3

Duri:
Quai es fich interessant. Faivat darcheu üna jada sezzüda da fami-glia? Eu sa,
cha vo am laivat avair davent. Scha vossa mamma dudiss quai, schi as
stordschess’la trais fin quatter jadas aint illa fossa. (fa giò las larmas)

Peder:
Cun tai nu füss’la eir na cuntainta. Sch’ella savess che cheu gross cha tü est ed
aint in che merda cha tü vivast, schi stess’la cridar. (plü quiet) Guarda bap, no
maniain be bain cun tai. Il meglder füssa scha tü gessast aint in ün asil da
vegls. Là vessast chod e net e dafatta teis pos. Meglder nu pudessast avair.

Duri:
(squassa be il cheu) Scha vo maniaivat tuots uschè bain cun mai, schi perche
nu possa star pro ün da vo, ha?

Peder:
Perquai cha NO nu vain nö temp e nö lö per tai, quai sast bain. Quai provaina
da declerar a tai daspö 5 ons.

Duri:
Ed eu nu lasch gnir ingüna femna estra aint in mia chasa, ingio cha vossa
mamma ha be lavurà e schaschinà. (energic) Ed aint in ün asil da vegls nu
vegna pür dret nöa, fini …… basta …… amen!

2. scena

Peder, Duri, Men, Lidia

(i suna)

Peder:
Aha, quai saran Lidia e Men.

Lidia:
(cuorra aint, savura intuorn) Per l’amur da Dieu, che spüzza esa aint a qua!
Drivi tantüna la fanestra. (va vi pro la fanestra, Men vain aint)

Duri:
(nar)  Quella fanestra resta serrada!!! E salüdar nu füss eir ingün luxus!!

Men:
Chau bap, co vaja?

Duri:
Chau figl.

Lidia:
(cuort) Hai, hai, chau bap. (as metta in posa) Uossa schi quinta, che hast
darcheu prestà?

Duri:
(sta sü grit) Uossa am basta. Am laschai tantüna üna jada in pos. Adüna haja
nom „che hast darcheu praista?“, sco sch’eu füss ün idiot. Ed uossa fetscha
meis sön da mezdi. Fat che cha vo laivat. (a Lidia) E la fanestra resta serrada,
inclet! (va pro’l canapè, as metta per lung e muossa a tuots il chül)

Lidia:
(cun sdegn) Bap!!!

Peder:
(sta sü riond) Eu vegn per üna biera, nun Men (oura a schnestra)

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


4
Men:
Bap, nun as far uschè greiv. No stain far giò quai amo hoz, eu n’ha aposta tut
liber.

Duri:
Svess la cuolpa!

Lidia:
Insomma, uschè nu po quai plü ir inavant. No nu fain nö oter sco pissers per
tai. Ed a tai es quai tuot listess.

Duri:
(cun tössi) Tantüna hast üna jada radschun!

Peder:
(vain aint culla biera e duos magöls)

Lidia:
Hast uossa vis Men, eu at n’ha dit: cun teis bap nu’s poja discuorrer. Chastör
sco adüna. (disch cun Duri) Ün vegl testard est, per dir inandret.

Men:
Uossa nö s’agitar eir TÜ amo. Eir eu douvr amo mia nerva. (cun Peder chi
metta sü biera) Vegn eir Corina? I füss bun scha no füssan üna jada tuots
insembel.

Peder:
Ella stess rivar mincha mumaint!

Lidia:
(Piglia tests e roba davent da maisa) In quel cas vegn eu ün pa our’in chadafö a
far uorden. (dà ün sguard aint in chadafö) Oura quia guarda oura sco aint in
üna stalla da bescha. (cun Duri) Tü at stendschaintast amo ün di aint in tia
merda. (passa our’in chadafö, l’üsch d’immez es avert)

Duri:
(dad ot) I nu’s sto crajer tuot quai chi’s vezza!!!

(ils frars as sezzan, discuorran be da bas e büttan adüna darcheu l’ögliada sün
Duri)

Peder:
Tü Men, nu pudaivat propcha na tour a bap? Cun vossa chasuna?

Men:
Est nar? Stübgia üna jada. Ils uffants han minchün lur chombra, quai es hozindi
uschè. Eu n’ha meis büro, Lidia douvra ün local per cusir e far oura cul fier, etc.
…… ed a la fin douvra minchün amo ün pa libertà. No ans stain fingià uossa ün
a tschel sül peis. Quai nu va! Aint in quista chasina.

Peder:
(ria) Chasina es dit bain … cun üna surfatscha da 200 m2.

Lidia:
(vain aint sco üna furia) Insomma, quai at possa dir be direct, quel tema es per
no serrà giò. Quai nu vegn gnanca in dumonda cha no pigliain il vegl. Eu n’ha
da far avuonda cull’educaziun da noss uffants. E per dir be gualiv oura, eu sun
be la brüt. Dess Corina til tour!

Men:
Schmetta da sbragir! L’es güsta indurmanzà.

Lidia:
(plü dascus) Eu as laiva be dir amo üna jada, pro NO nu vaja in mincha cas
nöa. (svanischa)

Men:
E che esa cun tai, Peder? Eu manai …… tü est sulet.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


5
Peder:
In mia abitaziun sociala da 2 stanzas? Nö far rier als chavals. E lura füssa’l eir
tuotta di sulet. Chi sa lura, sch’el nun ardess giò ün bel di tuot il bloc?

Men:
In quel cas ha da gnir nan üna chasarina! Schi til combla o nöa. (da bas) Eu
n’ha fingià dat sü ün inserat.

Lidia:
(cuorra darcheu aint da chadafö, struschond ün test) Quai pudaivat invlidar. No
vain provà cun tuot. Da quel tschüffan tuottas la sgrischur e mütschan.

Men:
(nervus) Lascha tantüna üna jada teis gruogn our’in chadafö!!!

Lidia:
(da tössi) Perche suna vairamaing gnüda, sch’eu gnanca nu pos dir meis
maniamaint.

Men:
Ma nö in quel tun.

Lidia:
Phh!!! (va darcheu)

(i suna)

Peder:
Quai sarà Corina. (passa oura)

3. scena

Peder, Duri, Men, Lidia e Corina

Peder:
(davo las culissas) Chau Corina, vè aint. Ah, hast tut cun tai eir a Seraina.

Corina:
Vè Seraina, vè aint. (l’üsch as riva, Peder vain aint. Corina resta sün üsch) Nu
voust gnir aint, Seraina? (a Peder) Ella va plü jent vi’n stanza a giovar culs
Legos. Spetta ün mumaint, eu vegn subit.

Peder:
(as sezza darcheu) Uschè üna brava matta, quista Seraina, ma uschè tmücha.

Men:
Hai, quai es propcha puchà cha la lai da Corina ha stuvü ir in malura.

Corina:
(vain aint)  Chau insembel. S-chüsai chi’d es i uschè lönch, ma eu sun ida amo
vi’n scoulina per Seraina. (guarda sün Duri) E lura … eschat fingià gnüts
daperüna? (as sezza giò vi da la maisa)

Men:
Tü est buna, no eschan eir güsta be gnüts.

Peder:
Cun quel nu’s poja discuorrer, el ans muossa darcheu be seis ch…, quai voul
dir, seis il plü prezius. In mincha cas haja da capitar alch, e quai plü svelt
pussibel.

Lidia:
(Darcheu aint da chadafö sco üna furia cun ün test da painch in man)
Insomma, alch at dia be direct, no nu vain lö pel vegl. Eu n’ha da far avuonda
culs uffants, ün terz am mankess güsta amo… (tuot sainza trar il flà, eir il salüd

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


6
a Corina) Chau! … Oramai cha no discurrin dal lö… Tüüüü vessast lö avuonda,
uossa cha Gisep es i!

Corina:
(agressiva) Quai es bain cler! Sün uschè ün’idea poust eir gnir be tü. Sco sch’eu
nu vess pel mumaint problems e pissers avuonda cun meis divorzi e meis
uffant. Eu n’ha da far avuonda eir sainza bap, e lapro füssa’l tuotta di sulet ……

Peder:
Tü hast radschun Corina. Quai es il punct culminant. No nu til pudain
simplamaing na plü laschar sulet.

Lidia:
Quai prouv’eu fingià tuotta pezza da’s far cler. Mo NO stessan ……

Men:
(interrumpa nar) Hai, uossa savaina! Serra tantüna üna jada giò teis radio, ma
avant ch’inchün at louva via amo teis rinforzaders.

Lidia:
I’s pudarà bain amo dir alch. (passa oura)

Men:
Il meglder füss amo adüna, sch’el gess aint l’asil da vegls. I’s sto lura be amo
far giò chi chi til va cura a far la visita. In mincha cas füssa’l tanter glieud cul
listess pensar, pudess sezzer giò tuotta di sün bancporta a sulai e fümar sia
püpa, pudess far il jass …… ed imbruogliar sco ch’el ha adüna fat cun no!

Peder:
E co til voust far plausibel quist’istorgia? E lura stoust savair amo alch … ün asil
da vegls cuosta sgrischaivel. Qua nu tendscha sia renta plü inglur. No eschan
lura sforzats da’s partecipar vi dals cuosts.

Corina:
Per l’amur da Dieu! - I’m displascha, ma vi da quella contribuziun nu possa
pajar gnanca rap. Pel mumaint n’haja da far avuonda da gnir oura per mia
Seraina e per mai. Vo savaivat bain, cha Gisep nu paja bod ingüns alimaints.

Lidia:
(darcheu aint da chadafö) Mumaint, mumaint, nun! Pro no paja minchün il
listess import, sainza excepziuns, es quai cler?

Duri:
(as volva e sta sü be a mezzas) Vo pudaivat pachific rafüdar da far dispitta. Chi
e che …. e quant chi’d es da pajar. Eu nu vegn aint in ün asil per vegls e
basta!!!!!!

Corina:
(amiaivla) Chau bap. At vaina sdruaglià?

Duri:
Chau Corina. – Eu gnanca nu n’ha pudü m’ indurmanzar cun quista canera!

Peder:
Bap, no vain uossa finalmaing da decider che chi capita cun tai.

Lidia:
Hai, precis! (cun Duri) A tai as stoja sforzar a tia furtüna.

Duri:
(dad ot) Furtüna, disch?!!!! Furtüna füss stat, sch’eu vess pudü murir insembel
cun vossa mamma.

Men:
Rafüda da discuorrer da quist chaschöl. No lain be il meglder per tai.

Lidia:
(dutschina) Mo schi, no lain be cha tü sajast furtünà.

Duri:
(cun spredsch) E quai disch güsta tü!!

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


7
Lidia:
Rafüda da discuorrer uschè trid cun mai. Uschè üna brüt sco ch’eu sun, poust ir
lönch a tscherchar …… (vers il public) …… vegl nar!

Duri:
Gnanc’aint il sömmi nu’m gnissa adimmaint dad ir a tscherchar a tai.

Peder:
Taidla bap, tü sast precis cha tü est gnü invliduoss. No at lain be güdar.

Duri:
Aha, güdar as disch quai, schi’s voul stumplar ad ün pover vegliet aint in ün asil
da vegls, o til dafatta declerar per disturbà, ha?

Corina:
Che quintast qua?

Duri:
Rafüdai da quintar sü ballas. Cun meis vaschin Steivan esa i precis uschea. Ma
cun mai nu lascha far da quai.

Peder:
(til quieta) Cunter tia vöglia nun hast dad ir aint in ün asil da vegls, bap. Mo
üna chasarina sto gnir nan. Sur da quai nu daja plü nöa da discuter! Quai es
decis.

Corina:
(da charina) Taidla bap, no at tscherchain ün flotta duonna in tia età chi’d es
buna da ……

Duri:
(interrumpa, cun imbüttamaints) In mia età ???!!! (energic) Crajast propcha
ch’eu am cuntaint cun üna scua veglia??? Eu vögl üna giuvnina!!!

Peder:
(fond skerzs) Bap, tü nu varast noschs impissamaints?

Duri:
(amiaivel) Perche nöa … eu am chat amo fit!

Corina:
(cun imbüttamaints) Mo bap!! --- (sta sü) Eu vegn a verer da mia pitschna.

Duri:
Che pitschna?

Corina:
Da Seraina. Ella es eir quia. Ella nun ha vuglü gnir aint. Tü sast bain che
tmücha ch’ella es.

Duri:
(vain viv) Cheeee, mia abiadia es quia e tü nu dist nöa. (sta sü e va vers l’üsch)

Corina:
Bap, nö far totlarias ……

Duri:
Che per totlarias? Am laschai tantüna cun pos. Eu vegn uossa a salüdar a mia
pitschna e quai sainza lair gnir disturbà. (passa oura a schnestra. I’s doda co
ch’el discuorra cun Seraina tuot agità)

Corina:
(squassa riond il cheu) Eu craj ch’eu vegn our’in chadafö a güdar a Lidia. (oura)

Men:
(sta sü, va pro l’üsch, til lascha avert üna sfessa e güzza las uraglias)

Peder:
(riond) Sast Men, eu n’ha listess ün pa cumpaschiun cun bap. Guarda be che
plaschair ch’el ha da Seraina. Corina pudess pachific gnir ün pa plü suvent a til
far la visita.

Men:
(squassa il cheu) Taidla be che chaschöl ch’el quinta sü a Seraina. Quai nun es
da crajer. Vè nan e taidla eir tü.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


8

Peder:
(sta sü e va vers l’üsch avert e taidla)

Duri:
(davovart) Sast Seraina, quista cliantella aint a qua am fa amo gnir
oura cun ün pè.

Men:
Dodast?

Duri:
Aint in ün asil da vegls voulan els metter a teis bazegner. Quels sun tuots
insembel coga per luoder. ---- Na, na, Seraina, quel purtret nu poust far ir.
Guarda qua, sün quista paraid poust disegnar. (Peder e Men squassan il cheu)
Mo natüralmaing, meis gnoc …… be ün mumaint. (cuorra aint in stüva, a Peder
e Men) It davent …… Eu stoss passar. (va pro la s-chaffa, piglia oura üna trocla
da grassins e passa oura). Quia sun ils grassins.

(Peder e Men as sezzan darcheu)

Men:
Mo bap, che prescha hast?

Duri:
(davovart) Buns grassins, nun mia charina.

Lidia:
(da dretta) Bap!!!

Men:
(nervus) Til lascha tantüna üna jada cun pos. El es vi pro Seraina.

Lidia:
Eu til pudarà bain amo dumandar alch, oh? (discuorra our dad üsch) Bap, ingio
hast tia roba malnetta? Eu tilla pigl güsta cun mai.

Duri:
(vain aint) Che per roba malnetta?

Lidia:
(imitescha) Che per roba malnetta? Tü müdarast bain üna jada l’eivna tia
büschmainta. Ingio è’la?

Duri:
Stossa quai?

Lidia:
(as posta davant el) Bap!!! Nö far l’asen! Ingio è’la?

Duri:
Eu nu sa!

Lidia:
Bap!!! Tü nu larast dir, cha tü girast tuott’eivna culla listessa roba? Tü at
müdarast bain üna jada l’eivna!

Duri:
Uschè bleras jadas?

Lidia:
(schmorta) Cheeee??!!

Duri:
Perche?

Lidia:
(stutta) Insomma …… eu nu sa plü che dir.

Duri:
(süt) Quai füss eir la prüma jada.

Lidia:
Uossa am va sü üna glüm. PERQUAI spüzza talmaing aint a qua. – Men, di
tantüna eir tü alch!

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


9

Men:
(quiet, as ha diverti tuotta pezza cun Peder) Hai, hai. Nos bap adüna fingià gnü
ün pa tema da l’aua.

Duri:
Logic, meis figl sa ch’eu nu sun ingün ruos-ch.

Lidia:
Tgnai be insembel. (cun Men) TÜ nun est meglder. Sch’eu nu guardess, schi
spüzzissa pro no a chasa precis sco qua. (da suringiò cun Duri)  Bap, uossa üna
dumonda! Cura at hast vairamaing lavà l’ultima jada il speis?

Duri:
(giova oura la scena in möd dalettaivel. Eir Peder e Men giodan la situaziun) Tü
manajast l’ultima jada …… mo spetta be …… ahh …… cura d’eira quai? …… che
per di esa hoz?

Lidia:
(nervusa) Marcurdi!!

Duri:
(cun giodimaint) Na, na. Eu nu manai il di …… eu manai l’on.

(Men e Peder nu sun bod na plü buns da’s retgnair dal rier, quai cha Lidia nu
bada aint in sia rabgia)

Lidia:
Bap!!! Voul quai dir, cha tü nun hast fingià ons nö plü lavà ils peis?

Duri:
Spetta …… spetta ün pa …… eu n’ha güsta. Ahh …… cur cha’l mat da Men es
gnü confirmà, am ha mamma cumprà ün büschmaint, chatschölas e s-charpas
nairas.

Lidia:
Mamma?

Duri:
Las s-charpas am d’eiran il prüm ün pa strettas … hai precis …… e là am n’haja
lavà il speis. Daspö là am vana sco fattas sün masüra.

Lidia:
Bap!!! Uossa es lura plain il möz. Eu sun consternada (cloma our in chadafö)
Corina!!! Va giò’n chadafö da lavar pel cübel per cha bap possa far ün bogn da
peis. L’ultim ha’l fat avant trais ons.

Corina:
(vain aint) Mo bap, quai es per sbragir!

Duri:
Schi sbraja! (Corina passa oura)

Lidia:
Eu pisser intant cha l’aua buoglia! (va our’in chadafö)

Duri:
(ria) Quellas am vegnan amo a cugnuoscher.

Peder:
Quist t’es darcheu üna jada gratià stupend, bap!

Men:
Tü hast eir amo plaschair da far gnir rabiata a Lidia, ha?

Duri:
Quai es bain flot, schi’s ha minchatant plaschairins. Ouu… eu stoss ir pro
Seraina, avant ch’ella mangia sü tuot la trocla grassins. (passa oura svelta,
tuorna davo pac mumaint culla trocla in man. Davo el vain Corina)

Corina:
Bap spetta, che hast darcheu dat a Seraina?

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


10
Duri:
Be ün pêr grassins.

Corina:
Bap, eu at n’ha fingià dit tschient jadas cha tü nu lessast dar dutsch-arias a
Seraina.

Duri:
Ööö ……, pervi d’ün pêr grassins!

Corina:
(Guarda aint la trocla) Char Segner! Quant vegls sun quists?

Duri:
Eu nu sa precis. Eu sa be amo cha mamma tils ha fat.

Corina:
(stutta) Mo bap, quai sun ons!?

Duri:
Ed amo adüna dürs sco la crappa.

Corina:
Che sun quai per granins nairs sül fuond?

Duri:
Muossa. Aha, forsa chaïnas da mürs. Mo quai nun es uschè mal.

Corina:
(disperada) Per l’amur da Dieu. Quella matta ha dad ir subit pro’l meidi a
pumpar oura il stomi, e quai avant chi dà amo ün’infecziun aint illa böglia.
(passa oura culla trocla in man)

Duri:
(squassa il cheu) Pumpar oura il stomi!

Men:
Bap, bap, bap!!!!!!!

Duri:
Che voul quai dir bap, bap, bap?. Eu nu m’imposs sch’ella es uschè plufra e
craja tuot. Quels grassins n’haja cumprà be her. E sch’ella vess vardà inandret
aint illa trocla, schi vess’la vis cha quai nu sun chaïnas da mürs, dimpersè
miclas da tschiculatta. (nar) Eu nu tös-chaint tantüna nö a mia aigna abiadia!!!!

Men:
Tü ans fast amo gnir oura cun ün pè cun teis secköz. Nu vezzast cha las femnas
s’agitan a mort. No vain pel mumaint garanti oters pissers.

Duri:
(muossa da taschair) Che laivat vo fingià savair! Vo crajaivat ch’eu sun
plemplem! (squassa il cheu) Intant nu badaivat gnanca che ridicul cha vo as
faivat cun vos deportamaint curius!

Lidia:
(vain aint cun vaschella e metta aint in s-chaffa) A tai nun esa plü da güdar. (da
sonchina) Uossa am vegn güsta amo adimmaint alch, hast vairamaing chattà
teis raps, bap?

Duri:
Na, ma quai m’es eir listess. Eu nu douvr ingüns. E sch’eu nu sun plü quia ün
di, lura gnarana bain oura da qualche varts.

Lidia:
I nu’s tegna raps in chasa, bap.

Duri:
Chi disch quai? (chargia la püpa)

Lidia:
(cloma our dad üsch) Corina, vè aint, svelta. (Corina vain aint) Tü sco figlia
prediletta poust bain declerar a teis bap cha raps toccan sün banca e nö
zoppats aint in üna stalla da purschlins.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


11
Duri:
Quels nu sun zoppats. Quels sun liats in bels faschins e sun ingio chi toccan ……
(as sgratta il cheu) be ch’eu n’ha invlidà ingio.

Men:
Bap, eu vegn ün di sulet speravia, e lura tscherchaina insembel teis raps. E quai
in tuotta quietezza e tils mettain lura sün banca.

Duri:
Quai nu fa dabsögn.

Men:
Bap! Mo nu’s poja plü discuorrer normal cun tai. Ils raps toccan in mincha cas
sün banca. Quels at portan eir amo fits. Vè, nö far il sabi.

Duri:
(stà sü planet) Uossa am basta lura. Planet am rablaivat süllas palmas. Uossa
am saglia lura tuot la s-chaffa da sgüranzas!!! (vain adüna plü dad ot) Eu dod
adüna be „nö far il sabi“!!! Sacramust ed amo ün pa. Sco sch’eu füss amo ün
chajinchotscha. Hai, chi sun eu vairamaing, ha? Sun eu ün sabi pervi ch’eu n’ha
trat sü trais uffants? Suna ün sabi perquai ch’eu n’ha spargnà tuot mia vita o
ch’eu n’ha gnü ün bun nas per cumprar quista chasina? O suna ün sabi perquai
ch’eu n’ha adüna tgnü cun vossa mamma in bels e trids dis, e ch’eu nu m’ha
sfat oura pro la prüma dispitta, sco chi’d es hozindi normal, ha? (tuots tiran aint
ils cheus, Duri vain adüna plü dad ot) O suna forsa ün sabi perquai ch’eu sun
vegl?!! (as lascha crodar aint in üna pultruna, es tuot consternà) Uossa bain
…… uossa tschüffaraja eir amo ün cuolp da cour perquai ch’eu n’ha m’agità in
talas manieras…

(las duos duonnas cuorran vers el. Corina piglia subit ils guots da la cumoda e
metta ün pêr guottins sün ün sdun)

Lidia:
Per l’amur! Bap, nö t’agitar …… nö far uschè da …… (as tegna la bocca)

Peder:
Bap, quai nu d’eira manià uschè. No savain bain che cha tü hast tuot prestà in
tia vita.

Men:
Mo schi, minchatant as discha pleds chi han pac segn.

Duri:
Ma güsta quels pleds am fan gnir ferozzi.

Corina:
Vè bap, piglia teis guots pel cour!

Duri:
(nar) Naaa, da quels tschüffa mal il cour. Eu vögl uossa ün cognac, e quai ün
dubel.

Lidia:
(piglia il vinars da la cumoda e metta sü) Qua bap!

Duri:
(piglia il magöl e til tegna per ajer) Tantüna alch chi’m metta darcheu in pè.
(dad ot) T’allegra mia gulina, i vain ün temporal! (svöda il magöl in üna jada)
Aaaaaa ……

Corina:
(glischa la massella da Duri) Guarda bap, tü stoust eir pensar ün pa a no. Eu,
per exaimpel, pudess dovrar fich bain ün stumpalin finanzial.

Duri:
Tü douvrast sco prüm ögliers, scha tü nun est buna da disferenziar chaïnas da
mürs cun miclas da tschiculatta.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


12
Corina:
(da charina) Hai, bap …… eu n’ha bain inaccorta cha quels grassins sun frais-
chs.

Duri:
Lura esa bun.

Corina:
Mo sast, uossa ch’eu sun suletta cun Seraina e stoss pisserar per tuot ……

Lidia:
(contaimpla a Corina be tössi)

Corina:
…… e pro tai vegnan ils raps müfs aint in ün chantun.

Duri:
(energic) Mia chasa es sütta. Aint a quia nu vain nöa müf.

Corina:
(guarda aint per Lidia e tira aint demonstrativ il flà) Tü nun hast da dir nöa.

Lidia:
(consternada) N’haja dit alch?

Corina:
Eir scha tü nu disch nöa, ti’ögliada coppa elefants.

Lidia:
Insomma …… insomma quist es ün’impertinentezza. Men, quai nu n’haja da’m
laschar plaschair. Adüna ha’la da spermalar a mai. Di tantüna eir tü alch!

Men:
Eu nu sun nimia stuf da viver. E perquai nu’m maisda eir nö aint in voss affars.

Lidia:
(cun Corina) No nu s’impudain scha teis dings pums ha taglià la corda.

Corina:
(plain tössi) Tü tascha be giò! Sch’eu vez sco cha tü vast intuorn cun pover
Men, schi nu’m dessa da buonder schi capitess ün di eir a tai il listess.

Duri:
(sta sü, va vers la cumoda) It davent. Eu n’ha da tour oura tabac per mia püpa.

Lidia:
(narra) Nö at far pissers per mia lai. Quella es intacta e furtünada, (cun Men) di
quai a Corina! (til contaimpla davo aint culla bratscha cruschada, es agressiva.
Men fissa aint in ün chantun. Cun Corina) Dad üna lai sco nossa poust tü be
t’insömgiar …… (guarda darcheu sün Men) …… Men!!! Di subit cha tü est
furtünà cun mai!

Men:
(suspüra) Hai, hai, tü est furtünada …… ed eu sun maridà.

Lidia:
Na, nö uschè. Men uossa disch subit cha tü est furtünà!

Men:
(lungurus) Hai, hai …… tant’inavant ……

Lidia:
Che voul quai dir tant’inavant……? Tü est furtünà e’t chattast bain pro mai ……
uschè as disch quai!

Men:
(suspüra) Schi, schi …… eu sun furtünà e’m chat bain pro tai.

(tschels sgrignan davovart)

Lidia:
Cun mai, cun mai …… e be cun mai!

Men:
Cun mai e be cun mai!

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


13

(tuots rian)

Lidia:
(be tössi cun Corina) Haa, hast uossa dudi? Uossa poust schmetter cun tias
remarchas plufras. Pro no funcziuna tuot maximal. Eir in affars finanzials. ----
Apropos affars finanzials: dals raps da bap vaina lura eir no dabun alch.

Duri:
(svutra amo adüna intuorn) Hai …… però eir Peder.

Peder:
Bap, invlida quai. Tü sast cha quai es a mai uschè lung sco larg.

Duri:
(cun gust) Uossa n’haja!!!

Lidia:
(be buonder) Ils raps?

Duri:
Na, meis tabac! Totla! Minchün survain sia part.

Lidia:
(svelta) In quel cas sast ingio cha’ls raps sun?

Duri:
Apunta nöa.

Lidia:
Lura at güdaina a tscherchar. Eu sun sgüra ch’eu tils chat.

Duri:
(tilla contaimpla) Quai craja be subit! Uschè sco cha tü guardast oura.

Lidia:
(our’d clocca) Men, no giain immediatamaing. Eu nu’m lasch plü spermalar da
teis bap! Quai es il grà per tuot quai ch’eu fetsch per el.

Duri:
(as sezza, stoppa il tabac aint la püpa) I vain adüna plü interessant. Schi’m
quinta üna jada che cha tü fast tuot per mai…… plü probabel sun eu uschè
tottel, ch’eu invlid quai adüna darcheu.

Lidia:
(piglia sia tas-cha) Men, eu spet coura sün tai! (va vers l’üsch, as volva amo
üna jada) Be cha tü sast, no nu dovrain gnanca teis raps, a mai vaja be per la
güstia. (oura)

Men:
(trist) Bap …… i’m displascha.

Duri:
Id es bun, meis figl.

Men:
(nar) Cha quistas femnas han adüna da spüdar ün tal tössi. (cun Corina) Tü
nun est gnanca zich megldra. Tegna eir tü üna jada teis pical.

Corina:
Di quai a tia duonna!

Peder:
Uossa rafüdai, vo duos.

Lidia:
(vain aint, energica) Meeeen, eu spet!!!

Duri:
Và Men, uschigliö at mütsch’la amo, e quai füss (ironic) sgriiiiischai-vel! E
guarda ün pa per tai, nun! Nö cha tü est ün di amo schmoltà sü suot sias
pantoflas.

Men:
Hai, hai bap, eu sun schon bun da verer per mai. ---- E cur cha tuot quellas
duonnas vegnan as metter avant ……

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


14

Duri:
Che duonnas?

Men:
Sün quel inserat! Fa il bain e tillas contaimpla in tuotta quietezza, impromiss?

Duri:
(süt) In mi’età nus faja plü ingünas impromischiuns. Sta cul Segner, Men.

Men:
(va vers l’üsch)

Duri:
E Men, quai ch’eu at less amo dir: tuna tantüna üna jada sün maisa e fa
stremblir las paraids, e nö esser uschè ün temmioc!!!!!

(intant cha Men passa oura squassond il cheu, sgrigna Duri be da per sai)

5. scena

Duri, Corina e Peder

Corina:
So, eu vegn uossa per l’aua per far ün bogn da peis. (passa oura cun prescha)

Duri:
Tü nun hast da far üna tala prescha.

Peder:
(as sezza giò sül canapè dasper Duri) At vaja darcheu ün pa plü bain, bap?

Duri:
Be ingüna panica…… eu sarà ün pover vegliet, mo per la paja tant plü düritsch.

Peder:
(suspüra) Bap, bap …… che daraja amo oura da tai?

Duri:
Nöa. (tira vi da sia püpa) I resta tuot precis sco chi’d es.

Peder:
Mo quellas chasarinas examineschast, m’impromettast quai?

Duri:
Pervi da mai, mo be per quai cha tü est. Tü m’est fingià adüna stat il plü char.
Tü hast iertà il caracter da tia povra mamma. --- Eu tillas examinesch. Quai nu
voul però dir ch’eu tegn üna, capito?

Peder:
Quai es bun, bap.

Duri:
Cura vegnan quists models as metter avant?

Peder:
Forsa fingià daman. L’inserat es cumparü hoz aint la gazetta.

Duri:
Scha tü nu füssast fingià ün hom creschü, schi at stessa trar per las uraglias.
Far star mal talmaing a teis bap.

Peder:
(sta sü) Uossa nö cumanzar darcheu. O est propcha uschè ün sabi cha tü
invlidast dafatta da’t lavar?

Duri:
Mhhh, quai es uossa propcha alch chi nu fa dabsögn.

Corina:
(vain aint cull’aua) So, bap! Uossa vegna fat ün bogn da peis.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


15

Duri:
Sto quai propcha esser uossa?

Corina:
(vain plü daspera cull’aua) Hai, savura üna jada (el fa quai) Nun chi savura
bain. Eu n’ha miss aint ün pa parfüm.

Duri:
Parfüm?! Mo sbattast! Eu lav be meis peis e nö mias parts intimas.

Peder:
Uossa schi vè bap, tira oura las chatschölas.

Duri:
Mo nö davant vo. Per am svarguognar?

Corina:
(til voul trar oura las putschas, el stenda las chommas per ajer) Bap, nö far
uschè da tmüch, i sun be il speis.

Duri:
Am laschai cun pos. Ingün nu’m tocca aint, es quai cler? Gnanca davant vossa
mamma nu n’haja lavà ils peis …… minch’uman ha il dret sün sia sfera privata.

Peder:
(ria dad ot) Uossa fa ün punct. E quai chi reguarda teis svarguognöz, m’ha
mamma quintà otras istorgias. So, ed uossa oura cullas chatschölas, uschigliö
vegn EU nar!

Duri:
(metta ün daint aint l’aua) Aua, quist’es massa choda, am laivat couscher forsa?

Peder:
Na, be lavar teis peis. Ed uossa oura cullas putschas. (Duri as dosta, Peder ha
ün cumbat cun el e til tira las putschas davent dals peis) Soo, alch vessna.
Uossa vegnan amo las chatschölas landervia. (els cumbattan) Sacramustino, as
stoja cumbatter per mincha mical cun tai?! In ti’età! - Quia n’haja üna
chatschöla. (til tegna davant il nas e stordscha ils ögls) Ouuu, quist es ferm
tabac. Cun quist svödast in pac mumaint ün stadion da ballapè. (tegna la
chatschöla davent dad el e tilla dà a Corina) Qua til tschüffa, l’es tantüna eir
teis bap. (tira oura la seguond chatschöla, tgnond inavo il cheu e til bütta via
pro Corina) Quia vegn la seguonda chargia „parfüm de fromage exzeptionell“.

Corina:
Bäää …… quists nu lava plü, quists bütta be direct davent.

Duri:
Cheee? Nun hast tü amo mai dudi alch dal insuos-chamaint da l’ambiaint?
(tuots duos uffants as guardan squassond il cheu e rian) Quists vegnan lavats.
(metta ils peis aint l’aua) Ooooo ……… aaaaa ……… co cha quist fa bain …… ai,
ai, ai, es quist bel …… eu nu pos chapir cha vo nun eschat stat fingià avant ons
uschè buntadaivels !!! (intant ch’els duos as guardan stuts, crouda planet la
tenda)

T E N D A

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


16

2. act

1. scena

Duri, Lilo, Peder

Duri:
(sezza aint sia pultruna, davant l’üsch a schnestra ha’l posta üna sopcha in möd
chi nu va plü a drivir l’üsch)

So, da mai oura pona gnir quistas pigliattas. Quella chi riva amo aint a qua,
lessa verer. (piglia ün’arma chi sta sper la pultruna e mêra cun quella sün
l’üsch)  Quist es per quellas chi voulan per mort e fin star quia. (squassa il
cheu) 40 ons n’haja vivü insembel cun la listessa duonna, ed uossa tuot in
d’üna jada am stessa m’adüsar vi dad üna ch’eu gnanca nu cugnuosch. Chi sa
be mâ che per tagnins cha QUELLA am farà far …… sco ch’eu nu vess barba
plaina cun mias duos! – Na, na, quist gö nu giova Duri. (sta sü e metta l’arma vi
pro la cumoda) Ed uossa vöglia ün pa musica. (metta aint il radio, musica da
marcha) Ramtata-ramtata-ramtata – quist am plascha. (balla intuorn stüva in
tact da la musica, i suna, serra giò la musica) Aha, i ha sunà …… quai sarà
fingià la prüma. (ria) Quella farà ögls. (i suna darcheu, el cloma oura) I nun es
ingün a chasa! (va vi pro la fanestra) Buonder n’haja listess da savair che per
scua chi’d es oura qua. ---- Sacra, quai es eir amo üna giuvna, üna bella
giuvnina be per morder laint. (uossa va quai tuot svelt) Eu vegn …… eu vegn!
(metta davent la sopcha, riva l’üsch e cuorra oura) (davovart) Vè be aint, per
plaschair!

Lilo:
(matta giuvna, vestida moderna, in lila, vain aint cun üna enorma sgürezza in
sai svess, aint in bocca ün chic) Hoi, bazegner! Soo, ün pa dür d’uraglia, ha?!

Duri:
(guarda davo sai) Discuorrast cun mai, giunfrina?

Lilo:
Naa, cun teis apparat da dudir.

Duri:
Eu nu n’ha ingün ün aparat.

Lilo:
Lura esa ura e temp cha tü cumprast ün, cler!

Duri:
So, so. – Allegra as discha cur chi’s vain aint. (dapersai) Che bomba! (tilla ria
per la fatsch’aint)

Lilo:
Id es bun. Be nö at crajer da massa. – Meis nom es Lilo ed eu sun interessada
vi da quist job. (as sezza sün üna sopcha)

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


17

Duri:
Quai es grondius. Nu voust tour plazza ……

Lilo:
Quantas uras al di n’haja da lavurar? Eu nu n’ha nempe bler temp.

Duri:
(tilla contaimpla) Aha, soso…… maaa, quai dependa be da tai. Tü est Lila o
Lolo, o co cha tü hast nom!

Lilo:
Lilo, per plaschair! (guarda intuorn) Hai hai, eu vez chi manca bler qua.

Duri:
(dutsch)  Apunta, apunta, eir a mai manca alch.

Lilo:
Quant pajast l’ura?

Duri:
Co manajast quai? – Per quist …… o per tschai ……

Lilo:
Per QUIST. Tschai poust güsta invlidar. Vi dad alch uschè nu’s das-cha gnanca
plü pensar in ti’età.

Duri:
Tü m’hast ün’idea! – Insomma, eu nu pai nöa.

Lilo:
(cun schnöss) Cheeee? Quist es uossa il maximum. Crajast propcha ch’eu lavur
gratuit per tai o forsa our da spüra umanità? Suot 20 francs l’ura nu daja nöa.
„Sainza munaida, ingüna quaida“, es quai cler bazegner?

Duri:
Duri Brunias es meis nom, sch’eu nu’m sbagl. E quai chi’s tratta da pajamaints,
quels surpiglian meis trais uffants.

Lilo:
Aha, uschè, in quel cas as poja amo discuorrer sur da quai. - Bäää, che spüzza
chi’d es aint a qua, sco aint in ün mausoleum. (fa üna boldscha cul chic infin
ch’ella schloppa e tacha vi da la fatscha)

Duri:
Lila, tü est üna persuna impertinenta, sast tü quai. Ed üna boldscha at crescha
eir fingià our da bocca! (as sgoba vers ella) Ma quai chi’s tratta da la figüra
(muossa la figüra) …… quai am plascha. Eu tschüffess quasi tschertas ……
cuaidas.

Lilo:
Laschain quai. Uossa discuorrina sur da las finanzas: 20 francs l’ura, ma nö plü
lönch co 3 uras al di. Els raps, cash, sün man, minchadi, es quai cler?

Duri:
Clerischem!

Lilo:
Hast üna maschina da lavar?

Duri:
Maschina da lavar? Na!

Lilo:
In quel cas stuvaina manar tia roba aint illa lavandaria per lavar. Hast üna chi
pulischa?

Duri:
Naaa……

Lilo:
Lura stuvaina metter plü svelt pussibel ün inserat aint illa gazetta. Hast almain
inchün chi cuschina?

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


18
Duri:
Na eir nöa.

Lilo:
In quel cas giaina mincha di a l’ustaria a mangiar.

Duri:
Aha, hai, hai, va bain. Maa, aah, uossa amo üna dumonda naîva: CHE voust tü
vairamaing amo far qua pro mai?

Lilo:
Bazegner, quai es bain cler. Eu sun tia dama da cumpagnia!

Duri:
Aha, mo bain, hai, hai, tuot cler. – Mo che funcziun ha uschè üna dama da
cumpagnia, eu manai, in che direcziun uschè, …… circa?

Lilo:
Garantie nö quai cha tü at mettast avant, es quai cler?

Duri:
Cler, clerischem!

Lilo:
Ed amo alch. La not saraja d’inrar a chasa. Daja in quist caff vairamaing üna
disco?

Duri:
Tü manajast uschè üna tschuffa s-chüra, ingio chi tuna e dà sajettas tuotta not,
ed ingio cha la glieud fa mots sco schi vessan tschüf tuns da strias? Schi, schi,
alch uschè vaina fingià lönch. Aint in üna stalla fabrichada oura.

Lilo:
Almain ün cuffort aint in quist caff.

Duri:
(cun gust) Pudessa forsa ir üna jada cun tai? Quai am plaschess amo. Che disch
Lilotta … eu vess ün da tschoffen.

Lilo:
Eu craj bod cha tü manajast quai serius.

Peder:
(vain aint) Chau bap. (vezza a Lilo) Aa, tü hast visitas? Eu n’ha tut liber svelt 10
minuts, per gnir a verer scha ……

Duri:
(cun prescha) Peder, quist’es giunfra Lila, ella nu lava, nu pulischa e cuschinar
nu sa’la eir nö, ma perquai am fa’la 3 uras al di cumpagnia, e quai per 20 francs
l’ura. A quella piglia ed ad ingün’otra!!

Lilo:
(marmuogna da per sai, piglia il chic our da bocca, til mas-cha inavant) Hey, eu
sun Lilo. Bazegner ed eu eschan tant inavant dal listess avis, tuot paletti.

Duri:
(as struscha ils mans) Tuot paletti, claro.

Peder:
(tuot disperà, da bas cun Duri) Bap, tilla spedischa subit, quella es bler massa
giuvna per tai e nu lavura nöa.

Duri:
Tü nun hast bler da dir. Quella vöglia, cun quella n’haja buna cumpagnia ed eir
amo alch per verer. (entusiastic) Pür guarda che menascharia cha quella ha e
che construcziun, figl. (cun Lilo) Lilipuz, fa il bain e sta sü, meis figl vess jent
da’t contemplar da davant fin davo.

Lilo:
Cheee? Eschna quia sün üna faira da torins o che?

Duri:
Na, na. La daintadüra nun hast da muossar.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


19
Peder:
(fa ün tschegn) Na, na, stat be pachific, giunfra, meis bap fa jent stincals. Dal
rest nu craj’eu ch’ella es quai cha no tscherchain.

Lilo:
Schi che tscherchaivat vairamaing? Üna sco ch’eu sun nu chattarat mai plü.
Quai as garantischa.

Duri:
(sta dür) Cler! A QUELLA vöglia ed ad ingün’otra, basta!

Peder:
Tadlai, giunfra Lilo, no dovrain per nos bap üna persuna chi pissera per el e
chi’d es buna da tegner uorden dapertuot. No nu pudain ingaschar per mincha
lavurina üna maschnera, quai nu va. I’m displascha ch’ella es gnüda per nöa,
ma ……

Duri:
Quella vöglia ed ad ingün’otra!

Peder:
(intuna guardond sün Duri) A revair, giunfra Lilo!!!

Lilo:
(sta sü) Scha Dieu voul nöa. E che esa cun meis cuosts pel viadi? Eu n’ha
tantüna gnü spaisas.

Peder:
(piglia oura la buorsa, suspüra) Quant?

Lilo:
8 francs n’haja douvrà per l’auto da posta, e lura n’haja stuvü chaminar amo
bod ün’ura fin qua. E lura n’haja üsà giò mias soulas da las s-charpas e per quai
stossa avair almain 10 francs, e lura n’haja amo……

Peder:
(interrumpa) Bastan 20 francs?

Lilo:
(fa quint) Sch’eu tir giò il chic sco rabat, schi basta güsta. (til piglia svelt davent
la bancanota e tilla lascha svanir aint illa blusa) Grazia!

Peder:
Ed uossa oura. (Duri sta sü e va davo Peder)

Lilo:
Ün’impertinenza es quai! Dar sü gronds inserats e far gnir la glieud fin nan a
qua per tils spedir lura da cheu a chül darcheu dad üsch oura! (va vers l’üsch,
as volva amo üna jada) Vo pudaivat discuorrer da furtüna, scha vo chattaivat
uschè üna plufra chi lava il chül a quist cactus spinus.

Duri:
Tschüss, Lolita. Puchà chi nun ha dat nöa our da no duos, no vessan garanti
passantà insembel üna bella prümavaira. (tilla dà svelt ün splat sül chül. Peder
nu vezza quai)

Lilo:
(as volva cun veemenza, e dà a Peder, chi sta davant Duri, ün schleppun e va.
Sto tuot ir svelt)

Peder:
(stut, nun inclegia plü il muond, as tegna la massella. Duri ria suot oura) Che
d’eira uossa quist? Sbatta quella?

Duri:
Üna intuorn las uraglias hast tschüf, e quai cun radschun. Am ruinar mia bella
construcziun in lila! No vessan s’affat uschè bain insembel.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


20
Peder:
(trat sü) Uossa am di üna jada, crajast tü propcha cha no pajain 20 francs l’ura
per üna da quistas scuas superbgias chi nun ha ingüna idea da lavurar? Be per
cha tü poust far bels öglins, ha? Eu craj ch’eu sun gnü al dret mumaint.

Duri:
(energic) Na! Al fos mumaint!! – mo bain, da mai oura! Sch’eu gnanca nu pos
decider svess, schi fat che cha vo laivat! Eu gnanca nu vögl üna!

Peder:
(nar) Bap, uossa nö cumanzar darcheu tuot da prüma. No d’eiran bain
daperüna, o? (darcheu plü quiet) Bun, lura vegn eu darcheu, e per chi saja cler:
tü nu poust tour üna suot TRENTA!!!

Duri:
Francs?

Peder:
Ooonnns!!! (i sclingia) Sta be pachific, eu vegn a drivir!

2. scena

Duri, Peder, Rosa

Peder:
(davovart) Che voul’Ella qua?

Rosa:
(davovart) It da la vart, eu vegn am preschantar per la plazza.

Peder:
Tü char Dieu, na – na, ella nu po be uschè ir aint, quai nu va. (vain aint davo
Rosa)

Rosa:
Quia füssa. (Rosa es vestida cun ün mantel vegl, ün fazöl intuorn culöz,
pullover vegl, stivals, tuot es malnet e mal cultivà. Güsta il viceversa feminin
d’ün clochard)

Duri:
(sta sü tuot stut) Per l’amur da Dieu, che es quist? Eu craj ch’eu am fetsch our
da la puolvra.

Peder:
Nöa, tü stast qua.

Duri:
Na, na, cun quista perla poust tü at dar giò. (dà a Rosa ün splat sül chül e
svanischa)

Rosa:
(consternada) Uossa guarda üna jada a quist vegl cuaidus. Das-cha dar a mai
ün splat sül ……

Peder:
(interrumpa) Hai, hai, eu sa. (as tegna ils mans davant la vista perquai ch’el ha
tema da survgnir amo ün schleppun)

Rosa:
(til dà cul puogn sül pet) Meis nom es Rosa. Eu vegn pervi da quel inserat. Eu
sun la uschè ditta ‚duonna’ chi vain our da la s-chürdüm.

Peder:
Ha? Eu nu chapisch.

Rosa:
Sast, meis hom ed eu durmin separà.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


21

Peder:
Uschè, vo vaivat chombras separadas.

Rosa:
Uschè as poja eir dir. Meis hom dorma suot la punt da l’autostrada ed eu suot
quella da la viafier.

Peder:
(splatta insembel ils mans) Per l’amur da Dieu.

Rosa:
(süt) T’impaissa, hoz a bunura, cur ch’eu sun sdruagliada, m’ha il vent portà
üna gazetta aint in mia chombra da durmir.

Peder:
(süt) Ün service bestial!

Rosa:
E perquai ch’eu sun la bunura normalmaing darcheu jajüna, n’haja tut quista
gazetta e let ils inserats. Teis m’ha direct dat in ögl.

Peder:
(da la vart) I’m füss eir stat listess sch’ella nu vess let nöa.

Rosa:
Ed uossa suna quia.

Peder:
Apunta – displaschaivelmaing. (dad ot cun ella) Uossa schi tadlai mia chara
duonnetta, eu nu craj ch’ella saja la dretta per meis bap. Sa’la, el douvra seis
uorden e sia nettaschia.

Rosa:
Ed uossa ans vaina chattats: nettaschia va per mai sur tuot.

Peder:
(tilla contaimpla da pè a cheu, lura süt) Hai, quai as vezza.

Rosa:
Nun. Insomma taidla, meis Ambrosi, quai es meis hom, el es normalmaing ün
char sochi, ma el nun inclegia displaschaivelmaing ingüns stincals, Rosa ha’l dit,
quai sun eu, eu sun Rosa --- Rosa ha’l dit, scha tü vainst a chasa eir hoz
darcheu sainza lavur, schi at stordscha il culöz…… Vezzast, quia rafüdan eir per
mai ils stincals.

Peder:
(as sgrischa da tuot) Uossa ch’ella taidla, chara duonnetta, eu……

Rosa:
(til interrumpa) Vezzast, eir tü disch ch’eu sun üna chara duonna……

Peder:
Hai, na, ma uossa ……

Rosa:
Bom bom, stoss eu esser üna buna duonna. Meis hom, quel baiva mincha di
trais clochas whisky, e chi? ……, chi ha da gnir mincha di a chasa culs raps?
Natüralmaing eu – Rosa!

Peder:
(schnervà) Uossa be ün mumaint, ella nu larà dir, ch’eu sun oblià da trar via eir
a seis hom. I’m displascha, ma ……

Rosa:
(interrumpa) Eu rouv mincha di pro’l Char Segner ch’el less tour la vöglia da
baiver a meis vegl …… e cha quella cuaida resta be pro mai. (piglia our da
busacha dal mantel üna butiglia e baiva)

Peder:
(as volva davent) Tü char sonch Martin, che lessa be far? A quista nu rabla plü
our d’chasa. (as volva darcheu, cun ün surrier) Tadlai …

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


22
Rosa:
…… eu vez giò da tia fatscha ch’eu pos star. (til dà ün splat sül pet) Bun, lura,
cumanzaina. Eu til lav las chamischas, las chotschas suot e schi sto esser, schi
lava güsta eir ad el.

Peder:
(vain planet nar) Per l’ultima jada, chara duonnetta, eu nu craj ch’ella saja la
dretta per meis bap. El es ün hom vegl e nu cumporta plü üna duonna
explosiva sco quai ch’ella es. (da la vart) Ed eu eir nöa.

Rosa:
Eu sun cuntainta ch’el es ün hom vegl. Meis Ambrosi ha dit …… quai es meis
hom ……

Peder:
(stordscha ils ögls) …… Eu sa ……

Rosa:
Rosa, ha’l dit, nö at fidar da’t laschar aint cun ün da quists giuvenins, uschigliö
at stordscha ……

Peder:
(schnervà) …… il culöz, hai, hai. Uossa schi tadlai tantüna üna jada chara
duonnetta!!!! Our da no nu poja dar nöa, inclet?!

Rosa:
Ma uossa! Tü nun hast da maridar a mai! (ria)

Peder:
(nar) Na! Eu manai cun quista plazza.

Rosa:
(süt) Nöa?

Peder:
Na!

Rosa:
Bun, in quel cas nu’s poja far nöa.

Peder:
(dapersai) Tantüna ha’la chapi.

Rosa:
(til dà darcheu üna sül pet) Oramai vegn’eu darcheu.

Peder:
Quai es bel dad ella. Eu tilla tegn tuots duos polschs.

Rosa:
Perche?

Peder:
Per seis culöz!

Rosa:
Grazia fich. Bun, schi a revair. (passa)

Peder:
Scha Dieu voul nöa. Anguoscha, quella m’ha mez lovà via. (as sezza cun ün
suspür sülla sopcha) Amo tschinch minuts e Peder vess tschüf ün infarct.

Rosa:
(vain aint) S-chüsa sch’eu at disturb amo üna jada.

Peder:
(saglia sü) Che esa amo?

Rosa:
Our in piertan es pichà sü üna tala bella giacca. Quella ha güsta la grondezza
da meis Ambrosi, Ambrosi es nempe meis ……

Peder:
Hai, hai! Quai savaina uossa. – Quai es la giacca d’indumengias da meis bap.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


23
Rosa:
Perche douvra quist vegl saimpel üna giacca d’indumengias? Quel fa letta da
star a chasa las dumengias. Mo meis Ambrosi es ün hom aint la megldr’età……

Peder:
…… Ha QUEL sortida la dumengia?

Rosa:
(til dà darcheu üna sül pet) Heee, che esa uossa?

Peder:
Rafüdai üna jada da’m tocker sü, quai es üna ……

Rosa:
…… eh dai, muossa cha tü hast ün bun cour…… ha …… di alch!

Peder:
(as tegna il cheu, schnervà) Quist …… quist nu po tuot nö esser vaira. Quist nu
tegna plü oura. --- Bun, chara duonnetta, in man da Dieu, pigliai la giacca e’s
fat our da la puolvra, eu nu tilla pos plü verer, as fat our d’chasa o ch’eu
m’invlid via.

Rosa:
Eu dscharà a meis Ambrosi che buna persuna cha tü est. No gnaran garanti ün
di at far la visita! (va)

Peder:
(stut) Naaa …… be nö quai!!! (va vi pro l’üsch e tilla guarda davo) Halt!!! Be la
giacca, las chotschas restan qua, inclet!! (serra l’üsch e squassa be plü il cheu)
Quist nu’m craja ingün …… - Insomma schi nu vain alch meglder, schi possa
dafatta incleger a bap. (guarda süll’ura) Naa, naa, eu n’ha investi daplü sco üna
mezz’ura aint in quist püf. Uossa esa ura e temp da dir. (passa oura)

Duri:
(vain aint tuot consternà) Uossa ha’l fat ir a mia bella construcziun in lila. Quella
m’ha plaschü uschè bain. Quels bels öglins (muossa però las fuormas dal pet)
ed ün’architectura …. (muossa darcheu culs mans) …… propcha alch per l’orma.
(tschercha in sias chotschas) Uossa n’haja bain invlidà coura mia püpa. (passa
oura)

(pitschna posa, i suna, darcheu pitschna posa, i suna darcheu, 3-4x)

3. scena

Irma e Lidia

Irma:
(davovart, energica) Mo chi sa, schi gniss adimmaint ad inchün da drivir la
porta, sapperlot. (suna darcheu sco üna narra) Aha, la porta es averta. (vain
aint cun duos valischs ed üna tas-cha, metta suspürond tuot giò per terra)
Quist cumainza fingià bain quia. La porta es averta e gnanc’orma d’intuorn.
(piglia giò il chapè e til metta sün maisa, guarda intuorn) Ou, co cha quai
guarda oura aint a qua, da nö crajer. Quai chi manca aint in quista chasa es
svelt dit: Irma Menz, (clocca sül pet) e quai sun eu. (va vers l’üsch e cloma
sainza drivir el) Holllaaa!!! …… Holllaaa!!! Uossa schi be vè, tü homin dal
moster, ingio est? Vè e’t muossa! (va vi pro tschel üsch e til riva) Mo co
guard’oura aint a qua? Quia stoja avair dat ün terratrembel. Anguoscha che
dischuorden! Hallo?!! (i suna) Aha, la concurrenza! Cun quella fetscha be
cuortas. (va oura) Che vess’la jent?

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


24
Lidia:
(davovart) Am permettai……

Irma:
Eu nu permet nöa. Uossa sun eu qua e fini.

Lidia:
Che? Quai nu po esser vaira, am laschai gnir aint!

Irma:
Quai tilla plaschess. Adieu ed amo ün bel di! (serra ferm l’üsch e vain aint) Che
femnas impertinentas, ingünas retgnentschas. As voulan fuar aint in üna chasa
estra. Alch uschè nu’m gniss gnanca adimmaint. (cloma darcheu) Hollaaa!!! (i
suna darcheu) Uossa basta planet. Quist es ün vaira travasch. Quia esa sco aint
in üna chamonna da giallinas. (va darcheu oura) Halt, halt, ella nu po be ir aint.
Hee, giunfra, ch’ella stetta qua!!

Lidia:
(vain aint narra, Irma davo ella. Tilla tira per üna mongia) Ch’ella am lascha
subit ir. Chi è’la vairamaing?

Irma:
Eu sun Irma Menz e sun quia pervi da quel inserat. (tilla clocca sülla spadla) Ed
ad ella dia per l’ultima jada, quista plazza n’haja eu güsta surtut.
Displaschaivelmaing nun es ingün d’intuorn.

Lidia:
(cun sdegn) Ed ella as fida simplamaing dad ir aint in üna chasa estra?

Irma:
Vessa stuvü star coura e sezzer giò sün mias valischs e spettar, ha? Che fa ella
vairamaing aint a qua?

Lidia:
Mumaint, mumaint eu sun la brüt.

Irma:
Aha, so, so!!

Lidia:
Eu n’ha be vuglü dar ün cuc pro bap a verer schi’d es tuot in uorden.

Irma:
Aha, uschè es quai.

Lidia:
Eu craj però chi’d es güsta bun ch’ella es qua. Uschè vaina l’occasiun da
discuorrer ün pêr pleds insembel. Bap es, co lessa dir, ün pa difficil.

Irma:
Nun è’l plü bun da tegner l’aua?

Lidia:
Na, uschè mal nun esa listess na. El es be ün cheu gross terribel e fich
chaprizius.

Irma:
(riond) Quai nu’m disturba. Cun uschè ün caliber suna statta mari-dada
trent’ons. – E guard’eu oura sco sch’eu vess pati?

Lidia:
(tilla contaimpla squassond il cheu) Na, propcha nö. L’essenzial es ch’ella til
maina la chasada e controlless sch’el as müda minch’ eivna las chatschölas e las
chotschas suot. Ella inclegia bain che ch’eu manai?

Irma:
Quai nun es nöa da nouv per mai.

Lidia:
Hai, e pervi da la paja nun ha’la da far ingüns pissers. Ils cuosts vegnan partits
tanter ils trais uffants.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


25
Irma:
(amiaivla) Quai nun es uschè important. Sa’la eu nu vess gnanca dabsögn da
lavurar. Eu n’ha üna bella renta e sun pisserada bain. I m’es simplamaing
massa lungurus a star be suletta. Uossa guardaina il prüm co ch’eu vegn oura
cun seis bap. E tuot tschai pudaina lura reglar plü tard. È’la perincletta cun
quai?

Lidia:
(entusiasmada) Insomma sch’eu dod ch’ella es pisserada inandret e cha la paja
nun es uschè importanta, schi è’la tschient per tschient la dretta persuna.

Irma:
Quai craja eir eu. (Irma ha ils mans in busacha)

Lidia:
(tira ad Irma il man dret our da busacha e til squassa) In quel cas eschna
daperüna. Eu tilla giavüsch tuot il bun e speresch cha no nu vain da discuter plü
bler sur da la paja. Sa’la, no pigliessan uschè jent a bap pro no, ma el as sainta
simplamaing plü bain a chasa!

4. scena

Irma, Duri e Lidia

Duri:
(es gnü aint, ha dudi l’ultima frasa) Schmetta da quintar sü da quistas
falistoccas. Chi es quista qua? (muossa sün Irma)

Irma:
Eu? (energica) Eu sun Irma Menz e pisser immediatamaing per ün pa vita aint
in quista chasa.

Duri:
(piglia a Lidia da la vart)

Irma:
Che manca?

Duri:
Quista es ter veglia!!

Lidia:
Bap!!! Ella es precis la dretta per tai. Uschè üna buna chasarina nu chattast mai
plü. Dunque, nö far sü gnifs e sajast ün pa amiaivel. (dad ot) Bun, lura a revair
duonn’Irma e tuot, tuot il bun. E (guerscha sün Duri) blera, blera furtüna.

Irma:
Grazia, ma no fain schon ir, nun!!! (va our’in chadafö)

Duri:
(tilla muossa demonstrativ la rain)

Lidia:
(as volva amo üna jada) Bap, eu at admonisch. Stübgia cha quel inserat ha
cuostü bler.

Irma:
(vain aint da chadafö cun ün cafè) So, uossa baiva sco prüm ün bun cafè in
tuotta quietezza. (sezza pro la maisa, maisda il cafè e baiva)

Duri:
(as sezza sülla pultruna e tilla contaimpla) Gusta il cafè?

Irma:
Quist es ün cafè bunmarchà, quai n’haja badà be subit.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


26
Duri:
(demonstrativ) A mai gusta’l. E dal rest, nu tilla n’haja gnanca invidada aint a
baiver cafè. (posa) Da chi sun vairamaing quistas valischs qua?

Irma:
Da mai. Da chi oter?

Duri:
E perche? Vou’la forsa metter sü qua üna tenda?

Irma:
Cun tendas nu n’haja da chefar nöa. A mai füssa dret schi füss liber üna
chombra. Eu vegn nempe aint da Tamins e nu pos viagiar mincha di aint ed
oura. Quai incleg’el bain, o?

Duri:
Quai bain, mo ……

Irma:
Che mo?

Duri:
Mo eu nu sun adüsà ad avair femnas estras intuorn mai. I’m fa be gnir nar,
ch’eu gnanca nu vegn dumandà. I’s vain simplamaing dad üsch aint cun 25
valischs ……

Irma:
(interrumpa) Be duos, per plaschair!

Duri:
Quai es circa il listess! – Cun 25 valischs dad üsch aint ed eu pos verer sco
ch’eu vegn a fin cun quista situaziun! Schi’m plascha o nöa.

Irma:
Uossa be planet. No duos ans gnaran bain amo a cugnuoscher, be nö far subit
in chotschas. Uschè mala nu sun eu. (energica) Ma uossa suna qua e rest qua,
fini, basta! Ingio es quista chombra libra?

Duri:
(as volva be mez illa pultruna) Che femna impertinenta! (noscha glüna) Oura
qua, seguond üsch a dretta.

Irma:
Aha, d’eira quai uschè greiv? (sta sü) In quel cas vegna a verer sco chi guarda
oura là. (piglia üna valisch, va vers l’üsch) Uossa bain, ch’el piglia tschella
valisch, movimaint es bun pel squitsch dal sang. (oura)

Duri:
(sta sü tuot trist, nu sa che far, lura nar) Precis uschè am n’haja maz avant
meis avegnir. Cun meis bels dis da pensiun possa ir sül prà da la faira. (piglia la
valisch, va vers l’üsch)

Irma:
(davovart) Eir la tas-cha!

Duri:
(piglia eir la tas-cha, va pro l’üsch)

Irma:
E’l chapè eir, l’es sün maisa.

Duri:
(tuorna, metta giò la valisch e la tas-cha, stübgia, metta sü il chapè, cun valisch
e tas-cha oura. Tuorna nar. As lascha crodar sün sia pultruna e dà ün sfrach
l’üsch) Sacra la pulenta! Quista am mancaiva güsta amo. A quella bütta oura
pro’l prüm pip ch’ella fa. (discuorra in plaina feil) Cun MAI nöa, quai poust esser
sgüra! Tü giallina spennada. Gnir aint in mia chasa i cumandar intuorn …… sün
quai n’haja be spettà. Quella duonna chi terrorisescha a Duri Brunias ha amo il
prüm da nascher. (va intant per sia püpa, tilla vüda e fa üna clap fümera)

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


27

Irma:
(tuorna, resoluta) Heee, quai nun es san!

Duri:
(plain tössi) Che nun es san?

Irma:
(muossa sülla püpa) Quist chamin spüzzulent. Uschè as lova’l via tuot ils lefs.

Duri:
(piglia oura la püpa, tilla contaimpla cuort) Mia bella püpina innozainta vess dad
esser ün chamin spüzzulent? …… Insomma eu sun da l’idea cha meis lefs nu
van pro üna bella pulenta ad ella, inclet! (nar) Chi sun eu vairamaing, ha?!?
(metta la püpa darcheu aint in bocca e füma)

Irma:
Ha, uossa taidla a quist homin vegl antipatic!

Duri:
Sch’eu sun per ella uschè antipatic, schi ch’ella piglia sias 25 valischs e’s fa our
da la puolvra.

Irma:
Duos valischs!

Duri:
Quai es listess. Quia sun eu dachasa, inclet?!

Irma:
Uossa nu sto’l esser spermalà, eu manai be bain cun el.

Duri:
(testard) Cun mai nun ha ingün da maniar bain. I basta sch’eu manai bain cun
mai svess. (dapersai, as clocca sül pet) Nun, Duri! (cumainza a tuossir)

Irma:
(voul far bun) Hai, hai, no gnaran bain daperüna, no duos.

Duri:
Quai nu craj’eu. (nar) Esa uschigliö amo alch?

Irma:
Vi’n chombra nun esa ingüna s-chaffa per mia büschmainta. Ingio dessa metter
mia roba?

Duri:
Quai m’es liongia!

Irma:
Grazia per la bella resposta. El po esser amo uschè ün cheu dürr, a mai nu fa
quai ingün’impreschiun. (energica) Eu sun gnüda a fin fingià cun plü gronds
asens. (va pro la cumoda e tilla riva) Che esa cun quists tests vegls aint a qua?
Quels ston davent.

Duri:
Aint in mia chasa possa metter meis tests ingio ch’eu vögl.

Irma:
I’s vezza bain. Aint in quista chasa manca üna chasarina. (cumainza a rumir
oura, bütta tests e vierchels davo ella sül fuond) Quist ha üna foura …… quist
es plain ruina …… quist es tuot tort …… quist nun ha ingün monch. Soo, uossa
sun oura tuots!

Duri:
(ha contemplà tuot cun bocc’averta, buoglia dal feil) Insomma, uschè nu va
quai, chara duonna. Quai tocca tuot a mai persunal e resta tuot aint in quella s-
chaffa là, inclet!!!!

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


28
Irma:
(as posta davant el. El as tira insembel) Quai sun tuot guaffens vegls e per part
da ruina! Ed alch laina tantüna amo metter in net: sch’eu sun ingaschada sco
chasarina ……

Duri:
(interrumpa) Da mai nun è’la gnüda ingaschada. Ella es rupettada da port’aint
sco ün terratrembel!!! A mai nun ha dumandà ingün.

Irma:
Eu n’ha tschüf cler e net l’incumbenza da pisserar per uorden aint in quista
chasa, e quai fetscha sco ch’eu chat per bön.

Duri:
(sta sü, va vers l’üsch) Sa’la che? Ella am po telefonar schi vess dad esser alch.
Eu vegn a plondscher.

Irma:
(ria) E pro chi, sch’eu das-ch dumandar?

Duri:
Eu di be duos pleds: Amnesty International !!!!!! (passa oura cul cheu per ajer)

Irma:
(til cloma davo) Hee, cur ch’el ha plont avuonda, po’l gnir a mangiar. In ün’ura
esa pront. Eu fetsch gnocs cun chaschöl.

Duri:
(tuorna) Sün seis gnocs sfrainus desista jent, inclet!

Irma:
(eir narra) Uossa be planet, eu nu n’ha propcha nö dabsögn da’m laschar
spermalar! E quai eir amo dad ün mutschignus malziplà.

Duri:
Uossa fat bain attenziun ……

Irma:
Da che?

Duri:
Schi’s plascha o nöa, quai m’es precis listess. Eu nu vögl avair ingünas femnas
estras aint in mia chasa, impustüt nö üna scua veglia sco quai ch’ella es!!!
Ch’ella piglia sias 25 valischs i ……

Irma:
Duos ……

Duri:
Quai es eir listess …… ch’ella piglia sias 25 valischs e svanischa, e quai uschè
svelt cha’ls tachs toccan il chül …… dai …… avanti …… uschigliö as fetsch’eu
chommas!!! (passa oura)

Irma:
(ria dad ot, til guarda davo cun tschera cuntainta) Quist am plascha. – Eu n’ha
jent, sch’ün hom sa che ch’el voul, eir sch’el es ün pa plü vegl …. (süt) be cha
pro mai nu til güda quai nöa. (i sclingia) Chi sarà be ma quist darcheu? (passa
oura)

5. scena

Rosa ed Irma

Irma:
(davovart) Che vess’la jent?

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


29
Rosa:
(davovart) Am lascha tantüna gnir aint! (vain aint, Irma davo ella)

Irma:
Be nö gnir impertinent, uschigliö tilla bütta oura, e quai be direct ……

Rosa:
Be nö’m gnir tü impertinenta, eu sun qua giast.

Irma:
Nö am farai rier.

Rosa:
Eu vögl ir pro quel hom giuven!

Irma:
Quia nun es ingün hom giuven, be ün vegl, e quel nun es qua!

Rosa:
Nö’m quintar da quistas. Quel giuven m’ha regalà quista giacca per meis
Ambrosi. Ambrosi quai es meis hom. Ed uossa è’la (muossa vi da la mongia)
tant massa cuorta per meis Ambrosi.

Irma:
Oh char Segner. No nun eschan tantüna il Jelmoli. E barattà oura nu vegn
insomma nöa. (tilla stira davent la giacca) Am dat quista giacca e it darcheu pro
vos Ambrosi, mo ün pa rassig.

Rosa:
Mo meis Ambrosi ha dit, Rosa ha’l dit, scha tü nu chattast las drettas chotschas
pro quista giacca, schi at stordscha il culöz! – Ed oura qua pendan ……

Irma:
…… il culöz?

Rosa:
Las chotschas manaj’eu.

Irma:
(ha tut ün test in man, til fa ir demonstrativ via e nan) Mia chara duonnetta ……
sch’ella nu svanischa, schi vegn’eu planet …… „granata rabiata“, ha’la inclet?

Rosa:
(ha adüna vardà sül test, til piglia ad Irma our da man) Oh, guarda che bel test!
Quai es ün toc precius. Quel s’affa bainischem aint in meis appartamaint our’il
liber.

Irma:
Cheee? Ah, quel po’la avair!

Rosa:
Quai es grondius.

Irma:
Quia sun amo daplü da quels. Quels po’la avair tuots! Ha’la alch per pakettar
aint?

Rosa:
(piglia our dal mantel ün grond sach da la merda) Ingün problem. Eu n’ha tuot
pro mai. (cumainzan a pakettar aint ils tests e coppas) Meis Ambrosi varà ün
vaira plaschair.

Irma:
(süt) E pür vos culöz. – Ed uossa oura.

Rosa:
Eu dscharà a meis Ambrosi che buna duonna cha tü est! (svelta oura)

Irma:
Che femna s-chiffusa. A verer a quella resta dafatta a mai davent la favella.

Rosa:
(tuorna) Uossa vessa bod invlidà la giacca. (tilla piglia)

Irma:
Halt, la giacca resta quia! (tilla voul tschüffer)

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


30

Rosa:
(es plü svelta e passa our dad üsch. Cun passar) Cha’l Segner at paja per tuot!

Irma:
Üna femna impertinenta! (ria) Mo bain, l’essenzial es, cha tuot quists tests sun
davent. – Soo, ed uossa am fidaraja da far ün attach sülla chadafö. (va our’in
chadafö)

6. scena

Peder e Duri

Duri:
(cucca precaut aint dad üsch) Vè be aint Peder, ella nun es qua.

Peder:
(tuots duos vegnan aint) Uschè nu va quai plü bap. Quai nu va, cha tü am
clomast davent da la lavur be co chi’t plascha!

Duri:
Meis char figl, id es ün cas urgiaint!! Fich urgiaint!! Eu at rouv, va cun quista
femna our’d chà.

Peder:
Bap, tü guardast da gnir oura cun quella duonna, o ch’eu vegn plü massiv. Lidia
m’ha telefonà avant e m’ha dit cha quai saja üna duonna chara e radschunaivla.

Duri:
(ria dad ot) Ha, chara e radschunaivla. Nö am far rier. Quella duonna es ün
vampir. Quella am metta suot maisa, e quai eir amo aint in mias quatter
paraids. Eu vegn plü jent aint in ün asil da vegls sco stuvair viver cun quista
cluotscha. (muossa sülla cumoda) Quels bels tests bod nouvs, cha mamma
vaiva cumprà, ha’la simplamaing büttà our’d chasa, e quai be per muossar chi
chi ha qua la cumonda! Quista grondera. – Char figl, eu at rouv, taidla sül clom
d’agüd da teis bap e’m deliberescha da quist dracula feminin!! (as lascha crodar
aint la pultruna)

Peder:
Uossa at quieta bap. Uschè antipatica sco cha tü fast verer nun è’la garanti nö.
Ella at voul be güdar.

Duri:
Quella nu’m voul güdar, quella am voul ruinar. Dafatta a mia püpina preciusa
ha’la dit: chamin spüzzulent. Tia mamma nu’s vess mai fidada da dir quai.

Peder:
Bun, eu discuor üna jada cun ella.

Duri:
Nö be discuorrer, tilla büttar oura stoust.

Peder:
Taidla bap, eu vögl il prüm imprender a cugnuoscher a quista duonna, e sch’ella
am fa üna bun’impreschiun, schi rest’la qua, es quai cler?

Duri:
(nar) Sco ch’eu cugnuosch a tai, schi at plasch’la eir amo, quista gurka
spassida. (oura)

Peder:
(til cloma davo riond) Eu tir precis davo tai!!! (squassa il cheu) Meis bap…… el
es per no tuots …… üna lottaria. (va vers la chadafö)

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


31

7. scena

Peder, Irma e Duri

Peder:
(riva l’üsch) Holà …… ella es dal sgüra duonn’Irma!

Irma:
(vain aint, süainta giò ils mans vi dal scussal) Hai, eu sun Irma Menz. E chi es
el? El sto savair, in quista chasa va minchün aint ed oura sco chi til plascha.

Peder:
Ah, uschè!

Irma:
Pür massa.

Peder:
(els as squassan ils mans) Eu sun Peder Brunias, il figl.

Irma:
Ahaa.

Peder:
Eu vess jent discurrü ün pêr pleds pervi da nos bap. Pigliain tantüna plazza. (as
sezzan)

Irma:
Quai tuna uschè ufficial. Ha vos bap fingià plont alch da mai?

Peder:
Na, quai güsta nö. Bun, no tuots, quai voul dir ils uffants, savain cha bap es ün
tip chi rögna. Perquai tilla dumonda dad avair ün pa pazienza cun el.

Irma:
Quai fetscha eir quint. Cun mai as poja bain gnir oura, eu sun pel solit üna
persuna ter paschaivla …… schi nu’s  zappa a mai be aposta süls peis.

Peder:
Quai tilla craja jent. Sa’la, meis bap es ün hom vegl cun tuot sias mendas e vizis
ch’el ha ramassà dürant la vita. El es però listess ün hom cun üna tscherta
persunalità, chi’s stess respettar. Eu speresch ch’ella m’inclegia.

Rosa:
Sainz’oter ……

Peder:
Cun quai lessa dir, cha no eschan cuntaints ch’ella maina la chasada per nos
bap. Mo til laschai seis debels e seis plaschairins …… eu manai impustüt sia
püpa, chi’d es seis cuffort in seis vegls dis. Nö ch’el sto avair il sentimaint, ch’el
nu das-cha gnanca plü decider alch svess. Eir sias lavurinas ch’el es adüsà da
far, til laschai far. Quai es üna buna terapia e til tegna eir amo giuven. Sa’la sco
ch’eu manai quai?

Irma:
(plü seriusa) Eu craj da bain. (posa, stübgia davo) El ha radschun. Eu sun
propcha gnüda plü düra in tuot quels ons ch’eu sun statta maridada. Sa’L, meis
hom d’eira üna persuna benedida, ma ün pover tatarlotter in mincha situaziun.
30 ons a la lunga n’haja stuvü deci-der suletta per no duos in bellas ed in tridas
situaziuns. Sco ün chanin am el currü davo in tuot quels ons e m’ha laschada
suletta cun tuot ils problems e pissers. Uschè as vegna lura sco ch’eu sun hoz.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


32
Peder:
Quai incleg eu fich bain. Ma am dit üna jada, duonn’Irma, perche as ha’la
annunziada sün quist inserat?

Irma:
Perquai ch’eu sun sulischem suletta aint in mia chasina e nu pos dis-cuorrer cun
gnanc’orma. Lura as haja minchatant il sentimaint sco scha’l plafuond crodess
giò sül cheu.

Peder:
Aha, quai es cler. Vezz’la, duonn’Irma, pro nos bap es l’istorgia capitada precis
viceversa. El d’eira quel chi decidaiva che cha mamma ha da far e che ch’ella
pudaiva dir. Pro el d’eira ELLA quella chi til curriva davo sco ün chanin.
Insomma, eu craj cha bap nu sarà mai plü bun da s’adattar.

Irma:
Quai vezzaina lura.

Peder:
Pür ch’ella am craja, in fuond è’l eir üna persuna paschaivla. Til laschai il
sentimaint dad esser svess il patrun in sia chasa ed eir patrun da trar svess sias
decisiuns, uschigliö …… uschigliö daja üna catastrofa e no nu savain lura plü
che tour a man. L’ultim refügi füss be amo l’asil da vegls. E quai füss trist.

Irma:
Eu provarà ……

Peder:
…… cun el

Irma:
(riond) Na, cun mai. – Sur da las finanzas nu vaivat da far ingüns pissers ……
Bun , uossa guardaina scha no eschan buns da s’abinar ed in quatter eivnas
discurrin darcheu. Es quai bun?

Peder:
(sta sü) Grazia fich, duonn’Irma. (tilla tendscha via il man) Ella am plascha.

Irma:
Hai, quai craja!

Peder:
(riond) Co?

Irma:
Sa’L, eu nu sun mai statta üna noscha, eu sun be ün pa resoluta e n’ha tema da
star suletta.

Peder:
Eu n’ha plain’incletta per quai e n’ha plaina fiduzia in ella.

Irma.
Uossa sperescha be, cha vos bap vezza eir ch’el po eir avair fiduzia in mai.

Peder:
Quai rablaina nan. (va pro l’üsch e cloma) Bap, eu vegn darcheu.

Duri:
(riva l’üsch, vain aint planet, va pro Peder) Va’la eir cun tai? (muossa sün Irma)

Peder:
(resolut) Na, duonn’Irma sta amo ün pa.

Duri:
(as volva) In quel cas vegna darcheu aint in mia chombra. (oura)

Peder:
(riond) Quist cheu gross. (squassa il cheu) Bun, duonn’Irma, a bun ans vair.

Irma:
A revair, sar Peder.

Peder:
(pro l’üsch) E, duonn’Irma, (tegna ils polschs) eu as giavüsch toi, toi, toi.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


33
Irma:
Quai possa dovrar, grazia.

8. scena

Irma e Duri

Irma:
So …… ed uossa vegna rumi sü. (cumainza a rumir sü, va our’in chadafö per
üna cuverta da maisa, va darcheu oura per plats e posadas) Quai füss bain da
rier, sch’eu nu füss buna da far gnir lom a sar Duri. Il prüm vegna pels gnocs
cun chaschöl. (va our’in chadafö, tuorna cun ün test, til metta sün maisa, va
pro l’üsch e cloma) Ils gnocs cun chaschöl sun pronts. (as sezza vi da la maisa)

Duri:
(riva l’üsch, vain aint e disch precaut) Eu repet: sün seis gnocs sfarinus desista
hoz, daman e puschman …… (as volva, va vers l’üsch, oura)

Irma:
Bun, in quel cas tils mangia suletta! (as serva) Ouu, sun quist gnüts bels.
Mhmm …… (vers l’üsch) Tü nu stoust nimia crajer …… quist es ün menü da
festa. (prouva, lura adüna fich dad ot) Mmmmhh, che buntà, mo quists sun
buns!!!! Mmmmhh, quist chaschöl tira fils chi’d es ün gust. Mmmmhh, alch
uschè bun!!! (mangia e discuorra, nu lascha però l’üsch our d’ögl)

Duri:
(riva darcheu planin l’üsch, vain aint precaut, va pro sia pultruna, as pozza vi da
quella culla rain vers Irma) Eu n’ha stübgià davo!

Irma:
Voul el listess provar meis gnocs farinuoss?

Duri:
Na!! Mo aint in chombra stossa sezzer giò sün let e da quai tschüffa mal la rain.
Eu sez aint in mia pultruna ed ad ella ignorescha. (as sezza, ma culla rain vers
ella)

Irma:
E quant lönch?

Duri:
Quai nu saja amo!!

Irma:
Dal rest, our’in piertan nun arda plü la glüm!

Duri:
Ilura? Sun eu forsa electriker?

Irma:
L’üsch da mia chombra nu va inandret serrà!

Duri:
Lura? Sun eu forsa falegnam?

Irma:
(ria) mo bain, oramai nu’s po far nöa. Eu stoss ir per alch da baiver. (sta sü e
va our’in chadafö)

Duri:
(ha be spettà sün quai. Malapaina ch’ella es svanida, sta’l sü e va vi pro la
maisa e mangia svelt ün pêr furchettas gnocs dad Irma. Schmetta e va darcheu
in seis lö, as volva darcheu culla rain vers Irma, tegna il man davant la bocca e
mangia)

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


34

Irma:
(vain cun ün magöl aua, vezza natüralmaing, ch’el ha mangià, ria suot oura,
squassa il cheu e sezza giò. Davo üna pezza) Eu vess jent da far üna
proposta. Cun quai ch’eu stun qua plü lönch sco previs, schi’m füssa
dret scha no laschain da la vart las formalitats, o nöa?

Duri:
(adüna amo culla rain vers ella) Ingün commentar!!

Irma:
Eu sun Irma. (quietezza)  E co es seis nom?

Duri:
Meis nom sta scrit oura sülla porta …… Brunias!!! Ella savarà bain amo leger?

Irma:
E co amo?

Duri:
CHE i co amo?

Irma:
El varà bain eir amo ün prüm nom, o nöa?

Duri:
Dad ella refüsa il „tü“. Eu refüs insomma tuot dad ella!!!

Irma:
mo bain, lura nöa. (sta sü, voul ir our in chadafö)

Duri:
(intanta Duri) Duri n’haja nom …… oramai ch’ella nu dà pos.

Irma:
Uossa schi taidla, Durical!

Duri:
(intuna) Duri!!! E nö oter.

Irma:
Hai, eu n’ha inclet. (va vi pro la maisa, piglia püpa e tabac, da charina) Scha’ls
gnocs nu gustan fingià nö, schi at gusta garanti tia püpina.

Duri:
(perplex, culla bocc’averta e clap ögliuns) Ha ……?

Irma:
(til tendscha via la püpa) Qua, char Duri, pür piglia. (Duri squassa il cheu)
Perche nö?

Duri:
Eu nu füm sün cumond!

Irma:
(da charina) Quai nun es ingün cumond. Guarda Duri, quist es tia chasa …… Id
es tia aigna voluntà scha tü voust mangiar ils gnocs cun chaschöl o nöa. O scha
tü voust uossa fümar la püpa o nöa … (el tilla contaimpla cun adüna plü gronds
ögliuns e bocc’averta) …… sast, eu savur uschè jent teis tabac …… vè e fa il
char …… füma tantüna tia püpina preciusa …… (til metta la püpa in bocca) ……
Duri nö far uossa il spermalà!

T E N D A

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


35

3. ACT

Ün pêr mais plü tard

1. scena

Irma e Duri

Duri:
(chamina via e nan in chotschas suot lungas, cloma our da schnestra) Irma, am
portast uossa l’aua o nöa?

Irma:
(vain aint) Perche at hast da lavar ils peis immez l’eivna?

Duri:
Eu sun üna persuna fich netta e perquai am lava hoz ils peis e basta!

Irma:
Pervi da mai, avant nu dast insomma na pos. (passa oura, lascha l’üsch üna
sfessa avert)

Duri:
(cloma oura) Ed ingio es mia chamischa alba?

Irma:
(davovart) Quella es a lavar!

Duri:
(dad ot) Quella nu po tantüna nö esser 6 eivnas a la lunga a lavar??!! – Che
uorden es quist!! – Ed ingio sun mias s-charpas nairas?

Irma:
(davovart) Pro’l chalger.

Duri:
(nar) Quellas nu n’haja portà tuot on nö!

Irma:
(da piz) In quel cas nu tillas douvrast eir hoz nö!

Duri:
(splatta tuot disperà ils mans sur il cheu) E quel brastoc nouv nun es eir na aint
in s-chaffa!

Irma:
(adüna amo davovart) Quel nun es amo barschunà!

Duri:
(imnatschand) Irrrmaaa! ! ! Quist guarda oura sco sabotascha. Tü’m fast pront
uossa immediatamaing quella roba, uschigliö vegna feroci, inclet!

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


36

Irma:
(vain aint) Quai poust be invlidar! Crajast tü ch’eu nu inaccordsch cha tü at
voust far our da la puolvra?

Duri:
(sezza giò illa pultruna, amo adüna in chotschas suot, cruscha ils mans e
guarda aint per l’ajer)

Irma:
Tü …… eu at n’ha dumandà alch?

Duri:
(da piz) Ed eu nu n’ha dit nöa!

Irma:
(rovand) Vè, Duri, sta ün pa pro mai. Guarda, eu at fetsch üna bun cotletta!

Duri:
Eu nu vögl cotlettas!

Irma:
(da charina) Schi di che cha tü voust lura fetscha.

Duri:
(da tössi) Mia büschmainta vöglia, e nö oter!

Irma:
(tratta sü) Voust darcheu ir cun teis camerads da militar a cloccar giò tuot las
ustarias?

Duri:
Eu sun ün hom liber.

Irma:
Crajast tü propcha ch’eu spet nots interas intant cha tü struoziast, che sa eu,
intuorn? Na – na, Duri, eu n’ha eir amo otras robas da far!

Duri:
Precis! Tü pudessast metter a dir quella glüm our’in piertan e cumadar l’üsch da
tia chombra. (tilla contaimpla provochand)

Irma:
Scha tü nu vessast amo badà quai, schi tuot es drizzà e miss a dir. Teis vaschin
Max es stat uschè buntadaivel.

Duri:
(trat sü) Cheee? Maaax? Quist fua schoccas vegl, quist cuaidus trid!

Irma:
(eir provochand) Quai es ün hom fich bun e char.

Duri:
Uossa am di üna jada, che ha’l vuglü per far quai?

Irma:
(cun buna glüna, fa gnir schiglius a Duri) El m’ha dumandà sch’eu til fess üna
fuatscha grassa …… (da furbaz) O sch’el am pudess üna jada branclar e
bütschar!

Duri:
(sezza gualiv sü) Cheee! ! ! Quai til sumaglia. Til hast lura fat quista fuatscha
grassa?

Irma:
(va vi pro l’üsch, sto tgnair inavo il rier, giovand teater culs mans) Sun eu forsa
ün furner? (passa oura)

Duri:
(crouda cun bocc’averta aint la pultruna) Quist es terribel! (nar) Uossa pür
inandret. (tilla cloma inavo) Am porta subit quell’aua, ma ün pa dalli dalli!

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


37
Irma:
(tuorna) Va svess per davo. (piglia giò il scussal, va vers l’üsch a schnestra)
Scha tü nun hast badà ch’eu fetsch be stincals, lura am fast puchà. Eu fetsch
mias valischs e vegn!

Duri:
Tantüna !!!

Irma:
Eu nu n’ha dabsögn da’m laschar schicanar in meis vegls dis dad ün asen vegl.
(passa oura)

Duri:
(sta sü svelt) Ooooo !!! Asen vegl !!! Vegl am lascha amo plaschair, mo asen !!!
– Mai!

Irma:
(vain aint, til bütta la büschmainta e s-charpas davant il speis) Qua …… hast
teis plunder. Va da mai oura ingio cha tü voust. Ün hom chi nu sa predschar ün
dachasa prüvà ed üna chasarina chi pissera per tuot, quel nu’m merita! (va pro
la cumoda e tschercha alch)

Duri:
(ün pa malsgür, ria sforzà) Ha-ha-ha, bler oter nu di’eu. (piglia sü la
büschmainta) Büttar intuorn meis bel büschmaint.

Irma:
(mez cridand) No pudessan avair uschè bel insembel, scha tü nu füssast uschè
cheu gross. E cha tü hast dad esser adüna per las catalonas intuorn nu’m va eir
na per staila!

Duri:
Eu nu’m lasch nimia metter suot da tai! E cha tü zoppast adüna mia
büschmainta am fa eir gnir feroci! (muossa vers chadafö) Ed uossa va ingio chi
crescha il paiver!!

Irma:
Uossa stoust be amo dir, cha tü nu tegnast oura cun mai!

Duri:
Nö per adüna!

Irma:
Bun, sch’eu at vegn sülla nerva, schi vegn’eu …… per adüna!!!

Duri:
Nö far impromischiuns vödas!

Irma:
(sofla il nas) No pudessan avair uschè bel. (passa oura)

Duri:
Sooo, uossa n’haja tantüna darcheu meis pos. Sco prüm fetsch’eu üna dretta
altschiva, e davo gioda darcheu mia libertà. (balla intuorn, as clocca sül pet)
Duri, i po be amo gnir meglder. (oura)

2. scena

Irma, Corina e Duri

Corina:
(vain aint cun Irma chi sgnicla aint il fazöl da nas) Che esa capità, duonn’Irma?

Irma:
El sarà our in chadafö ch’el as …… lava ! ! ! !

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


38
Corina:
Our d’aigna voluntà?

Irma:
(sgnicla inavant) Mo schi, schi, e quai adüna plü suvent! Uras cullas uras è’l bun
da splattar intuorn aint l’aua e da’s lavar da süsom infin giosom …… e davo è’l
davent. Per ün pêr dis ed ün pêr nots nu til vezza plü! (sofla aint il fazöl)

Corina:
(nu po crajer) Mo alch uschè! Schi ingio va’l?

Irma:
(sofla adüna plü dad ot) Sch’eu savess quai, schi am gessa plü bain.
(spermalada) Id es misterius. Che sa eu, forsa as struozia’l intuorn aint in ün
puff, cun quai ch’el piglia uschè precis cun sia „nettaschia“!

Corina:
(schoccada, as sezza) Quai nu daja …… in si’età?

Irma:
La vegldüm nu preserva da schmaladischuns. (soflà ferm) Insomma, eu nu sa
plü che dir. In mincha cas nu’m laschà plü aint sün quista cumedgia. A la fin
n’haja eir eu be nerva …… mias valischs sun fattas!

Corina:
Per l’amur, duonn’Irma, ella nu po tantüna nö bandunar a quist pover vegliet?

Irma:
(ria) Bandunà? – Teis bap? Ha, quel nun es amo mai stat uschè movibel ed
activ daspö ch’eu sun quia. El nu’m douvra, quai ha’l dat d’incleger. (passa
oura)

Corina:
(stutta, cloma lura) Bap! ---- Bap, ingio est?!

Duri:
(vain aint, in vista s-chima da far la barba, amo in chotschas suot) Guarda,
Corina! Che flot! Hast qua eir a Seraina?

Corina:
(severa) Che fast darcheu per istorgias?

Duri:
(innozaint) Che per istorgias? Eu am fetsch la barba, lavà am n’haja eir, o es
quai scumandà? – Am dà svelt mia chamischa ch’eu pos far inavant!

Corina:
(til dà la chamischa) Bap, che hast darcheu prestà? As haja d’avair cun tai be
problems e pissers? ----- Duonn’Irma va ! ! ! !

Duri:
(guarda süll’ura) Lura sto’la far prescha, in 10 minuts va l’auto da posta.

Corina:
Nun inclegiast amo adüna na che cha quai significha? Davo est darcheu sulet!!!

Duri:
Dieu, saja ingrazià. Quella duonna am metta mez in malura cun seis cumandöz.
Quai n’haja tgnü oura uossa precis trais mais, 5 dis e 13 uras, uossa basta,
finito! ---- Am dà las s-charpas!!!

Corina:
(severa) Ingio voust ir?

Duri:
(tuot cuntaint) Dad alch varts!

Corina:
Bap, eu n’ha be üna mezz’ura posa da mezdi. E perquai nö am far gnir oura,
am dà per plaschair üna resposta inandret!

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


39
Duri:
(sever) Tü taidla, eu sun majoren, o? Eu am chat amo giuven e perquai vegn’eu
am divertir, es quai cler?

Corina:
Mo bap!! Nö at far svarguognar davant la glieud. Tü stast qua!!!!

Duri:
Eu vegn!!!

Irma:
(vain aint, vestida, mantel, chapè) Eu eir!!!

Duri:
(as tira aint las s-charpas, dad ot) Scha Irma voul ir, schi less’la ir e sch’ella
voul star qua schi less’la star. Ella es veglia avuonda, basta!

Irma:
Adieu! (sofla aint il fazöl) No vessan pudü avair uschè bel insembel. (svelta
oura)

Corina:
Quia hast darcheu fat üna baschatta! Quista chara e simpatica duonna,
simplamaing tilla büttar oura. Eu clom direct a Peder ed a Men, quels at
legiaran schon giò las levitas. (va pro’l telefon)

Duri:
(as vestischa dal tuot, piglia üna cravatta da tuottas culurs our da la cumoda)
Fin là nu saraja plü qua. Ma vo am pudaivat scriver üna cartulina e dar part che
per decisiun cha vo vaivat trat per mai. Irma po eir decider cun vo.

Corina:
Quella nun es plü qua! Quai varast chapi, o?

Duri:
Quella tuorna darcheu. Sco mincha jada. (sta sü) So, ed uossa dovress’eu amo
üna bun’aua da la barba! (as struscha culs mans sur las massellas) „Moschus-
sexy“ …… ed uossa suna davent. (passa oura cun buna glüna)

Corina:
(pro’l telefon, dà aint il nomer) Pudess eu avair a Peder? …… Grazia fich ……
(davo ün mumaint) Chau Peder. Taidla, duonn’Irma es ida. (Duri tuorna, intant
ch’el marmuogna, discuorra Corina dascus aint il telefon)

Duri:
(vain aint, ün pa malsgür, va pro la fanestra e guarda oura) É’la propcha ida? --
-- Pel solit fa’la be finta. (guarda amo adüna oura) Scha Dieu voul nu suna stat
quista jada massa crudel. ---- (plain spranza) Mo la tuornarà bain eir quista
jada … sco adüna (passa oura da quai tschunc)

Corina:
Hai… vè svelt e telefona güsta eir a Men da gnir…… va bain, fin davo……

Duri:
(davovart chi cloma per agüd) Corina…… Corina……

Corina:
(aint pel telefon) Tü, bap cloma. Eu stoss ir. (picha sü)

Duri:
(plondschond) Corina…… Corina, vè……

Corina:
(passa oura) Anguoscha … bap! … che esa? Sta be quietin, eu telefon al
docter… per l’amur da Dieu… (vain aint in prescha, va pro’l telefon, tschercha il
nomer aint in ün cudeschin) Ingio es be mâ quist nomer! Ah, quia. (telefona)
Schi, sar docter, ch’el vegn plü svelt pussibel… na, quai nu va propcha na
bain… grazia, sar docter. (passa oura e tuorna cun Duri chi’s pozza giò greiv
sün ella)

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


40
Duri:
Na, am lascha ir… eu nu vögl… na… eu stoss tantüna…

Corina:
Tü nu stoust nöa, tü stast aint in tia pultruna e nu’t muaintast. Tü est
simplamaing massa vegl per da quistas totlarias. Quai t’agita sü bler massa
bler. So (til metta üna cuverta sur la schnuoglia). Il docter vain in pac mumaint!
E Peder e Men eir.

Duri:
A Peder e Men nu vöglia verer aint a qua … eu vögl… eu vögl ad Irma.

Corina:
A duonn’Irma? Quella es fingià davent.

Duri:
(debel, tira greiv il flà) Quella vegn schon darcheu… ella sto gnir.

Corina:
(as sezza sper el, piglia seis man) Lessa telefonar ad Irma ün pa plü tard?

Duri:
Quella vain darcheu… garanti… eu sun uschè stanguel.

Corina:
Anguoscha na, ed eu vess da discuorrer cun tai.

Duri:
Sur da che?

Corina:
Eu nu’m fid bod gnanca da dir. Eu dovress urgiaintamaing raps.

Duri:
Va aint in mia chombra, aint la giacca naira sun aint 200 francs. Tils poust tour.

Corina:
Grazia bap, quai es bel da tai, ma cun quai nu’m esa güdà. Sast, eu stoss our
da l’abitaziun perquai ch’eu nu sun plü buna da pajar il fit.

Duri:
Eir quai amo.

Corina:
In üna o tschella maniera giaraja bain inavant.

3. scena

Meidi, Corina e Duri

Meidi:
(i suna, vain aint cun üna tas-cha da meidi) Allegramaing, insomma,
normalmaing nu fetscha visitas da chasa. Mia pratcha es be via quia davo la
storta… be per dir. mo bain, oramai suna qua. Bun, schi che manca, duonna….?

Corina:
Na, signur docter, nö eu, meis bap ……

Meidi:
(guarda tuot stut da Corina a Duri) Ma, eu sun docter da duonnas e nüglia ……

Corina:
S-chüsai signur docter, mo aint il cudeschin d’adressas da meis bap d’eira aint
be seis nomer da telefon.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


41
Duri:
(voul star sü, vezza il meidi) Mo Corina, est our’d clocca? Eu nu sun tantüna na
suotsura! (muossa sül meidi) Quist es bain il docter da duonnas? L’ultima jada
è’l stat quia pro tia naschentscha.

Corina:
(tuot agitada) Ou, quist m’es uossa penibel. (cul meidi) Signur docter, eu……
eu……

Meidi:
(interrumpa) Uossa ans quietaina! Quai nun es uschè mal. Ün docter da
duonnas s’inclegia bain eir alch dal sexo masculin!

Duri:
Mo hai, sexo es adüna sexy!

Meidi:
(squassa riond il cheu) Amo adüna il listess furbaz, seis bap!

Duri:
Quai speraina! Schi’s perda l’umur as perda tuot, quai es mia devisa!  --- Signur
docter, eu speresch ch’el am po listess güdar!

Meidi:
Quai dependa. Che til manca?

Duri:
Mo, eu n’ha ün pitschen problem. Sch’eu fetsch il minim da pensar vi d’üna
bella femnina, schi am vegnan fingià las süurs, e quai am fa pissers!

Meidi:
(ria) Amo adüna miss sü per far stincals, nun sar Duri. (va pro el) Bun, lura
laina verer. (til visitescha) Temperatura nu vaivat ingüna. Tgnai oura la leua
…… aaa …… (Duri fa quai) ---- Duonna Corina, fat liber la rain, per plaschair……
trar ferm e be plan il flà --- ed uossa tuossir --- (squassa il cheu) Uossa
masüraina amo il squitsch dal sang. (fa tuot quai cun temp avuonda) Quist nun
es tant bun, bler massa ot. Quai nun es bun --- na, na, dafatta nüglia! (masüra
amo il puls) Bom bom, bler massa svelt. Quai es ün nosch segn. (metta davent
ils utensils) --- Eu dschess ün attach da deblezza o alch uschè. Ha’l gnü
agitaziuns plü grondas, o es forsa alch giunfrina d’intuorn chi fa tschüffer il
battacour, o forsa ……

Corina:
(chi’d es statta da la vart) Hai, hai, signur docter, da nos bap as poja spettar da
tuot. L’ultim temp fa’l minchatant da quistas capriolas. La not va’l in sortida ---
e da di nun è’l plü bun da far nöa. Uschè sto ün gnir amalà.

Duri:
(nar) Corina, rafüda da quintar da quistas falistoccas! (da bas cul meidi) Be per
dir tanter da no homens, quai cha mia figlia ha quintà sü --- bun, quai fessa
garanti jent, mo in mi’età nu’m permetta plü da far massa nar. (tschegna da
gnir plü daspera) Nu vess’el alch? Forsa üna puolvrina o guottins chi am mettan
darcheu in pè?

Meidi:
Mo cun masdinas per duonnas nu saraja güdà! (tschercha in sia tas-cha) Forsa
n’haja listess alch. (piglia oura üna squitta) Hai, il meglder es minch’eivna üna
squitta da vitamins, quella til dà darcheu forzas.

Duri:
(plondscha) Üna squitta, anguoscha na --- plü jent be üna puolvrina …… o ……
o …… guots!

Meidi:
(prepara la squitta) Nüglia farai uschè da temioc, quai tegn’oura minch’uffant!
(piglia our da la tas-cha üna fascha rodlada) Qua, quia po’l morder laint, schi

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


42
vess propcha da far mal. (til metta la fascha tanter ils daints) Ed uossa, giò
cullas chotschas! (Duri as dosta. Corina è’l meidi han fadia da til trar giò las
chotschas, til dà la squitta, ma na da la vart dal public)

Duri:
Aaaaaaauuuua! ! !

Meidi:
(metta sü ün flosterin) Soo, quai füss fat! (Duri as struscha il chül) Ed uossa sar
Duri, douvra’l pos e quietezza. E quai nüglia massa pac.

Corina:
Hast dudi bap?

Duri:
(marmuogna, amo adüna la fascha tanter ils daints)

Corina:
Scha Dieu voul, as remetta’l darcheu. Grazia fich, signur docter e

s-chüsai il disturbi.

Meidi:
(cun Duri) Sar Duri, pudessa darcheu avair mia fascha? (tilla piglia a Duri our
da bocca, quel plondscha amo adüna. Meidi ria) E sco dit, bler pos ed ingünas
nardats, es quai cler sar Duri? --- Schi a revair insembel e bun megldramaint,
sar Duri. (passa oura)

Duri:
(da furbaz) Quel am po avair jent. Che s’inclegia quel dad homens! Eu fetsch
quai chi plascha a mai e basta, finito, amen!

4. scena

Duri, Irma e Corina

Duri:
(as struscha amo adüna il chül, sta lura sü) Quist uman pluffer vess dal sgüra
gnü üna puolvrina. (va pro la fanestra, guarda oura) Irma … tü nu poust
tantüna na be tour e svanir…… nö giovar la spermalada! --- Eu nu n’ha manià
uschè. --- Che fetsch’eu be sch’ella nu tuorna plü? (va pro la cumoda e svutra
laint) Ingio dianzer n’haja be miss l’urari da la posta?

Corina:
(vain davo aint cun Irma, tilla stumpla aint e’s retira)

Irma:
(va via pro Duri e’s posta davo el) Tscherchast alch?

Duri:
Hai, l’urari da la posta! (es stut, as volva, cun gust) Mo Irma …… est darcheu
tuornada?!!

Irma:
Tü poust be dir da furtüna ch’eu n’ha passantà la posta per ün pêr minuts.

Duri:
(svelt) Insomma, eu füss immediatamaing darcheu i per davo.

Irma:
Bom bom. Ma eu nu füss tuornada!

Duri:
(tilla splatta sülla spadla) Tü est ün cheu gross!!!

Irma:
(til splatta inavo sülla spadla) Tü est svess ün cheu gross!!!

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


43
Duri:
(as sezza sülla pultruna) Simplamaing mütschir …… intant daiv’eu bod meis
ultim soffel. (piglia il man dad Irma e tilla schmacha cunter seis pet) Guarda pür
co cha meis cour batta.

Irma:
Oh va, rafüda. Quai sun amo las consequenzas da teis strapatschs cha tü hast
gnü tuot las nots.

Duri:
Chi sa che! Eu d’eira be pro Carlin, meis ultim collega da militar chi viva amo.
Pro el n’haja pel solit eir pudü pernottar.

Irma:
Es quai vaira?

Duri:
Eu at laiva be far gnir narra, perquai chi’m plascha uschè bain co cha tü vainst
schigliusa?!

Irma:
(ria) Ha, eu e schigliusa …… (süt) be ün zichin.

Duri:
(amiaivel) Irma …… am fessast ün plaschair?

Irma:
Quai dependa!

Duri:
Am porta ün vinars!!!

Irma:
(da piz, discuorra intant ch’ella va our’in chadafö) Tü nu douvrast ingün vinars
…… tü douvrast ün tè da chaminella!!!

Duri:
Cheee? (tilla contaimpla pac inchantà) Tü est e restast üna femna rabiata cun
tuot tias radschuns e tias glünas!! (da charin) Mo üna chara est listess.
(suspüra furtünà) Eu n’ha savü ch’ella tuorna darcheu …… ella am douvra
urgiaintamaing!

5. scena

Duri, Lidia, Irma e Corina

Lidia:
(cuorra aint dad üsch, Corina tilla segua) Uossa schi di bap, che fast tü per
robas? (dutschina) At vaja darcheu plü bain?

Duri:
Be nö t’allegrar massa bod, amo nu mour’eu!

Lidia:
Sast bap, no vain fat gronds pissers per tai.

Duri:
Pissers? Tü? A mai vaja darcheu grondius. Vo starat tuots insembel amo stuts
da quai chi capitarà amo!!! (es tuot alleger)

Corina:
Char Segner, che capitaraja uossa darcheu?

Lidia:
Quai at poust bain t’impissar, uossa ch’el ha büttà our’d chasa a duonn’Irma.

Duri:
Che voul quai dir, büttà oura? Quista banadida duonn’Irma es our’in chadafö
e’m fa ün tè da chaminella!

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


44
Lidia:
Cheee?

Duri:
(cun Corina) Quants raps douvrast, Corina?

Corina:
Nö uossa, bap!

Lidia:
(da piz) Aha, quai vessa pudü pensar. Scha tü at fast pissers per bap, schi esa
dal sgüra alch malnet davo via.

Corina:
Sajast cuntainta chi’t va bain.

Duri:
Uossa rafüdai da far dispitta. (cun gust) Spettai be giò amo ün pa, e lura
vezzarat cha alch ……

Lidia:
(interrumpa) Eu nu pos savurar a da quellas sco Corina, chi han be vis giò sülla
ierta.

Duri:
Nö pretender da quistas falistoccas. (ria darcheu) Vo farat amo ögls, spettai be
giò. (Irma vain aint cul tè e sezza giò pro la maisa)

Lidia:
Bap, eu speresch cha tü sapchast che cha tü est debit a no!!!

Duri:
Ha! Eu nu m’algord ch’eu füss debit alch a vo!

Irma:
Da quell’idea sun eir eu.

Lidia:
(consternada) Hee!! Che as permett’la vairamaing! Quai sun affars da famiglia e
nu van pro ad ella nöa, inclet!

Duri:
(as volva vers Lidia) Tü taidla! Scha tü voust discuorrer cun duonn’Irma lura in
ün oter tun! Uschigliö pudessa capitar cha tü hast hoz tia prüm’ura da svolar!
(fa aint las mongias)

Corina:
Nö t’agitar, bap!

Lidia:
(dà üna risadina) Quai disch güsta tü, tü chi nun hast fat oter co da discuorrer
trid sur dad Irma. Ed avant ün’ura tilla hast büttada our d’chasa.

Irma:
Mo eu sun darcheu tuornada …… e quai voluntariamaing.

Duri:
E quai es ün bun segn, nun Irma?

Irma:
Forsa?

Lidia:
Sast bap, eu sun enorm dischillusa da tai. At svarguogna da tegner cun uschè
üna, üna ……

Duri:
Uossa tegna üna jada teis pical!!

Irma:
Vè Duri, baiva teis tè. Mo guarda pro, l’es amo chod.

Duri:
(da char) Hai, eu guard pro.

Lidia:
(splatta ils mans insembel) Mooooo …… che beeeeel! ! ! ! !

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


45

Duri:
Chat tü lessast tegner teis pical n’haja dit, uschigliö til tuna davent!

Corina:
So bap, eu stoss ir. (til dà ün bütsch) Ed hajast ün pa pisser da tai, nun?

Duri:
Hai hai, tü eir. E piglia darcheu üna jada a Seraina cun tai.

Lidia:
(til squassa) Tü taidla, no vain eir duos uffants. Davo quels nu dumondast
mai!!!

Duri:
(nar) Perquai chi sun sfarfats …… i tiran precis davo tai!

Lidia:
(nu tschüffa bod gnanca flà) Ooo …… aaaa!!!

Corina:
Forsa n’haja liber davomezdi, e lura pigli’eu eir a Seraina, nun bap!

Duri:
Quai füss bel. Sta bainin, mia chara.

Corina:
Stat bain insembel. (oura)

Lidia:
(tilla guarda davo plain feil) Phaa! ( e lura) Uossa fa’la las bellinas, e lapro ella
fosa sco la munaida!

Duri:
Eu at di per l’ultima jada: …… tegna teis pical!!! Scha tü nu füssast mia brüt,
schi at vessa fingià dalönch inan büttà oura.

Lidia:
Sast bap, quist nu’m n’haja da laschar plaschair da tai.

Duri:
Quai nu stoust eir nöa. Ed amo alch pervi dal iertar: 1. quai ch’eu n’ha nu
chatta, 2. sch’eu vess da chattar …… schi TÜ nu tschüffast nöa! So, uossa esa
dit üna jada.

Lidia:
(stutta) Üna part ans stoust pajar oura. Quai es teis dovair!

Duri:
Meis dovair? (ria) E che es teis?

Irma:
Ma che per uffants eschat vo vairamaing? Nun eschat buns da spettar infin cha
Duri es suot terra?

Duri:
(tilla charezza il man) Uschè inavant nun esa amo lönch nöa. Taidla Irma, eu
n’ha ün’idea …… vairamaing n’haja quella fingià ün têr temp …… ün’idea da
nar.

Lidia:
At svarguogna, in ti’età!

Duri:
Taidla, eu tilla di aint per l’uraglia. (el as sgoba vers ella e scutta)

Irma:
(sia fatscha cumainza a glüschir) Crajast propcha?

Duri:
Mo schi schi, qua nu cugnuosch’eu plü ingün pardon.

Lidia:
(va intuorn tuot agitada) Sch’eu nu savess precis chi stan davant mai duos
persunas creschüdas, schi’s pudessa crajer cha no eschan aint in üna scoulina.
Quai es bain ridicul sco cha vo as deportaivat.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


46
Duri:
In avegnir vain quai amo plü ridicul!! Vé Irma, no giain svelta vi’n mia
chombra!! (cull’ögliada sün Lidia)

Lidia:
Cheee???!

Irma:
Subit? Mo, vaja darcheu per tai?

Duri:
A mai nun esa fingià dalönch nan i uschè bain. Sur d’alch uschè nu’s stoja star
lönch a stübgiar. (i’s sto verer sco ch’el s’allegra da verer la reacziun da Lidia.
Piglia ad Irma, chi’d es saglida sü, pel man e passa oura)

Lidia:
Insomma, quist es …… a mai mancan ils pleds …… che faivat uossa?

Duri:
Sezzüda!!

Lidia:
Chi sa, forsa rivast listess amo aint l’asil da vegls.

Duri:
Quai es bain pussibel. A mai nu tegna aint in quista chasa plü nöa. Quia as haja
adüna massa bleras visitas …… e lura eir amo da quellas chi nu’s po savurar.
(contaimpla a Lidia da süsom fin giosom, lura oura)

Lidia:
(tuot perplexa) Insomma …… quist es …… eu less be savair che chi viagia
darcheu aint in quel tscharvè plain chaltschina. Nö oter co furbrarias!!! Ed
adüna cunter mai e Men!!!

(i suna)

6. scena

Lidia, Men e Peder

Lidia:
Ah, quai sarà’l. (va pro l’üsch e stira aint a Men, agitada) Tantüna est qua!
Perche sclingiast, scha tü hast üna clav. Vè tantüna aint!

Men:
(vain aint) He, he, he. Nö m’attachar malapaina ch’eu sun aint dad üsch. Co
vaja cun bap? È’l in let?

Lidia:
(risadina) Haa, aint in let? ---- Chi sa, da quel poust avair tuot. In mincha cas è’l
precis uschè maglin sco avant. Hast tut ils prospects?

Men:
(schnervà) Haaai …… adonta ch’eu sun amo adüna cunter quai. I funcziuna
bain tuot in uorden cun duonn’Irma!

Lidia:
Be nö discuorrer da quella. Quella cumonda intuorn aint a qua sco sch’ella füss
la patruna.

Peder:
(vain aint) Chau insembel.

Tuots duos:
Chau Peder.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


47
Peder:
Eu n’ha güsta telefonà cun Corina. I para chi dà alch da nouv pro bap.

Men:
Uschè nouv nun es quai. No vain ……

Lidia:
(interrumpa) Precis! No vain decis, cha’l stadi da bap nun es plü supportabel.

(tuots as sezzan pro la maisa)

Peder:
Uossa be ün mumaint. Eu n’ha cret chi saja tuot in uorden cun duonn’Irma?
(guarda intuorn) La chasa guarda oura stupend. Bap es pisserà e no nu vain da
far plü ingüns pissers.

Lidia:
Quai crajast eir be tü. Eu am n’ha orientada pro’ls vaschins ……

Men:
(interrumpa) …… da quai nu saj’eu nöa.

Lidia:
Tascha giò e nö m’interrumper adüna! --- Hai, da quels n’haja dudi vaira robas.
Quists duos nu fan oter sco dispitta chi’s doda infin ourasom cumün. Bap nu
vain bleras nots gnanca a chasa e quai es ün segn ch’el ha l’infiern cun quella.
E cha cur ch’el vain a chasa, schi lura svanischa ella …… e pür davo ün’ura
tuorn’la darcheu a chasa. ---- Na, na! Quai nu sun ingünas relaziuns. Uschè as
cumportan glieud giuvna, e nö duos da quists asens vegls. E dasper quai
talocca eir amo la glieud.

Men:
Schmetta üna jada da quintar sü da quista grascha! La glieud ha da far oter co
tadlar da quistas falistoccas sur dad ün hom vegl.

Peder:
Insomma, che capita uossa?

Lidia:
No vain decis da metter a bap in ün lö ingio ch’el as sainta plü bain. Id es bain
vaira, no gnanca nu cugnuschain a quista Irma Menz. E lura savaina no tuots
cha bap ha zoppà in ün lö üna pruna raps. Chi ans garantischa cha quista
persuna nu profita da quels. El nu sa nöa e nu s’impipa eir da nöa!

Men:
I nu’s po adüna be pensar il plü mal sur dad üna persuna.

Peder:
(süt) Tia duonna craja cha tuottas sun sco ella.

Lidia:
(sta sü abrupt) Peder, quist pigliast inavo!

Peder:
I’m displascha. - Eu manai quai listess uschè sco ch’eu n’ha dit. -
Bun, eu pigl darcheu inavo meis pleds. Che vaivat uossa decis?

Lidia:
Bun, no vain in mincha cas decis …… dà nan quists prospects! (Men paketta
oura ils prospects ed ella tils stira our dals mans) At movainta ün pa …… (cun
Peder) Qua, guarda, no vain chattà ün asil per bap.

Peder:
(sföglia il prospect) Aha …… quia para dad esser ter quiet, eu dschess a la cua
dal muond.

Lidia:
Peder, bap douvra seis pos …… quai ha dit eir il docter. --- E no pudessan lura
güsta vender la chasa e partin lura cun trais. Uschè vessan eir no tantüna alch
aint ils mans.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


48

Peder:
Eu nu vögl da quels raps. (muossa sül prospect) E chi paja tuot quist?

Lidia:
Chi crajast? Quel asil nun es beb el, na quel es eir amo fich bunmarchà. Sur da
quai am n’haja infuormada sco prüm. Bap tira inavant sia renta, uschè chi
restess be amo üna pitschna part da surtour per no. E pro tuot quai,
spargnessna eir amo la paja da duonn’Irma.

7. scena

Peder, Men, Lidia, Irma e Duri

(Duri vain aint cun Irma. Ella trat aint d’indumengias cun sü ün chapelin cun
fluorinas, bellas s-charpas. El cun büschmaint nair, guarda oura sco our da l’öv.
Intant ch’els vegnan aint barschuna Irma seis tschop. Els as tegnan pels mans.
– Tuots trais guardan fiss sün els. – Els giodan la scena.)

Duri:
(dad ot) Esa alch?

Peder:
(riond) Che vaivat vo duos avant?

Duri:
(cun Irma) Vaina avant alch? (ella tschegna tuot agitada) Hast tuot?

Irma:
(svutra aint la tas-cha) Hai …… eu n’ha tuot.

Duri:
Lura esa bun. (contaimpla a tuots trais, ün davo tschel. Giovar oura bain la
scena) Daja amo alch problems? No nu vain plü bler temp.

Men:
Bap, i’m fa plaschair chi at va darcheu plü bain. Mo nö at sforzar e fa be
pitschnas spassegiadas.

Irma:
(cun ün surrier) Eu guard pro dad el!

Lidia:
(schnervada) Quai po’la pachific laschar star. Sün ella nu’s poja as laschar, quai
vaina uossa vis. (manieraivla cun Duri) Bap, fa il bain e piglia ün mumaint
plazza, no vessan da discuorrer amo alch cun tai.

Duri:
Mumaint, mumaint (guarda planet süll’ura, vezza cha la nerva da Lidia es
strapatschada) Mooo …… ün quart d’ura vessna amo temp. O che crajast tü
Irma?

Irma:
(da charina) Scha tü crajast. (tuots duos as sezzan sül canapè da maniera sco
sch’els füssan in visita)

Lidia:
(cun tschels) Insomma, quists duos guardan oura sco poppas da porcellana,
quai es bain da rier da schloppar.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


49
Irma:
(dascus cun Duri) Eu at n’ha bain dit cha quist canapè nun es nöa per mai, in
mi’età!

Duri:
Chi sa mâ! Quist canapè es üna rarità, precis sco tü Irma. (vers tschels) Quist
vaiva amo cumpra da seis temp per mamma.

Lidia:
Bap, …… no vain propcha da discuorrer alch important cun tai.

Duri:
Schi cumainza tantüna.

Lidia:
Bun, Peder cumainza!

Peder:
Insomma bap, quai es uschè, tü sast …… ahh, discuorra tü Lidia. Tü est
adüsada d’avair il gruogn avert.

Lidia:
(surpraisa) Eeeeu??? Güsta eu, chi sto adüna taschair?? --- mo bain, in quel cas
discuorra excepziunalmaing eu! (as volva vers il canapè) Bap, uossa fa bain
attenziun. No vain decis chi’d es meglder per tai, scha tü nu stast plü aint in
quista chasa.

Duri:
(divertaivel) Dad hoz davent nu stuna plü qua.

Lidia:
(cun gust) Nöa? Bap, at hast in quel cas decis dad ir a star aint in ün asil da
vegls? Tia decisiun stuvain respettar …… tantüna am fast eir tü üna jada ün
plaschair. (stira ils prospects a Peder our dals mans) Dà nan, fa ün pa! Guarda
bap, no at vain tscherchà ün bel asil. Garanti cha tü sarast la furtünà.

Duri:
So, so, aha, mhm. (metta da la vart ils prospects sainza tils verer) Eu n’ha bain
dit ch’eu nu stun plü qua? Mo dad ir a star aint in ün asil, da quai nu n’haja dit
nöa.

Peder:
Mo bap, che hast darcheu avant?

Men:
Di be direct!

Lidia:
Bap, che voul quai dir? Che vegn giovà qua?

Duri:
(tilla contaimpla riond, süt) Teater!!!

Lidia:
(tratta sü) Da quell’idea sun eir eu. (be tössi cun Men) Men, di tantüna eir tü
alch!

Men:
Hai, uossa disch’eu quai ch’eu laiva dir fingià dalönch inan.

Lidia:
Tantüna!

Men:
Bap es ün hom liber e po far quai chi plascha ad el. (sta sü) Eu vegn! (va via
pro Duri) Bap, tuot il bun! Eu sun persvas cha tü fast il dret. (dà eir il man ad
Irma) Ed ad ella duonn’Irma ingrazia per sias fadias e giavüsch tuot, tuot il bun.

Peder:
(sta eir sü, va vers Duri) Eir eu! Bap, eu vez chi at va bain, e daplü nu vögl eu.
(dà a tuots duos il man) Stat bain e blera furtüna.

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


50
Lidia:
(perplexa) Halt, spettai!!! Uschè nöa! Vo staivat qua! (tuots duos fan subit per
cumond e stan là sco duos statuas) I nun es amo lönch na discutà tuot.

Duri:
Eu nu sa perche cha güsta mia brüt as fa tants pissers per mai??? Vè Irma, id
es ura e temp! (tuots duos stan sü e fan üna ronda)

Peder:
Che esa uossa darcheu?

Duri:
(as ferma immez il palc) Uossa vessa bod invlidà da dir amo alch.

Lidia:
Schi che?

Duri:
Nö cha vo crajaivat cha no dain grond pais sün vossas gratulaziuns, sün quellas
savaina eir desister …… Il fat es nempe quel, cha Irma ed eu giain uossa pro’l
stadi civil. E scha vo eschat be ün pa scorts, schi savaivat eir perche, es quai
cler?

Tuots trais: Cheee? (dan ün sbraj e croudan sül canapè)

Lidia:
Quai …… quai es …… quai es ……

Duri:
…… la megldra decisiun laivast dir, nun?

Peder:
Insomma bap, eu nu less taloccar laint, mo tü sast in ti’età …… crajast (muossa
sün Irma) cha tü vainst amo a fin cun üna duonna …… o uschè?

Duri:
Eu nu sa che cha tü manajast cun …… „o uschè“ (riond) ma la valisch suna stat
bun da pakettar amo svess. (dà ün stumpelin ad Irma) Che crajast Irma ……
crajast chi pudess dar problems cun „o uschè“?

Irma:
(squassa riond il cheu)

Lidia:
Insomma, quist nun es per crajer, teis bap as voul amo maridar in si’età. Cun
tai ans stuvaina amo svarguognar davant la glieud!

Duri:
(süt) Per quai hast temp avuonda.

Men:
Insomma, a mai es bod stat davent la favella. Eu manai, Irma po bain star quia,
mo perquai nu vaivat güsta da maridar!?

Duri:
Sast, meis figl, davo cha mamma es morta es mia vita statta vöda e tuorbla, ed
uossa cha Irma es qua cumainza tuot a gnir darcheu ün pa plü activ.

Lidia:
(our’d sai, narra) Bap …… in ti’età nun ha plü nöa da gnir activ, in ingüns
reguards, es quai cler?

Duri:
Tü m’hast ün’idea. Irma es amo adüna in plaina flur, sco üna giuvnina, adonta
da si’età. (ria dad ot)

Lidia:
(consternada) Insomma Men, eu sun schoccada …… eu mai nu vess cret cha
teis bap es ün tal cuaidus!

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


51
Irma:
Be ün mumaint, uschè inavant nu laschaina ir. In noss’età esa plüchöntsch
usché, co lessa dir quai …… i as vegn a cugnuoscher ed as predschar ün a
tschel plü davo üna dret temporal.

Duri:
Precis. E cur ch’ün at tegna pel man cur chi at va mal e sta pro tai fin la fin.

Men:
(squassa riond il cheu) Chi chi nu vezza, nu craja.

Peder:
(squassa eir riond il cheu) Bap, tü hast darcheu schlupettà giò l’utschè!

Duri:
Eu n’ha bain savü cha vo duos as s’allegraivat. (as volva vers Irma) Giaina? –
Metta sü a gualiv teis chapè. (tilla tira cun üna stratta a gualiv il chapè) So, schi
laina provar? (voulan passar oura in bratschas)

Lidia:
Halt, be ün mumaint, spettai. (cun ironia) As poja forsa dumandar ingio cha
quists duos „giuvens furtünats“ van a star?
Duri:
Ah hai, quai vessa uossa bod invlidà. Irma posseda üna chasina sün
Engiadin’Ota …… quella es vöda, e là giaina a far nos gnieu.

Lidia:
(cun gust, clocca als duos homens sülla spadla) Es quai vaira??? Quai es
bunischem bap. (culs duos homens) In quel cas pudaina listess vender la
chasa?!!

Duri:
Be ingüna prescha, eu stoss agiundscher amo alch. Davo cha no eschan stats
pro’l stadi civil, giaina pro’l notar. E là vain lura surscritta mia chasa a mia
abiadia Seraina e Corina po gnir subit cun seis uffant a star in quista chasa!

Lidia:
(stutta) Cheee?? Insomma, quist es tantüna ……

Peder:
(tschegna da taschair) …… bap, no eschan perinclets.

Men:
Uschè es quai.

Lidia:
Co?

Peder:
(cun Lidia) No vain tuots üna dretta paja ed a Corina esa güdà uschè il plü bain.

Lidia:
Quist es ……

Duri:
(cun Lidia) Ed uossa tschüffast güsta amo ün lavacheu. (cun Irma) Vè Irma,
muossa. (Irma riva la tas-cha, Duri piglia oura üna rolla grossa da bancanotas e
muossa intuorn) Guarda, mia brütina, …… (dapersai) femna da l’ostia ……

Lidia:
Aaaaa …… ooooo. Uossa vaivat vis! Eu n’ha adüna dit cha quella as fa our da la
puolvra culla munaida.

Duri:
Ella tils ha chattats e perquai tils po’la tegner. Giaina?

Irma:
Hai …… e cur cha no tuornain dal notar giaina güsta culs raps sün banca e tils
mettain bain a lö.

Duri:
Precis. Mo uossa stuvaina ir! (tuots duos in direcziun da la sortida, Duri dà ad
Irma ün splat sül chül)

Irma:
(da ün sbraj) Aaaa!!! Duri!!! --- In ti’eta???

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


52
Duri:
In mi’età es tuot permiss! (tuots duos passan oura riond)

(tuots trais sun tschantats là per part stuts e per part riond)

Lidia:
Eu nu pos crajer, tuot on n’haja fat la lavura per quist vegl nar ed uossa vegna
oura vöd! Quai nun es per crajer …… quai es ……

Duri:
(tuorna amo üna jada, tuot quiet cun tuots) Nun …… oramai es vos vegl listess
amo massa giuven per ün asil da vegls. (as volva e passa oura cul cheu per
ajer)

T E N D A

F I N

L-ALD 1-1_Franzisca_(vl)


Alan AYCKBOURN

Il comitè d’organisaziun

(Ten Times Table, 1977)

verti in vallader da Jachen Andry
cun ün pêr pitschnas adattaziuns a nossas relaziuns
Scuol, 2012

per incumbenza dad Ottiglia Augustin chi la stà dal 2013 ha inscenà l’ouvra
cun actuors da la Società da teater Ftan

text original: Alan Ayckbourn, Ten Times Table, A Play, Samuel French Ltd, London, 1978
versiun tudais-cha: Claudia Egdorf, Das Festkomitee, Rowohlt Verlag GmbH, Theater Verlag

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


1

persunas:

Robert Corvin (Ray Dixon)
Giaronas Bandet (Donald Evans) - Grondcusglier
Lena Corvin (Helen Dixon) – duonna da Robert
Sofia Burdun (Sophie Barton)
Rico Tach (Eric Collins)
Dorotea Bandet (Audrey Evans) – mamma da Giaronas
Lurench Minar (Lawrence Adamson) – anteriur instructer militar
Men Burdun (Tim Barton) ex instructer da l’armada - frar da Sofia
Fumia (Philippa) – 'duonna' da Rico
Max Kunz (Max Kirkov) – student sü da la Bassa

lö:

sala da l’Hotel da l’Aglia i’l cumün da Tschaint

1. act:
1. scena:
tschantada da mardi, als 3 november

2. scena:
tschantada da venderdi, als 17 december

3. scena:
tschantada da gövgia, als 19 mai

2. act:
1. scena:
tschantada da crisa da dumengia, als 5 gün

2. scena:
gö festiv da sonda, als 11 gün

temp:
preschaint

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)