diff --git "a/data/edukacja_medialna_pl/edukacja_medialna_pl.sample.jsonl" "b/data/edukacja_medialna_pl/edukacja_medialna_pl.sample.jsonl"
new file mode 100644--- /dev/null
+++ "b/data/edukacja_medialna_pl/edukacja_medialna_pl.sample.jsonl"
@@ -0,0 +1,12 @@
+{"added": "2026-09-06", "author": "Baranowska, Joanna Ruta; Lipszyc, Jarosław; Paszewska, Weronka", "created": "2012-11-09", "id": "edukacja_medialna_pl_prawa-wylaczne-tworcy-i-uzytkownicy", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Prawa wyłączne --- twórcy i użytkownicy\n\nWiedza w pigułce\n\nZdjęcie z wakacji zrobione komórką? Demotywator? Komentarz na forum? Każdy z nas to robi, a to oznacza, że każdy jest twórcą. Wszystkie pomysły, które mają tzw. ustaloną formę (np. zapis, zdjęcie, nagranie), nazywane są utworami i podlegają prawnej ochronie, niezależnie od ich wartości artystycznej. Utworem jest nie tylko piosenka usłyszana w radiu, lecz także rysunek w zeszycie koleżanki. Autor dzieła, czyli twórca, ma w pewnym stopniu prawo decydować, w jaki sposób inni korzystają z jego utworu. W większości wypadków zgody autora wymaga np. komercyjne użycie dzieła. Autor może więc umówić się z inną osobą, firmą lub instytucją na komercyjne wykorzystanie jego utworu w zamian za wynagrodzenie.\n\nIstnieją trzy typy praw wyłącznych: prawo autorskie, ochrona znaków towarowych i patenty.\n\nZnak towarowy to nazwa, logo, hasło, melodia używane do identyfikacji produktu. Oznaczane są symbolami ® i TM. Podszywanie się pod czyjś znak towarowy jest zakazane.\n\nPatent przyznaje wyłączne prawo do czerpania korzyści z wynalazku. Nie daje automatycznie prawa do produkcji tego wynalazku. Tak jak z utworów, z opatentowanych wynalazków możemy korzystać w celach prywatnych --- możesz skonstruować robota według czyjegoś pomysłu, ale nie możesz go sprzedawać.\n\nPrawa wyłączne są ograniczone w czasie. W Polsce autorskie prawa majątkowe wygasają po 70 latach.\n\nJednocześnie każdy z nas ma do pewnego stopnia prawo korzystać z cudzych utworów. Dzieła nasze i innych (nie ma znaczenia, czy chodzi o kogoś, kto próbuje montować filmiki na własnym komputerze, czy o kogoś, kto jest wybitnym malarzem) są elementami życia kulturalnego. Mamy prawo w nim uczestniczyć, a więc także swobodnie korzystać z jego elementów. Inne ważne wartości to wolność słowa i swoboda komunikacji. Ograniczają one monopol posiadaczy praw wyłącznych.\n\nTwórca ma prawo do uznania autorstwa. Dlatego musimy podpisać każde zdjęcie czy piosenkę, którą wykorzystamy. Z kolei my, jako użytkownicy, mamy prawo tworzyć i rozwijać się. Mamy prawo używać dzieł.\n\nPomysł na lekcję\n\nWiedza, że każdy z nas jest twórcą, jest potrzebna, żeby zrozumieć, że prawo autorskie nie dotyczy tylko wybranych osób związanych z wielką kulturą albo wielkim przemysłem. Dotyczy wszystkich. Prawo autorskie chroni twórców, a prawa użytkowników chronią nasze uczestnictwo w kulturze.\n\nCele operacyjne\n\nUczestnicy i uczestniczki:\n\nwiedzą, że każdy ma prawo uczestnictwa w kulturze;\n\nwiedzą, że każdy z nas jest twórcą;\n\nrozumieją, jak monopol autorski jest ograniczony prawami użytkowników;\n\nwiedzą, jakie prawa przysługują autorom, a jakie użytkownikom.\n\nPrzebieg zajęć\n\nZmierzch\n\ntablica, kreda, wydrukowana karta ,,Definicja utworu\"\n\nburza mózgów\n\n10\n\nPodziel grupę na zespoły po 4--5 osób. Poproś uczestników i uczestniczki o wypisanie, w jaki sposób uczestniczą w kulturze. Podaj przykłady: oglądam film, czytam wpis na blogu etc. Poproś 2 osoby, żeby podeszły do tablicy i zapisywały pojawiające się odpowiedzi. Zapisujcie wszystkie pojawiające się odpowiedzi. Dopytuj o okoliczności, np. ,,Jak oglądam film?\" --- w kinie, w domu na streamingu, na pożyczonym DVD od przyjaciółki, pobrany z sieci itp. Stwórzcie w ten sposób mapę myśli. Podsumuj ją. Zwróć uwagę na to, że prawo autorskie musi być ograniczone przez prawa użytkowników. To daje każdemu z nas możliwość uczestnictwa w kulturze, swobody komunikacji i wolności słowa.\n\nkartki, długopisy, tablica, kreda\n\npraca w grupach, dyskusja\n\n15\n\nPodziel grupę na zespoły 3-osobowe. Rozdaj zespołom pisaki. Poproś zespoły o narysowanie prostego rysunku, zupełnie dowolnego. Poproś zespoły o wymienienie się rysunkami i pracę nad nowymi rysunkami, które dostali od innej grupy. Zrób jeszcze 2 zmiany między zespołami. Poproś zespoły o prezentację. Jeśli to możliwe rozwieście prace w widocznym miejscu. Zapytaj uczestników i uczestniczki o wrażenia z oglądania swoich prac po zmianie. Nawiąż do swobodnego uczestnictwa w kulturze i kultury remiksu. Zapytaj, jak by wyglądały prace, jeśli nie mieliby możliwości korzystania ze swoich prac wzajemnie. Zapytaj, jakie znają przykłady miksowania utworów.\n\nkartki A4 lub większe, pisaki w tym samym kolorze\n\npraca w grupach, prezentacja, dyskusja\n\n20\n\nEwaluacja\n\nCzy po przeprowadzeniu zajęć ich uczestnicy i uczestniczki:\n\nwiedzą, że monopol prawa autorskiego ograniczony jest prawami użytkowników?\n\nrozumieją, że każdy z nas jest twórcą?\n\nwiedzą, co składa się na prawa autorskie twórców i prawa użytkowników?\n\nswobodnie operują pojęciami: twórca, integralność utworu, uczestnictwo w kulturze, rozpoznanie autorstwa, wolność słowa, swoboda komunikacji, czasowy charakter prawa autorskiego, rozpoznanie autorstwa, prawo do wynagrodzenia?\n\nOpcje dodatkowe\n\nĆwiczenie 2 możesz rozwinąć o część międzypokoleniową. Zapytaj, w jaki sposób dziadkowie i babcie uczestników i uczestniczek zajęć uczestniczyli w kulturze w ich wieku. Odpowiedzi zapisuj na tablicy. Zwróć uwagę na zmiany zachodzące w świecie wraz z rozwojem nowych mediów. Pytania pomocnicze, które możesz zadać:\n\nCzy kiedyś było możliwe korzystanie z jednego utworu w tym samym czasie? Jak jest teraz?\n\nIle osób miało dawniej dostęp do utworów, kultury? Jak jest teraz?\n\nJakie zmiany nastąpiły?\n\nĆwiczenie 3 możesz rozszerzyć:\n\nJeśli masz więcej czasu: połącz po 2 zespoły ze sobą, pozwól im wycinać i wklejać fragmenty prac.\n\nJeśli masz dostęp do innych materiałów, zamiast rysunków zróbcie prace plastyczne z użyciem wełen, farb, gwiazdek. Każdy zespół ma inny materiał. W dyskusji nawiąż do predyspozycji, które każdy ma i korzyści płynących z korzystania ze swoich dzieł nawzajem.\n\nJeśli masz czas, pod koniec zajęć poproś uczestników i uczestniczki, żeby wstali. Ci, którzy uważają się za twórców, niech przejdą na lewą stronę sali. Zapytaj ich, co tworzą. Tych, którzy zostali, zapytaj, czy na pewno nic nie tworzą.\n\nMateriały\n\n,,Definicja utworu\"\n\nZadania sprawdzające\n\n1. Zaznacz prawdziwe i fałszywe stwierdzenia odnoszące się do definicji utworu, zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych.\n\nUtwór musi mieć praktyczne zastosowanie.\n\nUtwór musi być obiektywnie wartościowy.\n\nUtwór jest nim, niezależnie od swojej wartości.\n\nUtwór jest przejawem działalności twórczej o indywidualnym charakterze.\n\nUtwór jest nim niezależnie od jego przeznaczenia.\n\nUtwór jest nim niezależnie od sposobu wyrażenia.\n\nUtwór jest ustalony w jakiejkolwiek postaci.\n\nUtwór musi być wyrażony w formie pisemnej.\n\nSłowniczek\n\nmonopol\n\nmonopol autorski\n\ndozwolony użytek\n\nswoboda komunikacji\n\ndobro niematerialne\n\nkomercyjne użycie\n\nuczestnictwo w kulturze\n\nwolność słowa\n\nutwór\n\nprawo autorskie\n\npatent\n\nznak towarowy\n\nuznanie autorstwa\n\nintegralność utworu\n\nkultura remiksu", "token_count": 2484}
+{"added": "2026-09-06", "author": "Dobrowolska, Urszula; Dąbkowski, Jan; Woźniak, Michał \"rysiek\"", "created": "2012-11-09", "id": "edukacja_medialna_pl_korzysci-i-szkody-z-nadzorowania-sieci", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Korzyści i szkody z nadzorowania sieci\n\nWiedza w pigułce\n\nInternet wydaje się przestrzenią pełnej wolności tworzenia i zdobywania informacji. Często zapominamy o tym, że sieć nie mogłaby istnieć bez rzeszy opiekujących się nią osób. Ich działania nie ograniczają się tylko do takich oczywistych i widocznych działań, jak administrowanie forów czy dbanie o porządek na własnej stronie.\n\nMonitorowanie sieci odbywa się również na wielką skalę. Nasze podróże po sieci pozostawiają po sobie ślady. Tropią je m.in. dostawcy usług internetowych. Przechowują oni informacje o działaniach w sieci swoich klientów co najmniej przez dwa lata! Takie bazy danych ułatwiają pracę poszukujących dowodów przestępstw policjantów. Mogą je przeszukiwać, jeśli prokuratura na to zezwoli.\n\nNiemniej dane o działaniach internautów są zwykle zbierane w innych celach. Przede wszystkim --- marketingowych. Być może zauważyłeś, że twoja historia przeglądania wpływa na spam wpadający do twojej skrzynki. Dzieje się tak dlatego, że internet jest jak system naczyń połączonych. Kiedy wejdziesz na stronę, na której wyświetlają się reklamy, serwis nimi zarządzający dostaje informację o twoich odwiedzinach. W tym serwisie wiadomo już, że interesuje cię treść danej strony. Jeśli reklamodawca pozyskał również twoje dane --- może przesłać na maila reklamę, która prawdopodobnie cię zainteresuje.\n\nPrzed przepływem danych możemy bronić się poprzez instalację AdBlocka, NoScripta, FlashBlocka czy Cookie Monstera. Rozszerzenia te blokują niepożądane elementy stron. AdBlock nie tylko usunie denerwujące reklamy, lecz także ograniczy przepływ informacji o historii przeglądania.\n\nRównież wielu popularnych operatorów poczty elektronicznej wykorzystuje informacje internautów. Np. regulamin Gmaila zaznacza, że Google może niemal dowolnie dysponować listami swoich użytkowników. Niestety, choć wszyscy mamy prawo do tajemnicy korespondencji, trudno ją sobie zagwarantować w sieci. Google, tak jak wiele innych wyszukiwarek, wykorzystuje zbierane informacje, aby dostosowywać wyniki wyszukiwania do użytkownika. Dlatego też różnią się one w zależności od komputera.\n\nW UE możliwości nadzoru sieci są mimo wszystko ograniczone. W innych krajach świata bywa stosowana państwowa cenzura internetu. Dzieje się tak np. w Chinach, gdzie zablokowanych jest m.in. wiele portali mediów z krajów demokratycznych.\n\nPomysł na lekcję\n\nUdział w grze ,,Kto nas widzi w internecie\" uświadamia w uproszczony sposób, jak skomplikowane operacje kryją się za znalezieniem pożądanej informacji przez wyszukiwarkę internetową czy przez ile miejsc przechodzą wysłane przez nas e-maile i polecenia.\n\nCele operacyjne\n\nUczestnicy i uczestniczki:\n\nwiedzą, że wiele podmiotów śledzi ruch internautów w sieci, zbierając o nich dane;\n\nznają pozytywne i negatywne strony nadzoru nad siecią --- m.in. ułatwienie w wyszukiwaniu treści wobec ograniczania treści uznanych przez system za niepotrzebne;\n\numieją ochronić się przed śledzeniem w internecie przy pomocy programów blokujących m.in. reklamy, ciasteczka, skrypty i pliki flash.\n\nPrzebieg zajęć\n\nPoproś 8 osób o zgłoszenie się do udziału w grze. Rozdaj odpowiednie role gry z instrukcji ,,Kto nas widzi w internecie\" i poleć przeczytanie instrukcji, wybranie sposobów i form ich realizacji (wybrane osoby mogą zaangażować innych do pomocy w przygotowaniu się do swojej roli). Miejscem ,,wyświatlania\" treści w komputerze może być tablica lub papier dużego formatu. Maile i zapytania do wyszukiwarek mogą być pisane na mniejszych kartkach. Osoby symulujące ,,nieosobowe\" działania, mogą zapisywać swoje ,,obserwacje\" na kartkach.\n\ntablica i kreda lub papier dużego formatu i markery, kartki A4, wydruk instrukcji do gry ,,Kto nas widzi w internecie\"\n\npraca w grupach\n\n15\n\nGdy wszyscy będą znali i rozumieli swoje role, a także przygotują się do ich wykonania, można zaczynać grę.\n\ntablica i kreda lub papier dużego formatu i markery, kartki A4\n\ngra\n\n20\n\nPo wykonaniu poprzedniego ćwiczenia, każdy ,,nieosobowy\" bohater gry pokazuje, jakie posiada dane o INTERNAUCIE. Zapytaj uczestników i uczestniczki, co ich zdziwiło albo zaskoczyło, czego nie byli świadomi. Przejdźcie jeszcze raz krok po kroku niezrozumiałe elementy gry, omawiając pokazane mechanizmy.\n\nZaznacz, że gra była bardzo uproszoną i przerysowaną symulacją działania internetu. W rzeczywistości komunikacja między serwerami, serwisami reklamowymi, tworzącymi statystyki i badającymi działania w internecie jest bardziej skomplikowana i zwielokrotniona.\n\nZapytaj uczestników i uczestniczki, jakie pozytywne i negatywne strony ma nadzór nad siecią. Czy wiedzą, w jaki sposób każdy może ograniczyć śledzenie w internecie przy pomocy rozszerzeń do przeglądarki blokujących m.in. ciasteczka, reklamy, skrypty i pliki flash? Zapisz najlepsze pomysły.\n\ntablica i kreda lub papier dużego formatu i markery, kartki A4\n\ndyskusja\n\n10\n\nEwaluacja\n\nCzy po przeprowadzeniu zajęć ich uczestnicy i uczestniczki:\n\nmają świadomość, że wiele podmiotów śledzi ich ruch w sieci, zbierając o nich dane?\n\nznają pozytywne i negatywne strony nadzoru nad siecią?\n\numieją ochronić się przed śledzeniem w internecie?\n\nOpcje dodatkowe\n\nJeśli są do tego warunki (komputer połączony do internetu i rzutnik), można pokazać, gdzie różne strony internetowe wysyłają informacje o naszym wejściu na nie. Można skorzystać z wersji demonstracyjnej pod adresem http://www.mozilla.org/en-US/collusion/demo/ lub zainstalować rozszerzenie Collusion do przeglądarki Mozilla Firerox i oglądać reakcje dowolnych stron na żywo.\n\nMateriały\n\nMateriał pomocniczy ,,Kto nas widzi w internecie\" .\n\nZadania sprawdzające\n\nOznacz zdania jako prawdziwe lub fałszywe:\n\nKażdy jest śledzony w internecie.\n\nKorzystanie z wyszukiwarki internetowej w każdym komputerze daje takie same rezultaty.\n\nZbieranie informacji o internautach zawsze oznacza złe intencje zbierającego.\n\nNie wiadomo, do jakich celów i przez kogo zostaną kiedyś użyte informacje zebrane na nasz temat.\n\nSłowniczek\n\nAdBlock\n\nNoScript\n\nFlashBlock\n\nCookieMonster\n\ncenzura internetu\n\nciasteczka\n\ncyfrowy ślad\n\nrozszerzenie\n\nprzeglądarka internetowa\n\nskrypt", "token_count": 2109}
+{"added": "2026-09-06", "author": "Baranowska, Joanna Ruta; Gruhn, Anna; Paszewska, Weronika", "created": "2012-11-09", "id": "edukacja_medialna_pl_uwaga-i-jej-wartosc", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Uwaga i jej wartość\n\nWiedza w pigułce\n\nZastanów się, ile informacji dociera do ciebie każdego dnia. Lekcje z kilku przedmiotów, plotki z koleżankami na przerwach, książki, filmy, audycje w telewizji lub radiu, reklamy na ulicach i linki od znajomych na portalach społecznościowych --- ,,przetwarzamy\" mnóstwo danych. Nieograniczony dostęp do wiedzy jest zjawiskiem pozytywnym. Wiązać się może też jednak z przesytem informacjami oraz niebezpieczeństwem manipulacji. Jak to działa?\n\nKomunikaty, jakie napływają do nas, pochodzą z bardzo różnych źródeł i dotyczą rozmaitych rzeczy i tematów. W jednej chwili dowiadujesz się o rezultacie wyborów gdzieś na świecie, wyniku meczu koszykówki lub premierze filmu na ważnym festiwalu, esemesujesz i przygotowujesz referat. Jesteśmy w stanie jednak przyjąć tylko określoną ilość informacji. Ponadto im więcej informacji, tym mniej czasu na dokładne zapoznanie się z nimi. Nie jesteś w stanie zapamiętać wszystkich informacji, które do ciebie trafiają. Inaczej kojarzysz i oceniasz różne fakty --- nie wszystkie popularne wiadomości, z którymi się stykasz, są ci potrzebne.\n\nW związku z tym nasza uwaga (czyli czas i energia poświęcone danej informacji) jest bardzo cenna. W internecie to właśnie uwaga użytkowników jest czymś, co można kupować i sprzedawać. Jednocześnie uwaga jest walutą, którą płaci się w sieci. W ten sposób działają reklamy w internecie. To, ile strona jest warta, zależy od liczby przeglądających ją osób. Posiadacz strony sprzedaje więc dostęp do użytkowników. Podobnie działają wyszukiwarki internetowe --- można płacić za pozycjonowanie stron jak najwyżej w wynikach wyszukiwania. Im dalej znajduje się informacja, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że użytkownik do niej dotrze.\n\nInternet zmienił sposób dostępu do informacji. Wiadomości na portalach i prywatnych blogach są aktualizowane 24 godziny na dobę. Można zapoznać się z faktami na bieżąco, a nie np. czekać na wydanie dziennika następnego dnia. Dzięki internetowi właściwie każdy jest nadawcą, a więc dzieli się informacjami z innymi. Kiedy np. opisujesz jakieś wydarzenie i wrzucasz notkę na bloga, dajesz w ten sposób innym możliwość zapoznania się z czymś interesującym. Ktoś przekazuje tę informację, ktoś inny z niej korzysta i tworzy na jej podstawie coś nowego. W ten sposób działa kultura darów --- ,,prezent\" staje się cześcią większej całości.\n\nPomysł na lekcję\n\nObdarowywać się można prezentami, ale nie tylko. W internecie zamiast podarunków przekazywać sobie można najnowsze wieści, informacje o wydarzeniach, zabawne obrazki. Sieć umożliwiła dzielenie się na wielką skalę. Zwiększająca się ilość informacji wpływa na naszą zdolność koncentracji. Czy obecność w internecie może być inwestycją? Czy uwagą można płacić, nagradzać?\n\nCele operacyjne\n\nUczestnicy i uczestniczki:\n\npotrafią podać przykłady ekonomii daru w mediach cyfrowych;\n\npotafią wyjaśnić zależność między rosnącą ilością informacji a malejącą uwagą;\n\nwiedzą, w jaki sposób możemy płacić swoją uwagą;\n\nrozumieją, że poświecając swoją uwagę określonym portalom, przyczyniają się do ich popularności.\n\nPrzebieg zajęć\n\nRozdaj uczestniczkom i uczestnikom do przeczytania tekst z materiału pomocniczego ,,Kultura darów\" . Poproś, żeby w grupach 4-osobowych wypisali, jak obdarowywanie się, dzielenie się odbywa się w internecie. W jaki sposób termin początkowo używany do opisu kultur pierwotnych znajduje zastosowanie w społeczeństwie informacyjnym? Zacznij rozmowę. Czym dzielimy się w internecie? Poproś uczestniczki i uczestników o podawanie przykładów. Pojawiające się odpowiedzi zapisuj na tablicy.\n\nkartki, długopisy, tablica, kreda, wydrukowany tekst z materiału pomocniczego ,,Kultura darów\"\n\npraca w grupach, rozmowa\n\n10\n\nNapisz na środku tablicy zdanie: ,,Im więcej informacji, tym mniej koncentracji\". Zaznacz, że jest to zdanie noblisty Herberta Simona. Podziel uczestniczki i uczestników na 4-osobowe grupy. Powiedz, że będziecie analizować to zdanie, biorąc pod uwagę internet. Podejdź do tablicy, poprowadź linię dzielącą tablicę na dwie części w połowie napisanego zdania. Poproś o wypisanie przykładów zjawisk, sytuacji, mechanizmów, narzędzi odnoszących się do najpierw oddzielnie do lewej i prawej części zdania, potem do całości.\n\nPytania pomocnicze dla grup:\n\nNa jakie źródła informacji natykacie się w internecie?\n\nJakie zjawiska wymusza w internecie nadmiar informacji?\n\nW jaki sposób twórcy stron walczą o uwagę wśród odbiorców?\n\nJak portale społecznościowe zmieniły ilość i rodzaj informacji dostępnych w internecie?\n\nPoproś grupy o krótkie prezentacje.\n\ntablica, kreda\n\npraca w grupach, prezentacja\n\n15\n\nGra ,,Nasza obecność w sieci jako inwestycja\". Rozdaj uczestniczkom i uczestnikom wydrukowane kupony z karty ,,Uwaga\" . Każda osoba powinna mieć 6 kuponów uwagi. Wydrukowane karty ,,Portale\" umieść w widocznym i dostępnym miejscu.\n\nWprowadzenie:\n\nJako użytkowniczki i użytkownicy internetu poświęcamy swoją uwagę różnym stronom. Gra ma 3 tury. W każdej turze będziecie inwestować swoje kupony uwagi w dowolne portale. Można wykorzystać od razu wszystkie kupony albo zachować część na następne tury.\n\n1 tura: Użytkownicy internetu inwestują kupony uwagi. Portal, który ma najmniej kuponów odłóż na bok.\n\n2 tura: Użytkownicy internetu inwestują kupony uwagi. Portal, który ma najmniej kuponów uwagi odpada na jedną turę, zamiast niego do gry wraca portal, który odpadł w 1 turze.\n\n3 tura: Użytkownicy internetu inwestują kupony uwagi.\n\nPytania do dyskusji po grze:\n\nJeden portal z najmniejszą ilością kuponów uwagi odpadał na turę w grze. Jak to się dzieje w internecie? Porozmawiajcie o przykładach.\n\nCo decyduje o popularności portali?\n\nJakie są konsekwencje tego, na co poświęcacie swoją uwagę w internecie?\n\nW jaki sposób można się starać o uwagę użytkowników internetu?\n\nJak można płacić swoją uwagą?\n\nGracze: użytkownicy internetu, twórcy zawartości\n\nElementy: kupony uwagi, karty portali\n\nGra ma na celu:\n\npokazanie, że nasza obecność w internecie odbywa się poprzez uwagę\n\nuwaga jest ograniczona, możemy ją poświęcać ograniczonej ilość rzeczy\n\nuwaga jest zasobem, o który starają się inni (pozycjonowanie stron)\n\no popularności informacji decyduje nie jej wartość, ale poświęcona przez innych uwaga\n\nnożyczki, wydrukowane karty ,,Portale\" i ,,Uwaga\"\n\ngra, dyskusja\n\n20\n\nEwaluacja\n\nCzy po przeprowadzeniu zajęć uczestnicy i uczestniczki:\n\npotrafią podać przykłady ekonomii daru w mediach cyfrowych?\n\npotafią wyjaśnić zależność między rosnącą ilością informacji a malejącą uwagą?\n\nwiedzą, w jaki sposób możemy płacić swoją uwagą?\n\nwiedzą, że uwaga użytkowniczek i użytkowników w internecie jest zasobem, który kształtuje internet?\n\nOpcje dodatkowe\n\nĆwiczenie 2 przed pracą w grupach możesz rozszerzyć o krótką rozmowę. Zapytaj uczestniczki, co to znaczy? Czy znają tę zależność z własnego doświadczenia? W jakich sytuacjach doświadczały tego?\n\nA wealth of information creates a poverty of attention\n\nMateriały\n\nKarta ,,Portale\"\n\nKarta ,,Uwaga\"\n\nMateriał pomocniczy ,,Kultura darów\"\n\nEdwin Bendyk --- Jak zmienia użytkowników rosnąca prędkość przepływu informacji?\n\nZadania sprawdzające\n\nOznacz zdania jako:\n\nZa pomocą specjalnych technik możemy osiągnąć nieograniczone zasoby uwagi.\n\nPopularność treści w internecie zawsze świadczy o ich wartości, im coś bardziej wartościowe, tym ludzie częściej się tym dzielą.\n\nUwaga jest jak waluta, którą możemy płacić w mediach.\n\nIm więcej dociera do nas informacji, tym pojemniejsza staje się nasza uwaga.\n\nOglądając reklamy, płacimy swoją uwagą.\n\nW internecie można być nadawcą i odbiorcą informacji.\n\nMechanizm pozycjonowania stron, czyli umieszczanie ich wyżej w wyszukiwarce działa, bo łatwiej na te strony zwrócić uwagę.\n\nInternet uławia wymianę informacji między ludźmi.\n\nOglądanie reklam przez użytkowników internetu to przykład wymiany w ramach kultury darów.\n\nSłowniczek\n\npozycjonowanie stron", "token_count": 2776}
+{"added": "2026-09-06", "author": "Joanna Góral-Wojtalik; Małgorzata Bazan; Urszula Dobrowolska; Wojciech Budzisz", "created": "2015-01-12", "id": "edukacja_medialna_pl_fotoksiazka", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Cyfrowa edycja zdjęć\n\nWiedza w pigułce\n\nPopularność fotografii cyfrowej wpłynęła na powstanie programów, które pomagają w poprawie jakości naszych zdjęć. Poznanie nawet najprostszych ich funkcji i przyswojenie podstawowej wiedzy o grafice komputerowej może ogromnie upiększyć świat naszych obrazów.\n\nKażde wykonane przez nas zdjęcie zapisywane jest za pomocą pikseli , czyli małych, jednokolorowych kwadratów – taki typ obrazu nazywamy obrazem rastrowym . Najpopularniejsze formaty obrazów rastrowych to JPEG , GIF i PNG . Liczba pikseli na każdym z boków zdjęcia wyznacza jego rozmiar. Zdjęcie może mieć np. 1500x2000 pikseli, co oznacza, że na jego krótszy bok składa się 1500, a na dłuższy – 2000 pikseli.\n\nNie przekłada się to bezpośrednio na wielkość obrazu w centymetrach. Im większe zdjęcie chcemy wydrukować, tym bardziej musimy powiększyć każdy z pikseli. W pewnym momencie mogą one zacząć być widoczne, a obraz straci na jakości i ostrości. Dlatego musimy pamiętać o odpowiedniej rozdzielczości obrazu, którą wyrażamy za pomocą jednostki ppi (ang. pixels per inch) określającą liczbę pikseli przypadającą na 1 cal długości boku obrazu (1 cal to 2,54 cm). Aby zdjęcie było dobrej jakości, na każdy cal musi przypadać co najmniej 300 pikseli.\n\nEdytowanie zdjęć w programach graficznych to tak naprawdę wprowadzanie zmian w kolorach i ilości pikseli. Aby zdjęcie zajmowało mniej miejsca na dysku, możemy zmniejszyć jego rozmiar – czyli zmniejszyć ilość pikseli w każdym z boków. W trakcie tej czynności należy uważać, aby zdjęcie zachowało dobrą rozdzielczość. Jeśli nie podoba nam się kompozycja zdjęcia, możemy je wykadrować , czyli przyciąć.\n\nNa piękno zdjęcia wpływa nie tylko kompozycja, lecz także jego kolorystyka. Aby ją polepszyć, możemy rozjaśnić lub przyciemnić obraz, jak również zmienić jego kontrast (czyli różnicę między jasnymi i ciemnymi odcieniami). Wiele programów ma również opcję automatycznego wzbogacenia kolorów , dzięki której barwy stają się żywsze. Mamy do dyspozycji gotowe nakładki i filtry, dzięki którym uzyskujemy różne efekty – zdjęcia postarzałego, czarno-białego, o rozmytych brzegach czy imitującego obraz namalowany. Istnieje też wiele aplikacji internetowych, dzięki którym zdjęcia łatwo przeistoczysz w zabawne komiksy, memy lub kolaże.\n\nObróbka zdjęć może być świetną zabawą, a ciekawe pamiątki miłych chwil zachowają je na długi czas.\n\nPomysł na lekcję\n\nUczestnicy i uczestniczki zapoznają się z programem IrfanView, samodzielnie go testują, starają się wypróbować jak najwięcej narzędzi w nim dostępnych. Kilka dni przed zajęciami cała klasa powinna wykonać tzw. zdjęcie klasowe (najlepiej humorystyczne), a następnie skopiować je na taką liczbę pendrive'ów, aby na każdą parę przypadało jedno zdjęcie. Lekcja może być wstępem do projektu klasowego, którego celem będzie przygotowanie publikacji fotograficznej, np. fotoksiążki.\n\nCele operacyjne\n\nUczestniczki i uczestnicy:\nwiedzą, do czego służy program IrfanView; potrafią skorzystać z podstawowych jego funkcji; potrafią przygotować zdjęcie klasowe do druku.\n\nwiedzą, do czego służy program IrfanView;\n\npotrafią skorzystać z podstawowych jego funkcji;\n\npotrafią przygotować zdjęcie klasowe do druku.\n\nPrzebieg zajęć\n\nPoinformuj, że celem lekcji jest poznanie programu IrfanView, który jest darmową przeglądarką grafiki i pozwala na edytowanie zdjęć oraz dokonywanie na nich rozmaitych ,,operacji\". Poproś, aby uczestnicy i uczestniczki otworzyli programy na swoich komputerach i wstępnie się z nim zapoznali.\n\n5\n\nrozmowa/praca w parach\n\nkomputery (jeden na parę) z zainstalowanym programem IrfanView\n\nReszta zajęć opiera się na wykonywaniu kolejnych czynności w programie IrfanView. W tym celu pokaż następujące funkcje:\n\nzaładowanie zdjęć\n\nwytnij/kadruj\n\nzmiana rozmiaru zdjęcia\n\nzmiana głębi kolorów\n\nzmiana zdjęcia kolorowego na sepię\n\nustawienie kontrastu, jasności, ostrości, nasycenia\n\njeden z ,,efektów\", np. rozmazywanie\n\nopcja wydruku\n\n20\n\ninstruktaż\n\nkomputery (jeden dla pary lub praca indywidualna, gdy warunki szkolne na to pozwalają) z dostępem do internetu oraz zainstalowanym programem IrfanView\n\nPozwól, aby uczestnicy i uczestniczki sami (w parach) wykonywali poszczególne operacje. W tym celu otwierają w programie IrfanView swoje zdjęcia klasowe. Każda para ma dowolność – uczestnicy i uczestniczki mogą wycinać fragmenty zdjęć, zmieniać kolorystykę, zastosować wybrane efekty itd. Rola prowadzącego polega na doradzaniu, dopowiadaniu, podpowiadaniu. Po zakończeniu pracy każda para drukuje swoje zdjęcie. Uczestniczki i uczestnicy mogą zawiesić zdjęcia na specjalnej tablicy, co może być wstępem do dalszych prac nad projektem klasowym.\n\n20\n\npraca w parach\n\nkomputery z drukarką\n\nEwaluacja\n\nCzy po przeprowadzeniu zajęć ich uczestnicy i uczestniczki:\npotrafią wykonać podstawowe operacje w programie IrfanView? dostrzegają przydatność takich programów w codziennej pracy?\n\npotrafią wykonać podstawowe operacje w programie IrfanView?\n\ndostrzegają przydatność takich programów w codziennej pracy?\n\nOpcje dodatkowe\n\nJeśli masz więcej czasu, opowiedz, jak najlepiej przygotować zdjęcie do druku – skup się na zagadnieniu rozdzielczości (patrz: Wiedza w pigułce)\n\nZadanie dla ucznia\n\nUzupełnij luki:\n\nKażde wykonane przez nas zdjęcie zapisywane jest za pomocą pikseli , czyli małych, jednokolorowych kwadratów – taki typ obrazu nazywamy obrazem rastrowym . Najpopularniejsze formaty obrazów rastrowych to: JPEG, GIF i PNG . Liczba pikseli na każdym z boków zdjęcia wyznacza jego rozmiar. Zdjęcie może mieć np. 800 x 1000 pikseli, co oznacza, że na jego krótszy bok składa się 800, a na dłuższy – 1000 pikseli.\n\nNie przekłada się to bezpośrednio na wielkość obrazu w centymetrach. Im większe zdjęcie chcemy wydrukować, tym bardziej musimy powiększyć każdy z pikseli. W pewnym momencie mogą one zacząć być widoczne, a obraz straci na jakości i ostrości . Dlatego musimy pamiętać o odpowiedniej rozdzielczości obrazu, którą wyrażamy za pomocą jednostki PPI (ang. pixels per inch), określającej liczbę pikseli przypadającą na 1 cal długości boku obrazu (1 cal to 2,54 cm). Aby zdjęcie było dobrej jakości, na każdy cal musi przypadać co najmniej 300 pikseli.\n\nSłowniczek\n\nobraz rastrowy\n\npiksel\n\nrozdzielczość\n\njednostka ppi\n\nformaty JPG i JPEG\n\nformat BMP\n\nformat PNG", "token_count": 2280}
+{"added": "2026-09-06", "author": "Baranowska, Joanna Ruta; Buchner, Anna; Joanna Góral-Wojtalik; Stunża, Grzegorz D.", "created": "2014-01-22", "id": "edukacja_medialna_pl_opowiadaj-ciekawie", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Opowiadaj ciekawie!\n\nWiedza w pigułce\n\nDla nauczyciela\n\nJedną z klasycznych form złożonych wypowiedzi autorskich jest reportaż --- subiektywna opowieść opisująca nieznany bądź trudny temat, złożona ze słowa pisanego i fotografii lub dźwięku. Dzięki nowym mediom można łączyć różne środki ekspresji i formy artystyczne po to, by stworzyć cyfrowe narracje.\n\nCyfrowa narracja to jedna z najbardziej pobudzających kreatywność form wyrazu. Składają się na nią połączone, zdigitalizowane i przetworzone klasyczne środki wypowiedzi: zdjęcia, ilustracje, słowo mówione, słowo pisane, filmy, muzyka, dźwięki, a także mapy czy współrzędne GPS.\n\nPliki multumedialne wykorzystywane w narracji cyfrowej powstają przy użyciu komputera, dyktafonu, kamery, aparatu fotograficznego, telefonu komórkowego. Można wykorzystać też zdigitalizowane zdjęcia, filmy i nagrania. Programy komputerowe, takie jak Windows Movie Maker, Adobe Final Cut, edytor sieciowy YouTube służą do montowania tych plików.\n\nPoszczególne elementy można także edytować, np. dźwięki za pomocą programu Audacity, zdjęcia za pomocą Photoshopa, IrfanView, Microsoft Office Picture Manager lub darmowego programu GIMP.\n\nPodstawą jednak jest przygotowanie precyzyjnego scenariusza --- ustalenie tematu, wybór i sprecyzowanie poruszanych wątków, dobranie odpowiednich środków wyrazu oraz wyznaczenie odpowiedzialności za poszczególne etapy i elementy (przygotowanie materiałów). Takie zadanie przygotowuje do pracy w grupie --- negocjacji obowiązków oraz uświadomienie sobie wagi przyjmowanych zobowiązań. Innym ważnym aspektem jest uwrażliwianie na różnorodność form wypowiedzi artystycznych oraz ich specyfikę estetyczną.\n\nNależy zwrócić uwagę na to, by jak najbardziej szczegółowo przyjrzeć się wszystkim składowym narracji cyfrowej i zaplanować kolejne etapy powstawania scenariusza, przygotowanie i dobranie odpowiednich elementów. Te umiejętności są niezbędne w pracy projektowej.\n\nDla ucznia\n\nMasz wiele ciekawych rzeczy do powiedzenia --- opowiedz je w ciekawy sposób! Możesz robić zdjęcia, kręcić filmiki, występować w nich, pisać historie albo opowiadać prawdziwe wydarzenia, nagrywać dźwięki lub wykorzystywać czyjeś utwory (za zgodą autora). Sam lub razem z koleżankami i kolegami połącz te wszystkie elementy w jedną całość, żeby przedstawić to, co dla ciebie ważne lub interesujące.\n\nZacznij od ustalenia tematu, potem podziel się obowiązkami, a na końcu zdecyduj, komu i jak (np. w Internecie) pokazać twoje dzieło!\n\nPomysł na lekcję\n\nLekcja pokazuje, jak wielkie bogactwo form i treści zawierają media i w jaki sposób kreatywnie wykorzystać treści medialne.\n\nCele operacyjne\n\nUczestniczki i uczestnicy:\n\nwiedzą, że media przekazują ogromne bogactwo treści;\n\nwiedzą, że sami mogą tworzyć treści medialne;\n\nwiedzą, że treści medialne można przetwarzać na wiele sposobów.\n\nPrzebieg zajęć\n\nPoproś o przyniesienie na zajęcia jak największej ilości zdjęć, obrazków i informacji o najstarszej budowli w waszej okolicy. Zaznacz, że istotne są też ciekawostki, anegdoty, legendy, humorystyczne rysunki, historyczne zdjęcia itd. (nie tylko notki encyklopedyczne). Przynieś sporo tego typu materiałów na wypadek, gdyby zadanie okazało się zbyt trudne dla uczestników.\n\nPoproś o położenie wszystkich materiałów na jednym stole. Będą to prawdopodobnie głównie wydruki z Internetu. Powiedz, że większość materiałów zgromadzonych na stole zawdzięczamy mediom. Omów krótko z uczestnikami, jakie rodzaje materiałów znalazły się na stole (zdjęcia, rysunki, teksty). Zapytaj, jakie jeszcze mogą być materiały, których nie dało się wydrukować i przynieść (filmy, słuchowiska radiowe, programy telewizyjne).\n\nmateriały przyniesione przez uczestników\n\ndyskusja\n\n5\n\nPodziel uczestników na grupy po 3--4 osoby. Rozdaj im materiał pomocniczy ,,Plakat\" . Poproś o wykonanie zadania. Poproś także, żeby uczestnicy nie informowali się nawzajem, jakie dostali zadanie. Pomóż w sprawiedliwym podziale zgromadzonych materiałów (poproś, żeby z każdej grupy do stolika z materiałami podeszły 2 osoby i wybrały, co im się najbardziej przyda do tworzenia plakatu). Każda z grup tworzy plakat o zabytku na inny temat: plakat o historii, architekturze, humorystyczny itd. Nauczyciel powinien podkreślić, że najważniejsze jest osiągniecie celu, czyli wybranie tekstów i ilustracji na zadany temat i umieszczenie ich w sposób czytelny i estetyczny na plakacie.\n\nmateriał pomocniczy ,,Plakat\" , duże arkusze papieru, klej, nożyczki, kredki, flamastry (dla każdej grupy zestaw), materiały na temat zabytku\n\npraca w grupach\n\n25\n\nPoproś grupy o powieszenie plakatów w przygotowanym miejscu, tak żeby wisiały koło siebie. Grupy oglądają prace innych grup. Po obejrzeniu poproś, żeby usiedli blisko plakatów. Uczestnicy odgadują, jakie zadanie dostały kolejne grupy. Zwróć uwagę, że o tej samej rzeczy można mówić na wiele sposobów i w zależności od tego, co chcemy opowiedzieć (historię, ciekawostki, najważniejsze informacje), w inny sposób wybiera się materiały i inaczej prezentuje treść. Powiedz, że właśnie w kreatywny sposób skorzystali z przekazów medialnych. Przypomnij, że można także wykorzystać inne formy medialne (film, audycja radiowa), o ile wykorzystujemy je w szkole. Jeśli chcemy opublikować swoją pracę (w internecie, na wystawie poza szkołą, w gazecie itd.), możemy wykorzystywać tylko utwory, których autor wyraził na to zgodę, np. publikując je na licencji umożliwiającej powtórne wykorzystanie.\n\ntaśma klejąca do zamocowania plakatów\n\npodsumowanie pracy w grupach\n\n10\n\nEwaluacja\n\nCzy po przeprowadzonych zajęciach uczestnicy i uczestniczki:\n\nwiedzą, że można kreatywnie korzystać z przekazów medialnych?\n\nwiedzą, że przekazy medialne otrzymują przez Internet, telewizję, radio i prasę?\n\nMateriały\n\nMateriał pomocniczy ,,Plakat\"\n\nZadania sprawdzające\n\nWpisz w luki odpowiednie słowa.\n\nJulia i Janek otrzymali zadanie, by zaprezentować w klasie, co media mówią na temat budowy ścieżek rowerowych w ich mieście. Zaczęli od przejrzenia dostępnych w Internecie artykułów prasowych . Następnie znaleźli zdjęcia osób odpowiedzialnych za decyzję w sprawie budowy ścieżek oraz zdjęcia i informacje o osobach, które są przeciwne tej budowie. Ściągnęli także nagranie , na którym ekspert mówi o wadach i zaletach nowych ścieżek rowerowych w mieście. Na podstawie tych materiałów postanowili nagrać film , w którym wystąpią sami jako dziennikarze i opowiedzą o problemie.\n\nOpcje dodatkowe\n\nUczestnicy gromadzą materiały wyłącznie w komputerze. Na zajęciach tworzą wirtualny plakat przy pomocy programu http://www.glogster.com/ . Po wykonaniu pracy uczestnicy uczą się, jak podzielić się wirtualnym plakatem ze znajomymi.\n\nSłowniczek\n\ndigitalizacja", "token_count": 2355}
+{"added": "2026-09-06", "author": "Anna Walczak; Jan Dąbkowski; Małgorzata Bazan; Urszula Dobrowolska", "created": "2015-01-12", "id": "edukacja_medialna_pl_hejt-i-mowa-nienawisci", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Hejt i mowa nienawiści\n\nWiedza w pigułce\n\nKażdy z nas jest inny: różnią nas wygląd, pochodzenie, religia czy poglądy. Mamy prawo do naszej odmienności i jej poszanowania, a jednak wielu z nas spotyka się na co dzień z niechęcią lub wrogością. Mogą się one przejawiać na jeden z trzech sposobów: jako hejt , mowa nienawiści , a w skrajnych przypadkach – jako przestępstwo z nienawiści .\n\nNajogólniejszą formą wyrazu niechęci do kogoś jest tzw. hejt (ang. „to hate” – nienawidzić). Jest to komunikat wymierzony przeciwko komuś, mówiący o niechęci lub braku aprobaty, często niezbyt sprecyzowanej. Zazwyczaj wyrażony jest ostrymi słowami; bywa, że wulgarnymi. Autor hejtu (inaczej: hejter) ma na celu nie tyle przekazanie konstruktywnej krytyki na jakiś temat, a jedynie wyrażenie negatywnych uczuć związanych z kimś innym. Typowym przykładem hejtu jest nazywanie kogoś głupim, grubym czy beznadziejnym.\n\nNiestety, hejt w internecie jest zjawiskiem tak powszechnym, że każdy, kto decyduje się na wystąpienia publiczne w tej przestrzeni, musi brać pod uwagę możliwość jego zaistnienia. Jeśli padniesz ofiarą hejtu, postaraj się go zignorować. Pomyśl, że taka wypowiedź świadczy raczej o samym hejterze niż o tobie. Nie staraj się wchodzić z nim w dyskusję – jemu przecież chodzi o nic innego, jak tylko o obrażenie i poniżenie.\n\nMowa nienawiści to inny rodzaj wyrażenia wrogości. To wypowiadanie się w celu obrażania lub wzbudzenia niechęci wobec jakiejś osoby czy grupy ze względu na jej tożsamość – np. etniczną, religijną, rasową, seksualną. Od hejtu odróżnia ją to, że u jej podstaw leży wroga postawa wobec konkretnego rodzaju tożsamościowej obcości oraz pragnienie jej wykluczenia. Mowa nienawiści wiąże się często ze wzbudzaniem strachu w jej ofiarach. One jednak, nawet gdyby chciały, nie mogłyby zmienić tego, przeciwko czemu skierowany jest negatywny przekaz mowy nienawiści. Tym większe jest zatem u nich wrażenie osamotnienia i poczucie zagrożenia.\n\nPrzestępstwo z nienawiści to dokonanie czynu zabronionego motywowanego uprzedzeniami. Polskie prawo jako przestępstwa określa: grożenie, znieważanie, nawoływanie do nienawiści i przemocy, dążenie do wyniszczenia grup etnicznych czy wyznaniowych, a także oczywiście stosowanie przemocy. Jeśli takie działania spowodowane są wrogością wobec czyjejś tożsamości – są to przestępstwa z nienawiści. Jak wszystkie inne, są one ścigane z urzędu.\n\nGranice pomiędzy poszczególnymi rodzajami wrogich komunikatów bywają płynne: mowa nienawiści może przerodzić się w przestępstwo, jeśli np. wiąże się z konkretnymi groźbami. Wszystkie one jednak są zjawiskami, z którymi należy walczyć na co dzień. Ranią one konkretne osoby, niezależnie od tego, jak często spotykają się z wrogością.\n\nPomysł na lekcję\n\nCzym są hejt i mowa nienawiści? Czy to normalna forma komunikacji? Czy można im przeciwdziałać? W czym się przejawiają? Jak na nie reagować i kto powinien si�� tym zająć? Przed uczestniczkami i uczestnikami wiele pytań, które jednak nie pozostaną bez odpowiedzi. Podczas zajęć uczestnicy i uczestniczki dostaną dawkę rozwiązań z dotychczasowych dobrych praktyk, sprawdzą, jak zmienić przekaz nienawiści w przekaz miłości, i odkryją, co możemy zrobić, gdy stykamy się z hejtem i mową nienawiści.\n\nCele operacyjne\n\nUczestnicy i uczestniczki:\nwiedzą, czym jest mowa nienawiści, hejt i przestępstwo z nienawiści; potrafią rozpoznać ich przejawy; wiedzą, co zrobić, gdy zetkną się z którymś z tych zjawisk.\n\nwiedzą, czym jest mowa nienawiści, hejt i przestępstwo z nienawiści;\n\npotrafią rozpoznać ich przejawy;\n\nwiedzą, co zrobić, gdy zetkną się z którymś z tych zjawisk.\n\nPrzebieg zajęć\n\nZaproś chętną osobę, żeby zapisała na tablicy słowa „hejt”, „hejter”, „mowa nienawiści” i „przestępstwo z nienawiści”. Zapytaj uczestniczki i uczestników, z czym kojarzą im się te pojęcia. O zapisanie odpowiedzi poproś następnego chętnego, a kolejnych do zapisania ich definicji znajdujących się w „Wiedzy w pigułce”. Porównajcie z treścią definicji wasze skojarzenia zapisane na tablicy.\n\nPrzed zajęciami wybierz i wydrukuj zdjęcia i obrazki odnoszące się do mowy nienawiści. Można je znaleźć na stronach i w publikacjach organizacji zajmujących się tą tematyką – linki do nich znajdziesz w Materiale pomocniczym „Fotografie i rysunki bez nienawiści” . Szczególnie przydatne będą zdjęcia „Mowa miłości kontratakuje”, „Po niezbędnej korekcie” i „Piernikowy huragan”. Wydrukuj także Materiał pomocniczy „Co mogę zrobić?” . Poszczególne odpowiedzi na tytułowe pytanie materiału pomocniczego zamieść pod siedziskami krzesełek. Krzesełka ustaw w kole na środku sali. Zapisz na tablicy, a następnie zakryj treść Materiału pomocniczego „Formy zachowania” . Wydrukuj go także w tylu egzemplarzach, ile jest uczestniczek i uczestników zajęć.\n\n10\n\nburza mózgów\n\ntablica, kreda lub marker, Materiał pomocniczy „Fotografie i rysunki bez nienawiści” , Materiał pomocniczy „Co mogę zrobić?” , Materiał pomocniczy „Formy zachowania”\n\nWarto teraz odpowiedzieć sobie na pytanie: jak mogą przejawiać się hejt i mowa nienawiści? Odkryj zapisaną wcześniej na tablicy treść Materiału pomocniczego „Formy zachowania” . Poproś uczestniczki i uczestników, by podali przykłady wymienionych w nim form dyskryminującego zachowania. Zapytaj, co może myśleć lub czuć osoba, która ich doświadcza.\n\n5\n\nrozmowa\n\nMateriał pomocniczy „Formy zachowania”\n\nPołóż na środku sali obrazki i zdjęcia związane z hejtem i mową nienawiści ( Materiał pomocniczy „Fotografie i rysunki bez nienawiści” ). Poproś, by uczestniczki i uczestnicy obejrzeli je dokładnie i wybrali jeden, który najbardziej zwrócił ich uwagę. Zaproś wszystkich do skomentowania swojego wyboru. Dlaczego właśnie to zdjęcie (obrazek) wybrali? Co ono przedstawia? Jakie jest jego przesłanie? Dlaczego powstało? Zwróć uwagę wszystkich na te spośród rysunków i fotografii, które pokazują, jak odwrócić przesłanie, które w oryginale brzmiało obraźliwie i było przykładem mowy nienawiści. Dobrym przykładem może być „Mowa miłości kontratakuje” i „Po niezbędnej korekcie” stworzone przez Fundację Klamra w ramach akcji „Mow@ miłości” oraz „Piernikowy huragan” ze strony Kampanii „Bez nienawiści”. Co o nich myślą uczestniczki i uczestnicy zajęć? Jak oceniają sposób walki z nienawiścią, który one prezentują? Czy widzieli podobne murale, plakaty, zdjęcia w Internecie lub na ulicy? Jak jeszcze można przeciwdziałać mowie nienawiści?\n\n15\n\npraca indywidualna, praca grupowa, rozmowa\n\nMateriał pomocniczy „Fotografie i rysunki bez nienawiści”\n\nZastanówcie się, czy działania podobne do tych widocznych na obejrzanych przed chwilą przykładowych plakatach i muralach można przeprowadzić także w przypadku tekstu np. w Internecie? Jak odwrócić przekaz nienawiści? Można tworzyć hasła w kontrze do hejtów i słów nienawiści lub wykorzystać do tego celu alternatywne narracje. Zamiast odpowiadać nienawiścią na nienawiść skupiamy się w nich na pozytywnych relacjach. Na przykład gdy ktoś na portalu społecznościowym pisze o uchodźcach jako terrorystach, możemy zamieścić pod tym postem artykuł o udanych działaniach integracyjnych uchodźców i społeczności, które ich przyjęły. Czy uczestniczkom i uczestnikom przychodzą do głowy inne przykłady? Poproś także, by zastanowili się, jak można przeformułować któreś z poniższych zdań, by nie miały nic wspólnego z negatywną intencją ich autorów: „Czarni do Afryki!”, „Polska tylko dla Polaków”, „Cygańskie szmaty\" (przykład: „Twoja religia jest szmaciana” -> „Twoja religia jest tu szanowana”).\n\n5\n\nrozmowa\n\nPoproś, by uczestniczki i uczestnicy sięgnęli pod swoje krzesełka i by każdy z nich odczytał kolejno jedną z możliwych reakcji na hejt i mowę nienawiści w sieci, przestrzeni publicznej i prywatnej ( Materiał pomocniczy „Co mogę zrobić?” ). O kilku sposobach reagowania już mówiliście, ale warto poznać i omówić jeszcze parę z nich. Zapytaj uczestniczki i uczestników, czy każdy może skorzystać z tych porad? W jaki sposób to robić? Zwróć uwagę na rozwiązania, które kładą nacisk na pierwszeństwo odpowiedniej oceny sytuacji i zapewnienia własnego bezpieczeństwa. Na koniec rozdaj uczestniczkom i uczestnikom wydrukowany wcześniej Materiał pomocniczy „Co mogę zrobić?” i jako podsumowanie przytocz pierwszy akapit „Wiedzy w pigułce”, uzupełniając go o refleksję na temat unikania samemu zagrożenia: „Każdy z nas jest inny: różnią nas wygląd, pochodzenie, religia czy poglądy. Mamy prawo do naszej odmienności i jej poszanowania. Gdy jednak ktoś spotyka się z niechęcią lub wrogością wobec siebie lub innych osób, warto i trzeba mądrze reagować, zawsze zachowując przy tym swoje bezpieczeństwo”.\n\n10\n\nrozmowa\n\nMateriał pomocniczy „Co mogę zrobić?”\n\nEwaluacja\n\nCzy po przeprowadzeniu zajęć ich uczestnicy i uczestniczki:\nwiedzą, czym jest mowa nienawiści, hejt i przestępstwo z nienawiści? potrafią rozpoznać ich przejawy? wiedzą, co zrobić, gdy zetkną się z którymś z tych zjawisk?\n\nwiedzą, czym jest mowa nienawiści, hejt i przestępstwo z nienawiści?\n\npotrafią rozpoznać ich przejawy?\n\nwiedzą, co zrobić, gdy zetkną się z którymś z tych zjawisk?\n\nOpcje dodatkowe\n\nJeśli masz więcej czasu, podziel uczestniczki i uczestników na 3 grupy i poproś, by przygotowali projekt koszulki lub torby z samodzielnie wymyślonymi hasłami przeciw mowie nienawiści lub jednym z haseł, które zobaczyli dziś na zdjęciach i rysunkach prezentujących istniejące plakaty, graffiti czy murale. Poproś każdą z grup o zaprezentowanie swojego projektu na forum koleżanek i kolegów.\n\nMateriały\n\nMateriał pomocniczy „Fotografie i rysunki bez nienawiści”\n\nMateriał pomocniczy „Co mogę zrobić?”\n\nMateriał pomocniczy „Formy zachowania”\n\nZadanie dla ucznia\n\nWejdź na stronę mowanienawisci.info , gdzie znajdziesz opisy polskich oraz zagranicznych inicjatyw przeciw mowie nienawiści. Wybierz jedną z nich, która najbardziej zwróciła twoją uwagę i przedstaw ją w krótkiej prezentacji na kolejne wspólne zajęcia.\n\nSłowniczek\n\nhejt\n\nhejter\n\nprzestępstwo z nienawiści\n\nmowa nienawiści", "token_count": 3712}
+{"added": "2026-09-06", "author": "Jarosław Lipszyc; Małgorzata Bazan; Michał Woźniak; Radek Czajka; Wojciech Budzisz", "created": "2015-01-12", "id": "edukacja_medialna_pl_kontrola-nad-urzadzeniem", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Kontrola nad urządzeniem\n\nWiedza w pigułce\n\nKomputery, a więc także komórki i tablety, są posłusznymi wykonawcami poleceń. Polecenia wydawane są komputerom w formie programów komputerowych. Od zakresu naszej kontroli nad urządzeniem zależy więc czyje polecenia komputer będzie wykonywał - nasze czy może jakiejś innej osoby.\n\nWiększość urządzeń dostępnych na rynku jest w dużym stopniu kontrolowana przez podmioty trzecie - producenta, twórcę systemu operacyjnego, operatora telekomunikacyjnego. Użytkownik nie ma wówczas dużego wpływu na to, co jego urządzenie faktycznie robi. Jako substytut takiej kontroli dostaje tylko ograniczoną możliwość personalizacji – może zmienić tapetę na pulpicie albo doinstalować kolejne aplikacje z odpowiedniego sklepu.\n\nKluczowy dla kontroli nad urządzeniem jest system operacyjny. Jednak nie mamy tutaj dużego wyboru - poza niszowymi obecnie systemami dla urządzeń mobilnych takimi jak FirefoxOS czy Sailfish/MeeGo, większość urządzeń działa pod systemami zamkniętymi, nie poddającymi się kontroli użytkowników.\n\nObecnie na rynku przeważają telefony z jednym z trzech najpopularniejszych systemów: Android, iOS oraz Windows. Każdy z tych systemów pozwala jego producentowi na pełną kontrolę nad urządzeniem użytkownika, np. Google czy Apple mogą zdalnie wyłączyć jego telefon, zaktualizować oprogramowanie, wymazać dane, usunąć wybrane aplikacje, a nawet sprawić, żeby nie było możliwe dalsze korzystanie z urządzenia. Producenci często też ograniczają użytkowników do aplikacji instalowanych z jednego konkretnego sklepu albo blokują pewne sposoby korzystania z filmów czy muzyki, np. zapisywanie ich na urządzeniu.\n\nW przypadku systemu Android i iOS użytkownik może uzyskać dostęp administracyjny do swojego urządzenia (tzw. rootowanie lub jailbrake), co pozwala na większą kontrolę nad aplikacjami. Możliwe jest również zainstalowanie zupełnie innej wersji systemu operacyjnego. Może to być nowa wersja systemu tego samego producenta, ale w przypadku Androida dostępne są także wersje modyfikowane przez społeczność, które zazwyczaj lepiej dbają o bezpieczeństwo i prywatność użytkownika urządzenia.\n\nOsobną kwestią jest kontrola nad aplikacjami. Zależnie od systemu operacyjnego, aplikacjom przyznajemy uprawnienia „z góry\", podczas instalacji programu albo później, podczas korzystania z niego. W pierwszym przypadku otrzymujemy komunikat, że np. „aplikacja X” żąda dostępu do naszej książki adresowej oraz dostępu do sieci (wysyłanie i odbieranie danych) i możemy przyznać jej te uprawnienia i zainstalować aplikację albo nie zgodzić się na to i zrezygnować z instalacji. W obu przypadkach, jeżeli zgodzimy się przyznać aplikacji takie uprawnienia, to z technicznego punktu widzenia może ona bez przeszkód wysyłać np. dane kontaktowe naszych znajomych (do których teraz ma dostęp) do swojego producenta. Może się to odbywać w dowolnej chwili i bez naszej wiedzy. Tylko dobra wola autora takiego programu powstrzymuje go przed postępowaniem w ten sposób - my, jako użytkownicy, nie mamy już nad tym kontroli.\n\nPomysł na lekcję\n\nLekcja opiera się na mini wykładzie nauczyciela/nauczycielki, ale przede wszystkim na pracy w grupach, która stanowić ma wymianę doświadczeń i spostrzeżeń na temat kontroli nad urządzeniami.\n\nCele operacyjne\n\nUczestnicy i uczestniczki:\nwiedzą, czym jest kontrola nad urządzeniem; rozumieją, że kontrola ta w bardzo ograniczonym zakresie jest sprawowana przez użytkowników; wiedzą, w jaki sposób użytkownik sprawuje kontrolę nad urządzeniem; świadomie wybierają system operacyjny i model telefonu.\n\nwiedzą, czym jest kontrola nad urządzeniem;\n\nrozumieją, że kontrola ta w bardzo ograniczonym zakresie jest sprawowana przez użytkowników;\n\nwiedzą, w jaki sposób użytkownik sprawuje kontrolę nad urządzeniem;\n\nświadomie wybierają system operacyjny i model telefonu.\n\nPrzebieg zajęć\n\nRozpocznij lekcję od przeczytania artykułu ( materiał pomocniczy A ). Przedyskutuj tekst, spytaj, co uczniowie i uczennice zrozumieli, co o tym sądzą.\n\n10\n\nrozmowa\n\nmateriał pomocniczy A\n\nPrzedstaw wiadomości na temat kontroli nad urządzeniem (patrz: Wiedza w pigułce).\n\n5\n\nmini wykład\n\nPodziel klasę na małe grupy po 4-5 osób. Dobrze, aby w każdej grupie znalazły się osoby posiadające aparaty z różnymi systemami operacyjnymi. Poproś, aby grupy przedyskutowały następujące zagadnienia:\n\na. Jakie aplikacje w waszych telefonach stanowią część systemu operacyjnego, a jakie zainstalowaliście?\n\nb. Czy możecie zainstalować aplikacje wyłącznie z oficjalnego sklepu czy też macie szerszy wybór? Jakie to są aplikacje?\n\nc. Czy instalując jakąś aplikację, macie wybór, by przyznać jej „uprawnienia” np. do książki adresowej?\n\nd. Czy kiedy zainstalujecie jakąś aplikację i nie przyznacie jej „uprawnień”, za każdym razem, kiedy będzie chciała otrzymać dostęp do np. waszej książki adresowej, zostaniesz o to zapytany/a? Czy kiedy chcesz przyznać jakiejś aplikacji „uprawnienia”, pojawia się stosowne okienko z pytaniem?\n\ne. Czy wydaje wam się, że macie kontrolę nad swoimi aparatami? O czym możecie zadecydować, a na co operator/system/twórca systemu operacyjnego wam nie pozwoli?\n\nPoproś, aby uczestniczki i uczestnicy obejrzeli swoje aparaty, np. aplikacje, systemy operacyjne, itd. oraz wymienili się doświadczeniami na temat operatorów i systemów operacyjnych.\n\n15\n\npraca w grupach\n\nGrupy prezentują swoje spostrzeżenia. Pokieruj tak rozmową, aby dojść do trzech spostrzeżeń:\n\na. warto świadomie zdecydować się na system operacyjny telefonu (ale tutaj decydujące znaczenie zwykle może mieć cena i popularność danego systemu);\n\nb. kiedy już wybierzemy system, warto świadomie wybrać również konkretny model i producenta, np. możemy sprawdzić, jakie aplikacje mamy domyślnie zainstalowane na telefonie (np. zobaczyć, co mają nasi znajomi);\n\nc. warto zwracać uwagę na instalowane przez nas aplikacje (skąd pochodzą, do czego służą i do jakich funkcji żądają dostępu).\n\n15\n\nprezentacja/dyskusja\n\nEwaluacja\n\nCzy po przeprowadzeniu zajęć ich uczestnicy i uczestniczki:\nrozumieją, że mogą w pewien sposób kontrolować swoje urządzenia? wiedzą, kto oprócz użytkownika sprawuje kontrolę nad urządzeniem? świadomie i z refleksją wybierają system operacyjny i model telefonu?\n\nrozumieją, że mogą w pewien sposób kontrolować swoje urządzenia?\n\nwiedzą, kto oprócz użytkownika sprawuje kontrolę nad urządzeniem?\n\nświadomie i z refleksją wybierają system operacyjny i model telefonu?\n\nOpcje dodatkowe\n\nJeśli masz więcej czasu, poproś, aby uczestnicy i uczestniczki, pracując nadal w grupach, zapisali w punktach, na co użytkownicy mają wpływ, a na co wpływu absolutnie nie mają.\n\nMateriały\n\nmateriał pomocniczy A\n\nZadanie dla ucznia\n\nPrzedstaw w punktach priorytety, które są ważne dla operatorów, twórców systemów i producentów. Zastanów się, czym się kierują, co jest dla nich ważne z punktu widzenia kontroli naszych aparatów.\n\nSłowniczek\n\noperator telekomunikacyjny\n\nsystem operacyjny", "token_count": 2322}
+{"added": "2026-09-06", "author": "Baranowska, Joanna Ruta; Paszewska, Weronika; Stunża, Grzegorz D.", "created": "2012-11-09", "id": "edukacja_medialna_pl_blogi-systemy-zarzadzania-trescia", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Blogi --- systemy zarządzania treścią\n\nWiedza w pigułce\n\nInternet pozwala szybko, efektywnie i efektownie dzielić się z innymi tym, co robisz i co cię interesuje. Korzystanie z tej możliwości może nie tylko pomóc w rozwijaniu umiejętności medialnych, lecz także wpływa na ożywianie i rozkwit życia w sieci. W sieci dostępne są narzędzia, tzw. systemy zarządzania treścią, z których możesz korzystać za darmo: np. WordPress, Blogger, Tumblr.\n\nZanim zaczniesz dzielić się informacjami i treściami, zastanów się, co i jak chcesz powiedzieć. Wybierz temat i znajdź sposób, żeby przedstawić go jak najatrakcyjniej. Jeśli dobrze piszesz, pisz pamiętnik albo recenzje czy artykuły. Jeśli lepiej czujesz się w bardziej bezpośredniej komunikacji, korzystaj z mikrofonu i kamery. Blog czy strona może być gazetą internetową, serwisem informacyjnym, platformą wymiany myśli czy twórczości. Treści, jakie zamieszczasz, mogą mieć dowolną formę:\n\nteksty\n\nzdjęcia\n\nfilmy\n\npodcasty\n\nnarracje cyfrowe łączące różne media i środki ekspresji itd.\n\nWażne, żeby forma odpowiadała treści. Wybieraj środki wyrazu najlepiej współgrające z tematem.\n\nInternet daje możliwość pracy w zespole. Jeśli czujesz, że chcesz współpracować z innymi, możesz robić to zdalnie on-line. Systemy zarządzania treścią pozwalają na nadanie zróżnicowanych uprawnień użytkownikom. Dają możliwość przechowywania i wspólnego edytowania materiałów, decydowania o momencie ich opublikowania.\n\nJeśli zależy ci na jak najszerszym odbiorze, dbaj o systematyczność i skuteczną komunikację ze swoimi odbiorcami. Sukces bloga polega na stworzeniu wokół niego społeczności. Służy temu sieciowanie na portalach społecznościowych. Interakcja z odbiorcami jest kluczowa.\n\nZadbaj o wygląd swojej strony. W WordPressie i na Bloggerze można wybrać jeden z wielu szablonów. Warto też stworzyć swoją własną, niepowtarzalną identyfikację graficzną.\n\nPomysł na lekcję\n\nW sieci dostępne są różne narzędzia do wspólnego tworzenia treści. Jednym z ciekawszych jest narzędzie WordPress. Jest to system zarządzania treścią. W trakcie zajęć uczestnicy i uczestniczki będą mieli okazję stworzyć i edytować własnego bloga.\n\nCele operacyjne\n\nUczestnicy i uczestniczki:\n\npotrafią samodzielnie stworzyć bloga z użyciem systemu zarządzania treścią WordPress,\n\npotrafią stworzyć konta z różnymi uprawnieniami na blogu,\n\npotrafią modyfikować wygląd strony,\n\npotrafią zmieniać strukturę strony, dodając strony i podstrony,\n\npotrafią publikować treści na blogu.\n\nPrzebieg zajęć\n\nZaprezentuj kolejno grupie następujące strony internetowe:\n\nstronę Stowarzyszenie Artystów i Podróżników http://www.rosynant.pl\n\nstronę fotografii Bartosza Dubiela http://bartoszdubiel.wordpress.com/\n\nstronę Grupy eFTe Warszawa http://www.efte.org/\n\nNa każdą stronę przeznacz nie więcej niż jedną minutę.\n\nPoproś grupę o zwrócenie uwagi na:\n\nnawigację\n\nukład podstron\n\ngraficzną oprawę\n\nzawartość strony (teksty, multimedia)\n\nprzejrzystość\n\nZapytaj uczestników i uczestniczki, co według nich mają ze sobą wspólnego te strony. Powiedz, że wszystkie trzy zbudowane są na podstawie tego samego narzędzia --- systemu zarządzania treścią WordPress.\n\nkomputer z dostępem do internetu, rzutnik\n\nprezentacja osoby prowadzącej\n\n5\n\nPodziel uczestników i uczestniczki na grupy liczące maksymalnie 3 osoby. Daj każdej grupie instrukcję dla grup ,,Tworzenie bloga\" i poproś o wykonanie zadań.\n\nkomputery z dostępem do internetu, instrukcja dla grup ,,Tworzenie bloga\"\n\npraca w grupach\n\n35\n\nZapytaj uczestników i uczestniczki, co było najtrudniejsze w wykonaniu zadania. Możesz zrobić szybką rundkę, prosząc uczestników i uczestniczki o jedno zdanie podsumowania.\n\nrozmowa\n\n5\n\nEwaluacja\n\nCzy uczestnicy i uczestniczki po przeprowadzeniu zajęć:\n\npotrafią samodzielnie stworzyć bloga z użyciem systemu zarządzania treścią WordPress?\n\npotrafią tworzyć konta z różnymi uprawnieniami na blogu?\n\npotrafią modyfikować wygląd strony?\n\npotrafią zmieniać strukturę strony, dodając strony i podstrony?\n\npotrafią publikować treści na blogu?\n\nOpcje dodatkowe\n\nZałożone przez uczestników i uczestniczki blogi mogą być wykorzystywane przy realizacji projektów, relacjonowania wydarzeń, w których brali udział itd.\n\nMateriały\n\ninstrukcja dla grup ,,Tworzenie bloga\"\n\nZadania sprawdzające\n\nUporządkuj konta użytkowników WordPressa w kolejności od największych uprawnień do najmniejszych.\n\nRedaktor\n\nWspółpracownik\n\nAutor\n\nAdministrator\n\nOznacz zdania oceniając: ,,prawda\" lub ,,fałsz\".\n\nWordpress to system zarządzania treścią.\n\nZa pomocą WordPressa można tworzyć tylko blogi, nie można tworzyć galerii zdjęć.\n\nSystem zarządzania treścią umożliwia tworzenie stron, podstron i wpisów.\n\nW WordPressie Administrator to konto z największymi uprawnieniami.\n\nWpisy na blogu mogą zawierać tylko tekst.\n\nSłowniczek\n\npodcast\n\nidentyfikacja wizualna\n\nsystem zarządzania treścią\n\nnarracja cyfrowa", "token_count": 1698}
+{"added": "2026-09-06", "author": "Maciej Dowgiel; Urszula Dobrowolska; Wojciech Budzisz", "created": "2015-01-12", "id": "edukacja_medialna_pl_pliki-bez-tajemnic", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Pliki bez tajemnic\n\nWiedza w pigułce\n\nWszystkie operacje w komputerze opierają się na danych. Można je składać w uporządkowane, skończone zbiory, stanowiące dla systemu operacyjnego odrębne całości o określonych atrybutach — są to dobrze wszystkim nam znane pliki.\n\nPliki podzielić można na dwa podstawowe rodzaje: pliki binarne oraz pliki tekstowe. Różnią się tym, że plik tekstowy używa określonego kodowania (np. popularnego UTF8) do zapisania poszczególnych znaków języków naturalnych. Komputer interpretuje ciąg zer i jedynek jako komendę do wyświetlenia odpowiedniego symbolu graficznego — litery lub cyfry. Pliki binarne z kolei są zasadniczo nieczytelne dla użytkowników komputerów — ciąg zer i jedynek układa się w nich w zrozumiałą dla systemu komendę podjęcia jakiegoś działania.\n\nKażdy dysk komputera ma ograniczoną pojemność: możemy przechowywać na nim określoną ilość plików. Mierzy się ją w bitach, które oznaczają ilość informacji koniecznej do wskazania, który ze stanów przyjął przełącznik: otwarty czy zamknięty, czyli 0 lub 1. Wielkości plików i ich nośników określa się zwykle w bajtach. 1 bajt (w skrócie 1B) równa się 8 bitom (bit to w skrócie 1b). 8 bajtów to osiem miejsc, które muszą być określone jako 0 lub 1. Tworzą one 256 możliwych kombinacji.\n\nDuże masy danych liczy się za pomocą jednego z dwóch systemów: dziesiętnego, opartego na potęgach dziesiątki, lub binarnego, opartego na potęgach dwójki. Oba systemy mają takie samo nazewnictwo przy jednoczesnych różnicach w wielkościach. Na przykład w systemie dziesiętnym 1 GB to 10^9 bajtów, a w s. binarnym 1 GB równa się 2^30 (= 1073741824) bajtów, co bywa mylące. Niespójność tę można zaobserwować, badając pojemność dysków lub wielkość plików i katalogów w systemie Windows (kliknąć prawym przyciskiem myszy na dysku, katalogu lub pliku i a potem lewym ,,właściwości\"). Podstawowa wiedza o sposobach liczenia danych może być praktycznie wykorzystana, gdy chcemy stwierdzić, jak szybko przebiegnie pobieranie z internetu.\n\nSzybkość łączy internetowych mierzymy poprzez ilość danych, jaka może zostać pobrana w ciągu 1 sekundy, np. w megabitach na sekundę (w skrócie: Mbps lub Mb/s). Niektóre działania w sieci wymagają szybszych łączy, ponieważ u ich podstaw leży wymiana dużej ilości danych w krótkim czasie. Np. odtwarzanie filmów online opiera się na strumieniowaniu danych, czyli ich przesyłaniu bez zapisywania na dysku komputera. Jeśli przyjmiemy, że odtworzenie sekundy filmu (np. w jakości HD) wymaga przesłania 8 MB, to nasze łącze musi mieć szybkość co najmniej 16 Mb/s, aby oglądać bez przerw. W przypadku, gdy nie ma ono takich parametrów, możemy wybrać odtwarzanie gorszej jakości filmu — między innymi z powodu mniejszej rozdzielczości obrazu przesyłanych danych będzie mniej, a film będzie odtwarzany płynnie.\n\nPomysł na lekcję\n\nZdolność szacowania (i obliczania) wielkości plików komputerowych jest współcześnie równie ważna, jak umiejętność liczenia pieniędzy. Pozwala ona uniknąć niepotrzebnych wydatków na niewłaściwie dobrane do potrzeb nośniki danych czy wyśrubowane oferty dostawców internetu. Po tej lekcji uczestniczki i uczestnicy będą potrafili dostosować wielkość twardego dysku, pendrive'a czy przepustowość łącza do własnych oczekiwań.\n\nCele operacyjne\n\nUczestnicy i uczestniczki:\nznają i rozumieją miary i parametry strumienia danych; potrafią oszacować wymaganą przepustowość łącza dla typowych operacji przesyłania danych; potrafią dobrać ofertę dostawcy internetu dostosowaną do ich potrzeb (opcje dodatkowe); potrafią dobrać pojemność twardego dysku lub innej pamięci przenośnej do własnych potrzeb; potrafią posługiwać się miarami oznaczającymi wielkości plików, potrafią zapisać dowolną liczbę w naturalnym kodzie binarnym; wiedzą, jaką ilość informacji może pomieścić 1 bajt.\n\nznają i rozumieją miary i parametry strumienia danych;\n\npotrafią oszacować wymaganą przepustowość łącza dla typowych operacji przesyłania danych;\n\npotrafią dobrać ofertę dostawcy internetu dostosowaną do ich potrzeb (opcje dodatkowe);\n\npotrafią dobrać pojemność twardego dysku lub innej pamięci przenośnej do własnych potrzeb;\n\npotrafią posługiwać się miarami oznaczającymi wielkości plików,\n\npotrafią zapisać dowolną liczbę w naturalnym kodzie binarnym;\n\nwiedzą, jaką ilość informacji może pomieścić 1 bajt.\n\nPrzebieg zajęć\n\nNa zajęciach poprzedzających lekcję poproś uczestniczki i uczestników, aby sprawdzili szybkość łącza internetowego w swoich domach lub w pracowni komputerowej szkoły. Poproś, aby w tym celu skorzystali ze strony www.speedtest.pl . Zwróć uwagę, aby zanotowali wszystkie dane wyświetlone w teście: szybkość „download”, szybkość „upload” oraz PING.\n\nDo zadania z opcji dodatkowych: na zajęciach poprzedzających lekcję poproś uczestniczki i uczestników, aby w domu sprawdzili i wynotowali przykładowe wielkości plików na ich komputerach, np.: zdjęć, utworów muzycznych zapisanych w popularnym formacie MP3, filmów zapisanych w popularnym formacie AVI.\n\nZwróć uwagę, że pliki posiadają określone wielkości ze względu na ilość zawartych w nich danych. Aby pliki przechowywane na dyskach komputerowych (lub dyskach wirtualnych) mogły się na nich zmieścić, potrzebna jest określona przestrzeń. Możesz posłużyć się tu metaforą półki z książkami o ograniczonej długości. Na tejże półce zmieści się jedynie kilka encyklopedii (plików z dużą ilością danych), a nawet kilkaset prostych broszur reklamowych (pliki z małą ilością danych). Aby móc odpowiednio dobrać wielkość półki (przestrzeni dyskowej), konieczne jest właściwe oszacowanie wielkości encyklopedii i broszur (plików).\n\n5\n\nrozmowa, myślenie metaforami\n\nWyświetl na projektorze materiał pomocniczy \"Omówienie jednostki informacji\" . Na podstawie wiadomości zawartych w „Wiedzy w pigułce” wyjaśnij, czym jest bajt. Omów jego budowę (bity — części składowe) oraz wielkość (1 bajt — 8 bitów) oraz ilość kombinacji możliwych do zapisania w 1 bajcie. Poproś uczestniczkę lub uczestnika o przypomnienie zasad potęgowania — może to być przydatne, szczególnie w klasach humanistycznych.\n\n7\n\nminiwykład, rozmowa\n\nprojektor, materiał pomocniczy \"Omówienie jednostki informacji\"\n\nPoproś o rozwiązanie zadania z karty pracy \"Posługiwanie się systemem binarnym\" , aby uczestniczki i uczestnicy właściwie zrozumieli możliwości kodowania binarnego.\n\n12\n\npraca indywidualna\n\nprojektor, karty pracy \"Posługiwanie się systemem binarnym\"\n\nPoinformuj, że znaki wyświetlane na ekranie komputera, z których składają się m.in. dokumenty tekstowe czy też strony internetowe, zapisane są za pomocą bitów (bo komputery mogą operować tylko na bitach) w różnych systemach kodowania. Zapytaj uczestniczki i uczestników, jakie systemy kodowania znają. Jeżeli uczestniczki i uczestnicy nie są w stanie wymienić żadnego z systemu, krótko przedstaw najpopularniejsze i omów jeden z nich. Poinformuj, że najbardziej powszechny system kodowania znaków to UTF8. Na jeden znak może przypadać w nim od 8 do 32 bitów. Wyświetl tablicę znaków ASCII, najprostszy do dziś używany sposób kodowania znaków np. [za:] https://pl.wikipedia.org/wiki/ASCII .\n\n5\n\nrozmowa\n\nkomputer z dostępem do internetu, projektor\n\nZapytaj uczestniczki i uczestników, czy wiedzą, jakimi przedrostkami operuje się w połączeniu z wielkością „bit” i „bajt”. Omów wielkości przedrostków (kilo, mega, giga, tera), z rozróżnieniem na system binarny i dziesiętny. Poproś o zapisanie na tablicy przelicznika wielkości (w tabeli). Zwróć uwagę na to, że podawanie wielkości w systemie binarnym i dziesiętnym powoduje szereg nieporozumień, m.in. przy określaniu rzeczywistej pojemności nośnika danych. Wspólnie wskażcie przykłady z własnego doświadczenia, gdy w odniesieniu do twardego dysku komputera lub pamięci przenośnej (np. pendrive’a) wielkość zapisana w karcie produktu lub na opakowaniu nie pokrywała się z rzeczywistą wielkością nośnika (ze względu na zastosowanie różnych systemów obliczania wielkości).\n\n5\n\nburza mózgów, rozmowa\n\nPoproś uczestniczki i uczestników o przedstawienie danych uzyskanych ze SpeedTestu wykonanego w domach lub w pracowni komputerowej. Zapytaj, czy ta przepustowość łącza im wystarcza? Co określają zapisane szybkości? W jakich miarach są zapisane? Czym różni się wartość przepustowości „download” od „upload”? Co to jest PING? Omawiając szybkości łącza, możesz zastosować metaforę przepustowości łącza, porównując ją do rury (np. dostarczającej wodę lub odprowadzającej ścieki) o określonej średnicy. Tak jak średnica rury warunkuje ilość wody, która może zostać dostarczona w określonym czasie (lub ilość ścieków, które mogą zostać odebrane w określonym czasie), tak przepustowość łącza warunkuje możliwości ilościowe pobierania i odbierania danych w określonym czasie. Zwróć uwagę na to, że tak jak w przypadku wody lub ścieków istotna jest nie tylko średnica rury, ale i np. wydajność pompy, tak oprócz przepustowości łącza na szybkość przesyłu danych mają wpływ także podzespoły komputera, odpowiedzialne np. za szybkość odczytu lub zapisu. Symboliczną ilustrację przekroju rury znajdziesz w materiale pomocniczym \"Przykladowa oferta dostawcy internetu\" . Wyświetl tę tablicę.\n\nPosługując się danymi z zadania dotyczącego doboru wielkości dysku lub pamięci przenośnej, sformułuj zadanie dotyczące przepustowości łącza (wysyłki i odbioru danych) o określonej wielkości. Poproś o wybranie pakietu (z uwzględnieniem potrzeb związanych z szybkością przesyłu) najbardziej odpowiedniego dla ich potrzeb. Poproś o uwzględnienie w obliczeniach różnych szybkości wysyłania i odbierania danych. Zwróć uwagę, że wartości oferowane przez dostawców internetu najczęściej są zawyżone i odnoszą się do możliwie największych wielkości, trudnych do uzyskania w standardowych warunkach.\n\n10\n\npraca w grupach, prezentacja, myślenie metaforami\n\nprojektor, materiał pomocniczy \"Przykladowa oferta dostawcy internetu\"\n\nEwaluacja\n\nCzy po przeprowadzeniu zajęć ich uczestnicy i uczestniczki:\nznają i rozumieją miary oraz parametry strumienia danych; potrafią oszacować wymaganą przepustowość łącza dla typowych operacji przesyłania danych; potrafią dobrać ofertę dostawcy internetu dostosowaną do ich potrzeb (opcje dodatkowe); potrafią dobrać pojemność twardego dysku lub innej pamięci przenośnej do własnych potrzeb; • potrafią posługiwać się miarami oznaczającymi wielkości plików; potrafią zapisać dowolną liczbę w naturalnym kodzie binarnym; wiedzą, jaką ilość informacji może pomieścić 1 bajt?\n\nznają i rozumieją miary oraz parametry strumienia danych;\n\npotrafią oszacować wymaganą przepustowość łącza dla typowych operacji przesyłania danych;\n\npotrafią dobrać ofertę dostawcy internetu dostosowaną do ich potrzeb (opcje dodatkowe);\n\npotrafią dobrać pojemność twardego dysku lub innej pamięci przenośnej do własnych potrzeb;\n\n• potrafią posługiwać się miarami oznaczającymi wielkości plików;\n\npotrafią zapisać dowolną liczbę w naturalnym kodzie binarnym;\n\nwiedzą, jaką ilość informacji może pomieścić 1 bajt?\n\nOpcje dodatkowe\n\nZapytaj uczestniczki i uczestników, czy wiedzą, przy jakich innych czynnościach (związanych z pracą i/lub rozrywką) w sieci internetowej ma znaczenie przepustowość łącza. Podaj przykład oglądania filmu w serwisie YouTube. Zwróć uwagę na to, że serwis ten umożliwia dobór odpowiedniej rozdzielczości (jakości) wyświetlanego materiału do oczekiwań i preferencji odbiorczych oraz przepustowości posiadanego łącza. W przypadku zacinania się filmu (przy zbyt małej przepustowości łącza) można poprawić jego płynne wyświetlanie (w nieco niższej jakości), zmieniając ustawienia na niższe.\n\nPoproś uczestniczki i uczestników o przedstawienie wynotowanych (w domu) przykładowych wielkości plików na ich komputerach, np.: zdjęć, utworów muzycznych zapisanego w popularnym formacie MP3, filmów zapisanych w popularnym formacie AVI. Poproś o przeliczenie wynotowanych wielkości na bajty, megabajty. Zapytaj wybrane osoby, ile średnio różnego typu plików mają w swych kolekcjach.\n\nPodziel uczestniczki i uczestników na trzy grupy. Najlepiej, aby podział ten odpowiadał ich rzeczywistym zainteresowaniom. Grupa 1: pliki muzyczne; grupa 2: zdjęcia, grupa 3: filmy. Każda z grup ma za zadanie wybór odpowiedniego dla siebie dysku lub pamięci przenośnej (o konkretnej wielkości), mieszczącej liczbę danych plików (muzyki, zdjęć i filmów). Liczbę plików zaczerpnij z wypowiedzi poprzedzającej zadanie. Możesz podać przykładowe wielkości dysków lub pendrive’ów. Podsumuj zadanie, prosząc przedstawicieli grup o przedstawienie wniosków.\n\nMateriały\n\nMateriał pomocniczy \"Omowienie jednostki informacji\"\n\nMateriał pomocniczy \"Przykladowa oferta dostawcy internetu\"\n\nKarta pracy \"Poslugiwanie sie systemem binarnym\"\n\nZadanie dla ucznia\n\nUzupełnij luki:\n\nPrzyjętą w informatyce najmniejszą jednostką, w której mierzone są wielkości plików jest bajt . Składa się on zazwyczaj z ośmiu bitów . Bajt najczęściej umożliwia zapisanie 256 kombinacji zawierających określoną informację. Powszechnie stosowanym systemem kodowania jest UTF-8 . Przedrostki stosowane do określenia ilości bajtów to kolejno: kilo , mega , giga , tera . Warto je znać, aby odpowiednio dobrać pojemność dysku lub pamięci przenośnej do własnych potrzeb. Wiedza ta przydaje się także przy wyborze pakietu internetowego z określoną przepustowością łącza. Wartości określające prędkości wysyłania i odbierania danych są zwykle różne . Wyższa wartość w danym pakiecie dotyczy odbioru danych.\n\nSłowniczek\n\nbit\n\nbajt\n\nsystem metryczny pomiaru danych\n\nsystem binarny pomiaru danych\n\ntransmisja strumieniowa\n\nMbps\n\nplik\n\nsystem operacyjny\n\nprocesor\n\nUTF8\n\nstandardy kodowania znaków", "token_count": 4877}
+{"added": "2026-09-06", "author": "Dobrowolska, Urszula; Drzewiecki, Piotr; Wysocki, Michał", "created": "2012-11-09", "id": "edukacja_medialna_pl_jak-przestrzen-na-nas-dziala", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Jak przestrzeń na nas działa?\n\nWiedza w pigułce\n\nPrzestrzeń wpływa na nasze życie. Miejsca oddziałują na nasze samopoczucie, wybory konsumenckie czy sposób zachowania się wobec innych osób.\n\nW naszej kulturze mocno zakorzenione są pewne rozwiązania architektoniczne dla różnych przestrzeni społecznych. Np. organizację przestrzeni bazyliki (typu kościoła wywodzącego się z antycznych hal targowo-sądowych) odnaleźć można w miejscach, gdzie jakieś istotne treści odbierane są przez dużą grupę ludzi. Ławki w szkole ułożone są w rzędach przed stołem nauczyciela i podobnie wyglądają sale sądowe czy sale ślubów cywilnych. W takich pomieszczeniach większość odbiorców odczuwa wagę prezentowanych treści i nie jest chętna do wypowiedzi. Inaczej w pokojach, gdzie siedzi się w formie okręgu --- ,,okrągły stół\" stał się przysłowiowym znakiem dialogu i porozumienia.\n\nDemokratyzacja i zmiany obyczajowe sprawiły, że coraz gorzej czujemy się w miejscach umniejszających nasze znaczenie --- pragniemy być traktowani jak równorzędni partnerzy. Dlatego w licznych szkołach zmienia się układ ławek, ustawiając je w podkowę, zaś w bankach i salonach sprzedaży okienka i lady są zastępowane przez stoły.\n\nDąży się obecnie do zmniejszenia dystansu między ludźmi, który jest jednym z najważniejszych wyznaczników typu kontaktu. Charakterystyczna dla kontaktów oficjalnych odległość 2--3 metrów często jest skracana, jeśli rozmówca chce robić wrażenie swobodnego partnera w rozmowie. Znaczenie dystansu szczególnie łatwo zauważyć w środkach komunikacji --- nie czujemy się przyjemnie, stojąc w tłoku z obcymi ludźmi i by uniknąć kontaktu, odwracamy wzrok i kulimy się.\n\nWiele miejsc pozostało nieprzyjaznych użytkownikom --- np. przy kasach w supermarketach czujemy się zobowiązani do pośpiechu. Projektanci wnętrz restauracji serwujących fast food dbają o to, abyśmy nie chcieli długo w nich zostawać --- w sieciach McDonald's, KFC czy Burger King króluje drażniący kolor czerwony. W tych lokalach, którym zależy na miłej atmosferze i zatrzymaniu klienta, stosuje się inny układ stołów, na ich wystrój składają się wygodniejsze krzesła lub kanapy, stonowane kolory oraz rośliny.\n\nO znaczeniu przestrzeni dobrze pamiętać, robiąc zakupy. Kiedy stoimy w kolejce do kasy, nasz wzrok zawsze pada na ustawione tam specjalnie półki z drobnymi produktami. Świadomi technik manipulowania przestrzenią możemy uniknąć niepotrzebnych wydatków.\n\nPomysł na lekcję\n\nSposób zorganizowania przestrzeni, w której komunikujemy się z innymi, ma istotne znaczenie dla naszego zachowania. Dystans dzielący nas od innych, wystrój wnętrza, kolor, miejsce, w jakim znajduje się nasz rozmówca --- wszystkie te elementy wpływają na nasze poczucie komfortu i bezpieczeństwa. Warto pamiętać, że techniki odpowiedniego aranżowania przestrzeni są często wykorzystywane nie tylko do tego, żebyśmy my się lepiej czuli w danym miejscu, ale także po to, żebyśmy zachowywali się w sposób zgodny z oczekiwaniami.\n\nCele operacyjne\n\nUczestniczki i uczestnicy zajęć:\n\nrozumieją, że sposób zorganizowania przestrzeni, w której przebywamy, ma istotne znaczenie dla poczucia bezpieczeństwa i komfortu oraz może wpływać na sposób zachowywania się;\n\nwiedzą, że jednym z podstawowych czynników decydujących o poczuciu komfortu lub jego braku jest dystans dzielący nas w przestrzeni od innych osób;\n\npamiętają o tym, że mają prawo domagać się zorganizowania otaczającej ich przestrzeni w sposób odpowiadający potrzebom ich samych i innych osób;\n\npotrafią zaaranżować przestrzeń w taki sposób, aby odpowiadała potrzebom związanym z określoną sytuacją komunikacyjną;\n\nwiedzą, że techniki związane z celowym organizowaniem przestrzeni w sposób stymulujący określone zachowania są powszechnie stosowane m.in. w restauracjach, sklepach i instytucjach takich jak banki.\n\nPrzebieg zajęć\n\nPodziel uczestniczki i uczestników zajęć na 6 zespołów i poproś ich, aby wstali z miejsc. Kolejnym grupom przydziel zadanie dotyczące odmiennego sposobu zaaranżowania krzeseł i ławek w sali, w której odbywają się zajęcia. Poproś kolejne grupy o realizację zadania.\n\nSala powinna zostać zaaranżowana tak, aby umożliwiała możliwie najbardziej wygodne wykonywanie następujących czynności:\n\ngrupa 1 --- tradycyjny wykład, podczas którego prowadzący robi liczne notatki na tablicy\n\ngrupa 2 --- praca w zespołach 4--6 osobowych, mająca na celu wspólne zaprojektowanie plakatu\n\ngrupa 3 --- debata z udziałem dwóch stron, w którą będą zaangażowane wszystkie osoby uczestniczące w zajęciach\n\ngrupa 4 --- przeprowadzenie spotkania integracyjnego dla klasy, której uczniowie spotykają się w szkole po raz pierwszy\n\ngrupa 5 --- debata z udziałem trzech stron, w którą będą zaangażowane wszystkie osoby uczestniczące w zajęciach\n\ngrupa 6 --- praca w grupach 4--6 osobowych, zakładająca wspólne rozwiązanie zadania\n\nZachęć poszczególne zespoły do swobodnego aranżowania przestrzeni.\n\nJako pytania pomocnicze rozważ:\n\nDlaczego akurat ten układ ławek i krzeseł jest najbardziej odpowiedni?\n\nCo decyduje o tym, że przy innym układzie ławek i krzeseł określone zadanie byłoby trudno wykonać?\n\nJakich problemów nastręcza klasyczny układ ławek i krzeseł w czasie zajęć szkolnych?\n\nCzy za każdym razem potrzebne są ławki?\n\nCzy za każdym razem potrzebne są krzesła?\n\nburza mózgów\n\n10\n\nPoproś kilka par osób uczestniczących w zajęciach, aby przy jednym stoliku usiadły w sposób zgodny z twoimi kolejnymi wskazówkami.\n\nPoproś, aby osoby te usiadły naprzeciw siebie.\n\nPoproś, aby osoby te usiadły obok siebie po tej samej stronie linii blatu.\n\nPoproś, aby osoby te usiadły obok siebie po dwóch stronach jednego z rogów stołu.\n\nZadaj pytanie:\n\nKtóry z układów i z jakich przyczyn najlepiej odpowiada następującym sytuacjom:\n\negzamin ustny\n\nplotkowanie z kolegą\n\nwyjaśnienie nauczycielowi przyczyn nieobecności na zajęciach, o której zdecydowały względy rodzinne\n\nwspólne rozwiązanie zadania z matematyki z koleżanką\n\ntrudna rozmowa dwóch skłóconych kolegów, którzy próbują się pogodzić\n\nwspólne rozwiązanie zadania z fizyki z korepetytorem\n\nwspólne przygotowanie hasła promującego waszą szkołę\n\nZachęć możliwie najwięcej osób uczestniczących w zajęciach do dzielenia się własnymi opiniami i spostrzeżeniami.\n\nJako pytania pomocnicze rozważ:\n\nCo decyduje o tym, że w jednych układach czujemy się komfortowo, a inne w danej sytuacji powodowałyby poczucie dyskomfortu?\n\nJaką rolę pełni stół w wybranych sytuacjach --- czy bardziej stanowi wspólną przestrzeń, czy może barierę, którą chcemy się od siebie oddzielić?\n\nKtóry wariant ułożenia krzeseł byłby dla danej sytuacji najgorszy? Dlaczego?\n\nKtóry wariant ułożenia krzeseł ma charakter bardziej oficjalny, a który sprzyja kontaktom o charakterze prywatnym?\n\nW sytuacji egzaminu który z układów sprzyjałby opanowaniu zdenerwowania?\n\nCzy wszystkie osoby uczestniczące w zajęciach wskazałyby ten sam układ jako najbardziej odpowiadający danej sytuacji?\n\nPodsumowując tę część zajęć, zwróć uwagę uczestniczek i uczestników, że sposób zorganizowania przestrzeni, w której przebywamy, ma istotne znaczenie nie tylko dla naszego samopoczucia. W zależności od sposobu, w jaki zaaranżujemy przestrzeń, łatwiej będzie nam porozumieć się z innymi, opanować własne emocje, zachować się w określony sposób lub skoncentrować się na realizowanym zadaniu.\n\nW szczególności postaraj się przekonać osoby uczestniczące w zajęciach, że to one --- zarówno w domu, jak i w szkole --- powinny dbać o takie zaaranżowanie przestrzeni, aby najbardziej odpowiadało ich charakterom i potrzebom.\n\nPodkreśl, że techniki odpowiedniego zaaranżowania przestrzeni są świadomie stosowane w różnych dziedzinach naszego życia. Dzieje się tak w szczególności w przypadku sklepów, w których układ towarów nigdy nie jest przypadkowy, ale ma skłonić klientów do robienia możliwie największych zakupów (przykład stanowi układanie słodyczy przy kasie, tak abyśmy sięgnęli po nie, stojąc w kolejce lub umieszczanie produktów dla dzieci na wysokości ich linii wzroku).\n\nburza mózgów\n\n5\n\nRozdaj poszczególnym zespołom losy z materiału pomocniczego ,,Jak przestrzeń na nas działa?\" . Poproś o rozwiązanie zadania, sugerując grupom, aby zwróciły uwagę na możliwie najwięcej szczegółów, które decydują o zorganizowaniu przestrzeni w sposób spełniający podane oczekiwania.\n\nmateriał pomocniczy ,,Jak przestrzeń na nas działa?\"\n\npraca w grupach\n\n10\n\nPoproś poszczególne grupy o zaprezentowanie wyników pracy. Pozostałe zespoły zachęć do wygłaszania opinii i komentarzy.\n\nJako pytania pomocnicze rozważ:\n\nJakie znaczenie ma kolor ścian, elementów dekoracji i wyposażenia? Jakie efekty jesteśmy w stanie osiągnąć, zmieniając jego intensywność lub barwę?\n\nDlaczego sposób zagospodarowania przestrzeni (w tym zwłaszcza ilość ,,wolnego miejsca\" pomiędzy osobami) ma tak istotne znaczenie dla osiągnięcia pożądanego w poszczególnych sytuacjach efektu?\n\nJakie inne elementy wystroju wnętrz mogą mieć znaczenie dla osiągnięcia pożądanego w poszczególnych sytuacjach efektu? (Weź pod uwagę oświetlenie, zapach, wielkość okien, rodzaj podłogi, typ krzeseł i itp.)\n\nJakie skojarzenia wywołują silne i intensywne kolory w restauracji, a jakie stonowane barwy?\n\nKtóre znane sieci restauracji sprzyjają długim rozmowom z przyjaciółmi, a w których trudno usiedzieć po zjedzeniu posiłku?\n\nJakie znaczenie ma to, czy w danym pomieszczeniu znajdują się rośliny?\n\nW jakich sytuacjach ciepłe i przytulne oświetlenie w kawiarni może się nie sprawdzić, powodując u nas poczucie dyskomfortu?\n\nCo zmienia się w relacji w zależności od tego, czy w banku doradca siedzi za biurkiem, do którego podchodzimy, w okienku, przy którym musimy stać, czy siada razem z nami do stołu?\n\nW jaki sposób zmienia się nasz sposób zachowania, gdy udajemy się na obiad do restauracji, w której stoi się, jedząc, przy wysokim stole, siedzi na wysokich taboretach barowych lub w wygodnych głębokich fotelach?\n\nJakie przykłady z życia codziennego w waszym mieście, dotyczące celowego zaaranżowania kawiarni, pubów lub restauracji można przytoczyć?\n\nKtóre puby w waszym mieście sprzyjają możliwie długiemu przebywaniu ze znajomymi, a w których nigdy nie spędzamy więcej czasu niż potrzeba na wypicie kawy?\n\nPodsumowując zajęcia, zwróć uwagę osób uczestniczących w zajęciach, że tak samo jak powinniśmy dbać o odpowiednią aranżację pomieszczeń, w których pracujemy, odpoczywamy i bawimy się, tak też możemy starać się jako mieszkańcy i obywatele o odpowiedni kształt przestrzeni publicznej na naszych osiedlach, w dzielnicach i miastach. To dzięki dobrze zorganizowanym i zadbanym placom, parkom i deptakom możemy przyjemnie spędzić czas w towarzystwie znajomych lub mamy dokąd wybrać się na relaksujący spacer.\n\nmateriał pomocniczy ,,Jak przestrzeń na nas działa?\"\n\npraca w grupach\n\n20\n\nEwaluacja\n\nCzy po przeprowadzeniu zajęć uczestniczki i uczestnicy zajęć:\n\ndostrzegają wpływ sposobu zaaranżowania danej przestrzeni na komunikację, w tym zwłaszcza na zachowanie poszczególnych osób?\n\nwiedzą, w jaki sposób aranżować przestrzeń tak, aby odpowiadała potrzebom danej sytuacji komunikacyjnej?\n\nsą świadomi tego, że wiele firm i instytucji celowo organizuje przestrzeń w taki sposób, aby nakłonić nas do pożądanych przez siebie zachowań?\n\nrozumieją, że powinni dbać o odpowiednie zorganizowanie przestrzeni otaczającej ich w życiu prywatnym oraz że mają prawo domagać się uwzględnienia ich potrzeb w przestrzeni publicznej?\n\nOpcje dodatkowe\n\nZajęcia mogą zostać rozbudowane w punkcie 1. Poproś poszczególne zespoły o przygotowanie wytycznych do zaaranżowania sali lekcyjnej w taki sposób, aby uczniowie mogli swobodnie pracować w grupach i w mniejszym stopniu odczuwali stres związany z prezentowaniem własnego stanowiska w czasie dyskusji prowadzonych w szkole.\n\nZajęcia mogą zostać rozbudowane w punkcie 2. Poproś poszczególne zespoły o przygotowanie zestawu 5--6 pytań, które pozwolą im zweryfikować, czy przestrzeń do nauki w domu została zaaranżowana zgodnie z ich upodobaniami i wymogami.\n\nMateriały\n\nmateriał pomocniczy ,,Jak przestrzeń na nas działa?\"\n\nZadania sprawdzające\n\nW odniesieniu do podanych poniżej twierdzeń wskaż: ,,prawda\" lub ,,fałsz\".\n\nTo, jak duże w restauracji są stoliki oraz ilość przestrzeni pomiędzy nimi, ma niewielkie znaczenie dla naszego samopoczucia w danym lokalu i nie ma wpływu na treść rozmów, które prowadzimy z naszymi przyjaciółmi.\n\nW sądach celowo sędzia siedzi na podwyższeniu w centralnym miejscu sali. Zaaranżowanie przestrzeni ma służyć podkreśleniu powagi sytuacji oraz znaczenia jego roli.\n\nUstawienie produktów w sklepach związane jest wyłącznie z wygodą klientów i podporządkowane jest ich oczekiwaniom.\n\nOdpowiadanie na stojąco przy tablicy najczęściej zmniejsza tremę i sprzyja łatwości wypowiedzi, podczas gdy odpowiadanie na siedząco z ławki bardzo często powoduje stres związany z zabieraniem głosu publicznie.\n\nZachowanie osób zmienia się w zależności od tego, w jakim otoczeniu przebywają. Długotrwałe przybywanie w pomieszczeniach pomalowanych na jaskrawe kolory wywołuje inne reakcje niż pobyt w miejscach w kolorach pastelowych lub ciemnych.\n\nWarunki, które odpowiadają rozmowie dwóch przyjaciółek, najprawdopodobniej nie sprawdzą się w przypadku wspólnego przygotowywania prezentacji na zajęcia szkolne.\n\nNauka zajmująca się badaniem wzajemnego wpływu sposobu zorganizowania przestrzeni na relacje pomiędzy to proksemika. Szczególne znaczenie przywiązuje się w niej do przestrzeni dzielącej nas od innych. Badacze udowodnili, że dystans poniżej 45 centymetrów, określany jako przestrzeń intymna, ma kluczowe znaczenie dla naszego komfortu i poczucia bezpieczeństwa. Ilekroć ktoś stara się naruszyć tę przestrzeń wbrew naszej woli, odczuwamy silny dyskomfort.\n\nSłowniczek", "token_count": 4859}
+{"added": "2026-09-06", "author": "Baranowska, Joanna Ruta; Głowacka, Dorota; Paszewska, Weronika; Waglowski, Piotr", "created": "2012-11-09", "id": "edukacja_medialna_pl_informacje-o-nas-w-sieci", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Informacje o nas w sieci\n\nWiedza w pigułce\n\nKorzystając z internetu, wiele informacji na swój temat ujawniasz świadomie np. opis swoich zainteresowań czy dokonań na portalach społecznościowych. Musisz jednak wiedzieć, że w tym samym czasie zostawiasz w sieci o wiele więcej danych o sobie. Nawet jeśli wydaje ci się, że działasz anonimowo, używając nicka, czy często zmieniając ,,tożsamość\", pamiętaj, że w wirtualnym świecie każde zachowanie generuje tzw. cyfrowy ślad.\n\nKażdy komputer identyfikuje się numerem IP, ale i innymi danymi, których suma pozwala rozróżnić konkretne komputery i często przypisać je do konkretnego użytkownika. Na tej podstawie można ustalić, kto dostarcza internet, z jakich przeglądarek i systemu operacyjnego korzystasz, a nawet jakie zainstalowałeś czcionki lub gdzie w danej chwili przebywasz. Można także odtworzyć historię wyszukiwań. Każde logowanie to pozostawiony w sieci login, informacja o czasie spędzonym w sieci. Jeśli podałeś na jakimś portalu swoje dane osobowe, można je łatwo powiązać z pozostałymi informacjami. Podobnie dzieje się w przypadku telefonów komórkowych. Operatorzy usług telekomunikacyjnych gromadzą i przechowują przez 2 lata informacje o naszych połączeniach telefonicznych i wysyłanych SMS-ach (tzw. billingi), a także informacje o miejscach logowania się telefonu. Te wszystkie dane zestawione ze sobą mogą stworzyć unikalny profil użytkownika. Są kopalnią wiedzy na temat naszego stylu życia, preferencji, tego, kiedy i z kim się komunikujemy, gdzie przebywamy, kim jesteśmy.\n\nInformacje gromadzi się głównie z dwóch powodów. Po pierwsze ze względu na prawo, które nakazuje operatorom gromadzić dane telekomunikacyjne w celach związanych z ochroną bezpieczeństwa publicznego (wykorzystuje je np. policja przy ściganiu przestępstw). Drugi powód to reklamy. Tylko pozornie korzystanie z wyszukiwarek (np. Google) czy portali społecznościowych (np. Facebook) nic nie kosztuje. ,,W zamian\" udostępniasz właścicielom tych serwisów swoje dane. Istnieją firmy, które analizują nasze zachowanie w sieci, tj. odwiedzane strony internetowe, treść postów, mejli itd. Dzięki temu mogą precyzyjnie określić, jakie produkty mogą nas zainteresować i jakie reklamy powinny do nas trafić. Na takiej zasadzie działają systemy informatyczne, które automatycznie zbierają informacje o naszej aktywności w internecie i wysyłają do użytkowników reklamy --- tzw. adserwery.\n\nKomunikacja nigdy nie jest anonimowa. Sytuacja, w której wymieniasz się z kimś informacjami, wymaga tego, żeby w jakiś sposób się przedstawić lub zaprezentować. Staraj się pamiętać o swoim cyfrowym śladzie.\n\nPomysł na lekcję\n\nOddając się różnym aktywnościom w internecie, często czujemy się anonimowi. Tak jednak nie jest. Kiedy rejestrujemy się na portalu, logujemy do skrzynki pocztowej czy nawet tylko otwieramy przeglądarkę internetową, już w tym momencie wiele danych o nas, naszym komputerze jest dostępnych dla innych użytkowników internetu. Jakie to dane? Kto może być nimi zainteresowany?\n\nCele operacyjne\n\nUczestnicy i uczestniczki:\n\nwiedzą, jakie dane pozostawia w sieci aktywność użytkowników;\n\nwiedzą, w jakich celach mogą być gromadzone dane;\n\nwiedzą, jakie podmioty mogą być zainteresowane gromadzeniem danych;\n\nwiedzą, że zostawiają po sobie ślad cyfrowy.\n\nPrzebieg zajęć\n\nZapytaj grupę, w jaki sposób spędzają czas w internecie? Zapisuj wszystkie pojawiające się odpowiedzi w formie mapy myśli na tablicy. Kiedy mapa myśli będzie gotowa, dopytaj o szczegóły. Na przykład do stwierdzenia ,,Spędzam czas na portalu społecznościowym\" --- zadaj pytania: ,,W jaki sposób?\", ,,Z jakich aplikacji korzystasz?\".\n\ntablica, kreda\n\nburza mózgów\n\n5\n\nZadaj pytanie: ,,Jeśli ktoś śledziłby cię w internecie, czego mógły się o tobie dowiedzieć?\".\n\nPoproś każdą osobę o stworzenie listy informacji kończącej zdanie: ,,Jeśli ktoś śledziłby mnie w internecie, to wiedziałby, że np. wyszukuję informacje o znanych aktorkach, interesuję się motocyklami, byłam na imprezie w zeszłym tygodniu...\". Zwróć uwagę, że jest to lista dla uczestników, nie będą jej prezentować na zajęciach.\n\nkartki, długopisy\n\npraca indywidualna\n\n10\n\nZwróć uwagę, że istnieje wiele podmiotów, które interesują się naszą aktywnością w sieci. Zbierają one informacje o nas w bardzo różnych celach. Poproś uczestników i uczestniczki o dobranie się w pary. Każdej parze daj wydrukowaną kartę pracy ,,Dane\" . Poproś o uzupełnienie kart. Kiedy skończą, odczytuj nazwy podmiotów i poproś całą grupę o podawanie rozwiązań.\n\ndługopisy, wydrukowane karty pracy ,,Dane\"\n\npraca w parach\n\n15\n\nPoproś uczestników i uczestniczki o wzięcie list, które stworzyli w trakcie ćwiczenia 2. Poproś grupę o dopisanie listy reklam, które można stworzyć na podstawie ich aktywności w internecie. Jakie produkty mechanizm reklamowy mógłby im zaproponować? Zwróć uwagę, że powinna być to spersonalizowana lista, ponieważ ich aktywność w sieci jest unikalna. Poproś o prezentację kilka osób.\n\nkartki, długopisy\n\npraca indywidualna, rozmowa\n\n15\n\nEwaluacja\n\nCzy po przeprowadzeniu zajęć uczestnicy i uczestniczki:\n\nwiedzą, jakie dane pozostawia w sieci aktywność użytkowników?\n\nwiedzą, w jakich celach dane mogą być gromadzone?\n\nwiedzą, jakie podmioty mogą być zainteresowane gromadzeniem danych?\n\nwiedzą, że zostawiają po sobie ślad cyfrowy?\n\nOpcje dodatkowe\n\nJeśli masz dostęp do komputera i rzutnika, możecie:\n\nŚledzenie śledzących\n\nCo pokazywał program zaprezentowany przez Gary'ego?\n\nJak Gary i jego córka spędzali czas w sieci?\n\nW jakich celach ktoś może zbierać o nas informacje?\n\nOtworzyć stonę http://www.123people.com , a następnie pozwolić uczestnikom i uczestniczkom wyszukać swoje imię oraz nazwisko, aby sprawdzić, jakie informacje są dostępne w internecie o osobach o tym imieniu i nazwisku. Jakie informacje znajdą o sobie?\n\nMateriały\n\nKarta pracy,,Dane\"\n\nŚledzenie śledzących\n\nZadania sprawdzające\n\nCo można ustalić na podstawie numeru IP komputera? Wybierz prawidłowe odpowiedzi z poniższych.\n\ndostawca internetu\n\nimię i nazwisko użytkownika\n\nużywana przeglądarka\n\nuruchomione programy\n\nużywany system operacyjny\n\nmodel komputera\n\nzainstalowane czcionki\n\ngeograficzne miejsce logowania do sieci\n\nPrzyporządkuj poniższe dane do podmiotów, które mogą być nimi zainteresowane. Mogą one pasować do więcej niż jednego podmiotu.\n\ndane\n\nliczba odwiedzin w serwisie\n\nhistoria wyszukiwań w przeglądarce frazy ,,telefon dotykowy\"\n\nprzeglądane albumy muzyczne\n\nodwiedziny stron dotyczących telefonów komórkowych\n\noglądane przedmioty z kategorii ,,buty\" na aukcjach internetowych\n\nhistoria wyszukiwań w przeglądarce hasła ,,buty\"\n\nustawienia opcji ,,powiadom mnie o nowych postach\"\n\nwyszukiwane zespoły muzyczne\n\npodmioty\n\nadministrator serwera\n\nfirma marketingowa badająca zainteresowanie telefonami dotykowymi\n\nwłaściciel bloga zainteresowany sprzedażą reklam na swoim blogu\n\nfirma marketingowa umieszczająca reklamy obuwia\n\nserwis muzyczny\n\nSłowniczek\n\ncyfrowy ślad\n\nadres IP\n\nadserwer\n\ndane osobowe\n\ndane telekomunikacyjne\n\nretencja danych telekomunikacyjnych\n\nciasteczka", "token_count": 2458}
+{"added": "2026-09-06", "author": "Małgorzata Bazan; Monika Prus-Głaszczka; Urszula Dobrowolska; Wojciech Klicki", "created": "2015-01-12", "id": "edukacja_medialna_pl_nadzor-w-sieci", "license": "CC-BY-SA-3.0", "source": "edukacja_medialna_pl", "text": "Nadzór w sieci\n\nWiedza w pigułce\n\nPewnie nieraz w internecie pokazał ci się baner reklamowy proponujący zakupy w sklepie niedawno przez ciebie odwiedzanym. To powszechne zjawisko jest efektem tzw. cyfrowego śladu, pozostawianego przez każdego użytkownika sieci. Składają się na niego nie tylko informacje świadomie przez nas udostępniane, lecz także przekazywane automatycznie (np. ciasteczka, informacje o adresie IP hosta odwiedzającego stronę itp.).\n\nBardzo często nie uświadamiamy sobie skali przepływu informacji o naszej aktywności w sieci. Wystarczy być zalogowanym do Facebooka lub do serwisów Google (np. Gmaila lub YouTube), aby historie naszych wyszukiwań i odwiedzanych stron z innych kart były udostępniane tym przedsiębiorstwom. Nie musisz nawet mieć otwartej strony Facebooka – wystarczy, że nie wylogowałeś się po ostatnich odwiedzinach.\n\nNiektórzy w trosce o bezpieczeństwo informacji o sobie unikają portali społecznościowych. Zwykle jednak nawet i oni nie są zupełnie anonimowi dla Facebooka. Osoby korzystające z aplikacji Facebooka na smartfony udostępniają mu wszystkie swoje kontakty – numery telefonów i nazwiska swoich znajomych, w tym również tych, którzy nie mają konta na portalu.\n\nNigdy nie mamy pełnej kontroli nad informacjami, które udostępniliśmy – a często, gdy trafiają one w niepowołane ręce, prowokują do popełnienia przestępstwa. Na przykład o charakterze finansowym: niebacznie udostępniony numer dowodu wraz z naszym imieniem i nazwiskiem wystarczą, aby ktoś obciążył nas kredytem. Z drugiej strony łatwy dostęp do naszych danych może ułatwić wielokanałowy stalking. Umożliwia też przestępcom podszywanie się, które może służyć m.in. wyłudzaniu pieniędzy czy informacji o tobie od członka twojej rodziny.\n\nInformacje o aktywności użytkowników w sieci mogą w mocy prawa być pozyskiwane przez instytucje państwowe. Zwykle służy to tropieniu cyberprzestępców. Często jednak masy informacji zagarniane przez oddziały śledcze dotyczą nie tylko przestępców, lecz także obejmują wielką ilość przypadkowych osób. Na przykład ABW ma prawo zażądać od administratora obserwowanej strony wszystkich treści oraz danych o użytkownikach czy listy adresów IP odwiedzających stronę. Może nawet uzyskać zdalny, bieżący dostęp do wszystkich aktywności dziejących się na niej. Zatem nawet jeśli nie jesteś internetowym przestępcą, możesz być obserwowany.\n\nPewnie zastanawiasz się, czy można jakoś zaradzić niekontrolowanemu przepływowi informacji o tobie? Podczas twojej sieciowej aktywności warto kierować się zasadą informacyjnego minimalizmu: im mniej możesz przekazać informacji, tym dla ciebie lepiej. Za każdym razem zastanów się, czy na pewno coś zyskasz, udostępniając kolejne zdjęcie czy materiał o sobie. Pomyśl, czy ktoś mógłby wykorzystać je jakoś wbrew twojej woli. Możesz również zrezygnować z wielu usług, które wymagają przekazywania zbyt wielu danych. Wybierz raczej podobne, ale o mniejszych wymaganiach. Rozważ również podawanie fikcyjnych danych, jeśli uważasz, że to uzasadnione.\n\nPomysł na lekcję\n\nW świecie wirtualnym nie jesteśmy anonimowi: świadomie lub nie pozostawimy informacje, które mogą być wykorzystywane również przeciwko nam. Uczestnicy i uczestniczki podczas lekcji będą mogli zobaczyć, do jakich celów może być użyta ich indywidulana aktywność w internecie oraz jak można chronić swoje dane.\n\nCele operacyjne\n\nUczestniczki i uczestnicy: rozumieją, że w sieci nie jesteśmy anonimowi; wiedzą, że informacje pozostawiane o nas w sieci są gromadzone i mogą być wykorzystane do różnych celów; wiedzą, w jaki sposób mogą chronić swoje dane.\n\nrozumieją, że w sieci nie jesteśmy anonimowi;\n\nwiedzą, że informacje pozostawiane o nas w sieci są gromadzone i mogą być wykorzystane do różnych celów;\n\nwiedzą, w jaki sposób mogą chronić swoje dane.\n\nPrzebieg zajęć\n\nKilka dni przed lekcją wydrukuj i rozdaj kartę pracy „Dziennik aktywności w internecie”. Poproś, aby uczestniczki i uczestnicy wypełnili ją, zaznaczając z jakich stron korzystają i jednocześnie jakie informacje o sobie tam zostawiają. Zapowiedz, że karty pracy będą pomocne w lekcji, będą służyły do pracy indywidulanej i nie będą przekazywane innym osobom.\n\nbrak\n\npraca indywidualna\n\nkarta pracy „Dziennik aktywności w internecie”\n\nZapowiedz uczestnikom i uczestniczkom, że lekcja będzie dotyczyła nadzoru w sieci oraz możliwych sposobów wykorzystywania informacji, które po sobie zostawiamy w internecie. Zapytaj o skojarzenia ze słowem „nadzór”; podane odpowiedzi wypisz na tablicy. Wyjaśnij, że korzystając z internetu, nie jesteśmy anonimowi, a to, jakie infomacje zostawiamy stronach, tworzy nasz profil użytkownika. Informacje te mogą być wykorzystane do różnych celów. Poproś uczestniczki i uczestników o przyjrzenie się swoim kartom pracy, które są dziennikami jednego dnia aktywności w sieci. Podkreśl, że podczas lekcji każdy będzie mógł się przekonać, jaki indywidulany profil pozostawia po sobie w internecie i zastanowić się, do czego może on być wykorzystany. Zapytaj, czy uczestniczki i uczestnicy widzą w swoich dziennikach, z jakich stron najczęściej korzystają i co zamieszczają: np. filmy, zdjęcia, komentarze, swoje dane. Poproś o zakreślenie najczęściej pojawiających się stron i danych.\n\n5\n\nrozmowa, praca indywidualna\n\ntablica, kreda lub marker, długopisy, wypełniona karta pracy „Dziennik aktywności w internecie”\n\nZapowiedz, że teraz zobaczymy, do jakich celów mogą być wykorzystywane informacje pozostawiane w internecie. Podziel uczestników i uczestniczki na 3 grupy. Pierwsza grupa zajmie się wykorzystaniem informacji w celach komercyjnych, druga w celu popełnienia przestępstwa, trzecia wykorzystaniem danych przez państwo. Pomocniczo rozdaj grupom instrukcje „Stoliki ekspertów” oraz materiał „Wiedza w pigułce”. Zaproś grupy do dyskusji (ok. 5 min) na wyznaczone tematy oraz do spisania refleksji i pomysłów. Następnie poproś o wybranie jednej osoby z każdej grupy, która jako ekspert przekaże informacje innym grupom. Eksperci pozostają na swoich miejscach, reszta osób z grupy zmienia miejsce, przesiadając się do eksperta z innej grypy. Poproś, aby eksperci przekazali informacje i wnioski, które powstały w pierwszej części zadania. Dokonaj jeszcze jednej zamiany grup, następnie poproś, aby wszyscy wrócili na swoje pierwotne miejsca i podsumowali to, czego dowiedzieli się od innych (reszta osób z grupy przejmuje rolę eksperta). Upewnij się, czy podczas dyskusji pojawiły się jakieś dodatkowe wnioski lub pytania.\n\n15\n\nJigsaw\n\nkartki A4, długopisy, instrukcja dla grup \"Stoliki ekspertów\" , materiał „Wiedza w pigułce”\n\nZaproś uczestniczki i uczestników do przygotowania w zespołach liczących po 3–4 osoby infografik, które przedstawią problem nadzoru w sieci. Można je przygotować, korzystając z komputerów, jeśli jest taka możliwość, lub przy pomocy materiałów plastycznych. Zachęć do prostej, czytelnej formy, pokazującej związki przyczynowo-skutkowe. Infografiki mogą wskazywać na takie aspekty jak: przepływ informacji o naszej aktywności w sieci, cele wykorzystywania informacji, zasady bezpiecznego korzystania z internetu podporządkowane zasadzie minimalizmu, tzn. sprzyjające temu, aby pozostawionych informacji było jak najmniej. Możesz skorzystać z linków do materiałów dostępnych w czytelni na końcu scenariusza. Na zakończenie poproś o przedstawienie prac przez zespoły.\n\n20\n\npraca w grupach\n\nflamastry, papier kolorowy, klej, nożyczki, kartki A2 dla każdej grupy (lub dostęp do komputerów z programami graficznymi)\n\nPoproś, aby na zakończenie każdy na karteczce napisał, co było dla niego najważniejsze z lekcji i o czym chce pamiętać przy następnym wejściu na stronę WWW. Zbierz kartki, przylep do tablicy wokół słowa „podsumowanie” i odczytaj odpowiedzi.\n\n5\n\nrozmowa, praca indywidualna\n\ntablica, kreda lub marker, długopisy, postity\n\nEwaluacja\n\nCzy po przeprowadzeniu zajęć ich uczestnicy i uczestniczki: rozumieją, że w sieci nie jesteśmy anonimowi; wiedzą, że informacje pozostawiane o nas w sieci są gromadzone i mogą być wykorzystane do różnych celów; wiedzą, w jaki sposób mogą chronić swoje dane?\n\nrozumieją, że w sieci nie jesteśmy anonimowi;\n\nwiedzą, że informacje pozostawiane o nas w sieci są gromadzone i mogą być wykorzystane do różnych celów;\n\nwiedzą, w jaki sposób mogą chronić swoje dane?\n\nOpcje dodatkowe\n\nJeśli masz więcej czasu, poproś o przygotowanie komiksów (aktywność można przeprowadzić grupowo) z historyjkami dotyczącymi sytuacji, w których mogą być użyte dane pozostawione przez nas w internecie np. do celów komercyjnych czy podszywania się pod kogoś. Zachęć do umieszczania ciekawych dialogów, zachowania lekkiej formy przekazu oraz wymyślenia trafnej puenty pokazującej cele wprowadzania nadzoru w sieci. Prace mogą zostać umieszczone w gazecie szkolnej lub na tablicy ogłoszeń.\n\nMateriały\n\nkarta pracy „Dziennik aktywności w internecie”\n\ninstrukcja dla grup „Stoliki ekspertów”\n\nZadanie dla ucznia\n\nPrzestępstwa popełnianie w sieci nazywamy cyberprzestępstwami . Stalking to uporczywe i trwałe nękanie jakiejś osoby, którego celem jest upokorzenie lub dezorganizacja życia. Może być osobiste lub wirtualne. Najlepszym sposobem na to, aby nasze dane nie zostały wykorzystane jest minimalizm , czyli pozostawianie po sobie w internecie jak najmniejszej ilości informacji.\n\nPrzestępstwa popełnianie w sieci nazywamy cyberprzestępstwami .\n\nStalking to uporczywe i trwałe nękanie jakiejś osoby, którego celem jest upokorzenie lub dezorganizacja życia. Może być osobiste lub wirtualne.\n\nNajlepszym sposobem na to, aby nasze dane nie zostały wykorzystane jest minimalizm , czyli pozostawianie po sobie w internecie jak najmniejszej ilości informacji.\n\nSłowniczek\n\ncyfrowy ślad\n\nciasteczka\n\nadres IP\n\nhost", "token_count": 3362}