13
Magda, Paul

Magda
(vain cun üna zappa davo nan) Pro la cruschada sto esser capità
ün greiv accidaint. Ambulanza, meidi, pulizia. I nu’s ha da dar da
buonder. Hozindi vana eir sco mezs nars, sco cha’l benzin nu
cuostess avuonda. E Paul ha natüralmaing dad esser aint la prü-
ma lingia e püffar. (squassa il cheu) Ingio e’l be mâ? Eu vögl eir
savair che chi’d es capità.

Paul
(vain aint, sfini, as lascha croudar sün üna sopcha)

Magda
Dai, quinta!

Paul
Magda, bap.... (lascha croudar il cheu süls mans)

Magda
Bap? Che ha quist cheugross darcheu prastà? Eu n’ha fingià adüna
dit: a quel nu’s poja laschar desch minuts our’d’ögl!

Paul
(serius) Magda, bap es disgrazià fermamaing – cul töf. Don total.
I varda oura sgrischaivel. El ha survis pro la cruschada ün auto
cun rulotta.

Magda
Cul töf? Cul töf nouvischem? Eu n’ha dit da prüma davent: büttà
ils raps our da fanestra!

Paul
Magda! Bap es in privel da vita! I nu san gnanca amo sch’el vain
tras!

Magda
Prima! Il töf nouv pel min! E’l  almain sgürà?

Paul
Pensast tü adüna be vi dals raps? Eir amo uossa cha bap cumbattà
per sia vita? E sast che chi han chattà pro el?

Magda
Seis telefonin? Es quel eir ruot?

Paul
El vaiva üna tas-cha plain roba da valur pro sai. Tanter oter il
chandalèr cha no vain jertà da tia mamma. E la culana ch’eu at
n’ha regalà da Nadal.

Magda
Che? La culana da perlas? La risch nouva culana da perlas cha tü
m’hast regalà avant vainch ons da Nadal, Pasqua, anniversari e di
da la mamma? Ha quista canaglia forsa ingolà da no?

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


14
Paul
La pulizia suppuona, ch’el ha dachefar cun üna seria dad invöls.
Tuot quella roba es gnüda annunziada il ultims dis sco ingolà. No
stain verrer che chi manca tuot pro no.

Magda
Eu n’ha savü! Eu am n’ha fingià dad da buonder d’ingiuoder ch’el
ha tants raps per cumprar da quista roba chi nu fà dabsögn. Quista
canaglia.....

Paul
Magda! I nu’s po cumprovar amo nöa. Bap nu fess mai alch uschè.
Important esa uossa ch’el vain tras.

Magda
Ingolà ha’l da no, quai es criminal!! Eu chat, cha quel es capabel
da far quai. Eu vegn güsta a verrer che ch’el ha ingolà uschigliö
amo da no. Quai annunziaina subit a la pulizia! (stübgia) Quel nu
varà.... (svelta aint in chasa)

Paul
(dapersai) Na, alch uschè nu fa bap.

Magda
(cloma our d’chasa, histeric) Paul, svelt, Paul! Vè svelt! Uschè üna
disgrazia!

Paul
Che esa uossa darcheu capità?

Magda
(vain our da chasa) Quista carogna maglina. La trocla da las
pastinas manca eir! Il diavel til dess tour!

Paul
Sco cha quista pluffra trocla da pastinas es importanta.

Magda
Aint a là d’eira zoppà tuot ils raps cha no nu vain annunzià a l’uffizi
d’impostas. Tschinchmilla francs – davent, simplamaing davent,
ingolà da quist delinquent.

Paul
Eu n’ha adüna fingià dit ch’eu n’ha ün nosch sentimaint pervi da
quels raps.

Magda
Tschinchmilla francs!!! Quist schlabaccar! Ils raps nu possa
gnanca dar aint a la sgüranza! (squassa a Paul) Va subit sül lö dal
accidaint e til squassa fin ch’el disch ingio cha’ls raps sun!

Paul
Magda! Bap es aint il coma ed es a l’ospidal!

Magda
Lura va aint l’ospidar e til sdruaglia. Quels tschinchmilla francs
ston darcheu nan! Eu pudess sbragir da la rabgia! Eu til pudess
tour our’d gliotter..... (va aint in chasa)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


15
Paul
Uschè üna duonna sainza cour.

Magda
(vain cul telefon our da chasa) Paul, id es per tai, la pulizia. (til dà
il telefon)

Paul
(piglia incunter il telefon) Schi, Zangger quia. Co vaja cun meis
bap? (abattü/niedergeschlagen) Co amo adüna listess mal.... schi,
quai til disch il meglder mia duonna. (tilla dà il telefon) Che chi
manca pro no voul savair la pulizia.

Magda
(piglia il telefon) Ad el manca forsa alch, impertinentezza. (amiai-
vel) Dimena, che chi’d es gnü ingolà da no.... per cha no tschüffain
quai rimplazzà.... schi, a no manca üna pruna, be per ch’el sà quai
güsta! Dimena, ch’el nota üna jada. Las posadas d’argent, 96
tocs....

Paul
No nu vain mai gnü posadas d’argent.

Magda
(tegna il corn) Tegna teis piccal, tü implaster! Quai nu sà quel
tantüna nöa. E va üna jada pelss prospect chi’d sun gnü hoz culla
posta. (discuorra inavant aint pel telefon) Pudaina far inavant? Il
servizzi da cafè da porcellana... schi, ch’el scriva 56, na... i d’eiran
plütosts 72 tocs...

Paul
(tilla muossa l’utschè) Sbattast tü?

Magda
(til tschögna da taschair) Ün mantel da nerz ed üna chapütscha
da dret pail dad uors....

Paul
Schmetta uossa! (tilla dà ils prospects)

Magda
(tegna darcheu il corn) Uossa tegna üna jada tia leua! Quels
tschinchmilla francs piglia in alch maniera darcheu aint. (discuora
aint pel telefon) Ün automat da cafè da Saeco.... (piglia ils pros-
pects e va telefonand aint in chasa)

Paul
E quai cuort avant sias nozzas d’or e seis 75avel anniversari. Co
declera quai be a mamma? E nossa Silvia vain eir amo!

5. scena

Paul, Nora, Heinz e Magda

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


16
Nora
(cun Heinz aint a dretta, Heinz ha ün floster sül cheu) „La pulizia
– teis ami e güdader“. Pah....! A no as lascha simplamaing be da
la vart ed ingün nu’s impipa da no. Lapro eschan no las victimas.

Heinz
Nö las victimas, dimpersè ils donnagiats, meis anguel. Sajast
cuntainta chi nu’s es capità daplü, uschè sco cha l’auto varda oura.

Nora
Heinz! Quist sbatticoc d’ün töfist ha demoli nos bel auto ed eir
amo nossa rulotta. No eschan las victimas. E cun tia ferida dal
cheu nun esa eir nö da far tagnins.

Paul
I’m displascha propi cha meis bap tils ha chaschiunà simlas dif-
ficultats.

Nora
Aha, seis bap. Lura vaina almain inchün chi ha da surtour il don.

Heinz
I’ns dischplascha, cha seis bap es feri uschè fermamaing.

Nora
Tü nun hast d’at s-chüsar. El ha tantüna chaschiunà l’accidaint.
No vain uossa dabun ün allogi adequat e bunificaziun pels dis da
vacanzas pers. No d’eiran tantüna in viadi vers l’Italia.

Heinz
Ma chara, no laivan be ir ün pêr dis pro tanta Hilde a Turich.

Nora
Che quintast! (intuna) In Italia laivna ir, per trais eivnas. (a Paul)
Ch’el sapcha, el fantas-cha pervi da sia ferida vi dal cheu.

Heinz
Chara, lura pigliaina il tren o ün a fit auto e giain darcheu a chasa.

Nora
Gnanca meter nu vast cun tia ferida e teis squass da charvè. Quai
füss suicid.

Heinz
Ma eu n’ha be ün bügnina.

Nora
Tü hast ün squass da charvè! (dascus a Heinz) E quai dà cum-
pensaziun. No restain intanta quà! (a Paul) Po’l ir almain  pel
necessari da nossa roba, o dess quai far meis pover hom cun sia
greiva ferida?

Heinz
Chara, fa il bain!

Nora
Quai es il plü pac! A la fin ha seis bap demoli nossa nouva rulot-
ta.

Heinz
Nouva? L’auto ha dudesch ons e la rulotta saidesch.

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


17

Paul
Sainz’oter tils güda per ir per la roba, dimena s-chüsa.

Nora
Quia davovart sun las valischs. Ch’el gnia. (tuots trais oura)

Magda
(telefonand our da chasa) Ha’l quai a la fin notà? Bain: prossma
posiziun: anè cun diamant, dudesch carats, 1999 francs... schi, el
ha chapi inandret. Inavant, collier da schmaragds, 4895 francs.
(sföglia aint in ün prospect) Quai es eir bun! Ch’el scriva sü: culana
dad or alb cun ün medagliun da rubins, 7999 francs.

Paul
(cun valischs da dretta) Che fast tü quà Magda?

Magda
Ed a meis hom manca ün’ura da rollifex, o co cha quellas han nom,
da 4444 francs. Schi, ch’el nota pür.

Paul
A mai nu manca nöa.

Magda
(tegna il corn) Tascha, eu leg avant al pulizist güsta il prospect dal
juvelier. Quai paja tuot la sgüranza. (discuora inavant aint pel
telefon) E lura an manca ün di-dia-diada.... Paul legia üna jada
avant.

Paul
Diadem.

Magda
Diadem cun briliants per 9999 francs.... Che voul quai dir, sch’eu
til pigl pel chül? Ch’el nu gnia impertinent. Esa gnü ingolà pro el o
pro no? Eu til pos eir güsta dar tras il nommer per postar.... Hallo,
hallo, picha simplamaing be sü? Uschè ün’impertinentezza nu
n’haja amo mai passantà.... Sch’eu til vögl tegner per pluffer, am
dumonda quist mocus. Che fast tü cun valischs?

Heinz
(eir cun valischs da dretta) Dischplaschaivelmaing d’eir’na eir
partecipats  vi da l’accidaint. (tendscha oura il man) Schmid Heinz,
e Nora Schmid, fa plaschair.

Nora
Che voul dir eir partecipats? Quel töfist nar ha demoli complett
nos auto e nossa rulotta.

Magda
E che voulan quels da no?

Paul
Els nu pon plü ir inavant, l’auto e la rulotta sun demolits.

Magda
(tagliaint) A vo nu manca forsa alch vi dal cheu?

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


18
Nora
Uossa ch’ella manzuna: meis culöz, ou, quai pudess esser ün greiv
trauma.

Heinz
Chara!

Nora
Nö at masdar l’aint! Quia vaja per raps! (tegna darcheu seis culöz,
e clotscha)

Paul
Els pon star quia, fin chi han tut a fit ün auto.

Magda
Star pro no? Eu craj ch’eu sbatta! Quà ingola bazegner nossa
mezza chasada, sfracha aint il töf, e lurra stessna amo per grazia
fich tour sü glieud estra e tils pavlar tras?

Nora
Quà vain glieud innoziainta traplada suot e demoli tuot seis
posses, e lura vaina eir amo da tadlar da quistas impertinetezzas.
Quist nu craj’eu. Lura giana halt aint il plü char hotel – e vo
pajavat. Daja vairamaing aint in quista foura ün hotel?

Heinz
Chara, üna simpla pensiun bastess eir.

Magda
Pervi da mai pona dormir aint la stalla dals chuccals.

Paul
Magda, a la fin ha chaschiunà bap l’accidaint. No nu pudain nö
esser uschè. No vain üna chombra per visitas.

Magda
Ella dess dumandar cun maniera e pajar inandret, lura pudaina
forsa discuorrer sur da quai.

Nora
Pajar? Eu nu dod inandret. No eschan las victimas. Uschè ün’im-
ertinenta persuna.

Heinz
Chara, nu laina verrer per üna pensiun...

Magda
Ottanta francs, lura pona star!

Nora
Che? Ottanta francs pretenda quista persuna per üna simpla
chombra sün üna pauraria ingio chi spüzza eir amo da stalla. Es
cumprais almain pensiun plaina?

Magda
Ottanta francs pro persuna e not, sainza püschain. Uschigliö
pudaivat dormir our’in stalla.

Heinz
Chara, eu manaj cha no vardain per üna pensiunetta per nö avair
disgusts....

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


19

Paul
Magda, uschè bler nu pudaina pretender.

Nora
Ella es üna persuna inteligianta imbruogliunza! Alch uschè nu
n’haja amo mai passantà.

Magda
Scha vo glieud da cità crajaivat da laschar pender voss peis suot
nossa maisa, schi pajai o svanit. (as metta davant Nora sü)

Nora
Imbruogliunza!

Heinz
(tilla voul tour davent) Chara vè, fa’l bain, no giain

Magda
 Pomeranza racra!

Paul
(tegna ferm a Magda) Magda, rafüda uossa!

Nora
Paura primitiva!

Magda
Brümbla secha! (Magda e Nora as tiran sü  e discuorran tuottas
duos al listess mumaint)

T E N D A

     2. act

1. scena

Lena, Paul, Heinz, Nora, Silvia

Lena
(es davant porta e fa culs spaits) Hai, hai... quist Carl...

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


20

Paul
(vesti ün pa plü nöbel, chamina per quai d’intuorn) Schi, mamma,
eir scha tü nu voust craijer. Cun bap vaja fich ferm mal davo quist
greiv accidaint. Eu vegn güsta da l’ospidal. I nu varda oura bain
quintan ils meidis.

Lena
Hai, hai.... ils meidis. Mat, cun Carl vaja bain. Eu n’ha fingià dis-
cuorrü cun el.

Paul
O je.... i vain adüna pès cun ella. (a Lena) Quai hast be in-sömgià.
Bap es sü l’intensiva ed es tachà cun cabelins ed udèrs. Seis cheu
es lià aint ed el es fingià gnü operà. (tilla tegna per las spadlas)
Mamma, no vain da far quint cul plü mal.

Lena
Na, na... mat, bap es aint in tschoffa da la laina ed i va bain cun el.

Paul
Na, mamma, na! (dapersai) Forsa esa meglder sch’ella craja quai.

(cun Lena) Mamma, id es bun. Fa be inavant culs spaits. Lura sta
bap aint in tschoffa da la laina ed eu stoss ir uossa in stalla a verrer
scha Blüemli ha da far vadè.

Lena
Carl a l’ospidal, ha, ha.... (da schnestra in chasa)

Heinz
(cun Nora our da chasa a dretta, as stenda) Ahh... n’haj’eu dormi
sco ün tass. Uschè bain nu m’haja recreà pro üna possa da mezdi
fingià ons nö plü.

Nora
(til dà üna aint per las costas) Eu eir, ma nö dir quai a tschels duos.
Heinz: no reclomain tuot quai chi va e schmachain lura il predsch.

Heinz
Chara, quist compromis es tantüna in uorden. No pajain, sco fat
giò, ouravant, fain dar üna quittanza e dain aint quai a la sgüran-
za.

Nora
Tü est simplamaing massa bun. Precis sco cun teis affar.

Heinz
(tilla brancla) Ah, chara. An lascha passantar quia ün pêr bels dis.
Quai es fingià dalönch ün da meis giavüschs. E quia esa uschè ro-
mantic. Vè, laina ir a verrer las vachas? Eu nu n’ha amo mai vis üna
vacha in natüra. E tü?

Nora
Eu bain! Nossa vaschina, quista vacha veglia! Sast che ch’ella ha
darcheu quintà sur da no? (tuots duos oura a schnestra)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


21
Magda
(cun Silvia da dretta, tuottas duos portan ün pêr tas-chas) .... uschè
es quai i cun quist accidaint! Uossa vainst tü davo ün mez on a
chasa ed hast da dodir cha teis bazegner es ün ch’ingoula. Che
dscharan la glieud sur da no. Nun es quai terribel?

Silvia
(cun pissers) Mamma, il plü mal es, cha bazegner es uschè mal
landervia. Eu mett meis man in fö, ch’el nun ha ingolà. El es uschè
üna bun’orma d’ün uman.

Magda
Bun’orma? Nair sco’l charbun es amo massa pac.

Silvia
Bazegner es tanter vita e mort e tü discuorrast uschè!

Magda
Es tantüna vaira! Schi’s ha dad ingolar da l’agna famiglia! Ma uossa
quinta da l’Italia. Es là eir tuot uschè char sco pro no? Han bastü ils
raps ch’eu n’ha dat cun tai?

Silvia
Las prümas duos eivnas bain. (dapersai) Per furtüna ha bazegner
adüna tramis aint raps, uschigliö vessa vardà oura maigher la capra.

Magda
(surpraisa) Nun es restà plü nöa dals raps?

Silvia
Mamma, eu sun statta tuottavia ün mez on davent.

Magda
Hast eir adüna gnü alch da mangiar? Tü d’eirast dalsgüra be sul
suletta e nun hast gnü ad ingün per discuorrer, perquai chi dis-
cuorran be taglian là. Pouvra figlietta! Ma uossa est darcheu a chasa
ed eu cuschin alch bun per tai da tschaina. Tü hast dalsgü-ra üna
fom naira. Pro quists talians daja be pizza e spaghettis. Tü poust
intanta ir a dir chau a tia nona. (cun tas-chas oura a dretta)

2. scena

Silvia, Carl, Lena

Silvia
(cridond, suspüra aint in ün fazzöl) Scha bazegner moura propcha...

Carl
(cloma our da tschoffa) Pssst, Silvia

Silvia
(sculozzada) Che d’eira quist? Eu dod fingià vuschs. (crida) Meis
bazegner es ferm feri a l’ospidal.

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


22

Carl
(cuca our dad üna foura da la tschoffa) Silvia, eu sun. Aint in
tschoffa.

Silvia
(dà oura ün sigl) Bazegner, tü? Est quai propi tü?

Carl
(vain oura) Da pè a cheu! Am dà ün bütschin, mia matta.

Silvia
(til crouda aint la bratscha) Ma, co...., tü est ferm feri a l’ospidal!

Carl
Nö eu, il lader ch’eu n’ha tschüff sül fat in chasa. Quist lambardun
m’ha cloccà insembel ed ingolà mia buorsa. Lura e’l scappà cun
meis töf ed ha chaschiunà l’accidaint. E perquai chi han chattà mia
buorsa cun mia documainta, crajan tuots ch’eu sun quai. I para cha
seis cheu es bandaschà talmaing, cha gnanca teis bap nu til ha
cugnuoschü.

Silvia
E perche at zoppast aint in tschuffa e nu sclerischast tuot?

Carl
Perquai chi’d es ter interessant che chi’s vain tuot a savair, schi’s
nun es para quà. Be nona sà ingio ch’eu sun. Ad ella n’haja dit ch’eu
sun be quà. Vezzarast, i nu giarà lönch chi organiseschan meis
funeral. E dal rest sun eu uossa il maister d’ingolar. (ria)

Silvia
Bazegner, eu nu sà sch’eu dess esser perinclet cun tuot quist.

Carl
Sajast simplamaing da la partida. Quist es nossa secretezza.

Silvia
Bazegner, eu stoss eir confessar üna secretezza.

Carl
Nun est rivada l’examen?

Silvia
(surria) Na, bazegner. (til scutta alch aint per l’uraglia)

Carl
Propcha? Quai es üna surpraisa. Eu m’allegr fingià uossa. Ed el vain
propcha nan a quà?

Silvia
Schi, ma nö dir ad ignün.

Carl
Cler. Ma tü taschast eir. Ahhh.... piglia amo quista charta cun tai.
(tilla dà la charta) Quista charta dast a tia mamma e disch ch’eu
tilla n’ha dat avant co cha tü est ida in Italia.

Silvia
(legia) „Mia ultima voluntà“, che voul quai dir?

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


23
Carl
Nöa d’importanza. E lura stessast amo.... (tilla scutta aint per
l’uraglia)..... pisserar. Metta simplamaing da davo aint, per chi nu
badan.

Silvia
Bazegner, che hast intenziun da far?

Carl
At lascha surprender! Fin plü tard! E... pst! (as zoppa darcheu)

Silvia
Oh.... bazegnerin.... sun eu cuntainta chi va bain ad el. Tantüna
darcheu a chasa. Be co disch eu quai be a meis genituors? (da
dretta aint in chasa)

Lena
(da schnetra our da chasa) Chi sarà quel, chi sgroffla sün mia cu-
tscha? D’inclur nan cugnuoscha a quel. In alch maniera ha quel
dachefar alch cun meis tschüchapuolvra.

Carl
(darcheu our da seis zopp) Mamma, eu at stoss dir alch. No gnin
tat e tatta.

Lena
Chi?

Carl
Tü ed eu!

Lena
Tü tat? Schi, schi, eu n’ha adüna fingià dit cha tü vainst vegl.

Carl
Lena, da quai nu m’iposs eu.

Lena
Quai lessa bain crajer! Quai ha laschà davo pro tai fingià avant
vainch ons.

Carl
Lena, schmetta uossa! Nossa Silvia survain ün poppin. Quai
manaj’eu!

Lena
Chi?

Carl
Nossa Silvia chi ha stübgià in Italia. Ella es darcheu tuornada.

Lena
Per l’amur dal Segner! Ün uffant dad ün talian?

Carl
Na, l’uffant es da seis ami. Ella ha be stübgià in Italia. E là ha’la
imprais a cugnuoscher el. El sta dafatta be in vicinanza da quà. Ed
el vain hoz in visita ed as preschantar.

Lena
Il Talian?

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


24
Carl
Na, l’ami da Silvia ed il bap da seis poppin.

Lena
Eir amo cun duos homens? Sun tuots duos Talians?

Carl
Na, id es be ün hom e quel nun es talian. Ed eir sch’el füss ün, esa
listess. L’important es chi’s aman. Inschinà nu vessa eir nö pudü
maridar a tai. Eu catolic, e tü refuormada – e listess vain no duos
maridà perquai cha no ans amain.

Lena
Oh dalur! Quà farà sia mamma sigls dal plaschair. Survain ün uf-
fant dad ün Talian chi’d es eir amo refuormà. Eu vegn per alch da
mangiar per tai. Refuormà.... (squassa il cheu, a schnestra aint in
chasa)

Carl
Ohh, mia Lena, la fa darcheu üna confusiun.... (stübgia) Ma spetta
be, quist es ün’idea! Il nommer da quist Thomas n’haja registrà aint
in meis telefonin. A quel telefona güsta. Quai vain bun. E las tas-
chas da quist venda sgüranzas, saja eir bain da douvrar. (va per la
valisch e darcheu aint in seis zopp)

3. scena

Paul, Lena

Paul
(aint da dretta) Amo adüna ingün vadè!

Lena
(porta ün plat cun pan e charn da schnetra our da chasa, squassa
il cheu) Ed eir amo refuormà.

Paul
Mamma, che fast?

Lena
Eu port a bap sia marenda. Quel sta uossa aint in tschoffa ed ha
fom. (metta il plat davant la tschoffa) Bap, la marenda es quia.

Paul
(disperà) Mamma, chapischa tantüna, bap es a l’ospidal. (daper-
sai) I vain adüna plü mal cun ellla. (as lascha croudar sülla sopcha)

Magda
(da dretta our da chasa cun ün tablet) Quia est, Paul. Che manca?

Paul
Uossa discuorr’la eir amo culla tschoffa da la laina, perquai ch’ella
craja cha bap es aint a là. E dafatta da mangiar ha’la pozzà giò via
là. Ella vain vi plü confusa. Eu am fetsch propcha pissers planet.

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


25
Lena
Hai, hai.... pissers. Tü eir a mai. (cloma) Bap, nö invlidar da man-
giar. Bun apetit! (da schnestra aint in chasa)

Magda
Sast che! Sch’ella es uossa inamöd bainbod suletta....

Paul
Perche suletta?

Magda
Tü hast svessa dit, ch’el nu campa. Lura tilla pigliaina via pro no e
tilla mettain aint illa stanzina davo e dain a fit la chasa a giasts.
(metta maisa)

Paul
Tü voust propcha tour davent a mamma la chasa? La chombrina
davo nun ha gnanca üna fanestra inandret.

Magda
Chi chi discuorra culla tschoffa da la laina, nu bada quai inamöd
nöa. Vezzast bain, co cha quels da cità pajan bain. Ottanta francs
pro persuna. Via quia han pachificamaing lö seis persunas. Quai fà
quattertschientsesanta francs al di! E quai eir amo nair. B-S-M.

Paul
Che s’inificha B-S-M?

Magda
Bar sün man.

Paul
No nu pudain simplamaing be.... la chasa tocca a meis genituors.

Magda
Ha’l vairamaing fat üna jada ün testamaint?

Paul
Quai nu saja e nu vögl eir nö pensar vi da quai. (distratta a Magda)
Es quista marenda pompusa per quels da cità? Uschè bler nu
tschüffa gnanca a Nadal.

Magda
Sbattast! Quist es per nossa figlia. Ella es tuornada hoz our d’Ita-
lia.

Paul
Nossa Silvia? E co vaja ad ella?

Magda
At metta avant! Da quels raps ch’eu tilla n’ha dat nun ha’la manà
inavo gnanca tschincher. L’Italia es brutal chara. Per furtüna nu
vaina dachefar nöa culs Talians.

Paul
Ingio es Silvia?

Magda
Aint in chasa. Quella ha svilupà forsa curiusas modas da mangiar.
Il prüm mang’la alch dutsch e davo gurcas. E piglia cun tai il plat
cha tia mamma ha mis via là, avant co cha’ls giats maglian.

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


26

Carl
(piglia svelt davent il damangiar, e fa davo ad ün giat) Miauuu....

Magda
(as volva e vezza il plat vöd) Uschè üna canaglia! Ingola la charn
giò dal plat. E quai güsta cur ch’eu n’ha dit. Dai, Paul! Cuorra davo
e piglia davent la charn dal giat. Per tia mamma basta quella charn
amo suraint e suroura.

Paul
A và, lascha ir il giat. Eu vögl uossa verrer a nossa figlia!

Magda
Tipic! Ingün segn da spargnar! Schi gess davo tai, füssna fingià
dalönch inan bancaruotta. (tuots duos da dretta aint in chasa)

4. scena

Nora, Heinz

Nora
(cun Heinz aint da schnestra, porta sias s-charpas cun tach cun ün
fazzöl in man) Pfui teifel, quist spüzza penetrant!

Heinz
Eu at n’ha dit cha quai nun es üna cura da fango, dimpersè ladüm.
Oh.... varda chara, nossa tschaina es fingià pronta. Eu n’ha üna fom
sco ün luf.

Nora
L’eis racra sco üna brümbla secha, ma quist varda oura bain.

Heinz
(licha ils mustabs) E miss sü cun da tuottas sorts bunas robas.

Nora
Per ottanta francs as poja eir pretender alch inandret.

Heinz
Tü hast, sco adüna, raschun. (nu po plü spettar) Vè, pigliain plazza.
(voul cumanzar)

Nora
(severa) Heinz! Che hast darcheu invlidà?

Heinz
(pechadus/kleinlaut) Ahhh.... (piglia ils mans da Nora, insembel)

Pip, pip, pip – a tuots bun apetit.

Nora
At lascha gustar! (mangia inguord)

Heinz
(istess inguord) Mhhhhhh.....

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


27
Nora
(til tegna inavo, piglia la charn da seis plat e metta sün seis) Heinz,
stoust adüna exegerar: tü sast, cha quai nun at fa bain. Teis
diabetes e tias valurs dal sang. E la saira nu cumportast ina-möd
nöa. (culla bocca plaina) Nun est tü bun da’t retegner üna ja-da?
Mangia cun cun radschun. Quia üna tomata ed ün toc gurca. Mincha
jada esa da dir quai a tai. (til metta alch sül plat) Scha tü
mangessast ün pa plü plan, schi vessast eir avuonda cun plü pac.
Al cuors „mangia plan e tü vainst maigra“ hana dit, cha quai es
impustüt ün debel dals homens. Quels stachischan tuot cun in-
guordia.

Heinz
Be ün zichin da la charn pudessa forsa....

Nora
(til dà giò pels mans) Heinz! Ün zichin es fingià massa bler. Pensa
vi da teis colesterin! Tomatas e gurcas bastan la saira per tai.
(metta üna fletta charn sülla suonda) Ma i gusta delizius. Uschè ün
pan da paurs es simplamaing alch excellent. Che disch tü?

Heinz
(dischiglius) Hm... per tai forsa.

Nora
Schi, excellent. Gnanca nu vess cret cha quists paurets ans fan
uschè üna buna tschaina.

5. scena

Nora, Heinz, Magda, Paul, Silvia, Lena

Magda
(da dretta our da chasa, cloma inavo) Na, lascha il pan vegl e la
charn secha quaint. Quai es per quists parasits da cità. (vezza a
Nora e Heinz) Vezz’eu inandret? Nossa megldra marenda
d’indumengia! Vegnan pro no e maglian il vainter plain! Imperti-
nentezza!

(Silvia e Paul eir our da chasa)

Nora
(sta sü) Impertinent es, cha no vain da pajar ottanta francs per
dormir e mangiar. E dal let nu’s poja spettar massa bler. Daper-tuot
arogns e lura qista spüzza penetranta da bes-chas – gnanc’ögl nu
vaina cludi pro la posa da mezdi. Ed il damangiar as poja plütost
congualar culla cuschina militara.

Heinz
(stachischa intant inavant e chatscha la bocca plaina sainza cha
Nora bada)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


28

Paul
Magda, id es avuonda per tuots. E dal rest paj’na eir per quai.

Magda
(piglia davent da Heinz) Bler massa pac. E lura eir amo mangiar
davent nossa plü buna roba.

Nora
La megldra roba? Ridicul. Id es be da stranglar giò quist magliom.
Nun, Heinz!

Heinz
(culla bocca plaina) Schi, id es excellent....

Magda
Varda üna jada, quist magliadrun schloppa bod! Quist cuosta vainch
francs extra. Ingolar simplamaing davent tuot da nossa figlia.

Silvia
Mamma, eu nu n’ha inamöd plü ingüna fom davo tia buna tuorta e
las dutscharellas.

Nora
Hast dodi Heinz! Tuorta vessa eir amo dat. Ma quella hana zop-
pantà via. No pajain finalmaing per pensiun plaina. Vè, Heinz, tü
nu’t poust t’agitar talmaing, pensa vi da tia pressiun dal sang!

Heinz
(metta amo svelta alch aint da bocca ed aint in busacha) Eu vegn.
(tuots duos aint in chasa a dretta)

Magda
Per quels es la charn veglia amo massa buna. Sezzai giò e mangiai.

Silva
A mai bastan gurcas. (piglia üna e mangia)

Paul
Ed a mai es eir passà l’apetit.

Magda
Perche? Ha teis bap ingolà amo plüssa roba?

Paul
Na. Ma il pulizist ha güsta telefonà amo üna jada. Quai es imbruo-
glià la sgüranza. Quai cha no.... (chargià) quai cha TÜ fast. Tü ans
mettast amo in parschun cun teis esser racar.

Magda
Perchè? Eu nu d’eira gnanca amo a fin. Aint in quels prospects füss
stat aint amo blera roba. Pensa vi dals tschinchmilla francs ch’el ans
ha ingolà, quels nu vezzaina mai plü. Chi sà che quista canaglia ha
tuot amo ingolà.

Silvia
(squassa il cheu) Mamma, bap, eu n’ha amo alch per vo. Quista
charta m’ha bazegner dat avant co ch’eu sun ida in Italia. (dà a
Magda la bustra)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


29
Magda
(legia cun ögliuns) „Mia ultima voluntà“, Paul quist es ün testa-
maint. (s-charpa avert la charta; legia) „In plaina competenza da
meis esser.... ed uschè inavant..... ahh... uossa vaina... „ fetscha
sü tuot meis posses, chi voul dir: la chasa, la prada e la munaida al
sunteri da chans oura Cuoira“. (gritta) Che? Al sunteri da chans?
Quist vegl racarun ans piglia davent tuot nos posses, quist
lumberdun! Eu n’ha fingià adüna dit, cha quel es fos sco la merda,
ignorant e lavà cun tuot las auas.

Silvia
(nu riva bod na plü da tgnair il scufel)

Magda
Che daja quia da rier?

Silvia
Eu chat in uorden. Eu n’ha jent chans.

Magda
Co per plaschair? Eu nu dod inandret! Tü til est ida tuot quists ons
aint pel chül. Bazegner quia, bazegner là! Ed uossa vezzast che chi
dà landeroura! Nöa! Gnanca a tai nu ha’l dat alch. Gnanca a tai! Ha,
quai meritast! A tai nu dessa ir meglder sco a no!

Paul
Muossa üna jada! (piglia la charta e legia) Propcha. (grit) Quist nu
po esser vaira! Quist nu vessa mai cret da el. Ed eu til n’ha adüna
defais.

Magda
Uossa vezzast, che cha tü hast da quai. Eu n’ha dit fingià avant trais
ons da til metter suot avuà. I pudess fingià lönch esser tuot nos.
(our’d sai) E nö al sunteri da chans! Alch at dia, sch’el nu sur-viva
schi til poust davo manar persunalmaing sül sunteri da chans!

Silvia
Mamma, nu’t svarguognast?

Magda
Qua at daina uschè blers raps, ed invezza dad imprender at laschast
aint cun ün Talian! Üna varguogna! Che dscharan ils va-schins?!

Lena
Schi, schi..... Talians.....

Silvia
(sainza incletta) Perche discuorivat vo tuotta pezza dad ün Talian?

Magda
Tü vessast letta manà inavo raps sco gnir cun ün uffant illegitim.
Co voust trar via a quel? Tü nu survainst nöa da la jerta scha’l
sunteri da chans jerta tuot! Tuot be pervi da bazegner. Quel ha
adüna dit: laschai ir a quista matta, lura po’la imprender nouvas
culturas! Uossa vaina üna bella cultura a dos!

(is doda co cha Fredi fa ir l’auto chi nu tschüffa subit)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


30

Paul
Va quist schani da sgüranzas stuorn cul auto? (vezza la charta)
Magda, quia es üna charta da la sgüranza. Adressà a bap.

Magda
Dà nan, quel nu po insoma nö plü legier ella. Forsa ha’l almain fat
üna sgüranza da vita. (riva la charta, legia) „Stimà sar Zangger,
perquai ch’el nun ha pajà, davo plüssas admoniziuns, la prämia per
seis töf GR 512, es sistà pels 30.06.2016 la protecziun. Quai voul
dir, ch’el sto star bun per eventuals dons e pajar quels svessa. Cun
amaiavels salüds“. Ils 30 da gün d’eira sterza. Che voul dir pajar
svessa?

Paul
(strami/entsetzt) Quai voul dir cha’l töff nun es sgürà. Magda, uossa
vaina eir amo da pajar no il don dal töff!

Lena
Schi, schi.... pajar....

Magda
(oura cun ün pè) Pajar svessa? No? Sco prüm ingoula’l da no,
sbotscha aint il töf, fa sü tuot seis posses ad ün sunteri da chans...
ed uossa vaina eir amo da pajar il don chaschiunà? Quel es amo
plü perfid sco ch’eu n’ha cret! (stübgia) Ingio es quist tip da las
sgüranzas? Quel sto darcheu nan. Forsa rivaina da far alch hondels
cun quist tip.... (cloma) Ch’el spetta, halt..... (svelta cun Paul oura
a schnestra, i’s doda a tüttar e co cha l’auto parta)

     Silvia
Nona, che quintast tü per robas dad ün Talian?

Lena
Schi, schi, matta. Eu incleg bain a tai.... Talians sun amants furiuss
e plain temperamaint. (da bas) Plü bod n’haja eir gnü ün Taglianin,
quels han ün pêr PS daplü sco noss schognins. Ma nö dir quai a
bazegner.

Carl
(our da seis zop) Silvia, füssast gritta scha teis ami füss propcha ün
Talian?

Silvia
Ma el nun es Talian. El ha nom Thomas e vain da Zernez.

Carl
Quai nu füssa uschè sgüra. (darcheu aint in seis zop)

Lena
Schi, schi.... quists Talians...

Silvia
Nona, vè üna jada cun mai. Eu decler quai a tai. Eu n’ha be stüb-
già in Italia..... (tuottas duos a schnestra aint in chasa)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


31
6. scena

Nora, Heinz, Silvia, Magda, Carl, Heinz

Nora
(cun Heinz oura da dretta, trats aint cun büschmainta da nodar,
minch’ün porta üna sdraja (Liegestuhl)) Vè no lain giodair amo il
sulai da la saira. E dà sü bain crema. Il sulai es privlus, schi’s nun
es adüsà landervia. (piglian our da glioter las sdrajas ed as creman
aint vicendaivel gros cun crema)

Heinz
Vairamaing nu n’haja jent quista schmierada.

Nora
Quai chi fa dabsögn, fa dabsögn. Plü jent ün pa daplü e per la paja
ingünas cotas. Che hast vairamaing aint in tia tas-cha?

Heinz
(piglia svelt la tas-cha vi da sai) Nö... nö.... nöa... be ils medica-
maints per la pressiun dal sanc e saftin da vitamins.

Nora
Excelent. Uschè am plaschast. (til dà „Kopfhörers“ ed alch per
cuvernar ils ögls) So, musica da meditaziun ed alch pels ögls. Uschè
at poust relassar plü bain.

Heinz
Ma lura nu vezza plü nöa.

Nora
Tü nun hast eir na da verrer, dimpersè at relassar. Ed uossa pst..
(tuots duos as mettan sülla sdraja)

Heinz
Eu nu sun bun da’m relassar, sch’eu nu vez plü nöa. E quist sing-
sang aint las uraglias am nerva.

Nora
Lura dà nan. (piglia la musica e quels per cuvernar ils ögls e metta
sü a sai stessa) Nö invlidar teis saftin da vitamins ed at relassa
uossa.

Heinz
(struscha cun plaschair ills mans) Na, quel nun invlida garanti nöa.
(piglia duos butiglias bira our da sia tas-cha, zoppa üna aint in üna
brenta, baiva oura la seguonda in üna tratta) Uossa suna eir eu
relassà. Dorma bain chara (serra ils ögls)

Carl
(vain our da seis zop e svelta oura a schnestra)

Heinz
(rupcha) Eu gnanca nu n’ha savü cha quists vitamins scun-flan in
talas manieras..... (s’indurmainza e sgroffla, Nora eir, i’s doda ochas
a cratschlar)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


32

Carl
(vain aint a schnestra cun pennas, vain muosch muos-chin nan pro
Nora e Heinz, e tils sterna cun pennas, quellas restan tachadas vi
da la crema, piglia ün pêr e guarnischa las frisuras, impustüt a Nora,
va darcheu aint in seis zop)

Magda
(aint a schnestra, stira a Fredi cun sai) Che per idiot ha sculantà
talmaing las ochas e tillas laschà our da stalla? (muossa sün Heinz
e Nora) Quia nu n’haja da dumandar duos jadas! Natüralmaing
nossas painas da cità!

Silvia
(cun Lena aint da schnestra) Che viagia quà?

Magda
Quists duos implasters da cità han fat revulaziun cullas ochas aint
in stalla. Ed il stuorn da las sgüranzas es i aint per ün jeep. Paul
güda güsta cul rumir sü. Eschna quia vairamaing aint in üna chasa
da narramainta?

Fredi
(dond uondas) Fat il bain... ingüna pulizia... eu paj il don.... mia
sgüranza....

Lena
Oh je, giuvnot, el stess plü jent vender gasettas invezza da
sgüranzas.

Magda
Nona til piglia cun tai ed til implischa giò cun licör da parmuoglias
fin ch’el suottascriva tuot. E be nö til laschar ir. No til douvrain amo.
Lain amo verrer scha quist töff nu po amo gnir sgürà.

Lena
Schi, schi.... giuvnot, ch’el gnia cun mai. Eu n’ha quà amo.... (da
per sai) amo ün tschüchapuolvra vegl.....

Fredi
Na.... per l’amur da Dieu... nö fingià darcheu....

Lena
E che per gasetta venda’l darcheu? (til tira cun sai, oura a
schnestra)

Silvia
Id es meglder sch’eu vegn cun nona. (a schnestra aint in chasa)

Magda
Ed uossa vo duos (dà üna pajada a las sdrajas) Vaivat vo vaira-
maing ün utschè? Che vaivat tut a man cun mias ochas?

Nora
(sdruaglia e dà oura ün sigl, as sezza giò) Che as permett’la?
Simplamaing far dar oura a no uschè ün sigl!

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


33
Heinz
(sgrigna) Chara, tü vardast oura sco la sour da Winnetou! „Hugh,
eu n’ha discuorrü, grond Manitu“.

Nora
(til dà ün schleppun) Svarguognat! (vezza la butiglia da bira) Ahh...
perquai. Co as poja cumportar uschè ridicul. Dai, suot la duscha
cun tai. Tü hast trais eivnas scumond d’alcohol.

Heinz
Hai, ma.... eu nu n’ha....

Lora
Tascha! Duscha e lura aint in let! (agresiv) Husch! (muossa in
direcziun chasa, tuots duos aint in chasa a dretta)

Magda
(tils cloma davo) Eir amo far la duscha? Scha l’aua va daplü sco ün
minut, cuosta quai extra. (da per sai) Daspö cha quist vegl totel ha
chaschiunà quist accidaint cul töf va tuot suotsura.

7. scena

Magda, Paul, Thomas, Silvia, Carl

Paul
(da schnestra cun Thomas, il qual es travesti sco ün marchadant
Talian da verdüra, minchün porta üna chaista cun tomatas o
gurcas) I vain tuot darcheu in uorden. Quel chi’d es la cuolpa es da
las sgüranzas e paja il don.

Thomas (discuorra mez talian, plondschond) Emilio esser bancarotta,
camion esser caputto totale. Camion esser nix sgürà. Emilio ha blers
bambinis da nudrire che han blera fame. Ed uossa nu pottere plü
manar verdura, frutta e pizza e nix soldi guadagnar per bambini.
Bambini murir da la fame. (as bütta cridond vi da Paul)

Magda
Che esa cun quist?

Paul
Ad el tocca il camiunin. El vain our d’Italia e seis camiunin ha üna
bügna perquai cha quist schani da las sgüranzas es i stuorn cul
auto. Quist povret nun ha gnanca sgürà seis vehicul e lapro ha’l da
nudrir quatter uffants. Ed il meglder vain amo! At metta avant,
uschè üna giuvna studenta, ch’el ha imprais a cugnuoscher aint in
sias vacanzas in Italia, spetta uossa eir amo ün uffant da del.

Magda
Ün uffant? Quai nun es da crajer. I dà eir tottlas femnas!

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


34
Thomas Scha mio Schwiegerpapa Al Capone savair! El es grande bos da la
mafia a Sicilia. Scha el savair, cha Emilio avair giuvna marusa, chi
tschüffa ün bambino da mai, es tutto finito. El gnir e schluppettar
a tutti! Fa caputto tutto la famiglia.

Paul
Tü pover schani. Eu nu less esser aint in teis pès. D’ingionder vain
vairamaing tia amia?

Thomas (innozaint) Stuvair esser da questi contorni. Nö savair uschè precis.
Volevo visitar ella hoz ed imprendere a conoschere la mamma e’l
pappa da meis amore.

Magda
Ha! Quels genituors varan ün plaschair, schi vegnan a far a savair
quai. In quists cuntuorns disch? Paul, quai es dalsgüra la figlia dals
Müllers. Quella as lascha aint cun tuots. Da quella crajessa be subit
alch uschè.

Paul
Na, eu craj plütost quella dals Maiers. Da quella nu’m fidessa. Pro
quella po splachar minchün.

Thomas Signore, tu stossa güda a me! Mio Schwiegerpapa esser uschè
brutal.

Magda
Ed eu n’ha adüna cret, cha’ls Talians sun ün pövel da pasch. Quels
sun tantüna stricts catolics.

Thomas Oh, signora, nix tutti catolics... io refuormà.

Magda
(splatta ils mans sur il cheu, cun cumpaschiun) Eir amo refuormà!
Quista pouvra giuvna e povers genituors.... (stutta, müda tun)
Refuormà? Talian? Studenta svizzra? In spranza? (sbraja) Silvia, vè
subit nan a quà!

Silvia
(a schnestra our da chasa, nu vezza a Thomas) Mamma, che
sbraiast uschè?

Thomas (cun brama) Silvia, bella ragazza! (tilla brancla)

Silvia
(as deliberescha, dà oura ün sigl) Thomas....

Thomas (tilla bütscha per ch’ella nu po discuorrer inavant)

Magda
(til stira davent) Laschast ir subit a mia figlia! Silvia, co poust tü far
alch uschè a no. Eu vögl subit spiegaziun!

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


35

Paul
Ed eu eir. (cun rimprovers) Perche güsta ün maridà cun quatter
uffants?

Silvia
(sainza dubis/ahnungslos) Ha... co?

(is doda a bublar ün chan e las ochas scurantadas)

Magda
Per l’amur dal Segner! La vuolp va cullas ochas. Hoz van a balins
tuot il guadogn sperapro cullas ochas per Nadal! Talian hin o her,
l’uffant es fingià fat. Paul, vè! Ils raps sun uossa plü importants.
(cun Silvia) E cun tai n’haja davo da spennar üna giallina! (cloma
cun ir oura) Tü carogna, lascha nossas ochas cun pos! (tuots duos
oura a schnestra)

Silvia
Thomas, hast tü vairamaing ün don? Che voul dir tuot quist quà?

Thomas (discuorra normal) Perche? Eu n’ha cret cha tü sast... teis bazegner
m’ha dit al telefonin cha tü est orientada.

Carl
(our da seis zop) Eu laiva infuormar a tai amo ouravant, ma id es
gnü alch tanteraint. Eu til n’ha telefonà e dit ch’el as dess dar oura
sco Talian.

Thomas Eu n’ha impraistà da meis ami Giuseppe il camiunin. Quel es prop-
cha marchadant da verdüra. Per chi varda oura plü real. Ed uossa
n’haja aint üna bügna! Idea fenomenala!

Carl
Quai reglaina darcheu, no vain amo il schani da sgüranzas in chasa.

Silvia
Planet nu chatta plü divertaivel. Bazegner, i basta!

Carl
Matta, am lascha be far. Quista not vaina eir amo interessant! (our
da chasa a schnestra as doda riöz) Varda plü jent üna jada da nona,
i para chi sia divertaint.

Silvia
Quist sclerischast amo. (a Thomas) E tü at participeschast eir amo!
At svarguogna! A bazegnar cugnuoschast uossa. Vè eu at
preschaint a nona!

Thomas Si, signorina!

Silvia
(surria) Idiot! (as bütschan e lura a schnestra aint in chasa)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


36
Carl
(ria) Quist va sco chaschöl süls macaruns! (bubla sco ün chan e va
darcheu aint in seis zop)

Magda
(da schnestra, zoppliond e plondschond) Aua.... meis pè!

Paul
(eir aint a schnestra, cun ün’anta plain gottas chi cucan oura) Svess
la cuolpa! Che vast eir a plazar dapertuot sülla pauraria antas cun
gottas!

Magda
Per cha nos vaschin bondrius zappa lasura cura ch’el vain a sbon-
driar. Aua....

Paul
Uossa hast la paja! Est svessa zappada lasura. Piglia ün bogn da
pès avant chi dà ün’inflamaziun.

Magda
Ma, las ochas! Noss affars da Nadal....

Paul
Quellas sun darcheu in stalla. E ninglur üna vuolp!

Magda
Ma eu tilla n’ha dodi. L’important es cha las ochas sun darcheu aint
in stalla. I vain planet s-chür. Aua.... meis pè. Che faina uossa cun
nossa figlia? Stira nan pro ün Taglian cun quatter uffants. E lura
amo refuormà!

Paul
Cun Silvia discuorrina duman. Uossa stuvaina il prüm verrer da teis
pè.

Magda
E quel da las sgüranzas?

Paul
Quel dess baiver cun nona licör da parmuoglias e suottascriver
duman cha’l töf es sgürà.

Magda
Nossa figlia – uschè ün varguogna! Che dscharan ils vaschins! Che
faina uossa?

Paul
Imprender talian! I nu’s resta bler oter!

Magda
Eu tilla pudess! Aua.... meis pè....

Paul
Tü fast uossa ün bogn da pès ed at mettast giò. Id es stat hoz tuot
ün pa bler per no.

Magda
E tuot pervi da quist vegl.... (muossa a schnestra) Tils vessna be
mis fingià avant trais ons aint l’asil... lura ans vessna pudü spargnar
quists teaters....

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


37

Paul
Davo pro at stossa dar radschun Magda.

Magda
Stüda la glüm! La glüm douvra forza, e la forza cuosta be raps. E
cha alch sia cler, quel tschüffa be ün pitschen funeral. Be il plü
necessari (tuots duos a dretta in chasa, i vain planet s-chür e quiet,
our da la chasa a schnestra as doda lura riöz e chantöz)

Thomas (oura cun Silvia ballond) „O sole mio.....“

Fredi
(eir ballond our da chasa) Tschücha „tschüchi“ bain, fa Fredi a nona
bain“.

(tuots darcheu in chasa, i vain planet quiet, las glüms in chasa as
stüdan, il clucher batta mezza not)

Carl
(plajà aint in ün linzöl alb cun üna chandaila in man, clocca vi da la
porta a dretta, simulescha ün’otra vusch) Brüt! Brüt! Magda! Tia
racrezza at gnarà amo teis destin. (ria dapersai) So, ed uossa stossa
amo scriver chartas. (darcheu aint in seis zop) (in chasa a dretta va
aint la glüm)

Magda
(vain zopperiond our da chasa in chamischa da not e chandalèr, as
tegna tmüch vi da Paul, il palc inglüminà be pac) Nun hast dodi quai
Paul? I d’eira sco cha bazegner vess clomà. A mai vegna tuot
oter.....

Paul
(eir temus) Quai.... quai hast dalsgüra be insömgià.

Magda
Ma.... ma.... ma cur ch’eu n’ha vardà our da fanestra, n’haja vis üna
figüra alba.... sco ün spiert... Paul a mai vegna tuot oter.... sta
quia....

Paul
Eu... eu rest be quà .... (tilla stumpla ouravant) Ma plü jent davo
tai.

Carl
(cloma our da seis zop) Magda, varda pro....

Magda
Quia.... quia é’la darcheu.... quista vusch.... (voul as zoppar davo
Paul)

Paul
Sta be davant.... uschigliö nu n’haja eir da dir nöa.

(is doda rumurs da dretta)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


38
Magda
Dodast quist?.... I vain inchün.... eu n’ha uschè tema... (piglia üna
fuorcha)

Paul
(amo plü temus) Eu dod.

(Heinz da dretta, as sgoba sur la brenta e voul tour oura la butiglia
bira; i nu’s til cugnuoscha)

Magda
Quia es inchün... uossa til vaina! (til dà üna fuorchada)

Heinz
(sbraja) Aua, aua, Nora, meis chül....

T E N D A

3. act

1. szena

Lena, Paul, Carl, Silvia, Fredi

Lena
(our da chasa a schnestra cun üna tazza cafè, ün platin cun sü
panins, etc., cloma) Bun di, bap, il püschain es pront! Bap....

Paul
(da dretta our da chasa cun stivals da gummi) Che voul dir uossa
quist? Che fast tü quà?

Lena
Eu main a bap il püschain, nö cha’l moura amo da la fom. El sta
uossa aint in tschuffa da la laina, quai sast tü, o?

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


39
Paul
(snervà) Per la tschientavla jada: Bap nu sta aint in tschoffa da la
laina, dimpersè greiv feri a l’ospidal! Chapischa quai üna jada.

Lena
(ria) Na, na, figl... quista not vaina dafatta bavü ün vinarsin in-
sembel. Ed uossa é’l aint in tschoffa da la laina. (cloma) Bap, vè,
tü.....

Paul
(tilla piglia davent il plat e la tazza e metta tuots duos sün maisa;
sever) Tü fantas-chast, tü est total confusa. Magda ha radschun. Id
es meglder, scha no pigliain a tai vi pro no aint in chombra dadaint.
No nu pudain plü laschar a tai suletta.

Lena
Suletta? Bap nu resta per adüna aint in tschoffa. El m’ha dit quista
not ch’el tuorna bainbod darcheu pro mai.

Paul
Bap nu gnarà plüprobabel mai plü. E tü vainst in teis stadi pro no.
Usché pudaina almain dar a fit la chasa e guadagnar ün pêr raps –
ouramai cha’l sunteri da chans jerta tuot e no vain da pajar
l’accidaint.

Lena
Schi, schi.... uschè svelta as vaina sül muond... (cloma) Bap, vè a
mangiar püschain!

Paul
(tilla chatscha sün üna sopcha e tilla dà sia roba da far culs spaits)
Quà, fa inanvant chitschol, uschè est occupada e nu discuorrast
chaschöl. (fa il puogn dapersai) Mamma dasper las s-charpas, bap
ün criminal, la figlia as lascha aint cun ün Taglian e survain eir amo
ün uffant e Magda tschampluna aint in üna gotta – che vain amo?
(malcuntaint/verbittert) Tuot be pervi da bap. Eu vegn plü jent in
stalla.

Carl
(our da seis zop cun ün kocherin da gas ed üna butiglia spiert) Bun
di chara! Grazia pel püschain. Eu n’ha fingià cret ch’eu n’ha da far
svessa meis cafè. Che fast da bel?

Lena
Culs spaits n’haja da far. Quai ha dit Paul. At lessa far üna jada ün
schal?

Carl
Grazia. Ma tü m’hast fat fingià tschinch.

Lena
Ma chitschols at pudessa far.

Carl
Da quels n’ha eir fingià uschè blers cha no tils pudessan vender.

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


40
Lena
Eu n’ha ün’idea. Lura at pudessa far üna jada ün schal. Da quels as
poja adüna douvrar.

Silvia
(oura da schnestra, ün pa indurmanzada) Bun di, nona e bazegn-
er. As vaivat remis bain da la party da quista not?

Lena
Party? No vain ballà ün zich e bavü ün païn, ma üna party nu d’eira
quai amo lönch nöa. Quà vaina festagià plü bod tuot otras partys,
nun bap! (til dà üna aint per las costas)

Carl
Eu sun stat amo la mezza not vi da meis Laptop e n’ha scrit. Silvia
vè nan üna jada. (tilla scutta alch aint per l’uraglia e tilla da üna
charta)

Silvia
Na, bazegner, quist nu fetscha plü. Uossa basta!

Carl
Vessast dodi avant a teis bap, lura pudessast forsa dir chi basta. I
voulan tour davent a nona nossa chasina e tilla serrar aint pro vo
aint illa stanza dadaint. Aint a là nu mettessa gnanca ün chan! Che
disch uossa?

Silvia
(gritta) Impertinentezza! Dà nan la charta, eu sun da la partida!
Quai meritan quists duos.

Lena
(sta sü) Halt.... eu sun eir da la partida! Ma pro che?

(is doda a plondscher a schnestra in chasa)

Silvia
Nona, varda üna jada da teis giast. Eu craj cha quel savess da
douvrar ün bun café ferm.

Lena
Tuorna. Il flot vendader da gasettas ha dormi sün cutscha. (a Carl)
El nu m’ha fat pero nöa. (dischigliusa) Puchadamaing.

Silvia
Nona, el es da la sgüranza.

Lena
Ma ballar sa’l! (cun ir) Giuvnot, che per gasettas venda’l darcheu...
(aint in chasa a schnestra)

Fredi
Na...! Nö darcheu.

Carl
Attenziun, i vain inchün! (cul püschain aint in seis zop)

Silvia
Lura giova üna jada il postin. (oura a dretta)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


41

2. szena

Heinz, Nora, Carl, Thomas

(Nora e Heinz our da chasa a dretta; Nora porta üna coppa cun
aua)

Heinz
(chamina precaut) Fa’l bain e sajast precauta, chara.

Nora
Che hast eir da’t strouzchar la not per quai d’intuorn? Uossa trat-
taina quists sgraffels. (metta la coppa sün maisa)

Heinz
Quia?

Nora
Ingio oter?

Heinz
Aua.... i fa mal be sch’eu pens landervia. Quist nu sun be sgraffels,
dimpersè plajas.

Nora
Nö far usché da stüpid. Pervi da teis plondschöz nu n’haja dormi
tuotta not nöa.

Heinz
Eu be nu savaiva sco star aint in let.

Nora
Eu n’ha invlidà üna pezzina. Tü at post fingià üna jada far liber ed
at sgobar sur maisa. (aint in chasa a dretta)

Heinz
(varda intuorn, as svarguogna) Per furtüna nun es ingün quà. (fa
giò las chotschas e tira giò la chamischa, as metta cul corp sura sün
maisa da maniera ch’el varda vers il publicum) Cur ch’ella nun es
dormida oura é’la adüna groba ed ha noscha glüna.

Carl
(our da seis zop, svöda spiert aint la coppa sainza ch’inchün til vezza
e svanischa darcheu aint in tschoffa)

Heinz
Ingüna malavita ha’la per mai. Lapro pudessa esser mort davo
quista attacha.

Nora
(oura a dretta cun üna pezzina) Est pront?

Heinz
(plondscha) Au.... ou...

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


42

Nora
Tü nun hast da plondscher. Eu nu n’ha gnanca amo cumanzà. (tira
sü la chamischa e fa giò ün toc las chotschas sot)

Heinz
Ma be precaut.

Nora
(bogna la pezzina) Tè da chaminella fa adüna bain. (pulischa las
plajas)

Heinz
(sbraja) Ahhhh.... quist arda sco fö..... rafüda subit.... quist es pes
sco l’infiern!

Nora
Nö far  uossa uschè pervi da quist ziccalin tè da chaminella. Uschè
üna mema. Che hast tü vairamaing pers l’ultima not oura quà?

Heinz
(cun fatscha dolurusa) Eu... ah.... eu n’ha pers alch.

Nora
Che hast pers? (dischinfetta inavant)

Heinz
Aah... nöa... quist arda uschè.... eu n’ha cherchà alch.

Nora
Cherchà alch? Che hast cherchà?

Heinz
Quai nu saja eir na plü usché inandret.

Nora
(schmacha plü ferm) Dalsgüra at vaina darcheu adimaint.

Heinz
Aua... nö uschè ferm, quist es püra tortura!

Nora
(tagliaint) Che hast cherchà?

Heinz
Là... là aint la brenta.... eu laiva baiver ün pa lat.

Nora
Lat? Güsta tü? (piglia giò il vierchel da la brenta e varda l’aint, piglia
oura la butiglia da bira) Quist n’haja bain pensà! Quist lat hast tü
damaja cherchà! (schmacha la pezzina svelta e ferm sül chül)

Heinz
(sbraja e clotscha) Aua.... auuuu.... aaah....

Thomas (indurmanzà, vain oura da schnestra da chasa cun aint be cho-
tschas cuortas, il corp sura es nüd) Dit üna jada, che esa quà per
üna canera..... (tira ün sigl; discuorra darcheu mez talian) Signora,
che tü fare qui cun quist signore? Giocchi d’amore fingià la bunura?
Emilio nö plü dormire.

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


43
Nora
(inchantada) Exquisit! (severa cun Heinz) Schmetta da plondscher
e varda üna jada che per figüra! Quel es uschè sco cha tü vessast
dad esser!

Heinz
(surlevgià) Tantüna schmett’la. Dieu sia lodà.

Nora
(as metta in posa, va vi pro Thomas e til glischa il corp sura) Tocca’l
eir pro la famiglia? No vain tuot inclusiv.

Thomas (tira ün sigl, as defenda) No, nix inclusiv, be ospide. Stoss be trar
aria frescha. (va oura plan a schnestra)

Nora
(dapersai) Quist valess la paina. Per uschè ün aspet. Che corp!
(varda da suringiò sün Heinz) Sch’eu vard da tschella vart üna
fabrica da puding.... (severa cun Heinz) Tü stast salda e spettast
quà, inclet?! (cloma davo Thomas) Giuvnot, pudessa rinfrais-char
meis taglian pro el? (eir oura a schnestra)

Heinz
(surlevgià) Sun eu cuntaint cha quista tortura es a fin.

3. szena

Heinz, Magda

Magda
(oura da chasa a dretta cun üna coppa per far bogn da peis e duos
tazzas, va zop) Che fa’l el quà? Gimnastica?

Heinz
Eu vegn trattà pervi da las fuorchadas da quista not.

Magda
(va davo el e dozza sü la chamischa) Uschè mal nun esa eir nö. Ün
pa sang, uschigliö nöa. (spüda sün ün fazöl e pulischa davent il
sang) So, uossa nu’s vezza bod plü nöa. Meis pè varda oura plü
mal. L’es fingià inflamà. (sezza giò schlinch davo el e bogna seis pè
aint l’aua) Oh... quist fa bain. Vessa’l eir jent üna tazza tè?

Heinz
Jent. Davo quista tortura saja da douvrar quai.

Magda
(bogna la tazza aint in seis bogn da pès e til dà ella; baiva eir üna)
I nu dà nöa meglder sco üna buna tazza té da chaminella.

Heinz
(es amo adüna sgobà sur la maisa e nu vezza d’inguonder cha
Magda ha il té; baiva) Hmm.... l’es propcha bun. L’ha ün aroma tuot
spezial. (baiva oura tuot) Sch’ella vess forsa amo üna?

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


44
Magda
Bun. Ma quist es l’ultima. (til dà amo üna)

Heinz
(baiva) L’es amo plü intensiv. Das-cha dumandar perche ch’ella
m’ha attachada culla fuorcha?

Magda
Perquai ch’eu n’ha cret ch’el sia ün spiert.

Heinz
Ün spiert?

Magda
Hai. I d’eira quà ün spiert – eu til n’ha vis – culla vusch da baze-
gner. Nun ha’l amo mai vis ün?

Heinz
Sa’la cun meis manster as vaina imun da quai. Ch’ella sapcha, cun
tuot quels ch’eu n’ha gnü da far ils ultims ons, nu sun plü stats sü.

Magda
Perche? Es el docter?

Heinz
Na. Pichamort (Bestatter).

Magda
Pichamort? Ün dret pichamort? Cun tuot quai chi tocca pro?

Heinz
Natüralmaing. Quai es ün manster tuot normal ed i’s ha adüna
lavur. Ha’la forsa alch d’incunter? Tocc’la forsa eir pro quels chi tiran
il nas, schi be dodan il pled pichamort?

Magda
Na, l’incuntrari! Eu n’ha bainbod lavur per el! I stess natüralmaing
esser favuraivel. Gnina daperüna?

Heinz
(sta sü, serra la chamischa; cun giò las chotschas) Ma cler! (tilla dà
il man, cun vusch seriusa) Schmid e Tard – no garantin pietat. Pro
no es il trapassà in buns mans. Mias sinceras condolaziuns.

Magda
(ha il pè amo adüna aint l’aua) El nun es amo mort. Ma las condo-
laziuns saja da douvrar pels ultims trent’ons, i’ls quals eu n’ha gnü
da viver insembel. Quant cuosta ün funeral?

Heinz
Ella sto savair, cha quai es l’ultima bun ouvra ch’ella po far al tra-
passà.

Magda
(til interrompa) Quant chi cuosta vöglia savair.

Heinz
Mobain. Cumanzain cul vaschè. No vessan pel mumaint ün aran-
dschamaint per glieud preziusa ed amada.

Magda
Ch’el invlida. Nö aprezà ed nö amà! Quant cuosta?

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


45

Heinz
Bun. Lura gnina pro ciffras. Il model exclusiv es our da mahagoni
massiv, cun manins ornats, l’interiur our da saida e brocat, insem-
bel cun ün monumaint da marmel da Carrara pel predsch pauschal
da 19'999.00 francs. Daplü nu’s poja dar cun sai ad ün uman
apredschà.

Magda
(stutta) 20'000.00 francs? Quà vaglia il funeral daplü scho l’uman.
Gnanca da dir! Vessa’l jent amo ün té?

Heinz
Schi, jent.

Magda
(piglia darcheu üna tazza our da seis bogn da peis) Daja alch plü
bunmarchà?

Heinz
(tragonda vöd) Eu nu less craja listess ingün té.

Magda
Lura til baiva svessa. Che til pudessa’l offrir uschigliö?

Heinz
Per cas n’haja il model „lunga vita“ in acziun. Petsch splanà,
l’interiur da glin rechamà ed ün crap da granit. Il predsch es
9'999.00 francs. Sensaziunal bunmarchà.

Magda
Amo adüna bler massa char per quel! Che daja uschigliö amo?

Heinz
(ün pa grittantà) Glieud chi sun aint ils chavels pervi da la jerta as
decidan pel modell „ex e davent“. (spiega cunter vöglia) Platta
pressada cul interiur da poliester e’l monumaint our da plastic dür
da la China. 999 francs.

Magda
Nu daja alch plü simpel amo?

Heinz
(disperà) Co? Plü simpel nu vaja plü! (spermalà) Ch’ella scrauvgia
direct ils manins vi dal mort. Lura po’la spargnar!

Magda  (seriusa) Va quai?

Heinz
Dalsgüra nöa. (squassa il cheu) Che per dumonda!

Magda
Dimena, scha no tschüffain l’ultim model per mittà predsch,
pudaina gnir daperüna. (il telefon sclingia aint in chasa) Ch’el pon-
derescha üna jada. Eu stoss tour giò il telefon. (zoplagliond aint in
chasa)

Heinz
Alch uschè raccar nu n’haja amo mai vis. (eir a dretta in chasa)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


46

4. szena

Carl, Nora, Silvia, Thomas, Paul

Carl
(our da seis zop cul telefonin in man, el discuorra cun otra vusch)
Allegra duonna Zangger, quia es il comissari Scharf dal decernat da
delicts chapitals. Eu vess ün pêr ourdvard delicatas dumondas da
discuorrer cun ella. (darcheu aint in seis zop)

Nora
(da schnestra) Quist es la botla! Impertinentezza!

Thomas (tilla segua, plondschond, in schnuoglias) Per favore signora, tü
stuvair dar raps a me, uschigliö meis bambinis mouran da la fame.
Prego signora.....

Nora
(refüsa fraid) Quai es seis problem, giuvnot! Chi chi metta uffants
sül muond ha eir da pisserar per els!

Thomas (tilla tegna ferm) Per piacere, signora. Uschigliö tuot ils seis bam-
binis morir da fame.

Silvia
(da dretta, stutta) Che dà quist cur chi’d es fini?

Nora
Quista persuna impertinenta! Il prüm molesta’l a mai, es penetrant
e l’ura petriescha’l raps! Impertinent alch uschè. (a Thomas) Sch’el
molesta a mai amo üna jada uschè maladester, survaina’l problems
cun meis hom. Eu stübgess bain! (cloma in chasa) Heinz, quist nu’s
laschaina prestar.... (a dretta in chasa)

Silvia
So? Molestà tilla hast.

Thomas (discuorra normal) Eu ad ella? Ha! Quai culs uffants e’ls raps es stat
l’ultima soluziun per gnir liber da quist monster.

Silvia
Ma nö cha tü crajast uossa, chi va adüna pro no tuot uschè suot-
sura.

Thomas (tilla brancla) Perche? Quist am plascha !

Paul
(as doda a blastemar da dretta) Char Segner in tschêl.... quist nu
po esser vaira....

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


47

Silvia
Ou, meis bap ha dalsgüra let la charta. Eu scap plü jent. (a
schnestra in chasa)

Paul
(da dretta, culla charta in man) Eu pudess schloppar da la rabgia!
Nu basta cha no nu jertain nöa? Na, uossa imnatscha eir amo quista
sgüranza da confiszar, per cha no pudain pajar il don e
l’indemnisaziun (Schmerzensgeld) per quists schmarozzers da cità.
Quai es il grazia fich cha no tils dain alogi e spaisa! Gianüra da cità!
(malcuntaint/verbittert) Tuot be pervi da bap! (piglia ün lain) Sco
prüm vain quist vaglianüglia d’ün stuorn da la sgüranza lan-dervia
e lura quists schmaladits schmarozers da cità! (va imna-tschond a
schnestra e clocca sün porta)

Thomas (vain quel mumaint our da porta, as bütta vi da Paul, cridond) Oh
signore Schwiegerpapa, tü stuvair güdar a mai. Es tuot uschè male!
Tschel mio Schwiegerpapa da la Sizilia savair, cha io e Silvia
tschüffain bambino. Ed uossa el far la bes-cha e vuole desdrüer
tutto la mia famiglia! O signore Schwiegerpapa, stuvair ajutare,
uschigliö io dovere morire. Prego! (in schnuoglias)

Paul
(perplex) Da quai nu m’impossa nöa. Che n’haja da far cunter!

Thomas Tü stuvair zoppar a no, caro Schwiegerpapa.

Paul
A no? Chi no?

Thomas A mai, mia mamma, mio papa, mia altre duonna, meis quattro
bambini, meis ot fratello cun 34 nipotini, mia barbas e tantas, mias
cuginas e tuot meis dschenders....

Paul
(disperà) Co? A tuots? E cura voulan tuots gnir?

Thomas Mia moglie ha telefonato cul telefonin? Sun tuots fingià a Merano.
Els vegnan presto.

Paul
Ouuu.....! Tuots pro no? Ingio staina be rablar suot a tuots?

Thomas Ingün problemo! In camera da dormire, in stüva, in cuccina, in tuot
la casa! No nu douvrar bler lö! Tü be stuvair cuccinare bler, perche
tuots avair grande fame dal viadi. E tü stuvair eir zoppar cun tia
moglie, perche cha tschel Schwiegerpapa gnir davo da la Sizilia culla
mafia e la mitraglia.... (fa davo la mitraglia).... brrrr.....

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


48
Paul
(as lascha crouda sün üna sopcha, as tegna il cheu) Na, eu nu vögl
plü! (stenda ils puogns vers il tschêl) Bap, che hast be tut a man!

5. szena

Paul, Magda, Thomas, Silvia

Magda
(sbraja histeric our da chasa) Paul, per l’amur dal Segner, Paul...
svelta! (our da chasa) Paul, quia est. Eu gnanca nu sà ingio cu-
manzar!

Paul
Ma eu! Quella part dal bain chi tocca a no dess gnir inchantà e
bainbod vegnan tschinquanta Taglians per as zoppar.

Magda
Tschinquanta Taglians? Che fan quels pro no?

Paul
Mangiar! Cumainza a cuschinar!

Thomas Prego, signora Schwiegermama, per parantella as cuschinar jent.

Magda
(piglia a Paul per las spadlas) Paul, la pulizia ha telefonà. In’s ris-
cha üna procedura pervi da fraud d’impostas (Steuerhinter-
ziehung) pervi da las ochas per Nadal. Ed implü üna procedura
cunter maltrattamaint. E quai be perquai ch’eu n’ha dat üna
fuorchada a quist fuzzi da cità!

Paul
Quist nu po esser vaira quai cha tü quintast?

Magda
(pechadusa) Quai.... nun es amo tuot. I vain pro amo üna proce-
dura per avair fat abüs da sgüranzas, perquai cha no vain indichà
uschè blera roba chi’d es gnü ingolada.

Paul
(rabgiantà) No??? Tü, e be tü!! E quai be pervi da tia racrezza!!!

Magda
(pechadusa) Ed üna procedura per avair dat il permiss d’allogi
illegal ad ün ester! Quel Taglian refuormà es la cuolpa.

Silvia
(our da chasa a schnestra, brancla a Thomas, sainza pissers)
Mamma, bap, che nom pel poppin chattaivat meglder – Umberto o
Salvatore?

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


49
Magda
Es a mai istess! L’important es ch’el es catolic per cha’ls vaschins
nu fan trid cun no.

Paul
(disperà) Culla mafia vaina eir amo problems. Seis sör es davo a
tuot la clica!

Magda
(precis uschè disperada) Lura esa amo meglder scha no gning tuots
in chaisata. Il pulizist ha manjà, chi basta per vita düranta.

Thomas Pero, prima cuschinar per tuot la parantella.

Paul
(consternà) Per vita düranta?

Magda
(pechadusa) Eu n’ha fat al pulizist la proposta da chatschar tuot sün
bazegner, quist vegl malfatur, ouramai ch’el nu fa plü lungas. Schi
disch quel: - duos jadas vita düranta!

Paul
Duos jadas vita düranta? Uschè lönch sco cha no füssan in par-
schun, gnanca nu vivaina. (be tössi) Tuot be pervi da tai! Tü est
precis uschè schlaschada sco bap!

Magda
(cridond, as bütta vi da Paul) Oh Paul, eu giavüsch cha bazegner
füss quà e chi füss tuot sco plü bod.

Lena
(da schnestra our da chasa) Schi, schi.... plü bod d’eira tuot plü
bunmarchà. Pretenda quel per üna sgüranza pel tschüchapuolvra
250'000 francs. E lapro venda’l be gasettas. (as sezza e cumainza
a far culs spaits, vers la tschoffa da la laina) Bap, at lessa far üna
jada ün schal? Uschè ün as saja adüna da douvrar.

Fredi
(amo mez stuorn) Chara duonna, quantas jadas amo! Eu nu vend
ingünas..... ah.... laschain. Ingün nu’m craja che ch’eu n’ha pas-
santà. Uschè greiv nun esa amo mai stat, da dir ad inchün, ch’el
survain puschman – pigliand oura ch’el ha accumpli seis 75avel
anniversari – pajà oura sia sgüranza da vita da 250'000 francs.
Ingio es vairamaing sar Zangger, il posessur da la sgüranza?

Magda
(sainza pleds) 250'000 francs? Sch’el viva fin puschman? (inquieta,
generusa) Paul, riva’l quai amo, nos char bazegner?

Paul
(dà da na cul cheu) Eu.... dubitesch quai.

Magda
(mordaint/bissig) Quel dess be tgnair tras. Quist duos dis ans cuv-
ischara’l bain!

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


50
Fredi
Tja, pro quist trist cas, ha il posessur da la sgüranza pisserà cha
üna mittà dals raps va a sia abiadia e tschella mittà a seis ami.

Silvia
(brancla a Thomas) Bazegner es uschè bun cun no.

Paul
Che? La mittà va eir amo in Italia?

Magda
Tascha chamön Paul! Plü jent ün Talian rich, sco ingüns raps! (piglia
a Thomas in brachettas) No vain adüna giavüschà ün dschender
talian, eir sch’el es refuormà. (til charezza, lura severa) Ma ils raps
nu’m van in Italia!

Heinz
(da dretta our da chasa cun Nora) Ha’la uossa decis per üna
varianta? Sch’ella paja bar, pudaina conceder amo ün sconto, ha
manjà mia duonna.

Carl
(vain our da seis zop) Mahagoni es il minim ch’eu n’ha merità. Ma
nö amo güsta.

Magda
(sco adüna) Bap, nö at intermetter. Chi chi nun ha lavurà tuottadi,
ed ha be plufrarias aint cheu, quel nun ha eir amo d’avair pretais-
as. (dà oura ün sigl, chapischa pür uossa, insembel cun Paul)
Bazegner?

Paul
(consternà) Bap..... tü est propcha... eu n’ha cret cha tü est a ....

Lena
Hai, hai... eu n’ha adüna dit, cha bap es aint in tschuffa da la laina.

Carl
Aint l’ospidal es il lader chi ha sgriflà da vo. Eu nu n’ha ingolà nöa
da vo ed eir nö gnü ün accidaint. Quai d’eira il lader. Il töf es na-
türalmaing sgürà vollkasko. La sgüranza surpiglia il don ed il sun-
teri da chans nu jerta nöa. I nu dà eir nö ün inchant ed ingünas
proceduras. Dimena, nu’s farai pissers.

Magda
(til brancla) Bazegner, eu sun uschè cuntainta! Tü est la plü chara
persuna chi’s po be giavüschar. (seriusa) Tuorna quai culla
sgüranza da vita?

Carl
Schi quai tuorna propcha es la sgüranza da vita. Ma quella tocca be
a mai sulet.

Nora
E che viagia culs raps per nos dons corporals?

Fredi
Quai vain controllà da nos spezialist, ma vo vardaivat oura ter fits.

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


51
Nora
(dà a Heinz üna per las costas aint) Heinz, teis squass da charvè.
At metta nan sco pluffer, tü idiot! (as tegna il culöz) Ohh.... meis
trauma, nö chi sarà ruot a la fin amo ün spondigl.

Thomas Cun ün dschender talian nu’s possa servir. (dà a Magda e Paul il
man) Thomas Berger da Zernez. Meis bap as dscharà daplü pervi
da sia firma.

Paul
(consternada) Berger? Quel Berger? Il possesur da quella gronda
firma?

Silvia
Precis. Ma eu speresch ferm, cha vo nu til acceptaivat be pervi da
la firma. No lain nempe maridar.

Magda
(brancla a Silvia) Cun uschè blers raps, füssa statta cuntainta eir
cun ün plü trid. Ha.... ils vaschins schlopparan da l’invilgia! Mia figlia
marida aint in üna gronda firma! (seriusa) Berger pajarà bain la
nozza!

Silvia
Mamma, a tai nun esa plü da güdar. Tü est adüna la listessa.
T’allegra plü jent sün teis abiadi.

Magda
(piglia a Silvia da la vart) È’l uossa refuormà o catolic?

Paul
Ma bap, perche tuot quista cumedgia? Perche ans hast fat quist?

Carl
Fich simpel! Perquai cha vo chapivat üna jada, cha nona ed eu
eschan bain vegls, ma chi nu’s po ir intuorn cun no sco cun ün toc
lain. No vain lavurà tuot nossa vita e lain uosssa giodair amo ün pêr
bels onins insembel. Eir scha mamma es ün pa persa, ha’la merità
maniera e respet.

Lena
Chi es persa? Tü bap? Eu n’ha fingià bod cret cha tü sajast ün pa
pers, uschigliö nu vessast dormi aint in tschuffa da la laina.

Carl
Ed a Silvia laschaivat viver sia vita sco ch’ella craja per bön. Schi
füss i tenor vo, schi füss’la amo adüna a chasa e vess dad ir a
metter oura antas cun gottas pels vaschins. Quia Silvia e Thomas,
eu n’ha quà alch per vos poppin (tils dà la trocla da pastinas cun
aint ils raps). Quista suna güsta amo stat bun da tour davent al
lader avant sco ch’el es scapà.

Magda
(cun ögliuns, arsantada/gierig) Noss respargns.... (Paul tilla dà üna
aint per las costas) .... nos raps greiv spargnats! Tilla dà nan subit!
(stira a Silvia la trocla our dals mans)

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


52

Carl
(tilla piglia darcheu davent la trocla) Lascha las piclas! Tü sast uossa
che chi’t spetta scha tü ingionast pro las impostas: vita düranta!
(dà la trocla darcheu a Silvia, tuots rian)

Magda
(sco plü bod) Tü vegl, maglin, manzneder, miserabel, fos....

T E N D A

L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


L-GOM 1-1_Bazegner i basta_(vl) y


Curt GOETZ

IL CHAN AINT IL CHEU

üna farsa

vertida in vallader da Jachen Andry

per incumbenza dad Ottiglia Augustin
per ün’inscenaziun cun commembers dal cor masdà da Tschlin

Scuol, utuon 2014

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


2

L’autur ed actur Curt GOETZ (Kurt Walter Götz) ha vivü dal 1888 fin al 1960.
El vala sco ün dals gronds autuors da cumedgias in lingua tudais-cha.
Il titul original da la preschainta ouvra es: Der Hund im Hirn.
Ella es cumparüda dal 1919, insembel cun Der Spatz vom Dache, Die Taube in der Hand e
Der Hahn im Korb, i’l volüm Menagerie.

persunagis

signur professer
Frau professer (Eva)
signur Tittori
Johann (il butler)

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


3

Stüdi
  d’ün
  scienzià.
  Cudeschs
  fin
  süsom
  las
  paraids.
  Tras
  ün
  üsch
  dubel
  illa
  paraid
  davo
  as

vezza
  in
  ün
  ulteriur
  local
  cun
  curunas
  da
  cudeschs;
  quel
  es
  tuot
  s-‐chür.

Il
  stüdi
  es
  inglüminà
  be
  debelin
  dad
  üna
  glüm
  sülla
  scrivania.
  Sper
  la
  scrivania
  es
  JOHANN.

(Ant
  co
  dvantar
  butler,
  d’eira’l
  actur.
  Sto
  cha
  illa
  rolla
  da
  Timoska
  i’l
  toc
  Elga
  d’eira’l
  ün

moster.
  Cur
  cha
  davo
  quista
  gronda
  prestaziun
  sia
  duonna
  til
  ha
  ingianà
  cun
  Olinski,
  schi

JOHANN
  ha
  bandunà
  il
  teater.)

El
  prelegia
  ad
  ota
  vusch,
  in
  möd
  solen
  e
  be
  planet.

JOHANN
„Es baue niemand sein Glück auf Weib und Kind -! Das Schloss und was du
siehst, all das gesegnete Land gehörte dem Grafen Starschenski. Er hatte wie
du das Schwert und das Weib im Arm und dennoch nahm er am Ende das
Kreuz allein.“

Sainza
  cha
  JOHANN
  bada,
  cumpara
  il
  PROFESSER
  i’l
  vöd
  da
  l’üsch
  dubel.
  Id
  es
  s-‐chür
  ed
  el

es
  malapaina
  visibel.
  Las
  marellas
  da
  seis
  ögliers
  reflettan
  il
  cler
  glüna.

JOHANN (sföglia)
„Es lebte vor alten Zeiten ein treuer Mann und reicher Graf. Er lebte für sich
und in Frieden mit seiner erlauchten Mutter. Endlich aber hing er sein Herz an
ein Weib. Doch es war eine Grube voll Schlangen und kein Weib. Sie log und
betrog ihn, der redlich und ohne Falschheit war. Sie verriet ihn und
überschüttete ihn mit Schande.“

PROFESSER
Schi co quai?

JOHANN
Jesses!

PROFESSER
Che es quai cha tü legiaivast?

JOHANN
„Elga“ – sar professer!

PROFESSER
„Elga“!

JOHANN
Eu d’eira ch’eu legiaiva la rolla da Timoska, sar professer. – Sa’L sar professer,
eu d’eira bunischem illa rolla da Timoska.

PROFESSER
Che?! Est Tü actur???!

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


4

JOHANN
Schi, sar professer!

PROFESSER
„Sie aber...“ Legia amo üna jada!

JOHANN (legia)
„Sie aber log und betrog ihn, der redlich und ohne Falschheit war. Sie verriet
ihn und überschüttete ihn mit Schande!“

PROFESSER
E lura?

JOHANN (da
  quai
  süt)

Mo lura nöglia!

PROFESSER
Tuot be tagnins, Johann!

JOHANN
Tagnins, sar professer?

PROFESSER
Las duonnas nun ingionan a lur homens...

JOHANNES
Cha’l Segner perchüra e mantegna...

PROFESSER
...schi sun homens da vaglia –

JOHANN
...Seis san inclet!

PROFESSER
Amen! – Ingio es mia duonna?

JOHANN
La Frau professer es in cità!

PROFESSER
La Frau professer es in cità! – Ed ingio es signur Tittori?

JOHANN
Signur Tittori es in cità!

PROFESSER
Signur Tittori es in cità! – E co vaja cun signur Tittori?

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


5

JOHANN
Mal, sar professer! – La plaja es plain matergia!

PROFESSER
Plaja? Che plaja?

JOHANN
La plaja da la morsa da Hector, sar professer! Hector til ha dat üna morsa.

PROFESSER
Mo di tü che bes-cha banadida!

JOHANN
Signur Tittori ha feivra! La Frau professer as fa gronds pissers –

PROFESSER
Pervi da chi?

JOHANN
Pervi da...

PROFESSER
Pervi da mai, manajast?

JOHANN
Schi, precis, sar professer!

PROFESSER
Uossa pür va!

JOHANN
Schi, sar professer!

PROFESSER
Johann!

JOHANN
Schi, sar professer!

PROFESSER
Timoska d’eira ün bun servitur!

JOHANN
Schi, sar professer!

PROFESSER
El vaiva jent a seis patrun!

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


6

JOHANN
Schi, sar professer!

PROFESSER
El til ha güdà a püergiar la dischonur!

JOHANN
  tascha
  ün
  zich
  intemuri.

PROFESSER
Füssast pront eir Tü da far quai?

JOHANN
  tascha.

PROFESSER
Schi taidla: Cur cha mia duonna es da retuorn, schi am dumondast in sia
preschentscha, co chi giaja cun Hector!

JOHANN
Schi, sar professer!

PROFESSER
E plü tard vainst aint e’m dist chi saja al telefon ün tschert signur Brevori da
Bitterfeld.

JOHANN
Schi, sar professer!

PROFESSER
Quai es tuot.

JOHANN (tuot
  stut)
Es quai tuot?

PROFESSER
Mo quai es fingià üna bella pruna, meis bun. – E cur cha la Frau professer
tuorna – (EVA
  sün
  üsch)

EVA (Tira
  oura
  las
  manetschas,
  tuot
  stutta
  da
  verer
  a
  seis
  hom)
La Frau professer es fingià tuornada!

PROFESSER (Tschögna
  a
  JOHANN
  ch’el
  possa
  ir
Mo allegra, ma culombina!

EVA
Est fingià da retuorn?

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


7

PROFESSER
Ün duonna scorta salüda il prüm a seis marid, e pür lura as schmüravaglia ella
ch’el es da retuorn tant bod!

EVA
(aintra
  i’l
  stüdi.
  E
  cun
  ella
  vaina
  plü
  cler.
  L’effet
  vain
  rinforzà,
  siond
  cha
  EVA
  impizza
  il

lampadari
  immez
  il
  local)

S’allegra ella, manajast, meis Schnuckipurli! Dà’m ün bütschin e piglia giò teis
ögliers! Tü guardast oura sco ün schimgiot da stoffa (Til
  dà
  ün
  bütsch)

PROFESSER
Che effet desastrus per ün hom, cur chi aintra in scena sia duonna! – Quels
chi am tgnaivan fin uossa per ün scienzià, san uossa ch’eu nu sun nögli’oter
co ün „Schnuckipurli“!

EVA
Mo Schnuckipurli!

PROFESSER
„Ich habe Philosophie, Juristerei und Medizin studiert, ich heisse Doktor,
Magister und Professor sogar1“, e summa summarum: schimgiot da stoffa!!
(Davant
  il
  spejel)

Hm! – Ma üna tscherta sumglientscha esa schon!

EVA
(davo
  el,
  guarda
  eir
  ella
  aint
  il
  spejel)

Nun?! Be cha ün schimgiot ha trats plü regulars. Che crajast, tü cuc d’ün
professer, quants scienziats chi füssan plü co furtünats sch’eu tils dschess
„Schnuckipurli“! – Ma scha Tü voust, schi nu dia plü!

PROFESSER
Eu nu vögl...

EVA
Sco cha tü voust -

PROFESSER
Eu nu vögl cha tü nu diast plü!

EVA
Ah, uschea manajast! – Vezzast be, Schnuckipurli! Ed il schimigiot da stoffa
s’affà eir fich bain cun tai. Id es tantüna alch ourdvart attractiv, sch’üna –
sch’üna...

1
  citat
  dal
  Faust
  da
  Goethe

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


8

PROFESSER
Di pür: bella duonna -

EVA
Sch’üna duonna remarchabelmaing bella ha ün hom remarchabelmaing
trid.

PROFESSER
E minchatant ün hom remarchabelmaing main trid!

EVA
Precis! Ma be minchatant! – A l’inlunga sun ils homens bels nempe lungurus!
E perquai ha üna duonna dabsögn da duos homens!

PROFESSER
Fich interessant!

EVA
Ün ch’ella ha jent e chi tilla dà ün dachasa, ed ün...

PROFESSER
Chi tilla dà minchatant ün dachasa.

EVA
Esser est schon ün noschun! – Ün per l’orma, ed ün pel corp. Perche dast dal
cheu, Schnuckpurli?

PROFESSER
Perquai ch’eu am dumond be, perche mâ cha tü hast tschernü per l’orma
propcha a signur Tittori. Dal rest, co vaja cun signur Tittori?

EVA
Co voust chi giaja cun el?

PROFESSOR
Johann m’ha dit ch’el haja tschüf üna morsa d’ün chan.

EVA
Ah quai – haiai – mo sast bain! Quai es capità amo avant teis viadi!

PROFESSER
Uossa am vain güsta adimmaint nossa istorgia!

EVA
Che istorgia?

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


9

PROFESSER
No giaivan a spass aint il jert da teis bap. Hector ans accumpagnaiva. Eu At
n’ha dumandà scha Tü am vögliast maridar. Tü hast cret da’m stuvair dar
üna branclada ed ün bütsch. Hector ha interpretà quai sco attacha e t’ha
dat üna schgnaffada aint illa spadla – ed a mai üna morsa aint il bratsch!

EVA
Hai! Quai es stat fich lustig!

PROFESSER
E be sperapro esa eir stat fich dolurus... Crajast chi saja i eir cun signur Tittori
uschea?

EVA
Mo nu dir da quistas robas! Fred – signur Tittori ha tschüf la morsa da tuot ün
oter chan!

PROFESSER
Ah, uschea! Signur Tittori ha tschüf la morsa da tuot ün oter chan!

EVA
Mo bain cler!

PROFESSER
Mo schi lura suna schon cuntaint!

EVA (cun
  üna
  vuschina
  dutscha)

Hule-fule??

PROFESSER
Che es uossa quist darcheu?

EVA
Hule-fule es uschea!
(Ella
  til
  spenna
  ils
  chavels
  e
  fa
  üna
  tscheruna
  da
  gritta)

Est dschiglius?

PROFESSER
Ah, uschea! – Stoust propcha s-chüsar, sch’eu nu cugnuosch tias plü
reschaintas innovaziuns linguisticas. Signur Tittori es probabelmaing plü à jour
in quel reguard.

EVA
Vezzast – vezzast cha tü est!

PROFESSER
Bain, schi pervi da mai, eu sun mule-kule!

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


10

EVA (til
  corregia)
Hule-fule!

PROFESSER
Hule-fule!

EVA (davo
  üna
  posetta)
Schnuckipurli!

PROFESSER
Hm?

EVA
Ö schi fa il bain e dà ün tschüt a la plaja, cur ch’el vain davo.

PROFESSER
Che, vain el?

EVA
El laiva gnir in visita.

PROFESSER
Intant ch’eu d’eira davent?

EVA
El ha üna simla feivra!

PROFESSER
Ah, ma sch’el ha feivra! –

JOHANN
  vain
  aint
  dad
  üsch

JOHANN
Signur professer –

PROFESSER
Che esa?

JOHANN
Eu nu sa ingio chi’d es il chan. Nu til ha’L tut darcheu a chasa?

PROFESSER
Na!

EVA
Mo schi ingio til hast darcheu laschà?

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


11

PROFESSER
Eu nu til n’ha laschà inglur! Ün chan nun es a la fin ün umbrel! – Johann,
maina’m ün pa essigsaure Tonerde e vatta e gasa!

JOHANN
Subit, sar professer! – E signur Tittori es eir qua!

PROFESSER
Schi lura maina’l sü. (JOHANN
  va
  our
  dad
  üsch)
Ma uossa na per dir, ma eu nu cumport cha tü retschaivast visitas intant
ch’eu sun davent. Neir schi han tschüf üna morsa d’ün chan!

EVA
Tü est schon ün da quels professers antipatics!

PROFESSER
Pervi da mai!

EVA
Scha tuot la glieud füss uschè correcta sco tü, schi lura metta’t avant che
lungurus chi füss sün quist muond!

PROFESSER
Per furtüna cha Tü pisserast per divertimaint.

JOHANN
  lascha
  entrar
  a
  TITTORI

TITTORI (guard’oura
  precis
  sco
  ch’el
  ha
  nom.
  El
  es
  ün
  tip
  ceremonius
  e
  tachus
  ed
  aintra
  i’l

local
  sco
  sch’el
  chaminess
  sün
  üna
  nüvla)

Allegra, Frau professer! (Tilla
  bütscha
  il
  man) Allegra, signur professer! Ch’Els
s-chüsan ch’eu poss dar be il man schnester, meis man dret es malamaing
blessà – hai, quai as poja propcha dir – malamaing blessà!

PROFESSER
Mo, mo. Nu’S voul El tschantar?

TITTORI
Grazcha fichun – fichun, signur professer! (As
  tschainta) E co vaja cun Ella, Frau
professer? Nu’ns vain lönch na plü vis – lönch na plü...

EVA
  fa
  mots
  per
  til
  dar
  d’incleger
  cha
  seis
  hom
  sa
  chi
  s’han
  vis.

TITTORI
Schilafè! Lönch na plü vis – as poja propcha dir! – E co vaja cun El, signur
professer? – Da retuorn da seis viadi?

PROFESSER
Paress bod.

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


12

TITTORI
Mo grondius! – El am po propcha crajer, signur professer, minchatant as
dumonda terriblas plufrarias – terriblas plufrarias, signur professer - El am po
propcha crajer!

PROFESSER
Mo bain cler ch’eu craj, signur Tittori! E co vaja cun El?

TITTORI
Sco chi va cullas creatüras mediocras da quist muond, signur professer! – Eu
sun capità be per cas – propcha be per cas – da quistas varts, e siond ch’eu
n’ha vis chi d’eira glüm in Seis stüdi, n’haja pensà ch’eu pudess dar ün clom
per verer sch’El, signur professer, saja fingià...

EVA
  fa
  darcheu
  segns
  e
  mots.

TITTORI
Schilafè! Quai laiva far, per uschè dir, signur professer!

PROFESSER
Mia duonna am vaiva fingià annunzchà sia visita!

TITTORI (tuot
  sbalurdi)
Ah, mo cler! Quai es – dschessa - ourdvart amiaivel dad Ella, Frau professer...

JOHANN (vaint
  aint
  dad
  üsch)
Uschea, qua füss la essigsaure Tonerde e la gasa, ed eir aua per lavar.

PROFESSER
Metta be nan qua!

JOHANN
Schi, sar professer!
(Pozza
  giò
  la
  roba
  e
  banduna
  il
  local)

PROFESSER
Uossa schi ch’El muossa üna jada quist man!
(El
  piglia
  giò
  la
  fascha)

Mia duonna m’ha quintà ch’El haja feivra.

TITTORI
Quai es fich amaivel dad Ella, Frau professer! – Schilafè, signur professer!
Feivra! Per uschè dir, feivra, as poja propcha dir!

PROFESSER
Es la plaja gnüda malnetta?

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


13

TITTORI
Ma na, quai nu’m saja metter avant, signur professer!

PROFESSER (cuntaimpla
  la
  plaja)

Hm! Ma quist qua guarda schon oura fich curius! – Guarda üna jada, Eva!

EVA
Na, eu nu sun buna da verer da quellas robas!

PROFESSER
Fich curius! – Üna vaira schgnaffada ha’l dat, quel banadi – quel noschun –

TITTORI
Lapro nun haja mai fat nöglia dal mal a Hector!

EVA
  tuossa.

PROFESSER
A chi?

TITTORI
A Hector!

PROFESSER
Mia duonna m’ha dit cha quai nu saja stat Hector.

EVA
  guarda
  sü
  per
  TITTORI
  cun
  ögliuns.

TITTORI (i
  til
  siglian
  las
  süuors)

Ah, la Frau professer ha manià cha...? Ah, ma na, na, signur professer! Quai
nun es stat Seis Hector! – Quai es stat per uschè dir ün schensch – ün
schensch!

PROFESSER
Eu nu savess nouvas cha quia in vicinanza füssa...

TITTORI
Quai d’eira ün chan da la cità, signur professer! Ün chan urban, per uschè dir!

PROFESSER
Ah, lura bain! (El
  cumainza
  a
  pulir
  la
  plaja
  cun
  essigsaure
  Tonerde)

TITTORI
Aua! Cha’l dianzer! – Ch’Ella s-chüsa, Frau professer!

PROFESSER (tuot
  stut)

Faja mal?

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


14

TITTORI
Mo grazcha ch’El dumonda! Aua! Porca la micha! – Ch’Ella s-chüsa, Frau
professer!

PROFESSER (interrumpa
  sia
  lavur)

Quai es schon sten curius! (El
  fa
  üna
  tschera
  fich
  preoccupada)
Hm –

TITTORI
Co manaja’L quai, signur professer?

PROFESSER
Co ha’L durmi quista not?

TITTORI
Pac e nöglia, signur professer!

PROFESSER
Sainta’L üna tscherta tensiun illa plaja?

TITTORI
Tensiun? Schi, schi! Eir tensiun!

PROFESSER
Ed uschea, faja mal? (El
  schmacha
  sülla
  plaja)

TITTORI
Pell’amur dal Segner!! Auauaa! Porca misera! – ch’Ella s-chüsa fich fich, Frau
professer!

PROFESSER
Quants ons ha’L, signur Tittori?

TITTORI
Trentatrais, signur professer!

PROFESSER
Mhm, mhm! (Tuot
  in
  üna
  jà
  examinescha’l
  las
  pupillas
  da
  TITTORI,
  e
  lura
  fascha’l
  la

plaja)

TITTORI
El fa üna vaira tschera da pissers, sch’eu das-ch dir quai uschea, signur
professer. – Esa da’s far pissers, daja cumplicaziuns, per uschè dir?

PROFESSER
Mo, mo! Stain a vaira co chi’d es lura in duos uras.

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


15

TITTORI (in
  ün’anguoscha)

In – duos – uras...?

PROFESSER (chi
  ha
  intant
  fini
  da
  faschar
  la
  plaja)
Uschea! – I füss bun sch’El tgness uossa üna pezza il bratsch gualiv sü!

TITTORI
Gualiv sü! Mo bain jent!
(Tegna
  il
  bratsch
  gualiv
  sü
  e
  metta
  our
  d’man
  il
  cudesch
  ch’el
  vaiva
  fin
  uossa
  suot
  bratsch.

–
  EVA
  piglia
  in
  man
  il
  cudesch.)

Il
  PROFESSER
  as
  volva
  per
  as
  lavar
  ils
  mans

PROFESSER (intant
  ch’el
  as
  lava
  ils
  mans)
Che ha’L manà da bel?

TITTORI (da
  quai
  schenà)
Che ch’eu n’ha manà da bel? – Eu gnanca nu sa plü – eu n’ha tut be sainza
verer -

EVA (ha
  rivi
  il
  cudesch)

Balzac!

TITTORI (as
  drizzond
  al
  PROFESSER)

Balzac!

PROFESSER
Balzac! Mo stupend! – Laiva’L leger quel cudesch cun mia duonna? - Ch’El
tegna il bratsch gualiv sü, signur Tittori! –
(Intant
  ch’El
  süainta
  ils
  mans)

Balzac! Eu m’algord dad üna bellischm’istorgia: Ün duonna e seis amant
vegnan surprais dal marid chi tuorna ün pa massa bod. Per salvar l’onur da
l’amada, mütscha il tuschander our da fnestra, e coura – tanter tschêl e terra
– as tegna’l cun tuot sias forzas vi da la fanestra. Il marid serra la fanestra cun
ün sfrach, damöd ch’el schmazzücha giò trais daints dal tuschander.

EVA
Mo rafüda! Quai es sgrischaivel!

PROFESSER
O forsa duos! Forsa chi d’eira eir be duos. Duos o trais! Eu craj bod chi d’eira
trais! Ma dal tuot sgür nu suna plü! Ma in mincha cas nun ha’l fat bau per nu
tradir a sia amada. Davo üna pezza è’l lura i in svanimaint, es crodà giò’n jert
ed es peri, starlitschà in seis agen sang – Che Til para quai?

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


16

TITTORI
Quai am para – sco ch’El ha dit güst avant, signur professer – üna bella
istorgia!

PROFESSER
As sa’L metter avant ch’inchün füss capabel d’ün simil act eroic – eir sch’el
sentiss la plü ferventa amur per üna duonna?

TITTORI (cun
  tun
  viril)
Signur professer, eu refüs da crajer ch’El saja seriusamaing da l’avis chi detta
sün quist muond alch chi pudess frenar ün galantom da sacrifichar per la
duonna amada perfin desch o amo daplüs daints – scha bsögn fess!

PROFESSER
Hm! Craja’L? – Ma basta, El es plü giuven co eu. – Forsa cha plü bod
pensaiva eir eu uschea.

TITTORI
Mo sgürischem, signur professer!

PROFESSER (examinescha
  danouv,
  sainza
  dir
  pled,
  las
  pupillas
  da
  TITTORI)

Ha’L gnü problems culs ögls, ultimamaing?

TITTORI
Na!

PROFESSER
Sias pupillas sun sten grondas. – Sa’L, signur Tittori, El disch: scha bsögn fess! –
Ma as salva uschea l’onur da la duonna? – Cur cha il di davo i han chattà
giò’n jert ün hom mort, be in mongias chamischa e cun be set daints, e cur
cha cun rivir la fanestra sun rodlats trais daints aint illa chombra da la dama –

EVA
Rafüda uossa, quai es disgustant!

TITTORI
Mo Frau professer -!

PROFESSER
Eu manaj, in quel mumaint d’eira tuot plü co evidaint. Tuot l’eroissem d’eira
stat invan!

TITTORI (bod
  ün
  pa
  naïv)

Invan forsa schon – ma listess – bel!

PROFESSER
Hm!

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


17

JOHANN
  vain
  aint
  dad
  üsch

JOHANN
Id es al telefon ün signur Brevori da Bitterfeld.

PROFESSER
Ah, schi! – Eu vegn subit.

JOHANN
  va
  our
  dad
  üsch

EVA
Chi es quai, il signur Brevori?

PROFESSER
Ün impagliadur da Bitterfeld. Ah, schi, quai At laiva amo dumandar: Til voust
far impagliar o na?

EVA
A chi? – A Johann?

PROFESSER
Na – a Hector.

EVA
Hec...

PROFESSER
Hai! Sast, eu m’ha dit: quai d’eira propcha üna chara bes-cha ed el At faiva
adüna grond plaschair!

EVA
Perche dist „faiva“? El fa bain amo adüna!

PROFESSER
Na, el nu fa plü. El es mort.

EVA
El es...?

TITTORI
Oh, povra bes-chetta!

PROFESSER
Mo nun haja scrit? Malapaina rivà a Bitterfeld til n’haja stuvü far schluppettar.
– El vaiva la frenesia! - - - Hai! - -
(As
  volva
  vers
  la
  curuna
  da
  cudeschs)

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


18

EVA
  tegna
  ils
  mans
  cunter
  las
  taimpras
  e’s
  lascha
  crodar
  in
  üna
  pultruna
  da
  la
  vart

schnestra

TITTORI
  sta
  sü
  al
  medem
  mumaint
  ed
  il
  medem
  ritem,
  sblach
  ber
  bocc’aint,
  il
  bratsch
  amo

adüna
  gualiv
  sü

PROFESSER (tscherchond
  ün
  cudesch)
Eu sto be verer che ch’eu chat sur da quist tema! Curius cha no nu vain
constatà ingüns simptoms!
(El
  piglia
  in
  man
  ün
  cudesch)

Uossa guardaina güsta!
(El
  as
  tschainta
  sün
  üna
  pultruna
  da
  la
  vart
  dretta,
  damöd
  cha
  TITTORI
  resta
  per
  mez
  aint

sco
  ün
  pöst.)

El
  pulischa
  ils
  ögliers
  –
  el
  sföglia.
  –
  Silenzi
  total.
  –
  Lura
  a
  la
  fin
  legia’l)

„Tollwut, Wutkrankheit, Hundswut, Lyssa, Rabies, durch Biss auch auf
Menschen, Säugetiere, Vögel übertragbare Erkrankung der Hunde und
anderer Fleischfresser, Katzen, Wölfe usw. – Der Hund wird launisch,
schreckhaft...„
(interrumpa)

Hai, quai tuorna! L’ultim temp as spavantaiva’l propcha per mincha
piculezza, nun, Eva?

EVA
  nun
  es
  buna
  da
  respuonder
  gnanca
  pled

PROFESSER (cuntinuescha)
„... Bellwut, Krämpfe, sinnlose Wut, beisst nach allem, stirbt nach Lähmungen
in zehn Tagen. Beim Menschen... Basta, quai nu’ns interessa uossa!

EVA
Legia inavant!

PROFESSER
„Beim Menschen bricht die Tollwut einige Zeit nach dem Biss aus, häufiger als
rasende, seltener als stille Wut. Symptome: Unruhe, Fieber, Niedergeschlagen-
heit, Steifigkeit im Nacken, krampfhafte Bewegungen, kurz vor Ausbruch der
Wut erhöht sich das Fieber, die Pupillen weiten sich, Angst, Verzweiflung, Tod
unter Lähmung nach ein bis zwei Tagen...„

EVA (dà
  ün
  sbraj)

Ma ch’El dia tantüna alch, signur Tittori!

PROFESSER (dà
  ün
  sigl)
Ma Eva, che At manca?

EVA (tuot
  disperada,
  muossond
  sün
  TITTORI)

El ha tschüf la morsa da Hector!

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


19

PROFESSER
Mo che tagnins!

EVA (sco
  avant)

El ha tschüf la morsa da Hector!

PROFESSER
Ma bain na da nos Hector!

EVA
Schi, schi, da nos Hector!! – Signur Tittori, ch’El dia tantüna alch! Ch’El dia
uossa tantüna alch! (til
  squassa)

PROFESSER (til
  squassa
  eir
  el)
Ch’El detta tantüna resposta! Es quai vaira ch’El ha tschüf la morsa da nos
Hector?

TITTORI (chi
  tegna
  amo
  adüna
  il
  bratsch
  gualivsü,
  mouva
  ils
  levs
  sainza
  dir
  pled.
  Lura
  as

doda)
Eu n’ha tschüf la morsa da nos – eu n’ha tschüf la morsa da Lur – da Lur nos
Hector n’haja tschüf la morsa, per uschè dir!

EVA (disperada)
Uossa svanatscha’l fingià!!

PROFESSER
Schi cura ha’L tschüf la morsa, signur Tittori? Sa’L amo che di chi d’eira cur
chi’d es capità? Als quants? – Als quants? -

TITTORI
Als – als – als als als alsalsals!

PROFESSER
Be cun calma! Be cun calma! Als! – Als! –

TITTORI
Als als als als als als!!

PROFESSER
Sch’El clocca talmaing culs daints, schi eu nun incleg nöglia. – Che fa’L simlas
murlas? – Am cugnuoscha’L amo?

TITTORI
Schi, signur professer!

PROFESSER
Til vaina mal??

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


20

TITTORI (be
  debelin)

Eu – nu – riv – plü – da tegner – gualivsü – il bratsch - -

PROFESSER
Ah, mo schi ch’El lascha pür pender quist bratsch. Da quai nu dependa uossa
eir na plü. – Ch’El sezza giò. Eva, fa il bain e güda!! E dà nan ün majöl aua! –
Uschea! (i
  til
  mettan
  sün
  üna
  sopcha) Vaja uossa meglder?

TITTORI
Da Lur nos Hector n’haja tschüf la morsa per uschè dir!

EVA
Cha’l Segner perchüra e dosta – nu’s poja güdar plü?

PROFESSER
Injecziuns da la substanza dal mizguogl dal spinal da cunigls chi han la
frenesia prodüa immunità.

EVA
Mo schi lura fa quai, meis char, meis bun! Eu’T rouv! Fa üna da quistas
injecziuns!

PROFESSER
Fich jent! – Hast Tü forsa güsta per mans ün cunigl chi ha la frenesia?

EVA
Mo na!

PROFESSER
O El forsa, signur Tittori?

TITTORI
Na.

PROFESSER
Eir eu bricha! Instituts per vaccinaziuns... esa a Berlin ed a Breslau. In vista al
cas urgiaint cusgliessa dad ir a Berlin. – Eva, va pel urari dal tren.

EVA
  cuorra
  subit
  vi
  pro
  la
  curuna
  da
  cudeschs

TITTORI
Signur prof... signur prof... signur prof...

PROFESSER
Che Til manca, signur Tittori?

TITTORI
Craj... craj... !

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


21

PROFESSER
Che manaja’L?

TITTORI
Craja’L ch’eu riva amo fin a Berlin?

PROFESSER
Mo – perche na? Schi nu dà cumplicaziuns e scha’l tren nun ha retard, schi
craja ch’eu possa garantir sainz’oter ch’El riva fin Jüterborg.

EVA
O char Segner! – o char Segner! – (Sföglia
  tuot
  our
  d’flà
  l’urari
  dal
  tren)

TITTORI
Signur prof... signur prof...

PROFESSER
Che Til manca, meis bun?

TITTORI
GnissElgnissELgnissEl!

PROFESSER
Co manaja’L?

TITTORI
Gniss El cun mai?

PROFESSER
Mo tscherta! – Uossa guardaina il prüm cur chi füss ün tren.

EVA
A las nouv e duos!

PROFESSER (guarda
  süll’ura)

Oha! Quel es güsta parti! – E cura gess il prossem?

EVA
Daman a bunura a las ot.

TITTORI
Reps! Pres!

PROFESSER
Che manaja’L?

TITTORI
Pers! – Eu sun pers!

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


22

PROFESSER
Eu til pudess però eir dar üna masdina chi retardess ün zich la frenesia, uschè
ch’El nu rivess forsa listess na massa tard!

EVA
Oh, eu savaiva bain cha Tü füssast bun da güdar – ma fa svelt – fa svelt!

TITTORI
Meis salvader, signur prof... Meis salvader!

PROFESSER
Eu n’ha dit ch’eu pudess, eu nun ha dit ch’eu vöglia!

Lunga
  posa

EVA (tuot
  schmorta)

Che? Tü nu voust?

PROFESSER
Na! – O lura be a cundiziun cha signur Tittori detta pro cha Tü m’ingionast cun
el.

Lunga
  posa

EVA
Eu nu – eu nun incleg che cha Tü manajast...

PROFESSER
Mo schi a mai para ch’eu dia las chosas ter cler! Eu n’ha dit ch’eu detta la
masdina a signur Tittori be a cundiziun ch’el am conferma e detta pro cha Tü
m’ingionast cun el!

EVA
  dà
  ün
  sbraj
  e’s
  bütta
  giò
  per
  cutscha
  –

E lura, signur Tittori? Schi – o – na!

EVA (da
  ün
  sbraj)

Mo tü est our d’clocca!

PROFESSER
E lura, signur Tittori?

TITTORI
Mo – mo...

EVA
Our d’clocca est gnü!!

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


23

PROFESSER
Nun interrumper a signur Tittori! Signur Tittori laiva güsta salvar sia vita - - -
E lura, signur Tittori? – M’ha mia duonna ingianà cun El?

TITTORI
Hai, pel plaschair!

EVA
Varguogna e vituperi! (Ella
  scuffuonda)

Posa

TITTORI
La masdina, ch’El fetscha il bain da’m dar la masdina!

PROFESSER
Co manaja’L?

TITTORI
La masdina, ch’El fetscha il bain!

PROFESSER
La masdina Til vessa bain dat, sch’El vess propcha gnü jent a mia duonna.
Ma siond ch’El ha tradi be subit a sia amada, schi –

TITTORI (grampa
  pella
  gula
  al
  professer)

Tü orma chan, tü!! – Guarda ch’eu ta dun üna morsa!!!

il
  PROFESSER
  til
  dà
  ün
  stumpel

TITTORI (as
  bütta
  darcheu
  sün
  el)

Eu ta dun üna moa – moa – morsa!!

EVA (chi
  ha
  intant
  rivi
  la
  fanestra)
Agüd! Agüd!
(Da
  suot
  sü
  as
  doda
  il
  bublöz
  rabgius
  d’ün
  chan.
  Ün
  mumaint
  tuots
  chi
  stan
  là
  sco
  püttas

d’sal)

EVA (davo
  üna
  posa
  da
  gronda
  stupefacziun)

Ma quai es – quai es bain... ?

PROFESSER (in
  tuotta
  calma)
La vusch da Hector! Schi, precis! El nun es nempe mort, ed el nun ha neir la
frenesia. Eu at laiva be muossar üna jada che chi’d es ün galantom!
(a
  TITTORI) Uossa ch’El terdscha giò la s-chima da Sia bocca, signur Tittori,
ch’El fetscha ün bel inclin e ch’El piglia e giaja per Seis fat!

TITTORI
  as
  terdscha
  giò
  la
  s-‐chima
  da
  sia
  bocca,
  fa
  ün
  bel
  inclin
  e
  piglia
  e
  va
  per
  seis
  fat.
  –

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


24

Lunga
  posa.

Il
  PROFESSER
  as
  lava
  ils
  mans.

EVA
  s’ha
  laschada
  crodar
  in
  üna
  pultruna
  e
  suoglia
  la
  fatscha
  culs
  mans.
  Lura
  sta’la
  sü
  cun

fatscha
  da
  moc
  e
  larmas
  e
  va
  dond
  uondas
  via
  vers
  l’üsch

EVA
Adieu!

PROFESSER
Ingio voust ir?

EVA
Mo – davent – davent da chasa!

PROFESSER
Cun quist’ora? Mo est curiusa?

EVA (tuot
  stutta)

Schi co, nu’m tramettast sül schimmel??

PROFESSER
Ingio mâ vessast dad ir? – Pro tschel margnac forsa? – Quai nun es ün hom
da teis congual, ma chara!

EVA (vieplü
  stutta)

Ma – ma eu At n’ha tantüna ingianà!?

PROFESSER
Mo che che! Per m’ingianar a mai, stuvessast lura schon ir in let almain da
tuot cun Beethoven! – Teis marid es ün Schnuckipurli! (El
  as
  tschainta
  a
  la

scrivania)

EVA (va
  precaut
  precaut
  vi
  pro
  el
  e
  til
  glischa
  ils
  chavels)
Thomas!

PROFESSER
Hm?

EVA
I m’es gnü adimmaint amo alch, perche cha tü nu’m tramettast sül schimmel!

PROFESSER
Schi che?

EVA
Prüma, perquai chi plouva, seguonda, perquai cha’l signur Tittori nun es ün
hom da meis congual, e terza – (cun
  quella
  tscherta
  furbazzaria
  ch’ella
  vaiva
  avant)
– ponderescha üna jà tuot objectiv – terza, perquai cha tü m’hast jent!

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


25

PROFESSER (davo
  ch’el
  ha
  ponderà
  üna
  jà
  tuot
  objectiv)

Hai! - quai vain effectivamaing schon eir amo pro.

T
  E
  N
  D
  A

L-GOZ 1-1_Il chan aint il cheu_(vl)


1

L-HER 1-2

Tantüna independent!

Cumedgia in duos acts da Marlene Herzog

Tradütta in jauer dad Annetta Conrad-Grond

Missa in vallader da Rosina Stecher-Lanfranchi

L-HER 1-2_Tantüna independent_(vl)


2

Our dal cuntgnü

Trudi Fanzun es üna chasarina da var 50 ons, üna duonna onesta chi nu piglia la vita
uschè seriusa.

Seis uffants sun creschüts, seis hom lavura our’d cumün ed uschè po ella as partir
aint ils dis tenor seis gusts. Las lavurs da minchadi nu sun per ella uschè
importantas. Perquai va’la tant plü jent per las butias intuorn, legia bler e
varda jent „talk-shows“ aint illa televisiun. Sperapro gudogna ella amo ün
per raps cun dar a fit la stanza da far oura cul fier, cun aint ün let frances, a
sia megldra amia Pia per sias amurettas zoppadas cun divers amants.

Ma ün di infuormescha l’hom da Trudi ch’el as fa indepen-dent e ch’el surpiglia dad
uossa davent las directivas in chasa. Ils bels dis da Trudi sun dombrats e
las entradas per dar a fit la stanza da far oura cul fier van eir a perder. Seis
hom ha l’intensiun  da funcziunar intuorn la stanza sco seis büro.

Pro tuot quai vain sia amia perseguitada da seis hom, perquai ch’el es fich schiglius.
A Trudi perseguitescha seis hom cun seis talents organisatorics. E lur figlia
Doris fa intanta oters plans. Trudi sto verrer aint chi nu va adüna tuot davo
seis cheu.

L-HER 1-2_Tantüna independent_(vl)


3

Persunas:

Trudi Fanzun
chasarina  40-50 ons
(113)
Paul Fanzun
seis hom
55-60 ons
(51)
Doris Fanzun
lur figlia
20-25 ons
(43)
Pia Godli vaschina
40-45 ons
(40)
Mario Godli
seis hom
45-50 ons
(52)
Ötschi Maldini
monteur da  25-30 ons
(38)

televisiuns
Otti Trösch
viagiatur
35-40 ons
(20)

Temp:
preschaint

Lö d’acziun:
stüva

Purtret dal palc:

Üna bella stüva prüvada. A dretta ün’entrada ed üna sortida cuvernada, chi maina eir
in oters locals.
D’immez stüva ün üsch avert chi maina our’in üert. A schnestra chi maina aint la
stanza da far oura cul fier. Üna cutscha cun duos pultrunas ed üna maisina.
A dretta üna maisina per bavrondas. Il rest tenor gust da la redschia.

L-HER 1-2_Tantüna independent_(vl)


4

1. act

1. scena

Trudi e Pia

(Aint in stüva regna dischuorden. Pia e Trudi sun sezzadas giò sün cutscha. Trudi
sföglia aint in üna gasetta e Pia glima las unglas. Trudi es plütost üna persuna onesta
ed es pel solit cuntainta. Pia ha aint büschmainta moderna ed eir sia frisura es l’ultim
sbraj.)

Pia
N’haja vairamaing fingià quintà da meis nouv char?

Trudi
Na, tü m’hast be quintà da teis vegl chi at ha dat la pajada.

Pia
(sparmalada) El nun ha dat a mai la pajada, dimpersè eu ad el!

Trudi
Natüralmaing. Schi quinta da teis nouv lover.

Pia
(entusiasta) El es ün uscheeeé ün bel.....

Trudi
(sütta) Quant bel?

Pia
Sco Mario Pacchioli e Pierro Esteriore insembel! L’apro e’l amo
taaaalmaing scharmant.

Trudi
Quant scharmant?

Pia
El disch ch’eu vard oura sco üna da 25!

Trudi
Nö mal. Eu dschess plütost ch’el es ün bun manznèr, ma quai stoust tü
savair svessa.

Pia
(narra) Minchatant est üna curiusa cun mai. Eu n’ha cret cha tü est mia
megldra amia? A tai nu disch garanti ingün cha tü vardast oura sco 25!

Trudi
(nu’s fa nöa landeroura) Da quistas plaschantinas vödas nu douvr eu. Eu
cugnuosch mias valurs.

Pia
(cun ironia) Quai es vaira, i nu dà blera glieud sün quist muond chi po
pretender quai da sai stess.

L-HER 1-2_Tantüna independent_(vl)


5
Trudi
Nun, quai para eir a mai!

Pia
(ün pa plü amiaivla) Uossa taidla, tü sast ch’eu vegn duman in vacanzas.
Possa avair darcheu tia stanza in lündeschdi in duos eivnas?

Trudi
Che? Uossa hast güsta chappà sü ün nouv e fingià vegna i in let? Pia, tü
gnanca nu cugnuoschast a quist tip inandret!

Pia
In noss’età nu’s poja spettar massa lönch, Trudi. Eu nu dun pro jent, mo el
es 10 ons plü giuven sco eu.

Trudi
Anguoscha. Pia, crajast cha tü vensch amo maister cun quel?

Pia
Insomma, sch’eu vard a tai, schi stossa dir, ch’eu nu sun amo üsada giò
talmaing sco tü. Homens giuvens am fan lura bain tschüffer schlanch. Per
tai nun es quai natüralmaing nöa. Eu craj, cha tü tschüffesast amo la crisa.

Trudi
Exepziunalmaing hast tü üna jada raschun. Eu nu less mai quistas
amurettas zoppadas. Eu douvress bler massa bleras energias, uossa ch’eu
poss tantüna üna jada giodair la bella vita.

Pia
Tantüna üna jada?!?! Quist es la megldra. Teis uffants sun fingià ün pêr
ons our d’ chasa e tü mainast üna vita sco aint il paradis.

Trudi
Taidla, sco chasarina esa adüna da far alch. Eu nu m’impos eir nö scha
Paul es tuottadi in büro e lascha a mai suletta da bunura fin saira, o?
(storscha ils ögls tuot inchantada) Eu n’ha il tschêl sün terra.

Pia
Che fasch vairamaing tuotta di?

Trudi
Bler, sgrischaivel bler! E pro tuot quai amo lejer, dormir, mangiar, baiver
cafè, verrer televisiun ed ir per las butias intuorn.

Pia
Üna vita da chans!

Trudi
Pia, tü nun inclegiast quai. Eu nu n’ha da m’agitar cun ün chef chi va
tuottadi süllas nervas. Meis hom nun es mai a chasa e cumonda intuorn a
mai. Eu pos far quai chi plascha a mai, ingün nu discuora l’aint. Eu am poss
praistar üna vita cha oters be s’insömgian da quai.

Pia
Quai nu füss nöa per mai. Quai am metess in fossa. (sta sü) Bun Trudi, es
quai bun in duos eivnas?

Trudi
Hai, bain cler. Dal rest, tü hast da pajar amo per l’ultima jada. (tendscha via
il man)

Pia
(piglia 20 francs our da sia tas-china) Sco megldra amia am pudessast eir
metter gratuit a disposiziun quista chombra. 20 francs per ün davomezdi
am para eir avuonda.

L-HER 1-2_Tantüna independent_(vl)


6
Trudi
Eu nu sun tantüna ingün hotel. A la fin stossa müdar mincha jada surtrattas.
E dal rest, pudessast retschaiver teis tuschanders eir in tia aigna abitaziun,
o?

Pia
Uschigliö amo alch? Scha Mario am tschüffess cun ün oter, schi buna not.

Trudi
Eu n’ha cret cha tü hast jent ün pa äkschen?

Pia
Quai nu füss äkschen, quai füss suicid. Mario am lovess güsta via. Bun, eu
vegn uossa, Mario vain a las dudesch a giantar. La trocla raviolis n’haja
fingià rivi.

Trudi
La terza jada quist’eivna, o?

Pia
Quai va il plü svelta, ed el ha jent raviolis. Davomezdi n’haja fat giò la
prüma jada cun meis char in cità. Forsa funcziuna fingià hoz cun el....
(stordscha il ögls e dà ün ruck) Vessast forsa jent da gnir a cugnuoscher a
meis Ötti?

Trudi
Na, grazia, quai nu m’interessa. Eu vegn plü jent a cumprar aint. Bun
divertimaint.
Pia
Quai varaja Trudi. (va svelta vers il üert, Trudi tilla cloma inavo)

Trudi
Nö far massa trid, a la fin nun est eir nö plü la plü giuvna. (sgrigna, Pia fa
üna grimassa e svanischa)

L-HER 1-2_Tantüna independent_(vl)


7

2. scena

Trudi e Doris

Trudi
Co ha’la dit cha quist tip ha nom? Ötzi!?! Quai nun es per crajer. I vain vi
plü mal cun quista Pia. Be ch’ella nu’m vegn propi a chasa cun la mumia
Ötzi. Avair poust tuot.

Doris
(vain aint da dretta cun üna terna plain altschiva) Cun chi hast tü güsta
discuorü, mamma?

Trudi
Cun Pia. No vain bavü cafè insembel. Ingio vast cun quista altschiva?

Doris
Eu vegn a far oura cul fier, ouramai cha tü nun hast temp.

Trudi
(varda süll’ura) Uossa esa las ündesch e mezza. Fin l’üna hast temp, davo
douvr eu la stanza.

Doris
Per far che?

Trudi
Eu am stoss metter giò ün pa, uschigliö suna massa stangla per ir a la
vendita da saira.

Doris
(ria curius, ironic) Tü at lovast amo via cun lavurar. Scha tü nu vessast a
mai, schi vardessa quia oura sco aint in üna stalla da bescha.

Trudi
(amiaivla) Mia chara figlina, tü est uossa daspö trais eivnas darcheu a
chasa e quai gratuit. Tü nu guadognast nöa, tü laschast inavo la plü gronda
merda e douvrast la plü blera büschmainta. Esa pretais massa bler, scha tü
stoust güdar a mai ün pa culla chasada?
Doris
(sparmalada) Hai, hai, id es bun. Tü nun hast da trar quai a mai adüna suot
il nas. Eu nu m’imposs sch’eu nu pos plü lavurar sün meis minster!

Trudi
Sco duonna nu’s imprenda eir nö farrer. Adüna star giò per terra ed inferrar
a quistas bes-chas rapazzas.

Doris
Hai, quel job es greiv, quai duna pro. Mo eu nu pudeva savair cha mia rain
nu tegna oura quai.

Trudi
Quai n’haja dit da prüma davent. Cun quist manster nu rivas mai sün üna
manzina verda.

Doris
Hai, hai, id es bun! Adüna am stoust trar sü quai. Eu sà cha tü vaivast
darcheu üna jada radschun. (narra, svanischa aint la stanza da far oura cul
fier)

L-HER 1-2_Tantüna independent_(vl)