वैदिक युग में ही सोमलता दुष्प्रा्य थी।

ವೈದಿಕಯುಗದಲ್ಲೇ ಸೋಮರಸವು ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯವಾಗಿತ್ತು.


सरलार्थः- यदा देवाः पुरुषरूपहविषा यज्ञं सम्पादितवन्तः तदा वसन्तर्तुः यज्ञस्य घृतमासीत्, ग्रीष्मर्तुः इध्मः आसीत्, शरदृतुः हविरासीत्।

सरलार्थः - जब देवताओं ने पुरुष रूप मानसिक यज्ञ को हवि द्वारा सम्पादित किया तब उस यज्ञ में वसन्त ऋतु यज्ञ का घृत, ग्रीष्म ऋतु समिधा तथा शर ऋतु हवि के रूप में थी।


इसी प्रकार से शरीर का भी दर्शन तथा स्पर्श होता है।

एवं शरीरस्यापि स्पष्टं दर्शनमस्ति स्पर्शनञ्च।


तेनात्र एकस्मिन् पक्षे आदिः उदात्तः अपरस्मिन् पक्षे अन्तः उदात्तः इति पर्यायेण अत्र विधानं न भविष्यति अपि च युगपदेव आदौ अन्ते च उदात्तस्वरस्य विधानं भविष्यति।

उससे यहाँ एक पक्ष में आदि उदात्त अन्य पक्ष में अन्त उदात्त का क्रम से यहाँ विधान नहीं होगा, और भी युगपत से ही आदि और अन्त में उदात्त स्वर का विधान होगा।


अव्ययी भाव समास-जिस समास में प्राय: पूर्व पदार्थ प्रधान होता है अव्ययी भाव समास कहा जाता है।

अव्ययीभावः - प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधानः अव्ययीभावः।


ಕರ್ಮದಿಂದ ಕರ್ಮನಾಶ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

कर्मणा कर्मनाशः क्रियते।


ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.

अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्तम यह लाभ है।


26. निर्वकल्पक समाधि में तथा असम्प्रज्ञात समाधि का क्या भेद होता है?

२६. निर्विकल्पकसमाधेः असम्प्रज्ञातसमाधेश्च को भेदः?


तथाहि तेन उच्यते- “निदिध्यासनं ब्रह्मसाक्षात्कारे साक्षात्कारणम्” इति।

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹೇಳಿದೆ - "ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಂ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಣಮ್" ಎಂದು.


ಮತ್ತು ವಿಧಿ ಬೋಧಕ ವಾಕ್ಯದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಜ್ಞೆಯಿದೆ.

विधिबोधकवाक्यस्य च ब्राह्मणसंज्ञा।


फिर उससे वायव्य और आरण्य पशु उत्पादित हुए।

ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ಆರಣ್ಯ ಪಶುವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.


अत्र कालशब्देन कालवाचकस्य शब्दस्य ग्रहणं भवति।

यहाँ काल शब्द से कालवाचक शब्दों का ग्रहण होता है।


आरण्यक का मुख्य प्रतिपाद्य विषय केवल यज्ञ ही नहीं, अपितु यज्ञ, याग आदि के अन्दर विद्यमान आध्यात्मिक तथ्य की विवेचना भी है।

आरण्यकस्य मुख्यप्रतिपाद्यविषयः न केवलं यज्ञः, अपि तु यज्ञ-यागाद्यभ्यन्तरे विद्यमानस्य आध्यात्मिकतथ्यस्य मीमांसापि अस्ति।


अत्र प्राक् इति पदं द्विः आवर्तते।

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕ್ ಪದವು ಎರಡು ಬಾರಿ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.


ಈ ವಿಷಯಗಳ ಭೋಗದಿಂದಲೇ ಜಂತುಗಳು ಅತ್ಮಸುಖವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ.

एतेषां विषयाणां भोगेन एव जन्तुः आत्मानं सुखिनं मन्यते।


(ವಿ. ಚೂ. ) ಜಾಗೃತಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಶರೀರದ ತೋರಿಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರದ ತೋರಿಕೆಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

(वि.चू. १७३) जाग्रति स्थूलशरीरस्य भानं स्पष्टमस्ति स्वप्ने सूक्ष्मशरीरस्य भानञ्च स्पष्टमस्ति।


हन्-धातोः कर्मणि क्तप्रत्यये हतः इति रूपम्।

ಹನ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕರ್ಮಣಿಯ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


ಇಲ್ಲಿ ದ್ಯುತ್ಯರ್ಥಕವಾದ ಕಾಂತ್ಯರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

अत्र द्युत्यर्थकः कान्त्यर्थो वा गृहीतः।


मोक्ष मार्ग के प्रथम सोपान में अध्यारोपकाल में वस्तुस्थिति समझ में नहीं आती है।

मोक्षमार्गस्य प्रथमसोपाने अध्यारोपकाले वस्तुस्थितिः नावगम्यते।


"ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯೋಪೋತ್ತಮಂ ಚ" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ 'ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯ' ಎಂಬ ಪದಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ.

स्यान्तस्योपोत्तमं च इति वार्तिके स्यान्तस्य इति पदग्रहणात्।


ದೇವತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು - ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ 'ಅಸುರ'ರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

देवता में आया वैशिष्ट्य ऋग्वेद में ही देवता प्राणशाली होने से असुर ऐसा कहा।


ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸದ ಮಹಾಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.

अतः वेदान्त अचार्यो के द्वारा निदिध्यासन महान यत्न के द्वारा प्रतिपादित किया जाता है।


ಅದು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಗೋವುಗಳಾಗುತ್ತದೆ.

उस कृषि से गाय होती है।


और यह पद पूर्व में वर्तमान देवी: इस पद के साथ समान विभक्ति और उसका विशेषण है।

इदं च पदं पूर्ववर्तिना देवी: इति पदेन सह समानविभक्तिकं तस्य विशेषणं च वर्तते।


एवं सूत्रार्थो भवति - "अधिकरणवाची यः क्तप्रत्ययः, तदन्तेन षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति" इति।

और सूत्र का अर्थ होता है “ अधिकरणवाची जो क्त प्रत्यय, उससे षष्ठयन्त सुबन्त का समास नहीं होता है।


೧೯. ಅನ್ನಮಯ ಕೋಶವೆಂದರೆ ಏನು?

19. अन्नमय कोश क्या है?


“नेति नेति” (बृह.उ-४.४.२२), “अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययम्” (कठोपनिषत्-१.३.१५),“अस्थूलमनण्वहृस्वर्मस्दीर्घम्” (बृह.उ-३.८.८) चेत्येवं सर्वासु उपनिषत्सु ज्ञेयवस्तुनः ब्रह्मणः वागगोचरत्वादशेषविशेषप्रतिषेधद्वारेण निर्विशेषत्वं भणितम्।

"ನೇತಿ ನೇತಿ" (ಬೃಹ. ಉ -೪.೪.೨೨) "ಅಶಬ್ದಮಸ್ಪರ್ಶಮರೂಪಮವ್ಯಯ" (ಕಥೋಪನಿಶತ್ - ೧.೩.೧೫) "ಅಸ್ಥೂಲಮನಣ್ವಹೃಸ್ವರ್ಮಸ್ದೀರ್ಘಮ್" (ಬೃಹ. ಉ- ೩.೮.೮) ಚೆತ್ಯೆವಂ ಸರ್ವಾಸು ಉಪನಿಷತ್ಸು ಜ್ಞೇಯವಸ್ತುನಃ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ವಾಗಗೋಚರತ್ವಾದಶೇಷವಿಶೇಷಪ್ರತಿಷೇಧದ್ವಾರೇಣ ನಿರ್ವಿಶೇಷತ್ವಂ ಭಣಿತಮ್ |


अत्र पीतशब्देन अम्बरशब्देन च समस्यमानेन एव विग्रहस्य दर्शनाद् अयम् अनित्यसमासः।

ಇಲ್ಲಿ ಪೀತಶಬ್ದದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಂಬರ ಶಬ್ದದಿಂದಲೇ ಸಮಾಸವಾಗುವುದರಿಂದ ವಿಗ್ರಹದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಇದು ಅನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.


अशितः इति प्रथमैकवचनान्तं कर्ता इत्यपि प्रथमैकवचनान्तं पदम्।

अशित: यह प्रथमा एकवचनान्त, कर्ता यह भी प्रथमा एकवचनान्त पद है।


अतः सूत्रस्य अर्थः भवति- पूजनेभ्यः काष्ठादिभ्यः पूजितं सुबन्तम् अनुदात्तं भवति इति।

अतः सूत्र का अर्थ होता है - पूजन के लिए काष्ठादि पूजित सुबन्त को अनुदात्त होता है।


एवञ्च ब्रह्मणः फलदातृत्वं" फलमत उपपत्तेः" (ब्र. सू. ३. ३. ३८) इत्यधिकरणे भगवता भाष्यकारेण समर्थितम्।

ಏವಂಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಫಲದಾತೃತ್ವಂ "ಫಲಮತ ಉಪಪತ್ತೇಃ" (ಬ್ರ.ಸೂ. ೩.೩.೩೮) ಎಂಬ ಅಧಿಕರಣದಿಂದ ಆಚಾರ್ಯ ಭಾಷ್ಯಕಾರನಿಂದ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿಲ್ಲವೋ ಅದು ಅನುದಾತ್ತವು.

अविद्यमानम् उदात्तम् अनुदात्तम् इति।


ವೇದದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಶ್ವ, ರಥ, ವಜ್ರ, ಪತ್ನಿ, ಕೋಟೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯುವುದೇನೆಂದರೆ, ಮಾನವರಂತೆ ದೇವತೆಗಳೂ ಶರೀರಿಗಳು ಆಗಿದ್ದರೆಂದು.

वेद में देवों के अश्व, रथ, वज्र, गृह, पत्नी, दुर्ग आदि का भी वर्णन प्रमाणित करता है कि मनुष्य के समान देव भी शरीरधारी हैं।


अव्ययीभाव से इस विशेषण से अनः तदन्त विधि में अन्नन्ताद् से होता है।

अव्ययीभावाद् इत्यस्य विशेषणत्वाद् अनः तदन्तविधौ अन्नन्ताद् इति भवति।


और सूत्र में कहा गया है 'प्र वाता वान्ति पतयन्ति विद्युत् इत्यग्न्याधेय प्रभृति' (आश्व०२.१५) इति।

ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ "ಪ್ರ ವಾತಾ ವಾಂತಿ ಪತಯಂತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಇತ್ಯಾಗ್ನ್ಯಾಧೇಯ ಪ್ರಭೃತಿ (ಆಶ್ವ ೨.೧೫)ಇತಿ.


ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇಳಾದಧಾಖ್ಯ ಇಷ್ಟ್ಯಯನೆ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಸ್ಯ ಹವಿಷಃ 'ಪ್ರಜಾಪತೆ ಇತ್ಯೆಷಾನುವಾಕ್ಯಾ.

व्याख्या- इळादधाख्य इष्ट्ययने प्राजापत्यस्य हविषः 'प्रजापते इत्येषानुवाक्या।


ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

अनेन समाससंज्ञा विधीयते।


ಅಜಾಯತ - ಜನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಯಿತು.

अजायत - जन्-धातु से लड लकार में प्रथमपुरुष एकवचन में यह रूप बना।


ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಯಾಗದ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

मृत्योः अपसारणाय एकस्य विशिष्टयागस्य एकादशतमाध्याये विस्तृतं विवरणं प्रदत्तमस्ति।


इन कर्मों से इष्टफल प्राप्त होते हैं।

ಈ ಕರಮ್ಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟಫಲಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.


सूत्रव्याख्या-यह अधिकार सूत्र है।

ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎರಡನೇ ಶಬ್ದವು ಯಾವುದೋ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.

एवञ्च साकल्येन सूत्रार्थो भवति द्विः उक्तयोः शब्दयोः मध्ये यः परः, तस्य अनुदात्तं स्यात् इति।


ಲೋಕದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದ್ಯು ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.

लोक रक्षार्थ द्यु और पृथिवी उसी से प्रार्थना करते है।


स एव अत्र अधिकारित्वेन गण्यते।

ಅವನನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.


परिनिष्ठितो नाम व्याकरणसंस्कृतः।

परिनिष्ठित नाम संस्कृत व्याकरण का है।


कल्पस्य व्युत्पत्तिलभ्यः अर्थः कः।

ಕಲ್ಪದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗಿದೆ?


इन सभी का कारण अज्ञान ही होता है।

अस्य सर्वस्यापि कारणम् अज्ञानमेव भवति।


ಇಲ್ಲಿ ಅಭಿಧಾನವೇ ಕರಣದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

यहाँ अभिधान इस करण में ल्युट् प्रत्यय है।


कः अर्थवादः?

अर्थवाद कौन है?


तव्यति कृते कृत् उत्तर पद प्रकृति स्वर से प्रकृति स्वर, तव्यत् में तो फलभेद नहीं होता है।

तव्यति कृते कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरेण प्रकृतिस्वरः, तव्ये तु नेति फलभेदः।


ಅಗ್ನಿಯು ದೈತ್ಯರ ವಿನಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಕೀರ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಕೆಲವರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

अग्नि ने दैत्यों का विनाश किया इस प्रकार की कीर्ति का भी कुछ लोग वर्णन करते हैं।


ಕವಿಗಳು ಆ ರಸವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ.

कवि उस रस को ही साधकर काव्य की रचना करते हैं।


समर्थः पदविधिः इति सूत्रात् समर्थः इति पदम् आयाति।

समर्थः पदविधिः इस सूत्र से समर्थ पद आता है।


स्तभितम् - स्तम्भ-धातु से क्तप्रत्यय करने पर स्तम्भितम् रूप बनता है।

स्तभितम्- स्तम्भ्-धातोः क्तप्रत्यये स्तम्भितम् इति रूपम्।


ಆದ್ದರಿಂದ ನಾಶದ ಸಾಮೀಪ್ಯದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶರೀರ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.

इसलिए नाश के साम्य से अज्ञान का भी शरीर नाम होता है।


सोमः पर्जन्यदेवस्य पुत्रः इति प्रसिद्धम्।

ಸೋಮ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಪುತ್ರ ಹೀಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.


अपना प्रिय पदार्थ अग्नि तथा वायु के माध्यम से सकल संसार के कल्याण के लिए यज्ञ के द्वारा बाँया जाता है।

स्वस्य प्रियपदार्थादिकम् अग्नेः तथा वायोः माध्यमेन सकलसंसारस्य कल्याणाय यज्ञद्वारा वितीर्यते।


व्यष्टिकारणशरीर अज्ञानोपहित चैतन्य प्राज्ञ से,व्यष्टिसृक्ष्मशरीर अज्ञानोपहित तेज से, व्युष्टिस्थूलशरीर अज्ञानोपहित चैतन्य से विश्व से तुरी चैतन्य अर्थात् प्राज्ञ तैजसविश्व का आधारभूत चैतन्य भेद से अवभासमान त्वं पद का वाच्यार्थ होता है।

ವ್ಯಷ್ಟಿಕಾರಣಶರೀರ ಅಜ್ಞಾನನೋಪಹಿತ ಚೈತನ್ಯ ಪ್ರಾಜ್ಞದಿಂದ , ವ್ಯಷ್ಟಿಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರ ಅಜ್ಞಾನೋಪಹಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ, ವ್ಯುಷ್ಟಿಸ್ಥೂಲಶರೀರ ಅಜ್ಞಾನೋಪಹಿತ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ವಿಶ್ವದಿಂದ ತುರೀಯ ಚೈತನ್ಯ ಅಂದರೆ ಪ್ರಾಜ್ಞ  ತೈಜಸವಿಶ್ವದ ಆಧಾರಭೂತ ಚೈತನ್ಯ ಭೇದದಿಂದ ಅವಭಾಸವಾದ ತ್ವಂ ಪದದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.


मिट्टी वहाँ पर उपादान कारण होती है।

ಮಣ್ಣು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿದೆ.


इसके बाद विशेष प्रयोजन साधन के लिए द्विगु समास कौ तत्पुरुष संज्ञा का वर्णन किया गया है।

ನಂತರ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯೋಜನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞೆಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


ಅಂತಿಮ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಯಾರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?

अन्तिम आरण्यक में किसका वर्णन है?


ಅರ್ವಾಚೀನ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?

अर्वाचीनमित्यस्य कः अर्थः?


प्रादिसमासविधायकानां वार्तिकानां च व्याख्यानं कृतम् ।

प्रादि समास विधायक सूत्रों और वार्तिकों की व्याख्या की गई है।


ವ್ಯಾಕರಣ ವಿಚಾರವು ಕೂಡ ಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಠಕರ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

व्याकरण विचार भी स्थान स्थान पर पाठकों के ज्ञान के लिये किया गया है।


द्यूतकारः पतिव्रतां स्वपत्नीम् अपि द्यूतक्रीडायां पणरूपेण स्थापयति ।

द्यूतकार पतिव्रता अपनी पत्नी को भी द्यूत क्रीडा में मुद्रा के रूप से स्थापित करता है।


एतेभ्यो वेदेभ्यो मोक्षो ज्ञायते।

ಈ ವೇದಗಳಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.


ऋग्वेद के द्रष्टा ऋषि कौन है?

ऋग्वेदद्रष्टारः ऋषयः के सन्ति?


मन्त्रब्राह्मणयोर्भागस्य एकत्र मिश्रणमेव कृष्णयजुर्वेदस्य कृष्णत्वस्य कारणमस्ति।

मन्त्र और ब्राह्मण भाग का एक ही जगह मिश्रण कृष्ण यजुर्वेद के कृष्णत्व का कारण है।


वीरवत्तमम् यह रूप कैसे सिद्ध होता है?

ವೀರವತ್ತಮಮ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ?


यहाँ भूतशब्द का पूर्व प्रयोग दिखाई देता है।

तत्र भूतशब्दस्य पूर्वं प्रयोगः दृश्यते।


ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಸ್ತಾರವು ಬಹಳ ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿತ್ತು .

पूर्व ही कहा है कि ब्राह्मण ग्रन्थों का विस्तार अत्यधिक विशाल और व्यापक था।


ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ವಿರಕ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ವಿಮುಖವೇ ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗವಿರಾಗವು.

इसलिए उन दोनों से हमेशा विरक्ति अत्यन्तविमुखता इहामुत्रफलभोगविराग कहलाता है।


जातिवाचक अनुपसर्जन अञन्त और अदन्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ङीन् प्रत्यय होता है।

जातिवाचकात् अनुपसर्जनात् अञन्तात् अदन्तात् प्रातिपदिकात् च स्त्रीत्वे द्योत्ये ङीन् प्रत्ययः परः भवति।


ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುತ್ಸಿತೈಃ ಇದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಸುಬಂತೈಃ ಎಂದು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

सुप् इत्यस्य तदन्तविधौ कुत्सितैः इत्यस्य विशेषणत्वात् सुबन्तैः इति लभ्यते ।


ವೇದಗಳ ಎರಡನೇ ಅಂಗವೇ ಕಲ್ಪವಾಗಿದೆ.

वेदों का दूसरा अङ्ग कल्प है।


वायु के समान।


एवं च सूत्रार्थः - "प्रत्यन्ववपूर्वात् सामलोमान्तात्समासात् समासान्तः तद्धितसंज्ञकः अच्प्रत्ययो भवति" इति।उदाहरणम् - सामान्तस्य समासस्य समासान्ते उदाहरणं प्रतिसामम् इति। प्रतिगतं साम इति लौकिकविग्रह प्रति सामन् सु इत्यलौकिकविग्रहे "कुगतिप्रादयः" इत्यनेन सूत्रेण प्रादितत्पुरुषसमासो भवति।

और सूत्र का अर्थ होता है-''प्रति, अनु, अव, पूर्वक सोमलोमन् समास से समासान्त तद्धित संज्ञक अच् प्रत्यय उदाहरण -सामासान्त का समास के समासान्त में उदाहरण है-प्रतिसामम् प्रतिगमं साम इस लौकिक विग्रह में प्रति सामन् सु इस अलौकिक विग्रह में “कुगतिप्रादयः” इस सूत्र से प्रादि तत्पुरुष समास होता है।


विचारान्तर ही पुरुष की प्रवृत्ति होती है।

ವಿಚಾರಾಂತರವೇ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು.


व्याख्या - हे शरीर के तेज को बढाने वाले।

व्याख्या- हे, शरीरस्य तेजः अधिकं क्रियमाणाः।


ಘೃತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯ  ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

घृतादीनां शब्दानाम् अन्त्यस्वरः उदात्तः भवति।


४९. समासान्तलोपविधायकानि कानिचन सूत्राणि लिखत?

49. समासान्तलोपविधायक कुछ सूत्र लिखिये?


घट के निर्माण के लिए जो जो अपेक्षित है उन सबके द्वारा किस प्रकार से बनाया जाए यह भी जानना चाहिए।

ಘಟನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಏನೇನು ಬೇಕು ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಗೆ ಮಾಡುವುದು ಎಂದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.


तथा च श्लोकः -  ' मृगयाक्षः सुरापानं दिवास्वप्नः स्त्रियो मदः ।

ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕವು ಇದೆ - " ಮೃಗಯಾಕ್ಷಃ ಸುರಾಪಾನಂ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಮದಃ".


इस प्रायश्चित कर्म का नाम  चान्द्रायण है।

अस्य प्रायश्चित्तकर्मणो नाम चान्द्रायणम्।


ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಅಜಾಯಮಾನ ಸಂಮೋಹಿತವಾಗಿದ್ದರು ಸ್ವಯಂ ಬಹಳವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

अपनी माया से समस्त अजायमान से संमोहित होते हुए भी स्वयं बहुधा उत्पन्न होता है।


೧೧.೫.೧) ತತ್ಪದದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಲೋಹಪಿಂಡವು ತಪ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ ಲೋಹವು ಸುಟ್ಟಾಗ ಲೋಹ ಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅಭೇದದಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.

11.5.1 ) तत्पद का वाच्यार्थ तथा लक्ष्यार्थ लोहपिण्ड तप्त होता है तो लोहे के जलने पर लौहपिण्ड तथा अग्नि में अभेद से प्रतीति होती है।


द्वैतवेदान्तप्रवर्तकः कः?

द्वैत वेदान्त के प्रवर्तक कौन हैं?


इसी प्रकार यह मन भी पुरुष में दुढ॒ता को जन्म देकर के पुरुष को बाँध लेता है।

एवमेव मनः पुरुषे दृढं रागं जनयित्वा पुरुषं बध्नाति।


सूर्योदय से पहले पूर्व दिशा रक्त वर्ण युक्त होती है तब ये उषा कहलाता है।

सूर्योदयात् प्राक् पूर्वा दिक् रक्तवर्णयुता भवति, तदा अयम् उषा इत्युच्यते।


इस प्रकार की में तीसरी हूँ।

ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಾನು ಮೂರನೆಯವನಾಗಿದ್ದೇನೆ.


ततः तस्माद्धेतोः देवानां देवादीनां सर्वेषां प्राणिनाम् असुः प्राणभूतः एकः प्रजापतिः समवर्तत समजायत।

उसके बाद सभी देवादिय प्राणियों का प्राणभूत एक प्रजापति उत्पन्न हुआ।


’ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾ+ಓಮ್’ ಹೀಗಿರುವಾಗ "ಓಮಾಙೋಶ್ಚ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪರರೂಪಸಂಧಿಯಾಗಿ ಓಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋಽಮ್ ಎಂಬುದು ನಿಪಾತಸಂಜ್ಞಕವಾದ್ದರಿಂದ "ನಿಪಾತಾ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಾಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಓಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ಓಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.

अतः पर सुब्रह्मण्या + ओम् इस अवस्था में ` ओमाङोश्च' इससे पररूप ओंकार होने पर ' सुब्रह्मण्योम्' इस शब्द का निपात अन्त होने से और उस निपात का “निपाता आद्युदात्ताः' इस सूत्र से आद्युदात्त होने से और वहाँ आकार के और ओकार के स्थान में विहित ओंकार का ही स्वरित स्वर होता है।


इसलिए पदार्थ ज्ञान से परे ही वाक्यार्थ ज्ञान होता है।

अतः पदार्थज्ञानात् परमेव वाक्यार्थस्य ज्ञानं भवति।


प्रत्येकाध्यायस्य अन्तरविभागस्य नाम -वर्गे' इत्यस्ति।

प्रत्येक अध्याय के अन्तर विभाग का नाम - 'वर्ग' है।


धर्मजिज्ञासायाः पूर्वमपि ब्रह्मजिज्ञासा सम्भवति।

धर्मजिज्ञासा के पूर्व भी ब्रह्मजिज्ञासा सम्भव होती है।


ಅದರಲ್ಲಿ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಯಥಾ ಪೌರ್ವಶಾಲ.

उनमें तद्धितार्थ विषयें दिक्समास का उदाहरण है यथा पौर्वशाल।


4. मन में वेद कैसे स्थिर होते है?

ಮನದಲ್ಲಿ ವೇದವು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ?


अत्र अन्यतरस्याम् इति कथनात् प्रकृतसूत्रविहितं कार्यं विकल्पेन भवति।

यहाँ अन्यतरस्याम् इस कथन से प्रकृत सूत्र से विहित कार्य विकल्प से होता है।


मृत्यु और मुक्ति का कारण वो ही है।

ಮೃತ್ಯು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ಕಾರಣವು ಅವನೇ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.


अनुभवशच निश्चयात्मकः।

अनुभव निश्चयात्मक होता है।


प॒शून्ताँश्च॑क्रे वाय॒व्यानारण्यान्ग्राम्याश्च ये॥

पशून् ताँश्चक्रे वायव्यानारण्यान् ग्राम्याश्च ये।।


उससे श्रेणिकृताः यह रूप होता है।

तेन श्रेणिकृताः इति रूपं भवति।


ಪುಷ್ಪವನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದರಿಂದ ಸ್ಫಟಿಕದ ಲೌಹಿತ್ಯವು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

पुष्पस्य अपनयने स्फटिकस्य लौहित्यमपि अपगच्छति।


संकल्पश्च फलविषयः अभिसन्धिः।

संकल्प तथा फल का विषय अभिसन्धि कहलाती है।


ಗವಾಮಯನ ಯಜ್ಞದ ಅನುಷ್ಟಾನ ಕ್ರಮ, ಕಾಲವಿಭಾಗವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಲಕ್ಷಿಸಲಾದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ವಾರ್ಷಿಕ ಗತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದರ ಸೌಸಾದೃಶ್ಯವಿದೆ.

गवामयन यज्ञ की अनुष्ठानावली और काल विभाग अच्छी तरह से परिलक्षित किये जाये तो ज्ञात होता है कि सूर्य की वार्षिकगति से इसका सौसादृश्य है।


ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳಿವೆ - ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ಆಕಾರದ ಗ್ರಂಥ.

दो प्रकार का यह ग्रन्थ है, एक बड़े आकार का, दूसरा लघु आकार का।


ಸಗುಣದ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಭವಹೇತುತ್ವವು ಆಗುತ್ತದೆ.

सगुणोपासनस्य पारम्पर्येण ब्रह्मानुभवहेतुत्वम्।


अनेन सुप्प्रत्ययानां पित्प्रत्ययानां च स्वराणाम् अनुदात्तत्वं विधीयते।

ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಮತ್ತು ಪಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸ್ವರಗಳ ಅನುದಾತ್ತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


नृपः अजः अथर्ववेदमन्त्रैः गुरुवशिष्ठेन अभिषिक्तो भूत्वा शत्रुभिः दुर्धर्षः अभवत्।

ರಾಜಾ ಅಜ ಅಥರ್ವವೇದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಗುರುವಸಿಷ್ಟರಿಂದ ಅಭಿಷೇಕವಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳಿಗಾಗಿ ದುರ್ದರ್ಷವಾಯಿತು.


उदात्तादिस्वराणां निषेधार्थम् अपि कानिचित् सूत्राणि प्रोक्तानि पाणिनिना।

ಉದಾತ್ತಾದಿ ಸ್ವರಗಳ ನಿಷೇಧಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಮಹರ್ಷಿ ಪಾಣಿನಿಯ ದ್ವಾರ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.


द्यूतक्रीडा उसी शक्ति के वश में होकर रहती है।

ದ್ಯೂತಕ್ರೀಡೆ ಅದೇ ಶಕ್ತಿಯ ವಶದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.


अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।

ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.


4. विपूर्वक वस्-धातु से मध्यमपुरुष एकवचन का यह रूप है।

४. विपूर्वकात् वस् - धातोः मध्यमपुरुषैकवचने रूपमिदम्।


ಇವತ್ತು ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆಯಂದ್ ಯೋಚಿಸಿ ದ್ಯೂತವನ್ನು ಆಡುತ್ತಾನೆ ಏನಾದರು ಗೆದ್ದರು, ದಿನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರೆಲ್ಲರು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ದರಿದ್ರ ಭಿಕ್ಷುಕನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮನೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅಗ್ನಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

अद्य जेष्यामि इति चिन्तयन् द्यूतं क्रीडित्वा यद्यपि जयति परन्तु, दिनान्ते सः सर्वशून्यः दरिद्रः भिक्षुकः इव गृहं प्राप्य अग्निसमीपवर्ति स्थानम् आश्रयति ।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.

इस सूत्र में दो पद हैं।


ವಿವಾಸ ಈ ಪದವು ಹೇಗಾಯಿತು?

विवास इति पदस्य निष्पत्तिः कुतः ?


और यजुर्वेद के शुक्लकृष्णभेद से दो प्रकार का है।

यजुर्वेदश्च शुक्लकृष्णभेदेन द्विविधः।


तत्पुरुषसमास में “समासान्ताः'' इससे अधिकृत कुछ समासान्त प्रत्ययों का विधान किये जाते हैं।

ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದಲ್ಲಿ "ಸಮಾಸಾಂತಾಃ" ಇದರಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಕೆಲವು ಸಮಾಸಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


ಉಪಮಾನ ಶಬ್ದವು ಯಾವಾಗ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ?

उपमान शब्द कब आद्युदात्त होता है?


"ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ತತ್ಪುರುಷಃ" ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

“ समानाधिकरणः तत्पुरुषः “ विषय आश्रित टिप्पणी लिखो ।


जैसे स्वप्नकाल में मन से कल्पित सुख दुःख हेतु वस्तु सत्य के समान लगते हैं तथा प्रबोध होने पर असत् हो जाते हैं।

यथा स्वप्नकाले मनःकल्पितानि सुखदुःखाभयादिहेतूनि वस्तूनि सत्यवद्भान्ति प्रबोधे चासन्ति भवेयुः।


सूत्र अर्थ का समन्वय- नभ॑न्तामन्यके स॑मे इसमें अन्यके यहाँ पर अकच् प्रत्यय विहित है।

सूत्रार्थसमन्वयः- नभ॑न्तामन्यके स॑मे इत्यत्र अन्यके इत्यत्र अकच्प्रत्ययः विहितः।


वैसे ही हमारे लिये कल्याणकारी विनाश रहित हो साथ रहना इस प्रकार किया गया है।

ಹಾಗೆಯೇ ನಮಗಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ವಿನಾಶ ರಹಿತವಾಗಿ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವವನು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


इसलिए स्वर्गफल भी अनित्य है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗದ ಫಲವು ಅನಿತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


कृष्णयजुर्वेदीयायाः मैत्रायणीयशाखाया अपि एकम् आरण्यकमस्ति, यत् मैत्रायणीयोपनिषद् इति नाम्ना ख्यातमस्ति।

कृष्ण यजुर्वेद की मैत्रायणी शाखा का भी एक आरण्यक है, जो मैत्रायणीय उपनिषद्, इस नाम से विख्यात है।


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪ್ ಲುಕ್(ಲೋಪವು) ಆಗುತ್ತದೆ.

अनेन सूत्रेण सुपः लुक् विधीयते।


ಒಂದು ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ (೫/೧೩) ಅಸಿತ-ತೈಮಾತ-ಆಲಿಂಗಿ-ವಿಲಿಂಗಿ-ಉರು-ಗೂಲಾದಿ ಸರ್ಪಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

एकस्मिन् सूक्ते (५/१३) असित-तैमात-आलिङ्गी-विलिङ्गी-उरु-गूलादिसर्पाणां नाम उल्लिखितम् अस्ति।


तत्र नैके उपायाः सन्ति शास्त्रे।

ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಪಾಯಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವೆ.


मैं उसे जीतूँगा कभी-कभी पासे जुआरी की कामना पूरी करते है और उसके विरोधी जुआरी के अनुकूल कर्म धारण करके उसकी इच्छा पूरी करते है।

तत्र तस्य विरोधिकितवस्य कृते कृतानि प्रदाय अक्षाः इच्छां वर्धयन्ति ।


ಅಸ್ಯ - ಬ್ರಹ್ಮದ, ಪಾದಃ - ಚತುರ್ಥಾಶ, ವಿಶ್ವಾ- ಸಮಗ್ರ, ಭೂತಾನಿ - ಪ್ರಾಣಿಜಾತ, ಅಸ್ಯ - ಜಗತ್ಸೃಷ್ಟಾ, ತ್ರಿಪಾತ್ - ಮುಕ್ಕಾಲು, ಅಮೃತಂ - ವಿನಾಶರಹಿತವಾಗಿ, ದಿವಿ- ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.

अस्य = ब्रह्म के, पादः = चतुर्थाश, विश्वा = समग्र, भूतानि = प्राणिजात, अस्य = जगत्स्रष्टा, त्रिपात् = एक तीन चोथाई, अमृतं = विनाशरहित, दिवि = स्वप्रकाश स्वरूप में या आकाश में रहता है।


फिर भी आद्युदात्त स्वर है।

ಆದರು ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಸ್ವರವಿದೆ .


किन्तु पशुयागे होता केवलं याज्यमन्त्रान् उच्चारयति।

ಆದರೆ ಪಶುಯಾಗದಲ್ಲಿ ಹೋತೃವು ಕೇವಲ ಯಾಜ್ಯಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.


शार्ङ्गरवादेः इत्यस्य च शार्ङ्गरवादि गणपठितात् इत्यर्थः।

ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿಯ ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿ ಗಣಪಾಠದಿಂದ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.


संन्यास का फल तो नैष्कर्म्य होता है।

ಸಂನ್ಯಾಸಫಲಂತು ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯವು.


ಶಂಯೋರಭಿಸ್ರವಂತು ನಃ" ಇದು ಅಥರ್ವವೇದದ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈಗ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಶೌನಕ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಸೂಕ್ತದ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ.

शंयोरभिस्रवन्तु नः' अथर्ववेदस्य प्रथमः अयं मन्त्रः अस्ति, किञ्च सम्प्रति प्रचलितायां शौनकसंहितायां षष्ठसूक्तस्य अयं प्रथमः मन्त्रः अस्ति।


गुरुः श्रद्धावतः अन्तेवासिनः हृदये ज्ञानरूपं प्रदीपं प्रज्वाल्य अज्ञानं नाशयति।

ಗುರುವು ಶ್ರದ್ಧಾವತ ಮತ್ತು ಅಂತೇವಾಸಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ದೀಪವನ್ನು ಅಂಟಿಸಿ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.


ವಿವರಣೆ - ಉದಾರ ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದಾನಶೂರವೀರ ಎಂದರ್ಥ.

व्याख्या- अक्रविहस्ता अकृपणहस्तौ दानशूरावित्यर्थः।


ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಬೋಧಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

अतः तद् बोधकम् इति उच्यते।


सामवेदेन सम्बद्धम् अप्येकम् आरण्यकमस्ति।

ಸಾಮವೇದಕ್ಕೆ ಸಂಬದ್ಧವಾದ ಒಂದು ಆರಣ್ಯಕವು ಇದೆ.


1.5 “उपसर्जनं पूर्वम्'' ( 2.2.30 ) सूत्रार्थ-समासे में उपसर्जन संज्ञक को पूर्व में प्रयोग करना चाहिए।

೧.೫ "ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಮ್" (೨.೨.೩೦) ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಕವನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.


सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।

सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्।


ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಣಿ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಅಥವಾ ಷಷ್ಠೀ  ತದಂತದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

अतः कर्मणि इस पद में सप्तमी एकवचन का उच्चारण करके जो षष्ठी उसका सुबन्त के साथ समास नहीं होता है।


उनमें सह अव्ययपद है।

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಎನ್ನುವುದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ.


अन्यच्चाहुः भट्टपादाः श्लोकवार्तिके-

ಭಟ್ಟಪಾದರು ಶ್ಲೋಕವಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ -


जैसे संसार में खड्ग का कोश होता है जो खड्ग को आच्छादित किये हुए रहता है।

ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗದ ಕೋಶವು ಹೇಗೆ ಆವರಿಸುವುದು ಹಾಗೆ ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಕೋಷಗಳನ್ನೂ ಆತ್ಮವು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ.


ಇದರ ಅರ್ಥ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಮನದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮವನ್ನು ಬಹಳ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಇತ್ತು.

अस्यायमाशयः- प्रजापतेः मनसि इदं साम बृहत्कालपर्यन्तं निवसितम्।


सूत्रार्थसमन्वयः- विस्पष्टं कटुकम् इति विग्रहे अत्र समासः।

सूत्र अर्थ का समन्वय- विस्पष्टं कटुकम् इस विग्रह में यहाँ समास है।


ಆದರೆ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯಯ ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ "ಸಹಸ್ಯ ಸಃ" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಶಬ್ದವನ್ನು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿ ಓದಲಾಗಿದೆ .

परन्तु छठें अध्याय के तीसरे पाद में ही “सहस्य सः' इस सूत्र में सह शब्द आद्युदात्त पढ़ा गया है।


किञ्च, आकाशस्य प्रथमजत्वाभ्युपगमे आकाशं सृष्ट्वा तेजः सृजति इति विकल्पोऽपि सुतरां सङ्गच्छते इति नास्ति श्रुत्योर्विप्रतिषेधः।

ಆದರೆ, ಆಕಾಶದ ಮೊದಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ತೇಜಸ್ಸು ಸೃಷ್ಟಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಕಲ್ಪವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶೃತಿಯ ವಿಪ್ರತಿಷೇಧವು ಇದೆ.


मानवशरीरं बहुषु जन्मसु अर्जितेन महता पुण्येन लभ्यते।

ಮಾನವನ ಶರೀರವು ಬಹುಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತುಂಬಾ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಸಿಗುವುದು.


ಅಂದರೆ - ಈಗಿನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಯಾವುದಾರೂ ಪ್ರಮಾ ಆದರೆ ಅದು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಾದ ಪ್ರಮಾ ಎಂದು.

अर्थात् प्रस्तुत शास्त्र के पठन से कोई प्रमा उत्पन्न होती है वह शास्त्रज्ञ प्रमा होती है।


निरुपाधिक ब्रह्म का स्वरूप जानने के लिए ही इन अवस्थाओं का शास्त्रों में निरूपण किया है।

ನಿರುಪಾಧಿಕನ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಈ ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದೆ.


ब्रह्म सत्यं जगत् मिथ्या इत्येवंरूपः यः विनिश्चयः निर्धारणम्, सः अयं नित्यानित्यवस्तुविवेकः समुदाहृतः कथितः उक्तः।

इति ब्रह्म सत्य है तथा जगत् मिथ्या है इस प्रकार का जो विनिश्चय निर्धारण है वह ही यह नित्यानित्यवस्तुविवेक कहा गया है।


अत्र सूत्रे स्त्रियाम् (७/१) इति अधिकारः आगच्छति।

यहाँ सूत्र में स्त्रियाम् (7/1) अधिकार आता है।


यह ज्ञान प्रकाश तथा प्रकाशक दोनों ही होता है।

इदं ज्ञानम् प्रकाशः प्रकाशकः अपि भवति।


ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಉಪಶರದಮ್ ಎಂದು.

उदाहरण -इस का उदाहरण है उपशरदम्।


अक्षः दिव्याङ्गारस्वरूपः महाशक्तिशाली च ।

पासे दिव्य अङ्गार के समान महाशक्तिशाली है।


अस्मिन्गीताशास्त्रे परमनिःश्रेयससाधनं निश्चितं किं ज्ञानं कर्म वा ।

ಈ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮನಿಃಶ್ರೇಯಸ ಸಾಧನೆಯು ನಿಶ್ಚಿತವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಕರ್ಮವೋ ?


"ದ್ವಿತೀಯಾಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ" ಎಂಬ ದ್ವಿತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷದ, "ತೃತೀಯಾ ತತ್ಕೃತಾರ್ಥೇನ ಗುಣವಚನೇನ" ಎಂಬ ಮತ್ತು "ಕರ್ತೃಕರಣೆ ಕೃತಾ ಬಹುಲಮ್" ಎಂಬ ತೃತೀಯಾತತ್ಪುರುಷದ, "ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥಾರ್ಥಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತೈಃ" ಎಂಬ ಚತುರ್ಥೀ ಪುರುಷದ, "ಪಂಚಮೀ ಭಯೇನ " ಎಂಬ ಮತ್ತು "ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಕ್ತೇನ" ಎಂಬ ಪಂಚಮೀ ತತ್ಪುರುಷದ , "ಷಷ್ಠೀ" ಎಂಬ ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷದ , ಮತ್ತು  "ಸಪ್ತಮೀಶೌಂಡೈಃ" ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀತತ್ಪುರುಷದ ವಿಧಾಯಕವಾಗಿರುವ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

"द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः" इति द्वितीयातत्पुरुषस्य, "तृतीया तत्कृतार्थेन गुणवचनेन" इति "कर्तृकरणे कृता बहुलम्" इति च तृतीयातत्पुरुषस्य, "चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः" इति चतुर्थीतत्पुरुषस्य, "पञ्चमी भयेन" इति "स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन" इति च पञ्चमीतत्पुरुषस्य, "ष॒ष्ठी" इति षष्ठीतत्पुरुषस्य "सप्तमी शौण्डैः" इति सप्तमीतत्पुरुषस्य च विधायकानि सूत्राणि व्याख्यातानि।


प्रत्यूषसि मित्रावरुणौ सूर्योदयात् परं लोहकीलकसमन्वितसुवर्णरथे आरुह्य अदितिं दितिं च अवलोकेते।

ಪ್ರತಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಿತ್ರವರುಣರು ಸುವರ್ಣ ರಥದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದಿತಿ ಮತ್ತು ದಿತಿ ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.


माध्यमिका के बारह स्थानकों में सावित्री, पञज्चचूड, स्वर्ग, दीक्षित, आयुष्य आदि का विवेचन है।

माध्यमिकायाः द्वादशस्थानकेषु सावित्री-पञ्चचूड-स्वर्ग-दीक्षित-आयुष्यादीनां विवेचनमस्ति।


तस्य त्रयः अंशाः द्युलोके अवस्थिताः।

इसके तीन अंश द्युलोक में अवस्थित है।


೭. ನಿತ್ಯಾದಿಗಳ ಅವಾಂತಫಲವು ಯಾವುದು ?

7. नित्यादीनाम् अवान्तरफलं किम्।


ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

उपनिषदों का सामान्य परिचय लिखिए।


ऋक् मंत्रो में अक्षरो की संख्या है?

ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ?


विना शरीर के जीव तथा आत्मा और शरीर की स्थिति नहीं होती है यह उनका वाद है।

ಶರೀರವಿಲ್ಲದೆ ಜೀವದ ಮತ್ತು ಜೀವಾತ್ಮವಿಲ್ಲದ ಶರೀರದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಇದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿದೆ.


ಈ ವಿದ್ವಾಂಸನು ರಂಗೇಶಪುರೀ ಈ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಗರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಌಯ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

अयं हि विद्वान् रंगेशपुरी इत्याख्यस्य नगरस्य पार्श्ववर्तिनः कस्य अपि ग्रामस्य निवासी आसीत्।


इनसे भिन्न अध्यायों में आरण्यक के मुख्य विषयों का प्रतिपादन है।

ಇದರಿಂದ ಬೇರೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರಣ್ಯಕದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರತಿಪದನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.


ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .

तेन अस्य सूत्रस्यार्थः भवति- संज्ञायाम् उपमानशब्दस्य आदिः अच् उदात्तः भवति।


ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಿಕಾ ಅಂತಃಕರಣದ ವೃತ್ತಿಯು ಬುದ್ಧಿಯು ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

निश्चयात्मिका अन्तःकरणवृत्ति ही बुद्धि होती है।


ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

विस्तृत तीनो लोक में पादप्रक्षेप करके सभी लोकों को आश्रित करके रहता है।


आगच्छ देव ग्रामं पश्य इति कस्य सूत्रस्य उदाहरणम्?

आगच्छ देव ग्रामं पश्य ये किस सूत्र का उदाहरण है?


तदा अन्तःकरणं प्रकाशशीलं सत् अज्ञानं नाशयति।

ಆಗ ಅಂತಃಕರಣವು ಪ್ರಕಾಶವಾಗುತ್ತಾ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.


अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इस सूत्र का उदाहरण में समन्वय कीजिए।

'अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इति सूत्रस्य उदाहरणे समन्वयं कुरुत।


6. जो तम से परे है, उस महान् देशकाल आदि भेद से रहित आदित्यवर्ण पुरुष को जानकर मृत्यु को भी पार किया जा सकता है।

6. यः तमसः परः तम् महान्तम् देशकालाद्यवच्छेदरहितम् आदित्यवर्णं पुरुषं विदित्वा मृत्युम् अत्येति।


ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಪರಾ ವಿದ್ಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

उपनिषत् परा विद्येति कथ्यते।


तत्रापि “एवंवित' इति विद्यासंयोगात् प्रत्यासन्नानि विद्यासाधनानि शमादीनि, विविदिषासंयोगात्तु बाह्यतराणि यज्ञादीनीति विवेक्तव्यम्॥ मुमुक्षुः साधनत्वेन यज्ञादिकं करोतीत्यत्र गीतासम्मत्तिः।

ಅಲ್ಲಿಯೂ "ಎವಂ ವಿತ" ಎಂಬ ವಿದ್ಯಾಸಂಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನವಾದ ವಿದ್ಯಾಸಾಧನಗಳು ಶಮಗಳೇ, ವಿವಿದಿಷಾಸಂಯೋಗಗಳಂತೂ ಬಾಹ್ಯತರಗಳು ಯಜ್ಞಾದಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮುಮುಕ್ಷುವು ಸಾಧನೆಯೆಂದು ಯಜ್ಞಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಗೀತೆಯ ಸಮ್ಮತಿ ಇದೆ.


ಅಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆ ರೂಪದಿಂದ ದವಿದ್ಯುತ್ಯಾ ರುಚಾ (ಋ. ೯/೬೪-೨೮) ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.

वहाँ उदाहरण रूप से दविद्युत्या रुचा (ऋ. ९/६४-२८) इस मन्त्र को देखना चाहिए।


ब्राह्मणेषु मन्त्र- कर्म-विनियोगानां व्याख्या अस्ति।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ, ಕರ್ಮ, ವಿನಿಯೋಗದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿದೆ.


अत्र एषाम् इत्यस्य षष्ठ्यन्तस्य आसितम् इति क्तप्रत्ययान्तेन योगे प्राप्तः षष्ठीसमासः प्रस्तुतसूत्रेण निषिध्यते।

यहाँ एषाम् षष्ठपद का आसितम् इस क्तप्रत्ययान्तपद के योग होने पर षष्ठीसमास प्रस्तुत सूत्र से निषेध किया गया है।


ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಪೂಜ್ಯ ವಿಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಕೀರ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಯಾವುದು ಅದು ಚಿತ್ರವಸ್ತಮ ಆಗುತ್ತದೆ.

विशेष रूप से पूज्य विचित्र अथवा विविध कीर्ति है जिसकी वह चित्रश्रवस्तम है।


इन दोनों के पुत्र होने की परिकल्पना से अग्नि पृथिवी पर रहती है।

अनयोः पुत्रत्वेन परिकल्पितः अग्निः पृथिव्याम् अवतिष्ठते।


बारहवें अध्याय में बिल्व फल से मणि निर्माण की प्रक्रिया का वर्णन है, काल का और स्वरूप का वर्णन है।

ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವ ಫಲದಿಂದ ಮಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ, ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪದ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.


नहीं तो स्वर्गफलोपभोग के लिए अग्निहोत्रादि कर्मों के आरम्भ करने पर नरकफलोपभोगं की अनुपपत्ति नहीं हो।

ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸ್ವರ್ಗಫಲಗಳ ಉಪಭೋಗಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಯ ಕರ್ಮಾರಂಭದ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನರಕದ ಫಲಗಳ ಉಪಭೋಗದ ಅನುಪಪತ್ತಿಯು ಇದ್ದಿರಬಹುದು.


ಇದರಿಂದ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭುವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಿಂದ ಇರುತ್ತೇನೆ.

जिससे मैं सम्पूर्ण भुवन में प्रवेश करके विविध रूप से रहती हूँ।


೪೬. ಸಮೃದ್ಧ್ಯರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ ಯಾವುದಾಗಿದೆ?

४६. समृद्ध्यर्थ अव्ययीभावसमासस्य किम् उदाहरणम्?


ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆಯೇ ಇದರ ವಿಷಯಗಳೂ ಇವೆ.

शुक्ल यजुर्वेद में वर्णित विषय के समान ही इसके विषय हैं।


ವಿವರಣೆ -ಇವರಿಬ್ಬರ ರಥಗಳು ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

व्याख्या- अनयोः रथौ हिरण्यनिर्णिक् हिरण्यरूपः।


चेति अव्ययपदम्।

और यह अव्यय पद है।


ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡುವಾಗ "ಅರ್ಥೇನ ನಿತ್ಯಸಮಾಸೋ ವಿಶೇಷ್ಯ ಲಿಂಗತಾ ಚೇತಿ ವಕ್ತವ್ಯಮ್" ಇದು ವಾರ್ತಿಕದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

इस सूत्र के व्याख्यान अवसर पर “अर्थेन नित्यसमासो विशेष्य लिङ्गता चेति वक्तत्यम्”' यह वार्तिक प्रवृत्ती होता है।


ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು?

केन प्रकारेण तत्कर्म कर्त्तव्यम्।


सुष्ठुतया सारल्येन च यथा अध्ययनं भवेत् तस्मादेव एतादृशः वर्गभेदः कृतः अस्ति।

अच्छी प्रकार से और सरलता से जैसे अध्ययन हो, उसी प्रकार का यहाँ पर वर्ग भेद किया गया है।


असुः इत्यस्य कः अर्थः।

ಅಸುಃ ಇದರ ಅರ್ಥ ಅರ್ಥವೇನು?


೬.ಸೂರ್ಯ ೭. ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ.

6. सूर्य 7. इन्द्र और अग्नि।


"इति परिभाषायाः अस्मिन् सूत्रे उपयोगः अस्ति।

''यही परिभाषा का इस सूत्र में उपयोग है।


೪೯. ಸಮಾಸಾಂತಲೋಪ ವಿಧಾಯಕ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

49. समासान्तलोपविधायक कुछ सूत्र लिखिये?


अयोद्धा - न योद्धा इति अयोद्धा यहाँ पर नञ् तत्पुरुष समास।

अयोद्धा - न योद्धा इति अयोद्धा इति नञ्तत्पुरुषसमासः।


ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಆತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಅನಾತ್ಮದ ವಿವೇಕವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

इति आत्मानात्मविवेकः कर्तव्यः।


ಹೇಗೆ - ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ "ತತ್ವಮಸಿ" ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಒಂಭತ್ತು ಬಾರಿ ಓದಲಾಗಿದೆ.

यथा- छान्दोग्योपनिषदः षष्ठाध्याये “तत्त्वमसि” इति वाक्यं नववारं पठितम् अस्ति।


"षष्ठी" इत्यस्मात् षष्ठी इति पदं "न निर्धारणे" इत्यस्मात् नेति "क्तेन च पूजायाम्" इत्यस्माच्च क्तेन इति पदं चानुवर्तते।

“षष्ठी'' इससे षष्ठी इस पद को “न निर्धारणे” की अनुवृत्ति होती है (निषेध) “क्तेन च पूजायाम्" इससे क्तेन पद की अनुवृत्ति हो आती है।


ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .

इस सूत्र में दो पद हैं।


सभी समय में।


दासपत्नी: - दासः पतिः यासां ताः दासपत्नी: यहाँ बहुव्रीहिसमास है।

ದಾಸಪತ್ನೀಃ - ದಾಸಃ ಪತಿಃ ಯಾಸಾಂ ತಾಃ ದಾಸಪತ್ನೀಃ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಿದೆ.


मन्त्रों का प्रधान उद्देश्य यज्ञों में उपास्य देवता के अनुकूल कार्य में ही है, तथा यह भी निश्चय से कह सकते है की देवता के अनुकूल प्रमुख साधन मन्त्रों का गान ही हो सकता है।

ಮಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದೇಶವು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಾಸ್ಯದೇವತೆಗಳ ಅನುಕೂಲಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು ದೇವತೆಗಳ ಅನುಕೂಲತೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನ ಮಂತ್ರಗಳ ಗಾನವೇ ಆಗಬಹುದಾಗಿದೆ.


ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾಭಾರತವಚನಗಳನ್ನು ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಂತುಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

इसलिए महाभारत में कहा गया है कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते।


सः सुखेन अत्यधिकम् आनन्दम् न अनुभवति, दुःखेन अपि दुःखितः न भवति।

ಅವನು ಸುಖದಿಂದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ದುಃಖದಿಂದಲೂ ದುಃಖಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.


ಇನ್ನೂ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

इतोऽपि साधनानि अनुष्ठेयानि सन्ति।


भ्राजते - भ्राज्-धातु से लट्-लकार आत्मनेपद प्रथमपुरुष एकवचन में भ्राजते रूप है।

भ्राजते- भ्राज्-धातोः लट्-लकारे आत्मनेपदे प्रथमपुरुषैकवचने भ्राजते इति रूपम्।


ಇದೇ ಆರಣ್ಯಕ 'ಜೈಮಿನೀಯ ಉಪನಿಷತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ'ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ

यह ही आरण्यक ' जैमिनीय उपनिषद् ब्राह्मण कहलाता है।


निरुक्ते कानिचन निर्वचनानामुदाहरणानि लिखत।

निरुक्त में कुछ निर्वचनों के उदाहरण लिखिए।


राजपुरुषः इत्यादिकमत्र उदाहरणम्।

ರಾಜಪುರುಷಃ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.


यहाँ द्युति अर्थ वाली या कान्ति अर्थ वाली ग्रहण की है।

अत्र द्युत्यर्थकः कान्त्यर्थो वा गृहीतः।


ಬ್ರಹ್ಮಭುವನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬ್ರಹ್ಮಭುವನದಿಂದ ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆಗುವ ಸ್ವಭಾವವೇ ಆಗಿದೆ.

आ ब्रह्मभुवनात् सह ब्रह्मभुवनेन लोकाः सर्वे पुनरावर्तिनः पुनरावर्तनस्वभावा ।


3. दीया- दी-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।

३. दीया - दी - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपम्।


तस्मात् स यागो नैमित्तिकं कर्म।

ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಯಾಗವು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮವಾಗಿದೆ.


मृत्योः अपसारणाय एकस्य विशिष्टयागस्य एकादशतमाध्याये विस्तृतं विवरणं प्रदत्तमस्ति।

मृत्यु को भगाने के लिए एक विशिष्ट याग का ग्यारहवें अध्याय में विस्तृत विवरण दिया है।


एवञ्च गत्यर्थलोटा युक्तं यत् लोडन्तं तिङन्तं तत् अनुदात्तं न भवति इति सूत्रार्थः समायाति।

ಹಾಗೆಯೇ ಗತ್ಯರ್ಥವಾದ ಲೋಟ್ ನಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಯಾವ ಲೋಡಂತ ತಿಙಂತ ಪದವಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.


सूत्र में कृता इससे कृदन्त ग्रहण से यहाँ प्रसङ्ग से गति पूर्व का भी कृदन्त का भी ग्रहण होता है।

सूत्रे कृता इत्यनेन कृदन्तग्रहणादत्र प्रसङ्गतः गतिपूर्वस्यापि कृदन्तस्यापि ग्रहणं भवति।


ಶೃಣೋತಿ - "ಶೃ ಶ್ರವಣೇ" ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಶೃಣೋತಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

शृणोति- 'श्रु श्रवणे' इति धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने शृणोति इति रूपम्।


अस्मिन् आरण्यके महाव्रतस्य पञ्चमे दिने प्रयोक्तव्या महानाम्न्यः ऋचः सन्ति।

ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾವ್ರತನ ಐದನೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುವ ಮಹಾನಾಮ್ನ ಎಂಬ ಋಚವು ಇದೆ.


ಭುಜ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಯಂತೆ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

भुज्यग्निहोत्रादिक्रियावत् स्यात् इति चेत् न।


शाखया सह 'चरण”-शब्दस्यापि सम्बन्धोऽस्ति।

शाखा के साथ 'चरण'-शब्द का भी सम्बन्ध है।


वह नपुंसक होता है।

ಅದು ನಪುಂಸಕವಾಗುತ್ತದೆ.


और वे प्रत्यय “तद्धिताः" इस सूत्र के अधिकार बल से तद्धितसंज्ञक होती है।

ते च प्रत्ययाः "तद्धिताः" इत्यधिकारबलात् तद्धितसंज्ञका भवन्ति।


ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತಾ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಪ್ರಜಾಪತೇರನುರೂಪತ್ವಾಯ ।। (೫.೫.೧.೨)

तैत्तिरीयसंहितायामाम्नातम् - प्रजापतिर्वै हिरण्यगर्भः प्रजापतेरनुरूपत्वाय॥ (५.५.१.२)


सामवेद के स्वरों के रहस्य को जानने के लिए यह ग्रन्थ अत्यन्त उपयोगी है।

ಸಾಮವೇದದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಗ್ರಂಥವು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಕಾರಕವಾಗಿದೆ.


सङग्राम भूमि पर जाने के लिए वीरो को उत्साहित करने के लिए दुन्दुभि का वर्णन अत्यधिक सरल और वीररस पूर्ण है।

ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ವೀರರರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ದುಂದುಭಿಯ ವರ್ಣನೆ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಮತ್ತು ವೀರರಸ ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.


उसका प्रथमा एकवचन में निर्णिक् रूप बना।

ಅದರ ಮೊದಲ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಿಕ್ ಎಂದು ರೂಪ.


ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಛಿನ್ನವಾಗಿದೆ.

विशेष रूप से छिन्न।


ಅವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ವಾಸನಾಮಯ ಇವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

अविद्या तथा वासनामय जो काम होते है।


. तवलकार आरण्यक किस नाम से कहलाता है?

तवलकारारण्यकं केन नाम्ना कथ्यते?


किन्तु पासा किसी के वश में नही आता है, उग्रचित क्रूरमन वाले क्रोध मनुष्य के भी वश में ये पास नही होते है।

ಆದರೆ ದಾಳ ಯಾರ ಹಿಡಿತಕ್ಕೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಉಗ್ರ ಕ್ರೂರ ಮನವುಳ್ಳ ಕ್ರೋಧವಿರುವ ಹೃದಯದ ಮನುಷ್ಯನ ವಶಕ್ಕೂ ಕೂಡ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.


ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ ಮಂತ್ರ ಸಂಹಿತೆಯು ವಾಜಸನೇಯ ಸಂಹಿತೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

शुक्लयजुर्वदीय-मन्त्रसंहिता वाजसनेयीसंहिता इति नाम्ना विख्याता।


अतः सूत्र का अर्थ होता है - क्तान्त उत्तरपद रहते चतुर्थ्यन्त पूर्वपद को प्रकृतत स्वर होता है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಕ್ತಾಂತ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದಾಗ ಚತುರ್ತ್ಯಂತ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.


जैसे - “गृणानि हव्यदातये इस पद में हकार के उपर विराम है।

ಹೇಗೆ- "ಗೃಣಾನಿ ಹವ್ಯದಾತಯೇ" ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ಹಕಾರದ ಮೇಲೆ ವಿರಾಮವಿದೆ.


ಅಂದರೆ ಶೀತೋಷ್ಣ ಮೊದಲಾ ಪರಸ್ಪರವಿರುದ್ಧಗಳ ದ್ವಂದ್ವಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಅದರಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಸುಖದುಃಖಗಳ ಸಹನೆಯು.

अर्थात् शीतोष्णप्रभृति-परस्परविरुद्धानां द्वन्द्वानां तथा ततः उत्पन्नसुखदुःखादीनां सहनम्।


सान्वयप्रतिपदार्थः - (देवाः= पुरन्दरप्रभृतयः) यत् = यदा, पुरुषं =विराडूपं, व्यदधुः = सङ्कल्पेन समुत्पादितवन्तः, (तद्) कतिधा = कतिभिः प्रकारैः, व्यकल्पयन् = विविधं कल्पितवन्तः।

ಸಾನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ದೇವಾಃ - ಪುರಂದರ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರನು) ಯತ್ - ಯಾವಾಗ, ಪುರುಷಂ - ವಿರಾಟ ರೂಪವನ್ನು, ವ್ಯದಧುಃ - ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮುತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು, (ತದ್) ಕತಿಧಾ - ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ, ವ್ಯಕಲ್ಪಯನ್ - ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.


इदानीं पञ्चीकरणप्रक्रिया विस्तार्यते।

यहाँ पर पञ्चीकरण प्रक्रिया का विस्तार दिया जा रहा है।


सायणाचार्य के अनुसार से गम् - धातु लोट् प्रथमपुरुष एकवचन में यह वैदिक रूप है।

ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಗಮ್ - ಧಾತು ಲೋಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


अतः यह वेदाङ्ग नहीं हो सकता इस आशङऱका का समाधान के लिए - “ अर्थावबोधे निरपेक्षतया पदजातं यत्रोक्तं तन्निरुक्तम्।

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವೇದಾಂಗವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆಶಂಕ್ಯೆಯ  ಸಮಾಧಾನ ರೂಪವಾಗಿ -" ಅರ್ಥಾವಬೋಧನೆ ನಿರಪೇಕ್ಷತಯಾ ಪದಜಾತಂ ಯತ್ರೋಕ್ತಮ್ ತನ್ನಿರುಕ್ತಮ್.


विचार ही आत्मा तथा अनात्मा के बन्धन तथा मोक्ष के स्वरूप का शास्त्रानुसार चिन्तन करके निर्णय करता है।

ವಿಚಾರವು ಆತ್ಮಾನಾತ್ಮಗಳ ಬಂಧಮೋಕ್ಷಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಇದರ ವಿಭಕ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಾದ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.

अव्ययीभावे इत्यस्य विभक्तिविपरिणामेन अव्ययीभावाद् इति भवति।


ವೇದವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ - ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದ.

वेद चार है- ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद और अथर्ववेद।


ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಯೋಗದ ಫಲವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

इसलिए कर्मयोग का फल भी कहा गया है।


किञ्च अत्र यथा इति शब्दः पादस्य अन्ते अस्ति।

और यहाँ यथा यह शब्द पाद के अन्त में है।


मन के बिना कोई भी कार्य न ही होता है।

मनसः ऋते किमपि कर्म न क्रियते।


चोदयित्री इत्यत्र ईकारस्य उदात्तत्वं केन विहितम्?

ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಇಲ್ಲಿ ಈಕಾರದ ಉದಾತ್ತವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?


೮. ಬಭೂವ ಇಲ್ಲಿ ಭೂ - ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರವಿದೆ?

8. बभूव इत्यत्र भू-इत्यत्र कः स्वरः।


एवं अर्थ होता है-अचादि के और अकार दो।

एवञ्च अस्य अर्थः भवति - अजादेः अतः च।


साम्प्रतिके काले केचिद् भ्रान्त्या विधि हित्वा येन केनापि क्रमेण कांश्चिद् ग्रन्थान् इतस्ततः पठन्ति।

ಸಾಂಪ್ರತಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಭ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಯಾವುದಾರೊಂದು ಕ್ರಮದಿಂದ ಯಾವುದಾದರೂ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಂದರೆಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಾರೆ.


इस सूक्त में परमात्मा ही जगन्नियामक है, यह स्तुति की गई है।

ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಜಗನ್ನಿಯಾಮಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಈ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


ಇದರ ನಂತರ "ಯಚಿಭಮ್" ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ವವಿರುವುದು ಪ್ರತಿಸಾಮನ್ ಇದರ ಭಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ "ನಸ್ತದ್ಧಿತೆ" ಇದರಿಂದ ಟಿ ಇದರ ಅನ್ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರತಿ ಸಾಮ್ ಅ ಆದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗ ಆದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಪ್ರತಿಸಾಯ ಶಬ್ದದ "ಪರವಲ್ಲಿಂಗ ದ್ವಂದ್ವ ತತ್ಪುರುಷೋಃ" ಇದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗತ್ವವಾಗುವುದರಿಂದ ನಪುಂಸಕದಲ್ಲಿ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಪ್ರತಿಸಾಮಮ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

इसके बाद “यचिभम्'' इससे पूर्व प्रतिसामन् कौ भसंज्ञा होने पर “नस्तद्धिते " इससे टि का अन् लोप होने पर प्रति साम् अ होने पर सर्वसंयोग होने पर निष्पन्न प्रतिसाय शब्द का “परवल्लिङ्ग द्वन्द तत्पुरुषोः” इससे पर लिङ्गत्व होने पर नपुसक में सु प्रत्यय होने पर प्रतिसामम् रूप बना।


ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಗಳ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಧಾನಗಳ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿದೆ.

संहितायां स्तुतीनां प्राधान्यम् अस्ति, ब्राह्मणग्रन्थे तद्विधीनाम् एव प्राधान्यम् अस्ति।


चित्त की शुद्धि होने पर उसके बाद क्या करना चाहिए।

चित्तं शुद्धं चेत् ततः परं किं कर्तव्यम् ।


कुछ लोग कहते हैं की कर्मकाण्ड के बिना ज्ञानकाण्ड सम्भव नहीं होता है।

केचिद् वदन्ति यत् कर्मकाण्डं विना ज्ञानकाण्डं न सम्भवति।


अत एव जन्तुः मोहग्रस्तो भवति।

इसलिए जन्तु मोहग्रस्त हो जाता है।


राजकर्म विषय सूक्त राजा से सम्बद्ध बहुत सूक्त अथर्ववेद में प्राप्त होते है।

राजकर्मविषयकसूक्तानि राजभिः सम्बद्धानि बहूनि सूक्तानि अथर्ववेदे समुपलब्धानि सन्ति।


೭೨. "ನದೀಭಿಶ್ಚ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?

७२. "नदीभिश्च" इति सूत्रस्य किम् उदाहरणम्?


ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಬೋಧಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

इसलिए वह बोधक कहलाता है।


ಅದರಿಂದ ಪಚತ್ ಈ ಆಗುತ್ತದೆ.

उससे पचत् ई होता है।


प्रपञ्चहृदयस्य कथनम् अस्ति यत् - पिप्पलादशाखायाः मन्त्रसंहिता विंशतिकाण्डेषु विभक्ताः सन्ति, तथा तस्याः ब्राह्मणे अष्टौ अध्यायाः सन्ति।

ಪ್ರಪಂಚಹೃದಯದ ಕಥನವಿದೆ - ಪೈಪ್ಪಲಾದ ಶಾಖೆಯ ಮಂತ್ರ ಸಂಹಿತೆಯ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ


ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆಯೋ, ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭೂತಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ವಸ್ತು, ವರ್ತಮಾನ ಸಂಬಂಧಿ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ವಸ್ತುವಿನ ಜ್ಞಾನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೋತೃ ಮೈತ್ರಾವರುಣ ಆದಿ ಏಳು ಹೋತೃಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶುಭಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಲೇ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.

येन मनसा इदं सर्वं सर्वतः ज्ञातं , येन च मनसा भूतकालसम्बन्धि वस्तु , वर्तमानकालसम्बन्धि वस्तु , भविष्यत्कालसम्बन्धि वस्तु च परिगृह्यन्ते , येन मनसा होतृमैत्रावरुणादिसप्तहोतृयुक्तः अग्निष्टोमयज्ञः विस्तार्यते तत् मम मनः शुभसङ्कल्पयुक्तं भवतु।


दधाति - धा - धातोः लटि प्रथमैकवचने रूपमिदम्

दधाति - धा-धातु से लट् प्रथमा एकवचन का यह रूप है।


ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ತೇನ ನಾಕ್ಷಃ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ಅದೇವನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ , ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರದ ಆಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .

सूत्रार्थसमन्वयः- तेन नाक्षः इति उदाहरणवाक्ये अक्ष- शब्दस्य अदेवनार्थे प्रयोगः अस्ति, तस्मात् प्रकृतसूत्रेण तस्य अक्षशब्दस्य आदेः स्वरस्य आकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।


पदात् इति अधिकृतं पञ्चम्यन्ततया विपरिणम्यते।

ಪದಾತ್ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಪಂಚಮ್ಯಂತದಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.


बहुमास्य यहाँ पर पूर्वपद को प्रकृति स्वर होने का विधान बह्वन्यतरस्याम् इस सूत्र से है।

बहुमास्य इत्यत्र पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं बह्वन्यतरस्याम् इति सूत्रेण विधीयते।


श्रद्धयाग्निः यहाँ पर अग्निपद से किस अर्थ की विवेचना की गई है?

ಶ್ರದ್ದಯಾಗ್ನಿಃ ಇಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಪದದಿಂದ ಯಾವ ಅರ್ಥದ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?


सः पुरुषः भूमिं ब्रह्माण्डगोलकरूपां विश्वतः सर्वतः वृत्वा परिवेष्ट्य दशाङ्कुलं दशाङ्गुलपरिमितं देशम् अत्यतिष्ठत् अतिक्रम्य व्यवस्थितः।

ಆ ಪುರುಷ ಭೂಮಿ ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗೋಲಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವತ ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ವೃತ್ವಾ- ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ದಶಾಂಗುಲ ಅಂದರೆ ದಶಾಂಗುಲದ ಪರಿಮಾಣ ದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಕುಳಿತಿದೆ ಅಥವಾ ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.


“सह सुपा'' इस सूत्र से किस प्रकार का समास होता है?

"ಸಹ ಸುಪಾ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ?


ಗ್ರಾಮದ ಒಳಗೆ ಇದರ ಅಧ್ಯಯನ ಯಾವಾಗಲು ಲಾಭದಾಯಕ ಉಚಿತವಾದ ಉಪಯೋಗವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ग्रामाभ्यन्तरे अस्य अध्ययनं कदापि लाभप्रदम् उचितम् उपादेयं च नासीत्।


इसका फलितार्थ यह हुआ की श्रवणादि विषयों को छोड़कर के अन्य विषयों से मन का निग्रह करना चाहिए।

ಶ್ರವಣಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಮನೋನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಎಂದು ಫಲಿತವಾಗಿದೆ.


दूरात् सम्बोधने वाक्यम् एकश्रुति भवति।

दूर से संबोधन करने वाले वाक्य में एकश्रुति होती है।


निरुक्तादिग्रन्थेषु 'इति विज्ञायते' इति कथयित्वा ब्राह्मणग्रन्थानाम् एव प्रमाणरूपेण निर्देशः कृतः।

निरुक्त आदि ग्रन्थ इस प्रकार जाना जाता है ऐसा कहकर ब्राह्मण ग्रन्थों का ही प्रमाण रूप से निर्देश किया है।


ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥ - ಈ ಜಗತ್ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲೇ ಏಕಮೇವ ಅದ್ವಿತೀಯಮ್ ಎಂಬ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮ ಇದ್ದಿತೋ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಂತರವೂ ಅಂತಹ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಇದೆ.

इस श्लोक का अर्थ है कि इस जगत् की सृष्टि से पूर्व एक ही अद्वितीय नामरूप रहित जो ब्रह्म था सृष्टि के बाद भी वैसा ही ब्रह्म रहेगा।


“स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन'' ( 2.9.37 ) सूत्रार्थ-स्तोक, अन्तिक, दूर अर्थ वाची और कृच्छशब्द पञ्चम्यन्त को सुबन्त को वत्तान्त प्रकृति सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।

"ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಕ್ತೇನ" (೨.೯.೩೭) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸ್ತೋಕ, ಅಂತಿಕ, ದೂರ ಅರ್ಥ ವಾಚಕ ಮತ್ತು ಕೃಚ್ಛಶಬ್ದದ ಪಂಚಮ್ಯಂತಕ್ಕೆ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಕ್ತಾಂತ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.


न लोपः अलोप: पद में नज्तत्पुरुषसमास है।

न लोपः अलोपः इति नञ्तत्पुरुषसमासः।


ಮತ್ತು ಅದೇ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.

स च तत्पुरुषसमासः।


ब्रह्म कर्म का प्रतिपादन करने से अथर्ववेद 'ब्रह्मवेद' कहलाता है।

ब्रह्मकर्मणः प्रतिपादकत्वेनार्ववेदः 'ब्रह्मवेदः' कथ्यते।


तेन अस्य सूत्रस्य अर्थो भवति क्षयशब्दस्य आदिः उदात्तः भवति निवासे अर्थे इति।

उससे इस सूत्र का यह अर्थ होता है- क्षय शब्द का आदि उदात्त होता है निवास अर्थ में।


ಬೋಧಕವು ಪ್ರಮಾಣ.

बोधकं च प्रमाणम्।


ಮಹಾಂತಂ ಕೋಶಾಮುರ್ದಚಾ ನಿ ಷಿಂಚ ಸ್ಯಂದಂತಾಂ ಕುಲ್ಯಾ ವಿಷಿತಾಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ । ಘೃತೇನ ದ್ಯಾವಾಪೃಥ್ವೀ ವ್ಯುಂಧಿ ಸುಪ್ರಪಾಣಂ ಭವತ್ವಘ್ನ್ಯಾಭ್ಯಃ ।।

महान्तं कोशामुर्द॑चा नि षिञ्च स्यन्द॑न्तां कुल्या विषिताः पुरस्तात्। घृतेन द्यावापृथिवी व्युन्धि सुप्रपाणं भ॑वत्वघ्न्याभ्यः॥


इसलिए कौन-सी वस्तु प्रत्यक्ष होती है कौन-सी नहीं होती है।

अतः किं वस्तु प्रत्यक्षं भवति, किं न भवति।


ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನಗಳಿಂದಲೇ ಅವುಗಳ ಜ್ಞಾನವಾಗುತ್ತದೆ.

प्रत्यक्ष अनुमान से ही उनका प्रमाण स्वीकार है।


अस्मिन् सूत्रे द्वे पदे स्तः।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .


इमं पाठं पठित्वा भवान् - ब्राह्मणग्रन्थानां महत्त्वविषये अधिकतया ज्ञास्यति। मुख्यानि आख्यानानि कानि भवन्ति किञ्च तेषां प्रतिपाद्यमानानां विषायाणां विषये अपि अधिकतया ज्ञास्यति। संहिताब्राह्मणयोः पार्थक्यं ज्ञास्यति। देवाः कथं अमरा अभवन् इति ज्ञास्यति। प्रधानानां ब्राह्मणग्रन्थानां विषये अपि विस्तारेण ज्ञास्यति।

ಈ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ನೀವು- ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಮರರಾದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಪ್ರಧಾನವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ.


रागजननद्वारा मनः बन्धस्य कारणं तथा वैराग्यजननद्वारा मोक्षकारणञ्च ।

ಪ್ರೀತಿಯ ಜನಗಳಿಂದ ಮನಸಿನ ಬಂಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವು. ಹಾಗೆಯೇ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಮೋಕ್ಷದ ಕಾರಣವೂ ಕೂಡ.


यहाँ भी प्रस्तुत सूत्र से सहशब्द के स्थान पर स आदेश होता है।

अत्रापि प्रस्तुतसूत्रेण सहशब्दस्य सादेशः।


तेन अत्र प्रकृतसूत्रेण ज्येष्ठशब्दस्य अन्तः स्वरः अकारः उदात्तो भवति।

ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರ ಅಕಾರ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .


आनन्दं भुङ्क्ते इति आनन्दभुक्।

ಆನಂದಂ ಭುಂಕ್ತೇ ಎಂಬುದು ಆನಂದಭುಕ್ |


ಸಮಾನೋ ಹಿ ಶರೀರಮಧ್ಯಗತಾಶಿತಪೀತಾನ್ನಾದಿಸಮೀಕರಣಕರಃ  ಎಂದು ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ (ಇತಿ ಉಕ್ತಂ ವೇದಾಂತಸಾರೆ |)

समानो हि शरीरमध्यगताशितपीतान्नादिसमीकरणकरः इति उक्तं वेदान्तसारे।


आरण्यकमिदं यजुर्वेदेन सह सम्बद्धः अस्ति।

ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಜುರ್ವೇದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.


अस्मिन् सूत्रे पदद्वयं विराजते।

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.


ಯತೋನಾವಃ ಇದರ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಅದರ ಸಮನ್ವಯ ತಿಳಿಸಿ .

यतोऽनावः इत्यस्य एकमुदाहरणं प्रदर्श्य समन्वयत।


किन्तु भागवत में (१२/७/१) स्कन्ध का नाम निर्दिष्ट नहीं है।

किञ्च भागवते (१२/७/१) स्कन्धस्य नाम निर्दिष्टं नास्ति।


प्रश्नोपनिषद्, मैत्रायणीयोपनिषद् माण्डूक्योपनिषच्चेति।

प्रश्‍न उपनिषद्, मैत्रायणीय उपनिषद् और माण्डूक्य उपनिषद्।


पूर्वार्ध विष्णुसूक्तं विद्यते, उत्तरार्थे च मित्रावरुणसूक्तम् उपन्यस्तमस्ति।

पूर्व भाग में विष्णुसूक्त विद्यमान है, और उत्तरार्ध भाग में मित्रावरुणसूक्त लिया गया है।


पाँच ज्ञानेन्द्रियाएँ, पाँच कर्मेन्द्रियाएँ, पाँच प्राण, बुद्धि, मन, अहङकार तथा चित्त इस प्रकार से इसके उन्नीस मुख होते है।

ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಪಂಚಕಮ್, ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಪಂಚಕಮ್. ಬುದ್ಧಿಃ, ಮನಸ್ಸು, ಅಹಂಕಾರ, ಚಿತ್ತ ಇವು ಹನ್ನೊಂದು ಮುಖಗಳು.


ಆದ್ದರಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿರುವದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಃ ಎಂಬ ರೂಪವೇ ಇರುತ್ತದೆ.

उस के द्वारा आद्युदात्त होने से प्रकृतः यह रूप ही होता है।


(छा.उ.भा.६.१४.२) आचार्यवान् पुरुषो वेद॥ (छा.उ. ६.१४.२) इति श्रुतितः अवगम्यते यद् यस्य आचार्यः अस्ति स ब्रह्म जानाति। आचार्य विना मार्गोदेष्टा नास्ति।

(छा.उ. भा.6.14.2) आचार्यवान् पुरुषो वेद (छा.उ. 6.14.2) इस श्रुति के माध्यम से यह समझा जाता है की आचार्य के द्वारा ही ब्रह्म का अनुभव होता है अचार्य के बिना कोई मार्गदर्शक नहीं होता हे।


अतः राजन् ङ्स पुरुष सु यहाँ समुदाय शक्ति से विशिष्ट अर्थ प्रतिपादित होने से एकार्थीभावरूप सामर्थ्य होता है।

अतः राजन् ङस् पुरुष सु इत्यत्र समुदायशक्त्या विशिष्टार्थप्रतिपादकत्वात् अस्ति एकार्थीभावरूपं सामर्थ्यम्।


अपि च, "तत्तेजोऽसृजत" इति सकृच्छ्रुतस्य स्रष्टुः स्रष्टव्यद्वयेन सम्बन्धः न उपपद्यते - "तत्तेजोऽसृजत" "तदाकाशमसृजत" इति।

"ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ" ಎಂಬುದು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಂಬಂಧಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ. "ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ" "ತದಾಕಾಶಮಸೃಜತ" ಎಂಬುದಾಗಿ.


ಆದ್ದರಿಂದ ’ಅನುದಾತ್ತಾನಾಮ್’ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ, ಎರಡು ಅನುದಾತ್ತಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಅಧಿಕ ಅನುದಾತ್ತಗಳಿಗೆ , ಎಂದು.

अतः अनुदात्तानाम् इसका अर्थ है, अनुदात्त का, दो अनुदातों का, अथवा अनेक अनुदात्तों का।


इसके बाद अर्धर्च अ होने पर सर्वसंयोग होने पर निष्पन्न अध “रच शब्द का “परवल्लिंङ्गंद्वन्दतत्पुरुषोः”' इससे पर लिङ्गत्व प्राप्त होने पर “अर्धर्चाः पुंसि च'' इस विकल्प से पुल्लिंग होने पर सु प्रत्यय होने पर अर्धर्यः रूप होता है।

ಇದರ ನಂತರ ಅರ್ಧರ್ಚ ಅ ಆದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗ ಆದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನ ಅಧ "ರಚ ಶಬ್ದದ "ಪರವಲ್ಲಿಂಗದ್ವಂದ್ವತತ್ಪುರುಷಯೋಃ" ಇದರ ನಂತರವಾಗುವ ಲಿಂಗತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ "ಅರ್ಧರ್ಚಾಃ ಪುಂಸಿ ಚ" ಈ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಆದಾಗ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಅರ್ಧರ್ಯಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


तुम्हारा अकेला रथक्रम पूर्वक धीरे धीरे चले।

एकनेमिरथः युवयोः अनुग्रहेण आवर्तते।


उदात्तस्थाने स्वरितस्थाने च यो यण् वर्तते ततः परस्य अनुदात्तस्य स्वरितः भवति इति 'उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितोनुदात्तस्य' इति सूत्रस्य अर्थः।

ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಣ್-ವರ್ಣ ಇದೆಯೋ ಅದರ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು "ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಯೋರ್ಯಣಃ ಸ್ವರಿತೋಽನುದಾತ್ತಸ್ಯ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ.


ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ.

राजकार्येषु अपि अथर्ववेदस्य सविशेषमहत्त्वम् अस्ति।


सम्मुख करने अर्थ में प्रयुक्त निपात है।

अभिमुखीकरणार्थो निपातः।


उदाहरणम् - अस्य सूत्रस्योदाहरणानि अधः प्रदीयन्ते।

उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण नीचे दिये गये हैं।


ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಜ್ಞ ಇದೆ, ಗವಾಮಯನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಯಜ್ಞವಿದೆ.

यहाँ एक यज्ञ है, गवामयन-नामक यज्ञ ऐसा उसका नाम है।


अथर्व नाम के ऋषि द्वारा दृष्ट मन्त्र शान्ति और पुष्टिकर्म युक्त है।

ಅಥರ್ವ ಎಂಬ ಋಷಿಯಿಂದ ನೋಡಲಾದ ಮಂತ್ರವು ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟಿಕರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.


ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್-ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಯೋಗದ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ऋग्वेद में त्रिष्टुप्-छन्द का प्रयोग अधिक दिखाई देता है।


नाहं प्रथममक्षान् विसृजामीति ।

ನಾನು ಈ ಪ್ರಥಮ ಅಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ.


उपनिषदाम् अध्ययनेन ऐहिकविषयेषु तथा आमुष्मिकविषयेषु च वैराग्यं स्वीकृतवतां मुमुक्षूणां संसारस्य बीजभूता विद्या नश्यति।

उपनिषदों के अध्ययन से ऐहिक विषयों में तथा आमुष्मिक विषयों में वैराग्य को स्वीकार करके संन्यासियों की संसार की बीजभूत विद्या नष्ट हो जाती है।


34. गुरु करुणा के द्वारा विधिवत् उपासना के लिए उपदेश देता है।

३४. गुरुः करुणया एव उपदिशति विधिवदुपसन्नाय।


ಆದರೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ ಪ್ರತೀತಿಯಿಂದ ದ್ವೈತದ ಮುಖ್ಯತೆ ಇದೆ.

लेकिन प्रत्यक्ष प्रतीति के द्वारा द्वैत का ही मुख्य भान होता है।


ಸಾಮವೇದ ಸಂಬಂಧಿತ ಆರಣ್ಯಕದ ಹೆಸರೇನು?

. सामवेद संबन्धित आरण्यक का क्या नाम है?


ಜೂಜು ಮಾಡುವವನು ಯಾರ ಬಳಿಯೂ ಏನಾದರೂ ಕೇಳಿದರೆ ಅವನಿಗೆ ಏನೂ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.

अपि च नाथितः याचमानः कितवो धनं मर्डितारं धनदानेन सुखयितारं न विन्दते न लभते।


ಕಾರ್ತಕೌಜಪಾದಯಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕಾರ್ತಕೌಜಪಾದಿ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವವಿದೆ , ಅದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.

कार्तकौजपादयश्च इस सूत्र से कार्तकौजपादि जो द्वन्द हैं, उनमे पूर्वपद को प्रकृतिस्वर होने का विधान है।


ವ್ಯತಿರೇಕ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಋತಚಕ್ರದ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. -"ದ್ವಾದಶಾಹಂ ನಹಿ ತಜ್ಜರಾಯ ವವರ್ತಿ ಚಕ್ರಂ ಪರಿಧಾಮೃತಸ್ಯ" ಎಂದು.

व्यतिरेकस्य अपरम् अपि सुष्ठु उदाहरणम् ऋतचक्रस्य वर्णने प्राप्यते - 'द्वादशारं नहि तज्जराय वर्वत्ति चक्रं परिधामृतस्य' इति।


ನಾನೇ ಸಮಸ್ತಭುವನದ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ವಾಯುವಿನ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತೇನೆ.

मैं ही समस्तभुवन की रचना करती हुई वायु के समान चलती हूँ।


यहाँ पूर्व शब्द भूतपूर्व अर्थ में है।

ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಶಬ್ದವು ಭೂತಪೂರ್ವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.


तैत्तिरीयोपनिषदं व्याख्यात।

ತೈತ್ತಿರೀಯಾ ಉಪನಿಶದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.


इन घटनाओं का वर्णन पाठकों के मन में आनन्द को उत्पन्न करता है।

ಈ ಘಟನೆಗಳ ವಿವರಣೆಯು ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.


ಆದರಿಂದ ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

इसलिए इसे विवेकचूडामणी में इस प्रकार से कहा गया है।


२०॥ सायणभाष्यम् - देवों के लिए तप करोति प्रकाशयति च प्रकाशते।

२०॥। सायणभाष्यम्- देवेभ्यः अर्थाय आतपति आतपं करोति प्रकाशयति च प्रकाशते।


ಈ ವೇದಗಳಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

एतेभ्यो वेदेभ्यो मोक्षो ज्ञायते।


धर्मः अर्थः कामः मोक्षः च इति चत्वारः पुरुषार्थाः सन्ति।

ಧರ್ಮ ಅರ್ಥ ಕಾಮ ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಿವೆ.


18.4.6 ) आनन्दमयकोश का आत्मत्व निरास आनन्द आत्मा का स्वरूप होता है।

१८.४.६) आनन्दमयकोशस्य आत्मत्वनिरासः आनन्दः आत्मनः स्वरूपं भवति।


३३. अव्ययीभावसमासलक्षणे प्रायेण इति पदं किमर्थम्?

೩೩. ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪದ ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ ?


ವೇದಾಂಗ ಜ್ಯೋತಿಷದ ಮತದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಸ್ಥಾನವು ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತವಾಗಿದೆ - ಯಥಾ ಶಿಖಾ ಮಯೂರಾಣಾಂ ನಾಗಾನಾಂ ಮಣಯೋ ಯಥಾ.

वेदाङ्ग ज्योतिष के मत में ज्योतिष का स्थान वेदाङ्गों में सबसे ऊचा स्थान है - यथा शिखामयूराणां नागानां मणयो यथा।


यज्ञ में माष विधान का निषेध है।

ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮಾಷಗಳ ವಿಧಾನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.


नित्यनैमित्तिक प्रायश्चित तथा उपासनाओं के अवान्तरफल अर्थात् गौण फल होते हैं जिससे पितृलोक की तथा सत्यलोक प्राप्ति होती है।

ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೊಪಾಸನಗಳ ಅವಾಂತರಫಲವು ಗೌಣಫಲವು ಪಿತೃಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದರ್ಥ.


सम्पत्तिः का।

सम्पत्ति क्या होती है?


ಭೃತಿಃ - ಭೃಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

भृतिः - भृधातु से क्तिन्प्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में।


ಪರಿಭೂಃ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?

परिभूः यह रूप कैसे सिद्ध होता है?


"ನೇತಿ ನೇತಿ" (ಬೃಹ. ಉ -೪.೪.೨೨) "ಅಶಬ್ದಮಸ್ಪರ್ಶಮರೂಪಮವ್ಯಯ" (ಕಥೋಪನಿಶತ್ - ೧.೩.೧೫) "ಅಸ್ಥೂಲಮನಣ್ವಹೃಸ್ವರ್ಮಸ್ದೀರ್ಘಮ್" (ಬೃಹ. ಉ- ೩.೮.೮) ಚೆತ್ಯೆವಂ ಸರ್ವಾಸು ಉಪನಿಷತ್ಸು ಜ್ಞೇಯವಸ್ತುನಃ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ವಾಗಗೋಚರತ್ವಾದಶೇಷವಿಶೇಷಪ್ರತಿಷೇಧದ್ವಾರೇಣ ನಿರ್ವಿಶೇಷತ್ವಂ ಭಣಿತಮ್ |

“नेति नेति” (बृह.उ-४.४.२२), “अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययम्” (कठोपनिषत्-१.३.१५),“अस्थूलमनण्वहृस्वर्मस्दीर्घम्” (बृह.उ-३.८.८) चेत्येवं सर्वासु उपनिषत्सु ज्ञेयवस्तुनः ब्रह्मणः वागगोचरत्वादशेषविशेषप्रतिषेधद्वारेण निर्विशेषत्वं भणितम्।


अस्य विनियोगस्य विशिष्टविवेचनस्य आवश्यकता नास्ति, यतः इयं वार्ता तु मन्त्रपदादेव सिध्यति (६/१/६- ९)।

इस विनियोग का विशिष्ट विवेचन की आवश्यकता नहीं है, जिससे यह बात तो मन्त्र पद से ही सिद्ध होती है (६/१/६-९)।


इसलिए उसे मन्त्रमयी स्वीकार किया है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂತ್ರಮಯಿತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.


और तुम दोनों राजा के समान बुलाने पर क्रोध रहित होकर सम्पत्ति एवं हजार खम्भों वाले भवन को धारण करते हो।

ಮತ್ತೆ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನು ಅರಸನಂತೆ ಕರೆದರೆ, ಕೋಪವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾವಿರ ಕಂಬಗಳುಳ್ಳ ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಿರಿ.


तमेव प्रकृतियागम् आश्रित्य विकृतियागाः अनुष्ठीयन्ते।

ಇದೇ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ವಿಕೃತಿಯಾಗಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


उससे पचत् ङीप् होता है।

तेन पचत् ङीप् इति भवति।


जिनसे चार प्रकार के ही कर्म किए जाते है।

यस्माच्चतुर्विधमेव हि सर्वं कर्म कार्यम् ।


गकारस्य सिद्धिदातृत्वमर्थः।

गकार का का सिद्धिदातृत्व अर्थ है।


ಆ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ 'ತದಂತಗ್ರಹಣ' ಇದರಿಂದ ಅದರ ತದಂತಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ.

तस्मात् प्रत्ययग्रहणे 'तदन्तग्रहणम्' इत्यनेन तदन्तग्रहणं भविष्यति|


पुनः ज्ञानसाधनभिन्नेभ्यः शब्दास्पर्शरूपरसादिविषयेभ्यः श्रोत्रादीनि बाह्येन्द्रियाणि येन वृत्तिविशेषेण निगृह्यन्ते ।

ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಗಳ ಭಿನ್ನ ಶಬ್ದ ಸ್ಪರ್ಶ ರೂಪ ಮತ್ತು ರಸಾಸಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಯಾವ ವೃತ್ತಿ ವಿಶೇಷದಿಂದ ನಿಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ.


ಇನ್ನು ಒಂದಿಷ್ಟು ವೃತ್ತಿಗಳು ಇವೆ.

और भी बहुत सारी वृत्तियाँ होती हैं।


पुराणानुसारेण वेदव्यासमहोदयः यं शिष्यम् अथर्ववेदम् अध्यापितवान् तस्य नाम सुमन्तुः आसीत् (श्रीमद्भागवते १२/७/१-३, वायुपुराणे ६१/४९-५३, विष्णुपुराणे ३/६/९-१३)।

पुराणों के अनुसार वेदव्यास महोदय ने जिस शिष्य को अथर्ववेद पढ़ाया है उसका नाम सुमन्तु था ( श्रीमद्भागवत में १२/७/१-३,, वायुपुराण में ६१/४९-५३, विष्णुपुराण में ३/६/९-१३)।


अतः उगिदन्तात् प्रातिपदिकात् पचत् इत्यतः उगितश्च इति सूत्रेण ङीप्प्रत्ययःभवति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಉಗಿದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಪಚತ್ ಇದರಿಂದ ಉಗಿತಶ್ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.


गति समास का ऊरीकृत्य, शुक्लीकृत्य, पटपटाकृत्य इत्यादि यहाँ उदाहरण हैं।

गतिसमासस्य ऊरीकृत्य शुक्लीकृत्य पटपटाकृत्य इत्यादीनि अत्रोदाहरणानि ।


वहाँ पर भी सत्त्वरजतमोगुणमय अज्ञान से तथा सत्वगुण के प्राधान्य अन्तः करण उत्पन्न होता है।

ಅದರಲ್ಲೂ ಸತ್ವರಜಸ್ತಮೋಗುಣಮಯದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸತ್ವಗುನದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿಂದ ಅಂತಃಕರಣವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.


ಈ ವೃದ್ಧಿಹ್ರಾಸವು ಸಮಾನ ಅನುಪಾದದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

अयं वृद्धिह्रासः समानानुपातेनैव भवति।


फिर शरद् हवि थी।

ನಂತರ ಶರದ್ ಹವಿಸ್ಸಿತ್ತು.


इसी प्रकार की निरुक्ति स्वयं संहिता भाग में भी उपलब्ध होती है।

ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಿರುಕ್ತಿಗಳು ಸ್ವಯಂ ಸಂಹಿತಾಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.


ಯಾರು ಕಿತವಾ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವರ ಅತ್ತೆ ಕೂಡ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

यः कितवः भवति तस्य श्वश्रूः अपि तं निवारयति ।


उदात्तानुदात्तादिकं च अचः एव सम्भवति अतः अच् इत्यपि संयुज्यते।

'ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತಾದಿ'ಗಳು 'ಅಚ್'ಗಳಿಗೆ ಆಗುವುದರಿಂದ 'ಅಚ್' ಎಂದು ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.


१. वेदान्ते अधिकारिणो विवेकः कः।

೧. ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಿವೇಕವು ಯಾವುದು ?


बर्हिः इस शब्द का क्या अर्थ है?

बर्हिः इति शब्दस्य कः अर्थः।


द्वितीयभाग में ब्राह्मण है।

ದ್ವಿತೀಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿದೆ.


तस्य अनेन प्रकृतसूत्रेण लुक् भवति।

इस प्रकृत सूत्र से लुक् होता है।


ವೃತ್ರನ ಸಾವಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದ ಜಲವು ಶರೀರದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

वृत्र के मरने पर विरोधरहित जल वृत्र शरीर का उल्लङ्घन करके बहता है।


ಈ ರಹಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಆರಣ್ಯಕದ ಏಕತಾ ಸಿದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ, ಆರಣ್ಯಕದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ರಹಸ್ಯವು ಆಗಿದೆ.

अनेन रहस्यब्राह्मण- आरण्यकयोः एकतायाः सिद्धिर्भवति, आरण्यकस्य नामान्तरं रहस्यमपि अस्ति (गोपथ० ब्रा० १०)।


व्यतिरेक का सुंदर उदाहरण कहाँ प्राप्त होता है?

व्यतिरेकस्य सुष्ठु उदाहरणं कुत्र प्राप्यते?


उदाहरणम् - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा पौर्वशालः इति। पूर्वस्यां शालायां भवः इति विग्रहे प्रक्रियाकार्ये निष्पन्नात् दिक्पूर्वपदात् पूर्वशाला इत्यस्मात् प्रातिपदिकात् "दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः" इत्यनेन ञप्रत्यये अनुबन्धलोपे पूर्वशाला अ इति भवति।

उदाहरण -सूत्र का उदाहरण है जैसे-पौर्वशालः पूर्वस्यां शालायां भवः इस विग्रह में प्रक्रिया अर्थ में निष्पन्न दिशावाची पूर्व पद से पूर्वशाला इस प्रातिपदिक से “' दिक्पूर्वपदादसंज्ञायांजः'' इससे ञ प्रत्यय होने पर अनुबन्ध लोप होने पर पूर्वशाला अ होता है।


और भी प्र यह शब्द प्रकार आदि से भिन्न है।

अपि च प्र इति शब्दः प्रकारादिभिन्नः।


ಇದರಿಂದ ಆದಿಃ ಈ ಪದವನ್ನು ಅಧಿಕಾರವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ .

अनेन आदिः इति पदम् अधिक्रियते।


सर्तवे यहाँ पर किससे आद्युदात्त हुआ?

ಸರ್ತವೇ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.


ಅದರಿಂದ ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯು ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

उसके द्वारा इसकी प्राचीनता प्रमाणित होती है।


इन्द्रः कपटासुराणां हननानन्तरं सूर्यम् उषःकालम् आकाशं च उत्पादितवान्।

ಇಂದ್ರನು ಕಪಟ ಅಸುರರನ್ನು ಕೊಂದು, ಸೂರ್ಯ ಉಷಾಕಾಲ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದರು.


तो वहाँ पर कहते हैं कि वर्तमान में किया गया कर्म तथा उसका कुछ दृष्ट फल तुरन्त उत्पन्न होता है।

ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವು ಏನಾದರೂ ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.


अतः लौकिक लिङ्ग के लक्षण में दोषों को देखकर शास्त्रकर्त्ताओं द्वार लिङ्ग का शास्त्रीय लक्षण कल्पित है।

अतः लौकिकलिङ्गस्य लक्षणे दोषान् दृष्ट्वा शास्त्रकर्तृभिः लिङ्गस्य शास्त्रीयं लक्षणं कल्पितम् अस्ति।


अत्र "स्त्रियाः पुंवद्भाषितपुंस्कादनूङ्समानाधिकरणे स्त्रियामपूरणीप्रियादिषु" इति सूत्रात् स्त्रियाः भाषितपुंस्कादनूङ् चेति पदद्वयम् अनुवर्तते।

यहाँ “स्त्रिया: पुंवद्भाषितपुंस्कादनूङ्समानाधिकरणे स्त्रियामपूरणीप्रियादिषु”' इस सूत्र से स्त्रियाः और भाषितपुंस्कादनूङ् दो पदों की अनुवृत्ति होती है।


अतः यह षष्ठयन्त पद है।

अतः इति षष्ठ्यन्तं पदम्।


ವೈದಿಕವಾಕ್ಯಗಳಂತು ಕೆಲವ ಮತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕರಣದಂತೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರ ಮತದಲ್ಲಿ ಉಪಕ್ರಮಾದಿಗಲ ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

वैदिकों के वाक्यों का तो किन्हीं के मत में अधिकरणमुख से तथा किन्हीं के मत में उपक्रमादि के द्वार तात्पर्य का निर्णय किया जाता है।


पृथिवी की सभी ये प्रजा देशान्तर को प्राप्त होंगे।

पृथिव्याः सर्वाः इमे प्रजाः देशान्तरं प्रापयिता।


ವರುಣ ಶಬ್ದವು ಯಾವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ?

वरुणशब्दः कस्माद् धातोः निष्पन्नः ?


ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯಾವ ಪದದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರು ಉದಾತ್ತ ಅಥವಾ ಸ್ವರಿತದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ , ಆ ಒಂದು ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಉಳಿದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳು ಅನುದಾತ್ತ ವಾಚಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

सूत्रार्थः - यस्मिन् पदे यस्य उदात्तः स्वरितः वा विधीयते तम् एकम् अचं वर्जयित्वा शेषं तत्पदम् अनुदात्ताचकं भवति।


उसी प्रकार से यहाँ पर भी जिसने साङ्गपूर्वक सभी वेदों का अध्ययन कर लिया है।

ಅದೇ ರೀತಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರು ಅಂಗಸಹಿತವಾಗಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನು ಅಧಿಕಾರಿ.


यस्य त्री पूर्णा ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।

"ಯಸ್ಯ ತ್ರೀ ಪೂರ್ಣಾ..."  ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.


पूर्वे भूतपूर्वे इस सूत्र से पूर्व शब्द उत्तरपद रहते भूतपूर्ववाची अर्थ में तत्पुरुष समास में पूर्वपद को प्रकृति स्वर होता है।

पूर्व भूतपूर्वे इति सूत्रेण पूर्वशब्दे उत्तरपदे भूतपूर्वे अर्थ तत्पुरुषे पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं विधीयते।


प्रपूर्वक ज्ञाधातु से ल्युट्प्रत्यय करने पर (अन्) प्रज्ञानम् रूप बनता है।

प्रपूर्वकात् ज्ञाधातोः ल्युट्प्रत्यय ( अन् ) प्रज्ञानम् इति रूपम्।


उत्तरकालिकोपनिषदि काः उपनिषदः अन्तर्गताः।

ಉತ್ತರಕಾಲಿನ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ?


शब्दः अपि क्वचित् अपरोक्षज्ञानम् उत्पादयितुं समर्थः अस्ति।

ಶಬ್ದವು ಕೆಲವು ಅಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ಷಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


अनन्तरः यह भी प्रथमान्त पद है।

ಅನಂತರಃ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


जो आत्मा का अप्रिय होता है वह आत्मा का द्वेषी तथा जो सम्बन्धी होता है वह बन्धु होता है।

आत्मनः अप्रियः द्वेष्यः भवति। सम्बन्धी बन्धुः कथ्यते।


शाकः प्रियः यस्य इति विग्रह में  "अनेकमन्यपदार्थे" इससे समास होने पर शाकप्रियः रूप होता है।

ಶಾಕಃ ಪ್ರಿಯಃ ಯಸ್ಯ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ "ಅನೇಕಮನ್ಯಪದಾರ್ಥೇ" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಶಾಕಪ್ರಿಯಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


अत्र द्वे पदे स्तः।

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.


सर्वत्र मन्त्रेषु दृष्टेन अहमिति पदेन वागाम्भृणी ऋषिः ज्ञेयः।

सभी मन्त्रों में द्रष्टा रूप से अहमिति पद से वागाम्भृणी ऋषिका को जानना चाहिए।


फिर भी वासनाओं का नाश तो नहीं होता है।

ಆದರೂ ಸಹ ವಾಸನಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶವು ಇಲ್ಲ.


द्रव्य का एकजातीय अनेक द्रव्यो का समवायी कारण होता है।

ದ್ರವ್ಯದ ಏಕಜಾತೀಯದ ಅನೇಕ ದ್ರವ್ಯವು ಸಮವಾಯಿಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.


ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವುರು.

क्षिप्रदानौ।


यत्र विद्वांसो मुक्तिं प्राप्नुवन्ति तत्र किञ्चिदप्यन्धकारो नास्ति प्राप्तमोक्षाश्च भास्वरा भवन्ति तदेवाप्तानां मुक्तिपदं ब्रह्म सर्वप्रकाशकमस्तीति।

जहाँ विद्वान मुक्ति को प्राप्त करते है, वहा कुछ भी अन्धकार नही है, और मोक्ष प्राप्त किरने प्रकाशित होती है उस विद्वान को ही मुक्तिपद ब्रह्म सभी और से प्रकाशित करते है।


ಅದರಿಂದ ಆತ್ಮದರ್ಶನವು ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವು. ವೇದಾಂತತತ್ವ-ಶ್ರವಣ-ಮನನ-ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು ಆತ್ಮದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

तेन आत्मदर्शनं मोक्षस्य मार्गः, वेदान्ततत्त्व-श्रवण-मनन-निदिध्यासनम् आत्मदर्शने कारणम् इति बोद्धुं न शक्‍नोति।


आधिदैवतप्रकरणे- नानादेवतानां, विविधानां यज्ञानां, कालादीनां च विषये सङ्कलनम् अस्ति।

आधिदैवत प्रकरण में अनेक देवताओं का, अनेक यज्ञों का, और काल आदि के विषय में सङकलन है।


ಯಜಮಾನನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ- ಓ ಅನ್ನಸಂಪದ್ಭರಿತ ಬಲಶಾಲಿ ಮಿತ್ರವರುಣರೇ!

यजमान प्रार्थना करता है की - हे अन्नसम्पन्न बलशाली मित्रवरुण!


सरलार्थ - मद से युक्त वृत्र ने अनेक गुणों से सम्पन्न वीर अनेक शत्रुओं को मारने वाले इन्द्र को अकुशल योद्धा के समान ललकारा।

सरलार्थः- दर्पयुक्तः वृत्रः महद्गुणसम्पन्नं वीरं बहुशत्रुघातकं असमर्थम् इव युद्धे आहूतवान्।


अन्तिममन्त्रे दम्पतिं प्रति उच्यते अहे दम्पती (यागकर्मणः यजमानौ) युष्मभ्यं प्रसिद्धानि सुखेन उषितुं योग्यानि स्थानानि कामयामहे, तदर्थं विष्णुं प्रार्थयामहे।

ಅಂತಿಮ ಮಂತ್ರವು ದಂಪತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆಃ ಹೇ ದಂಪತಿಗಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಾವು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇವೆ.


ಗೌಣ ಸಿಂಹಾಗ್ನಿಗಳಿಂದ ಮುಖ್ಯಸಿಂಹಾಗ್ನಿಗಳ ಕಾರ್ಯದ ಹಾಗೆ ಅದೃಷ್ಟ ವಿಷಯ ಪ್ರೇರಕ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ಆತ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ಗೌಣ ದೇಹೇಂದ್ರಿಯ ಆತ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಲಾದಾಗ ಹಾಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯವು ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

जैसे गौणसिंहाग्नि से मुख्यसिंहाग्निवत् कार्य अदृष्टविषयप्रेरक प्रमाण से आत्मकर्तव्य गौण देहेन्द्रिय आत्मा के द्वार किए जाते है तो ऐसा भी नहीं है, क्योंकि उनका कार्य तो अविद्या के द्वारा किया जाता है।


(ಖ) ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವು ಯಾವ ಫಲದಾನವು ಪ್ರಾರಬ್ಧವು ?

(ख) पूर्वजन्म में किए गये कर्म जो फल प्रदान करने में प्रारब्ध होते हैं।


इसलिए यहाँ पर जहत् लक्षणा हो ऐसी आशङ्का के होने पर कहतें है कि ऐसा नहीं है।

अतः अत्र जहल्लक्षणा भवतु इति आशङ्कायां सत्याम् उच्यते तत् न भवति।


ಇದರ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿದೆ - ಗೋಪಾಯತಂ ನಃ ಮತ್ತು ಅಸಿ ಸತ್ಯಃ .

अस्य उदाहरणं भवति गोपायते नः इति, असि सत्यः इति च।


सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।

सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्।


ದೇಹಾದಿ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾಭಿಮಾನವು ಅವಿದ್ಯಾತ್ಮಕವು.

देहादिसङ्घात में आत्माभिमान अविद्यात्मक होता है।


39. “नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चभ्याः” इस सूत्र से क्या विधान होता है?

३९."नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः" इति सूत्रं किंप्रकारकम्।


ಯಚ್ಚ ಹಿ ಚ ತುಶ್ಚ ಇತಿ ತದ್ಧಿತು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಾರದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ , ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿನ್ ಯದ್ಧಿತುಪರಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.

यच्च हि च तुश्च इति यद्धितु यहाँ समाहारद्वन्द समास है, उससे परे यद्धितुपरम् यहाँ पञ्‌चमीतत्पुरुष समास है।


स चतनेषु अचेतनेषु च विविधरूपेण व्याप्तः अस्ति।

वो चेतन और अचेतन में विविधरूप से व्याप्त है।


ತದನಂತರ ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವು ಫಲೋನ್ಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ.

ततः परं संचितेषु कर्मसु यत् कर्म फलोन्मुखं भवति।


ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಸೂಕ್ತಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇದು ಅನ್ಯತಮವಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.

शुक्लयजुर्वेदीयसूक्तसंग्रहेषु अन्यतममिदं प्रजापतिसूक्तम्।


शौनकविरचिते ऋक्प्रातिशाख्ये चरमभागे छन्दसां पर्याप्तं विवेचनं विद्यते।

शौनक विरचित ऋक्‌प्रातिशाख्य में अंतिम भाग में छन्दों की पर्याप्त विवेचन विद्यमान है।


आचार्य उपसर्जन अन्तेवासी है आचार्योपसर्जनान्तेवासी।

आचार्योपसर्जनश्चासौ अन्तेवासी इति आचार्योपसर्जनान्तेवासी।


पठितुमिच्छति इत्यर्थ पिपठिषतीत्यादौ सन्नन्ते एकपदीभवनं भवति।

ಪಠಿತುಮಿಚ್ಛತಿ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಿಪಠಿಷತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುವುದರಿಂದ ಏಕೀಪದಭವನವಾಗುತ್ತದೆ.


१४. वृक्षेण।

೧೪. ವೃಕ್ಷದಿಂದ.


ಜರಾಯುಜಂ, ಸ್ವೆದಜಮ್, ಅಂಡಜಮ್, ಉದ್ಭೀಜಮ್, ಎಂಬುದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥೂಲಶರೀರಗಳು.

जरायुजं स्वेदजम् अण्डजम् उद्भिज्जं चेति चतुर्विधानि स्थूलशरीराणि।


"ಸಹ ಸುಪಾ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪಾ ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.

“सह सुपा” इस सूत्र से सुपा की अनुवृत्ति होती है।


वहाँ पर अनुप्रास, उपमा, उत्प्रेक्षा, दृष्टान्त, अर्थान्तरन्यास, इत्यादि अलङ्कार स्थान-स्थान में प्राप्त होते है।

ಅಲ್ಲಿ ಅನುಪ್ರಾಸ, ಉಪಮಾ, ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಾ, ದೃಷ್ಟಾಂತ ಅರ್ಥಾಂತರನ್ಯಾಸ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.


तिङन्त में स्वर विषयक सूत्रों की अच्छी प्रकार से आलोचना की है।

तिङन्ते स्वरविषयकानि सूत्राणि सम्यक् आलोचितानि।


ಅಸುರೇಷು - ಅಸುರ ಈ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

व्याकरणम्- असुरेषु - असुर इति प्रातिपदिकस्य सप्तम्यैकवचने रुपम्।


कृष्णशब्दात् भावे ष्यञि कार्ष्ण्यशब्दो निष्पन्नः।

कृष्णशब्द से भाव में ष्यञ् प्रत्यय होने पर कार्ष्ण्यः शण्ड निष्पन्न होता है।


ಅವನು ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ಪರಾಜಿತನಾಗಿ ಆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

वह बहुत वार पराजित होकर के भी उस आसक्ति से मुक्त नही होता है।


धृ-धातु से णिच लडङ-लकार मध्यमपुरुषद्विवचन में।

धृ-धातोः णिचि लङ्-लकारे मध्यमपुरुषद्विवचने।


सम्यग्ज्ञानं नाम ब्रह्मैकत्वज्ञानम्।

सम्यक् ज्ञान से तात्पर्य है ब्रह्म के साथ एकत्व का ज्ञान।


और स्त्रीत्व विवक्षा में युवन् प्रातिपदिक से  यूनस्ति  सूत्र से तिप् प्रत्यय होता है।

एवञ्च स्त्रित्वविवक्षायां युवन् इति प्रातिपदिकात् यूनस्ति इति सूत्रेण ति प्रत्ययः भवति।


ಅಧಿಕರಣ ಶಬ್ದವು ಇಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯ ಪ್ರಕವಾಗಿದೆ.

अधिकरणशब्दश्चात्र द्रव्यपरकः।


जैस ब्रह्मविद्यविधिश्रुति के द्वारा आत्मा में अवगत होने पर देहादिसङगात में अहं प्रत्यय बाधित होता है।

यथा ब्रह्मविद्याविधिश्रुत्या आत्मनि अवगते देहादिसङ्काते अहंप्रत्ययः बाध्यते|


ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದು ಮೂರು ಪುಟಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.

सविकल्पकसमाधौ एषा त्रिपुटी विद्यते।


समास अवयव और विभक्ति का लोप नहीं होता हे।

समासावयवविभक्तेश्च लोपो न भवति" इति।


सैव प्रसन्ना सती उपासकाय ब्रह्मादिदेवपदम् ऋषित्वं विद्यां वा प्रयच्छति।

ಅವಳೇ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದಾಗ ಉಪಾಸಕರಿಗಾಗಿ  ಬ್ರಹ್ಮಾದಿದೇವಪದವನ್ನು ಋಷಿತ್ವ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ.


यहाँ कार शब्द से वौषट् इस अव्यय का ग्रहण किया है ऐसा कुछ का मत है।

अत्र कारशब्देन वौषट् इति अव्ययस्य ग्रहणं क्रियते इति केषाञ्चन मतम्।


ನದೀಚ ಅಜಾದಿಶ್ಚ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.

नदी च अजादिश्च इति कर्मधारयसमासः।


नित्यनैमित्तिककाम्य प्रतिषिद्ध कर्म होते हैं।

नित्यनैमित्तिककाम्यप्रतिषिद्धानि च कर्माणि।


इस पाठ में हमने आदि भाग में आरण्यकों के विषय में विस्तार से जाना है।

ಈ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಆರಣ್ಯಕರ ಬಗ್ಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂದಿದ್ದೇವೆ.


और सूत्र का अर्थ है “मन्नन्तात् प्रातिपदिक से अन्नन्त बहुव्रीहि से और प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योतक होने से विकल्प से डाप् प्रत्यय होता है।

ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ "ಮನ್ನಂತಾತ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಅನ್ನಂತ ಬಹುವ್ರೀಹಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಕವಾಗುವುದರಿಂದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.


इस प्रकार अच् के तीन स्वर सम्भव है।

एवम् अचः त्रयः स्वराः सम्भवन्ति।


ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ "ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

अस्मिन् सूत्रे "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः" इत्यस्मात् सूत्रात् उदात्तः इति प्रथमान्तं पदम् अनुवर्तते।


ವೇದಕಾಲದಿಂದಲೂ ಜೂಜಾಟವು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.

वैदिककालतः एव अक्षक्रीडा बहुप्रचलितसामाजिककुक्रीडा अस्ति।


ಈ ಮೂರು ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.

जो तीनों, प्राचीनकाल में, वर्तमानकाल में तथा भविष्यत्काल में विद्यमान है।


अस्य उत्तरपदं च कृदन्तं वर्तते।

ಇದರ ಉತ್ತರಪದವು ಕೃದಂತವಾಗಿದೆ.


इन्द्रः चन्द्रः काशकृत्स्नः आपिशलिः शाकटायनः पाणिनिः अमरः जैनेन्द्रः चेति।

ಇಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ, ಕಾಶಕೃತ್ಸ್ನ, ಆಪಿಶಲಿ, ಶಾಕಟಾಯನ, ಪಾಣಿನಿ, ಅಮರ ಮತ್ತು ಜೈನೇಂದ್ರ.


ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।


वैदिक दृष्टि से यज्ञ ही श्रेष्ठतम वैदिक कर्म है।

ವೈದಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞವೇ ಶ್ರೇಷ್ಟವಾದ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮವಾಗಿದೆ.


अण्डेभ्यः जातानि पक्षिसर्पादीनि अण्डजानि।

अण्डज अर्थात् अण्डे से उत्पन्न होने वाले पक्षी तथा सर्पादि।


एतेषां मन्त्राणां साहाय्येन कृतानाम् अभिचाराणां विशेषवर्णनं कौशिकसूत्रेऽस्ति।

इन मन्त्रों की सहायता से किये हुए अभिचारों का विशेष वर्णन कौशिक सूत्र में है।


३. सम्पूर्णः कालपरिणामः कुतः उत्पन्नः?

೩. ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಲಪರಿಣಾಮ ಎಲ್ಲಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು?


ಹಾಗಾಗಿ ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್ಭಾವ ಇರುವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ’ದೇವೀಃ’ ಎಂಬ ಪದವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಹಾಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.

तेन अविद्यमानवत्त्वपक्षे देवीः इति पदम् अविद्यमानं भवति।


इन्द्र ने ही दो पत्थरों के टुकड़ों से अग्नि को उत्पन्न किया।

इन्द्र एव द्वाभ्यां पाषाणखण्डाभ्याम् अग्निं समुत्पादितवान्।


याज्ञिकविषयेषु क्वचिद्विरोधः अपि प्रतीतो भवति, तत्र परिष्कारः अपि ब्राह्मणस्य उद्देश्यम् अस्ति।

ಯಾಜ್ಞಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿರೋಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಉದ್ದೇಶವೇ ಆಗಿದೆ.


तत्र मण्डलरूपेण विभागे सति इदं सूक्तम् दशममण्डले नवतितमम् (ऋ.वे. म-१०.९०)।

मण्डलरूप विभाग होने पर यह सूक्त दशम मण्डल के नवतितम (९०वां)(ऋ.वे. म-१०.९०)।


विषयः प्रमेयः।

विषय प्रमेय होता है।


ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಜಯಿಸಲು ರುದ್ರನ ಷಷ್ಠೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ಆಗಿದೆ.

व्याख्या- पुरा त्रिपुरविजयसमये रुद्राय रुद्रस्य। षष्ठ्यर्थ चतुर्थी ।


सूत्रार्थसमन्वयः- अस्मिन् उदाहरणे दिवे दिवे इत्यत्र वारद्वयं दिवे-शब्दः प्रयुक्तः अस्ति।

सूत्र अर्थ का समन्वय- इस उदाहरण में दिवे दिवे यहाँ पर दो बार दिवे-शब्द का प्रयोग है।


( १.२.३७) सूत्र का अर्थ - सुब्रह्मण्या नामवाले निगद में “यज्ञकर्मणि' इससे और “विभाषा छन्दसि' इससे प्राप्त एकश्रुति नहीं होती है, किन्तु स्वरित को उदात्त हो जाता है।

(१.२.३७) सूत्रार्थः - सुब्रह्मण्याख्ये निगदे ' यज्ञकर्मणि ' इति ' विभाषा छन्दसि ' इति च प्राप्ता एकश्रुतिर्न स्यात् स्वरितस्योदात्तश्च स्यात्।


सरलार्थ - जो हिरण्यगर्भ अपनी महिमा से श्वास प्रश्‍वास ग्रहण करने वाले दर्शनेंद्रिय और गतिशील प्राणिजगत का एका की राजा हुआ।

सरलार्थः- यः हिरण्यगर्भः स्वमहिम्ना श्वासप्रश्वासग्रहणकारिणां अक्षिपक्ष्मचलनकारिणां गतिशीलप्राणिजगतः एकाकी एव राजा अभूत्।


काश्यप का क्या अर्थ है?

ಕಾಶ್ಯಪದ ಅರ್ಥವೇನು?


वहाँ वृत्तान्त अन्वाख्यान न प्रवर्तक और न निवर्तक है, प्रयोजन के अभाव से।

त्र वृत्तान्तान्वाख्यानं न प्रवर्तकम्, न निवर्तकश्चेति प्रयोजनाभावात्।


ಉದಾಹರಣೆ- ’ಆಗಚ್ಛ ಭೋಃ ಮಾಣವಕ ದೇವದತ್ತ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಸಮೀಪದಿಂದ ಅಹ್ವಾನವಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಾದಿಸ್ವರಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ.

यथा- आगच्छ भौं माणवक देववत्त इति वाक्येन समीपात् एव यदा आह्वानं विधीयते तदा उदात्तानुदात्तादिस्वराः एव तत्र तिष्ठन्ति।


अन्यथा युद्धत्यागम् उपदिशेत्। नित्यादीनि च केवलानि विदध्यात्।

नहीं तो युद्ध त्याग का उपदेश देते नित्यादि केवल कर्म के कारण।


पञ्च दिनं यावत् अयं यागः प्रचलति।

पाँच दिन तक यह याग चलता है।


और यह विलक्षणता ही वेद के पद्यों और गद्यों में प्रकाशित है।

इयं च विलक्षणता वेदस्य पद्येषु गद्येषु च प्रकाशिता।


ನಂತರ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ ಅಗ್ನಿಚಯನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿವೆ.

उसके बाद ग्यारहवें अध्याय से आरम्भ करके अठारहवें अध्याय पर्यन्त अग्नि चयन विषय में आलोचना है।


यद्वा इष आभीक्ष्ण्ये ऋयादिः अत्र इच्छार्थः।

या इष आभीक्ष्ण्ये ऋयादि यहाँ पर इच्छार्थक है।


೧. ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಸೂಕ್ತದ ಸಾರವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

1. शिवसंकल्पसूक्त का सार लिखिए।


उज्जिहते - उत्पूर्वक आत्मनेपदहा-धातु से लट् प्रथमपुरुष एकवचन में।

उज्जिहते - उत्पूर्वकात् आत्मनेपदिनः हा - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।


यद्वा । न दविषाणि न देविष्याणीत्यर्थः ।

अथवा उनके पास नही बैठता हूँ।


ಅನುದಾತ್ತಸ್ವಾವು ನಿಘಾತಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

और अनुदात्त स्वर निघात शब्द को कहते है।


अत: अन्तिम अच् उदात्त होता है यह अर्थ है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತಿಮ ಅಚ್ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ.


अर्थान् कोऽपि कर्म कर्तु प्रवर्तते, तथा प्रवृत्तिं प्रति को हेतुः।

ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಯಾವುದೋ ಕರ್ಮ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ, ಅಂತಹ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಏನು ಕಾರಣ ?


चित्तमलः पापम्।

ಚಿತ್ತಮಲವು ಪಾಪ.


इति द्वितीयोऽर्थः।

इस प्रकार से यह दूसरा अर्थ है।


मायाध्यक्षो हि परमात्मा।

इस समस्त माया जगत् का अध्यक्ष ही परमात्मा है।


प्रमेयं जीवब्रह्मणोः ऐक्यम्, अभेदः।

ಪ್ರಮೇಯವು ಜೀವ ಮತು ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯವು ಮತ್ತು ಅಭೇದವು.


यागों का अधिक महत्त्व होने से यह ही सबसे बड़े यज्ञ के नाम से सुशोभित है (ताण्ड्य. ६/३/८-९)।

ಯಾಗಗಳ ಅಧಿಕ ಮಹತ್ವವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದೇ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ. (ತಾಂಡ್ಯ. ೬/೩/೮-೯).


न अश्वः इति लौकिकविग्रहे न अश्व सु इत्यलौकिकविग्रहे " नञ् " इत्यनेन सूत्रेण नञ्समासे प्रक्रियाकार्य न अश्व इति स्थिते नञः नकारस्य लोपे अ अश्व इति भवति ।

ನ ಅಶ್ವಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನ ಅಶ್ವ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನಞ್ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನ ಅಶ್ವ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಞಃ ನಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅ ಅಶ್ವ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


अस्मिन् विषये पुराण-स्मृत्यादिग्रन्थेषु बहूनि प्रमाणानि समुपलब्धानि भवन्ति।

इस विषय में पुराण, स्मृत्ति आदि ग्रन्थों में बहुत प्रमाण उपलब्ध होते हैं।


जितने काल तक भ्रान्ति रुकती है उतने काल तक ही जीवभाव की भी सत्ता होती है।

यावत्कालं भ्रान्तिः अवतिष्टते तावत्कालमेव जीवभावस्य सत्ता।


भगवता पाणिनिना विरचिता या अष्टाध्यायी तत्र वैदिकस्वरविषयकानि सूत्राणि प्राधान्येन षष्ठाध्यायाद् आरभ्य ग्रन्थस्य आसमाप्तिं यावद् उपन्यस्तानि।

भगवान पाणिनि के द्वारा रचित जो अष्टाध्यायी है, वहाँ वैदिक स्वर विषयक सूत्रों की प्रधानता छठे अध्याय से आरम्भ करके ग्रन्थ की समाप्ति तक इनका वर्णन है।


स्मृति अनुभव जन्य होती है।

ನೆನಪು ಅನುಭವದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.


चेदुच्यते- पुरं शरीरं तस्मिन् शेते इति पुरुषः।

ಅದರಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಪುರಂ ಶರೀರಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಶೇತೆ ಇತಿ ಪುರುಷಃ ।


ಮೂಕ ಎತ್ತುಗಳಂತೆ ದುರ್ಬಲನಾದ ಪುರುಷನು ಬಲವುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

बधिया बैल के समान निर्बल पुरुष भी सांढ के समान बलवान पुरुष से मुकाबला करना चाहता है, अनेक स्थानों पर पछाड़ खाकर के परास्त होकर के भूमि पर गिर जाता है उसी प्रकार यह है।


3. समृद्ध्यर्थक 4. वृद्ध्यर्थकम् 5. अर्थभावअर्थक 6. अव्ययार्थक 7. असम्प्रत्ति अर्थक 8. शब्दप्रादुर्भावार्थक 9. पश्चादर्थक 10. य़थार्थकम् 11.आनपूव्यर्थक 12. यौगयद्यार्थकम् 13. सादृश्यार्थक 14. सम्पत्त्यर्थक 15. साकल्यार्थक 16. अन्तार्थकम् अव्यय का सुबन्त के समर्थन सुबन्त के साथ समास संज्ञा होती है।

३) समृद्ध्यर्थकं ४) वृद्ध्यर्थकम् ५) अर्थाभावार्थकम् ६) अत्ययार्थकम् ७) असम्प्रत्यर्थकम् ८) शब्दप्रादुर्भावार्थकं ९) पश्चादर्थकं १०) यथार्थकम् ११) आनपूर्व्यर्थकम् १२) यौगपद्यार्थकं १३) सादृश्यार्थकं १४) सम्पत्त्यर्थके १५) साकल्यार्थकम् १६) अन्तार्थकम् अव्ययं सुबन्तं समर्थन सुबन्तेन सह समाससंज्ञं भवति।


अवयव से तात्पर्य है पाँच ज्ञानेन्द्रियाँ, पाँच कर्मेन्द्रियाँ, बुद्धि मन तथा पाँच वायु होते हैं।

ಅವಯವಗಳಂತೂ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಐದು, ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಐದು, ಬುದ್ಧಿ, ಮನಸ್ಸು, ವಾಯುಪಂಚಕಗಳಿಂದ ಆಗಿದೆ ಎಂದು.


ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್, ಸ್ವರಿತಾತ್, ಅನುದಾತ್ತಾನಾಮ್, ಏಕಶ್ರುತಿಃ, ಸ್ಯಾತ್  ಎಂದು ಸೂತ್ರಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.

संहितायां स्वरिताद् अनुदात्तानाम् एकश्रुतिः स्यादिति सूत्रगतपदानाम् अन्वयः।


इस सूत्र से समानाधिकरण के तत्पुरुष के कर्मधारय संज्ञा होती है।

ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷದ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.


ಅಂಬಷ್ಠ ಎಂದರೆ ಜನರ ಪುತ್ರೀ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

अम्बष्ठ नामक जन की पुत्री यही उसका अर्थ है।


೬. ಗೃಧಾತು ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?

६. गृधातुः कस्मिन्नर्थे भवति?


ಯಾಗಗಳ ಅಧಿಕ ಮಹತ್ವವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದೇ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ. (ತಾಂಡ್ಯ. ೬/೩/೮-೯).

यागानां समधिकमहत्त्वशालित्वेन अयम् एव ज्येष्ठयज्ञाभिधानेन मण्डितः अस्ति (ताण्ड्य. ६/३/८-९)।


जैसे -पन्द्रह, तिरेपन, एक सौ पच्चीस।

यथा - पञ्चदश , त्रिपञ्चाशत् , पञ्चविंशत्युत्तरम् एकशतम् इति ।


तीसरे आरण्यक का अन्य नाम है संहितोपनिषद्।

ತೃತೀಯ ಆರಣ್ಯಕದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ತು.


ಆದ್ದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಾಸವನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.

अतः अत्र सामान्यसमासः एव स्वीकर्तव्यः।


ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಮುನಿಯು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಅಧ್ಯತ್ಮ ವೇತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.

पिप्पलाद मुनि एक महान् अध्यात्म वेत्ता ऐसा प्रतीत होती है।


अस्ति - अस्-धातु से लट्-लकार का प्रथमपुरुष का एकवचन में रूप है।

अस्ति - अस्-धातोः लट्-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्।


ऋग्वेदः मण्डल-अनुवाक-वर्गभेदेन अष्टकाध्यायसूक्तभेदेन च द्विधा।

ऋग्वेद मण्डल-अनुवाक-वर्ग भेद से और अष्टक अध्याय सूक्त भेद से दो प्रकार की है।


सूत्र अर्थ का समन्वय- कुश-इस शब्द में दो अच् है।

ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಕುಶ - ಈ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿವೆ .


ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣದ ಅನುಸಾರ ಪಥ್ಯನ ಮೂರು ಶಿಷ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜಾಬಾಲಿ,ಕುಮುದ ಮತ್ತು ಶೌನಕವೆಂದಾಗಿತ್ತು.

विष्णुपुराणानुसारेण पथ्यस्य त्रयाणां शिष्याणां नामानि क्रमशः जाबालिः कुमुदादिः तथा शौनकः इति आसीत्।


इस सूत्र में विभाषा छन्दसि ये दो पद हैं।

अस्मिन् सूत्रे विभाषा छन्दसि इति द्वे पदे स्तः।


वेदस्य लक्षणविषये इतः पूर्वं वयम् आलोचनां कृतवन्तः।

वेद के लक्षण विषय में इससे पूर्व हमने आलोचना कि है।


ततः शकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्, तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे, पकारस्य हलन्त्यम् इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्, तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे सति पच् अ अत् इति जायते। ततश्च अतो गुणे इति सूत्रेण पररूपे पचत् इति सिद्ध्यति।

ಇದರ ನಂತರ ಶಕಾರದ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೆ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪಕಾರಕ್ಕೆ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪಚ್ ಅ ಅತ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಅತೋ ಗುಣೇ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪರರೂಪವಾದಾಗ ಪಚತ್ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.


ತದನಂತರ ಗುರುವಿನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು.

ततः गुरुगृहं गन्तव्यम्।


सरलार्थ - इस मन्त्र में पासरों के प्रति कहते है की हे पासों तम्हारे समूह के प्रधान अथवा राजा को मैं उसके लिए नमस्कार करता हूँ।

सरलार्थः - अस्मिन् मन्त्रे अक्षान् प्रति उच्यते यत् हे अक्षाः युष्माकम् एकः महान् गणः अस्ति । तत्र यः प्रधानः तम् अहं नमस्करोमि ।


समवर्तत - सम्पूर्वक वृद्-धातू से लड् लकार प्रथमपुरुष एकवचन में समवर्तत रूप सिद्ध होता है।

ಸಮವರ್ತತ - ಸಂ ಪೂರ್ವಕ ವೃದ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಸಮವರ್ತತ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.


पुरुष शब्द का पुरुष यही अर्थ है।

ಪುರುಷ ಶಬ್ದದ ಪುರುಷ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.


समास के भेद के विषय में बहुत सी विप्रतिपत्ति है।

ಸಮಾಸದ ಭೇದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಗಳಿರುತ್ತದೆ.


आचार्य वररुचि ने व्याकरण शास्त्र की महानता का गान किया जब उसके अध्ययन के पांच प्रयोजन का प्रतिपादन किया तब महर्षि पतञ्जलि ने उस अध्ययन के लिए तेरह प्रयोजन बताते हैं।

ಆಚಾರ್ಯರಾದ ವರರುಚಿಯು ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಹಾನತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು ಯಾವಾಗ ಅದರ ಅಧ್ಯಯನದ ಐದು ಪ್ರಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಆವಾಗ ಮಹರ್ಷಿ ಪತಂಜಲಿಯು ಆ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹದಿಮೂರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


तीन पादों में लोकों का अतिक्रमण किया इसलिये ऐसा कहते है।

त्रिषु पादेषु त्रीन् लोकान् अतिक्रामति। अत एवमुक्तम्।


ಶತುರನುಮೋ ನದ್ಯಜಾದಿ  ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ .

शतुरनुमो नद्यजादी  इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।


देदीप्यमान आदित्य जो ब्राह्मण के समान है।

रुचं ब्राह्यं देदीप्यमानं ब्राह्यं ब्राह्मणजातिं ।


इस भ्रमोदय का कारण है - ऋग्वेद में कितनी ऋचा इस प्रकार की है जो ऋचा अध्ययन काल में चार पाद वाली होती है किन्तु प्रयोग काल में दो पाद वाली ही मानते हैं।

ಈ ಭ್ರಮೆಗೆ ಕಾರಣವು - ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಎಷ್ಟು ಋಕ್ಕುಗಳಿವೆ, ಯಾವುದು ಅಧ್ಯಯನಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಗಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು.


अप्रातिलोम्ये इसका अनुकूलता गम्यमान हो यह अर्थ है।

अप्रातिलोम्ये इत्यस्य अभिमतकारित्वे इत्यर्थः।


ಆ ಮೇಘವನ್ನು ಕೊಂದು ಜಲವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಆಗ ಪರ್ವತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನದಿಯನ್ನು ಪ್ರವಾಹವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

स मेघं हतवान् जलानि भूमौ पातितवान् तथा पर्वतानां मध्ये नदीः प्रवाहितवान्।


ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ನವದ್ವಾರಂ ಪುರಂ ಪುಣ್ಯಮೇತೈಭವೈಃ ಸಮನ್ವಿತಮ್.

तदुक्तं महाभारते- नवद्वारं पुरं पुण्यमेतैभविः समन्वितम् ।


प्रायश्चित्तवद्वा पूर्वोपात्तदुरितक्षयार्थं नित्यं कर्म।

प्रायश्चित्त के लिए तथा पूर्व के उपात्तों को दूर करने के लिए नित्यकर्म किए जाते हैं।


ಚಲನಶೀಲ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು.

चलायमान धर्म वाले।


ಆದ್ದರಿಂದ ಅಧಿಕಾರಲಾಭದ ನಂತರ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು.

अतः अधिकारलाभोत्तरं श्रवणादीनां कृते गुरुसमीपं गन्तव्यमेव।


सूत्र अर्थ का समन्वय- स्वाहा इसका 'चादयोऽसत्त्वे' इस सूत्र से निपात संज्ञा है।

ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಸ್ವಾಹಾ ಎಂಬುದು 'ಚಾದಯೋ - ಸತ್ವೇ' ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಪಾತ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


अलङ्काराः सौन्दर्यस्य प्रकटीकरणे अपि पटवः वर्तन्ते।

अलङ्कार सौन्दर्य को प्रकट करने का भी साधन है।


वर्णसम्मेलने च सति दामा इति रूपं सिध्यति।

ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಸಮ್ಮೇಳನವಾದಾಗ ದಾಮಾ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.


'अङ्ग्यन्ते ज्ञायन्ते अमीभिरिति अङ्गानि' अर्थाद् येन कस्य अपि वस्तुनः स्वरूपज्ञाने साहाय्यं प्राप्यते तद् अङ्गम् इति कथ्यते।

` अडऱ्यन्ते ज्ञायन्ते अमीभिरिति अङ्गानि' अर्थात् जिससे किसी भी वस्तु के स्वरूप ज्ञान में सहायता प्राप्त होती है, उसको अङ्ग कहते हैं।


यह सूत्र ङीप् प्रत्यय का विधान करता है।

इदं सूत्रं ङीप्प्रत्ययं विदधाति।


वहाँ उच्चौस्तराम् इति और वा इति ये दो अव्ययपद हैं, वषट्कारः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।

ಇಲ್ಲಿ ’ಉಚ್ಚೈಸ್ತರಾಂ’ ಮತ್ತು ’ವಾ’ ಎಂಬ ಎರಡುಪದಗಳು ಅವ್ಯಯಪದಗಳಾಗಿವೆ. ’ವಷಟ್ಕಾರಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.


शब्दः तु अपरोक्षज्ञानस्य जनकः भवति।

शब्द तो अपरोक्ष ज्ञान का जनक मात्र होता है।


मैं ही उपासको से अभिव्यवृत होती हूँ जल आदि के द्वारा इस प्रकार व्याख्या की।

एवमेव अभ्यवहरासि उपासासै आपद्यासै इति व्याख्येयानि।


इस पाठ में उदात्त स्वर की और अनुदात्त स्वर की आलोचना की है।

ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.


त्रिपुरहरादयस्तु निमित्तभूताः।

त्रिपुर आदि तो उसके निमित्तभूत है।


सुख तथा दुःख का परिहार रूपी विषय होता है।

सुखं दुःखपरिहारश्च विषयः, भवति ।


ಆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾ ನಾಮವಾದ ಗ್ರಂಥವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

एतस्माद् एव कारणात् षट्सु वेदाङ्गेषु शिक्षानामकस्य अङ्गस्य मूर्धन्यत्वम् आम्नातम्।


कल्पसूत्राणि द्विविधानि- श्रौतसूत्राणि स्मार्त्तसूत्राणि च।

ಕಲ್ಪ ಸೂತ್ರಗಳು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ - ಶ್ರೌತ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ಥ ಸೂತ್ರ.


ಅವಳು ತಾನಾಗಿಯೇ ಅಮರಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ ಮರಣಧರ್ಮದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತ್ತಾಳೆ.

वह स्वय अमर होती हुई मरणधर्म घरों में आश्रय को स्वीकार करती है।


ಕೆಲವೊಂದು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.

क्वचित् त्रेधापि प्रदर्श्यते।


पुरुष के मुख से कौन उत्पन्न हुआ?

ಪುರುಷನ ಮುಖದಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?


तस्य पत्नी , श्वश्रूः , अन्ये शुभाकाङ्क्षिणः च तस्मै द्विषन्ति ।

ಅವರ ಪತ್ನಿ, ಶ್ವಶು ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು ಅವರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ.


कोऽस्य विशेष इति उच्यते।

ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾರು ವಿಶೇಷ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ?


परन्तु प्रकारान्तेषु सत्सु वेदान्तोक्तोपायैरेव दुःखनिवृत्तिः कुत इति जिज्ञासा उदेति।

ಆದರೆ ಪ್ರಕಾರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತವು ಹೇಳಿದ ಉಪಾಯಗಳಿಂದಲೇ ದುಃಖನಿವೃತ್ತಿಯು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.


"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे" इत्यस्मात् सुप् इति पदमनुवर्तते।

“सुबामन्त्रितेपराङ्गवत्सरे'' इससे सुप् की अनुवृति होती है।


ಸೌತ್ರಾಮಣಿ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸೋಮರಾಸನೊಂದಿಗೆ ಸುರಾಪಾನವೂ ಇದೆ.

सौत्रामणि यज्ञ में सोमरस के साथ सुरापान का भी विधान है।


शमः दमः च येन साधितः।

ಶಮ ಮತ್ತು ದಮ ಯಾವುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ.


यह इन्द्र अस्त्रों के मध्य- मध्य में बाण को भी धारण करता है।

अयम् इन्द्रः अस्त्रत्वेन मध्ये मध्ये बाणमपि धारयति।


ಅನಶ್ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನಃ ಎಂಬ "ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ" ಇಲ್ಲಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

“अनश्च इस सूत्र से अनः: इस का "अव्ययी भावशरद्प्रभृतिः'' यहाँ से अव्ययीभाव पद का  अनुवृत्ति होता है।


सरलार्थः- वायुना रक्षिताः सर्वे देवाः तथा यजमानाः स्वस्य हार्दिकसङ्कल्पेन केवलं श्रद्धायाः उपासनां कुर्वन्ति।

ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ವಾಯುವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿರುವ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಯಜಮಾನನು ತನ್ನ ಹಾರ್ದಿಕ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.


अर्थात् पूर्व का जैसा स्वर था, वैसे ही रहता है।

अर्थात् पूर्वं यथा स्वरः आसीत् तथा एव भवति इति।


अतः सत् ब्रह्मैव अद्वितीयमिति उच्यते।

इसलिए सत् ब्रह्म ही अद्वितीय कहलाता हे।


कृष विलेखने इस धातु से घज्‌प्रत्यय करने पर कर्षः यह रूप बनता है।

कृष विलेखने इति धातोः घञ्ग्रत्यये कर्षः इति रूपम्।


सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः (६.१.१८६) सूत्रार्थः- सौ परे सति पूर्वस्मात् एकाचः शब्दात् परस्य तृतीयादिविभक्तेः स्वरः उदात्तः स्यात्।

ಸಾವೇಕಾಚಸ್ ತೃತೀಯಾದಿರ್ವಿಭಕ್ತಿಃ (೬.೧.೧೮೬) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ -  ಸು ವಿನ ನಂತರವಿರುವ ಒಂದು ಅಚ್ ಶಬ್ದವು , ಅದರ ನಂತರವಿರುವ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನಂತರವಿರುವ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ಯಣ್ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನದೀ ಸಂಜ್ಞಕ ಮತ್ತು ಶಸಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಿಗಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

सूत्रावतरणम्- उदात्तस्वरस्य स्थाने विहितः यः यणादेशः तस्मात् पूर्वं नदीसंज्ञकस्य शसादीनां विभक्तीनां च उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्।


एतावता सृष्टिप्रतिपादकसूक्तभागार्थः संगृहीतः।

इसप्रकार सृष्टिप्रतिपादक सूक्त भाग का अर्थ हुआ।


यहाँ किम् अव्यय पद है।

ಇಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯವೂ ಇದೆ.


सान्वयप्रतिपदार्थः - (देवाः= पुरन्दरप्रभृतयः) यत् = यदा, पुरुषं =विराडूपं, व्यदधुः = सङ्कल्पेन समुत्पादितवन्तः, (तद्) कतिधा = कतिभिः प्रकारैः, व्यकल्पयन् = विविधं कल्पितवन्तः।

सान्वयप्रतिपदार्थः - (देवाः = पुरन्दर या इंद्र आदि ने ) यत् = जब, पुरुषं = विराट रूप को, व्यदधुः = सङ्कल्प से समुत्पादित किया, (तद्) कतिधा = कितने प्रकार से, व्यकल्पयन् = विविधरूपों की कल्पना की।


ಅಥರ್ವ ವೇದದ ಪರಿಶಿಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದೆ - ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರಾಜನ ಜನಪದದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಇರುತ್ತಾನೆಯೋ ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪದ್ರವಾದಿಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

अथर्ववेद के परिशिष्ट में लिखा है कि - जिस राज्य में अथवा राजा के जनपद में अथर्ववेद का ज्ञाता रहता है उस राष्ट्र में उपद्रव आदि नहीं रहते हैं और वह राष्ट्र भी शीघ्र ही वृद्धि को प्राप्त होता है।


हलन्त्यम् सूत्र से षकार की इत्संज्ञा होती है।

हलन्त्यम् इति सूत्रेण षकारस्य इत्संज्ञा भवति।


बहुव्रीहो प्रकृत्या पूर्वपदम् इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम् इन दो पदों की यहाँ अनुवृति आ रही है।

बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम् इति सूत्रात् प्रकृत्या इति पूर्वपदम् इति च पदद्वयम् अनुवर्तते।


उसके बाद सामवेद संहिता की आलोचना करेंगे।

अनन्तरं सामवेदसंहिता आलोचयिष्यते।


वह यह देवदत्त है, यहाँ पर जैसे तत्काल विशिष्ट के तथा एतत्कालविशिष्ट के विरुद्धांश का परित्याक करके लक्षणा के द्वारा अविरुद्ध देवदत्त रूप पिण्ड अवबोधित होता है।

सोऽयं देवदत्तः इत्यत्र यथा तत्कालतद्देशविशिष्टस्य एतत्कालैतद्वेशविशिष्टस्य च विरुद्धांशस्य परित्यागं कृत्वा लक्षणया अविरुद्धदेवदत्तरूपपिण्डः अवबुध्यते।


ಹೇಗೆ - ಶತ್ರುಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯೋಗಿ ಸಾಧನಗಳ ವಿಶೇಷ ವಿವರಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

यथा- शत्रूणां विनाशाय प्रार्थनया सह सङ्ग्रामस्य तथा तदुपयोगिनां साधनानां विशेषविविरणं प्राप्यते।


और विनियोग है।

ಮತ್ತು ವಿನಿಯೋಗವಾಗಿದೆ.


15.1.2 मूलपाठ को जानते है। अग्निर्होता कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तमः।

१५.१.२ इदानीं मूलपाठम् अवगच्छाम। अग्निर्होता कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तमः।


सूर्यचन्द्रादयः अपि ब्रह्मणा एव प्रकाशिताः भवन्ति।

सूर्य तथा चन्द्र भी ब्रह्म से ही प्रकाशित होते हैं।


ಈಗ ಅಧ್ಯಾರೋಪ ಮತ್ತು ಅಪವಾದಗಳಿಂದ ತತ್ ತ್ವಮ್ ಪದಾರ್ಥದ ಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

अधुना अध्यारोपापवादाभ्यां तत्त्वम्पदार्थशोधनं क्रियते।


उसके द्वारा अहिह॑तः ही प्रयोग होता है।

ಆದ್ದರಿಂದ ಅಹಿಹತಃ ಇದೇ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.


11.4 ) अहं ब्रह्मास्मि बृहदारण्यकोपनिषद् में इसको कहा गया है - “ अह ब्रह्मास्मि" (1/4/10)।

೧೧.೪) ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. "ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ" (೧/೪/೧೦).


उक्तादन्यः शेषः।

ಹೇಳಿದ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಶಬ್ದವು ಶೇಷವಾಗಿದೆ.


೬. ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ.

६. श्रद्धाम् स्पष्ठीकुरुत।


लेकिन संस्कारवश मन विक्षिप्त होता है।

परन्तु संस्कारवशात् विक्षिप्तं भवति।


वहाँ पर शास्त्र में अनेक उपाय बताए गये हैं।

ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಪಾಯಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವೆ.


फलस्वरूप धन पुष्टि वीर पुत्र सहित और कीर्ति को प्राप्त करता है।

ಫಲಸ್ವರೂಪ ಧನಪುಷ್ಟಿ ವೀರ ಪುತ್ರ ಸಹಿತ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.


यः तस्य जनस्य पुत्रः अस्ति ।

ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಗನದ್ದು ಎಂದು.


उन चारो वेदों में ऋग्वेद प्राचीनतम है।

ಆ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.


जनिता - जन्-धातु से णिच और तृच् होने पर पुल्लिङ्ग में प्रथमा एकवचन में जनिता रूप बनता है।

ಜನಿತಾ - ಜನ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿಚ್ ಮತ್ತು ತೃಚ್ ಆದಾಗ ಪುಲ್ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಜನಿತಾ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.


इन्द्र स्तुति में (१/३२) अङिगरसहिरण्यस्तूप ऋषि की यह उक्ति है, जब त्वष्टा द्वारा निर्मित स्वर युक्त वज्र से इन्द्र ने पर्वत आश्रित वृत्रासुर को मारा तब रम्भाति हुई गाय बछडे के समीप जाती है, उसी प्रकार जल समुद्र की तरफ गया - “अहन्नहिपवते शिश्चियाणां त्वष्टास्मै वज्रं स्वयं ततक्षः। वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमाना अञ्जः समुद्रमवदग्मुरापः॥

इन्द्रस्तुतौ (१/३२) आङ्गिरसहिरण्यस्तूपस्य ऋषेः इयम् उक्तिः अस्ति यत् त्वष्ट्वा निर्मितेन स्वरयुक्तवज्रेण यदा इन्द्रः पर्वताश्रितं वृत्रासुरं निहतवान् तदा रम्भणं कुर्वन्तः समागताः गावः इव जलानि समुद्रं प्रति अगच्छन्- 'अहन्नहिपवते शिश्रियाणां त्वष्टास्मै वज्रं स्वयं ततक्ष। वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमाना अञ्जः समुद्रमवदग्मुरापः॥


निरुक्ते केषां निरुक्तकाराणां नाम वर्तते।

ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ನಿರುಕ್ತಾಕಾರರ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ?


सूत्रावतरणम्- प्रकृतसूत्रेण एव सुगन्धितेजनशब्दस्य आदेः उकारस्य द्वितीयस्य अकारस्य च स्वरस्य उदात्तत्वं विकल्पेन विधीयते।

ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಗಂಧಿತೇಜನ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅಕಾರ ಸ್ವರವನ್ನು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ .


वह व्याकरण शास्त्र हमेशा प्राचीन शास्त्र हैं, ऐसा जानते है।

तेन व्याकरणशास्त्रं नितरां प्राचीनं शास्त्रम् अस्ति इति ज्ञायते।


उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है वैयाकरणखसूचिः।

ಉದಾಹರಣೆ - ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ವೈಯಾಕರಣಖಸೂಚಿಃ.


जैसा अग्नि और सूर्य यथाक्रम पृथिवीलोक में और द्युलोक में स्वामी हैं, वैसे ही इन्द्र भी अन्तरिक्षलोक में स्वामी है।

ಹೇಗೆ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೃಥ್ವೀಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರನು ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.


सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।

सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्।


ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಸಂಶಯವಾದಾಗ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅಖಂಡಾಕಾರಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾರಶಬ್ದದ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

एवं संशये सति समाधानं कथयति यत् अखण्डाकाराकारिता चित्तवृत्तिः इत्यत्र आकारशब्दस्य स्वार्थे तात्पर्यं नास्ति।


सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम् ।

ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.


तथैव पुण्येन चितो लोकः स्वर्गलोकः अपि भोगेन क्षीयते।

ಹಾಗೆಯೇ ಪುಣ್ಯದದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕೊಳವು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವೂ ಭೋಗದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.


अत्र तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः इति पदत्रयं प्रथमैकवचनान्तम् ।

ಇಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ  ಈ ಮೂರು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ.


पदपाठ - यस्मात्।

पदपाठः - यस्मात्।


ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಗಮ್-ಧಾತು ಲೋಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.

सायणाचार्यमतानुसारेण गम्-धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपमिदम्।


किंच जयतः कुमारदेष्णाः धनदानेन धन्यतां लम्भयन्तः कुमाराणां दातारो भवन्ति ।

जो जुआरी विजय होता है, उसके लिए पासे पुत्रजन्म के समान आनंद दाता होता है।


ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಎಂಬ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಸಮರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.

राज्ञः पुरुष इति लौकिकविग्रहे राजन् ङस् पुरुष सु इत्यलौकिकविग्रहे राजन् ङस् इति षष्ठ्यन्तं सुबन्तं पुरुष सु इति समर्थन सुबन्तेन सह प्रकृतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।


भर्त्रा तत्र कश्चन उपायः कृतः।

ಪತಿಯಿಂದ ಒಂದು ಉಪಾಯ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.


ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಶರೀರವನ್ನು ಅನ್ನಮಯಕೋಶ ಎನ್ನುವರು.

एतेषु स्थूलशरीरम् अन्नमयकोश इत्युच्यते।


आठवें अध्याय में स्थित ` आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र में किसका अधिकार आता है?

ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ 'ಆಮಂತ್ರಣ ಚ' ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಧಿಕಾರಸೂತ್ರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ ?


यह ही समाधि योगशास्त्र में सम्प्रज्ञातसमाधि इस प्रकार से कही गई है।

ಇದೇ ಸಮಾಧಿಯು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


सूत्र अर्थ का समन्वय- रूढिपक्ष में यज्ञ शब्द की अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्' इस सूत्र से उसको प्रातिपदिक संज्ञा होती है, उसके बाद डऱयाप्प्रातिपदिकात्, प्रत्ययः परश्च इनके अधिकार में वर्तमान स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसांङऱयोस्सुप् इस सूत्र से इक्कीस प्रत्ययों की प्राप्ति में षष्ठी एकवचन की विवक्षा में ङसू प्रत्यय करने पर यज्ञ ङस् इस स्थित्ति में ङस् के ङकार की लशक्वतद्धिते इस सूत्र से इत्संज्ञा करने पर तस्य लोपः इस सूत्र से इत्संज़क ङकार के लोप करने पर यज्ञ अस् इस स्थित्ति में अदन्त प्रातिपदिक से परे अस स्थान में टाङसिङसामिनात्स्याः इस सूत्र से स्य यह आदेश होने पर यज्ञ स्य इस स्थित्ति में सभी का संयोग करने पर यज्ञस्य यह रूप सिद्ध होता है।

सूत्रार्थसमन्वयः- रूढिपक्षे यज्ञशब्दस्य अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम् इत्यनेन सूत्रेण तस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां ततश्च झ्याप्प्रातिपदिकात्, प्रत्ययः परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्डेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप् इति सूत्रेण एकविंशतिस्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु षष्ठ्येकवचनविवक्षायां ङस्प्रत्यये यज्ञ ङस् इति स्थिते ङसः ङकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम् तस्य लोपः इति सूत्रेण च इत्संज्ञकस्य ङकारस्य लोपे कृते यज्ञ अस् इति स्थिते अदन्तात् प्रातिपदिकात् परस्य असः स्थाने टाङसिङसामिनात्स्याः इति सूत्रेण स्य इत्यादेशे यज्ञ स्य इति स्थिते सर्वसंयोगे यज्ञस्य इति रूपं सिद्ध्यति।


ಷಷ್ಠೀ ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು "ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ" ಇದರಿಂದ "ನ" ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

“ षष्ठी '' इससे षष्ठी इस पद को “न निर्धारणे” इससे “न” पद की अनुवृत्ति होती है।


संस्कृतव्याकरणजगति वैदिकव्याकरणं लौकिकव्याकरणं च विद्यते।

संस्कृत व्याकरण जगत में वैदिक व्याकरण और लौकिक व्याकरण विद्यमान है।


प्रति संवत्सरं वसन्त-ऋतौ त्रैवर्णिकयजमानः सपत्नीकः अस्य यागस्य अनुष्ठानं कुर्यात्।

ಪ್ರತಿ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತ್ರೈವರ್ಣಿಕ ಯಜಮಾನನು ಸಪತ್ನೀಕನಾಗಿ ಈ ಯಾಗದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕು.


सूत्र का अर्थ- कतर तथा कतम पूर्वपद को कर्मधारय समास में विकल्प खे प्रकृत्ति स्वर होता है।

सूत्रार्थः- कतरशब्दः कतमशब्दश्च पूर्वपदं कर्मधारये समासे अन्यतरस्यां प्रकृत्या भवति।


प्रातिशाख्यप्रदीपशिक्षा- इस पाण्डित्य पूर्ण शिक्षा शास्त्र को सदाशिव पुत्र बालकृष्ण नाम के किसी विद्वान ने की है।

ಪ್ರಾತಿಶಾಖ್ಯಪ್ರದೀಪಶಿಕ್ಷಾ-ಈ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಶಿಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸದಾಶಿವಪುತ್ರನಾದ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಯಾವುದೋ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ವಾಂಸಕನು ಮಾಡಿದನು.


किन्तु सूत्र का वैकल्पिक होने से पक्ष में “एकादेश उदात्तेनोदात्त: इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान किया है।

किन्तु सूत्रस्य वैकल्पिकत्वात् पक्षे 'एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इति सूत्रेण उदात्तस्वरः विहितः।


उसी प्रकार से उपाधि के विलय से तथा अज्ञान के नाश हो जाने पर ब्रह्मवान जीवात्म ब्रह्म रूप में स्वयं में होता है।

तथा उपाधिविलये आवरणनाशे अज्ञाननाशे जाते ब्रह्मवित् जीवात्मा ब्रह्मैव परं ब्रह्म एव स्वयं भवति।


एतेषाम् आचार्याणां क्रमशः नामानि सन्ति- कहोलः, कौषीतकः, महाकौषीतकः, भरद्वाजः, पैङ्ग्यः, महापैङ्ग्यः, सुयज्ञः, शाङ्खायनः, ऐतरेयः, वाष्कलः, शाकलः, गार्ग्यः, सुजातवक्रः, औदवाहिः, सौजामिः, शौनकस्तथा आश्वलायनः चेति।

ಈ ಆಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೀಗಿದ್ದವು - ಕಹೋಲ, ಕೌಷೀತಕ, ಮಹಾಕೌಷೀತಕ, ಭರದ್ವಾಜ, ಪೈಂಗ್ಯ, ಮಹಾಪೈಂಗ್ಯ, ಸುಯಜ್ಞ, ಶಾಂಖಾಯನ, ಐತರೇಯ, ವಾಷ್ಕಲ, ಶಾಕಲ, ಗಾರ್ಗ್ಯ, ಸುಜಾತವಕ್ರ, ಔದವಾಹಿ, ಸೌಜಾಮಿ, ಶೌನಕ ಮತ್ತು ಆಶ್ವಾಲಾಯನ.


उदच - उत्पूर्वकात् अच् - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपम् ।

ಉದಚ - ಉತ್ಪೂರ್ವಕ ಅಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.


ಆರಣ್ಯಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜ್ಞಾನದ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಬೋಧಕ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ ಇದೂ ಕೂಡ ಇದರಿಂದಲೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

आरण्यकं विज्ञानस्य, विशिष्टज्ञानस्य, अध्यात्मज्ञानस्य वा बोधको ग्रन्थोऽस्ति, इत्यपि अनेन ज्ञायते।


प्रज्ञानशब्देन अत्र चैतन्यम् उच्यते।

ಪ್ರಜ್ಞಾನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.


यजु शब्द की व्याख्या समय-समय के अनुसार अलग- अलग प्रतीत होती है परन्तु फिर भी उनमें एक ही लक्षण के प्रति सङ्केत प्राप्त होते हैं।

ಯಜು ಎಂಬ ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.


ಒಂದು ನೂರು ಮೂವತ್ತು.

एक सौ तीस (१३०)।


ಕೌಥುಮೀಯ ಶಾಖೆಯ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆಯಿರಿ.

कौथुमीयशाखाविषये टिप्पणी लेख्या।


ಅಂತಿಮ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?

अन्तिमारण्यके कस्य वर्णनम् अस्ति?


त्रयाणां धातूनां समाहारस्त्रिधातु।

ಮೂರು ಧಾತುಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ತ್ರಿಧಾತು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.


उसके बाद उस यज्ञ से गाय उत्पन्न हुई।

ಅದರ ನಂತರ ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಗೋವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.


देवेभिः इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्।

ದೇವೇಭಿಃ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವು ಏನಾಗಿದೆ?


इसी कारण ही अथर्ववेद इहलौकिक (इहलोक) कहलाता है, तथा अन्य तीनों वेद पारलौकिक (परलोक) के लिए कहलाते है।

अनेन एव कारणेन अथर्ववेदः ऐहिलौकिकः इति कथ्यते, तथाऽन्ये त्रयो वेदाः पारलौकिकाः इति कथ्यन्ते।


ಸಂಚಿತದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಕರ್ಮಗಳು ಇವೆ.

संचित कर्मा में बहुत प्रकार के कर्म होते हैं।


“सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इससे सुप् पद की अनुवृत्ति होती है।

"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಜ್ಞವತ್ಸ್ವರೆ" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.


ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವಿಗಳು ಸಂಸಾರಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಕಳೆದು ಸತ್ಕರ್ಮಪರಿಪಾಕದಿಂದ ಕರುಣಾನಿಧಿಯಿಂದ ಪರಮಕೃಪಾಳುವಿನಿಂದ ಗುರುವಿನಿಂದ ಆದವುಗಳು ರಕ್ಷಣೆ ಆಗುತ್ತವೆ.

तथैव जीवाः संसारावर्ते बहु जन्म यापयित्वा सत्कर्मपरिपाकात् करुणानिधिना परमकृपालुना गुरुणा उद्धृताः सन्तः रक्षिताः भवन्ति।


कथासार - कभी प्रातः काल हाथ धोने के लिए महर्षि मनु के लिए उनके सेवक जल को लेकर आये।

ಕಥಾಸಾರ - ಒಂದು ದಿನ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮಹರ್ಷಿ ಮನುವಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಸೇವಕನು ಜಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.


६. महावाक्यं नाम किम्?

೬. ಮಹಾವಾಕ್ಯವೆಂದರೆ ಎಂದರೆ ಏನು?


ಹೇಗೆ - ವೃಕ್ಷಾದಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಲಿಂಗವೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

यथा वृक्षादिपदार्थानां न किमपि प्रोक्तं लिङ्गं दृश्यते।


೪೬. ಸಮೃದ್ಧ್ಯರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ ಯಾವುದಾಗಿದೆ?

46. समृद्धयर्थ में अव्ययीभावसमास का उदाहरण क्या है?


यहाँ गुप्-इस धातु से आय प्रत्यय करने पर उससे निष्पन्न गोपाय इसके पकार से उत्तर आकार को  "आद्युदात्तश्च' इससे आद्युदात्त स्वर है।

ಇಲ್ಲಿ ಗುಪ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಆಯ ಪ್ರತ್ಯಯ  ವಿಹಿತವಾದಾಗ ಅದರಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನಗೊಂಡ ಗೋಪಾಯ ಶಬ್ದದ ಪಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಆಕಾರವು " ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ .


ಯಾವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಹೋದಾಗ "ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೇ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೇ" ಎಂಬ ಸೂತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ?

कस्मिन् कर्तव्ये 'सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे' इति सूत्रं प्रवर्तते ?


ಮೂರನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಸೋಮಪಾನ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ततः तृतीये मन्त्रे उक्तम् इन्द्रस्य सोमपानविषये।


उससे यहाँ यह सूत्रार्थ प्राप्त होता है - तद्धित कित्प्रत्ययान्त शब्द का अन्त उदात्त होता है।

तेन अत्र सूत्रार्थः इत्थं भवति- तद्धितकित्प्रत्ययान्तस्य शब्दस्य अन्तः उदात्तो भवति इति।


वैदिक ऋषि ने अमर सन्देश का मनुष्यों में प्रचार किया की जुए में कभी भी आसक्त मत हो, और अपना नाश मत करो।

वैदिकः ऋषिः अमरसन्देशं जनेषु प्रचारयति यत् अक्षेषु कदापि आसक्तः मा भवतु , स्वक्षतिं च मा करोतु ।


ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ "ಅರ್ಥೇನ ನಿತ್ಯಸಮಾಸೋ ವಿಶೇಷ್ಯಲಿಂಗತಾ ಚೇತಿ ವಕ್ತವ್ಯಮ್" ಈ ವಾರ್ತಿಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.

और वहाँ “ अर्थेन नित्यसमासो विशेल्यलिङगता चेति वक्तव्यम्'' इस वार्तिक की व्याख्या की गई।


अतः एताः प्रामाणिकाः भवन्ति।

ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗುತ್ತವೆ,


चरणव्यूहस्य टीकाकर्त्रा महिमदासेनाऽपि पूर्वोक्तकथनं समर्थितम्।

ಈ ಮೊದಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಣಾಕಾರನಾದ ಮಹಿಮದಾಸನಿಂದ ಸಮರ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.


ऐतरेयब्राह्मणे लिखितमस्ति यद् यदि पत्नी विगता स्यात् तर्हि पुनः विवाहः कार्यः नो चेत् श्रद्धां पत्नीरूपेण कल्पयित्वा ब्राह्मणः अग्निहोत्रं कुर्यात् इति।

ऐतरेयब्राह्मण में लिखा है कि यदि उसकी पत्नी मर चुकी है तो पुनर्विवाह करना चाहिए अथवा श्रद्धा को पत्नी रूप में कल्पित करके ब्राह्मण अग्निहोत्र करे।


वह ही उसको चाहिए।

ಅದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿದೆ.


इस जगत में छोटे-छोटे कीट से लेकर मनुष्यों तक प्राणियो को सुखप्राप्त करने के लिए और दुःख छोड़ने के लिए उनकी यह प्रवृत्ति हम दिन रात देखते हैं।

इह खलु जगति आकीटपतङ्गं प्राणिनां सुखप्राप्तये दुःखपरिहाराय च प्रवृत्तिद्वयम् अहर्निशं दरीदृश्यते।


7. अजिरम् इसका क्या अर्थ है?

७. अजिरम् इत्यस्य कः अर्थः?


(೯.೪) ಯೂನಸ್ತಿಃ (೪.೧.೭೭) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯುವನ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.

( 9.4 ) यूनस्तिः ( 4.1.77 ) सूत्रार्थ - युवन् प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ति प्रत्यय होता है और वह तद्धित का होता है।


यज्ञस्य साफल्यं न केवलम् उचितविधाने अस्ति प्रत्युत उचितसमयस्य नक्षत्रस्य अपि आवश्यकता वर्तते।

यज्ञ कौ सफलता में केवल उचित विधान में ही नहीं है अपितु उचित समय के नक्षत्र की भी आवश्यकता होती है।


अपरञ्च छन्दसि च इति सूत्रेण दक्षिणशब्दस्य आदिः अन्तः च उदात्तः भवति।

ಮತ್ತು  ಛಂದಸಿ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


और इसके बाद भवत् शब्द उगिदन्त है।

ततश्च भवत् इति शब्दः उगिदन्तः अस्ति।


ಥರ್ವ-ಧಾತು ಕುಟಿಲತಾ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾವಾಚಕವಾಗಿದೆ.

थर्व'-धातुः कुटिलता अर्थ में तथा हिंसावाचक है।


2. मछली मनु के किस अंग पर गिरी?

೨. ಮೀನು ಮನುವಿನ ಯಾವ ಕೈ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು?


पुराणों के अनुसार वेदव्यास महोदय ने जिस शिष्य को अथर्ववेद पढ़ाया है उसका नाम सुमन्तु था ( श्रीमद्भागवत में १२/७/१-३,, वायुपुराण में ६१/४९-५३, विष्णुपुराण में ३/६/९-१३)।

पुराणानुसारेण वेदव्यासमहोदयः यं शिष्यम् अथर्ववेदम् अध्यापितवान् तस्य नाम सुमन्तुः आसीत् (श्रीमद्भागवते १२/७/१-३, वायुपुराणे ६१/४९-५३, विष्णुपुराणे ३/६/९-१३)।


दशाङऱगुल यह उपलक्षण है।

दशाङ्कुलमित्युपलक्षणम्।


उसको ही षष्ठी विभक्ति में शुभः यह रूप सिद्ध होता है।

तस्य षष्ठीविभक्तौ शुभः इति रूपं सिध्यति।


सुपा यह तृतीया विभक्ति एकवचनान्त पद है।

ಸುಪಾ ಇದು ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.


प्रजापति के मुख से ब्राह्मण का और अग्नि का भुजाओं से क्षत्रिय का और इन्द्र का, मध्यदेश से वैश्य का और विश्वदेव का, पाद से केवल शूद्र की ही उत्पति बताई शूद्र का कर्त्तव्य का भी निर्देश- “तस्मात् शूद्र उत बहुपशुरयज्ञियो विदेवो हि।

ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮುಖದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಭುಜಗಳಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ, ಮಧ್ಯದೇಶದಿಂದ ವೈಶ್ಯರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದೇವರ, ಪಾದದಿಂದ ಕೇವಲ ಶೂದ್ರರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಕೂಡ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು - 'ತಸ್ಮಾತ್ ಶೂದ್ರ ಉತ ಬಹುಪಶುರಜ್ಞಿಯೋ ವಿದೇವೋ ಹಿ'.


ಆದ್ದರಿಂದ ಲಕ್ಷಣದ ಅರ್ಥವು ಲಕ್ಷ್ಯ ಇದನ್ನು ತ್ರಿತಯ ನಿಷ್ಟೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

अतः लक्षण का अर्थ लक्ष्य यह त्रितय निष्ठा से जानना चाहिए।


रज के तथा तम के क्षीण होने पर सत्त्वगुण के आधिक्य से अन्तःकरण में सभी ज्ञेय प्रकाशक हो जाता है।

ರಜೋಗುಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮೋಗುಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸತ್ವಗುಣಾಧಿಕ್ಯೆತೆಯಿಂದ ಅಂತಃಕರಣವು ಯಥಾವತ್ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.


ईळे इत्यत्र स्वरिताद् ईकारात्परस्य ळे इत्यस्य एकारस्य अनुदात्तत्वात् 'स्वरितात् संहितायामनुदात्तानाम्' इति सूत्रेण एकारस्य एकश्रुतिस्वरः( उदात्तानुदात्तस्वरितानां तिरोधानम्) भवति।

ईळे यहाँ पर स्वरित ईकार से परे ळे इसके एकार के अनुदात्त होने से स्वरितात् संहितायामनुदात्तानाम्' इस सूत्र से एकार की एकश्रुति स्वर (उदात्त अनुदात्त स्वरित का तिरोधान) होता है।


तथाहि “एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्ति अग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः” इति।

कहा भी है - “एकं सद्विप्रा बहुध वदन्ति अग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः” इति।


तो कहते हैं की कारणों में सबसे अन्यतम कारण है अन्तःकरण की मालिन्य।

तत्र कारणेषु अन्यतमं कारणं हि अन्तःकरणस्य मालिन्यम्।


इसलिए बृहदारण्यक आदि ग्रन्थ को उपनिषद् इस शब्द से भी प्रयोग किया जाता है।

अतो बृहदारण्यकादिग्रन्थाः उपनिषदिति शब्देन अपि व्यवह्नियन्ते।


इसलिए केवल सगुण की ही उपासना करनी चाहिए।

ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇವಲ ಸುಗುಣವನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಬೇಕು.


ಸಾನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ದೇವಾಃ - ಪುರಂದರ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರನು) ಯತ್ - ಯಾವಾಗ, ಪುರುಷಂ - ವಿರಾಟ ರೂಪವನ್ನು, ವ್ಯದಧುಃ - ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮುತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು, (ತದ್) ಕತಿಧಾ - ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ, ವ್ಯಕಲ್ಪಯನ್ - ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

सान्वयप्रतिपदार्थः - (देवाः= पुरन्दरप्रभृतयः) यत् = यदा, पुरुषं =विराडूपं, व्यदधुः = सङ्कल्पेन समुत्पादितवन्तः, (तद्) कतिधा = कतिभिः प्रकारैः, व्यकल्पयन् = विविधं कल्पितवन्तः।


यावद् जलम् अपसरति तावद् भवानपि तदनु अस्मात् स्थानात् नीचैः अवतरेत्।"

ಹೇಗೆ ಜಲದ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೀವು ಕೂಡ ಅದರ ಅನುರೂಪದಂತೆಯೇ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ಬನ್ನಿ.


ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅಗಿದೆ.

समास में और इसमें समास विधायक सूत्र में यही अर्थ होता है।


यदि भाषा न स्यात् तर्हि जगदिदम् अन्धतमसि मज्जेत्।

यदि भाषा नहीं होती तो यह जगत अन्धकार रूपी रात से ढका रहता।


व्याकरणाध्यनकाले कुत्र अवधानं देयम् बहुत जगह शास्त्रों में मूल के कण्ठपाठ भी आवश्यक नहीं होना चाहिए।

ವ್ಯಾಕರಣಾಧ್ಯಯನಕಾಲೆ ಕುತ್ರ ಅವಧಾನಂ ಧೇಯಂ - ಬಹಳ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲದ ಕಂಠಪಾಠವು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.


अङ्गिरः यह कह करके किसका सम्बोधन किया जाता है?

ಅಂಗಿರಃ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿ ಯಾರ ಸಂಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?


इसी प्रकार वैदिक मन्त्रों में काव्य के अत्यधिक गुण देखे जाते हैं, जिनका ज्ञान वैदिक मन्त्रों के अर्थ समझाने के लिए अत्यन्त आवश्यक है।

ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಅವುಗಳ ಜ್ಞಾನವು ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.


वषट्कार- इस शब्द से यहाँ वौषट् इस अव्यय का ग्रहण है।

वषट्कार- इति शब्देन अत्र वौषट् इति अव्ययं ग्राह्यम्।


ಪ್ರಾಚೀನ ಆರ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಗಧ್ಯವು ಛಂದೋಬದ್ಧ ರಚನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

प्राचीन आर्य परम्परा के अनुसार से गद्य भी छन्दोबद्ध रचना ही मानते हैं।


सप्तम्यन्तं सुबन्तं शौण्डादिप्रकृतिकैः सुबन्तैः सह विकल्पेन तत्पुरषसमाससंज्ञं भवति।

ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತದಲ್ಲಿರುವ ಶೌಂಡಾದಿಪ್ರಕೃತಿಕ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.


೯. ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

9. अच्छी प्रकार से ग्रहण करता है।


ಇಲ್ಲಿ ’ವಿಭಾಷಾ’ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ. ’ಛಂದಸಿ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.

तत्र विभाषा इति अव्ययपदम्, 'छन्दसि' इति च सप्तम्येकवचनान्तं पदम्।


मत्स्यपुराणस्य कथनम् अस्ति- पुरोहितः अथर्वमन्त्रे ब्राह्मणे च पारङ्गतः स्यात् इति।

मत्स्य पुराण का कथन है - पुरोहित अथर्व मन्त्र में और ब्राह्मण में निपुण होना चाहिए।


शांख्यायनारण्यकस्य द्रष्टा कः?

शांख्यायन आरण्यक का द्रष्टा कौन है?


यथा- दर्पणः विनष्टः चेत् दर्पणस्थः मुखप्रतिबिम्बः बिम्बेन साकम् अभिन्नः भवति।

ಹೇಗೆ - ಕನ್ನಡಿಯು ನಾಶವಾದಾಗ ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಮುಖದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಬಿಂಬದ ಜೊತೆಗೆ ಅಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.


२. वेदान्ते अधिकारिणो वैराग्यं किम्।

೨. ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವೈರಾಗ್ಯವು ಯಾವುದು ?


ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ - ಉಪಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಭಿವರ್ಜ ಇದು ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ .

यहाँ तीन पद है, उपसर्गः च अभिवर्जम् ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।


परमात्मा से सभी उत्पन्न होते है इसलिए आत्मा और बल का दाता वो ही है।

परमात्मनः सर्वम् उत्पद्यन्ते। तस्मात् आत्मनां दाता, बलस्य च दाता स एव।


हे अग्ने प्रतिदिनम् यथा अस्माकं प्रज्ञा तथा नमस्कारं स्तुतिं वा कुर्वन्तः वयं तव समीपम् आगच्छामः इति।

हे अग्नि प्रतिदिन जैसी हमारी बुद्धि है वैसा ही नमस्कार अथवा स्तुति करते हुए हम तेरे समीप आते हैं।


ಪುರುಷನ ಹಸ್ತಗಳಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?

पुरुषस्य हस्ताभ्यां कौ उत्पन्नौ।


विस्पष्टादीनि गुणवचनेषु इति सूत्रेण गुणवचनेषूत्तरपदेषु विस्पष्टादिनां पूर्वपदानां प्रकृतिस्वरत्वं विधीयते।

ವಿಸ್ಪಷ್ಟಾದೀನಿ ಗುಣವಚನೇಷು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗುಣವಚನದ ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಪಷ್ಟಾದಿ ಪೂರ್ವಪದಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.


आदित्यवर्ण- आदित्यस्य वर्ण इव वर्णो यस्य स आदित्यवर्णः अर्थात् स्वयं प्रकाश स्वरूप।

ಆದಿತ್ಯವರ್ಣ - ಆದಿತ್ಯಸ್ಯ ವರ್ಣ ಇವ ವರ್ಣೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಆದಿತ್ಯವರ್ಣಃ ಅಂದರೆ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವರೂಪ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


सूत्र का अर्थ- आचार्य है अप्रधान जिसका, ऐसा जो अन्तेवासी, उसको कहने वाले शब्द के परे रहते भी दिशा अर्थ में प्रयुक्त होने वाले पूर्वपद शब्द को अन्तोदात्त होता है।

ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಾಂತೆವಾಸಿವಾಚಿನಿ ಉತ್ತರಪದೆ


ಅಂದರೆ ಪರ್ವತದಂತೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುದು ಎಂದರ್ಥ.

अर्थात् पर्वतजैसे उच्छ्रित तथा उन्नतलोकवासी यह अर्थ है।


११. परिदिदेश इति कस्मिन् लकारे रूपम्?

11. परिदिदेश यह किस लकार में बनता है?