दृष्टान्तरूपेणोर्वशीपुरुरवः संवादमूलं कालिदासीयं विक्रमोर्वशीयं नाम त्रोटकम् उपस्थापयितुं शक्यते।

ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಊರ್ವಶೀಪುರುರವರ ಸಂವಾದ ಮೂಲವಾದ ವಿಕ್ರಮೋರ್ವಶೀಯ ಎಂಬ ತ್ರೋಟಕವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಬಹುದು.


विश्वा इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्।

ವಿಶ್ವಾ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು?


जिस अनुदात्त के परे उदात्त का लोप होता है उसको उदात्त होता है।

यस्मिन् अनुदात्ते परे उदात्तः लुप्यते तस्य उदात्तः भवति।


परमात्मा से ही देवों की उत्पत्ति हुई है- शुक्लयजुर्वेद में स्पष्ट शब्दों में कहा है - “एतस्यैव सा विसृष्टिरेष उ ह्येव सर्वे देवाः इति।

ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದಲೇ ದೇವತೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ - "ಏತಸ್ಯೈವ ಸಾ ವಿಸೃಷ್ಟಿರೇಷ ಉ ಹ್ಯೇವ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ" ಎಂದು.


२१. परमः पुरुषार्थः कः?

೨೧. ಪರಮಪುರುಷಾರ್ಥ ಎಂದರೆ ಏನು?


नित्यानित्यवस्तुविवेकः यदा भवति तदा एव द्वितीये इहामुत्रफलभोगविरागे यत्नः फलवान् भवति।

नित्य अनित्य वस्तु विवेक जब होता है तब ही द्वितीय इहामुत्रफलभोगविराग में यत्न फलवान होता है।


ऋग्वेदस्य हिरण्यगर्भसूक्तस्य देवता हिरण्यगर्भः प्रजापतिः स्वयम्।

ಋಗ್ವೇದದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸೂಕ್ತದ ದೇವನು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಪ್ರಜಾಪತಿ ತಾನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.


इसलिए जबतक चित्त में विक्षेप का कारण उपस्थित रहता है तब तक उपासना अर्थात् एकाग्रता का प्रयास कष्टकारी होता है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಷ್ಟು ಇದೆಯೋ ಅಷ್ಟು ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಅಂದರೆ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು.


ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಾ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

समीप आओ यह उसका अर्थ है।


ಹಿಂದಿನ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅದರರ್ಥ ಅವಸ್ಥಾಗಳ ಮೂರರ ವಿಚಾರವು ಶರೀರಗಳ ಮೂರರದ್ದು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

पूर्वस्मिन् पाठे तदर्थम् अवस्थात्रयविचारः शरीरत्रयविचारश्च कृतौ।


अत्रेदमपि बोध्यं यत् अनेन सूत्रेण विधीयमाना समाससंज्ञा तयोः सुबन्तयोः भवति ययोः मध्ये एकार्थीभावसामर्थ्यम् अस्ति।

यहाँ यह भी जानना चाहिए कि इस सूत्र से विधीयमान समास संज्ञा उन दोनों सुबनतों के मध्य होता है जिन दोनों के मध्य एकार्थीभावसामर्थ्य है।


ಸುಸ್ವರ ಹಾಗೂ ಲಯದಿಂದಾಗಿ.

सुस्वर का तथा लय के सुन्दर होने से।


और राजन् ङस् पुरुष सु यह अलौकिक विग्रह वाक्य होता है किन्तु समास एकार्थीभावरूप में सामर्थ्य में ही होता है।

ಮತ್ತು ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವು ಇರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಸಮಾಸ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.


संस्कृत व्याकरण में पाँच वृत्तियाँ होती हैं।

ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಐದು ವೃತ್ತಿಗಳು ಇವೆ.


ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಥಾತ್ಕಾತ್ಪೂರ್ವಸ್ಯಾತ ಇದಾಪ್ಯಸುಪಃ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆದು ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.

प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः इति सूत्रस्य व्याख्यानं तदुदाहरणानां च सिद्धिः दर्शिता इति।


ऐतरेय ब्राह्मण में आदित्य का अस्त होना वर्णित है - ` आदित्यो वा अस्तं गच्छन् अग्नावनुप्रविशति' इति।

ಆದಿತ್ಯೋ ವಾ ಅಸ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ ಅಗ್ನಾವನುಪ್ರವಿಶತಿ' ಎಂದು ಐತರೇಯಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯನ ಅಸ್ತಗಮನವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಕಾಮಯೇ - ಕಮ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಆತ್ಮನೇಪದ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಕಾಮಯೇ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

कामये- कम्-धातोः लटि आत्मनेपदे उत्तमपुरुषैकवचने कामये इति रूपम्।


कृतिः प्रयत्नः।

तथा कृति प्रयत्न होता है।


यहाँ प्रकृत सूत्र से ही घृत शब्द के अन्त्य अकार को उदात्त होने का विधान किया है।

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದಲೇ ಘೃತ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಅಕಾರವನ್ನು  ಉದಾತ್ತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ .


द्वितीयकाण्डम् एकपदीयम् अपि कथ्यते।

दूसरे काण्ड को एकपदी भी कहते हैं।


ಆದರೆ ಈಗ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮೊದಲು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದದ್ದು ಎಂಬ ವಿಷಯ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.

परन्तु इदानीं पञ्चभूतानां मध्ये कस्योत्पत्तिरादौ इति विषये विचारणा प्रवर्तते।


अनेन अव्ययीभावसमासस्य नपुंसकत्वं विधीयते।

ಇದರಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ನಪುಂಸಕತ್ವ ವಿಧಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮದರ್ಶನವೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

जिससे आत्म दर्शन भी नहीं करता है।


आत्मानो हि सर्वे तस्मात् परमात्मन उत्पद्यन्ते।

ಎಲ್ಲಾ ಆತ್ಮಗಳು ಆ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.


वे अग्नि के प्रति जाना चाहते है।

ಅವರು ಅಗ್ನಿಯ ಬಳಿಯೇ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.


इतरेतरयोगद्वन्द समास/श्रितश्च अतीतश्च पतिश्च गतश्च अत्यस्तश्च प्राप्तश्च आपन्नश्च-श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नाः, तैः श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नै; यह विग्रह है।

इतरेतरयोगद्वन्द्वसमासः। श्रितश्च अतीतश्च पतितश्च गतश्च अत्यस्तश्च प्राप्तश्च आपन्नश्च श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नाः, तैःश्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः इति विग्रहः।


और “'प्राक्कडारात्समासः'', ““ सहसुपा'', “तत्पुरुषः”, “*विभाषा'' ये चार सूत्र अधिकृत सूत्र है।

ಮತ್ತು "ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ","ಸಹಸುಪಾ","ತತ್ಪುರುಷಃ","ವಿಭಾಷಾ" ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಿವೆ.


೩೬೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಸಕಲ ಸತ್ರಯಾಗಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಗವಾಮಯನಯಾಗ.

360 दिनों से अधिक दिनों में जो याग सम्पादित होते हैं उन यागों की प्रकृति गवामयन याग होता है।


मन्त्राणां प्रधानम् उद्देश्यं यज्ञेषु उपास्यदेवतायाः प्रसादनकार्ये एवाऽस्ति, तथा इदम् अपि निश्चयेन वक्तुं शक्यते यद् देवतायाः प्रसादनस्य प्रमुखसाधनं मन्त्राणां गानम् एव भवितुं शक्यते।

मन्त्रों का प्रधान उद्देश्य यज्ञों में उपास्य देवता के अनुकूल कार्य में ही है, तथा यह भी निश्चय से कह सकते है की देवता के अनुकूल प्रमुख साधन मन्त्रों का गान ही हो सकता है।


आसीत्- अस्-धातु से लङि प्रथमपुरुष एकवचन में यह रूप बनता है।

आसीत्- अस्-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।


कारण शरीर का वर्णन आगे होगा कारण शरीर में अभिमान इस तादात्म्य अध्यास से अहम् इस प्रकार का अज्ञान वाला जीव होता है।

ಕಾರಣಶರೀರವರ್ಣನೆಯಂತು ಮುಂದೆ ಆಗಲಿದೆ. ಕಾರಣಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿ ಎಂಬುದರ ತಾದಾತ್ಮ್ಯಾಧ್ಯಾಸದಿಂದ ನಾನು ಎಂಬ ಅಭಿಮಾನವು ಜೀವ ಎಂದರ್ಥ.


ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರು ಪೃಥ್ವೀ ಸ್ಥಾನೀಯ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

अत एव स पृथिवीस्थानदेवेषु अग्रतो गण्यते।


ಇಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದ ಪರೋಕ್ಷತ್ವವು ತಿಳಿಸಲು ಅಪರೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

अत्र आत्मनः परोक्षत्वं व्यावर्तयितुम् अपरोक्षशब्दस्य प्रयोगः विहितः।


तस्मात् प्रकृतसूत्रेण विहितं कार्यम् अदेवनार्थ प्रवर्तमानस्य अक्षशब्दस्य भवति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಕಾರ್ಯ ಅದೇವನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಯಿದ್ದ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ .


इस सूत्र में चार पद है।

अस्मिन् सूत्रे चत्वारि पदानि सन्ति।


ಯೌಗಪದ್ಯಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಏಕಕಾಲತಾ ಎಂದು.

यौगपद्यम् एककालता।


किंच बभ्रवः बभ्रुवर्णा अक्षाः न्युप्ताः कितवैरवक्षिप्ताः सन्तः वाचमक्रत शब्दं कुर्वेति ।

ಆದರೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಅಕ್ಷರನ್ನು ನೋಡಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.


ಮಲ್ಲಶರ್ಮಶಿಕ್ಷಾ - ಈ ಗ್ರಂಥದ ಕರ್ತೃ ಉಪಮನ್ಯ ಗೋತ್ರದವನಾದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ ಖಗಪತಿಮಹೋದಯನ ಪುತ್ರನಾದ ಮಲ್ಲಶರ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಒಬ್ಬ ಕಾನ್ಯಕುಬ್ಜಬ್ರಾಹ್ಮಣ.

मल्लशर्मशिक्षा- अस्य ग्रन्थस्य रचयिता उपमन्यगोत्रीयः अग्निहोत्री खगपतिमहोदयस्य पुत्रः मल्लशर्मा इति नामकः कोऽपि कान्यकुब्जब्राह्मणः।


ಇವರ ಸಮಯವೂ ಯಾವಾಗ ಎಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

अस्य अपि समयः अज्ञातः एव।


ಮತ್ತು ಆ ಉತ್ತರಪದವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಈ ಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ.

तच्च उत्तरपदं पूर्व इत्यनेन सह अन्वेति।


೨. ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಸೃಷ್ಠಿಗಾಗಿ ಕಾಮಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

२) प्रजापतिः सृष्ट्यर्थं कामयते।


ಯಜುರ್ವೇದದ ಶುಕ್ಲತ್ವ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣತ್ವದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಅದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.

यजुर्वेदस्य शुक्लत्वकृष्णत्वयोः यो भेदः स तयोः स्वरूपमाश्रित्य।


ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ- ಕಿತಃ ತದ್ಧಿತಸ್ಯ ಅಂತಃ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು.

ततश्च अत्र पदान्वयः इत्थं भवति- कितः तद्धितस्य अन्तः उदात्तः इति।


अत आदौ मां एकस्मिन् कुम्भ्यां पोषयतु, परं यदा ततः बृहत्कायः भविष्यामि तदा पुष्करिणीं खनित्वा तत्र मां पालयतु।

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಒಂದು ಮಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ನೋಡಿಕೋ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ನಾನು ಬೆಳೆಯುತ್ತೇನೆಯೋ ಆಗ  ಗುಂಡಿಯನ್ನು ತೋಡಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡು.


और वह इन्द्र ही मनुष्यों का राजा बनकर के निवास किया।

ಮತ್ತು ಆ ಇಂದ್ರನೇ ಮನುಷ್ಯರ ರಾಜನಾಗಿ ವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.


ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

विशेष रूप से अथर्ववेद में लौकिक विषयों की अधिक चर्चा प्राप्त होती है।


अंसच्छेदे दृष्टान्तः।

ಇಲ್ಲಿ ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತವು ಇದೆ.


ಹೇಗೆ, ಯಾರ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಔಷಧಿಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆಯೋ, ಆ ಪರ್ಜನ್ಯ ದೇವನು ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಿ.

यथा- यस्य आज्ञया ओषधयः विविधवर्णयुक्ताः भवन्ति , स पर्जन्यदेवः अस्मान् रक्षतु ।


इसके बाद चाप् के चकार का चुदू सूत्र से इत्संज्ञा होने पर, पकार की हलन्त्यम् सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्यलोपः सूत्र से दोनों इत्संज्ञकों का लोप होने पर कारीषगन्ध्य आ स्थिति होती है।

ಇದರ ನಂತರ ಚಾಪ್ ಇದರ ಚಕಾರದ ಚುಟೂ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ , ಪಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಇತ್ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.


ಉದೀರತೆ - ಉತ್ ಪೂರ್ವಕ ಈರ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.

उदीरते - उत् पूर्वकात् ईर्धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपमिदम् |


सूत्रार्थः- शेषं नित्यादिद्विरुक्तस्य परमित्यर्थः।

सूत्र का अर्थ- शेष नित्य आदि के दो बार होने पर बाद अर्थ में है।


कल में अच्छे से सोया ऐसा सुनकर शयन किस प्रकार का था, तथा क्या अनुभव किया इस प्रकार के प्रश्‍न कोई भी नहीं करता है।

ह्यः मया सम्यक् सुप्तम् इति श्रुत्वा स्वापः कथमासीत् तत्र किं किमनुभूतमित्यादिप्रश्नाः न क्रियन्ते केनचिदपि।


अवधारणं नाम इयत्तापरिच्छेदः।

अवधारण नाम इयत्त ताप परिच्छेद है।


अध्यारोप तथा अपवाद वाद वस्तु में अवस्तु का आरोप ही अध्यारोप का लक्षण है, जैसे असर्पभूत रस्सी में सर्प का आरोप होता है।

ಅಧ್ಯಾರೋಪಾಪವಾದದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಎಂಬ ಲಕ್ಷಣ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಸರ್ಪವಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಹಗ್ಗದಲ್ಲೂ ಸರ್ಪದ ಆಭಾಸ ಆಗುತ್ತದೆ.


तत्र कारणं भवति आत्मा गूढरूपेण वर्तते।

वहाँ पर कारण है आत्मा का गूढ रूप होना।


व्याख्या - जिस समय मैं इच्छा करता हूँ की अब मैं इस समय से जुआ नही खेलूँगा उस समय साथी जुआरियो से हट जाता हूँ।

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆಯೋ ಈಗ ನಾನು ಈ ಸಮಯದಿಂದ ನಾನು ಜೂಜು ಆಡುವುದಿಲ್ಲ.


अनुपूर्वम् अनुक्रमः उसका भाव ही आनुपूर्व्यम् है।

अनुपूर्वम् अनुक्रमः, तस्य भाव आनुपूर्व्यम्।


ಈ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸ್ವರದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸ್ವರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

इस प्रत्यय स्वर के प्रकरण में प्रत्ययों के स्वर विषय में संक्षेप से कुछ विवरण किया है।


तिङः इति पदं पदात् इत्यस्य विशेषणम्।

तिङ: यह पद पदात् इस पद का विशेषण है।


उभयशाखायामेव ब्राह्मणम् उपलभ्यते।

ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.


ಇದರಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮಹಾಭಾಷ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಖ್ಯಾತಿಯು ಇದೆ.

इससे ही ज्ञात होता है कि महाभाष्य काल में इस संहिता की विशिष्ट ख्याति थी।


ನೀನು ನೀರನ್ನು ಸೇದಿ ಗರ್ಜಿಸುವ ಮೇಘಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಜನರ ಅಭಿಮುಖ ಆಗಮನವನ್ನು ಮಾಡು.

हे पर्जन्य त्वम् एतेन स्तनयित्नुना गर्जता मेघेन सह अर्वाङ् अस्मदभिमुखान् एहि आगच्छ ।


೯. ವಾಯುಶಬ್ದದಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ, ದ್ವಿತೀಯಾಬಹುವಚನದ ರೂಪ.

9. वायुशब्दात् यत्प्रत्ययः, ततः द्वितीयाबहुवचनम्।


वायु जैसे आती है वैसे ही जाती है।

वायुः यथा आगच्छति निर्गच्छति च।


ಉತ್ಪತ್ತಿಗೂ ಮುಂಚೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಅಚ್ಛಿದ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.

किं हि प्रागुत्पत्तेः अनवकाशम् अच्छिद्रं बभूवेति शक्यतेऽध्यवसातुम्।


ಅನಿಂದ್ರಿಯ ಶಮ ದಮಾದಿಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.

अनिन्द्रिय शमदमादि के संस्कृत से शुद्ध मन से ब्रह्म का प्रत्यक्ष होता है।


ಪದಪಾಠಃ - ಸುಷಾರಥಿಃ.

पदपाठः - सुषारथिः।


फलतः प्राचीनानुष्टुप् दशममण्डले लौकिकसंस्कृतस्य अनुष्टुप् इव अभवत्।

ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.


किन्तु स्त्रीत्वबोधनाय केचन प्रत्ययाः कल्पिताः सन्ति।

किन्तु स्त्रीत्वबोध के लिए कुछ प्रत्यय कल्पित हैं।


२६. निर्विकल्पकसमाधेः असम्प्रज्ञातसमाधेश्च को भेदः?

೨೬. ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭೇದಗಳಾಗುತ್ತವೆ?


उपनिषद् अतिसरलशैल्यां तत्त्वं ग्राहयन्ति।

उपनिषद् अत्यधिक सरल शैली में तत्त्व को ग्रहण कराते है।


ಇನ್ನೊಂದು ಸಮಾಧಾನವೇನೆಂದರೆ, ಪರ್ಯಾಯವಾಚಕಶಬ್ದಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಗೌರವ-ಲಾಘವಚಿಂತೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯವಾಚಕವಾದ ಉದಯಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯವುದೇ ಹಾನಿ ಇಲ್ಲ.

अपरं समाधानं भवति यत् पर्यायवचकानां ग्रहणे लघुगुरुचिन्ता नाद्रियते इति नियमेन अत्र पर- पर्यायस्य उदयशब्दस्य ग्रहणे न हानिः इति शम्।


न हि तन्तूनां तत्संयोगानां च समानजातीयत्वमस्ति, तन्तोः द्रव्यत्वात्, संयोगस्य च गुणत्वात्; न च निमित्तकारणानामपि तुरीवेमादीनां समानजातीयत्वनियमोऽस्ति।

न तन्तुओं के संयोगों का समानजातीयत्व होता है, तन्तु के द्रव्यत्व से, संयोग के गुणत्व से तथा निमित्तकारणों का भी और तुरी वेमादी का भी समानजातीयत्व नियम नहीं होता है।


೨೪. ಕೋಶ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಏನಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ?

२४. कोश इति नाम कथं युज्यते?


अङ्ग- यह किस प्रकार का निपात है?

अङ्ग- इति कीदृशः निपातः?


5. “द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः”' सूत्र का क्या अर्थ है?

५. "द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः" इति सूत्रस्यार्थः कः?


क्वचिच्च धातोः उत्तरम् अपि उपसर्गप्रयोगः भवति।

ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾತುವಿನಿ ನಂತರವು ಉಪಸರ್ಗದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.


यथा - बृहदारण्यकोपनिषदि आम्नायते “तन्त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि” (३/९/२६) इति।

जैसे- बृहदारण्यकोपनिषद् में कहा गया है- “तन्त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि” (3/9/26) इति।


ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


आबभूव - आङ् इत्युपसर्गपूर्वकात् भू (सत्तायाम्) इत्यर्थकात् धातोः लिट्-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्।

आबभूव - आङ इस उपसर्गपूर्वक भू (सत्तायाम्) इस अर्थ की धातु से लिट्-लकार का प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।


जीरदानू- जीरं दानू ययोस्तौ इति बहुव्रीहिसमासे जीरदानू इति रूपम्।

ಜೀರದಾನೂ - ಜೀರಂ ದಾನೂ ಯಯೋಸ್ತೌ ಎಂದು ಬಹುವ್ರೀಹಿಸಮಾಸ.


ಅದರಿಂದ ಮಂತ್ರ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಕಾರಣಭೂತ ದ್ರವ್ಯ ದೇವತಾದಿಗಳ ಪ್ರಕಾಶಕವಾಗಿದೆ.

इसलिए मन्त्र यज्ञादि अनुष्ठान कारणभूद द्रव्य देवतादि के प्रकाशक है।


उत अपि च मघवा धनवानिन्द्रः अपरीभ्यः अपराभ्यः अन्यासामपि वृत्रनिर्मितानां मायानां सकाशात् वि जिग्ये विशेषेण जितवान्॥

ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಧನವಂತನಾದ ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನ ಜೊತೆಗೆ ಅವನಿಂದ ಬೇರೆಯವರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಮಾಯಾವನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು.


ङिप्रत्ययस्य इकारश्च सुप्त्वाद् अनुदात्तः।

और ङि प्रत्यय का इकार सुप् होने से अनुदात्त है।


आभीक्ष्ण्ये उदाहरणं तावत् पचति पचति गोत्रम् इति सूत्रस्य अस्य द्वे उदाहरणे।

ಆಭೀಕ್ಷ್ಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ - ಪಚತಿ ಪಚತಿ ಗೋತ್ರಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದ ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.


स्वयं जड होते हुए भी आत्म प्रतिबिम्ब के सम्भव होने से यह चेतन के समान प्रतीत होता है।

ಸ್ವಯಂ ಜಡವಾಗಿದ್ದರು ಆತ್ಮ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಸಂಭವದಿಂದ ಚೇತನದಂತೆಯೇ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.


अतः उषाकालस्य वर्णने प्रकृतिः तथा विराजते यथा मणिमालायां स्वर्णसूत्रं विराजते।

ಹೇಗೆ ಮಣಿಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಮಾಲೆಯು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ ಉಷಾಕಾಲದ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ.


सत्यः अभिसम्पादकः यथाभिलषितफलदः इति यावत्।

ಅಭಿಲಷಿತ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


शृङ्गारसाभासस्य अपि सङ्केतः यमयमीसूक्ते (१०/१०) उपलब्धो भवति।

' श्रृंगार रस के आभास का सङ्केत भी यमयमी सूक्त में (१०/१०) उपलब्ध होता है।


ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- सुगन्धितेजनस्य ते आदिः द्वितीयः वा उदात्तः इति।

ಅದರ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ -ಸುಗಂಧಿತಾಜನಸ್ಯ ತೇ ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯ ಪದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .


जज्ञिरे- जनी (प्रादुर्भावे) इत्यर्थकात् धातोः लिट्-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य बहुवचने रूपम्।

ಜಜ್ಞಿರೆ - ಜನಿ (ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇ) ಈ ಅರ್ಥದ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.


೭. ಅಪವಾದ ಎಂದರೆ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಭಾಸವಾಗುವ ಅವಸ್ತು ಅಜ್ಞಾನಾದಿ ಪ್ರಪಂಚದ ವಸ್ತುಮಾತ್ರವೇ.

७. अपवादः नाम वस्तुनि भासमानस्य अवस्त्वज्ञानादेः प्रपञ्चस्य वस्तुमात्रत्वम्।


ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮುಂದೆಯು ನೋಡಬೇಕು.

इसी प्रकार आगे भी देखना चाहिए।


भेदनक्रियायां नखाः करणानि, भिन्नशब्दश्च कृदन्तः।

ಭೇದನಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನಖ ಕರಣ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನ ಶಬ್ದವು ಕೃದಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


ಹೇಗೆ ಮೃನ್ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಘಟ, ಸೇರು, ತಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದವು ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನವಾದರೂ ಮಣ್ಣಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಭಿನ್ನರಾದರೂ ಏಕತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಪರಮಾತ್ಮ ಸ್ವರೂಪರೇ ಹೌದು.

जैसे मिट्टी से निर्मित घट शुरई थाली आदि परस्पर भिन्न हैं परन्तु मिट्टी की दृष्टि से सभी एक ही है परन्तु देव की दृष्टि से सभी देव भिन्न हैं परन्तु एकत्व की दृष्टि से सभी में परमात्मा का स्वरूप निहित है।


ಯಾವ ಕ್ರಮದಿಂದ ಅದ್ವಿತಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಹಾಗೆ.

येन क्रमेण सृष्टिः प्रतिपाद्यते अद्वैतिभिः


तात्पर्यम् - आख्यानसमृद्धं खलु ब्राह्मणसाहित्यम्।

तात्पर्यम् - आख्यानब्राह्मणसाहित्य को समृद्ध करते है।


ಇದರ ನಂತರ ಅಕಃ ಸವರ್ಣೇ ದೀರ್ಘಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದೀರ್ಘವಾದಾಗ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯಾ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

ततः अकः सवर्णे दीर्घः इति सूत्रेण दीर्घे च सति कारीषगन्ध्या इति रूपं सिध्यति।


ಶರೀರವು ಅಂಗೀ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

शरीरम् अङ्गि कथ्यते।


आतृतीयाध्यायात् षष्ठ्याध्यायपर्यन्तं कौषीतकि-उपनिषदिति कथ्यते, तथा सप्तमाष्टमौ अध्यायौ संहितोपनिषदिति कथ्येते।

तीसरे अध्याय से छठे अध्याय तक कौषीतकि, उपनिषद् कहलाता है, तथा सातवां, आठवा अध्याय संहितोपनिषद् कहलाता है।


विवेक चूडामणि में शङ्कराचार्य के द्वारा कहा गया है- अहंकारादिदेहान्तान् बन्धानज्ञानकल्पितान्।

ವಿವೇಕಚೂಡಮಣಿಯಲ್ಲಿ - ಅಹಂಕಾರಾದಿದೇಹಾಂತಾನ್ ಬಂಧಾನಜ್ಞಾನಕಲ್ಪಿತಾನ್ | ಎಂದು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.


अत्र त्रीणि पदानि सन्ति, उपसर्गः च अभिवर्जम् इति सूत्रगतपदच्छेदः।

ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ - ಉಪಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಭಿವರ್ಜ ಇದು ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ .


विष्णु के तीन क्रम है “इद् विष्णुर्विचक्रमे' (ऋ० स० १.२२.१७) इत्यादि श्रुतियों में प्रसिद्ध है।

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಕ್ರಮಗಳಿವೆ "ಇದ್ ವಿಷ್ಣುರ್ವಿಚಕ್ರಮೇ" (ಋ.ಸ. ೧.೨೨.೧೭) ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.


अथ द्वितीयां प्रागीषात् इस सूत्र से द्वितीयाम् इस पद का अधिकार है।

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಪ್ರಾಗೀಷಾತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಈ ಪದದ  ಅಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ.


तादृशात् तस्मात् पूर्वोक्तात् मानसात् यज्ञात्पृषदाज्यं दधिमिश्रिज्यं सम्भृतं सम्पादितम्।

ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಮಾನಸ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದಧಿಮಿಶ್ರಿತಘೃತ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.


सूत्र का अर्थ - जिस अनुदात्त के पर उदात्त का लोप होता है तो उसको उदात्त होता है।

सूत्रार्थः - यस्मिन् अनुदात्ते परे उदात्तः लुप्यते तस्य उदात्तः भवति।


यस्य अधिकारिणः युक्तसाधनानुष्ठानात् प्रतिबन्धाः अपगताः सन्ति स निवृत्तप्रतिबन्धकः अधिकारी उत्तमाधिकारी भवति।

जिस अधिकारी के युक्तसाधानों के अनुष्ठान से ये प्रतिबन्ध दूर हो जाते हैं वह निवृत्तप्रतिबन्धक अधिकारी उत्तमाधिकारी होता है।


अतिवर्द्धै - अतिपूर्वक वृध्-धातु से लेट उत्तमपुरुष एकवचन में।

अतिवर्द्धै - अतिपूर्वकात् वृध् - धातोः लेटि उत्तमपुरुषैकवचने।


उनको एक एक करके नीचे प्रस्तुत किया जा रहा है।

ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.


प्रसितौ - प्रपूर्वकात् सिधातोः क्तिन्प्रत्यये सप्तम्येकवचने ।

ಪ್ರಸಿತೌ - ಪ್ರಪೂರ್ವಕ ಸಿ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.


एवं यत् मनः तत् शुभसङ्कल्पं भवतु।

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಶುಭಸಂಕಲ್ಪದ್ದಾಗಿರಬೇಕು.


अक्ष द्यूतक्रीडा के देवता रूप से विख्यात है।

अक्षः द्यूतक्रीडायाः देवतारूपेण परिचीयते ।


बंहिष्ठम् - बहुलशब्द से इष्ठन्प्रत्यय करने पर बहुलस्थान में बंहादेशे द्वितीया एकवचन में बंहिष्ठम् रूप बना।

ಬಂಹಿಷ್ಠಮ್ - ಬಂಹಿಷ್ಠಶಬ್ದದ ದ್ವಿತೀಯವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನರೂಪವಾಗಿದೆ.


ऋग्वेदस्य सामवेदस्य च सर्वे मन्त्राः छन्दोबद्धाः सन्ति।

ऋग्वेद के और सामवेद के सभी मन्त्र छन्दोंबद्ध हैं।


तात्पर्यनिर्णयाय लिङ्गम् इति तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गम्।

तात्पर्यनिर्णय के लिए जिस लिङग का प्रयोग होता है वह तात्पर्यनिर्णायक लिङग कहलाता है।


अत एते विषया ऐहिकाः।

इसलिए ये विषय ऐहिक कहलाते हैं।


तिङतिङ: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त सुबन्त पद की अनुवृति है।

ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


अस्य समयस्य विषये मतद्वयं प्रचलितम् अस्ति।

ಇವರ ಸಮಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮತಗಳು ಇದ್ದವು.


यजुर्वेदः शुक्लकृष्णभेदेन द्विविधो भवति।

यजुर्वेद शुक्ल और कृष्ण भेद से दो प्रकार का होता है।


ಮೊದಲ ಶಾಖೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಎರಡನೇ ಶಾಖೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿದೆ.

प्रथम शाखा उत्तर भारत में प्राप्त होती है और दूसरी महाराष्ट्र में।


हिरण्यगर्भ इत्येषोऽनुवाकश्चतुर्क्रचः हिरण्यगर्भः यः प्राणतःयस्येमे य आत्मदा इति (२५/१०-१३)।

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ  ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಲ್ಕು ಅನುವಾಕ ಮಂತ್ರ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಯಃ ಪ್ರಾಣತಃ  ಯಸ್ಯೆಮೇ  ಯ ಆತ್ಮದಾ ಇತಿ (೨೫/೧೦-೧೩)


ततः कु इत्यस्य समासशास्त्रे प्रथमानिर्दिष्टस्योपसर्जनसंज्ञायाम् " उपसर्जनं पूर्वम् " इत्यनेन पूर्वनिपाते कु पुरुष सु इति भवति । समुदायस्य समाससंज्ञकस्य प्रातिपदिकत्वात् ततः " सुपो धातुप्रातिपदिकयोः " इत्यनेन प्रातिपदिकावयवस्य सुपः सोः लुकि निष्पन्नात् कुपुरुष इत्यस्मात् प्रातिपदिकात् सौ प्रक्रियाकार्ये कुपुरुषः इति रूपम् ।

इसके बाद ““कु'' का समास शास्त्र में प्रथमानिर्दिष्ट की उपसर्जन संज्ञा होने पर “उपसर्जनं पूर्वम्'' इससे पूर्व निपात होने पर कु पुरुष सु स्थिति होती है समुदाय की समास संज्ञक के प्रातिपदिकत्व से “सुपो धातु प्रातिपदिकयोः'' इससे प्रातिपदिक अवयव के सुप् के सु प्रत्यय का लोप होने पर निष्पन्न कुपुरुष इस प्रातिपदिक से सु प्रत्यय का प्रक्रिया कार्य में कुपुरुषः रूप होता है।


इसके बाद प्रोक्त सूत्र से ऋगन्त के अर्धर्च शब्द का समासान्त अप्रत्यय होता है।

ततः प्रोक्तसूत्रेण ऋगन्तस्य अर्धर्च् इति शब्दस्य समासान्तः अप्रत्ययो भवति।


चतुर्थ्यन्तस्य यूप इत्यस्य यः अर्थः सः तच्छब्देन उच्यते।

चतुर्थ्यन्त यूप इसका जो अर्थ है वह उस शब्द से कहते है।


स्वरित स्वर का विधान है।

ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.


अथो = भूमिसृष्टेः अनन्तरं, पुरः = शरीराणि, ससर्ज इत्याशयः।

अथो = भूमि के सर्जन के अनन्तर, पुरः = शरीर, बनाये।


ಕೃತಾಕೃತಮ್ ಇಲ್ಲಿ  ಕೃತಂಚ ತತ್ ಅಕೃತಮ್ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ ಕೃತಾಕೃತಮ್ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

कृताकृतम् यहाँ पर कृतञ्च तत् अकृतम् इस विग्रह में कर्मधारय समास करने पर कृताकृतम् यह रूप बनता है।


ಮನೋಧೀನತೆಯಿಂದಲೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು.

मन के अधीन ही इन्द्रियों की प्रवृत्ति होती है।


गौश्च श्वा च साववर्णश्च राट् च अङ् च क्रुङ् च कृत् च इति विग्रहे इतरेतरद्वन्द्वसमासे गोश्वन्साववर्णराडङ्क्रुङ्कुदः, तेभ्यः इति गोश्वन्साववर्णराडङ्क्रुङ्कुद्भ्यः ।

ಗೌಶ್ಚ ಶ್ವಾ ಚ ಸಾವವರ್ಣಶ್ಚ ರಾಟ್ ಚ ಅಜ್ಞ್ ಚ ಕ್ರುಜ್ಞ್ ಚ ಕ್ರುತ್ ಚ ಈ ವಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿದಾಗ ಇತರೇತರದ್ವಂದ್ವಸ್ಮಾಸದಲ್ಲಿ  ಗೋಶ್ವನ್ಸಾವವರ್ಣರಾಡಂಕ್ರುಂಕೃದಃ , ಅದರ ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ  ಗೋಶ್ವನ್ಸಾವವರ್ಣರಾಡಂಕ್ರುಂಕೃದ್ಭ್ಯಃ ಈ ಪದವು ಆಗುತ್ತದೆ .


कुछ विशेष प्रत्ययों के आश्रित त्रिसृभ्यो जसः इत्यादि विशेष सूत्र की रचना सूत्र कर्ता ने की है।

काञ्चित् विशेषप्रत्ययान् समाश्रित्य त्रिसृभ्यो जसः इत्यादिविशेषसूत्रं रचितं सूत्रकर्त्रा।


जहाँ महान गतिशील कौ, इच्छापूर्ति करने वाले विष्णु के परम धाम अधोलोक को प्रकाशित करता है।

यत्र महतः गतिशीलस्य, इच्छापूर्तिकारकस्य विष्णोः परमं धाम अधोलोके प्रकाशते।


"ಆದಿಃ ಸಿಚೋऽನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಆದಿಃ' ಎಂಬ ಪದವು, 'ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್' ಎಂಬ ಅವ್ಯಯಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

आदिः सिचोऽन्यतरस्याम् इत्यस्माद् आदिः इति पदम् अन्यतरस्याम् इति अव्ययपदं चानुवर्तते।


೨. ಮೇಘವನ್ನು ಕೊಂದನು.

2. मेघं हतवान्।


स च वेदः प्रयोगभेदेन यज्ञनिर्वाहकत्वाद् ऋक् यजुः साम इति त्रेधा भिन्नः।

ಆ ವೇದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಯಜ್ಞ ನಿರ್ವಾಹಕವಾಗುವುದರಿಂದಾಗಿ ಋಕ್ ಯಜು ಮತ್ತು ಸಾಮ ಮೂರು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.


ऋग्वेदस्य प्रथमं सूक्तम् अग्निसूक्तम्।

ऋग्वेद का प्रथम सूक्त अग्निसूक्त है।


ರಾಜಕೀಯವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ - ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು, ಸೈನ್ಯ ಸಂಚಾಲನೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯೋಗಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

राजकीय विषय में भी - शत्रुओं के वध के लिए, सैन्य सञ्चालन के लिए तथा उसके उपयोगी साधनों का विस्तार सहित विवरण है।


(नृणां द्विजः श्रेष्ठः) “यतश्च निर्धारणम्" इससे नृणाम् यहाँ पर निर्धारण में षष्ठी विहित है।

"यतश्च निर्धारणम्" इत्यनेन नृणामित्यत्र निर्धारणे षष्ठी विहिता।


देवता और ब्राह्मणों का राजा कौन है?

ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ರಾಜನಾರು?


ಅದರ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮಾಂತದ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದದಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.

तस्य च प्रथमान्तस्य सप्तम्यन्तत्वेन विपरिणामः भवति।


ಯಾವಾಗ ಅದರ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆಯೋ, ಆಗ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.

जब उसका अतिक्रमण करूँगी तो, तब तालाब में मेरी रक्षा करना।


अविरुद्धस्य देवदत्तरूपपिण्डस्य लक्ष्यत्वम्।

अविरुद्ध देवदत्तरूपपिण्ड का लक्ष्यत्व होता है।


एवम् एव सर्वम् इति पदं षष्ठ्यन्ततया विपरिणमते, तेन सर्वस्य इति भवति।

इसी प्रकार ही सर्वम् यह पद षष्ठ्यन्त का विपरिणाम होता है, उससे सर्वस्य यह होता है।


४।३८ मन्त्रे अथर्ववेदीयम् आभिचारिकमन्त्रं प्रति स्फुटरूपेण सङ्केतः प्राप्यते।

४।३८ मन्त्र में अथर्ववेद के आभिचारिक मन्त्र के प्रति स्फुट रूप से सङ्केत प्राप्त होता है।


तस्मात् सम्बन्धस्य तृतीये स्थाने उल्लेखः विद्यते।

इसलिए सम्बन्ध का तृतीय स्थान में उल्लेख किया गया है।


ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಫಿಟ್ ರೂಪದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅಂತ್ಯ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ .

सूत्रावतरणम्- फिट्-रूपस्य प्रातिपदिकस्य अन्त्यस्य उदात्तविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्।


ಸೋಮ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಪುತ್ರ ಹೀಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

सोमः पर्जन्यदेवस्य पुत्रः इति प्रसिद्धम्।


श्रुधि इसका लौकिक रूप क्या है?

श्रुधि इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्।


पूर्वा च असौ इषुकामशयी च लौकिक विग्रह में पूर्वा मु इषु कामी सु इस अलौकिक विग्रह में पूर्वा सु इस दिग्वाचक सुबन्त को इषुकामशमी सु इस सुबन्त के साथ प्रस्तुत सूत्र से देश विशेष संज्ञा गम्यमान होने पर तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।

ಪೂರ್ವಾ ಚಾಸೌ ಇಷುಕಾಮಶಮೀ ಚ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಪೂರ್ವಾ ಸು ಇಷುಕಾಮೀ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಪೂರ್ವಾ ಸು ಎಂಬ ದಿಕ್ವಾಚಕ ಸುಬಂತ ಇಷುಕಾಮಶಮೀ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದೇಶವಿಶೇಷ ಸಂಜ್ಞಾದಿಂದ ಆದಾಗ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.


समासः, सुप्, सह सुपा, विभाषा, तत्पुरुष ऐसे पद पहले से अधिकृत है।

समासः, सुप्, सह सुपा, विभाषा, तत्पुरुषश्चेत्येतानि पदानि पूर्वतोऽधिकृतानि।


इदं सूत्रं टाप्प्रत्ययं विदधाति।

ಈ ಸೂತ್ರವು ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


ಇಲ್ಲಿ ವಸು ಈ ಪದದಿಂದ ಭೌತಿಕ ದ್ರವ್ಯದ ಸಂಕೇತವು ಆಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಕಲ್ಯಾಣವಾಗೇ ಇರುತ್ತದೆ.

यहाँ वसु इस पद से भौतिकद्रव्य का सङ्केत नहीं है, किन्तु आध्यात्मिककल्याण का है।


ಚ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.

च इति अपि अव्ययं पदम्।


हलन्त्यम् सूत्र से पकार की इत्संज्ञा होती है।

हलन्त्यम् इति सूत्रेण पकारस्य इत्संज्ञा भवति।


तृतीयः अनुबन्धस्तावद् सम्बन्धः।

तीसरा अनुबन्ध सम्बन्ध होता है।


अत्र श्रुतिः इति न हि वेदपर्यायः शब्दः।

ಇಲ್ಲಿ ’ಶ್ರುತಿ’ಶಬ್ದವು ವೇದಪರ್ಯಾಯವಾಚಕಪದವಲ್ಲ.


एतेषां यथाक्रमं प्रवर्तकाः भवन्ति शङ्कराचार्यः भास्कराचार्यः रामानुजाचार्यः मध्वाचार्यः वल्लभाचार्यश्च। ९) उद्देश्यानि पाठस्यास्याध्ययनेन- वेदान्तस्य सामान्यज्ञानं लभ्यते। अद्वैतवेदान्तशब्दस्य विशेषार्थः अवगम्यते। वेदान्तस्य इतरविभागानां परिचयः प्राप्यते। वेदान्तप्रतिपाद्यानां मुख्यतत्त्वानां ज्ञानम् उपलभ्यते। शङ्कराद्याचार्याणां परिचयः सामान्यतया उपलभ्यते। अवस्थात्रयविषये सुष्ठु बोधः लभ्यते। आत्मनः चतुष्पात्त्वं सम्यगवगम्यते विश्ववैश्वनरादिस्वरूपमवबुद्ध्यते। अद्वैतशब्दार्थः न विद्यते द्वैतं यस्मिन् तत् अद्वैतमिति तस्यार्थः।

इनके क्रमानुसार ये आचार्य हैं शङ्कराचार्य, भास्कराचार्य, रामानुजाचार्य, माध्वाचार्य तथा वल्लभाचार्य इस पाठ को पढ़कर के आप सक्षम होंगे;  वेदान्त का समान्य ज्ञान प्राप्त करने में;  अद्वैत वेदान्त शब्द के विशेषार्थ का ज्ञान प्राप्त करने में;  वेदान्त के इतर विभागों का परिचय प्राप्त करने में;  वेदान्त प्रतिपाद्य मुख्यतत्वों का ज्ञान प्राप्त करने में; ®शङ्कराचार्य आदि आचार्यो का सामान्य परिचय प्राप्त करने में;  अवस्थात्रय के विषय में सामान्य बोध प्राप्त करने में;  आत्म का चतुष्पादत्व का सम्यक् अवगमन प्राप्त करने में;  विश्व वेश्वानरादि स्वरूप का ज्ञान प्राप्त करने में;  अद्वैतशाब्दार्थ जहाँ पर द्वैत नहीं होता है उसका अर्थ अद्वैत होता है।


ಸ್ವೀಕೃತವಾದಾಗ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವರೂಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ರಾಜಸಂಬಂಧಿ ಪುರುಷ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

स्वीकृत होने पर एकार्थी भाव रूप में सामर्थ्य में राजन् ङस पुरुष सु इस समुदाय और समुदाय शक्ति से ही राजसम्बन्धी पुरुष यह विशिष्ट अर्थ के लिए बोध होता है।


अविद्या सत्वगुण, रजोगुण तथा तमोगुण के द्वारा युक्त होती है।

ಅವಿದ್ಯೆಯ ಸತ್ವಗುಣ ಮತ್ತು ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಸತ್ವಗುಣ ಆಗುತ್ತದೆ.


೧೧. ಚಿತ್ತಮಲವು ಪಾಪ.

11. चित्त का मल पाप होता है।


और वह उत्तम पुरुष से भिन्न है यह अर्थ है।

तस्य च उत्तमपुरुषभिन्नम् इत्यर्थः।


ದೇವರು ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಬೇರೆಯದ್ದಲ್ಲ.

देवाः तमेव यज्ञम् परिगृह्णन्ति नान्यम्।


नासदीयसूक्त-(१०/१२९)पुरुषसूक्त-(१०/९०)हिरण्यगर्भसूक्त-(१०/१२१)वाक्सूक्तादीनि सूक्तानि दार्शनिकदृष्ट्या यथा गम्भीराणि सन्ति तथैव प्रतिभानुभूतिदृष्ट्या अतीव रमणीयानि, अभिनवकल्पनादृष्ट्या अपि च नितान्तानि प्रसिद्धानि सन्ति।

ನಾಸದೀಯ ಸೂಕ್ತ (10/129) ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ-(10/90) ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತ-(10/121) ವಾಕ್-ಸೂಕ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂಕ್ತಗಳು  ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿವೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಅನುಭವವು ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ನಾವಿನ್ಯಪೂರ್ಣ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.


उससे तिङ- शतृ-शानच्-इत्यादि का ग्रहण करते है।

तेन तिङ्- शतृ-शानच्-इत्येते गृह्यन्ते।


चित्तवृत्ति से तात्पर्य है चित्त का विषायाकार परिणाम।

चित्तवृत्तिर्नाम चित्तस्य विषयाकारः परिणामः।


यहाँ ही 'यद्वाचाऽनभ्युदितं येन वागभ्युद्यते तदेव ब्रह्म तं भेदं यदिदमुपासते' इत्यादि मन्त्र देखना चाहिए।

ಇಲ್ಲಿ ನೀವು "ಯದ್ವಚಾನಭ್ಯುದಿತಂ ಯೆನ ವಾಗಭ್ಯುದ್ಯತೆ ತೆದೇವ್ ಬ್ರಹ್ಮ ತಂ ಭೇದಂ ಯದಿದಮುಪಾಸತೆ " ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.


उसके लिए वर्षा की रचना करके शीघ्र जीवन प्रदान करो।

ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಳೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಜೀವನ ನೀಡಿದ್ದೀಯ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಜಂತುವು ಮೋಹಗ್ರಸ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

अत एव जन्तुः मोहग्रस्तो भवति।