तस्माद् उक्तम् - हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेक आसीत्।

ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು - ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಸಮವರ್ತಾಗ್ರೇ ಭೂತಸ್ಯ ಜಾತಃ ಪತಿರೇಕ ಆಸೀತ್.


वेदों की रक्षा के लिए व्याकरण पढ़ना चाहिए, लोप, आगम, वर्ण विकार को जानने वाला ही पुरुष अच्छी प्रकार से वेदों का पालन करते हैं, ऐसा पतञ्जलि ने कहा है।

रक्षार्थं वेदानाम् अध्येयं व्याकरणम्, लोपागमवर्णविकारज्ञो हि पुरुषः सम्यग् वेदान् परिपालयिष्यति' इति पतञ्जलिः।


अलङ्कृतवर्णने केषां मानवीकरणं भवति?

अलङकृत वर्णन में किनका मानवीकरण होता है?


1.21. ““नस्तद्धिद्वते'' सूत्रार्थ-नान्त  के असंज्ञक के टि का लोप होता है तद्धित पर में होने पर।

೧.೨೧ "ನಸ್ತದ್ಧಿತೆ " ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ -  ನಾಂತದ ಅಸಂಜ್ಞಕದ ಟಿ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ ತದ್ಧಿತದ ನಂತರವಾಗುವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ.


यहाँ सूत्र में स्त्रियाम् (7/1) अधिकार आ रहा है।

अत्र सूत्रे स्त्रियाम् (७/१) इति अधिकारः आगच्छति।


इन्द्र के स्तुतिपरक सूक्त किस छन्द में रचित है ?

ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಗೈಯ್ಯುವ ಸೂಕ್ತಗಳು ಯಾವ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ?


वायोः सकाशात् के देवाः सृष्टाः ?

वायु कौन से देव उत्पन्न करते है ?


ಆ ವಿಷಯವೇ ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

वह ही विषय अनुबन्धों में अन्यतम विषय होता है।


अवक्षिप्ताः ।


ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಆರ್ಥ - ಪ್ರಜಾಪತಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

अतः उसका अर्थ-प्रजापति है।


ಇದು ನಿರ್ವಚನವಾಗಿಲ್ಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿದೆ.

निर्वचनमिदं नास्ति काल्पनिकम्।


इति तर्कविदः॥

इस प्रकार तर्कविदों ने कहा है।


ಇದರ ನಂತರ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೇಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಇದರ ಜ್ಞಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

ततः लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण ङीपः ङकारस्य इत्संज्ञा भवति।


ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೇಲೆ ಆ ಯಜಮಾನನ ತಂದೆಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಸಖನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

सबसे ऊपर वह यजमान के पिता भाई और सखा होता है।


” इत्येवंरूपम् आत्मविषयं ज्ञानम् उत्पद्यमानम् कर्मप्रवृत्तिहेतुभूतायाः भेदबुद्धेः निवर्तकत्वात्।

' इस प्रकार से यह रूप ही आत्म विषय ज्ञान का उत्पद्यमान कर्मप्रवृत्तिहेतुभूता भेदबुद्धि से निवर्तकत्व से होता है।


तब (मनु) ऊपर से नीचे आये।

तदा ( मनुः ) अवततार।


सुप् इत्यस्य तदन्तविधौ सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः इत्यनेनान्वयात् सुबन्ताः इति लभ्यते ।

सुप का तदन्तविधि में सन्यहत्परमोन्तमोत्कृष्टाः इस अन्वय से सुबन्ताः (सुप् प्रव्ययान्तपद) प्राप्त होते हैं।


ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಪತ್ತು ಇದ್ದ ಹಾಗೆ.

जैसे किसी व्यक्ति की सम्पत्ति होती है।


वृष्णः वर्षकस्य अश्वस्य व्यापकस्य मेघस्य सम्बन्धिन्यः धाराः उदकधाराः प्रपिन्वतः प्रक्षरत ।

वर्षणकारी और सर्वव्यापी मेघ की उदक धारा को क्षरित करो।


अत अर्थ में संदेह करने वाले दोष का अवकाश नहीं है, ऐसा सिद्धान्तियों का मत है।

अतः सन्दिग्धार्थस्य दोषस्य अवकाशः नास्ति इति सिद्धान्तिमतम्।


ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ವೇದವನ್ನು ಓದುವವರ ಮುಂದೆ ಬಿರುಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಳೆ, ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು, ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ರಸಮಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.

अत्र स वेदपाठकानां पुरस्तात् झञ्झावातेन सह वृष्टिः, समुद्रं प्रति जलस्य वेगेन प्रवाहः, तस्या वृष्टेः अलङ्घनीयता चेत्यादिकं सर्व सरसं वर्णयति।


उसका यह अंश माया के रूप में पुनः होकर उत्पत्ति और संहार के लिए बार बार आता है।

ಅದರ ಈ ಅಂಶವು ಮಾಯೆಯ ರೂಪದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಆಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತದೆ.


ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಕರಮ್ಗಳ ಆಚರಣೆ ವಾಸನೆಯ ಚಿತ್ತಮಲವು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತದೆ.

निषिद्ध कर्मों के आचरण की वासना के द्वारा चित्त के मल का बढता है।


प्रकृतियागः अङ्गी।

ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗವು ಅಂಗೀ.


"ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಯೋರ್ಯಣಃ ಸ್ವರಿತೋಽನುದಾತ್ತಸ್ಯ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ವಿಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ?

उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितोनुदात्तस्य' इस सूत्र से किसका विधान है?


ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ನಂತರ ಬರುವ ಯಾತಿ ಇದರ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

अतः उससे परे याति यह अनुदात्त नहीं होता है।


ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ನಿರ್ವಚನದ ಮಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ದೇಶ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ब्राह्मणों में शब्दों के निर्वचन का मार्मिक और वैज्ञानिक निर्देश निरुक्त में कहा है।


ಅಪೂರ್ವಮ್ ಎಂದರೆ ಹಿಂದೆ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದರ್ಥ.

अपूर्वम् इसका विद्यमान नहीं है पूर्व में यह अर्थ है।


विचक्रमाणः - विपूर्वक क्रमु पादविक्षेपे इस धातु से कानच्-प्रत्यय के योग से विचक्रमाण यह शब्द निष्पन्न होता है।

ವಿಚಕ್ರಮಾಣಃ- ವಿ ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವ ಕ್ರಮು ಪಾದ ವಿಕ್ಷೇಪೇ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಕಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗ ಆದಾಗ ವಿಚಕ್ರಮಾಣ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತವೆ.


अथ इस वार्तिक से उस यजमान नामवाचक के प्रथमान्त पद के अन्त का उदात्त स्वर करने का नियम है।

ಇದೇ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಆ ಯಜಮಾನವಾಚಕವಾದ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅಂತಿಮ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.


ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- रिति उपोत्तमं उदात्तम् इति।

ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ರಿತಿ ಉಪೋತ್ತಮಮ್ ಉದಾತ್ತಮ್ .


तब प्रस्तुत ही उदाहरण में शुतुद्रि इस पद का सम्बोधनान्त होने से 'सामन्त्रितम्' इससे आमन्त्रित संज्ञा होती है, वहाँ सरस्वति इस पद से पर आमन्त्रित संज्ञक शुतुद्रि इस सम्पूर्ण पद की प्रकृत सूत्र से अनुदात्त स्वर प्राप्त होता है, अत उसको हटाने के लिए अपादादौ यह कहा है।

तदा प्रस्तुते एव उदाहरणे शुतुद्रि इति पदस्य सम्बोधनान्तत्वेन 'सामन्त्रितम्' इत्यनेन आमन्त्रितसंज्ञा भवति, ततः सरस्वति इत्यस्मात् पदात् परस्य आमन्त्रितसंज्ञकस्य शुतुद्रि इत्यस्य सम्पूर्णस्य पदस्य प्रकृतसूत्रेण अनुदात्तस्वरः प्राप्नोति, अतः तद्वारणाय अपादादौ इति उक्तम्।


सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


ಅವನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು ಕೃಷಿ ಕರ್ಮವೇ ಪ್ರಕೃತ ಮತ್ತು ಸುಖಕಾರಿ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು.

उसने जान लिया की कृषि कर्म ही प्रकृत और सुखकारी कार्य है।


विशेष- यहाँ यह समझना चाहिए की यह गोष्ठज शब्द ब्राह्मण का नाम है।

ವಿಶೇಷ - ಇಲ್ಲಿ ಗೋಷ್ಠಜ ಶಬ್ದವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಹೆಸರಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು .


೯. ಮಹತಾ ವಧೇನ ಈ ಮಂತ್ರ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ವಧ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು?

9. महता वधेन इस मन्त्र अंश में वध शब्द का क्या अर्थ है?


ತದಂತರ ಆತ್ಮಪ್ರಕಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.

उससे आत्मप्रकाश उत्पन्न होता है।


तैत्तिरीय संहिता के अनुसार यज्ञों के लिये जो विधान है, वहाँ उस प्रकार की दृढ़ता नहीं दिखाई देती है।

ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಇರುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ದೃಢತೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.


क्षेप नाम निन्दा का है।

क्षेपो नाम निन्दा।


೨. ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು ಯಾವುದು ?

2. निदिध्यासनं किम्।


ಸ ನಃ ಪವಸ್ವ ಶಂಗವೆ(ಋ. ೧/೧೧/೩) ಈ ಋಚಾವನ್ನು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಪಶುಗಳ ರೋಗವು ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

स नः पवस्व शंगवे (ऋ. १/११/३) इस ऋचा के गायन से पशुओं की रोग निवृत्ति होती है।


ಅಶ್ನವತ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?

अश्नवत् इत्यस्य कः अर्थः?


ಅಂತಿಮ ಪ್ರಪಾಠಕರ ಹೆಸರೇನು?

अन्तिमप्रपाठकस्य नाम किम्?


अतः सूत्रस्यास्यार्थस्तावत् - " निन्दायां गम्यमानायां किमित्यव्ययं समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह समस्यते , स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति " इति ।

ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - "ನಿಂದೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವಂತಹ ಕಿಮ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯವು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ."


ಪ್ರಧಾನವಾದ ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ - ಗಾಯತ್ರೀ,ಉಷ್ಣಿಕ್, ಅನುಷ್ಟುಪ್, ಪ್ರಕೃತಿ, ಬೃಹತೀ, ಪಂಕ್ತಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಜಗತೀ, ಅತಿಜಗತೀ, ಶಕ್ವರೀ, ಅತಿಶಕ್ವರೀ, ಕೃತಿಃ, ಆಕೃತಿಃ, ವಿಕೃತಿಃ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಃ, ಅಭಿಕೃತಿ, ಮತ್ತು ಉತ್ಕೃತಿ.

प्रधानेषु वैदिकेषु छन्दःसु इमानि गण्यन्ते - गायत्री, उष्णिक्, अनुष्टुप्, प्रकृतिः, बृहती, पङ्क्तिः, त्रिष्टुफ्, जगती, अतिजगती, शक्वरी, अतिशक्वरी, कृतिः, आकृतिः, विकृतिः, संस्कृतिः, अभिकृतिः, उत्कृतिश्च ।


मोक्ष साधने की अनुपूर्वी को स्पष्ट कीजिए।

ಮೋಕ್ಷಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಆನುಪೂರ್ವತೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿ.


यतः आचार्यशौनकः एको ब्रह्मवेत्ता ऋषिः आसीत्।

क्योंकि आचार्य शौनक एक ब्रह्मवेत्ता ऋषि थे।


वे गिनती में सत्रह ही हैं।

ताः गणनायां सप्तदश एव सन्ति।


एवं “ब्रह्मवित् ब्रह्मैव भवति” (मुण्डकोपनिषत् ३.२.९) “तरति शोकम् आत्मवित्” (छान्दोग्योपनिषत् (७.१.३)।

ಹಾಗೆಯೇ "ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಭವತಿ" (ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ ೩.೨.೧) "ತರತಿ ಶೋಕಮ್ ಆತ್ಮವಿತ್" (ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ ೭.೧.೩).


अतः दुःखकारणात् प्रमादं कुर्वन्ति बहवः।

ಆದ್ದರಿಂದ ದುಃಖಕಾರಣದಿಂದ ಬಹವರು ಪ್ರಮಾದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


वस्तुत: बहुवचन में युष्मद्-शब्द के स्थान में “बहुवचनस्य वस्नसौ' इस सूत्र से वस् यह आदेश होता है।

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಯುಷ್ಮದ್-ಶಬ್ದದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ "ಬಹುವಚನಸ್ಯ ವಸ್ನಸೌ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ವಸ್’ ಎಂಬ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.


स्तम्भिवान् इत्यर्थः।

ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ.


येन प्रकारेण चक्रं सदा एव आवर्तितं भवति तथा उषादेवी अपि नित्यम् आवर्तनं करोति - "सामानामर्थं चरणीयमाना चक्रमिव नव्यस्यावर्वृत्स्व।

ಚಕ್ರಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿರುಗುತ್ತವೋ ಹಾಗೆ ಉಷಾ ದೇವಿ ಕೂಡ ನಿತ್ಯವೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. - "ಸಾಮಾನಾಮರ್ಥಂ ಚರಣೀಯಮಾನಾ ಚಕ್ರಮಿವ ನವ್ಯಸ್ಯಾವವೃತ್ಸ್ವ.


परार्थः येन प्रतिपाद्यते सा वृत्तिः।

ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥಯಾವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.


೫. ಚಿತ್ತಮಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.

५. चित्तमलो मीमांस्यताम्।


"ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವೋ ದ್ವಿಗುಃ" (೨.೧.೫೨) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಮೂರು ವಿಧಗಳು ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವವಾದ ಸಮಾಸವು ದ್ವಿಗು ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

“संख्यापूर्वोद्विगुः'' ( 2.1.12 ) सूत्रार्थः -तद्धितार्थ और उत्तरपद समहार में इस सूत्र में उक्त तीनों प्रकार से संख्या पूर्व समास द्विगु समास (संज्ञा) होती है।


ಶಾಕಸ್ಯ ಲೇಶಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕವಿಗ್ರಹ ಶಾಕ ಜ್ಞಸ್ ಪ್ರತಿ ಎಂಬುದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಮಾತ್ರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯದ ಜೊತೆಗೆ ಶಾಕ ಜ್ಞಸ್ ಇದರಿಂದ ಸಮರ್ಥ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

शाकस्य लेशः इस लौकिक विग्रह होने पर शाक डस् प्रति अलौकिकविग्रह होने पर प्रकृतसूत्र से मात्र अर्थ में विद्यमान के प्रति इस अव्यय के साथ सह शाक डस् इससे समर्थ का सुबन्त को अव्ययी भाव संज्ञा होती है।


कृत्तद्धितसमास-सनाद्यन्तैकशेषरूपाः।

कृत्तद्धित, समास, सनाद्यन्त, एकशेष।


तत्र यता तस्य मौनी अस्मि।

वहाँ जो उसका मौन है।


यह ही आरण्यक ' जैमिनीय उपनिषद् ब्राह्मण कहलाता है।

ಈ ಆರಣ್ಯಕವು "ಜೈಮಿನೀಯ ಉಪನಿಷದ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.


नैमित्तिकप्रलये पुराणवचनं तावत् -

ನಿಮಿತ್ತಿಕ ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣದ ವಚನವು -


महर्षय आध्यात्मिक्या विद्यया तेषां गूढतमानां रहस्याणां विशदतया विचारं कुर्वाणाः प्राप्यन्ते।

ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಆ ಗೂಢದಿಂದಲೂ ಗೂಢ  ರಹಸ್ಯಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು.


और लिखा भी है - प्राजापत्य इळादधः प्रजापते न त्वदेतान्यन्यः' (आश्व. श्रौ. २. १४) इति।

सूत्रितं च- प्राजापत्य इळादधः प्रजापते न त्वदेतान्यन्यः' (आश्व. श्रौ. २. १४) इति।


और कुछ तिथि, मास, पक्ष, नक्षत्र परक होते हैं।

ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಕೆಲವು ತಿಥಿ, ಮಾಸ , ಪಕ್ಷ, ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.


७५ . "समासान्ताः" इति सूत्रस्याधिकारः कियत्पर्यन्तम्?

75. “समासान्ताः” इस सूत्र का अधिकार कहाँ तक है?


कुछ देवियों के नाम लिखो।

ಕೆಲವು ದೇವಿಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.


धृतिः - धृ-धातु से क्तिन्प्रत्यय करने पर धृतिः रूप बनता है।

धृतिः - धृ - धातोः क्तिन्प्रत्यये धृतिः इति रूपम्।


ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಸಮಗ್ರಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿ ಆದನು.

प्रथम उत्पन्न होने पर समग्रजगत् का स्वामी हुआ।


सूत्रव्याख्या - संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम-अतिदेश-अधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्।

सूत्र की व्याख्या - संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम-अतिदेश-अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।


इस प्रकार से मन को ही बन्धन का कारण बताया गया है।

मनः बन्धस्य कारणमित्युक्तम्।


वह परब्रह्म ही जिनका परम अयन आश्रय परमगति है अर्थात् जो केवल आत्मामें ही रत हैं वे तत्परायण हैं (इस प्रकार) जिनके अन्तःकरण का अज्ञान ज्ञान द्वारा नष्ट हो गया है एवं उपर्युक्त ज्ञान द्वारा संसार के कारण रूप पापादि दोष जिनके नष्ट हो चुके हैं ऐसे ज्ञान निर्धूतकल्मष संन्यासी अपुनरावृत्ति को अर्थात् जिस अवस्था को प्राप्त कर लेने पर फिर देह से सम्बन्ध होना छूट जाता है ।

ತತ್ಪರಾಯಣ ಮತ್ತು ಅದೇ ಪರಮ್ ಅಯನಂ ಪರಾ ಗತಿಃ ಎಂದು ಆತ್ಯಂತಿಕವನ್ನು ಯಾರು ಪಡೆದಿರುವರೋ ಅವರು ತತ್ಪರಾಯಣರು ಕೇವಲ ಆತ್ಮರತರು ಎಂದರ್ಥ. ಯಾರ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಾಶವಾದ ಆತ್ಮದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವರು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಿಲ್ಲದೇ ಮತ್ತೆ ದೇಹಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದೇ ಮೋಕ್ಷವು ಜ್ಞಾನನಿರ್ಧೂತಕಲ್ಮಷವು ಯಥೋಕ್ತವಾದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನೊರ್ಧೂತವು ನಾಶಿಸಿದೆ.


यह सूत्र पूर्वसृत्र का अपवादभूत सूत्र है।

ಈ ಸೂತ್ರವು ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರದ ಅಪವಾದಭೂತಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


अजीजन ओषधीर्भोजनाय कमुत प्रजाभ्योऽविदः मनीषाम् ॥ १० ॥

ಅಜೀಜನ ಓಷಧೀರ್ಭಾಜನಾಯ ಕಮುತ ಪ್ರಜಾಭ್ಯೋಽವಿದಃ ಮನೀಷಾಮ್ ।।


ಆ ವಿಗ್ರಹವೂ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ ಭೇದಗಳಿಂದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.

वह विग्रह लौकिक और अलौकिक भेद से दो प्रकार के होते हैं।


पौराणिक काल में ये संख्या 33 करोड़ तक हो गई थी।

पौराणिके काले एषा संख्या त्रयस्त्रिंशत्कोटिपरिमिता सञ्जाता।


वेदानाम् अध्यात्मिकपरका व्याख्या केना कृता अस्ति?

ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪರಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಿದರು?


ततः कृदन्तत्वात् कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां जातायाम्, कारक इत्यस्य अदसन्तप्रातिपदिकत्वात् अजाद्यतष्टाप् इति सूत्रेण टाप्- प्रत्यये टापः टकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्, पकारस्य हलन्त्यम् इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्, तस्य लोपः इति सूत्रेण उभयोः लोपे सति कारक आ इति स्थितिः भवति।

इसके बाद कृदन्त होने से कृन्तद्धित समासाश्च सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा में कारक के अदन्त प्रातिपदिकत्व से अजाद्यतष्टाप् सूत्र से टाप् प्रत्यय होने पर टाप् के टकार का चुटू सूत्र से इत्संज्ञा होने पर, पकार की हलन्त्यम् सूत्र से इत्संज्ञा होने पर, तस्यलोपः सूत्र से दोनों इत्संज्ञको का लोप होने पर कारक आ स्थिति होती है।


अतः एव पञ्चदशीकारेण विद्यारण्यस्वामिणा महावाक्यविवेकप्रकरणे उच्यते- “येनेक्षते शृणोतीदं जिघ्रति व्याकरोति च।

ಆದ್ದರಿಂದ  ಪಂಚದಶೀಕಾರರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮಹಾವಾಕ್ಯ ವಿವೇಕ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - "ಯೇನೆಕ್ಷತೆ ಶೃಣೋತೀದಂ ಜಿಘ್ರತಿ ವ್ಯಾಕರೋತಿ ಚ" ಎಂದು.


ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಪ್ಪೆಯ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

वहाँ एक मेंढक के शब्द को सुनकर दूसरा भी ध्वनि करता है।


सूत्र का अवतरण- घृतादि शब्दों क॑ अन्त्य स्वर के स्थान में उदात्त स्वर के विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य के द्वारा की गई है।

सूत्रावतरणम्- घृतादीनां शब्दानाम् अन्त्यस्वरस्य स्थाने उदात्तस्वरस्य विधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्यण।


ವಸ್ತ್ರಕೇಶಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

वस्त्रकेश आदि के आकर्षण से स्पर्श करते है।


एवं ह्रस्व अकारान्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर टाप् प्रत्यय परे होता है।

एवं ह्रस्वाकारान्तात् प्रातिपदिकात् स्त्रीत्वे द्योत्ये टाप् प्रत्ययः परः भवति।


ಸಮಾಸಾಂತ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.

समासान्तः अच्प्रत्ययो विधीयते।


ಅದರ ಭಾವವೇ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಎಂದು.

तस्य भावः तात्पर्यम् इति ।


उनमें “ अव्ययीभावेशरत्प्रभृतिभ्यः”, “अनश्च” ये दो सूत्र नित्य टच् प्रत्यय विधायक सूत्र है।

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ "ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ","ಅನಶ್ಚ" ಇವೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳ ನಿತ್ಯ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.


अधिक्षियन्ति - अधिपूर्वक क्षि निवासे इस धातु से लट प्रथमपुरुष बहुवचन में यह रूप है।

ಅಧಿಕ್ಷಿಯಂತಿ - ಅಧಿ ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವಕವಾದ ಕ್ಷಿ ನಿವಾಸೇ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನ ಲಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.


ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವ ಯಾಗವನ್ನು ಅಹೀನಯಾಗ ಎನ್ನುವರು.

बारह दिनमें सम्पन्न याग अहीन याग कहाता हेै।


तत्र अन्यं प्रमाणम् न अपेक्ष्यते।

वहाँ अन्य प्रमाण की आवश्यकता नहीं है।


शूशुजानः - शुज् - धातोः कानचि प्रथमैकवचने ।

शूशुजानः - शुज्-धातु से कानच प्रथमा एकवचन में।


ಹಾಗೆಯೇ ಅಜ್ಞಾನಾಶದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ಜೀವಚೈತನ್ಯವು ಶುದ್ಧಚೈತನ್ಯರೂಪದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಚೈತನ್ಯದ ಜೊತೆ ಏಕಾತ್ಮಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

उसी प्रकार से अज्ञान के नाश होने पर जीव तथा चैतन्य शुद्धचैतन्य रूप के द्वारा ब्रह्मचैतन्य के साथ एकात्मभाव को प्राप्त कर लेते हैं।


एवं सहस्राक्षित्वं सहस्रपादत्वञ्च।

इसी प्रकार सहस्राक्षित्व और सहस्रपादत्व है।


"ऋक्पूरब्धूःपथामानक्षे" इति सूत्रस्य किमुदाहरणम्?

"ऋक्पूरब्धूःपथामानक्षे" इस सूत्र का उदाहरण है?


"ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಾಂ ಸಿದ್ಧಯೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಸ್ಯೋಪಸಂಖ್ಯಾನಮ್" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥವೇನು?

“ शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानाम् " इस वार्तिक का क्या अर्थ है?


ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ದೀಪಕವು ಏಕಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರವು ಒಂದೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವರ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

यथा प्रदीपः एकदेशस्थः सन् सर्वं गृहम् अभिज्वालयति एवमेव परिभाषासूत्रम् एकत्र स्थितमपि सम्पूर्णायाम् अष्टाध्याय्यां प्रवर्तते।


अर्थात् गुरुपदिष्ट शास्त्रवाक्यों को सत्यता के द्वारा ग्रहण ग्रहण करने में जिसके द्वारा आत्मवस्तु उपलब्ध होती है।

यया येन निश्चयेन वस्तूपलभ्यते आत्मनः उपलब्धिः भवति ।


ಇಲ್ಲಿ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಸಮಾಸಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಕುಗತಿಪ್ರಾದಯಳು ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

अत्र आद्यस्य समासत्रयस्य वर्णनाय " कुगतिप्रादयः " इति सूत्रं व्याख्यातम् ।


ऋग्वेदस्य एतानि सर्वाणि संवादसूक्तानि नाटकीयौजस्वितया सह सम्पृक्तानि सन्ति।

ऋग्वेद के ये सभी संवाद सूक्त नाटकीय ओजस्विता के साथ सम्पृक्त है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ ತಿಙಂತಮ್ ಎಂಬ ಪದಲಾಭವು ಆಗುತ್ತದೆ

अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्त को यह पदलाभ होता है।


५. अर्थवादः नाम किम्?

೫. ಅರ್ಥವಾದ ಎಂದರೆ ಏನು?


ಉದಾಹರಣೆಗೆ - "ಅಧಸ್ವಿದಾಸೀದುಪರಿಸ್ವಿದಾತ್" (ಋಗ್ವೇದ 10-129-5) ಅದು ಕೆಳಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೇಲೂ ಇತ್ತು." ಎಂದು.

यथा - 'अधस्विदासीदुपरिस्विदीसीत्' (ऋग्वेदः १०-१२९-५) अर्थात् सः अधः अपि आसीत् उपरि अपि आसीत् इति।


जो लोग उपासना से इच्छा पूर्ति कार्यो में रमण करते है, वे बार -बार संसार चक्र में जीव रूप के द्वारा उत्पन्न होते है।

ये जना उपासनात् इष्टापूर्तकर्मभ्यश्च विरमन्ते ते भूयो भूयः संसारचक्रे जीवरूपेण आविर्भवन्ति।


ಆದರೂ ಯಾವ ಕಾಮ್ಯ ಕಾರ್ಮಗಳು ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಕರ್ಮರೂಪದಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕಾಮಭಾವನೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು.

फिर भी जो काम्य कर्म वर्णाश्रम कर्म रूप के द्वारा प्राप्त होते हैं तो वे यदि निष्काम भावना के द्वारा किये जाते हैं।


पत्नी-यजमानौ प्रति उच्यते यत् तयोरपि विष्णुलोकप्राप्तिः भवतु यत्र प्रखरप्रकाशेन सर्वत्र ज्योतिः प्रसृता विद्यते, तथा सर्वेषां मनोरथानां परिपूरकः विष्णुः स्वभासा प्रकाशते इति।

ಋತ್ವಿಕ್ ಪತ್ನಿ-ಯಜಮಾನರಿಗೆ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಇವೆರಡೂ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಬೆಳಕು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮನೋರಥಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.


भूतपूर्वे यह भी सप्तम्यन्त पद है।

ಭೂತಪೂರ್ವ ಇದು ಕೂಡ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .


संहितायां स्वरिताद् अनुदात्तानाम् एकश्रुतिः स्याद ये सूत्र में आये पदों का अन्वय है।

संहितायां स्वरिताद् अनुदात्तानाम् एकश्रुतिः स्यादिति सूत्रगतपदानाम् अन्वयः।


ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸಮಾಧಿಗಳಿರುತ್ತದೆ.

समाधिद्वैविध्यम् समाधिः द्विविधः ।


गोपि इस लौकिक विग्रह में गोपा डि अधि इस अलौकिक विग्रह में समास संज्ञा होने पर उपसर्जन का पूर्वनिपात होने पर प्रातिपदिक से सुप् के ङे का लोप होने पर प्रक्रिया में अधिगोपा यह निष्पन्न होता है।

ಗೋಪಿ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾ ಜ್ಞಿ ಅಧಿ ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಉಪಸರ್ಜನೆಯ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸುಪ್ ನ ಜ್ಞೆ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಧಿಗೋಪಾ ಇದು ಕೂಡ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.


ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ತಾಪವು ತೃಣಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

सूर्यकान्तमणि में प्रतिफलित होता हुआ तृणादि का नाश करने में समर्थ होता है।


एकवर्जम् यह भी प्रथमान्त पद है।

ಏಕವರ್ಜಮ್ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


೨೦. ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶವೆಂದರೆ ಏನು?

२०. प्राणमयकोशः कः ?


उनमें जो कर्म परिपाक वश फल देने में शुरू होता है वह प्रारब्धकर्म कहलाता है।

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕರ್ಮ ಪರಿಪಾಕವಶದಿಂದ ಫಲವು ಕೊಡಲು ಆರಂಭವಾಗುವುದೋ ಅದು ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.


यहाँ अधिकरणवाची से तृतीयावचनान्त पद है।

ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕರಣವಾಚಿಯಿಂದ ತೃತೀಯಾವಚನಾಂತ ಪದವಿದೆ.


निरुद्धाः - निपूर्वकात् रुध्-धातोः क्तप्रत्यये प्रथमाबहुवचने निरुद्धाः इति।

निरुद्धाः - निपूर्वकरुध्-धातु से क्तप्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में निरुद्धाः बना।


अर्थात् जो क्रियाजन्य साधन जन्य है वह अनित्य है।

अर्थात् यत् क्रियाजन्यं साधनजन्यं तद् अनित्यम्।


एवम् अधिगताखिलवेदार्थः शुद्धचित्तः एकाग्रमानसः साधनचतुष्टयसम्पन्नः अधिकारी भवति।

इस प्रकार से अधिगताखिलवेदार्थ शुद्धचित्त एकाग्रमान तथा साधनचतुष्टय सम्पन्न अधिकारी होता है।


ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳು ಇವೆ.

वहाँ कुछ उपाख्यान (कथा) है।


पूषा अपि अस्य भ्राता इत्युच्यते।

ಪೂಷಾ ಕೂಡ ಇವನ ಸಹೋದರ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.


अष्ट कपाल पुरोडाशयाग, उपांशुयाग, और एकादशकपाल पुरोडाशयाग इन तीनों यागों का समुह पौर्णमासयाग कहलाता है।

ಅಷ್ಟಕಪಾಲ ಪುರೋಡಾಶಯಾಗ, ಉಪಾಂಶುಯಾಗ, ಏಕಾದಶಕಪಾಲ ಪುರೋಡಾಶಯಾಗ - ಈ ಮೂರೂ ಯಾಗಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಯಾಗ ಎನ್ನುವರು.


अर्थात् सत्त्वगुण की शुद्धि विनष्ट होती है।

सत्त्वगुणस्य शुद्धिः विनष्टा भवतीत्यर्थः।


३. कर्मभोगयोनिपरिचयं दद्यात्।

3. कर्मभोग योनि का परिचय दीजिए?


ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸ್ತರಖಂಡದಲ್ಲಿ ಸೋಮರಸದ ಲೇಪನದಿಂದ ರಸವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ.

दूसरे पत्थर पर सोमलता के पेषण से रस निकाला जाता है।


संहितापाठसम्बन्धिनः सर्व अपि विषयाः तत्र साङ्गोपाङ्गतया प्रतिपादिताः।

ಸಂಹಿತಾ ಪಾಠ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಅಂಗಗಳ ಸಹಿತವಾದ ಉಪಾಂಗಗಳೊಡನೆ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


೪೦. "ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವುದರ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?

40. “नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः'' इस सूत्र से क्या विधान होता है?


जैसे सूर्य देव संसार में विचरण करता है।

यथा सविता देवो जगति विहरति ।


ये दोनों स्वय भ्रमण करने वाले सूर्य के प्रीतिदायक प्रकाश समूह को बढाता है।

ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಸ್ವಯಂ ಭ್ರಮಿಸುವ ಸೂರ್ಯನ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಷದ್ಲೃ ಧಾತುವಿನ ಅರ್ಥವೇನ?

षद्लृधातोः कः अर्थः।


इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे - मन्त्रों के स्वर विधान के विषय में जान पाने में;  स्वर विधायक सूत्रों को समझ पाने में; सूत्रों का अर्थ और उदाहरणों को समझ पाने में; उदाहरणों में सूत्रों के अर्थों का समन्वय कैसे होता है, इसे समझ पाने में; और आमंत्रित विषयों को जान पाने में।

ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರ ನೀವು - ಮಂತ್ರಗಳ ಸ್ವರವಿಧಾನದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ, ಸ್ವರ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ, ಸೂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಅರ್ಹರಾಗುತ್ತೀರ. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯವು ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತೀರಿ.


ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳ ಫಲೋಪಭೋಗವೇ ಆಗುವುದು.

पूर्वजन्मसु कृतस्य कर्मणः फलोन्मुखयोः धर्माधर्मयोः फलोपभोगः एव भवति।


यद्वा उत्-उपसर्गात् इण् गतौ इति धातोः क्तप्रत्यये उदित इति रूपं भवति।

अथवा उत्-उपसर्ग से इण् गतौ इस धातु से क्तप्रत्यय करने पर उदित यह रूप होता है।


ಯಜ್ಞಸಂಬಂಧಿ ಹವಿ ಆದಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

यज्ञसम्बन्धिनां हविरादिपदार्थानां ज्ञानेषु सत्स्वित्यर्थः।


` अडऱ्यन्ते ज्ञायन्ते अमीभिरिति अङ्गानि' अर्थात् जिससे किसी भी वस्तु के स्वरूप ज्ञान में सहायता प्राप्त होती है, उसको अङ्ग कहते हैं।

'अङ्ग्यन्ते ज्ञायन्ते अमीभिरिति अङ्गानि' अर्थाद् येन कस्य अपि वस्तुनः स्वरूपज्ञाने साहाय्यं प्राप्यते तद् अङ्गम् इति कथ्यते।


अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनामस्थानम् इस सूत्र से असर्वनामस्थानम् इस प्रथमा एकवचनान्त संज्ञा बोधक पद की यहाँ अनुवृति है।

ಅಂಚೇಶ್ಛಂದಸ್ಯಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.


ಭೇದನಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನಖ ಕರಣ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನ ಶಬ್ದವು ಕೃದಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

भेदनक्रियायां नखाः करणानि, भिन्नशब्दश्च कृदन्तः।


ऋग्वेदादिभागानुसारेण आरण्यकानि अपि बहूनि सन्ति।

ऋग्वेद आदि भाग के अनुसार से आरण्यक भी बहुत है।


ಮತ್ತು ಆ ಜಲ ಸ್ಪರ್ಷದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ದೀಕ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ततश्च जलस्पर्शन जनः पवित्रो भूत्वा दीक्षितो भवति।


ತೆರೆದ ವಕ್ಷಃಸ್ಥಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೋಡಿ  ಯಾರು ತಾನೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

अथवा खुले हुए वक्ष स्थल को देखकर कौन मनुष्य प्रेरणा को प्राप्त नहीं करता है।


सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


ಕ್ರೌಂಜಾಯನಾಃ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಸೂತ್ರ ಸಹಿತವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಸಿರಿ.

कौञ्‌जायनाः इस रूप को सूत्र सहित सिद्ध कीजिए।


ಇಲ್ಲಿ ರೋಚತೇ ಅಸೌ ಇತಿ ರುಚಃ, ರುಚ್ ಪದವು ಹೊಳೆಯುವ ಅಥವಾ ಹೊಳಪು ಎಂದರ್ಥ.

इत्यत्र रोचते असौ इति रुचः, दीप्यमानः इति रुचशब्दार्थः।


इन्द्र सर्वज्ञ, सर्वशक्तिमान्, शासक, स्थावर और जडम के तथा चेतन अचेतन पदार्थ के नियन्त्रक हैं।

ಇಂದ್ರನು ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸರ್ವಶಕ್ತಿಮಾನ್, ಶಾಸಕ, ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮಗಳ, ಚೇತನ ಮತ್ತು ಅಚೇತನ ಪದಾರ್ಥಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕನಾಗಿರುವನು.


ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಿರೂಪಣೆಗಳಿವೆ ಯಮಯಮೀ ಸೂಕ್ತ, ಸರಮಣಿ ಸಂವಾದ ಸೂಕ್ತ, ಊರ್ವಶೀಪುರುರವಃ ಸಂವಾದ ಸೂಕ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನುಆಶ್ರಯಿಸಿ ಭಾರತೀಯ ನಾಟಕಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.

ऋग्वेदे अनेकानि कथोपकथनप्रधानानि यमयमीसूक्त-सरमाणिसंवादसूक्त- ऊर्वशीपुरुरवःसंवादसूक्त-प्रभृतीनि सूक्तानि सन्ति, यानि आधारीकृत्यैव भारतीयनाटकानि जातानि।


वस्तुतः स्थूलत्वादि धर्म देह के होते है न की आत्मा के।

वस्तुतः स्थूलत्वादिधर्माः देहस्यैव नतु आत्मनः।


इन्द्र अग्नि आदि सभी देव ब्रह्म के ही विवर्त रूप होते है।

ಇಂದ್ರ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿವರ್ತರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


अतः अत्र जहल्लक्षणा भवतु इति आशङ्कायां सत्याम् उच्यते तत् न भवति।

इसलिए यहाँ पर जहत् लक्षणा हो ऐसी आशङ्का के होने पर कहतें है कि ऐसा नहीं है।


तदुक्तं विवेकचूडामणौ-

इसलिए इसे विवेकचूडामणी में इस प्रकार से कहा गया है।


अनेन सूक्ताध्ययनेन अध्येतृणां महान् उपकारो भवेद्।

इन सूक्तों के अध्ययन से पाठकों का महान् उपकार होता है।


ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಲೇಖಕನಿಂದ ಇಷ್ಟವಾದದ್ದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓದುವವನು ಬೇರೆಯದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

अन्यथा लेखक द्वारा दिए गए अभीष्ट का त्यागकर के पाठ कर अन्य कुछ और ही ग्रहण कर लेता है।


ग्रन्थ के आरम्भ में यास्क ने निरुक्त के सिद्धान्त का वैज्ञानिक प्रदर्शन किया।

ग्रन्थस्य आरम्भे यास्को निरुक्तस्य सिद्धान्तस्य वैज्ञानिकं प्रदर्शनम् अकरोत्।


प्रलय चार प्रकार के होते हैं।

ಪ್ರಳಯವು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧ.


ಅಕ್ಷಾಸಃ - ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

अक्षासः - अक्षशब्दस्य प्रथमाबहुवचने वैदिकं रूपम् ।


"रथोऽपि गर्त उच्यते" (नि० ३।५) इति यास्कः।

"ರಥೋऽಪಿ ಗರ್ತ ಉಚ್ಯತೇ (ನಿ.೩/೫) ಎಂದು ಯಾಸ್ಕಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.


बहुमास्यः- बहून् मासान् भृतः इस विग्रह में तद्धित अर्थ में द्विगुसमास करने पर और यप् प्रत्यय करने पर बहुमास्यः यह रूप होता है।

ಬಹುಮಾಸ್ಯಃ - ಬಹೂನ್ ಮಾಸಾನ್ ಭೃತಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಸಮಾಸವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಮತ್ತು ಯಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಬಹುಮಾಸ್ಯಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


ಗೋಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣದ (೩/೨) ಕಥನವಿದೆ ಮೂರು ವೇದಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞದ ಅಂತರ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಶುದ್ಧ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

गोपथ ब्राह्मण का (३/२) कथन है की तीनों वेदों के द्वारा यज्ञ का अन्तर पक्ष को ही शुद्ध करते हैं।


ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ ಅತಿದೇಶ ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .

सूत्रव्यख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्।


इसलिए निर्गुण के प्रतिपादन के लिए सगुण का प्रतिपादन अपेक्षित है।

ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ಗುಣದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಗುಣದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.


इत्थं देहादीनां सत्यत्वनिश्चयः जीवब्रह्मणोः भेदनिश्चय एव विपरीतभावना।

इस प्रकार से देहादि के सत्यत्वनिश्चय तथा जीव ब्रह्म में भेद निश्चय ही विपरीत भावना होती है।


विवेकश्च मनसा भवति।

ವಿವೇಕವು ಮನಸಿನಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.


३. अजाद्यतष्टाप् इति सूत्रेण टाप्प्रत्ययः विधीयते।

೩. ಅಜಾದ್ಯತಷ್ಟಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.


कल्प को व्युत्पत्ति प्राप्त अर्थ होता है - “कल्प्यते समर्थ्यते यागप्रयोगोऽत्र' इति।

ಕಲ್ಪದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. - " ಕಲ್ಪ್ಯತೆ ಸಮರ್ಥ್ಯತೆ ಯಾಗಪ್ರಯೋಗೋತ್ರ" ಎಂದಾಗಿದೆ.


इससे स्वरित स्वर का विधान करते है।

ಇದರಿಂದ ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.


अत: चित्रश्रवस्तम इसका एक से अधिक अर्थ होता है।

अतः चित्रश्रवस्तम इत्यस्य एकाधिकाः अर्था भवन्ति।


भारत में धर्म व्यवस्था वेदों से ही लिया गया है।

भारते धर्मव्यवस्था वेदायत्ता एव।


समासः, सुप्, सह सुपा, विभाषा, तत्पुरुषश्चेत्येतानि पदानि पूर्वतोऽधिकृतानि।

ಸಮಾಸಃ, ಸುಪ್, ಸಹಸುಪಾ, ವಿಭಾಷಾ, ತತ್ಪುರುಷ ಹೀಗಿರುವ ಪದಗಳು ಮೊದಲಿನಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.


अत्रेदं बोध्यम् - समासः तयोः पदयोः मध्ये एव भवति ययोः पदयोः अर्थयोः मध्ये परस्परं सम्बन्धः भवति।

अत्रेदं बोध्यम्-( यहाँ यह ज्ञान होना चाहिए) समास उन दो पदों के मध्य ही होता है उन दो पदों के अर्थों के मध्य परस्पर सम्बन्ध होता है।


अन्वय - जाग्रतः यत् दैवं (मनः) दूरम् उत् एति, सुप्तस्य तत् उ तथा एव एति।

ಅನ್ವಯ - ಜಾಗ್ರತಃ ಯತ್ ದೈವಂ (ಮನಃ) ದೂರಮ್ ಉತ್ ಏತಿ, ಸುಪ್ತಸ್ಯ ತತ್ ಉ ತಥಾ ಏವ ಏತಿ.


इस उपनिषद् का आरम्भ प्रशन प्रतिवचनों से देखा जाता है।

अस्या उपनिषद आरम्भः प्रश्नप्रतिवचनाभ्यां दृश्यते।


शाकलशाखानुसारेण ऋग्वेदस्यान्तिमो मन्त्रः 'समानी व आकूतिः (१०/१९१/४) अस्ति, किञ्च वाष्कलसंहितानुसारेण 'तच्छ्रेयोरावृणीमहे' इत्येव अन्तिमो मन्त्रोऽस्ति।

शाकल शाखा के अनुसार ऋग्वेद का अन्तिम मन्त्र “समानी व आकूतिः' (१०/१९१/४) है, किन्तु वाष्कल संहिता के अनुसार ' तच्छ्रेयोरावृणीमहे' यह अन्तिम मन्त्र है।


ಅದರಿಂದ ಕತಮಕಠಃ , ಕತಮಕಠಃ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

तेन कत॒मर्कठः इति, कतमकठः इति च रूपद्वयं प्राप्यते।


वह जन्म मृत्यु लोक में हो अथवा स्वर्ग लोक में।

ಆ ಜನ್ಮ ಮೃತ್ಯುಲೋಕಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಾದರೂ ಆಗಲಿ.


आचार्य उपसर्जन अप्रधान है जिसका वह आचार्योपसर्जन है।

ಆಚಾರ್ಯ ಉಪಸರ್ಜನೆ ಯಾವುದರ ಅಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆಯೋ ಅವನೇ ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನನೆಂದೆನಿಸುತ್ತಾನೆ.


ಕ್ತೆ ಚ (೬.೨.೪೫) ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿದೆ - ಕ್ತಾಂತ ಶಬ್ದದ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದರೂ ಚತುರ್ತ್ಯಂತದ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ.

क्ते च (६.२.४५ ) सूत्र का अर्थ- क्तान्त शब्द उत्तरपद रहते भी चतुर्थ्यन्त पूर्वपद को प्रकृत्ति स्वर होता है।


ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿಯ ಮೂರು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತಿನೆರಡು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಆಗಿದೆ.

उनमे भी आदि की तीन त्रिष्टुभ फिर दो अनुष्टुप और अन्त की त्रिष्टुप् में है।


೬. ಭುವನಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ ?

6. भुवनम् यहाँ पर क्या प्रत्यय है?


मैं ही द्युलोक और भूलोक में व्याप्त हूँ।

अहमेव द्युलोकं भूलोकं च प्रविशामि।


न गतिः अगतिः तस्मात् अगतेः यहाँ हनन्द्व समास है।

न गतिः अगतिः तस्मात् अगतेः इति द्वन्द्वसमासः।


सूत्रावतरणम्- स्त्रीविषयस्य हस्वान्तस्य शब्दस्य आदेः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।

सूत्र का अवतरण- स्त्रीविषय के हस्वान्त शब्द का आदि उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य द्वारा की गई है।


ಆ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪುರುಷಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.

तैः मन्त्रैः पुरुषस्वरूपं, सृष्टिविवरणं च वर्णितम्।


अनयोः ब्राह्मणग्रन्थौ अद्यापि समुपलब्धौ स्तः।

इनके ब्राह्मण ग्रथ आज भी उपलब्ध है।


ಇದರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.

इसे प्रतिपादित किया जाता है।


ಅದೇವನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಶಬ್ದದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ?

अदेवनार्थे अक्षशब्दस्य आदिः उदात्तः केन सूत्रेण ?


द्विविधः, मन्त्ररूपो ब्राह्मणरूपश्चेति।

दो प्रकार, मन्त्र रूप और ब्राह्मण रूप।


ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ  ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥ-ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಮಂತ್ರಃ... (ಶತ.ಬ್ರಾ.೭/೧/೧/೫).

ब्रह्म शब्द स्वयं अनेक अर्थो में प्रयुक्त होता है, जैसे मन्त्र के अर्थ में - ब्रह्म वै मन्त्र:...(शत. ब्रा.७/१/१/५)।


जहाँ उपलब्ध अवान्तर विषय तो उन विधियों के ही पोषक और निर्वाहक है।

यत्र समुपलब्धाः अवान्तरविषयाः तु तेषाम् एव विधीनां पोषकाः निर्वाहकाश्च भवन्ति।


उदच - उत्पूर्वक अच्-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।

ಉದಚ - ಉತ್ಪೂರ್ವಕ ಅಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.


“पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराण नवकेवलाः समानाधिकरणेन" इस पूर्व सूत्र से समानाधिकरणेन पद की अनुवृत्ति होती है।

"पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन" इत्यस्मात् पूर्वस्मात् सूत्रात् समानाधिकरणेन इत्यनुवर्तते।


೨.೮ ತೃತೀಯಾ ತತ್ಕೃತಾರ್ಥೇನ ಗುಣವಚನೇನ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ತೃತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ತೃತೀಯಾಂತ ವಿಭಕ್ತಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗುಣ, ವಚನ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.

2.8 तृतीयातत्कृतार्थेन गुणवचनेन सूत्रार्थ - तृतीयान्त सुबन्त को तृतीयान्त विभक्ति अर्थ में गुण, वचन और अर्थ शब्द के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।


अस्य छन्दसः संख्याऽत्र १,३४६ वर्त्तते

ಈ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸಂಖ್ಯೆ 1346 ಇದೆ.


ಶ್ರೀ ವಾಚಸ್ಪತಿ ಗೈರೋಲ ಅವರು ಬರೆದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೀಗಿದೆ - ಸತ್ಯಕೇತುವಿದ್ಯ ಅಲಂಕಾರದ ಮತವಾಗಿದೆ ಜೈಗೀಷವ್ಯನ ಶಿಷ್ಯ ಬಾಬ್ರವ್ಯ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಜನಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

श्रीवाचस्पतिगैरोला स्वकीये इतिहासे लिखति यत् - सत्यकेतुविद्यालङ्कारस्य मतमिदं यत् जैगीषव्यस्य शिष्यो बाभ्रव्यः शिक्षाशास्त्रं प्रणिनाय इति।


ಆದ್ದರಿಂದ "ಇಮಂ ಮೇ ಗಂಗೇ ಯಮುನೇ ಸರಸ್ವತಿ ಶುತುದ್ರಿ ಸ್ತೋಮಂ" ಹೀಗೆ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

उससे इमं मे गङऱगे यमुने सरस्वति शुतुद्रि स्तमम् यह प्रयोग सम्भव हो सकता है।


इससे आगे "तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च" इस सूत्र से तत्पुरुष अधिकार होने से त्रयसमास का विधान हुआ।

ಇದರಿಂದ ಮುಂದೆ "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೆ ಚ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಅಧಿಕಾರವಾಗುವುದರಿಂದ ತ್ರಯಸಮಾಸದ ವಿಧಾನವು ಆಯಿತು.


ಆಗ ಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೀಯ.

तब मनु ने कहा की तुम कैसे मेरी रक्षा करोगी।


यहाँ उत्तर तब तक सादृश्य के गौण होने पर भी समास के विधान के लिए सूत्र में पुनः सादृश्य ग्रहण किया गया है।

ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಗೌಣವಾಗುತ್ತದೆ ಸಮಾಸದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸಾದೃಶ್ಯ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


प्रथमानिर्दिष्टं नाम प्रथमान्तपदबोध्यम्।

प्रथमानिर्दिष्ट नाम प्रथमान्तपद बोधित होना चाहिए।


चित् शुद्ध हो जाने पर उसके बाद चित्त के विक्षेप के नाश के लिए उपासना करनी चाहिए।

चित्तं शुद्धं चेत् ततः परम् चित्तविक्षेपनाशाय उपासना कर्तव्या।


ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಅಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.

सुषुप्ति में चित्तवृत्ति का अभाव होता है।


ಸ್ಮಾರ್ತ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ - ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

स्मार्त्तसूत्र भी दो प्रकार के है - गृह्यसूत्र और धर्मसूत्र।


उदात्त, अनुदात्त, स्वरित स्वरों के लोप को ही एक श्रुति कहते हैं।

उदात्तानुदात्तस्वरितस्वराणां तिरोधानम् एकश्रुतिः।


೧೬. ಸವಿಕಲ್ಪಕಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗದರ್ಶನವೆಂದರೆ ಏನು?

16  सविकल्पकसमाधि का योगदर्शन में क्या नाम है?


सगुणोपासनस्य पारम्पर्येण ब्रह्मानुभवहेतुत्वम्।

ಸಗುಣದ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಭವಹೇತುತ್ವವು ಆಗುತ್ತದೆ.


( ८.२.६ ) सूत्र का अर्थ- पद आदि अनुदात्त के परे रहते उदात्त के साथ में हुआ एकादेश विकल्प से स्वरित होता है।

(८.२.६) सूत्रार्थः- अनुदात्ते पदादौ परे उदात्तेन सह एकादेशः स्वरितो वा भवति।


सुप् इति पदस्य तदन्तविधिना सुबन्तम् इति लभ्यते।

सुप् इस पद का तदत्तविधि से सुबन्त प्राप्त होता है।


अधिकार लाभ प्राप्त करके श्रवणादि के लिए गुरु के समीप में जाना चाहिए।

अतः अधिकारलाभोत्तरं श्रवणादीनां कृते गुरुसमीपं गन्तव्यमेव।


व्याकरण शास्त्र तो अत्यंत प्राचीन शास्त्र है।

ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.


ಪ್ರತಿ ದಿನವು ಯಾರು ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರು ಉತ್ತರೋತ್ತರ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಯಾವಾಗಲು ವಿನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

दिवेदिवे पोषम् एव प्रतिदिनं पुष्यमाणतया वर्धमानमेव, न तु कदाचिदपि क्षीयमाणम्।


ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।


व्याघ्र के मरण के भय से लोग जिस प्रकार से अरण्य में प्रवेश नहीं करते हैं उसी प्रकार साधु जन भी मोक्ष की इच्छा करते हुए मनोरूपी व्याघ्र के भय से विषय रूपी अरण्य में प्रवेश नहीं करते हैं विषयों के प्रति जाना मन का स्वभाव होता है।

व्याघ्रात् मरणभयात् जनाः यथा अरण्यं न प्रविशन्ति तथा साधवः मोक्षं कामयमानाः मनोव्याप्रभयात् विषयारण्यं न प्रविशेयुः। विषयं प्रति गमनं मनसः स्वभावः।


किञ्च प्रमापयति अपि यद् अथर्ववेद एव सार्वेषां लौकिकानां कार्याणां सिद्ध्यर्थं मुख्यरूपेण प्रयुक्तो भवति।

और भी प्रमाणित करते है कि अथर्ववेद ही सभी लौकिक कार्यों की सिद्धि के लिए मुख्य रूप से प्रयुक्त होता है।


उसके प्रतिपादन के लिए प्रमाण उपनिषदादि हैं।

ಅದರ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಪ್ರಮಾಣವು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು.


यहाँ किसका अभेद है?

ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುಗಳ ಅಭೇದ?


20.1.1 मूलपाठ ( विष्णुसूक्त )  विष्णोर्नु क॑ वीर्याणि प्र वाचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि।

२०.१.१) मूलपाठम् (विष्णुसूक्तम्)- विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्र वोचं यः पार्थिवानि विम॒मे रजांसि।


11. किद्-धातोः क्वसुप्रत्यये ङीपि प्रथमैकवचने।

೧೧. ಕಿದ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞೀಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.


सरलार्थः- इन्द्रः महता वज्रेण वृत्रं हतवान्।

सरलार्थ - इन्द्र ने बड़े वज्र से वृत्र को मारा।


ततः तिङन्ते स्वरनिषेधविधायकानि सूत्राणि अपि आलोचितानि।

ಆದ್ದರಿಂದ ತಿಙಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ವರನಿಷೇಧವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಲೋಟ್ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಟ್ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.

लोट च इस सूत्र से लोट् यहाँ प्रथमान्त पद की अनुवृति है।


मृळत - मृड्-धातु से लोट मध्यमपुरुषबहुवचन में।

ಮೃಳತ - ಮೃಡ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.


अत्र कर्तरि इति तृजकयोरेव विशेषणं, न तु अनुवृत्तषष्ठ्याः।

यहाँ कर्तरि इस नृजक प्रव्ययों में ही विशेषण है, तथा अनुवृत्ती षष्ठी में नहीं होती है।


अविवाहित को अग्निहोत्र का अधिकार नहीं है।

अविवाहितस्य अग्निहोत्रे अधिकारः नास्ति।


अभिमुखीकरणार्थो निपातः।

ಸಮ್ಮುಖ ಮಾಡುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವ ನಿಪಾತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


संहिताब्राह्मणयोः प्रधानं पार्थक्यं किम्?

ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಪ್ರಧಾನ ಭೇದವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?


ಯಜ್ಞವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೇರವೇರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮುನಿ ವ್ಯಾಸರು ಸುಮಂತುಮುನಿಗಳಿಗೆ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.

यज्ञ निरीक्षण कार्य सम्पादन के लिये मुनि व्यास ने सुमन्तु मुनि को अथर्ववेद पढ़ाया।


ವೇದಾಂತ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಹೆಸರು.

वेदान्त यह मुख्य रूप से उपनिषदों का ही नाम है।


अथ अपवाद आरभ्यते।

अब अपवाद को आरम्भ करते हैं।


बारह हजार बृहती छंद में।

द्वादशबृहतीसहस्राणि।


पुरुष के बाहों से कौन उत्पन्न हुए?

ಪುರುಷನ ಹಸ್ತಗಳಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?


उदात्त अनुदात्त आदि अच् को ही सम्भव होते हैं, अतः अन्तिम अच् यह अर्थ प्राप्त होता है।

'ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತಾದಿ'ಗಳು 'ಅಚ್'ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದರಿಂದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಎಂದು ಸಿಗುತ್ತದೆ.


होमयाग की आहुति के प्रदान के विषय में कैसी मति होती हे।

होमयागस्य आहुतिप्रदानविषये कीदृशी विमतिः विद्यते।


उसको इस प्रकृत सूत्र से तिल- शब्द के आदि में स्वर इकार को उदात्त होता है।

तस्मात् अनेन प्रकृतसूत्रेण तस्य तिल- शब्दस्य आदेः स्वरस्य इकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।


5.आपूर्वकात् तन्तुसन्तानात् वेञ्-धातोः क्तप्रत्यये।

5. आपूर्वक तन्तुसन्तानवेज्-धातु से क्तप्रत्यय करने पर।


अनश्वः यहाँ नुडागमविधायक सूत्र क्या है?

ಅನಶ್ವಃ ಇಲ್ಲಿ ನುಡಾಗಮ ಸೂತ್ರವು ಯಾವುದು?


ಮಿತ್ರಾವರುಣರು ನೆಲೆಸಿರುವ ಸೌರಮಂಡಲವು ಸದಾ ಸತ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.

जिस सूर्यमण्डल में मित्रवरुण स्थित है, वह मण्डल हमेशा सत्यावृत होती है।


देवेभिः- देवैः इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्।

देवेभिः - देवैः इसका वैदिक रूप है।


"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्" इति सूत्रं व्याख्यात।

"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್" ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.


"न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तु उदात्तः इति सूत्रगतपदच्छेदः।

ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತು ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.


छन्दसि यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।

छन्दसि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्।


ऋषिभिः कृतं स्तोत्रं श्रद्धासमन्वितमनसा इन्द्रेण श्रुतम् (श्रद्धामनस्याा शृणुतेदभीतये)।

ऋषियो के द्वारा की गई स्तुति श्रद्धापूर्ण मन से इन्द्र के द्वारा सुनी गई ( श्रद्धामनस्या शृणुतेद भीतये )।


सूत्रव्याख्या-यह विधि सूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


೧೧. ಪದಾರ್ಥನಿಷ್ಠ.

11. पदार्थनिष्ठ।


वायव्यान्- वायुशब्दात् यत्प्रत्ययः, ततः द्वितीयाबहुवचनम्।

ವಾಯವ್ಯಾನ್ - ವಾಯು ಶಬ್ದದಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ, ಅದರಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಶೂಷಮ್ - ಶೂಷ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಘಞ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಈ ರೂಪ ಆಗುತ್ತದೆ

शूषम् - शूषधातोः घञि शूष इति रूपम्।


प्रत्ययस्थात् इति पदं कात् इत्यस्य विशेषणं भवति।

प्रत्ययस्थात् यह पद कात् पद का विशेषण है।


अतः येन विधिस्तदन्तस्य इति सूत्रेण अजादेः इत्यत्र तदन्तविधिः भवति।

अतः येन विधिस्तदत्तस्य इस सूत्र से अजादेः यहाँ तदन्तविधि होती है।


अस्य परमात्मनो मूर्धन् मूर्धन्युपरि।

आकाश परमात्मा का मस्तक है।


आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि इत्यत्र उपसर्जनं नाम किम्?

ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಾಂತೇವಾಸಿನಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನ ಈ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನಾಗಿದೆ ?


अतः अनिष्ठा इत्यस्य अनिष्ठान्तम् इत्यर्थः।

ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಿಷ್ಠಾ ಇದರ ಅನಿಷ್ಠಾಂತ ಈ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ.


वैसा ही वेद के ऋक्संहिता में कहा गया है - '' अग्निं मन्ये पितरमग्निमपिमग्नि भ्रातरं सदमित् सस्वायम् ....” इति।

ಹಾಗೆಯೇ ವೇದದ ಋಕ್ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - "ಅಗ್ನಿಂ ಮನ್ಯೇ ಪಿತರಮಗ್ನಿಮಪಿತಮಗ್ನಿ ಭ್ರಾತರಂ ಸದಮಿತ್ ಸಸ್ವಾಯಮ್......" ಎಂದು.


विष्णुसूक्त में भी विष्णुदेवता की स्तुति की गई है।

विष्णुसूक्ते अपि विष्णुदेवतायाः स्तुतिः विहिता।


ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಸೂರ್ಯನನ್ನು, ಉಷಾಕಾಲವನ್ನು, ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ.

दनन्तरं सूर्य, उषःकालम्, आकाशं च सृष्टवान्।


ಬುದ್ಧಿವೃತ್ತಿರೂಪವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

बुद्धि वृत्ति रूप ज्ञान प्रकाशक नहीं होता है।


वह तत्वमसि इस प्रकार के महावाक्यों के अधीन होता है।

ಅದು ತತ್ವಮಸಿ ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ.


तत्र जायाः भवन्ति ।

ಅಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ ಇರುತ್ತಾಳೆ.


तैजसः आत्मनो द्वितीयः पादः भवति।

ತೇಜಸ್ಸು ಆತ್ಮದ ಎರಡನೇ ಪಾದವಾಗಿದೆ.


विधेम - पूजार्थक विध्-धातू से विधिलिङ् लकार उत्तमपुरुष बहुवचन में विधेम रूप सिद्ध होता है।

ವಿಧೇಮ - ಪೂಜಾರ್ಥಕ ವಿಧ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಧಿಲಿಂಗ್ ಲಕಾರ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವಿಧೇಮ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.


स देवान् यज्ञे आह्वयति।

ಅವರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.


ವಿವೇಚನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯು ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

विवेचना विषय पर भी अंतर दिखते हैं।


उदाहरणम्- अस्य उदहरणं भवति नान॑से यातवै (तै. सं ६-२-६-१)।

ಉದಾಹರಣೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೀಗೆ - ನಾನಸೆ ಯಾತವೈ (ತೈ. ಸಂ. 6.2.6.1).


5 उपक्रम तथा उपसंहार को उदाहरण के द्वारा प्रतिपादन कीजिए।

೫. ಉಪಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಉಪಸಂಹಾರ ಇವುಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ.


ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ತಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತ ವಿಧಾನವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?

सुप्प्रत्ययस्य पित्प्रत्ययस्य च अनुदात्तत्वं केन विधीयते?


तस्य उक्तिर्हि - 'मित्रः अहरभिमानिनी देवता वरुणः रात्र्यभिमानिनी।

ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - "ಮಿತ್ರಃ ಅಹರಭಿಮಾನಿನೀ ದೇವತಾ ವರುಣಃ ರಾತ್ರ್ಯಭಿಮಾನಿನೀ"।


अपनी इच्छा अनुसार शिक्षा शास्त्र के तीन ग्रन्थ के रचयिताओं का परिचय ऊपर निर्देश के अनुसार व्याख्या कीजिए।

ಯಥಾ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂರು ಗ್ರಂಥದ ರಚನಾಕಾರರ ಪರಿಚಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದೇಶಾನುಸಾರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿರಿ.


ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡದೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವವನು ಸುಹೃತ್ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನೇಹವಾನ್ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

प्रत्युपकारम् अनपेक्ष्य उपकर्ता सुहृद् भवति। स्नेहवान् मित्रं भवति।


और वागर्थ औ इव इस स्थिति में “वृद्ठिरेचि”' इस सूत्र से आकार के और औकार के स्थान पर वृद्धि होने पर औकार होने पर “एचोऽयवायावः'' इस सूत्र से औकार के स्थान पर आवादेश होने पर प्रक्रियाकार्य में सर्वसंयोग होने पर वागर्थाविव रूप निष्पन्न होता है।

एवं वागर्थ औ इवेति स्थिते "वृद्धिरेचि" इत्यनेन सूत्रेण अकारस्य औकारस्य च स्थाने वृद्धौ ओकारे, "एचोऽयवायावः" इत्यनेन सूत्रेण औकारस्यावादेशे प्रक्रियाकार्ये सर्वसंयोगे वागर्थाविव इति रूपं निष्पद्यते।


ಮತ್ತು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದ್ಯುಲೋಕದಿಂದ ನನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ನಾನೇ ಸ್ಪೃಶ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

और दूरस्थद्युलोक मेरे द्वारा ही मेरे शरीर को में ही स्पृश करती हूँ।


ऋग्वेद के एक अत्यन्त प्रसिद्ध मन्त्र में व्याकरण को बैल के रूप में प्रतिपादन किया है - चत्वारि शृङ्गाः त्रयोऽस्य पादा द्वे शीर्षे सप्तहस्ता सोऽस्य।

ಋಗ್ವೇದದ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ವೃಷಭದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ- ಚತ್ವಾರಿ ಶೃಂಗಾಃ ತ್ರಯೋ ಅಸ್ಯ ಪಾದಾ ದ್ವೇ ಶೀರ್ಷೆ ಸಪ್ತಹಸ್ತಾ ಸೋಸ್ಯ.


ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದೆ .

कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।


और विधिबोधक वाक्य की ब्राह्मणसंज्ञ है।

विधिबोधकवाक्यस्य च ब्राह्मणसंज्ञा।


कैवल्यफले हि ज्ञाने प्राप्ते, सर्वतःसम्प्लुतोदकफले कूपतटाकादिक्रियाफलार्थित्वाभाववत् फलान्तरे तत्साधनभूतायां वा क्रियायाम् अर्थित्वानुपपत्तिः।

ಕೈವಲ್ಯಫಲದಲ್ಲೇ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದರೆ, ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಸಂಪ್ಲುತೋದಕದ ಫಲದಲ್ಲಿ ಕೂಪತಟಾಕಾದಿ ಕ್ರಿಯಾಫಲದ ಆಸೆಯ ಅಭಾವದಿಂದ ಫಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಾಧನವಾದ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಿತ್ವದ ಅನುಪಪತ್ತಿಯು ಇದೆ.


इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರತಿ ಕಾರಣವು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬುದ್ಧಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಮಯವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪರಮಾರ್ಥದ ಯಾವ ಜ್ಞಾನವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಜ್ಞಾನವಿರುವುದೇ ವಿಜ್ಞಾನ.

विशेषज्ञानं प्रति कारणं भवतीत्यतः बुद्धेः विज्ञानमयत्वम्। परमार्थं यत् ज्ञानमस्ति तस्मात् अन्यत् भवतीदं विज्ञानम्।


ಅದರ ಪರಮಾರ್ಥವೆ ಆಕಾಶದ ಅನಿತ್ಯತ್ವ.

इसलिए परमार्थतः आकाश आअनित्यत्व ही होता है।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.

अस्मिन् सूत्रे त्रीणि पदानि सन्ति।


'तास्यनुदात्तेन्ङिददुपदेशाल्लसार्वधातुकमनुदात्तमन्ह्निङोः' इत्यस्मात् सूत्रात् लसार्वधातुकम् इति पदम् अनुवर्तते तच्चात्र सप्तम्यन्ततया विपरिणम्यते।

"ತಾಸ್ಯನುದಾತ್ತೇನ್ಙಿದದುಪದೇಶಾಲ್ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮನುದಾತ್ತಮನ್ಹ್ನಿಙೊಃ" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ "ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್" ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.


ಅದರ ನಂತರ ಅವನು ಹೇಳಿದನು - ಯಾವ ದಿನ ಜಲಪ್ರಳಯ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ದೋಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ ಅದರ ಕಾವಲನ್ನು ಕಾಯುತ್ತೀರಿ.

ततः स उक्तवान् - यस्मिन् वत्सरे प्लावनम् आगमिष्यति तदा नौकां निर्मीय प्रतीक्षां करिष्यसि।


೧೫.೧.೧ ಮೂಲಪಾಠದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ -  ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಪುರೋಹಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವಮೃತ್ವಿಜಂ ।

15.1.1 मूलपाठ की व्याख्या- अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्।


ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ತದ ಸ್ಥಿರತೆಯು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

तेन चेतसः स्थिरता न सम्भवति।


ಛಾಂದೋಗ್ಯಶೃತಿಯಿಂದ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಂತೂ ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ.

छान्दोग्यश्रुत्या आकाशस्योत्पत्तिः न प्रतिपाद्यते इत्यतः नास्त्येव आकाशस्योत्पत्तिरिति चेन्न,


ऋग्वेदस्य संहितायां त्रयाणां छन्दसां प्रचुरता विद्यते।

ಋಗ್ವೇದದ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ಪ್ರಾಚುರ್ಯ ಇದೆ.


पर्जन्य किसको मारता है?

पर्जन्यः कान् विहन्ति ?


अग्नि इन्द्र रुद्र का यथा क्रम अग्नायी-इन्द्राणी-रुद्राणी स्त्रीयों का भी वर्णन प्राप्त होता हेै।

ಅಗ್ನೀಂಧ್ರರುದ್ರರ ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಗ್ನಾಯೀ, ಇಂದ್ರಾಣೀ, ರುದ್ರಾಣೀ ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ವರ್ಣನೆಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.


सूत्र अर्थ का समन्वय- बलिः यह शब्द स्त्रीविषय है, और यह शब्द हस्वान्त भी है।

ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಬಲಿಃ ಈ ಶಬ್ದವು ಸ್ತ್ರೀವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹ್ರಸ್ವಾಂತವೂ ಆಗಿದೆ .


जो अन्यों के लिए धन देता है वह अधिक धनवान होता उसीप्रकार।

ಯಾರು ಅನ್ಯರಿಗೆ ಧನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಧನವಂತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.


2. प्रजापति कौन है?

२. प्रजापतिः कः?


कर्मभेदान् विवृणुत।

कर्मभेदों का वर्णन कीजिए।


ಸರ್ವಸಮಾಸಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಃ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

सर्वसमासान्तप्रत्ययाः इति विषयम् आश्रित्य टिप्पणीं लिखत।


ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ’ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷಣಪದವಲ್ಲ. ಅದು ವಿಶೇಷ್ಯಪದ.

अत्रापि एकश्रुतिः इति न विशेषणपदम्, अपि तु विशेष्यपदमेव।


ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.

व्याकरणशास्त्रं विशदयत।


ಇಲ್ಲಿ ಮನಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮನದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

अत्र मनः इति सूत्रात् मनः इति अनुवर्तते।


ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಂಡನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಸುಂದರವಾದ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ.

कदाचित् पतिम् अनुरञ्जयितुं सुवस्त्रस्य धारणं करोति।


अस्य अध्यायस्य कथनमस्ति यद् अग्निहोत्रेण यस्य देवस्य सन्तृप्तिः विधीयते, यस्य वा देवस्य आप्यायनं क्रियते, स देवः जीवस्य अभ्यन्तरे एव विद्यमानः अस्ति।

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕಥನವಾಗಿದೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಿಂದ  ಯಾವ ದೇವತೆಗಳ ಸಂತುಷ್ಟಿಯ ವಿಧಾನವಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ, ಆ ದೇವರು ಜೀವದ ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ.


अनियताक्षरावसानो यजुः' अर्थात् यत्र अक्षराणां संख्या नियता निश्चिता वा नास्ति तद्यजुः।

ಯಾವುದೇ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದೆ ಇರುವುದು ಯಜುರ್ವೇದವಾಗಿದೆ.


पत्सुतःशीः - पादेषु इस अर्थ में पाद शब्द को पद आदेश होने पर पत्सु यह हुआ सप्तमी अर्थ में तसिल्प्रत्यय करने पर विभक्ति लोप अभाव में पत्सुतः यह रूप है।

ಪತ್ಸುತಃಶೀಃ - ಪಾದೇಷು ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಾದ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಪಾದ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಪತ್ಸು ಇದರ ಸಪ್ತಮೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಸಿಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ವಿಭಕ್ತಿ ಲೋಪದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಪತ್ಸುತಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅರ್ಜಿತ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಕರ್ಮಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅನ್ಯ ಲೋಕಗಳ ಕಾರಣವೇ ಆಗಿದೆ.

भूम्याम् उपार्जितकर्मभोगार्थत्वात् इतरलोकानां तत्कारणत्वम्।


ಅದು ಆ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ ನನ್ನ ಮನವು ಧರ್ಮೇಷ್ಟವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

वह उस स्वरूप वाला मेरा मन धर्मेष्ट होवे।


सायणाचार्य के अनुसार कर्मफल को यह उसका अर्थ होता है।

ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕರ್ಮಫಲಕ್ಕೆ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ತಸ್ಥುಷೀಃ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರತ್ಯಯವು?

तस्थुषीः इत्यत्र कः प्रत्ययः।


ದೂರಾತ್ ಸಂಬುದ್ಧೌ ವಾಕ್ಯಮ್ ಏಕಶ್ರುತಿ ಎಂದು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.

एवञ्च दूरात् सम्बुद्धौ वाक्यम् एकश्रुति इति अत्र सूत्रगतपदानाम् अन्वयः।


अत एव भगवान् गीतासु अर्जुनं वर्णाश्रमधर्मप्राप्तं युद्धं कर्तुम् उपदिदेश।

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಭಗವಾನ್ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ವರ್ಣಾಶ್ರಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಲು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.


प्रजापतिमुखाद् ब्राह्मणस्य, अग्नेश्च बाहोः क्षत्रियस्य, इन्द्रस्य च मध्यदेशात् वैश्यस्य, विश्वेदेवायाश्च पादेन केवलं शूद्रस्यैवोत्पत्तिं दर्शयित्वा शूद्रस्य कर्त्तव्यम् अपि निर्देशितम्- 'तस्मात् शूद्र उत बहुपशुरयज्ञियो विदेवो हि।

ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಬಾಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ, ಅಗ್ನಿಯ ಭುಜಗಳಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನ, ಇಂದ್ರನ ಮಧ್ಯದೇಶದಿಂದ ವೈಶ್ಯನ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದೇವನ ಪಾದದಿಂದ ಶೂದ್ರನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿ  ಶೂದ್ರನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ- "ತಸ್ಮಾತ್ ಶೂದ್ರ ಉತ ಬಹುಪಶುರಯಜಿಜ್ಞೋ ವಿದೇವೋ ಹಿ"।


ನೀಲಪದದ ಅನೀಲ ಉತ್ಪಲದಿಂದ ಉತ್ಪಲ ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾವರ್ತಕದಿಂದ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.

नील पद का (अनीलात् उत्पलाद्) अनील उत्पल से उत्पल शब्द का व्यावर्तकत्व से विशेषणत्व है।


नायमात्मा अन्नममयेकोशः, नायमात्मा प्राणमयकोशः, नायं मनोमयकोशः, नायं विज्ञानमयः, नायम् आनन्दमयश्च ।

इस प्रकार से यह आत्मा अन्नमयकोश नहीं होती है न ही प्राणमय कोश, न मनोमय कोश, विज्ञानमय कोश और न ही यह आनन्दमय कोश होती है।


उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः इत्यनेन सूत्रेण कः स्वरो विधीयते?

"ಉದಾತ್ತಾದನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ಸ್ವರಧ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?


अचः चकारस्य "हलन्त्यम्" इत्यनेन इत्संज्ञायां "तस्य लोपः" इत्यनेन लोपे प्रतिसामन् अ इति भवति।

अच् के चकार का “हलन्त्यम्'' इससे इत्संज्ञा होने पर “तस्यलोपः'' इससे लोप होने पर प्रतिसामन् अ होता है।


तदनन्तर पशु के पक्के हुए अग मृत्पात्र से निकालकर टुकड़े टुकड़े करके अधवर्यु आहवनीयाग्नि में आहुति देता है।

तदनन्तरं पशोः पक्वानि अङ्गानि मृत्पात्रात् बहिष्कृत्य खण्डशः कर्तयित्वा अध्वर्युः आहवनीयाग्नौ प्रददाति।


याज्ञवल्क्यशिक्षा - परिमाण से यह शिक्षा बड़े आकार में है।

याज्ञवल्क्यशिक्षा - परिमाणेन इयं शिक्षा बृहदाकारा अस्ति।


ಆಶ್ವಲಾಯನ ಮತ್ತು ಶಾಂಖಾಯನ.

आश्वलायन, और शाङ्खायन।


१४. "प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्" इति सूत्रेण किं भवति?

14. “प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्” इस सूत्र से क्या होता है?


यथा- शत्रूणां विनाशाय प्रार्थनया सह सङ्ग्रामस्य तथा तदुपयोगिनां साधनानां विशेषविविरणं प्राप्यते।

ಹೇಗೆ - ಶತ್ರುಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯೋಗಿ ಸಾಧನಗಳ ವಿಶೇಷ ವಿವರಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.


कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात् अन्तः, उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयम् अत्र अनुवर्तते।

ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತಃ , ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.


ಇಂತಹ ದೇದಾದಿಗಳ ಸತ್ಯತ್ವನಿಶ್ಚಯವು ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹಗಳ ಭೇದನಿಶ್ಚಯವೇ ವಿಪರೀತಭಾವನೆಯಾಗಿದೆ.

इस प्रकार से देहादि के सत्यत्वनिश्चय तथा जीव ब्रह्म में भेद निश्चय ही विपरीत भावना होती है।


ಜೂಜುಗಾರರ ತಾಯಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಋಣವನ್ನು ಕೇಳುವವರ ಹತ್ತಿರ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ನಾವು ಇವರನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲ, ನೀವು ಇವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಎಂದು.

जुआरी के माता, पिता एवं भाई कर्ज मागने वालों से कहते है - हम इसे नहीं जानते हैं, आप इसे बांधकर ले जाओ।


ಇಲ್ಲಿ ಪಾಪಾಣಕೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಓದಿದ ಸಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಶಬ್ದಗಳೇ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

अत्र पापाणके इति प्रथमान्तत्वेन पठितत्वात् समासे तयोरेव शब्दयोः पूर्वनिपातः ।


सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।

सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्।


ತದೇವಾಗ್ನಿಸ್ತದಾದಿತ್ಯಸ್ತದ್ವಾಯುಸ್ತದ, ಚಂದ್ರಮಾಃ.

तदेवाग्निस्तदादित्यस्तद्वायुस्तद, चन्द्रमाः।


ಇಲ್ಲಿ ಘಞಂತ ಕರ್ಷ ಈ ಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಷಕಾರೋತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ .

यहाँ घञन्त कर्ष-इसके अन्त का षकार से उत्तर अकार को प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर होता है।


ಅವರ ಪತ್ನಿಯರ ಅವಸ್ಥೆ ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

उनकी पत्नियो की अवस्था किस प्रकार होती है।


और वह विशालकाय है।

अस्ति च तस्य विशालकायम्।


तदानीम् आवश्यकान्धकाराभावात् शत्रुं घातकं वैरिणं न विवित्से किल त्वं न लब्धवान् खलु॥

तभी तुम अपने राष्ट्र में निश्चय रूप से शत्रुओं को भी नहीं प्राप्त कर सकेगे।


ते च विधयः यथा विनियोगः, हेतुः, निरुक्तिः आख्यानम् इत्यादयः।

ಮತ್ತು ಆ ವಿಧಿಯು ಹೇಗೆ ವಿನಿಯೋಗ, ಹೇತು, ನಿರುಕ್ತಿ, ಆಖ್ಯಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.


आत्मनः चत्वारः पादाः सन्ति।

आत्मा के चार पाद होते हैं।


ಇಂದಿನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದರು ಪಾಣಿನೀಯ ಶಿಕ್ಷಾವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದರು.

अद्यतनीये युगे स्वामिदयानन्दः पाणिनीयशिक्षायाः उद्धारं कृतवान्।


यश्चिदापो महिना .... इति मन्त्रं व्याख्यात।

ಯಶಿದಾಪೋ ಮಹಿನಾ.... ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.


तस्य निवृत्तिः विभिन्नैः उपायैः सम्भवति।

उनको निवृत्ति विभिन्न उपायों के द्वारा सम्भव होती है।


अवसा - अव्-धातु से असुन्प्रत्यय तृतीया एकवचन में अवसा रूप बनता है।

ಅವಸಾ - ಅವ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಅಸುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅವಸಾ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ದಾನಶೀಲರಾದ ವಿಶ್ವರಕ್ಷಕರಾದ ಈ ಮಿತ್ರವರುಣರಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಮರ್ಥರು.

दानशीलौ विश्वरक्षकौ एतौ मित्रावरुणौ निरवच्छिन्नसुखस्य प्रदाने समर्थौ।


ಸರಳಾರ್ಥ - (ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯ ದೇವ) ನೀವು ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸಿ.

सरलार्थः - ( हे पर्जन्य देव ) भवान् वर्षणं करोतु ।


ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಲದವರೆಗು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಶೃತಿಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಅವಧಾರಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಅಸಂದಿಗ್ಧ ಅವಿಪರ್ಯಯ ಬುದ್ಧಿಯು ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಮನನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

एवं यावत्कालपर्यन्तं ब्रह्मणि श्रुतीनां तात्पर्यावधारणं न भवेत् तावत्कालपर्यन्तं श्रवणं, यावच्च ब्रह्मणि असन्दिग्धा अविपर्यस्ता च बुद्धिः नोदीयात् तावत् मननं कर्तव्यम्।


ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅವಿದ್ಯಮಾನವಾದ ಶಬ್ದವಿದೆಯೋ ಯಾವುದರ ನಂತರ ಚಿತ್ ಇದೆಯೋ , ಹಾಗಿರುವ ಕಿಂವೃತ್ತ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

सूत्र का अर्थ - जिससे उत्तर चित् है, तथा जिससे पूर्व कोई शब्द नहीं है, ऐसा किंवृत्त शब्द से युक्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।


तथा शमादि के अभाव में मोक्ष विषयणी इच्छा भी सम्भव नहीं है।

शमादीनाम् अभावे मोक्षविषयिणी इच्छा एव न सम्भवति।


सचते। सः षोडशी॥५॥

सचते। सः षोडशी॥ ५॥


ಮಿಹಮ್ - ಮಿಹ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಮಿಹಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

मिहम् - मिह्-धातोः क्विपि द्वितीयैकवचने मिहम् इति रूपम्।


ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತುಂಬಿದ (ಓತಪ್ರೋತರೂಪದಿಂದ) ದಾರಗಳು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶುಭಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.

पट में जैसे ओतप्रोतरूप से धागे विद्यमान रहते है वैसे ही जिस मन में सभी पदार्थ विषयक ज्ञान निहित है उस प्रकार का मेरा मन शुभसङ्कल्पयुक्त हो।


ಮಳೆನೀಡುವ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಮೋಡದ ನೀರಿನ ಧಾರೆಯನ್ನು ತೊಲಗಿಸು.

वृष्णः वर्षकस्य अश्वस्य व्यापकस्य मेघस्य सम्बन्धिन्यः धाराः उदकधाराः प्रपिन्वतः प्रक्षरत ।


೪೩. ಮೋದವು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ?

43. मोद कब होता है?


ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಜನ್ಯವಾಗಿರುವ ಅರ್ಥದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಾಕ್ಯಗಳ ಸಮರ್ಥನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

निरुक्त जनित अर्थ से भी ब्राह्मण वाक्यों का समर्थन होता है।


ಮತ್ತು ಈ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ವ್ಯಧಿಕರಣ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಭಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

और इस समास को तत्पुरुषसमास समानाधिकरण और व्याधिकरण दो प्रकार से कह सकते हैं।


सम्प्रति (अब) प्रयोग नहीं है असम्प्रति।

ಸಂಪ್ರತಿ (ಇವಾಗ) ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಸಂಪ್ರತಿ.


कः अर्थवादः?

ಅರ್ಥವಾದವೆಂದರೇನು?


ಆದರೆ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾತೃ ಜ್ಞಾನಾದಿ ಭೇದ ದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಹೇಗೆ ಅದ್ವೈತವು ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವಿನ ಹಾಗೆ ಭಾಸಿಸುತ್ತದೆ.

परन्तु सविकल्पकसमाधौ ज्ञातृज्ञानादिभेददर्शनात् कथम् अद्वैतं ब्रह्मवस्तु भासेत।


अस्मिन् आरण्यके होतृनामकः यः ऋत्विक् अस्ति तेन प्रयुक्तानां शास्त्राणां वर्णनमस्ति।

ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಹೋತೃ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಋತ್ವಿಜರಿದ್ದಾರೆ ಅವರಿಂದ ಬಳಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆ ಇದೆ.


मैत्रायणी संहिता कृष्ण यजुर्वेद की दूसरी शाखा मैत्रायणी है।

मैत्रायणीसंहिता कृष्णयजुर्वेदस्य अन्यतमा शाखा मैत्रायणी।


और अनः का अन्नन्तात् (अद्यन्त से) से अर्थ होता है।

अनः इत्यस्य च अन्नन्तात् इत्यर्थो भवति।


एवञ्च हियुक्तं तिङन्तम् अनुदात्तं न भवति अप्रातिलोम्ये इति सूत्रार्थः समायाति।

ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಹಿ ಇಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ .


ಮೂರನೇ ದಿನ, ಯಜ್ಞಸ್ಥಳದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಪ್ರಾಗ್ವಂಶ ಹೆಸರಿನ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

तीसरे दिन यज्ञ स्थल की पूर्व दिशा में प्राग्वंश-नाम का महावेदी का निर्माण किया जाता है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯವು ಇರುತ್ತದೆ.

इसलिए वे ज्ञान के विषय होते है।


"तृजकाभ्यां कर्तरि" इत्यतः अकेनेत्यंशः अनुवर्तते।

ತೃಜಕಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ತರಿ ಇದರಿಂದ ಅಕೇನ ಎಂಬ ಅಂಶವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.


नाटक में जो आज भी गद्य पद्य का मिश्रण देखते हैं।

ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ ಪದಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.


संहितोपनिषद् में किसका वर्णन है?

संहितोपनिषदि कस्य वर्णनम् अस्ति?


ऋग्वेदीयोपनिषदां नामानि लिखत।

ಋಗ್ವೇದದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.


एतादृशस्य एव सम्बन्धस्य ज्ञानं भवति चेत् विषयं जिज्ञासुः तस्य बोधके शास्त्रे प्रवर्तते।

इस प्रकार से ही सम्बन्ध का ज्ञान होता है तो विषय जिज्ञासु के तथा उसके बोधक शास्त्र में प्रवर्तित होता है।


इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : यजुर्वेद के विभागों को जान पाने में; यजुर्वेदीय संहिताओं के प्रकारों को जान पाने में; माध्यन्दिन संहिता, काण्व संहिता, तैत्तिरीय संहिता, मैत्रायणी संहिता, कठ सहिता, कापिष्ठल संहिता -इन मुख्य संहिता के विषय में जान पाने में; साम-शब्द का अर्थ समझ पाने में; सामवेदीय संहिता के प्रकारों को समझ पाने में; कौथुमीय शाखा, राणायनीय शाखा और जैमिनीय शाखा इन तीन सामवेदीय शाखा को जान पाने में और; सामगान के सामान्य परिचय को और साम विभाग को जान पाने में।

ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ನೀನು ಯಜುರ್ವೇದದ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ.ಯಜುರ್ವೇದೀಯಸಂಹಿತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಮಾಧ್ಯಂದಿನಸಂಹಿತೆ, ಕಾಣ್ವಸಂಹಿತೆ, ತೈತ್ತಿರೀಯಸಂಹಿತೆ, ಮೈತ್ರಾಯಣೀಸಂಹಿತೆ, ಕಠಸಂಹಿತೆ, ಕಾಪಿಷ್ಠಲಸಂಹಿತೆ ಮುಂತಾದ ಮುಖ್ಯಸಂಹಿತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಸಾಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಸಾಮವೇದೀಯಸಂಹಿತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಕೌಥುಮೀಯಶಾಖೆ, ರಾಣಾಯಣೀಯಶಾಖೆ, ಜೈಮಿನೀಯಶಾಖೆ ಈ ಮೂರು ಸಾಮವೇದೀಯಶಾಖೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಸಾಮಗಾನದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮ ವಿಭಾಗದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ.


अत्र उभयमेव पदम् प्रथमैकवचनान्तं बोध्यम्।

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳು ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ.


अज्ञाने नष्टे चैतन्यमात्रं विराजते।

ಅಜ್ಞಾನವು ನಾಶವಾದಾಗ ಚೈತನ್ಯವು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.


ऋक् आदि तीनों वेद कम फल देने वाले है।

ಋಗಾದಿ ಮೂರು ವೇದಗಳು ಇನ್ನೊಂದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.


'ನ ಉದಾತ್ತಃ ಅನುದಾತ್ತಃ', ಅದರಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತೇ ಎಂದು 'ಉದಾತ್ತವಲ್ಲದ್ದು' ಎಂದರ್ಥ.

उदात्त नहीं है अनुदात्त है, उस अनुदात्त में यहाँ अविद्यमान उदात्त में यह अर्थ है।


एक स्वर का दीर्घकाल तक अनेक प्रकार से उच्चारण करना।

ಒಂದು ಸ್ವರದ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.


“पथो विभाषा' इस सूत्र का क्या उदहारण है?

"पथो विभाषा" इति सूत्रस्य किमुदाहरणम्?


इस सूत्र में ज्नित्यादिर्नित्यम् इस सूत्र से आदिः इसकी अनुवृति आती है।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಜ್ಞಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್' ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿ ಎಂಬ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .


ಯಾವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ "ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದತ್ತಃ" ಎಂಬ ಮುಂಚಿನ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.

यस्मिन् पक्षे स्वरितः न भवति तत्र एकादेश उदात्तेनोदात्तः इति पूर्वसूत्रेण उदात्तस्वरः भवति।


गतिः इत्यनेन गतिश्च इति सूत्रेण विधीयमानाः प्रादयः गतिसंज्ञकाः उपसर्गाः उच्यन्ते।

ಗತಿಃ ಇದರ ಗತಿಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಧೀಯಮಾನವಾದ ಪ್ರಾದಯಗಳಿಗೆ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕ ಮತ್ತು ಉಪಸರ್ಗಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


(घ) यः काम्यानि निषिद्धानि नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तानि उपासनानि च त्यजति।

(ಘ) ಯಾರು ನಿಷೇಧವಾದ ಕಾಮ್ಯಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳಾದ ಉಪಾಸನೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೋ ಅವನು.


(प.द.1.30) भोग के लिए, सुख दुःख के अनुभवों के लिए मनुष्यादि शरीर को प्राप्त करके जीव पुण्यजनक तथा पापजनक कर्मों को करता है।

(प.द्.१.३०) भोगाय सुखदुःखानाम् अनुभवाय, मनुष्यादिशरीराणि अधिष्ठाय कर्म पुण्यजनकानि पापजनकानि च कर्माणि कुर्वते।


आपः - अपः का ये द्वितीयाबहुवचन में वैदिक रूप।

आपः- अपः इति द्वितीयाबहुवचनस्य वैदिकं रूपमिदम्।


ಶರೀರದ ಗುಣವು ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ನಿಶ್ಚಿತ ಸ್ವಭಾವವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

शरीर के गुण क्षण क्षण में बदलते रहते हैं इसका कोई नियत एक निश्‍चित स्वभाव नहीं होता है।


सूर्यः अग्निश्च अस्य होमयागस्य देवता।

सूर्य और अग्नि इस होमयाग के देवता हैं।


औदुम्बर वृक्ष का देवता कौन है?

ಔದುಂಬರ ವೃಕ್ಷದ ದೇವತೆ ಯಾರು?


४. एनं परमात्मानम् ऊर्ध्वभागात् , तिर्यग्भागात्, मध्यभागात् बोद्धं शक्यते वा ?

೪. ಈ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಊರ್ಧ್ವಭಾಗದಿಂದ, ತಿರ್ಯಗ್ಭಾಗದಿಂದ, ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ?


कहाँ हिंसा नहीं होती है?

ಹಿಂಸೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.


वहाँ उत्तर है की जिस वाक्य के अर्थ विषय में सन्देह का अवकाश नहीं है, जिस वाक्य के अर्थ पूर्व अज्ञात अथवा समझा नहीं होता है, जिस वाक्य के अर्थ विषय में कोई भी बाधा नहीं है, अर्थात् जिस वाक्य के अर्थ किसी भी अनुभव से खण्डित नहीं होता है, उस प्रकार का वाक्य ही प्रमाणिक है।

ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ತರವೆಂದರೆ ಯಾವ ಯಾವ ವಾಕ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಯಾವ ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವು ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಯಾವ ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯುವಾಗ ಬಾಧೆಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಯಾವ ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವು ಯಾವುದೇ ಅನುಭವದಿಂದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂತಹ ವಾಕ್ಯವು ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾಗುತ್ತದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವು.

इसलिए आत्मजिज्ञासु को श्रद्धा का अवलम्बन अनिवार्य है।


ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಪಂಚೀಕರಣ ಅಂದರೆ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಮಿಶ್ರಣ.

वस्तुतः पञ्चीकरणं नाम पञ्चभूतानां परस्परसंमिश्रणम्।


अनुदात्तम् यह प्रथमान्त और न यह अव्ययपद अनुवृति है।

अनुदात्तम् इति प्रथमान्तं न इति अव्ययपदं च अनुवर्तते।


तं क्रममबुद्ध्वा असन्नद्धः कर्मत्यागं करोति चेद् मोक्षं न भजेत।

उस क्रम को जाने बिना ही जो असम्यक् रूप से कर्मों का त्याग कर देता है वह मोक्ष प्राप्त नहीं होता है।


ಅಂತಶ್ಚ ತವೈ ಯುಗಪದ್ ಇಲ್ಲಿ ಯುಗಪದ್ ಪದವನ್ನು ಎಕೆ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ ?

अन्तश्च तवै युगपद् इत्यत्र युगपद्ग्रहणं किमर्थम्?


೫. ಶಾಂರ್ಜ್ಞರವಾದ್ಯಜ್ಞೋ ಜ್ಞೀನ್ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆ ಸಹಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.

5.शार्ङ्गरवाद्यञो ङीन्  सूत्र को सोदाहरण व्याख्या करो।


“गोरतद्धितलुकि'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?

"गोरतद्धितलुकि" इति सूत्रस्यार्थः कः ?


तद्धितार्थादितत्पुरुषसमासः प्रस्तावना व्यधिकरणतत्पुरुषस्यालोचनात् परम् अस्मिन् पाठे आदौ द्विगुसमासस्य वर्णनं क्रियते।

तद्धिद्वतार्थादि तत्पुरुष समास व्यधिकरण तत्पुरुष का लोचन से पर इस पाठ में आदि द्विगु समास का वर्णन किया जाता है।


ನಿರ್ಧಾರಣ ಎಂದರೆ ಏನು?

निर्धारणं नाम किम्?


ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯವಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳೂ ಅಲ್ಲ.

इस प्रकार से न तो ब्रह्म सत् होता है और ना ही असत् होता है।


अतिवर्द्ध अत्यधिक वृद्धि को प्राप्त होने पर लिङर्थे लेद्(३.४.७) इससे जब योग में लेट्।

अतिवर्द्ध॑ अतिरिच्य वर्धितास्मीति प्राप्ते लिङर्थे लेट्(३. ४.७) इति यदा योगे लेट्।


यदि भुज्यग्निहोत्रादिक्रिया के समान हो तो भी नहीं।

भुज्यग्निहोत्रादिक्रियावत् स्यात् इति चेत् न।


यपदेशिवद्भावम् आश्रित्य अस्य आमन्त्रितान्तत्वम् अपि सिध्यति।

व्यपदेशिवदभाव के आश्रित होने से इसको भी आमन्त्रितान्तत्व सिद्ध होता है।


ಅದರಿಂದ ಉಗಿದಂತಾತ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಎಂದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

उससे उगिदन्तात् प्रातिपदिकात् प्राप्त होता है।


ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಶಿಕ್ಷಾವು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

इनसे भिन्न अन्य कोई दूसरी शिक्षा प्राप्त नहीं होती है।


अमुष्येत्यन्तः इस वार्तिक से कैसे स्यान्तस्य षष्ठ्यन्त पद का अन्त उदात्त नहीं होता है?

अमुष्येत्यन्तः इति वार्तिकेन कथं स्यान्तस्य षष्ठ्यन्तपदस्य न अन्तोदात्तत्वम् ?


और तदर्थश्च, अर्थश्च बलिश्च हितश्च सुखश्च रक्षितश्च तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितानि तैः तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः यही इतरेतरद्वन्द है।

ಮತ್ತು ತದರ್ಥಶ್ಚ, ಅರ್ಥಶ್ಚ, ಬಲಿಶ್ಚ, ಹಿತಶ್ಚ, ಸುಖಶ್ಚ, ರಕ್ಷಿತಂಚ ತದರ್ಥಾಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತಾನಿ ತೈಃ ತದರ್ಥಾಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷತೈಃ ಇದು ಇತರೇತರ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


नित्यानित्यवस्तुविवेकः यदा भवति तदा एव द्वितीये इहामुत्रफलभोगविरागे यत्नः फलवान् भवति।

ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೆಕವು ಯಾವ ಆಗುವುದೋ ಆಗಲೇ ಎರಡನೆಯದ್ದರಲ್ಲಿ ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗವಿರಾಗದಲ್ಲಿ ಯತ್ನವು ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.


स्वमहिम्ना द्युलोकं पृथिवीं च उल्लङ्घ्य अहम् ईदृशी सर्वजगदात्मना भवामि।

अपनी महिमा से ही ्युलोक और पृथिवी का उल्लङ्घन करके मैं इस प्रकार सभी जगत की स्वामी होकर रहती हूँ।


उपनिषदि रस-गुण-अलङ्कारादिभिः गुम्फितैः शब्दराशिभिः ब्रह्मतत्त्वं प्रतिपादितम्।

उपनिषद् में रस, गुण, अलङ्कार आदि से गुम्फित शब्द राशि के द्वारा ब्रह्मतत्त्व का प्रतिपादन किया जाता है।


ವಾಯುಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಆರೋಗ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಲಭಿಸುವುದು.

वायु के शोधनसे सभी के आरोग्य वर्धन का अवसर प्राप्त होता है।


डकार के स्थान पर ळकार बह्वृचाध्येतृसम्प्रदाय में प्राप्त होता है।

डकारस्य ळकारो बहृुचाध्येतृसम्प्रदायप्राप्तः।


अनुदात्तम् इति प्रथमान्तं न इति अव्ययपदं च अनुवर्तते।

अनुदात्तम् यह प्रथमान्त और न यह अव्ययपद अनुवृति है।


परन्तु ऐहिकवस्तुभ्यः यत् सुखं जायते।

ಆದರೆ ಐಹಿಕವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಯಾವ ಸುಖವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಪ್ರಮಾಣ ಏನು ಎಂಬಲ್ಲಿಯೇ ವೇದಾಂತಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವಿದೆ.

किमत्र प्रमाणं यत् तत्रैव वेदान्तानां तात्पर्यमिति।


ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ನಾವು ಸುಖವನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತೇವೆ.

वस्तुतः सुखमेव ना वाञ्छति।


ಭೂಲೋಕದ ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ, ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಎಂಬುವ ದೇವರು ಮುಖ್ಯರು.

भूलोकस्य देवेषु अग्निः, अन्तरिक्षस्य इन्द्रः, द्युलोकस्य च सूर्यः इति एते मुख्याः देवाः।


तेन पुनः दारपरिग्रहः कर्तव्यो भवति।

ಅವನು ಮತ್ತೆ ವಿವಾಹವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.


मम महिमानं ये न जानन्ति, ते विनश्यन्ति।

मेरी महिमा को जो नहीं जानते है वे विनाश को प्राप्त होते हैं।


इसप्रकार से विवेक वैराग्य शमादिषट् सम्पत्ति तथा मुमुक्षुत्व और साधन चतुष्टय को समझना चाहिए।

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿವೇಕ ವೈರಾಗ್ಯ ಶಮಾದಿ ಷಡ್ ಸಂಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಮುಕ್ಷತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಧನ ಚತುಷ್ಟಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.


व्याख्या- हे मित्रावरुणौ वां युवाम् अश्वासः अश्वाः सुयुजः सुष्ठु रथे युक्ताः सन्तः आवहन्तु ।

ವಿವರಣೆ - ಹೇ ಸೂರ್ಯದೇವ ಮತ್ತು ವರುಣ ನಿಮ್ಮ ರಥದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿತವಾಗಿರುವ ನಿಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸಾಗಿಸಲಿ.


पाणिनि मत के अनुयायी किसी वैयाकरण ने इस उपयोगी ग्रन्थ का निर्माण किया है।

ಪಾಣಿನೀಯ ಮತದ ಅನುಯಾಯಿ ಯಾವುದೋ ವೈಯಾಕರಣರು ಈ ಉಪಯೋಗಿ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.


ಆ ಪುರುಷನ ಪ್ರತಿಮಾನವನ್ನು ಯಾವ ವಸ್ತುವು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

उस पुरुष की प्रतिमान कोई वस्तु नही कर सकती है।


सूत्र अर्थ का समन्वय- उद्वतः यहाँ पर उत् यह उपसर्ग संज्ञक है।

ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಉದ್ವತಃ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗಸಂಜ್ಞಕವಿದೆ .


’ಪದಾತ್’ ಎಂಬ ಪದವು ಪಂಚಮ್ಯಂತವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ದರಿಂದ "ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯುತ್ತರಸ್ಯ" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷಾಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಪರಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

पदात् यहाँ पर पञ्चमी का निर्देश होने से “तस्मादित्युत्तरस्य' इस परिभाषा से परस्य यह पद प्राप्त करते है।


ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ವಾಯುಗಳು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಹದಿನೇಳು ವಾಯುಗಳಿಂದಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರವಿದು.

पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि, पञ्चकर्मेन्द्रियाणि, पञ्च वायवः, बुद्धिः मनश्चेति सप्तदशावयवोपेतं सूक्ष्मशरीरम्।


उससे पूर्वपाणिनीयाः यह रूप बनता हे।

ಅದರಿಂದ  ಪೂರ್ವಪಾಣಿನೀಯಾಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


दृश्यन्ते वेदे बहूनां देवानां नामानि।

वेद में बहुत से देवों के नाम मिलते हैं।


೨. ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.

२. इन्द्रस्य पराक्रमयुक्तकार्याणि वर्णयत।


अत्र प्रकरणे शमादिषट्कस्य सम्पत्तिः अभीष्टा।

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಶಮಾದಿಷಟ್ಕದ ಸಂಪತ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.


पतञ्जलि के कथन अनुसार कठ संहिता का प्रचार तथा पठन-पाठन प्रत्येक गाँव में था (ग्रामे ग्रामे काठक कालापक च प्रोच्यते'- महाभाष्य में ४/३/१०१)।

पतञ्जलेः कथानुसारं कठसंहितायाः प्रसारः तथा पठन-पाठनं प्रतिग्रामम् आसीत् ('ग्रामे ग्रामे काठकं कालापकं च प्रोच्यते”- महाभाष्यम् ४/३/१०१)।


और यह मछली भगवान् विष्णु के मत्स्यावतार इत्यादि पुराण आदि में प्रसिद्ध है।

किञ्च अयं मत्स्यः भगवतः विष्णोः मत्स्यावतारः इत्यपि पुराणादिषु प्रसिद्धिः।


प्रपूर्वकात् ज्ञाधातोः ल्युट्प्रत्यय ( अन् ) प्रज्ञानम् इति रूपम्।

ಪ್ರಪೂರ್ವಕ ಜ್ಞಾಧಾತುವಿನಿಂದ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ (ಅನ್) ಪ್ರಜ್ಞಾನಮ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲ ಸಾಕ್ಷಿತ್ವ ಆಗಿರುವ ಕಾರಣ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ದೇಹವು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.

इसलिए इन सभी के साक्षित्व होने के कारण आत्मा देहादि से विलक्षण होती है।


ಉದ್ಗಾತನು  ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ?

उद्गाता किं करोति।


उसी देह को अधिकरण करके एक पुरुष उत्पन्न हुआ।

ಅದೇ ದೇಹವನ್ನು ಅಧಿಕರಣ ಮಾಡಿ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು.


अतः इत्यस्य ह्रस्वाकारात् इत्यर्थः।

ಅತಃ ಇದರ ಹ್ರಸ್ವ ಅಕಾರದಿಂದ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.


एतस्य तात्पर्यं तावत् सुबन्तं सुबन्तेन सह समाससंज्ञं भवति।

इसका तात्पर्य है कि सुबन्त का सुबन्त के साथ समास संज्ञा होती है।


ब्रह्म के प्रतिपादन के लिए पञ्चकोशों की कल्पना की गई है।

ब्रह्मप्रतिपादनार्थं भवति पञ्चानां कोशानां कल्पनम्।


ಶುಜ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕಾನಚ್ ಪ್ರಥಮ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.

शुज्-धातु से कानच प्रथम एकवचन में।


ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನಮ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಮ್ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

तत्र उपसर्जनम् इति पूर्वम् इति च पदद्वयं प्रथमैकवचनान्तम्।


ಮತ್ತು ಧನವನ್ನು ನೀಡುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಳ್ಳ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋತ್ತಮವಾಗಿದ್ದೇನೆ.

तथा वसूनां धनानां सङ्गमनी सङ्गमयित्र्युपासदेवीसूक्तम्कानां प्रापयित्री।


ಆಗ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಹೇಳಿದರು - ನನ್ನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನಿನಗೆ ನೀಡಿ ನಾನು ಯಾರು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು.

तदा प्रजापतिः आह - मदीयं महत्त्वं तुभ्यं प्रदाय अहं कः कीदृशः स्याम् इति।


आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि इत्यत्र उपसर्जनं नाम अप्रधानम्।

आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि यहाँ पर उपसर्जन नाम अप्रधान को कहते है।


कीदृशं तेषां गृहवैभवं भवति इत्येते मन्त्राः चतुर्दश ।

किस प्रकार उनका घर का वैभव होता है इत्यादि चौदह मन्त्रो में कहा गया है।


सूत्र का अर्थ- गत्तिसंजञक के परे रहते गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है।

सूत्रार्थः - गतौ परतः गतिः अनुदात्तः भवति।


वेदान्तोक्तसाधनसम्पत्त्यनन्तरं ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या।

ವೇದಾಂತೋಕ್ತಸಾಧಸಂಪತ್ತಿಯ ನಂತರವೇ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.


जपपूजापारायणहोमदानध्यानादीनि फलोद्देशेन क्रियमाणानि कर्माणि सन्ति।

ಜಪಪೂಜಾಪಾರಾಯಣಹೋಮದಾನಧ್ಯಾನಾದಿಗಳ ಫಲೋದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳಾಗಿದೆ.


समाधि में भी वैसे ही होता है।

समाधौ अपि तथा।


೧೨ ಮಾಸ ಐದು ಋತುಗಳು, ಮತ್ತು ಈ ಮೂರು ಲೋಕ ಆದಿತ್ಯನ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಪದಾರ್ಥಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಮರದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಧನದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.

द्वादश मासाः पञ्चर्तवः, त्रय इमे लोका आदित्यश्च एकविंशतिः पदार्थाः एकविंशतिदारुयुक्तेन्धनत्वेन भाविताः।


ये नाम वैदिक साहित्य में अन्य जगह दुर्लभ हैं।

एतानि नामानि वैदिकसाहित्येऽन्यत्र दुर्लभानि सन्ति।


क्या चारों वेदों में अथर्ववेद बहुत विशिष्ट फल देता है।

किम्बहुना वेदेषु अथर्ववेदो बहुलविशिष्टतां निदधाति।


ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಥದ ರೂಪಕವಿದೆ. (1/3/3)

कठोपनिषद् में रथ के रूप में शरीर है, (१/३/३)।


व्याख्या- योऽन्नमत्ति सः  भोक्तृशक्तिरूपया मयैवान्नमत्ति।

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ನನ್ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅನ್ನ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.


और इसके उत्तरपद कृदन्त है।

ಇದರ ಉತ್ತರಪದವು ಕೃದಂತವಾಗಿದೆ.


इसलिए राग ही पाश है इस प्रकार से राग पाश को जानना चाहिए।

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯೇ ಪಾಶ ಪ್ರೀತಿಪಾಶ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.


(प.द्.१.३०) भोगाय सुखदुःखानाम् अनुभवाय, मनुष्यादिशरीराणि अधिष्ठाय कर्म पुण्यजनकानि पापजनकानि च कर्माणि कुर्वते।

(ಪ.ದ.೧.೩೦) ಸುಖ ದುಃಖಗಳ ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ ಭೋಗವು, ಮನುಷ್ಯಾದಿ ಶರೀರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಪುಣ್ಯಜನಕ ಮತ್ತು ಪಾಪ ಜನಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು.


वैदिक सम्प्रदाय में यह मन्त्र यदि वन्दन मन्त्र के रूप में सुप्रसिद्ध तथा जनप्रिय है।

ವೈದಿಕಸಂಪ್ರದಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮಂತ್ರವು ಯತಿವಂದನಮಂತ್ರವೆಂದು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯವು.


ವಿಪಶ್ಯತಿ - ವಿಪೂರ್ವಕ ದುಶ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವಿಪಶ್ಯತಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

विपश्यति - विपूर्वक दुश्-धातु से लट् प्रथमपुरुष एकवचन में विपश्यति यह रूप है।


अभिधानम् करण में ल्युट् प्रत्यय होता है।

अभिधानमिति करणे ल्युट्प्रत्ययः।


सरलार्थः- यस्य महिम्ना हिमवन्तः पर्वताः स्थिताः नद्यः सागराश्च उत्पन्नाः इति कथ्यन्ते।

ಸರಳಾರ್ಥ - ಯಾವುದರ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಹಿಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರ್ವತಗಳು ಇದ್ದವೋ, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.


(ऋ. १०.११४.५) ऋग्वेदस्य तृतीयमण्डले पञ्चपञ्चाशत्तमस्य सूक्तस्य प्रत्येकं मन्त्राणामन्तिमे पादे -“महद्देवानामसुरस्त्वमेकम्' इति श्रूयते।

(ಋ.೧೦.೧೧೪.೫) ಋಗ್ವೇದದ ತೃತೀಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ೫೫ನೇ ಸೂಕ್ತದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಂತ್ರದ ಅಂತಿಮ ಪಾದದಲ್ಲಿ - "ಮಹದ್ದೇವಾನಾಮಸುರಸ್ತ್ವಮೇಕಂ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


यत्ते दिवो दुहितर्मर्त भोज॑नम् सूत्र अर्थ का समन्वय- शुभस्प॑ती यह यहाँ पर उदाहरण है।

यत्तं दिवो दुहितर्मर्त भोज॑नम्। सूत्रार्थसमन्वयः- शुभस्प॑ती इति अत्र उदाहरणं वर्तते।


भाष्यकार  दुर्गाचार्य ने भी अपने आप को “कपिष्ठल वसिष्ठ' ऐसा कहा है (“' अहञ्च कापिष्ठलो वाशिष्ठः” निरुक्तरीका ४/४)।

भाष्यकारेण दुर्गाचार्येणापि स्वात्मानं 'कपिष्ठलो वाशिष्ठः" इति उक्तम् ("अहञ्च कापिष्ठलो वाशिष्ठः” निरुक्तटीका ४/४)।


जगत् प्रपञ्च से तथा स्वप्न प्रपञ्च अत्यन्त भिन्न सुषुप्ति को जानना चाहिए।

जाग्रत्प्रपञ्चात् स्वप्नप्रपञ्चाच्च अत्यन्तं भिन्ना सुषुप्तिरियं ज्ञेया।


ವಾರ್ತಿಕಾರ್ಥಸಮನ್ವಯ - ದೇವದತ್ತಸ್ಯ ಎಂಬುದು ನಾಮವಾಚಕಪದವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಪದವು ಸ್ಯಾಂತವಾಗಿದೆ.

वार्तिकार्थसमन्वयः - देवदत्तस्य इति नामवाचकं पदम्, किञ्च अत्र पदमिदं स्यान्तम्।


ಕರ್ಮವಿಧಿ ಶೃತಿಯ ಸಮಾನವೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ ಶೃತಿಯು ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲ, ಹೀಗೆಯೇ ಬಾಧಕ ಪ್ರತ್ಯಯ ಅನುಪಪತ್ತಿಯು ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

कर्म विधि श्रुति के समान ब्रह्म विद्या श्रुति भी अप्राप्य प्रसङ्ग वाली हो तो, ऐसा भी बाधक प्रत्यय अनुपपत्ति के कारण नहीं है।


फिर भी उस वासनायुक्ति मनोवृतियों के कारण उसे सूक्ष्म प्रपज्च का भान होता है।

ಆದರೂ ಆ ವಾಸನಾಗಳಿಮ್ದ ಕೂಡಿದ ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರಪಂಚವು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


तादृशीनाम् ऋचां समूह एव ऋग्वेदः।

ಆ ರೀತಿಯ ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹವೇ ಋಗ್ವೇದ.


प्रातिपदिकेनैव तेषां प्रतीतिः भवति।

प्रातिपदिक से ही उनकी प्रतीति होती है।


ಅವುಗಳ ಯಾವ ಆಕಾರವು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ.

उसका क्या आकर और साधनों की आवश्यकता होती है।


अथवा जीवात्मनः परमात्मनश्च अभेदज्ञानम्।

ಜೀವಾತ್ಮದ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮದ ಅಭೇದ ಜ್ಞಾನವು.


अनेन वेदेन सम्बद्धाः या उपनिषदः सन्ति, ताः कस्यापि आरण्यकस्यांशो न भूत्वा प्रारम्भादेव स्वतन्त्रग्रन्थरूपेण विद्यमानाः सन्ति।

ಈ ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾದ ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತಿದೆಯೋ , ಅದು ಯಾವುದೇ ಆರಣ್ಯಕದ ಅಂಶವೂ ಆಗಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥದ ರೂಪದಿಂದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.


दुःख की आत्यन्तिक निवृत्ति तथा परमानन्द की प्राप्ति ही मोक्ष कहलाती है।

ದುಃಖದ ಅತ್ಯಂತವಾದ ನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಮಾನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಮೋಕ್ಷವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


तस्य लोपः उन दोनों का लोप होता है।

ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಅವೆರಡರ ಅವೆರಡರ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.


इस प्रकार से बार-बार शिशु को लाना दमन या दम कहलाता है।

ಹೀಗೆ ಹೋದ ಮಗುವಿನ ತರುವಿಕೆಯನ್ನು ದಮನ ಅಥವಾ ದಮ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.


अयं विष्णुः सर्वापेक्षया अधिकक्रियाशीलः वर्तते।

ಈ ವಿಷ್ಣುವು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನಾಗಿದ್ದಾನೆ.


अभ्यैक्षेताम् - अभिपूर्वक ईक्ष् दर्शने धातु से लङ् लकार को प्रथमपुरुष द्विवचन में अभ्यैक्षेताम् रूप बनता है।

ಅಭ್ಯೈಕ್ಷೇತಾಮ್ - ಅಭಿಪೂರ್ವಕ ಈಕ್ಷ್ ದರ್ಶನೆ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯೈಕ್ಷೇತಾಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


यथा यः द्वादशकक्षायाः परीक्षां लिखित्वा उत्तीर्णो भवति स एव द्वादशकक्षोत्तीर्ण इति गण्यते।

ಹೇಗೆಂದರೆ ಹನ್ನೆರಡನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಿರುವನೋ ಅವನೇ ಹನ್ನೆರಡನೇ ತರಗತಿ ಉತ್ತೀರ್ಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.


ತ್ರಿಧಾ ಬದ್ದೋ ವೃಷಭೋ ರೋರವೀತಿ ಮಹೋದೇವೋ ಮರ್ತ್ಯಾಮ್ ಅವಿವೇಶ" ಎಂದು.

त्रिधा बद्धो वृषभो रोरवीति महोदेवो मर्त्याम् आविवेश।


ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಷೇಪವಾಗುತ್ತದೆ.

चित्त में विक्षेप उत्पन्न हो जाता है।


तेन यथा पूर्वम् अनुदात्तस्वरः आसीत् तथैव स्थास्यतीति।

उससे जैसे पहले अनुदात्त स्वर था वैसे ही रहेगा।


तिङ्ङतिङः इति सूत्रात् तिङ् इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।

ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.


उदात्तः इसके प्रथमान्त होने से इस विधायक पद को जाना जाता है।

'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂಬ ಶಬ್ಧವು ಪ್ರಥಮಾಂತವಾದುದ್ದರಿಂದ ಇದು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುವಪದವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.


ಕರ್ಮಧಾರಯೋ ನಿಷ್ಠಾ ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕ್ತಾಂತ ಉತ್ತರಪದವಿರುವಾಗ ಅನಿಷ್ಟಾಂತ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

कर्मधारयोऽनिष्ठा सूत्रार्थः- कर्मधारये समासे क्तान्ते उत्तरपदे अनिष्ठान्तं पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।


लेकिन वह अपने को छोड़कर के नौ जनों को ही गिनता है।

ಆದರೆ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ಒಂಭತ್ತು ಜನರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ.


ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿ ಎನ್ನುವುದು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

यहाँ अधि पूर्व पद है।


ಜೀವಿಗಳು ಎಂದರೇನು ?

जीव किसे कहते हैं?


कार्त इत्यस्य कः अर्थः?

कार्त इसका क्या अर्थ है?


यद्यपि जीवः स्थूलदेहादिभ्यः अथवा पञ्चकोशेभ्यः अत्यन्तं भिन्नः भवति।

ಏನಾದರು ಜೀವವು ಸ್ಥೂಲ ದೇಹಾದಿಗಳ ಅಥವಾ ಪಂಚಕೋಶಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


ಅಲ್ಲಿ ನಃ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ತದ್ಧಿತೆ ಇತಿ ಚ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

वहाँ न का षष्ठ्येकवचनान्त तद्धित होने पर सप्तमी एकवचनान्त पद है।


तेन जलप्रभावेण मन्देहनामकस्य दैत्यस्य सर्वथा विनाशो भवति (२।२)।

उस जल प्रभाव से मन्देह नाम के दैत्य का सभी प्रकार से विनाश होता है (२।२)।


೫. ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸನೆ ಎಂಬ ಎರಡರ ನಡುವೆ ನೇರ ಮೋಕ್ಷದ ಸಾಧನಯಾವುದು ?

5 सगुणब्रह्मोपासना निर्गुणब्रह्मोपासना इति द्वयोः मध्ये का साक्षात् मोक्षस्य साधनम्।


ಪ್ರತಿವೇದವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಈ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳಿಂದ.

प्रतिवेदम् पुनः मन्त्रः ब्राह्मणम् इति द्विविधो विभागो प्रकल्पितो वेदविद्भिः।


इष्टि याग की प्रकृति दर्श पूर्णमास है।

ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸವು ಇಷ್ಟಿಯಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.


अतः तदर्थ इसका चतुर्थ्यन्तार्थ के लिए यह अर्थ है।

ಆದ್ದರಿಂದ ತದರ್ಥ ಇದರ ಚತುರ್ತ್ಯಂತಾರ್ಥಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಈ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.


बृहद्देवतायाः निर्माता कः?

बृहद्देवता का निर्माता कौन है?


स एष नेति नेत्यात्माऽगृह्यो न हि गृह्यते इति श्रुतेः।

ಅದು ಈ "ನೇತಿ ನೇತ್ಯತ್ಮಾಽಗೃಹ್ಯೋ ನ ಹಿ ಗೃಹ್ಯತೆ" ಶೃತಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ.


शार्ङ्गरवादयः च अञ् च (शार्ङ्गरवादिक और अञ) शार्ङ्गरवाद्यञ्,  उससे शार्ङ्गरवाद्यअः।

ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಯಃ ಚ ಅಜ್ಞ್ ಚ (ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿಕ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞ್)  ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಜ್ಞ್, ಅದರಿಂದ ಶಾಂಜ್ಞರವಾದ್ಯಾಃ.


अनयोः ब्राह्मणग्रन्थौ अद्यापि समुपलब्धौ स्तः।

इनके ब्राह्मण ग्रथ आज भी उपलब्ध है।


1 अज्ञान का नाशक गुरु होता है।

1 अज्ञानस्य नाशकः गुरुः भवति।


ವಿರೋಧ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣದ ಕರ್ಮವು ಅನರ್ಥಕಾರಣವು ಅವಿದ್ಯಾಕಾಮಾದಿ ದೋಷಿಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಆಗುವುದೋ ಹಾಗೆ.

यथा प्रतिषेधशास्त्रावगतमपि ब्रह्महत्यादिलक्षणं कर्म अनर्थकारणम् अविद्याकामादिदोषवतः भवति।


ಪುಣ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುರಂಜಿತ ಭೂತಪಂಚಕ ಇಷ್ಟವು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಯಿತು.

पुण्य संस्कार से अनुरजि्‌जित भूतपञ्च व्याप्त हुए।


अत्र सादृश्यबोधकशौर्यात्मकसाधारणधर्मस्याप्रयोगात् प्रस्तुतसूत्रेण समासः ।

ಇಲ್ಲಿ ಸದೃಶ್ಯ ಬೋಧಕದ ಶೌರ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮದ ಅಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


ಭೃಧಾತುವಿಗೆ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಿಂದ ಭರತ್ ಈ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

भृधातु से शतृप्रत्यय के योग से भरत् यह प्रातिपदिक प्राप्त होता है।


ಯಾಕೆಂದರೆ ಹೇಗೆ ಅರಣ್ಯಕವು ಯಜ್ಞದ ಗೂಢ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ದಾರ್ಶನಿಕವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

क्योंकि जैसे आरण्यक यज्ञ के गूढ़ रहस्य का प्रतिपादन करता है वैसे ही कर्मकाण्ड की दार्शनिक व्याख्या भी प्रस्तुत करता है।


ಈ ಗ್ರಂಥಕಾರರಲ್ಲಿ ಶಾಕಪೂಣಿಯ ಮತವು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಧೃತವಾಗಿದೆ.

इन ग्रन्थकारों में शाकपूर्णी का मत अधिक उद्धृत है।


वेदों का अध्ययन करके काम्यादि कर्मों का त्याग करके नित्यादी अनुष्ठानों को करके चित्त शुद्ध तथा एकाग्र होता है तो संशय तथा विपर्यय की निवृत्ति भी सम्भव होती है।

ವೇದಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ಕಾಮ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿತ್ಯಾದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಆದರೆ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ವಿಪರ್ಯಯಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


व्याख्या- यत् इदं वर्तमानं जगत् तत् पुरुष एव।

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಯಾವ ವರ್ತಮಾನ ಜಗತ್ತಾಗಿದೆಯೋ ಅವನು ಪುರುಷನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.


किन्तु जाग्रत्स्वप्नयोः तथा नास्ति।

ಆದರೆ ಜಾಗರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನ ಹಾಗಿಲ್ಲ.


4. ब्रह्म के नौ तटस्थ लक्षण है।

ब्रह्मणः नव तटस्थलक्षणानि सन्ति।


सूत्रितञ्च 'यद्गंहिष्ठं नातिविधे सुदानू हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे' (आ० श्रौ० ३।८।१) इति।

और सूत्र में कहा गया है “यद्गंहिष्ठं नातिविधे सुदानू हिरण्यगर्भ: समवर्तताग्रे' (आ० श्रौ० ३।८।१) इति।


ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾ ಯುಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಬೇರೆಯದೇ ಶರೀರವಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

इस मत के समर्थन करते हुए उक्ति भी कही गई है की देवों का पृथक रूप से शरीर होता है यदि एक ही क्षण में भिन्न-भिन्न यज्यों में एक साथ सम्पूर्ण यज्ञ में उपस्थिति सम्भव नहीं है।


೧೩. ಮೂರು ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ "ತತ್ವಮಸಿ" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯದ ಅಖಂಡಾರ್ಥತ್ವವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ?

१३. सम्बन्धत्रयेण “तत्त्वमसि” इति महावाक्यस्य अखण्डार्थत्वं विचारयतु?


गुरुम् कथम् अभिगच्छेत्। स समित्पाणिः समिद्भारगृहीतहस्तः गुरुम् अभिगच्छेत्।

ಗುರುವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಬೇಕು. ಅವನು ಸಮಿತ್ಪಾಣಿಯು ಸಮಿದ್ಭಾರಗೃಹೀತಹಸ್ತನು ಗುರುವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕು.


ಅಶಿತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ  , ಕರ್ತಾ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದವಾಗಿದೆ .

अशित: यह प्रथमा एकवचनान्त, कर्ता यह भी प्रथमा एकवचनान्त पद है।


ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಘನಶ್ಯಾಮಃ.

उदाहरणम् - अत्रोदाहरणं तावत् घनश्यामः इति।


ಅಂದರೆ ನಮ್ಮನ್ನು ವಿನಾಶದಿಂದ ದೂರಮಾಡು ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ.

अर्थात् हमको विनाश से हटा दीजिये अर्थात हमारी रक्षा करो।


ಹಾಗೆ ಕೆಲವು ಮಾನಸಿಕಭಾವನೆಗಳ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವೃತ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸ್ವರೂಪಿಗಳಾದ ಹೊಸ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

कुछ मानसिक भावना से, और मानसिक वृत्ति के प्रतिनिधि स्वरूप नये देवों की कल्पना की है।


ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಅಧಿಕಾರವು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಧಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

तत्पुरुषसमासस्याधिकारः अनेन सूत्रेण विधीयते।


ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ವದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲಲ್ಲೇ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಲಾಭಾತ್ಮವಾದವುಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ .

आरण्यक में आरम्भ हुए अध्यात्म तत्त्व की आलोचना उपनिषदों में ही पूर्ण पराकाष्ठा को प्राप्त करके ही समाप्त होता है।


ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ನಂತರವಿರುವ ನದೀಸಂಜ್ಞಕ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಈ ಕಾರವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

अतः उससे परे नदीसंज्ञक ङीप्प्रत्यय ईकार को प्रकृत सूत्र से उदात्त होता है।


इदमेव आश्चर्यं यत् कथं ते ऋषयः पुरा इदं ज्ञानं लब्धवन्तः।

यही आश्चर्य है कि कैसे उन ऋषियों ने प्राचीन काल में यह ज्ञान प्राप्त किया।


ಪರಃ ಈ ಸಕಾರಾಂತ ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ?

परः यह सकारान्तकिस अर्थ में है।


भारते वर्षे वेदस्य संहितानां, ब्राह्मणानाम्, आरण्यकानाम्, उपनिषदां च विद्यते महद् वैशिष्ट्यम्।

ಭಾರತವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳ ಸಂಹಿತಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತು ಆದಿಗಳ ಮಹತ್ವವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.


वेद से आरण्यक जैसे औषधियों से अमृत।

ವೇದಗಳಿಂದ ಆರಣ್ಯಕಗಳಂತಹ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಅಮೃತ.


नाम अनुरूप से ही इस ग्रन्थ में वर्ण-स्वर-सन्धि साङ्गोपाङ्ग का विवेचन है।

नामानुरूपेण एव अस्मिन् ग्रन्थे वर्ण-स्वर-सन्धीनां साङ्गोपाङ्गं विवेचनम् अस्ति।


और यहाँ चादि का लोप हुआ।

अत्र च चादीनां लोपः जातः।


ಇವುಗಳ ಅನಂತರ ದಶದ್ರವ್ಯಗಳ ವಿನಿಮಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಶೂದ್ರನಿಂದ ಸೋಮಲತೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

एतदनन्तरं दशद्रव्याणां विनिमयेन शूद्रस्य सकाशात् सोमलतायाः क्रयणं क्रियते।


एक मिट्टी के पात्र में पशु के अङ्गशामित्र प्रवेश के बाद शामित्र नामक अग्नि कुण्ड में पकाए जाते हैं।

एकस्मिन् मृत्पात्रे पश्वङ्गानि अङ्गशामित्रप्रवेशानन्तरं शामित्रनामके वह्निकुण्डे पच्यन्ते।


अत्र विषयसप्तमी इति बोद्धव्यम्।

ಇಲ್ಲಿ ವಿಷಯಸಪ್ತಮೀ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.


इच्छमानः - इष् - धातोः शनचि प्रथमैकवचने ।

ಇಚ್ಛಮಾನಃ ಇಷ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.


ಅವರು ಸವಿಶೇಷನಿರೂಪಣೆಗಳಿಂದ ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸನನಿರೂಪಣೆಗಳಿಂದ ಅನುಕಂಪದಿಂದ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

फिर वे सविशेष निरुपण सगुणब्रह्म की उपासना करके उनकी अनुकम्पा प्राप्त करते हैं।


इसप्रकार सृष्टिप्रतिपादक सूक्त भाग का अर्थ हुआ।

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸೃಷ್ಠಿಪ್ರತಿಪಾದಕ ಸೂಕ್ತ ಭಾಗದ ಅರ್ಥವು ಆಯಿತು.


ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಾತ್ಮದ ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳಿವೆ.

शरीरस्थ जीवात्मा की तीसरा अवस्थाएँ होती हैं।


आयन् - इ-धातु से लड् लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में आयन् रूप बनेगा।

ಆಯನ್- ಇ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಯನ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


ವಿಭಕ್ತಿ- ಸಮೀಪ- ಸಮೃದ್ಧಿ- ವ್ಯೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಾಭಾವಾಽಲ್ಯಯಯಾಽಸಂಪ್ರತಿ- ಶಬ್ದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ- ಪಶ್ಚಾದ್ಯಥಾಽಽನುಪೂರ್ವ್ಯ- ಯೊಔಗಪದ್ಯ-ಸಾದೃಶ್ಯ- ಸಂಪತ್ತಿ- ಸಾಕಲ್ಯಾಽಂತವಚನೇಷು ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

विभक्ति-समीप-समृद्धि-व्यृद्ध्यार्थभावाऽल्ययाऽसम्प्रति-शब्दप्रादुर्भाव-पश्चाद्यथाऽऽनुपूर्व्य-यौगपद्य-सादृश्य- सम्पत्ति-साकल्याऽन्तवचनेषु यही सप्तमी बहुवचनान्त पद है।


जिस क्रम से अद्वैत  के द्वारा सृष्टि का प्रतिपादन किया गया है उसी क्रम से उसका प्रलय भी वे अङ्गीकार करते हैं।

ಅದ್ವೈತಿಗಳಿಂದ ಯಾವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ತದ್ವಿಪರೀತಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯವನ್ನೂ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.


अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.


ततः लटः स्थाने लटः शतृशानचावप्रथमासमानाधिकरणे इति सूत्रेण शतृप्रत्यये कृते पच् शतृ इति जाते शकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्, तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे, ऋकारस्य उपदेशेऽजनुनासिक इत्, इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्, तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे सति पच् अत् इति जायते।

इसके बाद लट् के स्थान पर लटः शतृशानचावप्रथमासमानाधिकरणे सूत्र से शतृ प्रत्यय होने पर पच् शतृ होने पर शकार की लशक्ततद्धिते सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्य लोपः सूत्र से लोप होने पर ऋकार की उपदेशेऽजनुनासिक इत् सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्यलोपः सूत्र से लोप होने पर पच् अत् होता है।


ಭೂತಪೂರ್ವ ಇದು ಕೂಡ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.

भूतपूर्व इत्यपि सप्तम्यन्तं पदम्।


ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಹಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರ್ಥಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ.

क्योंकि इन अलङ्कारों के द्वारा अनेक सूक्ष्म अर्थ प्रकाशित होता था।


ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

नाम्ना प्रतीतो भवति यद् अयं विद्वान् सुदूरदक्षिणभारतस्य एव निवासी आसीत्।


इससे उपहित तथा तुरीय ब्रह्म के अभेद से अवभासमान त्वं पद वाच्यार्थ होता है।

ಇದರಿಂದ ಉಪಹಿತ ಮತ್ತು ತುರೀಯ ಬ್ರಹ್ಮದ ಅಭೇದದಿಂದ ಅವಭಾಸವಾದ ತ್ವಂ ಪದದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.


यज्ञस्य प्रथमदिवसे एव यजमानः पुरोहितान् अभिनन्दति अपि च दक्षिणायाः प्रतिश्रुतिं प्रदाय यज्ञे नियोजयति।

ಯಜ್ಞದ ಪ್ರಥಮದಿನದಲ್ಲೇ ಯಜಮಾನನು ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣೆಯ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ.


ಅದನ್ನೇ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ.

तदेवात्र प्रस्तूयते।


ಸರಳಾರ್ಥ - ಬಲವಾಗಿರುವ ವೃಷಭಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯವಾದ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸೋಮವನ್ನು ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದರು.

सरलार्थः- बलवान् वृष इव आचरन् इन्द्रः स्वाहाराय स्वप्रियं पानीयं सोमं गृहीतवान्।


ಸಮಾನ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಇವೆರಡು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಅರ್ಶ ಆದಿಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.

समान अधिकरण में ये दो है समानाधिकरण अर्श आदि होने से अच् प्रत्यय होता है।


जैसे ब्राह्मण ग्रन्थों में सामान्य प्रतिपाद्य विषयों से भिन्न विषयों का प्रतिपादन है तथा इनका भी है।

यथा ब्राह्मणग्रन्थेषु सामान्यप्रतिपाद्यविषयेभ्यो भिन्नविषयाणां प्रतिपादनं विद्यते तथा एतेषु अपि वर्तते।


अतः प्रकृतसूत्रेण तस्य दक्षिणशब्दस्य अन्तस्य अकारस्य आदेः अकारस्य च उदात्तत्वं विधीयते।

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದಿರುವ ಆ ದಕ್ಷಿಣ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಅಕಾರದ ಮತ್ತು ಆದಿ ಅಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯಿದೆ .


ಪಂಚಮೀ ತತ್ಪುರುಷದ "ಪಂಚಮೀ ಭಯೇನ" ಮತ್ತು "ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಕ್ತೇನ" ಇವು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.

पञ्चमीतत्पुरुष का "पञ्चमी भयेन"और "स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन" ये दो विधायक सूत्र हैं।


ಭಾಷೆಯ ಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.

भाषा की शुद्धि में व्याकरण की अपेक्षा होती ही है।


ಪುರುಷಸೂಕ್ತವು ಬಹಳ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.

पुरुषसूक्त अतीव महत्त्वपूर्ण है।


अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः इसका एक उदाहरण लिखिए।

ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರೋದಾತ್ತಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.


"ರಾಜಾಹಃ ಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಚ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

"राजाहःसखिभ्यष्टच्" इस सूत्र से टच् के प्रथमान्त की अनुवृत्ति होती है।


ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ತೃಜಕದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ "ತಾವತ್ ಅಪಾಂ ಸ್ರಷ್ಟಾ" ಇತ್ಯಾದಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಆದವು.

उदाहरण -इस सूत्र का तृजक से निषेध होने पर “तावत् अपां स्रष्टा" इत्यादि उदाहरण बना।


ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।


ಸಮಾಸದ ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳಿರುತ್ತವೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಗಳಿವೆ.

समास के कितने भेद होते हैं यहाँ बहुत सी विप्रतिपत्तियाँ हैं।


ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಣಣದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ೩೩ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

शतपथब्राह्मणेऽपि त्रयस्त्रिंशद्देवाः इति स्वीकृतम्।


डकार के स्थान में ळकार कब होता है?

ಡಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಳಕಾರವು ಯಾವಾಗಾಗುತ್ತದೆ?


यागों का सामान्य परिचय यागों के सामान्यतः पांच प्रकार देखे जाते हैं- होम, इष्टि, पशु, सोम, और सत्र।

ಯಾಗವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿವೆ - ಹೋಮ, ಇಷ್ಟಿ, ಪಶು, ಸೋಮ, ಸತ್ರ ಎಂದು.


कतमकठः यहाँ पर क्या समास है?

ಕತಮಕಠಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಮಾಸವಿದೆ?


6. कृधि इसका लौकिक रूप क्या है?

6. कृधि इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्।


तेन शतृप्रत्ययः उगित् अस्ति।

उससे शतृप्रत्यय उगित् है।


देवीं वाच॑म् इति।

’ದೇವೀಂ ವಾಚಮ್’ ಎಂದು ಉದಾಹರಣೆ.


42. प्रकरण प्रतिपाद्य अर्थ का प्रकरण के आदि में तथा अन्त में उपपादन उपक्रम तथा उपसंहार कहलाता है।

४२. प्रकरणप्रतिपाद्यस्य अर्थस्य प्रकरणस्य आदौ अन्ते च उपपादनम् उपक्रमोपसंहारौ इति।


"ನಜ್ಞ್" ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.

"नञ्" इति नञ्तत्पुरुषविधायकं सूत्रम्।


अस्मिन् प्रत्ययस्वराख्ये प्रकरणे प्रत्ययानां स्वरविषये संक्षेपेण किञ्चित् विवरणं कृतम्।

इस प्रत्यय स्वर के प्रकरण में प्रत्ययों के स्वर विषय में संक्षेप से कुछ विवरण किया है।


एवं सति येन मनोवृत्तिविशेषेण वेदान्तानुगुणयुक्तिभिः विरुद्धमतानां खण्डनं विधाय स्वमते दृढता सम्पाद्यते तदेव मननम् इति उच्यते।

ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಮನೋವೃತ್ತಿವಿಶೇಷದಿಂದ ವೇದಾಂತಾನುಗುಣಯುಕ್ತಿಗಳಿಂದ ವಿರುದ್ಧಮತಗಳ ಖಂಡನೆ ಮಾಡಿ ಸ್ವಮತದಲ್ಲಿ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನೇ ಮನನ ಎನ್ನುವರು.


यहाँ पर भी प्रत्यय ग्रहण करने पर तदन्ता: ग्राह्याः इस न्याय से तदन्तविधि में क्तान्त यह रूप होता है।

ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ತದಂತಾಃ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ ಎಂಬ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ತಾಂತ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


ಋಗ್ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿದೆ?

ऋङ्गन्त्रेषु कस्य प्राधान्यम्?


ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಚಾಕಾಲೇ ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.

अव्ययीभावे चाकाले इति सूत्रं व्याख्यात।


येन सप्तहोतृविशिष्टः अग्निष्टोमादियज्ञः सम्पाद्यते।

ಇದರಿಂದ ಏಳು ಹೋತೃಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಆದಿ ಯಜ್ಞಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.


कार्य के प्रति जो उपादान कारण है उन कारणों का जिसमें अपरोक्ष ज्ञान होता है तथा कार्य करने की इच्छा एवं कार्य करणानुकूल प्रयत्न जिसमें होता है वह कर्ता है।

ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಯಾವ ಉಪಾದಾನ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಕಾರಣಗಳ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಅಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವು ಇರುತ್ತದೆಯೋ , ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛೆ ಹಾಗೆಯೇ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಕರಣಾನುಕೂಲ ಪ್ರಯತ್ನವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಕರ್ತಾ ಆಗುತ್ತದೆ.


अत्र सूत्रे स्त्रियाम् (७/१) इति अधिकारः आगच्छति।

यहाँ सूत्र में स्त्रियाम् (7/1) यह अधिकार आ रहा है।


ಇದು ನಿಯಮವಾಗಿದೆ.


ಪಾಣಿನಿಯು ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಸ್ವರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

पाणिनि ने लौकिक व्याकरण करने पर स्वर आदि व्यवस्था की है।


एवमेव आसीत् प्रजापतेः तथा हिरण्यगर्भस्य पूजनीयता।

इस प्रकार प्रजापति तथा हिरण्यगर्भ की पूजनीयता थी।


अर्थात् विविध, बहुत प्रकार का यह है।

ಅಂದರೆ ವಿವಿಧ , ಬಹು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆಗಿದೆ.


अभ्यस्तानामादिः इस सूत्र का क्या अर्थ है?

"ಅಭ್ಯಸ್ತಾನಾಮಾದಿಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?


पीताम्बर इत्यत्र समस्यमानं पीतम् अम्बरं चेति पदद्वयम्।

पीताम्बर यहाँ समस्यमान पीतम् अम्बर दो पद हैं।


अदेवनार्थे अक्षशब्दस्य आदिः उदात्तः केन सूत्रेण ?

द्युत अर्थ को छोड़कर अक्ष शब्द का आदि उदात्त किस सूत्र से होता है?


ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪರಿಚಯವು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಆಗಿವೆ.

ब्राह्मणग्रन्थानां विस्तृतपरिचयः पूर्वमेव अभवत्।


20. “उपसर्जनं पूर्वम्” इस सूत्र का क्या अर्थ है?

೨೦. "ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಮ್" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?


ಅಸ್ಯ - ಯಜ್ಞದ , ಆಜ್ಯಂ - ಘೃತಂ, ವಸಂತಃ - ಋತುವೇ, ಆಸೀತ್ - ಇತ್ತು.

अस्य= यज्ञस्य, आज्यं= घृतम्, वसन्तः= ऋतुः एव, आसीत्= अभूत्।


ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ವಭಾವು ಯಾವ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ?

स्त्रियः स्वभावः कीदृशः।


ಮತ್ತು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಅಗ್ನಿ ಮನ್ಯೇ ಪಿತರಮಗ್ನಿಮಾಪಿಮಗ್ನಿ / ಭ್ರತರಂ ಸದಮಿತ್ ಸಖಾಯಮ್' ಎಂದು.

और कहा गया है - अग्नि मन्ये पितरमग्निमापिमग्नि / भ्रतरं सदमित् सखायम्' इति।


ಅನ್ಯ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಲುಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

अन्य विभक्तियाँ लुप्त हो जाती है।


೧೧. ನಿಗೃಹೀತ ಮನಸ್ಸಿನ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯು ಸಮಾಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

11.निगृहीत मन का श्रवणादि में तथा तदनुगुण विषय में समाधि समाधान है।


तेन अञः इत्यस्य अञन्तात् इत्यर्थः भवति।

ಅದರಿಂದ ಅಜ್ಞಃ ಅಜಂತಾತ್ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.


अयमिति शब्देन अत्र प्रत्यगात्मा अभिधीयते।

ಅಯಮ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.


ಅವಿದ್ಯಾಕಾಮಬೀಜವು ಎಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ.

अविद्याकामबीजं हि सर्वमेव कर्म|


'चिती संज्ञाने' इस ण्यन्तहोने से असुन्प्रत्यय हुआ।

'चिती संज्ञाने' अस्मात् ण्यन्ताद् असुन्प्रत्ययः।


ಇವುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

येन विना किमपि कार्यं कर्तुं न शक्यते।


ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ , ಕರ್ಷಃ ಮತ್ತು  ದಾಯಃ .

अस्य उदाहरणं भवति कर्षः इति, दायः इति च।


ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

तिङतिङ: इस सूत्र से तिङ् इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।


प्लावनोत्तरं मनुः येन वर्त्मना अवततार तत् वर्त्म अद्यापि मनोरवसर्पणम् इति आयख्यायते।

ಪ್ರವಾಹದ ನಂತರ ಮನು ಯಾವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶರಣಾದನೋ ಅದನ್ನು ಈಗಲು ಮಾನಸ ಸರೋವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.


कौषितकी उपनिषद् कस्यारण्यकस्य कं कम् अध्यायं अभिव्याप्य आख्यायते?

ಕೌಷೀತಕೀ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಾಪಿಸಿ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?


य उ त्रिधातुं पृथिवीमुत द्या-मेकों दाधार भुव॑नानि विश्वा॥

य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्या- मेको दाधार भुव॑नानि विश्वा॥ ४।॥।


ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವೇದಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವು ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

अस्मिन् परिच्छेदे अस्माकम् आलोच्यविषयः वेदप्रामाण्यम् इति।


ततः नुमागमे अनुबन्धलोपे च सति भवन्ती इति रूपं सिध्यति।

ಇದರ ನಂತರ ನುಮಾಗಮವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಅನುಬಂಧಲೋಪವಾದಾಗ ಭವಂತೀ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.


वह सुख द्वारा अत्यधिक आनन्द का अनुभव नहीं करता है, तथा दुख से भी अत्यधिक दुःखी नहीं होता है।

सः सुखेन अत्यधिकम् आनन्दम् न अनुभवति, दुःखेन अपि दुःखितः न भवति।


वेदाङ्ग ज्योतिष शास्त्र के कर्त्ता कौन है?

ವೇದಾಂಗ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕರ್ತಾ ಯಾರು?


विना छन्दोज्ञानं यः वेदाऽध्यन-यजन-याजनादि-कार्याणि करोति तस्य तानि सर्वाणि फलप्रदायकानि कार्याणि न भवन्ति।

ಛಂದಸ್ಸಿನ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ವೇದಾಧ್ಯಯನ-ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿ-ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಯಾವ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ.


वैदिकर्षेः प्रतिभा उषादेव्याः चरित्रचित्रणे सर्वथा एव कुशला।

वैदिक ऋषि की प्रतिभा उषादेवी के चरित्र चित्रण में सभी रूप से कुशल ही है।


इस सूत्र में दो पद हैं, चादयः, अनुदात्ता: इति।

अस्मिनि सूत्रे द्वे पदे स्तः, चादयः अनुदात्ताः इति।


ಹೇಗೆ ಅಗ್ನಿಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

जैसे अग्निसूक्त में अग्नि की स्तुति की गई वैसे ही इन्द्रसूक्त में भी इन्द्र के महत्व का वर्णन किया गया है।


दुर्मदः - दुष्टः मदः यस्य सः इति बहुव्रीहिसमासः।

ದುರ್ಮದಃ - ದುಷ್ಟಃ ಮದಃ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಿದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಧಿಯಂತೆಯೇ ವೇದವೇದಾಂಗಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

अतो विधिवदेव वेदवेदाङ्गाध्ययनं कर्तव्यम्।


ईदृग्वस्त्वात्मिकाहं यं कामये यं पुरुषं रक्षितुमहं वाञ्छामि तं तं पुरुषमुग्रं कृणोमि।

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ನನ್ನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಆ ಪುರುಷನ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಅವನನ್ನು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ.


ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ದೇವ ಇಂದ್ರ ಆದಿ ಅಸುರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲುವ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೀನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಫಲವನ್ನು ನೀಡು.

व्याख्या - देव इन्द्र आदि ने असुरो के विषय में मारने का निश्चय किया उसी प्रकार तुम भी भक्तो को मनचाह फल प्रदान करो।


सभी देवों में यह इन्द्र सर्व श्रेष्ठ है।

ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಈ ಇಂದ್ರನು ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ.


एवं यः अग्निः तम् अहं स्तौमि।

इस प्रकार की जो अग्नि है उसकी में स्तुति करता हूँ।


अतः प्रकृत सूत्र से तुल्यश्वेतः यहाँ समस्त पद का तुल्य यह पद आद्युदात्त है।

अतः प्रकृतसूत्रे तुल्यश्वेतः इति समस्तपदस्य तुल्य इति पदम् आद्युदात्तं भवति।


स्य मन्त्रस्य अयम् अर्थः - हे प्रकाशमयि उषे!

ಈ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥ-ಹೇ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಉಷಾ ದೇವಿ!


समसनं नाम बहूनां पदानां मेलनेन एकपदीभवनम्।

ಸಮಸನಂ ಎಂದರೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಆಗುವ ಏಕಪದ.


उसकी बुद्धि को ऋषि के मति के समान बना देती हूँ।

तमेव  ऋषिमतीन्द्रियार्थदर्शिनं करोमि।


फिर उसी मन से चन्द्रमा, चक्षु से सूर्य, मुख से इन्द्र और अग्नि, कर्ण से वायु और प्राण उत्पन्न हुए।

ಮತ್ತು ಅದೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರ, ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯ, ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ, ಕರ್ಣದಿಂದ ವಾಯು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.


उदाहरणम् - अत्रोदाहरणं तावत् पापनापितः इति ।

ಉದಾಹರಣೆ - ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಪಾಪಾನಾಪಿತಃ.


ದುಃಖದ ಕಾರಣ ಅಧರ್ಮ

दु:ख का कारण अधर्म होता है।


उसके अभाव पक्ष में अन्तस्य इसके स्य - इसके अकार को उदात्त स्वर होता है।

ಅದು ಆಗದೇ ಇದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ’ಸ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.


प्रकारान्तरस्थानां च साक्षादेव वा प्रामाण्यं सिद्धं।

ಪ್ರಕಾರಾಂತರ ಸ್ಥಾನಗಳ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಣದಿಂದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯಿಂದ ವಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

चित्त का चाञ्चल्य ही विक्षेप बन जाता है।


ವ್ಯಾಕರಣವೇ ವೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ವೇದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಉಪದೇಶವಾದ ಪದ ಸ್ವರೂಪವು ಪಾತಿಪದಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಥನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ, ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಕರಣವೆಂದರೆ ವೇದಾಂಗದ ನಿತಾಂತವೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ.

व्याकरण ही वेदों का रक्षक है, वेदार्थ के जानने में सहायक है, और भी प्रकृति प्रत्यय उपदेश के पद स्वरूप का प्रतिपादक है, उससे अर्थ निर्णायक साधनों में सबसे श्रेष्ठ साधन होने से उसका प्रयोग होता है, इस कारण से ही व्याकरण नाम वेदाङ्ग नितान्त ही प्रसिद्ध है, और वेदाङऱों में श्रेष्ठ स्थान को सुशोभित करता है।


ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಆಖ್ಯಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.

और यहाँ विभिन्न स्थलों में अत्यन्त आकर्षक आख्यान भी प्राप्त होते हैं।


उससे यह आरण्यक यास्क से पूर्ववर्ति माना जाता है।

ಅದರಿಂದ ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾಸ್ಕನಿಗಿಂತ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


अग्नि को उपलक्षित करके समस्त भूतपदार्थ उत्पन्न करने के बाद गर्भ से उत्पन्न प्रजापति ने धारण किया।

अग्न्युपलक्षितं सर्व वियदादिभूतजातं जनयन्तीः जनयन्त्यः तदर्थं गर्भं हिरण्मयाण्डस्य गर्भभूतं प्रजापतिं दधानाः धारयन्त्यः ।


ಆಮಂತ್ರಿತ ಎಂಬುದು ಪದ ಎಂಬುವುದರ ವಿಶೇಷಣ.

आमन्त्रितम् इति पदस्य विशेषणम्।


अनुदात्तः इति च प्रथमैकवचनान्तं पदम्।

ಅನುದಾತ್ತ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.


द्विपदात्मकमिदं सूत्रम्।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.


ಸ್ತೋಕಾತ್ ಮುಕ್ತಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತಃ ಇದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

स्तोकात् मुक्तः इस विग्रह में समास में स्तोकान्मुक्तः एक उदाहरण है।


उदाहरणम् - स्तोकान्मुक्तः इत्यत्रोदाहरणम्।

ಉದಾಹರಣೆ - ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತಃ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.


आस्-धातु से आत्मनेपद लट्-लकार मध्यमपुरुषद्विवचन में।

आस्-धातोः आत्मनेपदे लट्-लकारे मध्यमपुरुषद्विवचने।


अत्र यदि अभि इत्युपसर्ग स्यात् तर्हि प्रकृतसूत्रेण तत्र न तस्य अभ्युसर्गस्य आद्युदात्तत्वम्।

यहाँ यदि अभि यह उपसर्ग हो तो प्रकृत सूत्र से वहाँ उस अभि उपसर्ग को आदि उदात्त नहीं होता है।


किञ्च दूरस्थद्युलोकं मदीयशरीरेण अहं स्पृशामि।

और दूरस्थ द्युलोक का मेरे शरीर के साथ में स्पृश करती हूँ।


पाँच वायु आकाशादियों के रजांशों से मिलकर के उत्पन्न होते है।

ಐದು ವಾಯುಗಳು ಆಕಾಶಾದಿಗಳ ರಜೋ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸೇರಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.


"ಏಕದೇಶವಿಕೃತ ನ್ಯಾಯ" ಇದರಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಆಗುವುದರಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಔ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಸು ಆದಾಗ "ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸದ ಅವ್ಯಯಸಂಜ್ಞವಾದಾಗ "ಅವ್ಯಯದಾಪ್ಸುಪಃ" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಬಾಧಿಸಿ"ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸು ಇದಕ್ಕೆ ಅಮಾದೇಶವಾದಾಗ "ಅಮಿ ಪೂರ್ವಃ" . ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಅಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವರೂಪ ಏಕಾದೇಶವಾದಾಗ ಉಪಕೃಷ್ಣಮ್ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

"एकदेशविकृतन्यायेन" तस्य प्रातिपदिकत्वात् ततः प्रथमैकवचने सौ उपकृष्ण सु इति जाते, "अव्ययीभावश्च" इत्यनेन समासस्य अव्ययसंज्ञायाम्, "अव्ययादाप्सुपः" इत्यनेन सुब्लुकि प्राप्ते तं प्रबाध्य "नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः" इत्यनेन सूत्रेण सोरमादेशे "अमि पूर्वः" इत्यनेन अकारद्वयस्य स्थाने पूर्वरूपे एकादेशे उपकृष्णम् इति प्रयोगः सिध्यति।


बलदाः बलस्य च दाता शोधयिता वा।

ಬಲದಾ ಬಲವನ್ನು ಕೊಡುವವರು ಅಥವಾ ಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವರು.


अठारह सौ से भी अधिक।

ನೂರೆಂಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ.


उससे “चतुर्थ्यन्तवाच्य को उस तद्वाची और अर्थादि सुबन्तों के द्वारा और सुबन्त को विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है यही अर्थ प्राप्त होता है।

तस्मात् "चतुर्थ्यन्तवाच्यं यत् तद्वाचिना अर्थादिसुबन्तैश्च चतुर्थ्यन्तं सुबन्तं विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति इत्यर्थो लभ्यते।


ಹಾಗೆಯೇ ಗತ್ಯರ್ಥವಾದ ಲೋಟ್ ನಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಯಾವ ಲೋಡಂತ ತಿಙಂತ ಪದವಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

इस प्रकार गत्ति अर्थ वाले लोट् से युक्त जो लोडन्त तिङन्त पद है, उसको अनुदात्त नहीं होता यह सूत्र अर्थ होता है।


तत्र लौकिकं वैदिकम् उभयविधम् अपि व्याकरणम् आम्नातम्।

ಆ ಲೌಕಿಕ ವೈದಿಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ವ್ಯಾಕರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


वो कभी पुरुषरूप से, कभी हिरण्यगर्भ रूप से कभी प्रजापतिरूप से और कभी ब्रह्मरूप में सुशोभित होता है।

सः कदाचित् पुरुषरूपेण, कदाचित् हिरण्यगर्भरूपेण कदाचित् प्रजापतिरूपेण कदाचिच्च ब्रह्मरूपेण विराजते।


प्राप्त करता है।


ಈಶಾನಃ - ಈಶ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

ईशानः - ईश्-धातु से शानच प्रत्यय होने पर प्रथमा एकवचन में ईशन यह रूप बनता है।


तत्र याजुषज्यौतिषस्य प्रामाणिकं भाष्यद्वयम् अपि प्राप्यते, एकं सोमाकरविरचितं प्राचीनम्, द्वितीयं सुधाकरद्विवेदीकृतं नवीनम्।

ಅಲ್ಲಿ ಯಾಜುಜ್ಯೋತಿಷದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಷ್ಯಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಸೋಮಾಕರರ ದ್ವಾರ ರಚಿತವಾದ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ , ಮತ್ತು ಸುಧಾಕರ ದ್ವಿವೇದಿ ದ್ವಾರಾ ನವೀನವಾಗಿದೆ.


आभीक्ष्ण्ये उदाहरणं तावत् पचति पचति गोत्रम् इति सूत्रस्य अस्य द्वे उदाहरणे।

आभीक्ष्ण्य में उदाहरण है - पचति पचति गोत्रम् इस सूत्र के दो उदाहरण है।


संहिता ब्राह्मण के मध्य में महान भेद है।

ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಭೇದವಿದೆ.


ख) सूक्ष्मभूतानां रजोंऽशेभ्यः।

ಖ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳ ರಜೋ ಗುಣಗಳಿಂದ


ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟ ಭಾಸ್ಕರರ ಮತವೇನು?

ब्राह्मण ग्रन्थ विषय पर भट्टभास्कर का क्या मत है?


एवञ्च पर्जन्यसूक्ते पर्जन्यदेवस्य बहूनि माहात्म्यानि ज्ञायन्ते।

ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಅನೇಕ ಮಹತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಸಾಮವೇದದ ಎರಡು ಅನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಾಗಳು ಇವೆ - (೧೭) ಗೌತಮೀ ಮತ್ತು (೧೮) ಲೋಮೇಶಿ ಶಿಕ್ಷಾ ಎಂದು.

सामवेद की दो दूसरी भी शिक्षा (१७) गौतमी (१८) और लोमेशी शिक्षा।


ನ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯ ಪದ , ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

न यह अव्ययपद है, अनुदात्तम् इस प्रथमा एकवचनान्त पद इन दो की अनुवृति है।


अवयवभूत पदों का अर्थ से अलग भिन्न अर्थ कहा जाता है, प्रतिपादित किया जाता है उससे ही परार्थाभिद्यान कहलाता है।

अवयवभूतानाम् पदानाम् अर्थेभ्यः परः भिन्नः अर्थः अभिधीयते प्रतिपाद्यते येन तत् परार्थाभिधानम्।


मन्त्र भाग ही संहिता शब्द से प्रयोग किया जाता है।

ಮಂತ್ರ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಹಿತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.


१. महावाक्यं नाम किम्?

೧. ಮಹಾವಾಕ್ಯ ಎಂದರೇನು ?


"ಕುಗತಿಪ್ರಾದಯಃ" ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ.

“कुगति प्रादयः'' यह प्रथमा बहुवचनान्त पद है।


अध्वरों का राक्षसों द्वारा किया गया हिंसारहित यज्ञों का गायों का रक्षक, सृष्टि का अपरिवर्तनशील विधान सत्य का अवश्य कर्मफल बार-बार प्रकाशित होता है।

ಅಧ್ವರರ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಹಿಂಸಾರಹಿತ ಯಜ್ಞಗಳ ಗೋವುಗಳ ರಕ್ಷಕ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಪರಿವರ್ತನಶೀಲ ವಿಧಾನ ಸತ್ಯದ ಅವಶ್ಯ ಕರ್ಮಫಲವು ಬಾರಿ ಬಾರಿ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.


दर्शशब्दस्य कोऽर्थः ?

दर्श शब्द का क्या अर्थ है?


"ಕರ್ಷಾತ್ವತಃ" ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಕರ್ಷಶ್ಚ ಆತ್ವತಶ್ಚ' ಎಂದು ವಿಗ್ರಹವು.

कर्षात्वतः इत्यत्र कर्षश्च आत्वतश्च इति विग्रह।


ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ - "ನಾನ್ಯೋsತೋsಸ್ತಿ ದ್ರಷ್ಟಾ" (೩.-೭.೨೩)

बृहदारण्यकोपनिषद् में कहा गया हैं कि -“ नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा” (3-7-23) इस प्रकार से।


भाषाविज्ञान दृष्टि से भी इसकी वैज्ञानिकता अक्षुण्ण ही है।

भाषाविज्ञानदृष्ट्या अपि अस्य वैज्ञानिकता अक्षुण्णा एव अस्ति।


तर्हि मोक्षस्य किं  साधनम् ।

तो मोक्ष का साधन क्या है।


ಹಾಗೆಯೇ ತತ್ವಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳ ಮತ್ತು ವಿರುದ್ದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಲಕ್ಷಣದ ಅವಿರುದ್ಧ ಅಖಂಡ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

तथैव तत्त्वमसि इत्यत्र अपरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टांशस्य परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादिविशिष्टांशस्य च विरुद्धांशस्य परित्यागं कृत्वा लक्षणया अविरुद्धाखण्डैकचैतन्यमात्रं बोधयति।


ಸಪ್ತದಶಾವಯವೋಪೇತವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರವನ್ನು ಅಧಿಕರಿಸಿ ಮುಂಚೆಯೇ ವಿಚಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.

सप्तदशावयवोपेतं सूक्ष्मशरीरमधिकृत्य पूर्वं विचारितम्।


"एकदेशविकृतन्यायेन" तस्य प्रातिपदिकत्वात् ततः प्रथमैकवचने सौ उपकृष्ण सु इति जाते, "अव्ययीभावश्च" इत्यनेन समासस्य अव्ययसंज्ञायाम्, "अव्ययादाप्सुपः" इत्यनेन सुब्लुकि प्राप्ते तं प्रबाध्य "नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः" इत्यनेन सूत्रेण सोरमादेशे "अमि पूर्वः" इत्यनेन अकारद्वयस्य स्थाने पूर्वरूपे एकादेशे उपकृष्णम् इति प्रयोगः सिध्यति।

“एकदेशविकृत न्याय” से उसका प्रातिपदिक होने के बाद प्रथमा एकवचन में सौ उपकृष्ण सु होने पर “अव्ययीभावश्च “  इससे समास की अव्ययसंज्ञा होने पर “ अव्यथादाप्सुपः'' इससे सुप् का लोप होने पर उसको बाधकर “नाव्ययी भावादन्तोऽम्त्वपञ्चम्याः'' इस सूत्र से सु को अमादेश होने पर “अमि पूर्वः”' सूत्र द्वारा दो अकार के स्थान पर पूर्वरूप एकादेश होने पर उपकृष्णम् प्रयोग सिद्ध होता है।


एवं सूत्र का अर्थ होता है-'“ ऋगाद्यत्त समास का अप्रत्यय अन्तावय होता है किन्तु अक्षशब्द विषय में धुरन्त धू अन्त वाले जो उससे नहीं होता है।

एवं सूत्रार्थो भवति - "ऋगाद्यन्तस्य समासस्य अप्रत्ययः अन्तावयवः भवति, परन्तु अक्षशब्दविषये धुरन्तः यः तस्मान्न भवति इति।


ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಮಂತ್ರ ರೂಪ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೂಪ.

द्विविधः, मन्त्ररूपो ब्राह्मणरूपश्चेति।


ಅಚೋ ಞಿಣಿತಿ ಇದರಿಂದ ಅಚಃ ಞಿಣಿತಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

"अचो ञ्णिति" इत्यस्मात् सूत्राद् अचः ञ्णिति इति पदद्वयमनुवर्तते ।


तथाहि आम्नातं- “स जात एवारोदीत् तद्रुद्रस्य रुद्रत्वम्” इति।

और कहा भी है - “स जात एवारोदीत् तद्रुद्रस्य रुद्रत्वम्” इति।


स्त्रिय स्वभाव से ही इस प्रकार की होती हैं।

स्त्रियः स्वभावः एवायं भवति।


ಹೇಗೆ ಚತುರ ಸಾರಥಿಯು ಲಗಾಮಿನಿಂದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಹಾಗೆ.

जैसे चतुर सारथि लगाम से घोड़ो को इधर उधर अपने वश में चलाता है।


अतः तत्रापि उदात्तविधानाय अस्य सूत्रस्य प्रवर्तनम्।

अतः वहाँ पर भी उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।


एतयोः संहिताब्राह्मणयोः विषये अत्र अधिकतया ज्ञास्यति।

ಇವುಗಳ ಸಂಹಿತಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ  ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ.


इस अर्थ में निरुक्त में कहा गया - 'मृगो न भीम: कुचरो गिरिष्ठाः'।

ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿರುಕ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ- " ಮೃಗೋ ನ ಭೀಮ: ಕುಚರೋ ಗಿರಿಷ್ಠಾಃ.


बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम् इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम् इन दो पदों की यहाँ अनुवृति आती है।

बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम् इति सूत्रात् प्रकृत्या इति, पूर्वपदम् इति च पदद्वयम् अनुवर्तते।


“किमः क्षेपे” इस सूत्र का क्या अर्थ है?

"ಕಿಮಃ ಕ್ಷೇಪೆ" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು ?


ಹೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದು?

होमयाग में किस समय आहुति दी जाती है?


अत एव धातोरस्य इदित्त्वात् अङ्गेर्नलोपश्च इति सूत्रेण अगिधातोः परं प्रकृतसूत्रेण निप्रत्यये अग् नि इति स्थिते सर्वसंयोगे अग्नि इति स्थिते शब्दस्वरूपस्य कृदन्तत्वात् कृत्तद्धितसमासाश्च इत्यनेन तस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां ततश्च ङ्याप्प्रातिपदिकात्, प्रत्ययः परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप् इति सूत्रेण खले कपोतन्यायेन एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु प्रथमैकवचनविवक्षायां सुप्रत्यये अनुनासिकत्वेन पाणिनीयैः प्रतिज्ञातस्य उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिकः इत् इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण इत्संज्ञकस्य उकारस्य लोपे अग्नि स् इति स्थिते संयोगे निष्पन्नस्य अग्निस् इति शब्दस्वरूपस्य सुबन्तत्वात् तदन्तस्य सकारस्य स्थाने ससजुषोः रुः इति आदेशे रोः उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिक इत् इति इत्संज्ञायां लोपे च कृते अग्नि र् इति स्थिते रेफोच्चारणात् परस्य वर्णाभावस्य विरामोऽवसानम् इति सूत्रेण अवसानसंज्ञायां तत्परकत्वात् पूर्वस्य रेफस्य स्थाने खरवसानयोर्विसर्जनीयः इति सूत्रेण रेफस्य स्थाने विसर्गे अग्निः इति सुबन्तं रूपं सिद्ध्यति।

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಧಾತುವು ಇದಿತ್ ಆಗುವುದರಿಂದ ಅಂಗೇರ್ನಲೋಪಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಗಿ ಧಾತುಇನ ನಂತರವಿರುವ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ ನಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಕೃದಂತ ಆಗುವುದರಿಂದ ಕೃತ್ತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಇದರಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿರುವಾಗ ,ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ , ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪರಶ್ಚ ಇದರಿಂದ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನದಿಂದ ಸು ಔ ಜಸ್ , ಅಮ್ ಔಟ್ ಶಸ್,ಟಾ ಭ್ಯಾಂ ಭಿಸ್ ,ಜ್ಞೆ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸಿ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸ್ ಓಸ್ ಆಮ್ ,ಜ್ಞಿ ಓಸ್ ಸುಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಖಲೆ ಕಪೋತನ್ಯಾಯೇನ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಿಂದ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅನುನಾಸಿಕವಾಗುವ ಕಾರಣ  ಪಾಣಿನೀಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆ ಉ ಕಾರದ ಉಪದೇಶೆಜನುನಾಸಿಕಃ ಇತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುವುದರಿಂದ  ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಕ ಉ ಕಾರದ ಲೋಪವಾಗುವ ಕಾರಣ ಅಗ್ನಿ ಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಸ್ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಸುಬಂತವಾಗುವುದರಿಂದ ಆ ಸಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಸಝುಷೋ ರುಃ ಇದರಿಂದ ಆದೇಶವಾದಾಗ ರು ಇದರ ಉಕಾರದ ಉಪದೇಶೆಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್ ಇದರಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ ಲೋಪ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ರ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರೆಫ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ವರ್ಣದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ವಿರಾಮೋವಸಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವಸಾನ ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಅದರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖರವಸಾನಯೋರ್ವಿಸರ್ಜನೀಯಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ನಿಃ ಈ ಸುಬಂತ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .


नहीं है जिसमें अतिवृत्ति यही अनतिवृत्ति है।

ಇಲ್ಲಿ ಅತಿವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲ ಆದರೆ  ಅನತಿವೃತ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ.


ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಗಳ ಕರ್ಮಸ್ವರೂಪಾವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಅನಾಯಾಸದುಃಖಮಾತ್ರದಿಂದ ಉಪಕ್ಷಯವಾದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ಮಹಾಫಲತ್ವದ ಕಾಮ್ಯಗಳ ಅಂಗೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಾದ್ಯಾಧಿಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಇದು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

अग्निहोत्रादि के ही कर्मस्वरूपाविशेष में नित्यों का अनुष्ठानायासदुःमात्र से उपक्षय, काम्यों का स्वर्गादि महाफलत्व अंगीकार करने पर इनकी कर्तव्यताधिक्य के असत् होने से ये कभी भी उपपद्य हो सकते है।


ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ- ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಂತದ ನಂತರವಿರುವ ನಾಮಃ ಈ ಶಬ್ದವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

यहाँ यह सूत्र का अर्थ होता है - छन्द में ङ्यन्त से परे नाम को उदात्त होता है।


सरलार्थः - यदा अहं ( कितवः ) चिन्तयामि यत् अक्षैः सह न क्रीडिष्यामीति तदा मित्रकितवेभ्यः स्वं गोपयामि । परन्तु यदा अक्षाः इरिणे निक्षिप्ताः भवन्ति तदा अहं ( कितवः ) व्यभिचारिणी स्त्री इव गच्छामि ।

सरलार्थ - जब मैं निश्चय कर लेता हूँ की जुआ नही खेलूंगा, तब मैं आए हुए जुआरी मित्रो का त्याग देता हूँ, किन्तु जब जुआ खेलने के तख्ते पर फेके हुए पीले रंग के पासों को शब्द करते हुए देखता हूँ, तो मैं उस स्थान की तरफ चला जाता हूँ जैसे व्याभिचारिणी स्त्री संकेत स्थान पर पहुँच जाती है।


अस्य निरुद्ध्यमानत्वं प्रसिद्धमस्ति।

इसका निरुध्यमानत्व प्रसिद्ध है।


असम्भावना प्रमाणगता प्रमेयगता च भवति।

ಅಸಂಭಾವನೆಯು ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಮೇಯಗಳಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸುವಂಥವುಗಳಾಗಿದೆ.


यहाँ पदों का अन्वय इस प्रकार है - ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रेद्युभ्यः असर्वनामस्थाना विभक्तिः उदात्ता इति।

ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ - ಊಡಿದಂಪದಾದ್ಯಪುಪ್ಪುಮ್ರೇದ್ಯುಭ್ಯಃ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನಾ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಉದಾತ್ತ ಎಂದು .


तेन तस्य उपरि तदुपरि इत्यादौ समासः दुर्वारः।

ಅದರಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ದುರ್ವಾರವಾಗುತ್ತದೆ.


ಈ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ದೇವರಾಜಯಜ್ವಾ ಇವರ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪಾಠಾಂತರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಪಲಬ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

उल्लेखोऽयं देवराजयज्वनः भाष्ये अपि किञ्चित् पाठान्तरेण समुपलब्धः भवति।


श्रेणिकृताः इत्यत्र कः समासः स्वीक्रियते चेत् पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं भवति?

श्रेणिकृताः यहाँ पर कौन सा समास स्वीकार करते है, तो पूर्वपद को प्रकृति स्वर होता है?


क्योंकि श्रुतियों में कहा है तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय' (श्वे. उ. 3.क्र) इस प्रकार से उस विद्या के उसको जाने बिना और कोई मार्ग हैं को नहीं इस प्रकार से श्रुति ने कहा है।

“तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय (श्वे. उ. ३.८) इति विद्याया अन्यः पन्थाः मोक्षाय न विद्यते इति श्रुतेः।


ಆದರೆ "ವೃದ್ಧೋ ಯೂನಾ ತಲ್ಲಕ್ಷಣಶ್ಚೇದೇವ ವಿಶೇಷಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ಸಹ’ ಎಂಬ ಪದವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಕೂಡ ತೃತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ಅಗುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ ಇಲ್ಲೂ ಕೂಡ ’ಉದಾತ್ತೇನ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಹಶಬ್ದದ ಯೋಗದಿಂದ ತೃತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

किन्तु यथा 'वृद्धो यूना तल्लक्षणश्चेदेव विशेषः' इति सूत्रे यूना इत्यत्र सहशब्दं विनापि तृतीया भवति तद्वत् अत्रापि उदात्तेन इत्यत्र सहयोगात् तृतीया अस्ति।


सः प्रेम्णः परमोपासकः महान् भावुकः सौन्दर्यप्रियेषु शिरोमणिः च वर्तते।

वह प्रेम का परम उपासक महान भावुक और सौन्दर्य प्रियों में शिरोमणि है।


वरुण के विषय में शुनःशेप ऋषि का यह प्रसिद्ध मन्त्र है - “निषाद धृतव्रतो वरुणः पस्त्यास्वा।

वरुणस्य विषये शुनःशेप-ऋषेः अयं प्रख्यातः मन्त्रः वर्तते -'निषाद धृतव्रतो वरुणः पस्त्यास्वा।


ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ- ತಿಸೃಶಬ್ದದ ನಂತರವಿರುವ ಜಸ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

इस प्रकार यहाँ सूत्र का अर्थ है - तिसृ शब्द से परे जस का अन्त स्वर उदात्त हो।


मित्रावरुण का सम्बन्ध किसके साथ हे?

ಮಿತ್ರಾವರುಣದ ಸಂಬಂಧವು ಯಾವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದೆ?