65

Giaronas:
Mo chi es vairamaing nos inimi, sar instructer? Co til
cugnuschaina?

Men:
Minchün chi ha aint üna giabanna, tschüffa üna jarüclada.
Dumondas pudaivat lura far davopro. Basta. In quistas giassas
qua esa amo plüs zops. (el muossa sülla carta) Quia pro la fermada
da l’auto da posta e là davo il bügl as pon eir postar amo ün pêr
giuvnots. Eu fetsch uossa ün plan da champagna detaglià. Chi
chi ha dad esser ingio e che ch’el ha da far, cur ch’eu dun il
segn. In fuond vaina be da strar a Tach giò dal palc. Üna jà cha
no vain tschüf il manader, schi tschels perdan lura svelt il curaschi.
Pigliond oura ils plü fanatics. Ed in quel mumaint stuvaina far alch
per tils distrar. Avant ha manzunà inchün ün chavagl, o? Che esa
cun quel?

Robert:
Eu n’ha pisserà per ün chavagl, hai.

Men:
Grondius.

Robert:
Ma i nun es ün dret chavagl.

Men:
Schi che? Ün chavagl impaglià?

Robert:
Na, id es... co dessa dir?... mooh, id es greiv descriver. Üna sort
attrappa.

Men:
Mo bain, quai funcziuna schon. I’s tratta be d’attrar ün zich
l’attenziun.

Giaronas:
Sa’L, la pulizia es sten...

Men:
Da la pulizia nu’s poja as fidar. (el va vi pro la sortida d’emergenza e dà
ün cuolp cunter la tenda) I basta il minim problem, per chi’s retiran e’s
zoppan, precis sco tuot tschels. E chi es il chavalgiaint?

Lena:
Il chastlan da Charnatsch.

Men:
(guarda sü per Lurench) Che, quel?

Robert:
Hai.

Men:
Mo bain, probabel è’l plü sgür sül chavagl co ch’el füss sün sias
aignas chommas, in quel stadi ch’el es... Mo in mincha cas ha’l la
funcziun da distrar l’inimi. El va oura sco prüm. Ad el pudaina
sainz’oter renunzchar. E zoppats davo el, attachaina lura a Tach.

Lena:
El las duonnas, che pon far quellas?

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


66

Men:
Vo guardai da nun esser in peis. S-chüsai ch’eu di quai uschè
grob. Vo pisserai pels ferits.

E lura füssa amo la fatschenda da las unifuormas.

Lena:
Da’s dar via.

Men:
Mo, alch stuvaina far. Perfet nu mangla esser. A la fin dals quints
nu faina üna prada militara. Ed armas? Che armas vaina?

Lena:
Schluppets.

Men:
Excellent.

Robert:
Ma da quels da lain.

Men:
Volver intuorn e dovrar sco palocs.

Giaronas:
Ch’El s-chüsa fich, signur president, i’m para cha noss plans
survegnan fuormas ter guerrescas. Eu per mia part sun amo
adüna da l’avis cha no fetschan da tort a sar Rico e cha’l gö
festiv passarà sainza ingüns incidents.

Men:
Lura nu manglaina neir na dovrar la forza. Lura faina tuot sco cha
no vain planisà, ma in möd paschaivel sco pro ün solit gö festiv.
Nos plan funcziuna nempe in tuots duos cas. In pasch ed
armonia, o tuot tenor eir nöglia... No per nossa part nun
attachain. Il prüm cuolp surlaschaina ad els, ma nota bene be il
prüm. Perquai vaina a tschel qua sün seis chavagl. A quel
chatschaina oura immez la fuolla e lura vezzaina co chi
reagischan. Uschea, schi’d es dret, schi eu vegn uossa a chasa e
lavur amo ün zich vi da nos plan. E lura faina darcheu üna
tschantada. Quant temp vaina amo? Ün’eivna?

Lena:
Ses dis.

Men:
Mo lura staina schon star landervia. Ma be ingün’agitaziun, nun!
Sco dit, i po eir esser chi va tuot in pasch ed armonia....

I’s stüda la glüm.

Robert:
Uei, glüm!...

Men:
(sbraja illa s-chürdüm) As büttai per terra! Tuots per terra!

I’s doda ün güvelin da Lena. I tuorna la glüm.

Dorotea nu s’ha mossa. Lurench es sdruaglià e guarda cun ögls

plain anguoscha sü per Men chi fa mots cun ün revolver da

l’armada. Lena, Robert e Giaronas sun amo giò mez quai.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


67

Lurench:
Segner char!

Lena:
(vezza l’arma) O dolur!

Giaronas:
Ah.

Robert:
Oh. (ria be debelin) Darcheu il tudais-ch da la glüm.

Dorotea:
Mo quai es ün revolver.

Men:
(metta la pistola in gialoffa. I til es ün pa penibel) S-chüsai. Eu nu
laiva far dar ün sigl. Ün’algord dal temp pro l’armada. Per am
proteger da malfattuors e ladramainta - ed uschea...

Robert:
(prouva da rier) Eu sper ch’El nun haja l’intenziun da far adöver da

l’arma il di da nos gö festiv.

Men:
(paketta sia roba) Eu sper chi nu mangla gnir adaquella – eu sper

da na. Buna not a tuots.

Men marcha our dad üsch.

Robert:
Sco eu sun persvas cha nos gö festiv as svolva, a la fin dals quints,

sainza il minim incident.

Giaronas:
Quai craja eir eu, signur president.

Lena:
Hai.

Lurench:
Eu stim. Eu stim.

Dorotea:
(da bun anim) Giaina amo ün mumaint our in ustaria?

TENDA

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


68

Seguonda scena

La medema sala. Il di dal gö festiv.

La maisa da conferenza es tutta ourdglioter e las singulas

maisas sun sparpagliada per tuot la sala intuorn. Sper üna

da las maisas esa üna chaista cun aint costüms. Sofia sezza giò

sün quella chaista. Ella es vestida da maschnera.

Ella guarda da quai malsgür sü per Rico. Rico chamina tras sala

cun aint seis costüm simpel e grob da Ri Verva e repeta amo üna

jada seis pled festiv. I’s vezza cha quai es ün pled plain

paschiun. Rico fa tscherts mots culs mans chi laschan imaginar

che ferm ch’el gesticularà davo. Tuots duos sun fich nervus.

Dadoura suna la Gruppa da corns da chatscha Hubertus

melodias chi nu s’affan gnanca zich. E dadour la sortida

d’emergenza as doda a üerlar üna fuolla vieplü stuorna. Rico

finischa seis pled e sta lura salda.

Sofia:
Est nervus?

Rico:
(cun tun mordaint) Bain cler ch’eu sun nervus.

Sofia:
S-chüsa, s-chüsa.

Rico:
S-chüsa. Cha schmaladi saja...

Sofia:
Tü fast quai grondius.

Rico:
Hai. Nun, è’l nun es gnanca mal - meis pled?!

Sofia:
Grondiusischem. Simplamaing grondiusischem. (posa) Ed eir uschè
persvadent. (posa) Impustüt co cha tü repetast tschertas chosas. E
lura quels 'dad üna vart' e 'da l’otra vart'...

Rico:
Quai es apunta retorica.

Sofia:
Impreschiunant.

Rico:
Las quantas esa?

Sofia:
Desch da las trais. Amo desch minuts. Dodast la glieud coura?
Üna vaira fuolla, che?! Hast guardà oura?

Rico:
Schi.

Sofia:
I giodan ün mez muond.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


69

Rico:
Nu’t para chi saja bod ün pa massa blera glieud? Na cha no
perdan a la fin la controlla da tuot la fatschenda. Ün pêr da noss
giuvnots tettan fingià daspö hoz a bunura a las ündesch.

Sofia:
Na, na. Quels han halt flot.

Rico:
Max Kunz daiva eir fingià brav uondas avant üna pezza.

Sofia:
Ah, mo Max...

Rico:
Uossa davopro pensa ch’el nun es stat üna buna tscherna.
Impustüt na per la rolla da Gion Mazzüch.

La musica schmetta da sunar. La canera düra inavant.

Sofia:
Ma parütta fa’l üna bella.

Rico:
Hai, quai es vaira. El fa üna bella parütta. Ma el nun es pro la
chosa cun corp ed orma. In fuond nun è’l oter co ün – ün da
quels hooligans. Quel es gnü be pervi da la birra gratuita, quai es
evidaint. E l’ultim ch’eu poss dovrar es ün Gion Mazzüch stuorn.

Sofia:
Eu at güd schon.

Rico:
Cler.

Sofia:
Voust amo üna cocca per la gula?

Rico:
Na, na, i va schon. I va schon. Hast dit a Fumia ch’ella dess gnir
aint pro mai?

Sofia:
Schi, ella vain in pac mumaint. (ella sta sü) Ella es our in sacret e
güda a Lena a trar aint il costüm.

Rico:
Quella es sgüra fatta sü sco üna pigliatta.

Sofia:
Ella ha propcha ün bel costüm. Quel till’es propcha gratià fich
bain. Quella sto avair schaschinà uras ed uras.

I riva Fumia. Ella es costümada da camariera. Ella ha aint ün
costüm ün pa plü elegant co quel da Sofia. Ella ha in bratsch
plüssas unifuomras militaras ed ün grond chapè cun pennas.

Fumia:
Chau.

Rico:
Ah, Fumia, vè nan svelt – hai. E lura, quanta glieud da lur gruppa
es gnüda? Quai voul dir, pigliond oura quels dal comitè?

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


70

Fumia:
Duos.

Rico:
Ha! Bunischem. Taidla. (el va vi pro la sortida d’emergenza e riva la tenda)
Eu n’ha miss ün maschloss vi da quista porta. Tè, quist es la clav.
Sofia spetta our in piertan, ed apaina cha vo eschat tuots aint a
quia, schi serr’la l’üsch. La clav vaina sgriflà our illa recepziun. Ma
sta attenta cha tuots sajan in sala, nun Sofia!

Sofia:
Schi.

Rico:
E tü, Fumia, dast la clav pür cur ch’eu n’ha fini meis pled. Hast
inclet?

Fumia:
Hai.

Rico:
Bain, schi lura tilla zoppa uossa inclur.

Fumia metta la clav aint in sia chaistina da cusir.

Sofia:
Eu nu chapisch perche cha tü at s-chodast talmaing. I sun a la fin
be trais giats.

Rico:
Perquai cha quel meznar da teis frar ha planisà alch. Eu sun
sgürischem. Quel voul evitar a tuot cuost ch’eu possa tegner meis
pled. Ed ils giuvnots be spettan chi detta üna battosta. Basta.
Schi vöglian üna battosta, faina battosta. Ma pür cur ch’eu n’ha
tgnü meis pled. Üna simla schanza nun haja mai plü. (el tascha)

La fuolla chanta 'la chanzun da Ri Verva', ma

in üna versiun da stuornamainta.

Daina la tappa?

Sofia:
O dolur, schi. S-chüsa. Uossa stoust ir oura. (til dà ün bütsch) Eu tegn
ils polschs, meis char.

Fumia:
(eir ella til dà ün bütsch) Hai, eir eu tegn ils polschs.

Rico:
(tillas fa ir our d’via) Schon in uorden, schon in uorden. (a Sofia)

E serra l’üsch, nun!

Sofia:
Hai.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


71

Rico va vi pro l’üsch. Sofia til accumpogna. Fumia

cumainza a cusir vi d’ün pêr chotschas.

I vain aint Men. El ha sü üna perücca ed ün chapè ed ha aint
üna chamischa ed üna giacca, ma chotschas na. El ha seis stivals
suot bratsch.

Men e Rico s’inscuntran e’s fissan ün l’oter dürant ün
mumaint.

Men:
Fessa’L uossa il bain da bandunar quista sala. Quist es ün local
privat.

Rico:
Eu vegn, eu vegn.

Men:
E ch’El nun invlida a Sia – a Sia pruodra.

Rico:
Vè Sofia.

Rico va our dad üsch. Sofia til sieua e dà ün’ögliada da verd
arom a Men.

Men:
Ingio sun mias chotschas, porca miseria?

Fumia:
Eu fetsch be svelt amo üna müdadina, uschigliö...

Men:
Per da quellas robas nun haja uossa plü peida.

Fumia:
Maah, sainza ils schlöppins nu tegna...

Men:
Nan cun tuot! (el sdrappa our da man las chotschas) Grazcha. (el tira aint
las chotschas bundant strettas) Tiptop. Eu nu sa che ch’Ella ha.

Fumia guarda da quai preoccupada. Men as tschainta cun aint
las chotschas e tira aint ils stivals. Fumia va in schnuoglia
dasper el e profita per cusir inavant.

E tschels, suna tuots pronts?

Fumia:
Schi.

Men:
Co?

Fumia:
Schi.

Men:
E quants sbirs sun amo gnüts per lur unifuormas?

Fumia:
Duos.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


72

Men:
Che?

Fumia:
Duos.

Men:
Che? Duos? Pell’amur dal Segner! Lura eschna dimena be
sulischems sulets. Ha’La dudi a quista stuornamainta oura qua?
Fetscha es quai, e nögli’oter. I vöglian metter in malura nossa
patria, ma nossa birra, nossa birra gratuita quella baivna listess.

I vain aint Lena. Ella ha aint ün costüm da bellezza.

El nu s’affà forsa dal tuot cull’epoca istorica, ma ella sa precis
che chi tilla sta bain. L’effet dal costüm vain schminui ün zich
da las s-charpas e da la tas-cha chi nu s’affan gnanca zich.

Men:
(sta sü) Oh, madame. Meis cumplimaints.

Lena:
Grazcha. Cusi tuot a man. Hast dudi che canera chi fa la
plebaglia oura qua?

Men:
Sgrischaivel.

Planet schmettna da chantar coura.

Lena:
(vezza cha Fumia cusa amo) Oh, esa amo da far müdadas?

Men:
Eu nu sa che ch’ella fa. Ell’es fingià üna ter pezza ch’ella
tambas-cha... (stumpla da la vart a Fumia) Uschea vaja schon.
Uschea vaja schon.

Fumia:
(squassa il cheu) Eu nun ha amo glivrà dal tuot.

Men:
Nu vezz’La cha las chotschas tegnan bain ed inandret? Schi che

voul’La daplü? (el splaja la carta sün maisa)

Fumia:
(doza las spadlas) Pervi da mai. Quai sun Sias chotschas.

Fumia fa üna grimassa, as tschainta in ün oter lö e lavura vi dal
chapè cun pennas.

Men:
Bain, schi lura... (be a Lena) Ha’la pers la vusch, o che esa?

Lena:
Na, quella discuorra adüna uschea.

Men:
Mo schi quai am gess lura na mal sülla nerva. Ingio sun tschels?

Ella metta ün pêr figüras da schach sülla carta.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


73

Lena:
Robert es i a tour il chavagl our da nos auto. E Lurench quel es
natüralmaing our in ustaria, ingio mâ oter. Per furtüna cha in
paca pezza serrna. Sar Giaronas ha tut her saira sia unifuorma a
chasa. Eu craj ch’el piglia cun sai eir a duonna Dorotea. Quella
nu voul manchantar il spectacul.

Men:
Spectacul? No nun eschan qua per far ün spectacul, porca
miseria. Quist es la guerra!

Lena:
Maah, che dessa dir.

Men:
Schi, schi, Lena – eir sch’eu nun ha dit a tschels, vezzarast chi dà
guerra.

Giaronas vain aint cun Dorotea. El es costümà da sudà. Sia
unifuorma til va pac bain – impustüt las chotschas. Quellas sun
bler massa cuortas e pendan tanter las chommas. El fa fadia a
chaminar. El ha amo adüna sü ils ögliers. Suot bratsch ha’l ün
plic notas. El va a bratschettas cun Dorotea. Dorotea es vestida
in möd simpel, ma chi s’affà.

Giaronas:
Ecco, mamma!

Lena:
Allegra. Ui chenüna bella ch’Ell’es, duonna Dorotea.

Dorotea:
Ed Ella oter tant.

Lena:
Grazcha.

Dorotea:
Ch’Ella guarda... (ella tschögna in direcziun da Men. Quel surria be svelt
svelt)

Dürant la prosma scena va Men our dad üsch.

Giaronas:  Schi’d es dret a tuots, schi mamma exercitess jent seis intermezzo
musical per quista saira, ant chi cumainza il gö festiv.

Lena:
Bun’idea.

Giaronas:
Hai, quai n’haja dit eir eu. Perquai n’haja tut cun mai las notas,
vezz’La. Schi giain sül palc, mamma.

Giaronas güda a sia mamma sül palc e tilla placha sül s-chabè
dal clavazin.

Dorotea:
Dapertuot quists banadits s-chalins.

Giaronas:
Hai, mamma.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


74

Lena:
Fumia, nu pudessna müdar amo zichin las chotschas da sar
Grondcusglier Bandet. El ha craja ün pa difficultats.

Fumia va vi pro Giaronas cull’aguoglia in man.

Giaronas:
(cur cha Fumia cumainza a strar vi da sias chotschas) Ah, allegra. Possa
forsa güdar?

Fumia:
Na, na, i va schon. Eu laiva be svelt...

Men tuorna aint dad üsch. El ha in man ün fagot da

glin cun aint ün pêr schluppets.

Men:
Per pacas ch’eu invlidaiva. Nossas armas! (el tillas metta giò per terra)

Lena:
(a Men, tschögnond vers Giaronas) Las giaccas sun gratiadas fich bain,
ma las chotschas sun da tour e mütschar.

Giaronas güda a Dorotea a far uorden cullas notas.

Men:
Hai, eu vez. Dal rest, eu n’ha dat ün cuc our da fanestra. Oura
qua esa üna vaira atmosfera. Pel mumaint sun ils giuvnots amo
tuot paschaivels, ma cur chi serran lura las ustarias, as po quai
müdar fich svelt.

Lena:
E’l barbü dal 'Schwarzer Block', è’l amo adüna coura? Quel chi
vess da giovar la rolla da Gion Mazzüch?

Men:
Ah schi, schi. Quai es ün vaira maschin.

Lena:
Terribel.

Men:
Es quai ün dal 'Schwarzer Block'?

Lena:
I dischan ch’el saja creschü sü sü Samedan. Ma el nu guard’oura
gnanca zich sco inchün da qua.

Men:
Quel es ferm sco ün uors, stuorn e privlus, quel tip. No fain letta da
spettar cun noss’attacha fin ch’el es da tschella vart da Plaz.
Ha’L Sia arma, sar Grondcusglier?

Giaronas:
Mo sch’ella am cusa aint in mias chotschas.

Men:
Mo schi quai nun è’L l’unic. Eu nu sa che ch’ella ha.

Lena:
Tadlai...

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


75

La fuolla dadour l’hotel es gnüda plü quieta. Da dalöntsch as
doda la vusch da Rico. I nu s’inclegia che ch’el disch, ma el
discuorra cun gronda paschiun e persvasiun.

Men:
Schi lura, ma glieud, cumanzain! A la lavur! Pigliai las armas!

Men cumainza a pakettar oura las armas. Dorotea cumainza a
sunar il clavazin. Impustüt melodias d’operetta, tanteraint eir
ün pêr 'schlagers'. I’s bada cha plü bod sunaiv’la propcha bain.
Ma ella es gnüda veglia.

Cha’l dianzer porta... (el as drizza sü e guarda aint per Dorotea)

Dorotea surria tuot beada, as volva da tschella vart e suna
inavant fich concentrada. Ella suna inavant dürant la prosma
scena, sainza ch’ella s’inaccordscha da quai chi capita intuorn
ella. La canera dadour l’hotel chala vieplü.

Che ha’la uossa quella da sunar il clavazin?

Lena:
Ella exercitescha per quista saira.

Men:
Cumplettamaing deplazzà! Ma basta. Forsa cha l’inimi tschüffa
ün pa temma. (el piglia our dal fagot ün schluppet da teater, pittürà cun
culur d’argient chi nu fa güsta üna buna parütta) Porca misera! Nu vessat
pudü gnir pro cun alch meglder?

Lena:
Malavita na.

Men:
Eu scumet cha quai es ün requisit da la gruppa da teater Tulai.

Lena:
Hai.

Men:
Per quels n’haja adüna gnü ün’antipatia speciala. Üna povra
cumbricula, quels. L’ultim teater es stat üna furlina qualunque.

Sar Grondcusglier, ch’El tschüffa!

Men bütta via a Giaronas ün schluppet da lain. Giaronas til
tschüffa cun stainta e fadia. Fumia esa amo adüna che’ella cusa
vi da las chotschas da Giaronas. Giaronas tegna il schluppet da
quai malsvout.

Giaronas:
E, co guard’oura?

Men:
Na, na uschea. Da tschella vart.

Giaronas:
(as volva) Uschea?

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


76

Men:
Precis. Ed uossa ch’El sventulescha il schluppet sur il cheu.

Giaronas:
(sventulescha il schluppet da quai malsgür) Uschea?

Men:
Precis uschea!

Giaronas:
Mo nun es quai ün pa privlus?

Men:
Ah schi, schi...

Robert vain aint dad üsch. El va a sella a seis chavagl. El ha aint
ün’unifuorma da sudà. Il chavagl ha quatter roudas, e’l
chavalgiaint til sto muantar culs peis, quai cha Robert fa uossa.
Il chavagl es ornà cun plüssas insegnas cha Lena ha francà a la
svelta. El ha üna brava cua lunga ed claps ögliuns. Seis cheu es
stort da la vart, sco sch’el less verer inavo sur la spadla.

Robert:
Allegra.

Men:
Anguoscha gronda!

Robert:
Per daplü nun haja bastü cun tanta prescha.

Men:
Mo basta, per distracziun esa in mincha cas pisserà.

Robert:
M’ha schon svarguognà ün pa cur ch’eu sun passà sper la
recepziun via.

Lena:
Che esa capità cul cheu dal chavagl? Hoz a bunura nu d’eira’l
amo uschea.

Robert:
Mo eu craj cha avant, cun til tour our da l’auto, ha’l tschüf ün
cloc. I nu va plü a stordscher inavo, eu n’ha fingià provà.

Lena:
Che penibel! Che figüra!

Men:
Uschea, ma glieud, uossa stuvaina far inavant. Ch’El til stumpla vi
pro la sortida d’emergenza.

Robert:
Zu Befehl! (el va rodlond in direcziun da la sortida d’emergenza)

Men zavra las armas.

Lena:
(cur cha Robert rodla sper ella via) Tias chotschas sun craja in uorden.

Robert:
Hai. Ma pella paja nu riva da dozar la bratscha. La giacca es bler
massa stretta. Fich bê, duonna Dorotea.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


77

Lena:
Ella nu doda.

Giaronas:
Nun ch’ella suna bain?! (a Fumia chi’d es amo adüna ch’ella cusa) Ha’La
uossa planet glivrà?

Fumia:
Amo duos secundas.

Giaronas:
No vain uossa nempe dad ir, sa’La.

Men:
Sar Robert. Seis schluppet. (el bütta via a Robert ün schluppet)

Robert:
Grazcha.

Men:
Ed ün per mai. Uschea, ed ingio es uossa nos elemaint da
distracziun? Cha schmaladi saja, ingio es nos elemaint da
distracziun?

Lena:
Calma, calma. El vain.

Lurench marcha aint dad üsch cun chomma sbajazzada. El ha
aint ün costüm da quai da 'dandy’, ma chi’d es bler massa grond
e penda da quai svet. I’s bada ch’el es vesti sco ch’inchün as varà
miss avant il chastlan da Charnatsch.

Cur cha Fumia dà ögl a Lurench, schmett’la da cusir vi da las
chotschas da. Giaronas e va pel chapè da Lurench. Da
dadour’aint as doda a chantar.

Lurench:
Schüsai, schüsai, n’ha gnü dad ir davent ün mumaint.

Men:
Schon bun. Uossa sü cun El sün quist chavagl, chi’d es fingià las
trais e tschinch.

Robert:
(amo adüna in vicinanza da la sortida d’emergenza) Paress bod chi
applaudissan a Rico Tach, quioura.

Men:
Ignorar, simplamaing ignorar. Da quella glieud esa adüna.
Probabel glieudetta dad utrò.

Giaronas e Men maina a Lurench vi pro’l chavagl.

Robert tegna il chavagl.

Lurench:
A mai esa capità üna vaira roba. Tristischem as dia. Ün vaira
cuolp es quai.

I til güdan sülla sella. Fumia vain nanpro cul chapè e til metta

sü a Lurench. Lura cumainz’la a cumadar üna roba e tschella vi

dal chavagl.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


78

(intanta) S’algordaivat ch’eu n’ha quintà d’incuort ch’eu n’haja
amo ün restin da spranza cha mia duonna Carolina ed eu ans
abinan darcheu? Schi hoz a bunura ha’la telefonà e dit chi saja
definitivamaing a fin cun nossa relaziun.

Men:
Dai uossa – sü cun El sün quist banadi chavagl.

Lurench:
Ella nu voul tuornar plü pro mai. Mai plü.

Lena:
Est bain in sella, Lurench?

Lurench:
Be ch’el nu’m bütta our d’sella. (el ria) Ma sainza tagnins, quai
d’eira propcha mi’ultima spranza. Mia ultimischma spranza.

Men:
(dürant la scena precedenta) Bain. Uschea, sar Robert, uossa ch’El riva
la sortida d’emergenza. No cumanzain cun noss’acziun da
distracziun. Attenziun!

Robert:
Ell’es serrada.

Men:
Schi co, serrada?

Robert:
Schi, serrada culla clav.

Men:
N’ha bain pensà. Che schlabaccars. Quai es precis ün da quels
trics da schnesters. Ma cun no nu vegnna maisters uschè svelt. No
giain our da la porta principala. Ed ad el til rodlaina oura.

Men e Robert volvan a Lurench sül chavagl.

Lena:
Guardai pro!

Robert e Men til rodlan cun ün ter tempo vi pro tschel üsch.
Giaronas cuorra ouravant.

Lurench:
Hü, meis zozo!

Men:
Dai, sar Grondcusglier, ch’El riva l’üsch!

Giaronas:
I’m displascha da dir, ma eu ma tem ch’eir quel saja serrà.

Lena:
O dolur, no eschan in üna trapla.

Robert:
Oh.

Lena:
Agüd! Agüd!

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


79

Men:
Be na panica, ha! Quai vaina svelt decis. Be na panica, cha
schmaladi saja! Dai, til rodlai nan davo mai.

Men cuorra vi pro la sortida d’emergenza e sfuschigna illa
busacha da sia giacca. Giaronas e Robert stumplan a Lurench
darcheu inavo. Fumia chi pastrüglia amo adüna vi dal chavagl,
sieua.

Lurench:
Brrr!

Giaronas:
Displaschaivelmaing esa amo adüna sten difficil da chaminar
cun aint quistas chotschas.

Men:
(piglia oura seis revolver) It da la vart! Davent qua! Eu tir ün tun tras la
serradüra.

Robert:
Ma sar Men, El vaiva tantüna impromiss ch’El nu piglia cun sai
quel s-chierp malprüvà, sar instruct...

Men:
It da la vart! (Men tira ün tun. El sigliainta la serradüra cul revolver)
Uschea, fatta pure questa. Vo duos tegnaivat uossa la porta. E
cur ch’eu dun il cumond, tilla rivivat.

Robert e Giaronas tegnan minchün ün battent da la sortida
d’emergenza

(Cuorra via e nan davo Lurench) Our d’via!

Fumia va da la vart

Ed uossa, rivi la porta!

Robert e Giaronas rivan la porta. I vain aint il cler dal sulai.

(dà ün splat sül flanc dal chavagl) Ed uossa, ab die Post!

Men fa ün pass da la vart. Lurench, vint dals effets da l’alcohol,
cupicha planin planin giò dal chavagl. El dschema.

Lurench:
Oooooooooooooooh! (el va a finir giò suot il chavagl aint)

S-chüsai. Uossa m’ha’l bain büttà our d’sella.

Lena:
Pell’amur dal Segner!

Men:
Il chastlan da Charnatsch pudaina invlidar. Uossa dependa

plü be da no. Dai, cumpogns, pigliai ils schluppets!

Lena:
Tü nu larast laschar a quist povret be giò mez quai?

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


80

Men:
Per quel nu vaina uossa peida. (a Giaronas) Dai uossa, giò cun
quists ögliers. Giò culs ögliers, n’haja dit.

Giaronas:
Mo quai nu possa far. Sainza ögliers nu vezza nöglia.

Men:
Sch’El tschüffa ün cuolp aint pella fatscha, schi è’l orb.

Giaronas:
Hai, ma sainza ögliers suna eir orb, orb sco üna talpa.

Men:
(sdrappa giò ils ögliers da Giaronas) Che, che, davent cun tuot. Qua,
ch’Ella tegna in salv intant!

Men bütta via ils ögliers a Lena. Ella tils metta sül palc.

Giaronas:
O dolur, dolur!

Robert:
Uossa d’eira güsta coura quel gigant d’ün Mazzüch.

Men:
Guardai da nu rivar illas griflas da quel. Inclet? Pronts? Attacha!

Men e Robert cuorran our da porta. Giaronas til sieua palpond
da quai malsgür.

Coura as doda gronda canera. Fumia güda a Lurench ad ir sül
palc. Dürant la scena chi segua resta’l là sezzü giò e chantina
las melodias cha Dorotea suna. Lena es vi pro la sortida
d’emergenza ed observa che chi capita dadour.

Lena:
(animescha a seis eroes. Seis sbragizi dvainta adüna plü dad ot)
Dai... hai, Robert... dai uossa, va, muossa’ls creanza... Dai... Hai,
precis uschea... Dà’l üna... Bunischem... Guarda pro... Dai, sar
Grondcusglier, ch’El tils detta üna svernada in uorden. Mo dai
uossa... Hai, bunischem... Fat inavant uschea... Mo che esa
uossa?, na, na, uossa be nu farai ils stanguels... Dai, tils randschai,
tils randschai... Uschea, fingià bler meglder... etc.

Davo ella vain schmachad’aint la porta da l’hotel cun grond
fracasch. Be Fumia as volva.

Ün homun sco ün uors vain sadajond aint dad üsch. El ha üna
chavlüra sbarüffada ed üna barbuna naira. Sia giabanna da
chürom es scrichada. El süja e puda e guarda intuorn sai cun
ögliada fera. Quai es Max Mazzüch Kunz. Cur ch’el dà ögl a
Lena chi fa seis sot da guerra, va’l in direcziun dad ella.

Fumia:
(cuorra vi pro Lena per tilla avertir) Ch’Ella s-chüsa, id es rivà Gion
Mazzüch. Gion Mazzüch, i riva Gion Mazzüch...

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


81

Lena:
(irritada) Mo che manca? Nu po’La discuorrer ün zich plü dad ot?

Fumia muossa in ün’agitaziun davo sai. Lena as volva, ma
massa tard.

(Gion Mazzüch e Lena sun fatscha in fatscha) Naaa... Pell’amur da Dieu,
i sun rivats quels dal 'Schwarzer Block'.

Gion Mazzüch as bütta cun grond sbragizi sün ella e tilla doza
per ajer sainza il minim sforz. Lena sbraja, ma invanamaing.

Gion Mazzüchl tilla porta our dad üsch e chanta la chanzun da
Ri Verva. I’s bada ch’el es stuorn sco ün mül.

(intant cha Gion Mazzüch va our dad üsch) Agüüüüüd...

Fumia tocca la spadla da Dorotea per attrar sia attenziun.

Dorotea:
(a Fumia) Üna bella melodietta, nun?

Lurench:
Hai, sten sten bella.

Robert riva aint da la sortida d’emergenza. El es in ün pover
stadi. El es tuot sanguinà e seis schluppet ch’el ha in man ha la
chonna ruotta.

Robert:
Nu vala üna püpa tabac. Savaiva bain. La rain es scrichada. La

prüma jà ch’eu n’ha dozà la bratscha. Ch’Ella guarda.

Fumia:
Oha... (ella va per fil ed aguoglia)

Robert:
E Lena, ingio è’l’ida?

Fumia:
Ell’es gnüda portada davent.

Robert:
(nu ha dudi) Aha. I’m paraiva ün pa curius. Ö schi ch’Ella fetscha il
bain da cusir quist qua, almain be ün zich a la buna.

Fumia va davo Robert e cumainza a cusir. Quai düra üna ter
pezza.

Men cumpara be svelt illa sortida d’emergenza.

Men:
Dai, ch’El gnia uossa. Quista jà vaina bod tschüf a quella coga
d’ün Rico Tach. Üna jà cha no vain a Viera, es la victoria
praticamaing nossa.

Robert:
Eu vegn, eu vegn, sar instructer, eu vegn...

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


82

Men va darcheu. Giaronas vain s’inchambuorrond  aint da

l’üsch chi va our il piertan da l’hotel. El sventulescha seis

schluppet sur seis cheu.

Giaronas:
Eu nun ha la minim’idea ingio ch’eu sun. N’ha pers dal tuot
l’orientaziun.

Robert:
(til stumpla in direcziun da la sortida d’emergenza) Our da quia, sar
Grondcusglier...

Giaronas:
Ah, grazcha fich, signur president...

Giaronas va sco’l vent our da la sortida d’emergenza.

Dorotea:
Las chanzuns da plü bod sun las plü bellas, nun?

Lurench:
Ah schi, schi.

Robert:
In mincha cas, duonna Dorotea.

Lurench:
Quels han tschüf problems culs schnesters...

Coura as doda tuns da pistola, ün enorm sbragizi e la sirena
d’ün’ambulanza.

Robert:
Mo che diavel es quai? (cloma our da la sortida d’emergenza)
Insctructer Burdun!

Ün sbraj. Rico vain aint be spüfs. El prouva da serrar ils
battents da la sortida d’emergenza.

Rico:
(sbraja) Til tschüffai! Til tschüffai! Che meznar, quel faschist da
merda!

Men cumpara sün üsch cul revolver in man.

El tegna il revolver suot il nas da Rico.

Rico fa ün pêr pass inavo.

Men:
Vè nan a qua, Viera, tü traditur cha tü est ün. Eu at louv via, toc
schlabaccar!

Robert:
Mo sar Men, uossa basta, uossa exegerescha’L...

Men:
Dai, vè nan a qua, scha Tü hast il curaschi. (el gesticulescha cun seis
revolver chi’d es ün sgrisch)

Rico:
(siglia in panica sül palc) Mo am güdai tantüna!

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


83

Men tira ün tun. Rico dà ün sbrüj e’s tegna la chomma. El
crouda per terra davo il clavazin giò.

Robert:
O Deis, o Deis!

Fumia cuorra vi pro Rico. Rico tilla stumpla da la vart. Ella
sezza giò sül palc e spetta paziaintamaing.

Men:
(sper la sortida d’emergenza. El schloppa da la rabgia) Uschea, e chi es il
prossem? Eu n’ha amo muniziun avuonda. (el ria)

Robert:
Pell’amur dal Segner, sar instructer...

Illa sortida d’emergenza cumpara ün schluppet chi svolazza i’l
ajer. El cuolpischa la testa da Men. Quel dà ün pêr uondadas e
crouda lura per terra. Cun crodar tira’l amo ün tun per ajer.

Giaronas vain aint da la sortida d’emergenza, sventulond il
schluppet chi ha cuolpi a Men.

Giaronas:
O dolur, quai am displascha ourdvart. N’haja cuolpi il cheu dad

inchün?

Robert:
Schon in uorden, sar Grondcusglier, schon in uorden. Eu guard
dad el.

Robert dà ün tschüt a Men.

Giaronas:
Ö schi fat il bain da’m dar meis ögliers! Eu am sentiss blerun plü
sgür cun sü ils ögliers.

Robert:
(a Fumia) Fess’La il bain da dar a sar Grondcusglier ils ögliers?

I sun vi là.

Fumia tendscha vi a Giaronas ils ögliers.

Eu craj chi saja meglder scha no giain oura illa stüvetta cun nos
sar instructer. Là po’l star ün mumaint per lung. Quel ha tschüf ün
vaira paiver. (el güda a Men a star sü)

Giaronas:
Ch’El spetta, ch’eu Til güd, signur president.

Giaronas e Robert van our dad üsch cun Men tanter els duos
aint.

Rico prouva da star sü. El as tegna vi dal clavazin e dschema.
Sia fatscha cumpara sur il vierchel dal clavazin, precis in fatscha
a Dorotea.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


84

Rico:
(sur il clavazin nan) Aaauauauaaaa...

Dorotea:
(doza l’ögliada) Mo che esa cun El? Nu sa’L ils vers?

Rico:
Aaauauaaaa....

Dorotea chanta ün zich, per ch’el chatta il fil.

Sofia vain als spruns aint da la sortida d’emergenza.

Sofia:
Rico, Rico, esa tuot in uorden? Eu n’ha pudü gnir pür uossa, meis
char. Impussibel da rivar tras la fuolla. E dapertuot esa pulizists. Co
vaja?

Rico:
(stumpla da la vart a Sofia ed a Fumia) Bain vaja. Laschà’m in pos.
Quista schmaladida banda da faschists. Id es adüna il listess cun
quels. Adüna darcheu rivna da taschantar il pövel.

La canera chala plansieu.

Sofia:
Ma, meis char, sast, tü...

Rico:
(rabgius) It per vos fat. Tuottas duos. Laschà’m in pos. Vo - vo duos
chasarinas maladüsadas. Ma per intant nun hana amo
guadagnà, quai as dia. Amo bricha. Ri Verva nun ha amo dit
l’ultim pled.

Rico va zoppiond our da la sortida d’emergenza.

Sofia es tuot dischillusa. Coura as doda ün otpledader da la
pulizia. I nu s’inclegia però che chi dischan.

Fumia:
(piglia sia roba) Eu vegn cun el. El as calma lura schon darcheu.

Fumia sieua a Rico.

Sofia resta inavo tuot schmorta.

Lena vain sün tuots quatter aint da l’üsch chi va our in piertan.
Ella es tuot malnetta. Seis büschmaint es tuot scrichà.

Sofia:
Lena...

Lena:
O Segner char, o Segner...

Sofia:
Mo che esa capità?

Lena:
Gion Mazzüch m’ha büttada per ajer.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


85

Sofia:
Che? Max? Est datta giò? Hast fat mal?

Lena:
Quai chi’d es capità davo ch’eu sun datta giò, am fa daplü
pissers...
Lena sfrigna. Sofia cumainza a cridar da bassin.

Vaina guadagnà? Vaina guadagnà no?

Sofia:
Na. Eu craj cha in fuond nun haja guadagnà ingün.

Robert vain aint dad üsch.

Robert:
Eu craj ch’eu stopcha... (dà ögl a Lena) O dolur, ma chara, mo

che esa capità cun tai?

Lena:
Nöglia, nöglia. Giain a chà.

Robert:
(tilla güda) Hai, quai faina, ma chara, quai faina. Eu sto be amo
evader ün pêr robas. Sofia, co ha nom il docter da teis frar? Sast,
eu craj bod ch’el haja ün pitschen consquass da tscharvè.

Sofia:
Ehem, docter Grischot. Dessa...?

Robert:
Ah, Grischot.

Sofia:
Dessa ir per el?

Robert:
Na, na, quai nu fa dabsögn. Pel mumaint è’l inamöd amo in
svanimaint. Ed intuorn el esa üna pruna pulizists. Ma uschigliö sta’l
tuot bain.

I vain aint Giaronas.

Ah, sar Giaronas, fess El il bain dad ir cun Lena oura pro nos auto?

Eu til n’ha parcà be vi quia. Il combi cotschen, El sa schon
chenün. Quia ha’L la clav.

Giaronas:  Mo tscherta, mo tscherta.

Robert:
E ch’El dia a la pulizia cha quai saja docter Grischot.

Giaronas:
Hai, quai fetscha. Laina ir, duonna Lena?

Lena:
I’m displascha propcha. Eu sa, vairamaing stessa star quia, ma...

Robert:
Quai es schon in uorden, ma chara.

Lena:
Eu craj cha hoz n’haja prestà avuonda per nossa patria.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


86

Giaronas va our dad üsch cun Lena. Dorotea finischa seis
concert cun ün finale furius.

Dorotea:
E lura, che dschaivat?

Robert:
Grondius, duonna Dorotea, grondius.

Dorotea:
Buna tscherna, nun?! Esa variaziun avuonda?
(vezza cha Lurench chanta amo adüna) Il concert es fini, sar Lurench. Fini.

Lurench:
Oha. Uras dad ir a chasa, che?

Robert:
Precis, Lurench. Dai!

Lurench:
Ma ün dachasa nun es quai insè plü. Eu sun be plü sulet. Ingün
oter. Ne duonna, ne uffants, be eu - sulischem sulet, sast.

Lurench va our dad üsch.

Dorotea:
(sta sü) Il chavagl es cupichà.

Robert:
Ah, hai, a quel mettaina lura darcheu in chomma.

Dorotea:
Sto be svelt pakettar aint mias notas.

Robert:
Schi, schi. Eu sper be cha a nos banket medieval da quista saira
saja eir tanta glieud.

I’s doda la sirena dad ün auto da la pulizia chi parta.

Dorotea paketta insembel sias notas; ün pêr fögls croudan giò
per terra.

Tuot in uorden, Sofia?

Sofia:
Hai.

Robert:
Teis ami Rico es craja fingià parti.

Sofia:
Hai.

Robert:
Cun Fumia.

Sofia:
Hai.

Robert:
Eu n’ha vis chi d’eiran chi discurrivan culla pulizia.

Sofia:
Ah.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


87

Robert:
Nu vast eir tü cun els?

Sofia:
Na, na, eu craj da nöglia...

Sofia chamina via vers l’üsch.

Robert:
Schi che fast uossa?

Sofia:
Mo eu craj ch’eu giaja uossa il prüm a pavlar ils chans. Fin chi
capita darcheu alch. A revair.

Robert:
Mo schi lura, a revair.

Sofia va our dad üsch.

Robert as volva e vezza cha Dorotea schaschina cun sias notas.
Adüna darcheu croudan fögls giò per terra.

Ch’Ella spetta duonna Dorotea, ch’eu Tilla güd.

Dorotea:
(largia e tuot tschels fögls) Ah, mo grazcha fich. Schi nu Til importa.

Robert va vi pro ella.

Cura cumainza il gö festiv?

Robert:
Maah, quel es malavita fingià fini, duonna Dorotea. Quel es
fingià fini.

Dorotea:
Schi co, fingià fini? Segner, eu m’ha para invlidada na mal. Mo
sa’L, üna jà ch’eu cumainz a sunar, schi lura... Mo lura n’haja
dimena manchantà tuot?

Robert:
Maah, eu ma tem da bain.

Dorotea:
Mo che puchà! Eu vess vis uschè jent il chavagl. Haja funcziunà
tuot sco previs?

Robert:
Per üna prüma jada nun es’i gnanca mal.

Dorotea:
Mo schi daja amo üna jada ün gö festiv?

Robert:
Pudess schon esser. Scha no survgnin sustegn.

Dorotea:
Ah, dal rest – l’on chi vain – schi gniss propcha adaquella, schi
sco eu nu pigliess plü quell’istorgia da Verva e Mazzüch.

Robert:
Na, quai nu faina sgüra na plü.

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


88

Dorotea:
Perche sa’L, eu nu chat zist sen sur da quels duos sochis. Eu n’ha
tramiss ad ün’amia bel ed aposta our il archiv chantunal, a verer
sch’ella chattess alch. Ma neir ella nun ha chattà nöglia. Eu craj
vieplü cha quel E. Arnold haja inventà tuot quell’istorgia. Nun es
quai ün s-chandel?

Robert:
(tilla güda a gnir giò da s-chala) Ah schi, craj’La?

Dorotea:
Ün s-chandel es quai! Ma pella paja n’haja chattà alch oter.
Fond mias retscherchas. Fich interessant. Savaiva’L cha’ls
Romans, cur chi sun rivats la prüma jada quia da nossas varts,
schi chi han gnü vaira battostas cun üna gruppa chi faiva
resistenza. Üna gruppa da Rets. Propi quia in vicinanza da nos
cumün da Tschaint.

Robert:
(tilla accumpogna fin vi pro l’üsch. Reagischa cun interess)

Ah schi? Mo di tü!

Dorotea:
(cun ir our dad üsch) Üna battaglia sten sanguinusa.

Robert:
Quai tuna fich interessant. Che ha’La dit, Romans?

Dorotea:
Hai, Romans. E’ls vegls Rets...

Dorotea e Robert van our il piertan da l’hotel

intant chi’s serra la

TENDA

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


89

La chanzun da Ri Verva

Ri Verva, Ri Verva
per tuot ils povers e chalchats
Ri Verva, Ri Verva
ha cumbattü cun pleds e fats
Ri Verva, Ri Verva
Seis nom per saimper qua a Tschaint
recugnuschaints tgnain adimmaint.
Ri Verva, Ri Verva

Ri Verva, Ri Verva
nu vaiva temma dad ingün
Ri Verva, Ri Verva
e faiva frunt ad ün per ün.
Ri Verva, Ri Verva.
Cun tuot seis sbirs eir il chastlan
cumbatta la vardà invan.
Ri Verva, Ri Verva

L-AYC 1-2_Il comitè d_organisaziun_(vl)


Dumeng Schuoster
Cumedgia in duos/trais acts
da Josef Brun

tradütta in jauer da
David Truttmann

miss in vallader ed in trais acts da
Rosina Lanfranchi

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


2

Persunas

Dumeng Schuoster
chalger

(193)
Anja Schuoster

sia duonna

(161)
Elsa Baruffa

tanta da Dumeng

(119)
Lisa Nuolf

mamma dad Anja

(64)
Ruth Janett

veglia amur da Dumeng
(38)
Oscar Vonmoos

vendader d’autos

(81)

Temp

preschaint
Lö d’acziun
stüva
Culissa
Stüva cun daspera üna ufficina da chalger. La stüva es drizzad’aint in möd
normal ed es ragiundschibla tras ün piertan o paravent. Mobiglia tenor
bainplaschair da la redschia.

Cuntgnü
Tant’Elsa es üna resgia! Ella nu lascha in pos a seis neiv, il qual es chalger e
bavess tuot jent minchatant üna bira. Adüna sch’el less bandunar la chasa, be
svelt o per plü lönch, capita a la duonetta plü veglia üna disfurtüna o ch’ella es
d’ün mumaint sün tschel simplamaing amalada e bsögna chüra. Da tilla chürar es
incumbensà seis neiv. E quai adonta cha’l pouver schani es maridà pür daspö set
eivnas, e nun ha amo gnü temp dad ir in viadi da nozzas. Sia duonna nun ha
natüralmaing uschè ün grond plaschair da quai. Alch as ha da müdar. Eir sia
mamma es dal listess avis. Uschè cha las duonnas cuan oura ün plan per cha’l
viadi da nozzas spostà possa tuottüna amo gnir organisà. Quai nun es pero nimia
uschè simpel. Eir tant’Elsa ha sias ideas per impedir quel. Cur chi funcziuna
finalmaing, daja darcheu nouvs problemets. A la fin als quints resorta listess amo
il bun minz da tant’Elsa, e quel nun es gnanca uschè nosch sco chi’s vess cret fin
quà. Pero tant’Elsa nu füss tant’Elsa, sch’ella nu vess pront eir per quel mumaint
üna surpraisa.
Üna cumedgia plain tensiun fin l’ultim mumaint ed ingio chi po gnir ris da cour.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


3

1. act

1. scena
Elsa e Dumeng

Elsa:
(ella sezza giò sün üna sopcha vi da la maisa. Üna da sias chommas
es pozzada sün üna seguonda sopcha. Vi da quella as vezza üna
bandascha mez fatta.)

Dumeng:
(ha üna pruna chartas da gratulaziuns davant sai, las qualas el riva e
legia üna davo tschella.) Cordialas gratulaziuns per vossas nozzas.
Tinetta ed Jon Armon Cahonnes da Stierva…. (Dumeng ha lià
intuorn ün scussal da chalger)

Elsa:
Quant lönch n’haja vairamaing amo da tegner sü quista stelza?

Dumeng:
Ma tantina, be ingüna prescha. Schi’s ha be güsta maridà, schi lura
as tschüffa ouramai da quista posta.

Elsa:
Uossa pudessna
planet schmetter
cun far las bellinas e
plaschantinas. I’s pudess crajer cha tü sajast il sultan da Brunei.

Dumeng:
Na, quai güsta nöa. Ma als signur « Dumeng Schuoster»… (lia sü
inavant la fascha)

Elsa:
Aua !! Nö trar uschè ferm, Dumeng. Il sang sto amo pudair transir
tras las avainas.

Dumeng:
Apunta, vezzast. Eu at n’ha dit fingià bleras jadas cha quist es la
lavur dad üna sour d’amalats e nö dad ün chalger.

Elsa:
Quai füss amo la plü bella. Esser avisada sün glieud estra, e da pajar
amo la suondscha da la giatta. Na, na, quai nu vegn gnanca in

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


4

dumonda. Tü sarast bain amo bun da liar sü üna chomma. O lessa
forsa far svessa quai?

Dumeng:
I nu’s vezza nöa, gnanca zich. Eu craj bod cha tü simuleschast.

Elsa:
(piglia oura ün fazöl da nas e crida sosas da larmas) Simular! Cha
güsta meis neiv sto dir quai…. Eu less ch’eu pudess murir, lura nu
stessa plü patir…. Eu fetsch üna fin. Va per las tablettas!!!

Dumeng:
Id es bun tantina. (tilla fa giò las larmas) Eu nu n’ha manjà
uschedas.

Elsa:
Dit hast pero.

Dumeng:
Tü stoust eir incleger a mai. Mias nervas dan bod sü il spiert.

Elsa:
(surpraisa) Perchè? Nu vaja tant bain cun tia duonnina? Aha…
früttina giuvna nun es adüna tant gustusa. Vessast fat meglder da
tour a quella milliunara ch’eu at n’ha cussglià, quella cul sbagl da
cour.
Dumeng:
Anja es plü co la dreta. Ma uossa eschna maridats fingià bod set
eivnas, e no nu vain amo adüna nö pudü far nos viadi da nozzas. E
quai be perquai cha tü nu’t laschast toccer da glieud estra.

Elsa:
(tuot charina) Ingün nu sa far quai uschè bain sco tü. (brancla seis
cheu) Dumeng, tü est mia ultima spranza ch’eu vegn darcheu üna
jada frischa e sana. Eu less gnir tschient ons veglia.

Dumeng:
Ma eu stoss bain eir pudair ir üna jada our’d chà. Nun inclegiast
quai?

Elsa:
Perche our’d chasa? Tü est bain chalger e nö cromerin. I’t portan jo
las pantofflas in chasa. E cur cha tü hast cumodà ellas, vegna
darcheu per davo.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


5

Dumeng:
(ha fini da liar aint la fascha, sta sü) Gnanca ün bira nu possa plü ir
a baiver davo lavur, main dir amo ir a far ün jassin.

Elsa:
(sta sü, as pozza vi da sia crotscha)  Ün hom, chi’d es maridà be
daspö set eivnas, quel tocca a chasa pro sia duonnina e nö per las
ustarias intuorn. Quai füss uossa bain amo la plü bella da laschar a
chasa uschè üna chara duonna!

Dumeng:
Eu vegn uossa our’in mi’ufficina…. Ed in cas cha tü am douvrast,
clomast simplamaing. Dumeng Schuoster sta adüna plainamaing a
tia disposiziun. (va)

Elsa:
(triumpfescha davo ch’el es i) L’inclegia amo vaira svelt, meis neivin.
Üna tanta nubila merita bain da gnir fliada ün pa, impustüt sch’ella
ha amo alch munaida da la vart. (piglia sia crotscha suot bratsch e
va in sia stanza)

2. scena
Anja, Lisa ed Elsa

Anja:
(vain aint cun sia mamma cun cumpritas) Pozza giò be quà,
mamma.

Lisa:
Eu vegn güsta darcheu. Eu n’ha amo l’altschiva chi picha sü.

Anja:
Quella nu mütscha ninglur. Eu stoss inamöd amo discuorer alch cun
tai.

Lisa:
Scumettain chi’d es darcheu pervi da tant’Elsa. Nun esa amo adüna
nö gnü meglder cun ella?

Anja:
At metta avant, amo plü mal. Dumeng tilla fa per cumond sco ün
chanin. Sch’el voul ir üna jada our’d chà, schi ha’la tschient per

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


6

tschient güsta alch buïna, ingio ch’el sto giovar il docter. No nu vain
gnanca amo pudü ir a far nos viadi da nozzas, pervi cha quista
schim…., na quel pled nu dia plü jent nöa.

Lisa:
Da quella glieud es ün pa curiusa. Ella nu n’ha mai gnü ün hom.

Anja:
Quai nun ha dachefar cun quai nöa.

Lisa:
Cler, quai es be pervi da quai. Ün hom quieta. El at dà sgürezza e
porta a chasa la paja. E nö d’invlidar, el at dà ün pa chodin.

Elsa:
(vain ün pass aint in stüva) Chi sa mâ che! Chodin at dana be, schi
sezzan güsta giò sün pignia… Na, na, eu sun cuntainta da nö avair
maridà ad uschè ün implaster. Quels vegnan be a chasa, sezzan giò
davant la televisiun e legian la gasetta. Ed ün ponzellun hana eir be
per pischar suot tet. (tuorna in sia stanza)

Anja:
Mamma, eu craj cha tant’Elsa nun es dal listess avis sco tü.

Lisa:
Quai n’haja eir eu güsta badà. Ma tü nu crajast forsa, ch’ella
cumonda intuorn a Dumeng be perquai ch’ella ha raps ?

Anja:
Schi perchè oter!!!

Lisa:
Quai nu stess’la pero far.

Anja:
Na, quai nu stess’la apunta nö far.

Lisa:
No stuvain chattar üna soluziun.

Anja:
Üna soluziun? Chenüna?

Lisa:
(ponderescha cuort) No tilla sch….

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


7

Anja:
(svelt) Schluppettain? Vaja amo mamma, nö dir da quistas. Quai dà
parschun per vita düranta.

Lisa:
Surlevgiar laiva tantüna dir.

Anja:
Aha, lura, uossa n’haja fingià cret… (stübgia) Mo, surlevgiar da che,
da la vita ? Na, na, mamma, quai nu vegn gnanca in dumonda…. nö
in nossa chasa!

Lisa:
Ma che crajast tü vairamaing ch’eu manaj?

Anja:
Ma che eir! Tü voust mazzacrar a nossa chara tant’Elsa. Sast che
mamma? Tü legiast massa blers crimis.

Lisa:
Uossa nö far ün tal trarà, pervi dad uschè üna mordriadina.

Anja:
Mamma, co discuorrast tü?

Lisa:
Ed insoma, eu nu manaj gnanca quai cha tü crajast. Eu tilla less be
surlevgiar da seis raps.

Anja:
Da seis raps? E co fessast quint da far quai?

Lisa:
No tilla mettain aint l’asil da vegls. Lura vegn’la libra vaira svelta da
seis pliffers.

Anja:
At vaja vairamaing amo? Tü sast bain cha la mittà da quista chasa
tocca a tant’Elsa. Sch’ella va aint l’asil, lura stuvaina pajar oura sia
part.

Elsa:
(da davovart, dad ot) Ma bain sgür, quai poust esser garantida, e
quai amo subito.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


8

Lisa:
Oha, tias paraids paran d’avair uraglias.

3. scena
Dumeng, Anja, Lisa ed Elsa

Dumeng:
(vain aint cun ün pêr s-charpas in man) Chau insembel, fingià da
retuorn da las cumischiuns? (dà ün bütsch sülla massella ad Anja ed
eir ün a Lisa) Tü, gnoccalin, Jaronas da la posta ha amo telefonà. I
til füss amo da portar via quistas s-charpas.

Anja:
Chi sà ma che. Dumeng, quai poust bain svessa far.

Dumeng:
Eu nu n’ha temp. Tü sast bain? Dumeng Schuoster ha….

Anja:
…. ha temma da sia tanta. Di tantüna sco chi’d es. Eschna fingià
uschè inavant? Na, na, Dumeng, va tü be svessa cun quistas s-
charpas.

Dumeng:
Hai, ma….

Anja:
Ma, ma, ma! .... quella sarà bain buna da star üna jada sainza tai.

Dumeng:
Ma i tilla pudess capitar alch. Ella pudess, per exaimpel, schlischar
oura, o croudar giò da s-chala.

Anja:
Lura paja la sgüranza.

Dumeng:
Scha tü crajast, schi lura vegna svessa.

Lisa:
Ha vairamaing Jaronas da la posta be ün pêr s-charpas ch’el nu vain
svessa per davo ?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


9

Dumeng:
Hai, precis, tü disch. El discuora fingià lönch dad ün pêr seguondas
s-charpas. No eschan in trattativas. I va be amo pel möd da pajar.

Lisa:
Eir knikers ston murir üna jada.

Dumeng:
Lura vegna uossa. Eu vegn subit darcheu a chà.

Anja:
E la bira cha tü vast uschigliö adüna a baiver? Cavia aint la Staila?

Dumeng:
Eu gnanca nu n’ha said!

Anja:
Dumeng Schuoster ha adüna said!

Dumeng:
Hast radschun, meis buzibau. (voul ir) Ma, e sch’eu rest pichà aint la
Staila? Tü sast bain, Franz da Lena e Melcher Cajöri, e lura amo
quella camariera be rassa?

Anja:
Uossa va tantüna, Dumeng . Eu rivarà lura eir amo via scha tü hast
üna tala trembraröla da la camariera.

Lisa:
Ed eu eir. Tia tanta po lura intanta dombrar seis raps.

Anja:
Nö uschè dad ot, mamma, tü sast bain… (varda vers stanza da
tant’Elsa)

Elsa:
(our da stanza, vestida cumplettamaing cun chapè e tas-cha) Eu
n’ha dodi…., vè Dumeng, poust güsta dar a mai las s-charpas (tillas
piglia ad el our da man) Eu stoss güsta ir via pro Jaronas da la posta
per mia renta.

Anja:
Vaja varamaing amo? Nu po Dumeng ir üna jada sulet ord’chà,
sainza teis permis? È’l teis chanin chi sto filar a gualiv?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


10

Elsa:
Mo Anjina, nö t’agitar in tala maniera. Dumeng po tantüna far che
chi til plascha. El es ün hom liber ed independent. Nun, Dumeng?

Dumeng:
Vairamaing bain. Las impostas n’haja fintant adüna pajà svessa.

Elsa:
Sast che Dumeng? No giain güsta insembel…. e davo giaina amo
aint la Staila a baiver üna bira. Nun, Dumeng? (til dà inavo las  s-
charpas)

Dumeng:
(varda tuot perplex ed indecis aint per Anja)

Elsa:
(stumpla a Dumeng) Vè…. Inschinà sto Jaronas da la posta
chaminar intuorn pè nüd pel rest da sia vita. Quel cun sia spüzza da
chaschöl. (stumpla simplamaing oura a Dumeng)

Anja:
(cloma davo cun spredsch) Dumeng! Di a tia chara tantina ch’eu
vegn ouramai suletta in viadi da nozzas!

Elsa :
(cloma inavo) Quai nun es gnanca üna mal’idea. (va)

4. scena
Anja e Lisa

Anja:
(suspüra) Mamma, eu craj cha tü hast radschun. No stuvain propcha
chattar üna soluziun.

Lisa:
Ahhh, chi chi voul jertar, sto guadagnar giò quai. Minchatant esa
dafatta da desister sül viadi da nozzas. Pigliand’oura cha tü vast
propcha suletta.

Anja:
Mo mamma, eu n’ha fat be tagnins.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


11

Lisa:
E scha quai nu füssan be tagnins?

Anja:
Tü nu dscharast… sainza hom…?
Lisa:
Perche nöa? Quai füss üna jada alch oter, o?

Anja:
Mo… ingio dessa be ir? Suletta?

Lisa:
Quai es bain listess ingio. Important esa be cha tü vast.

Anja :
Cun che? Culla posta e cul tren? Culla barcha? Cul aviun?

Lisa:
Insoma, perche nöa!

Anja:
Mo sch’eu n’ha temma da svoular!

Lisa:
Stoust be dir al pilot ch’el nu less ir sü mass’ot, lura nu croudast eir
nö uschè chafuol.

Anja:
Quai nun es da rier, mamma.

Lisa:
Ahh… , tü am cugnuostast bain figlia! Sast che? Piglia simplamaing
l’auto.

Anja:
Quella charrücla chi sta da la ruina? E pro quel motor dad oldtimer
nu sast il mumaint ch’el tschüffa ün cuolp da cour.

Lisa:
Be pervi da quels tossins cha’l Deux-Chevaux dà, nu sta’l amo lönch
nö salda. E dal rest, tü nu stoust gnanca ir uschè ün grond toc.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


12

Anja:
(ponderescha cuort) Naaaa…. Quai nu suna buna da far. Il viadi da
nozzas nu’s faja sainza hom. E dal rest ha Dumeng puschman amo
anniversari.

Lisa:
Sün quai nu stoust verrer. Anniversaris ha’l amo blers. Ma nozzas
hast be üna jada. Pigliond oura scha tü at laschast sfar oura.
Anja:
Co discuorast tü mamma ? Eu n’ha tantüna uschè jent a meis
Dumeng.

Lisa:
Apunta, precis pervi da quai. I va tantüna per quai cha Dumeng
bada cha la duonna es plü importanta sco la tanta. Quist nun es
ingüna vita.

Anja:
(ponderescha cuort) Mamma, eu craj cha tü hast radschun. Eu
fetsch il viadi da nozzas… suletta …. ma be per finta.

Lisa:
Be per finta… co manajast quai?

Anja:
Sco ch’eu n’ha dit. E quai be subit (va decisa per üna valisch e tilla
implischa be prescha dürant il prossem dialog)

Lisa:
Subit…. amo hoz?

Anja:
Nö dumondar massa bler. Tü fessast meglder da’m güdar a pakettar.

Lisa:
Eu nu vegn plü davo.

Anja:
Tü est quella chi ha dit dad ir in viadi da nozzas.

Lisa:
Hai, ma nö güsta uossa. E lura amo be per finta. Ingio voust
vairamaing ir?

Anja:
Pro tai.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


13

Lisa:
Pro mai?

Anja:
Quai voul dir…. per Dumeng suna dalönch, dalönch davent.

Lisa:
Quant dalönch davent?

Anja:
Süllas inslas Canaricas, Costa Rica, Grönlandia, a Bangkok, o simpla-
maing sün ün’insla suletta sco Robinson… ma in vardà suna pro tai.
Voul dir, eu nu sun vairamaing pro tai, dimpersè quia.

Lisa:
(spaventada)  Anja vaja amo bain cun tai? Tü est tuot confusa.
N’haja da clomar il docter?

Anja:
Na, na, mamma, per quel esa fingià dalönch massa tard. Uossa
taidla bain: sch’eu vegn fingià in viadi e quai amo uschè a
l’improvista, schi lura douvran Dumeng e sia tantina üna chasarina.
E quella chasarina sun eu. Chapischast?

Lisa:
Be in circa. Mo quels at cugnuoschan bain.

Anja:
T’impaisa. Ils chavels mettta ad ir ün pa oter, ün decoltè ün pa plü
avert, üna schoccina plü cuorta, ögliers grossezzas e lura amo sü
cun culur in fatscha, e meis Dumeng farà ögls sco coppalas.

Lisa:
E la tanta?

Anja:
A quella fetscha fö suot il chül, infin cha quel füma sco ün chamin….
Uschea bain, eu craj ch’eu n’ha tuot… ou, il negligè stossa amo
pakettar aint.

Lisa:
Chi sà ma be perchè, scha tü vast sainza hom.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


14

Anja:
Quai es vaira, inschinà craja’l amo…. Tü mamma, hast vairamaing
amo a chasa mia büschmainta veglia o tilla hast fingià dat a la
Crusch Cotschna?

Lisa:
Quella stess amo esser d’intuorn.

Anja:
Lura esa bun. Üna chasarina nu po esser giuvna avuonda. Ed uossa
sto svelt amo nan üna charta da cumgià. (va per palperi e culli) Char
Dumeng, chara tant’Elsa. Eu tegn pled e vegn be subit in viadi da
nozzas. Ma s’inclegia nu’s lascha quia be sulets. Eu n’ha ingaschà ad
üna chasarina qualifichada, la quala riva amo hoz pro vo. Ella sà
cuschinar specialmaing bain ed es eir uschigliö üna persunina fich
agreabla. Fat inandret cun ellla. Ed uossa arevair in set eivnas.
Salüds tia Anja Schuoster.

Lisa:
Set eivnas…. Quai es ün pa lönch, o nöa?

Anja:
Eu pos amo adüna scurznir ün pa…. tuot tenor. So, mamma, giain.
Possa zoppar l’auto pro tai aint in tschoffa?

Lisa:
Eu craj da bain. No stain simplamaing stumplar da la vart quella
chaista da cunigls cha Dumeng ha zambrià üna jada, e mai douvrà.

Anja:
Ingün problem (piglia la clav da l’auto giò da la paraid) Varda
mamma, dafatta la clav da l’auto fa ruina (voulan ir, in quel mumaint
tuornan Dumeng ed Elsa)

5. scena
Dumeng, Elsa, Anja, Lisa

Dumeng:
(sta dandet salda) Anja! Che esa quà? I vard’oura sco scha tü lessast
güsta ir in vacanzas…

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


15

Anja:
(va sainza dir pled per la charta e tilla dà a Dumeng in man)

Dumeng:
(legia dapersai la charta)

Lisa:
(sezza giò sainza pled sülla sopcha)
Dumeng:
Manajast quist quà serius?

Anja:
Cler, serius sco be alch.

Dumeng:
Ma quai nu poust far. Am laschar tuot sulet.

Anja:
Tü hast a tia tantina.

Dumeng:
Mo stübgia meis gnocalin, tü nu poust tantüna nö ir suletta in viadi
da nozzas. At metta be avant che cha quai vegn discuorü per cumün
intuorn.

Anja:
Quai m’es tant lung sco larg, eu vegn, e basta! (voul ir)

Dumeng:
Hej… spetta, eu vegn eir.

Anja:
Mo lura subito!

Dumeng:
Eu stoss be amo svelt metter sü striblas süls stivals da Renato da
Halda.

Anja:
(decisa) Schi sta bainin!

Dumeng:
Che preschas cha quist es. (indecis invers la tanta) Nun tanta, tü
nun hast nöa d’incunter, sch’eu vegn uossa cun mia duonna ün païn
in vacanzas, in viadi da nozzas.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


16

Anja:
N’haja vairamaing maridà ün hom o ad üna mandarina?

Dumeng:
Schon bun, tracagnocal. Eu vegn, eu vegn, eu stoss be amo far ün
bogn.
Anja:
Nu fa dabsögn, quel poust eir far aint l’hotel.
Dumeng:
Ma sch’eu spüz la pesta davo chirom.

Anja:
Ilura, is s’adüsa vi da tuot.

Dumeng:
Sco cha tü crajast, charina. Eu vegn be svelt am müdar e trar aint
alch oter. Da che varts giaina insoma?

Anja:
Vers süd.

Dumeng:
Vers süd. Perche nö vers nord. Tü sast bain cha nos auto nu
cumporta grondas chalurs. (passa tmüch dasper Elsa via in sia
stanza da dormir)

Lisa:
(ad Elsa) Perchè eschat vairamaing fingià gnüts a chasa. Eu n’ha
cret cha vo giaivat amo insembel a baiver alch aint la Staila.

Elsa:
(plain malizia, noscha) Vaina eir fat. Ma scha quista spelunca d’eira
serrada. Be la düsa ha guardà our da fanestra. (cumainza a cridar)
Quai nun es simplamaing nö inandret da laschar inavo tuot suletta
ad üna uschè pouvra tanta. Quai nu’s porta furtüna. Eu nu sun jo eir
mai statta in viadi da nozzas. Sperain cha’l let as crouda insembel.
(oura cridond)

Lisa:
Quai sun eir amo buns giavüschs. Faivat lura ün pa attenziun.

Anja:
Be nö far pissers, mamma.

Lisa:
Ma chi lia sü intanta las chommas da la tanta. Hast fingià organisà
alch? (cun schnöss) O fa quai forsa la nouva chasarina?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


17

Anja:
Perche? A quella manca aint il cheu e nö aint las chommas.

Elsa :
(crouda in quist mumaint, bain dodibel, giò da s-chala, aposta.
Cloma per agüd) Dumeng, Dumeng. Nu vegn ingün a güdar?
Dumeng!!!

Dumeng:
(cuorra, trat aint be a mezzas our da stanza) Eu vegn, tantina, eu
vegn. Ingio est?

Lisa:
(til segua) Eu craj giò’n schler süllas chaistas da la mailinterra.

Anja:
(sezza tuot calma, piglia oura ün spejelin e’s prepara, as fa bella)

Dumeng/Lisa: (pozzan ad Elsa e tilla mainan in stüva)

Dumeng:
Anja, tü stoust subit clomar al docter. Tant’Elsa es crodada giò da
s-chala da schler. Eu craj ch’ella sto ir a l’ospidal!

Elsa:
Eu nu vögl ir a l’ospidal. Ed ün docter nu douvra eir nöa. Quels ans
fan ir in malura daplü co quai chi cumodan. E cur chi’d es lura capità
ün sbagl, schi dana la cuolpa a quella chi pulischa las tualettas. Na,
na, Dumeng, quai cha quels rablan nan, rablast nan eir tü. Am
mettai giò sül canapè.

Dumeng:
(davo ch’ella es sül canapè) Faja ferm mal tantina?

Elsa:
I co. Eu stoss avair almain set eivnas quietezza, Dumeng. Tü am
stoust far üna compressa choda, üna cumpressa da chaminella.

Dumeng:
Ingio?

Elsa:
Ingio? Tü fast eir amo dumondas… quia m’impaissa!

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


18

Dumeng:
Subit tantina, be ün minutin. (cun ir) Üna compressa choda, üna
compressa da chaminella.
Anja:
(sta sü, repetta rabgiantada ils pleds da Dumeng) Subit, tantina, be
ün minutin! (cul listess tun vers Elsa) Bun megldramaint! (piglia in
möd decis la valisch)

Lisa:
Maaa…., vast uossa listess amo in viadi da nozzas, Anja?
Anja:
Mo cler. Sainza hom esa il plü bel, ed uschigliö piglia a fit ün! (va
decisa)

Lisa:
Hai, quai füss minchatant plü scort sco da cumprar ün. (oura)

(Davo üna pezza as doda far ir e partir ün auto, ün auto chi
sgrizcha, rampluna e schrantuna)

T E N D A

2. act

Duos dis plü tard.

1. scena
Dumeng, Elsa ed Anja

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


19

(Dumeng fascha aint ün bratsch dad Elsa e till metta aint in ün latsch)

Dumeng:
Cha tü vaivast da croudar giò da quista s-chala, tant‘Elsa!

Elsa:
Quai nun es da dar dabuonder, schi nu’s po tgnair ninglur. Eu
pudess esser morta.

Dumeng:
Mo t’impaissa. Ed eu nu vess gnanca ün büschmaint nair.

(our da chadafö as doda a ramplunar tests e vaschella)

Elsa:
Quist canarin chi tambas-cha our’in chadafö poust lura trametter pel
taifel. No nu douvrain ingüna chasarina.

Dumeng:
Mia duonna tilla ha postada, nö eu.

Elsa:
Lura tilla dast darcheu la desdittta. Quista chanforgna nu cumporta.
E cuschinar nu sà’la eir nö. A bunura müesli, a mezdi mailinterra in
mandura cun chaschöl e la saira darcheu müesli.

Anja:
(vain aint in quist mumaint cun mailinterra in mandura e chaschöl,
metta sün maisa. Porta ögliers grossezzas, otra frisura, culuri ils
chavels ed üna schocca cuorta) Bun apetit!

Elsa:
Fingià darcheu mailinterra in mandura cun chaschöl. Nu sà’la cuschi-
nar alch oter?

Anja:
Mo cler, mailinterra e mösa da maila. Quai saja eir far. (va our in
chadafö)

Elsa:
Quel pover hom chi marida üna jada a quista vipra.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


20

Dumeng:
Nö t’agitar, tant’Elsa. Vè e mangia uossa (tilla dà oura culla
furchetta)

Elsa:
Väääähhhh, che skifus ! Quista mailinterra nun es gnanca amo cotta.
(cloma vers chadafö) Duonna Tönett! Eu vögl subit alch oter da
mangiar! Quist magliom po’la dar als chuccals.

Anja:
(vain aint cun ün menü per sai, sezza giò e cumainza in tuotta
quietezza a mangiar)

Dumeng/Elsa:
(Nun inclegian plü che chi capita quà)

Anja:
Che esa… nun es alch in uorden?

Elsa:
(cun sen dubel) Duonna Tönett, nun ha’la forsa sbrattà la carta da
menü?

Anja:
Perche? Vo vaivat mailinterra in mandura!

Elsa:
Chi nu’s riva da mangiar!

Anja:
Eu sà, perquai n’haja cuschinà alch oter per mai …. (mangia inavant
tuot pachific)

Elsa:
(disperada) Ella sà quai? Hast dodi Dumeng, ella sà quai. (dà ün
stumpel a Dumeng) Hee, Dumeng, di eir tü alch!

Anja:
(dà a Dumeng üna furchetta dad ella per bocc’aint)

Dumeng:
Cuschinà nun esa mal. (cun Elsa) Be puchà cha la trocla dal sal tilla
es croudada aint il test. (survain darcheu üna furchetta plaina dad
Anja)

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


21

Elsa:
(sta in pè, grittantada) Anja ha da tuornar, ma subito! Eu nu
chapisch cha üna duonna po ir in viadi da nozzas sainza seis hom.

Anja:
Eu eir nöa. (dà amo üna boccada)

Elsa:
Dumeng ! Ingio è’la vairamaing?

Dumeng:
Ingün’idea.

Elsa:
Ingün’idea… tü am est ün vaira compel. Nu sast gnanca da che varts
cha tia duonna es ida in viadi da nozzas.

Dumeng:
Ma sch’eu nu sà, tanta. Am poust crajer. Eu spet ad ün spettar sün
ün telefon.

Anja:
Forsa è’la sün ün’insla bandunada e flörta güsta cun ün indigen, cun
uschè ün guruguru… (va our in chadafö)

Elsa:
Hast dodi, Dumeng, quista chanforgna fa eir amo schnöss ad Anja.
(agitada) Quella less il prüm imprender a cuschinar, avant co rivir
seis piccal mal lavà.

Dumeng:
(preoccupà) Tant’Elsa, nö t’agitar in tala maniera, varda üna jada, tia
bandascha es darcheu schlovada.

Elsa:
(sezza giò plondschond sül canapè) Quai es bain be listess. Eu fess
meglder da murir. Sün sunteri esa nempe bler plü bel sco aint a
quia.

Dumeng:
(cufforta) Ooooo, tü pouvra tantina. Lura dessa darcheu ün bun
plain in pigna sco pro’l funeral da tanta Clara.

Anja:
(vain aint cun üna tuorta e duos plats) Sar Schuoster, sco chi para
ha’l hoz anniversari?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


22

Dumeng:
Ostia, perche sà ella quai?

Anja:
Sia duonna m’ha dit quai. (taglia giò ün toc per Dumeng ed ün per
sai) Dal rest, eu til gratulesch da tuot cour (til da discret ün bütsch
sülla massella)

Dumeng:
(da per sai) Quella bütscha bod sco mia duonnina. (piglia ün toc
tuorta) E far sü tuortas sà’la amo plü bain co mia. Tantina voust eir
insajar?

Elsa:
(plain malizia) Chi chi dumonda nu dà da cour.

Anja:
Be ün mumaintin, duonn’Elsa, eu vegn in duos e duos quatter per ün
plat. (oura)

Dumeng:
(tilla varda davo) E chaminar chamin’la eir amo sco mia. Curius,
simplamaing curius!

Elsa:
(vain darcheu vi da la maisa e blastema) Far üna tuorta d’üna tala
chareschtia be pervi d’ün anniversari. Üna micha vess eir bastü.

Dumeng:
Ouramai fa’la sü jent tuortas. Precis sco mia duonna.

Anja:
(tuorna inavo cun ün plati) Uschedas bain, duonn’Elsa, i’m
displascha ch’eu tilla n’ha invlidà. (metta cun precauziun ün toc
tuorta aint il plat e dà quel ad Elsa) Bun apetit, duonn’Elsa!

Elsa:
(tilla insaja cun tschera malcuntainta)

Anja:
E? Gust’la?

Elsa:
Eu n’ha fingià gnü megldras. (mas-cha) Quistas frajas ch’ella ha miss
aint, quellas nu’s riva da morder.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


23

Anja:
Ingün problem. (tilla schmacha culla paluotta simplamaing plat la
tuorta) Forsa chi va uossa meglder.

Elsa:
(spaventada) Dumeng! Hast vis quist? (sta sü) Quista persunina ha
da tagliar la corda, da svanir our’d chà ! E quai subit! Uschigliö
vegna per la pulizia. (svanischa blastemond) Uschè üna schlabacra
impertinenta nu suna in mia vita amo mai inscuntrada. Cha quista
Anja as ha eir stuvü far our da la puolvra.

Anja:
(maingia pachific la tuorta) Che ha’la be, quista pouvra duonnetta?
Dumeng:
Duonna Tönett, perchè ha’la fat quai?

Anja:
El ha bain dodi, per ch’ella riva da mangiar plü bain la tuorta. Forsa
ch’ella stuvess ir üna jada pro’l daintist !

Dumeng:
Quai nun es nimia uschè simpel. Pro l’ultim ch’ella es statta, ha’la
mors giò ün daint. Ella til ha amo adüna sün chombra aint in ün
magöl.

Anja:
Al daintist?

Dumeng:
Na, il daint, m’impaisa.

Anja:
Co vaja vairamaing cun sia duonna, sar Dumeng? Nun ha’la propcha
amo nö telefonà?

Dumeng:
Na, nöa. Gnanca üna cartulina nun ha’la amo tramis!

Anja:
E lapro savarà’la be precis ch’el ha anniversari. (vain plü daspera)
Ha’la forsa invlidà….

Dumeng:
Invlidà! Perche craj’la quai?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


24

Anja:
(amo plü daspera) Id es bain ün pa curius, sch’üna duonna va
suletta in viadi da nozzas. O che craja’l el sar Dumeng?

Dumeng:
(in imbaraz) Mo, ün pa vacanzas tilla fan be bain….

Anja:
Sar Dumeng, è’l ün pa verd davo las uraglias? Üna duonna nu va
suletta in vacanzas. E lura amo uschè üna bellina… (vain adüna plü
daspera)

Dumeng:
Sgürischem, l’es ida be suletta ….. garanti.

Anja:
E sà’l eir ingio ch’ella es ida, sar Dumeng?

Dumeng:
Grond toc nu sarà’la rivada cun nossa charrücla veglia.

Anja:
Eu stess insè tegner meis piccal…. Ella am ha scumondà da dir quai
ad el. Ma uossa til dia listess. Sün ün’inslina in Italia. E là giasch’la
uossa sgüra a la riva, be cul BH e slipin ed as lascha s-choldar dal
sulai e dad uschè ün giuven Casanova, chi nun ha eir aint bod nöa….
El nu n’ha dalsgüra nöa incunter, sch’eu sez giò dasper el ? (nu
spetta gnanca la resposta, til siglia sün bratsch e tegna nan ils levs
per ün bütsch da Dumeng)

Dumeng:  (nu’s fida inandret, varda tuot disperà)

Anja:
Perchè uschè tmüch. Eu n’ha lavà ils daints (brancla a Dumeng e til
bütscha sü, schabain ch’el as dosta)

Dumeng:
(nun es bun da’s defender e cloma finalmaing per agüd) Tant’Elsa!
Ajüd! Ajüd! Tanta! Ingio est?

Elsa:
(vain aint cun ün clopfer e dà cun quel ad Anja giò per la rain. Anja
mütscha our’in chadafö) Eu at randsch schon. Ir a violar a meis neiv.
Va at far arder our’in chadafö, tü tschuetta. (va davo)

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


25

Dumeng:
(as metta darcheu ad ir inandret) Per furtüna nun ha vis quist mia
duonna. Quella as vess laschà sfar oura be direct. Ma che po’l eir far
oter, sar Schuoster, sch’el fa gnir tuot oter a las duonnas. (oura in
ufficina)

2. scena
Oscar, Anja

Oscar:
(vain aint cun üna trocla ed üna trocla da vin) Ouramai vegna aint,
eir scha quai nun es gronda maniera. Ma scha ningün nu doda a
sclingiar. (metta ils duos regals sün maisa, varda aint per las fouras
da la trocla) Elsa, vivast amo? Tü tschüffast ün bun patrun. Fast ün
pa inavant e mettast sül muond a quists pitschens, lura po Dumeng
far ün bun rost our da tai. (varda intuorn) Ingio es be mâ quist
jubilar? Dumeng!

Anja:
(vain aint per rumir la maisa, es surpraisa da la visita)

Oscar:
S-chüsai fich ch’eu sun be gnü aint, ma plüprobabel nu vaivat dodi a
sclingiar a mai. Eu sun ün colleg da scoula da Dumeng. (tira üna
cartina) Oscar Vonmoos es meis nom. Vonmoos da la garascha
Vonmoos SA, quia n’haja mia cartina, in cas ch’ella douvra üna jada
ün auto.

Anja:
(as preschainta eir) Tönett, eu main pel mumaint la chasada
(rumischa giò)

Oscar:
Pel mumaint? … ma nun es Anja quà?

Anja:
Na, quella nun es quà.

Oscar:
Maaa…. è’la …. hana….

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


26

Anja:
Viadi da nozzas!

Oscar:
Aha, uschedas es quai. Eu laiva be portar a Dumeng ün pitschen
regal d’anniversari. Ma sch’el nun es quia, lura passa ün’otra jada.
(voul ir)

Anja:
Chi ha dit ch’el nun es quia?

Oscar:
Ella ha uossa bain dit chi sun its in viadi da nozzas.

Anja:
El nöa, be ella.

Oscar:
Aha, uossa es i giò il vaincherin. Quai nun ha lura tgnü uschè lönch.
Pover Dumeng. Eu nu cuvisch quai insoma nö ad el. Basta, forsa
tuorn’la darcheu. Alch chi’d es cler, ün plü bel nu chatt’la.

Anja:
Che ha’l aint in quista trocla?

Oscar:
Be ün cunigl. Quel ha nom Elsa!

Anja:
Perche güsta Elsa? Nu daja vairamaing ingüns oters noms?

Oscar:
Eu nu m’impos da nöa. Eu til n’ha eir be cumprà. Quel ha uossa
simplamaing nom uschè. Dal rest, i til as po far bainischem charin.

Anja:
Perche regala’l a Dumeng…. Ahhh, a sar Dumeng ün cunigl d’anni-
versari?

Oscar:
Perquai ch’eu sà ch’el ha jent bes-chas. Speresch ch’el ha amo
quella stallina da cunigls ch’el ha construi üna jada.

Anja:
Perche vessa’l d’avair üna stalla da cunigls, sch’el nun ha gnanca
cunigls?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


27

Oscar:
Eu n’ha eir vendü üna jada ün auto ad inchün chi sta süsom il
Corvatsch. L’uman fà minchatant uschè robas. Dal rest, nu n’haja vis
ad ella fingià üna jada in ün lö?

Anja:
Dumeng…. Ahhh, sar Dumeng es our’in ufficina.

Oscar:
In quel cas vegna üna jada a verrer. Quel darà oura quia da mans e
da peis cun seis chirom. Dumeng… (sorta our’in ufficina)

Anja:
Baincomal uschè ün cunigl da merda. Uossa vegna oura tuot. Scha
Dumeng va per quella stallina, schi vezza’l l’auto aint in tschoffa. Che
lessa be far…? (ponderescha cuort) Il meglder esa ch’eu lasch
scappar ad Elsa. Precis! Perche nöa? (riva il chartun) E quai es eir
amo meglder per la pouvra bes-cha. Vè, meis cuniglin, mia leivrina,
vè. No nu pudain douvrar a tai quia, no vain fingià ün’Elsa. (va our il
liber cul cunigl) Va, e’t fa our da la puolvra. (tuorna darcheu) Quel
ha fat sigls dal plaschair. Meis hom fa meglder da far charin a sia
duonna sco a quist cunigl pluffer. (va culla vaschella our’in chadafö)

3. scena
Dumeng, Oscar, Elsa, Lisa ed Anja

Dumeng:
(vain aint cun Oscar) Im dà dabuonder che surpraisa cha tü m’hast
manà.

Osca :
(muossa) Là Dumeng, riva quella trocla.

Dumeng:
Quista quà manajast…. ma quella es fingià averta.

Oscar:
(surprais) Che fingià averta? Hai tü, uossa ha quist’Elsa da merda
maglià sü il chartun.

Dumeng:
Elsa?????

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


28

Osca:
Eu manaj il cunigl chi stess esser aint a quà.

Dumeng:
Ün cunigl?

Oscar:
Hai, ün cunigl cun duos uraglias. Il regal d’anniversari da teis ami
Oscar. Chapischast?

Dumeng:
(surprais) Oscar, tü am regalast ün cunigl?

Oscar:
Nö dumandar uschè pluffer. Vè e güda a cherchar.

Dumeng/Oscar:
(as struozian pel fuond intuor cherchond)

Oscar:
In ün lö sto’l as bain avair zoppà.

Dumeng:
In ün lö stessan bain esser chadlaninas, o es Elsa forsa dressada da
far quai aint in sia chaistina?

Elsa:
(vain aint in stüva ed es surpraisa da verrer ils homens ad ir sün
tuots quatter per quai suot. Els nu dan bada ad Elsa)

Dumeng:
Elsa? Ingio est? Elsa!

Oscar:
Dal rest, Elsa es in spranza.

Dumeng:
Tü nu dscharast. Lura pudaina cherchar amo lönch. Quella larà far
ils pitschens in ün löïn quiet.

Oscar:
(chercha inavant) Quai dà lura bels pitschnins. La mamma dad Elsa
es naira, il bap alb e seis partner es cotschen.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


29

Dumeng:
Ed Elsa?

Oscar:
Uschè ün masdügl, alch tanter ün chec svizzer ed ün Blauburgunder.

Lisa:
(vain aint cul cunigl cherchà) Bun di, duonn’Elsa. E lura, co vaja? (ha
ün püschel fluors)

Anja:
(vain aint in stüva, resta sainzer gnir vissa sün üsch)

Elsa:
(nu responda il salüd) Chi sa mâ che ch’ella voul cun quel cunigl. No
nu douvrain quel. It be darcheu cun tuot!

Lisa:
Quel es mütschà inclur. El sezzaiva giò quia davant üsch. L’es tuot
domestic. Eu til n’ha pudü tour sainza ch’el ha fat bau.

Oscar:
(stendscha il cheu davo’l canapè nan) Quia es jo il cuniglin. Dumeng,
poust schmetter da cherchar. Am possa metter avant, Oscar
Vonmoos, Vonmoos da la garascha Vonmoos SA. Eu sun ün vegl ami
da scoula da Dumeng. (charezza ad Elsa) Mo chara Elsa, che mâ fast
tü per robas? Simplamaing scappar. La vuolp at vess jo pudü magliar
sü cun pel ed ossa.

Anja:
(va darcheu)

Elsa:
Che vegn vairamaing giovà quia per tagnins?

Lisa:
Hai, quai am dess eir da buonder.

Oscar:
Nöa da mal. Eu n’ha be regalà a Dumeng quist cunigl d’anniversari.
Ma in x-üna maniera è’l rivà da mütschir our da la trocla.

Lisa:
Lura suna güsta rivada al dret mumaint. Dumeng, eu at gratulesch
per teis anniversari. (bütsch e fluors) Bain puchà cha Anja nun es
quia, nun?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


30

Dumeng:
(scuffuonda aint il fazöl)

Lisa:
Sast che Dumeng, eu at invid’aint a mangiar üna buna tschaina pro
mai. Teis ami Oscar es güsta eir invidà aint.

Oscar:
Grazia fich, fichun, duonna Lisa. Quist invid es per mai üna
grond’onur. (bütsch sül man a Lisa) Il vin vegn natüralmaing offri da
mai.

Elsa:
Per l’amur da Dieu, discuora quel scunflà.

Oscar:
(clocca a Dumeng sülla spadla) E lura bavaina darcheu ün dret
tango, sco da plü bod, nun Dumeng?

Lisa:
Schi lura, fin plü tard. Eu vegn ouramai a cumanzar a cuschinar.

Dumeng:
(tilla cuorra davo) Ma Lisa, quai nu va tantüna nöa… Lisa!?

Lisa:
Perche nu vess quai dad ir?

Dumeng:
Eu sto tantüna verrer da mia tanta. Eu nu tilla pos tantüna nö
laschar suletta in quist stadi.

Elsa:
Schi, schi, Dumeng, va tü be. Eu am sà güdar eir suletta. Ed in cas
es eir amo quia quista duonna Tönett.

Dumeng:
(surprais) Tant’Elsa…. Eu nun inclej plü il muond.

Elsa:
Che esa be… suna statta forsa üna jada oter?

Dumeng:
Tü crajast propcha tantina? Eu nu’t cugnuosch plü.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


31

Elsa:
Dumeng, tü hast üna jada l’on anniversari.

Dumeng:
Hai, eu craj ch’eu n’ha merità quai, hai.

Elsa:
Apunta, vezzast. Tü stoust bain far quel plaschair a tia söra. (a Lisa)
Che daja dabun?

Lisa:
Mailinterra in mandura e müesli! (oura)

Oscar:
(ha amo adüna sün bratsch ad Elsa) Dumeng, pudessast tü cherchar
ün lö pel cunigl?
Dumeng:
Am dà nan el. Eu til met our’in ufficina suot üna harassa, infin ch’eu
vegn per la stallina.

Elsa:
E lura amo alch Dumeng. Quist cunigl ha da gnir battià sün ün oter
nom.

Dumeng:
Vegn fat, tantina. A partir dad uossa til clomaina Ruth. Mia prüma
marusa vaiva nom uschè. E quella d’eira eir uschè prusa sco quista
quia. (oura)

Oscar:
Tilla n’haja fingià dat üna cartina, duonn’Elsa? (tilla dà üna)
Vonmoos da la garascha Vonmoos SA. Incas ch’ella douvra üna jada
ün
nouv
auto.
Eu
n’ha
natüralmaing
eir
occasiuns
bunmarchadischmas. (oura pro Dumeng)

Elsa:
(s-charpa la cartina) Ir a mangiar tschaina pro la söra è’m laschar
inavo aint la buoglia. Quai as compless amo. Quist schiloner da la
garascha Vonmoos SA craja eir ch’el ha fat sa che per ün regal. Ün
cunigl. E tschella cun sa tuorta da resgüm… (stübgia) Ün auto nouv.
Ün auto nouv…. quai füss ün tschienter. (cloma) Sar Oscar! Sar
Vonmoos SA!?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


32

4. scena
Oscar, Elsa e Dumeng

Oscar:
(vain aint cun ün magöl vin in man) Hai, duonn’Elsa, ha’la ün
giavüsch?

Dumeng:
(segua cun ün magöl vin e la butiglia in man)

Elsa:
Eu nu n’ha clomà a tai Dumeng. Tü stoust perchürar a teis cunigl, o
nöa…. ?

Dumeng:
Ohm hai. (fa viva cun Oscar) Viva, tü sochi da festa! (va oura in
ufficina)

Elsa:
Ch’el sezza giò, sar Oscar.

Oscar:
(sezza giò) Grazia duonn’Elsa. Quai sto esser alch vaira important.

Elsa:
Esa eir. Eu less cumprar ün auto.

Oscar:
(perplex) Cumprar ün auto?

Elsa:
Hai, e quai ün nouv.

Oscar:
Ün nouv? Ma duonn’Elsa, eu n’ha tantüna be fat tottlarias.

Elsa:
Voula’l uossa vender uschè üna chaista o nöa? O lessa ir pro la
concurenza?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


33

Oscar:
S-chüsa, duonn’Elsa. Sur d’ün bun affarin as poja discuorrer cun
mai. Che vessa dad esser per ün auto? Ha’la fingià fat impissamaints
concrets?

Elsa:
Ch’el fetscha üna proposta.

Oscar:
Eu nu n’ha uossa güsta quà la documainta. Co füssa, per exaimpel,
cun ün Deux-Chevaux 2 CV?

Elsa:
Dieu am perchüra da quella marca. Be nö gnarai cun uschè ün.

Oscar:
…. O ün Fiat Panda, quatter per quatter, s’inclegia, o ün Audi 80,
carrossaria d’aluminium, ün VW Golf Turbo, motor da seis cilinders…
Elsa:
Nun ha’l alch plü da scort!

Oscar:
Che manaj’la…? Uossa pero ün’otra dumonda. Ha’la aint il ch’eu alch
plü special? Eu n’ha tuot aint il sortimaint, da la camiunetta fin pro’l
model da James Bond, cun chanuns e tanc d’oxigen per ir suot aua!

Elsa:
Eu nu less pretender massa bler dad el, sar Oscar. Eu vess simpla-
maing jent ün auto ingio chi nu’s sto plü liar üschs cun cordas, e
cha’l motor es fat ferm cun scrauvs e nö cun filfiers.

Oscar:
Aha, uossa vegna fingià plü concret. (dozza il magöl da vin chi’d es
vöd) Dumeng! Meis magöl es vöd e stess gnir impli, per plschair!

Dumeng:
(aint cun magöl e butiglia in man, intant ch’el implischa) Ün vaira vin
hast portà quà, prüma qualità, viva Oscar. (baiva) Dal rest, tant’Elsa
füss amo libra. (tuorna in ufficina)

Oscar:
(continua) Dimena, duonn’Elsa, co füssa vairamaing cun üna marca
da luxus?.... BMW, Mercedes, Rolls-Royce, Cadillac o ün Jaguar?

Elsa:
Ün Jaguar… ma cler, uschè ün Jaguarin… quai es bain uschè üna
charrüclina cul motor davo aint, o nöa?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


34

Oscar:
(tragonda duos jadas vöd) Bod, id es insè üna marca nöbla inglaisa,
ingio cha’l motor es davant.

Elsa:
Hai, hai, quai es coga per luoder, basta cha’l va.

Oscar:
Quel auto es definitivamaing üna classa da luxus, cun sezs da
chirom, cun ün computer da bord e cun üna tecnologia
raffinadischma. Là nu vast plü cul auto… là svoulast.

Elsa:
Esa landervia uschè ün crötsch per til strar üna jada our da la
merda, scha’l vess da dar sü il spiert?

Oscar:
Per l’amur da Dieu, duonn’Elsa…. Uossa staina be mo savair che
model chi tilla serva il plü bain.

Elsa:
Mo, ün cun üna s-chaffina per metter aint il pass, triangul da panna,
rouda da reserva e catalisatur.

Oscar:
Duonn’Elsa, quel es equipà cun tuot quai ch’ella giavüscha.

Elsa:
Cun sbrinzladers da panna?

Oscar:
Cun sbrinzladers da panna.

Elsa:
Cun chasprins?

Oscar:
Cun chasprins.

Elsa:
Davant e davo?

Oscar:
Davant e davo.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


35

Elsa:
Cun ün crötsch per transportar davent?

Oscar:
Cun ün crötsch per transportar davent.

Elsa:
Davant e davo?

Oscar:
Hai, davant e davo.

Elsa:
Bun, lura piglia quel Jaguar…. Pajar til paja cur cha’l vegn cun tuot.

Oscar:
(nu po crajer) È’la propcha persvasa da quista cumprita, duonn’Elsa?

Elsa:
Varda oura sco ch’eu douvr amo ün attestat dad ün psichiater, sar
Oscar Vonmoos SA?

Oscar:
Ch’ella s-chüsa, duonn’Elsa. Eu pigl natüralmaing in consegn jent-
ischem si’incumbensa da cumprita. (dozza darcheu seis magöl vöd)
Dumeng! Meis magöl es vöd!

Dumeng:
(vegn cun seis magöl e la butiglia bod vöda) Subit, sar general.
(implischa ils magöls, fan insembel viva e baivan. Dumeng varda cun
ün’ögliada be buonder sü per Oscar ed Elsa)

Elsa:
Che esa? Tü poust ir darcheu.

Dumeng:
Ma nö chi’d es alch tanter da vo duos? Nö am farai tottlarias.

Elsa:
Che vessa dad esser?

Dumeng:
Eu manaj be. Il prüm service füss lura gratuit. (va our’in ufficina)

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


36

Oscar:
So, duonn’Elsa, lura füssna gnüts a tapin cun nos affar. Che ch’eu
less amo dumondar… ha’la la patenta dad ir cul auto?

Elsa:
Perchè nu va quella charrücla sainza?

Oscar:
Ella manaja il Jaguar?

Elsa:
Quai es bain tuot il listess. Nu n’haja da suottascriver ninglur? Eu
manaj uschè ün cettel o alch simil?

Oscar:
Eu scriv duman il contrat. Lura po’la til leger e controllar in tuotta
calma.

Elsa:
Che duman ? Eu vögl hoz amo il contrat.

Oscar:
Hoz… ma craj’la cha…. (sta sü da quai indecis) Duonn’Elsa, eu tilla
stoss render attent, cha la firma Jaguar ha ün temp da furniziun dad
almain set mais.

Elsa:
Che? Set mais?.... eu stoss avair quel Jaguar quand da prima. Uossa
e nö in set mais.

Oscar:
Ma, duonn’Elsa…

Elsa:
…. in üna mezz’ura, es quai cler?

Oscar:
Quai es impussibel.

Elsa:
(decisa) Tuot va, schi’s voul.

Oscar:
Lura stossa tour direct il model d’exposiziun our da la vaidrina.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


37

Elsa:
A mai esa be istess d’ingionder ch’el til piglia. (va per ün schec e
scriva) Quia as duna ün schec cun 5000.—francs. Tschella mittà
duna cur ch’el vain cun tuot!

Oscar:
(perplex) Co manai’la quai?

Elsa:
Hergolani, esa massa bler?

Oscar:
Duonn’Elsa, nö ch’ella sta stutta, ma quel auto cuosta 180 milla
francs. Netto!

Elsa:
Quai nu fa nöa. Ün frankin daplü o damain, quai nun importa plü.

Dumeng:
(vain aint cun üna butiglia plaina e cul magöl) Nun hast amo bavü,
Oscar? Eu n’ha fingià decantà la seguonda butiglia.

Oscar:
Dumeng, no stain dischplaschaivelmaing interromper per ün
mumain-tin nossa festina d’anniversari, eu tuorn güsta darcheu.
(oura)

Dumeng:
(cloma davo) Oscar! Ingio vast?

Oscar:
Be svelt per ün Jaguar. (davent)

Dumeng:
(es fingià ün zich stuorn) Per ün Jaguar? I basta bain quel cunigl
ch’el am ha regalà!

Elsa:
(piglia davent la butiglia e’l magöl) Dumeng, tü nu stessast baiver in
tala maniera!

Dumeng:
Nun hast dad avair temma, tant’Elsa, cun quist sirup nu poust far sü
grondas sborgnas. – Curius… eu nu sun bun da crajer.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


38

Elsa:
Che nun est bun da crajer?

Dumeng:
Ch’eu pos ir hoz in sortida ed a mangiar insembel cun meis ami!

Elsa:
Es quai ir in sortida, scha tü vast pro tia söra?

Dumeng:
Quai nöa, ma… est tü propcha buna da star üna saira sainza mai?

Elsa:
Perche nöa, tschella pierla es eir amo  qua.

Dumeng:
Nö cha tü am fast amo üna jada ün accidaint! Ed at tegna bain vi da
la spuonda da la s-chala! (oura in ufficina)

Elsa:
Sco schi dess spuondas! (intant ch’ella serra la fanestra) Schi tira
talmaing, as pudessa eir amo tschüffer malamaing aint da fraid. (va
tuossond)

T E N D A

3. act

1. scena
Dumeng ed Anja

Dumeng:
(vain our da sia ufficina) Uossa suna stuf da lavurar. Dess cumadar
chi chi voul s-charpas. (piglia giò il scussal da chalger) A seis
anniversari as pudaraja bain schmetter ün pa plü bod da lavurar.

Anja:
(vain aint) Schmetta’l fingià da lavurar, sar Dumeng?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


39

Dumeng:
Intenziun n’haja, hai. Duonna Tönett, ella nu n’ha da cuschinar hoz
tschaina per mai…. eu sun invidà aint pro mia söra.

Anja:
Pro sia söra… ed eu?

Dumeng:
Dad ella nun ha’la dit nöa.

Anja:
E tschella?

Dumeng:
Chi tschella?

Anja:
Eu m’impais tschella vipra chi va crodond per tuot chasa intuorn.
Lasch’la propcha ir ad el?

Dumeng:
Apunta, quai es precis da quai. Sch’eu pos fingià üna jada ir in
sortida, lura stossa bod ir, o nöa? Be puchà cha mia duonna nu po
gnir cun mai. (piglia oura il fazöl) Sainza Anja es la vita simplamaing
da cridar. (tendscha giò üna larma)

Anja:
Sar Dumeng… !

Dumeng:
(scuffuonda) Hai…

Anja:
Nu sun eu ingün?

Dumeng:
Cler, ma quai nun es il listess!

Anja:
Che, nö il listess? Cuschina massa pac bain, o nun esa uschigliö alch
in uorden?

Dumeng:  Ähhhhm… eu vegn amo svelt per la stallina da cunigls. Quai va
güsta amo avant tschaina. (voul ir)

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


40

Anja:
(svelta) Sar Dumeng ! Quai nu fa tantüna nö prescha.

Dumeng:
Schi ingio vessa’l da star sur not quist pouver cunigl?

Anja:
Pro mai. Eu sun uschè suletta. (vain plü daspera) Pigliond oura ch’el
vegn pro mai.

Dumeng:
D…. duonna Tönett, ch’ella nu’m maina in tentaziun… eu sun eir be
ün hom!

Anja:
(amo plü daspera) Quai sperescha.

Dumeng:
M…. ma, eu sun maridà be daspö set eivnas.

Anja:
E fingià sulet! (trista) Precis sco eu….

Dumeng:
Ma, es ella eir maridada?

Anja:
(fich trista) Hai…

Dumeng:
Quant lönch?

Anja:
Set eivnas…. (crida)

Dumeng:
Che cumbinaziun, i nu dà nöa chi nu dà. Bod da nö crajer…. Nö
cridarai duonna Tönett.

Anja:
Nesina, ch’el cloma a mai be Nesina!

Dumeng:
Ähhm… è’l…. eu manaj seis hom….

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


41

Anja:
Mort? Na, na, quel viva amo.

Dumeng:
Mo, as ha’l laschà inavo be suletta ?

Anja:
El vezza bain. (scuffuonda)

Dumeng:
Che bastard!

Anja:
(brancla a Dumeng) Dumeng! S-chüsai sar Dumeng, ma eu poss dir
be Dumeng, nun sar Dumeng….

Dumeng:
Ähhm… hai… hai, scha quai es tuot duonna Tönett.

Anja:
(svelta) Nesina! Da quinderinvia sun eu simplamaing tia Nesina!
(brancla amo plü ferm a Dumeng) Dumeng ! Eu bad. Id ha stuvü
gnir uschedas. Il destin ans ha reunits. Eu vegn tuot oter… (perquai
cha Dumeng sta be passiv) Tschüffa almain ün bütschin?

Dumeng:
Eu n’ha da dumandar il prüm a mia tanta.

Anja:
(voul bütschar a Dumeng. Cur chi’d es uschè inavant, clocca o
sclingia energic vi da la porta)

2. scena
Ruth, Dumeng, Anja ed Elsa

Ruth:
(clocca o sclingia ed vegn subit aint, es in cunfrunt dad Anja fich
directa e plain temperamaint. Ha pro sai ün püschel fluors ed üna
trocla cun aint 2 chuccalins da mar) Halli, hallo, Dumeng ! Co vaja
cun meis vegl prinzi?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


42

Dumeng:
(perplex) Ruth?!

Ruth:
Precis, Ruth, tia veglia marusa! Vezzast, eu nu n’ha invlidà teis
anniversari. Eu at gratulesch cun tuot mi’amur chi’d es reservada be
per tai. (bütscha simplamaing a Dumeng chi’d es tuot perplex) Ma di
üna jada, Dumeng, es quist tia duonna?

Dumeng:
Na, per furtüna nöa, quai es mia chasarina.

Ruth:
Quai n’haja m’impissada. Uschigliö at vessast propcha ars las piclas.
I nun es gnanca pussibel cha tü vessast ün tal gust miserabel. Quai
nu füss gnanca pussibel pro tai. Quella vard’oura sco ün
scuraintapaslers. (metta il püschel fluors in ün vas vöd)

Anja:
(va intant dont sfratschs als üschs)

Ruth:
Varda che cha tia veglia marusina at ha manà. (riva il chartun)

Dumeng:
Ma nö darcheu ün cunigl….?

Ruth:
Na, Dumeng…. duos chuccalins da mar. I han nom Chasper e
Mazzina. Mazzina es la femnina e Chasper il mas-chelin.

Dumeng:
Cha tü hast chattà a mai?

Ruth:
Üna vegli’amur as chatta adüna. Stoust lura pisserar per daplü lö per
Chasper e Mazzina.

Dumeng:
Hai, hai, nun hast d’avair temma. Uossa tils hast üna jada miss aint
a là per tils transportar.

Ruth:
E be nö tils seperar. Sast, quists duos as han jent. Varda üna jada.
Nu sun quai duos gnocalins? Tü tils poust eir glischar.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


43

Dumeng/Ruth:
(charezzan ils chuccalins aint la trocla)

Anja/Elsa: (vegnan aint sülla pizza dals peis, armadas cun duos scuas, stan be
quietinas e spettan davovart)

Ruth:
Varda co chi’s bütschan sü… in ün on varana fingià 10 pitschens.

Dumeng:
Chenün es Chasper?

Ruth:
Quel cun aint las chotschinas nairas.

Dumeng:
Perche as lava Mazzina uossa las pattinas?

Ruth:
Che dumondas… perquai chi vegn serius uossa?

Dumeng:
Ingio vegna serius?

Ruth:
Apunta, aint a quà.

Dumeng:
Lura sto Chasper trar oura sias chotschas.

Ruth:
Tü est amo adüna il listess pajaz sco da plü bod. Fast amo adüna da
schuoster Dumeng?

Dumeng:
S’inclegia. I nu dà bod ingüns plü.

Ruth:
Dumeng, uossa am pudessast amo preschantar tia duonna.

Dumeng:
Quella nun es quà, dischplaschaivelmaing.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


44

Ruth:
E’la ida a far cumischiuns?

Dumeng:
Na, in viadi da nozzas.

Ruth:
Uossa quintast propcha falistocas.

Dumeng:
Quai nun es ingüna falistoca.

Ruth:
Schi cun chi è’la ida.

Dumeng:
Cun ningün.

Ruth:
Suletta?

Dumeng:
Hai, suletta. In Italia… sün ün’inslina… cun ün Deux-Cheveaux chi
sta da la ruina, ingio cha’l motor ha la toss-chanina e ch’als peis
cuccan our dal fuond.

Ruth:
Vaivat problems?

Dumeng:
Chi sa mâ che! Scha no eschan maridats be daspö set eivnas. No
ans dain amo adüna il manin.

Ruth:
Quai farà’la uossa cun ün oter.

Dumeng:
Crajast?

Ruth:
Sgürischem.

Dumeng:
Alch simil m’ha dit hoz fingià mia chasarina.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


45

Ruth:
E che taloccöz chi darà in cumün. Eu vaiva eir üna jada ün pro mai a
cuz… il di davo vaiva fingià nom cha no giain insembel.

Dumeng:
Quai es tuot la cuolpa da tant’Elsa.

Ruth:
Tant’Elsa?

Dumeng:
Cler, ella es schon dreta e buna uschigliö, ma ella m’ha tant ferm
aint ils mans ch’eu…

Ruth:
… cha tü nu poust gnanca ir in viadi da nozzas cun tia duonna.
Uschè üna tanta es üna vaira resgia. Ha’la almain pliffers

Dumeng:
Mo… eu craj da bain.

Ruth:
Lura vaja amo. Tü poust lura jertar cur ch’ella es culs daints oura ed
amunt. – Ma tia duonna para dad esser üna pouvra margnaca,
uschigliö vess’la fingià dalönch dat ün lava cheu a quista furia.

Dumeng:
Quai nu va tantüna nö be uschè. Pouvra tantina es uschè falombra.

Ruth:
Dumeng, nu laina rinfrais-char ün pa nossa vegli’amur?

Dumeng:
Quai nu va Ruth. Eu sun invidà a tschaina pro mia söra.

Ruth:
(malizchusa) Uossa am fast pero rier. Che es fingià üna söra cunter
üna vegli’amur? Vè, Dumeng, rafüda e’m dà ün bütsch in uorden.

Dumeng:
Che esa vairamaing? Tü est fingià la seguonda chi voul bütschar hoz
cun mai.

Ruth:
Tü manajast a tschella, quist lichafonds? Ma quella voul tantüna
avair be ün’aventürina.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


46

Dumeng:
E che per intensiuns hast tü?

Ruth:
Dumeng, nu badast? Tü douvrast üna duonna chi nu va suletta in
viadi da nozzas.

Dumeng:
Ella gnarà bain darcheu üna jada a chasa.

Ruth:
E scha nöa?

Dumeng:
Eu nu vegn davo.

Ruth:
Tü es il champiun dals implasters. Plü bod nu staivast talmaing sülla
lingia. Sast amo quellas jadas our’aint in chamonnina in nos jert?

Dumeng:
Hai, tü manajast quellas jadas ch’eu daiva via ils cluppers per pichar
sü l’altschiva.

Ruth:
Ma la not nu vaina pichà sü altschiva.

Dumeng:
Na, la not sezzaivna giò sül bankin.

Ruth:
E che vaina fat da bel sül bankin?

Dumeng:
Discuorü.

Ruth:
E bütschà intuorn suot il tschêl stailli e pro glüna plaina.

Dumeng:
I lura n’haja pudü stübgiar quista glüna infama, o?

Ruth:
Dumeng… am varda aint ils ögls….

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


47

Dumeng:
(varda) Perche?

Ruth:
Nu vezzast nöa?

Dumeng:
Hast magari bleras fodinas intuorn ils ögls, hai.

Ruth:
Eu sun tantüna statta pro’l cuafför, aposta per tai…

Dumeng:
Avà, est?

Ruth:
(varda ferm aint ils ögls da Dumeng) Tü hast amo adüna quels bels
ögls blaus, co da plü bod. E quella boccina per magliar, sco fatta
aposta per bütschar… Dumeng, eu n’ha stübgià, eu at less
maridar…. (brancla a pover Dumeng e til bütscha sü)

Dumeng:
(cloma sainza verrer ad Elsa) Tant’Elsa! Am güda! Vè culla scuetta
gronda!

3. scena
Dumeng, Anja ed Elsa

Elsa/Anja: (scuraintan blastemond a Ruth our’d chasa. Elsa tuorna davo
darcheu our’in chadafö)

Dumeng:
Eu n’ha tantüna clomà a tant’Elsa e nö ad ella, duonna Tönett.

Anja:
Crajast ch’eu nu n’ha dodi che cha quista tschuetta ha tuot dit da
mai? Ch’eu dun ad ün oter il manin…. Ch’eu sun ün lichafonds!

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


48

Dumeng:
Lichafonds?
 Anja:
… e ch’eu less be ün’aventürina cun tai. I cha quista schlabraca as
ha laschà montar ün gnieu da cratschlas sün seis palantschin, e
ch’ella laiva ir a maingar tschaina quista saira cun tai, ed eu, tia
duonna, n’ha da star sul suletta a chasa.

Elsa:
(our da chadafö, dad ot) Eu sun eir amo quà!

Anja:
Hai, quai es amo a plü gronda impertinentezza.

Dumeng:
(tuot surprais) N’haja dodi inandret ? Ella es mia duonna… ?

Anja:
Oha, uossa n’haja dit alch fos. Mobain, uossa esa eir istess. (piglia
giò la perrüca)

Dumeng:
Anja! Mi’Anja… ?? Eu n’ha bain pensà cha cun quella chasarina nu
po esser alch in uorden.

Elsa:
(our da chadafö) Eu eir.

Dumeng:
Ma, lura nun est tü gnanca in viadi da nozzas?

Anja:
Ma t’impaissa, Dumeng! Sgüra nö sainza hom.

Dumeng:
Tü manajast, sgüra nö sainza mai!

Anja:
Bain cler, Dumeng.

Dumeng:
Lura nun est gritta cun mai, eu manaj pervi da Nesina e Ruth?

Anja:
Perche stessa esser? I nun es jo capità nöa.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


49

Dumeng:
Ma ün pa privlus esa schon gnü. A mai esa gnü tuot chodin.

Anja:
Dumeng, tü est il plü fidel hom ch’eu n’ha gnü in mia vita.

Dumeng:
gnü in tia vita…?

Anja:
Quai as disch uschè, nö tour adüna tuot uschè precis.

Dumeng:
Uossa pudaina ouramai ir insembel a mangiar tschaina vi pro tia
mamma.

Anja:
Dumeng, eu n’ha ün’otra proposta.

Dumeng:
(surprais) Ün’otra proposta?

Anja:
No giain in viadi da nozzas!

Dumeng:
Fingià darcheu!

Anja:
Ma quista jada esa serius.

Dumeng:
Cura?

Anja:
Uossa!

Dumeng:
Ma tia mamma ha dalsgüra fingià cuschinà.

Anja:
Surlascha quai be a mai.

Dumeng:
E meis ami Oscar chi’d es eir invidà?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


50

Anja:
A quel tramettaina darcheu a chasa.

Dumeng:
E che fast quint da far cun tant’Elsa?

Anja:
Cun quella discuorr’eu uossa üna jada ün pled serius. (cloma)
Tant’Elsa?

Dumeng:
Quai nu poust simplamaing far. Ir tuot in d’üna jada, dad ün
mumaint sün tschel, in vacanzas. I nun es organisà üna püppa
tabac.

Elsa:
(vain tuossond cun schal e giacca d’inviern aint in stüva, sezza giò)
Che esa? Nu vaivat amo mai vis ad inchün chi ha feivra?

Anja:
Tant’Elsa! Dumeng as ha decis dad ir subit cun mai in viadi da
nozzas. Quai chi d’eira fingià dalönch planisà. Nun, Dumeng?

Dumeng:
Hai, meis tracagnoccel !

Anja:
E perquai chi füss irresponsabel da laschar a tai tuot suletta quà, e
quai amo in quist stadi, ha Dumeng fat la proposta, cha dürand nos
viadi, vain mia mamma at fliar. Esa vaira, Dumeng?

Dumeng:
Hai, meis buzibau….

Anja:
In tschinch minuts eschna sü e davent. No clomain giò la tschaina
pro mia mamma, ha dit Dumeng. (varda cun ögliada plain dumondas
vers Dumeng)

Dumeng:
Hai, meis sulaïn!

Anja:
No giain natüralmaing in viadi cun nos Deux-Chevaux.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


51

Dumeng:
Na gnokin, cul auto da posta!

Anja:
(surpraisa) In Italia…?

Dumeng:
(conferma) In Italia…

Anja:
Bun, lura pudaina paketar amo a fin, scha tuot es d’accord. (paketa
cun ün tempo enorm, nu dà plü bada ad Elsa)

Dumeng:
Eu vegn amo a scriver ün placat per vi da l’üsch…. « Pervi d’ün
urgiaint viadi da nozzas, resta l’ufficina da Dumeng Schuoster
serrada per set ons…. eivnas» (our in ufficina)

Elsa:
(metta il prouvin aint in bocca. Observa ad Anja sco ch’ella paketa.
Lascha lura croudar il cheu da la vart)

4. scena
Lisa, Anja, Elsa e Dumeng

Lisa:
(clocca e vain aint, es surpraisa, nu dà bada ad Elsa) Anja… ?! Tü
nun est plü mascrada e paketast? Che sinificha uossa quai?

Anja:
Quai nu sinificha nöa, be cha Dumeng ed eu gain uossa a la fin
finala listess amo in viadi da nozzas. E quai subit.

Lisa:
E’l menü d’anniversari…? Eu n’ha cuschinà almain per quatter persu-
nas ed üna cotletta pel giat.

Anja:
Starasch mangiar svessa.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


52

Lisa:
E chi varda da la tanta?

Anja:
Tü!

Lisa:
Eu? Quella nun accepta quai dalsgüra nö.

Anja:
Ella sto. I nu tilla resta bler oter. No eschan davent! Tanta sü o
giò…. Quista jada nu tilla güda gnanca ün tric.

Elsa:
(crouda in quel mumaint giò dal canapè cul provin in bocca)

Lisa:
(uossa segua grond’agitaziun) Tant’Elsa! Che manca? (ingüna
reacziun) Tant’Elsa… ! O char Segner, Anja! Eu craj, ch’ella nu’m
doda plü. – Tant’Elsa?!

Anja:
(as fa eir pissers) Tant’Elsa, dodast a mai? (ingüna reacziun)
Dumeng! Dumeng!

Dumeng:
(vain aint tuot pachific) Che esa? Esa capità alch?

Anja:
Eu dschess da bain. Tant’Elsa es crodada giò dal canapè.

Dumeng:
Lura tilla metta darcheu sü.

Anja:
Impussibel, ella es persa via.

Dumeng:
Lura stoust ir per aua fraida.

Anja:
Ma sch’ella süja sco ün purschlin.

Dumeng:
Lura saraja be da masürar la feivra. Ingio es il provin?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


53

Lisa:
Aint in bocca. (til piglia oura)

Dumeng:
Lura nun esa da’s dar da buonder ch’ella nu blastema.

Lisa:
(varda sül provin) 42.5 (tocca il puls) Il puls es svani… e trar il flà nu
tir’la eir na plü… eu craj, ch’ella es ida a perchürar las giallinas dal
char Segner!

Dumeng:
(trist) Perbacco, quai nun ha’la amo mai fat. (sezza giò dasper ella)
Ooo, mia chara tantina, che totlarias fast tü be? Spranza est rivada
via bain da tschella vart pro quistas fraidüras. – Eu craj, ch’ella ha
savü, uschigliö nu’s vess’la trat aint uschè chod.

Anja:
(cumainza a paketar oura las valischs)

Lisa:
(tilla güda tuot consternada, ev. laschar ir musica adattada.)

5. scena
Oscar, Lisa, Anja, Dumeng ed Elsa

Oscar:
(clocca o sclingia)

Anja:
(riva)

Oscar:
Allegra, Anja!

Anja:
Allegra, Oscar, vè be aint.

Oscar:
Grazia, quai es bel cha tü est darcheu in patria. Dumeng ha dalsgüra
plaschair. (vezza a Lisa) Allegra, duonna Lisa, ella ha dalsgüra
cuschinà fingià tuot. Tutto pronto. Quia n’haja amo il vinin, Triacca,

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


54

annada 70, l’on da naschentscha da Dumeng. (til metta giò in ün lö)
Pudaivat svelt clomar a duonn’Elsa, scha vo faivat il bain. Eu n’ha
quà l’auto nouv ch’ella ha postà.

Lisa:
(surpraisa) L’auto nouv?

Anja:
(amo plü surpraisa) L’auto nouv ???

Dumeng:
(perplex) L’auto nouv….

Oscar:
Sapristi, nu savaivat vo quai… o vegna güsta ad ün pluffer mumaint?
(tuots taschan) Esa capità alch?

Lisa/Anja/Dumeng:
Tant’Elsa es morta.

Oscar:
(nun es bun d’incleger) Quai nun es pussibel… in quel cas… eu as
condolesch… Ouramai piglia darcheu cun mai il Jaguar… ed il vin eir.
Adieu insembel. (voul ir)

Elsa:
(sta sü) Quai til compless amo. E quels tschinchmilla francs ch’eu
n’ha fingià dat aconto? (cunquai cha tuots stan là sco impagliats) Es
alch  nö in uorden? Nu vaivat amo mai vis a resüstar ad inchün? Nö
staraj quà sco mumias. E vo duos, eu n’ha cret cha vo laivat ir in
viadi da nozzas, dai! Dalli, dalli! Paketar! (piglia nan ün schec e
scriva) 180 ha’l dit?

Oscar:
(amo adüna perplex) Hai, stimada signura Elsa.

Elsa:
Lura fessan quai amo 175?

Osca:
Hai, stimada signura Elsa.

Elsa:
Eu nu sun üna stimada signura, eu n’ha pajà las impostas. (til dà il
schec) Quist schec es incas cuvernà.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


55

Oscar:
Grazia, stimada signura Elsa…

Els :
Las clavs da l’auto, per plaschair…!

Oscar:
(tilla dà las clavs ün pa surprais) Sch’ella giavüscha, schi vegna
duman güsta pels nomer da l’auto.

Elsa:
Che duman, hostia, Dumeng ha hoz anniversari, e nö duman!

Oscar:
Uossa bain. Quel auto es per Dumeng! Gratulesch Dumeng, hast tü
ün chül. Nu’m pudessast imprastar üna jada a tia tanta?

Elsa:
As poja ir hoz amo per quists nomers o nöa?

Oscar:
Hoz nu’s poja dischplaschaivelmaing plü far nöa, stimada duonna. La
controlla d’autos serra a las tschinch.

Elsa:
Es el gnü nan a quà sainza nomers?

Oscar:
Chi sa mâ che, duonn’Elsa, eu n’ha montà ils nomers da garascha.

Elsa:
Lura ch’el lascha güsta quels nomers landervia. Quists duos voulan ir
in vacanzas… e quai uossa.

Oscar:
Quant lönch?

Elsa:
Set eivnas. Arevair sar Oscar Vonmoos, Vonmoos da la garascha
Vonmoos SA.

Oscar:
E che esa vairamaing cun quista tschaina impromissa?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


56

Elsa:
Dumeng ha dalsgüra darcheu ün anniversar da giubiläum. Il plü tard
in desch ons.

Oscar:
Ma ella nu n’ha gnanca amo vis il Jaguar. Nu less’la gnir svelt a dar
ün cuc?

Elsa:
Chi sà mâ che, auto es auto, arevair!

Oscar:
(plondscha) Auto es auto. Co as poja be discuorrer uschè dad ün
Jaguar.

Elsa:
Che culur ha’l vairamaing quist Jaguar?

Oscar:
Cotschen.

Elsa:
Quai es bun. La listessa culur sco’l Deux-Chevaux. Mincha calöri nu
sto badair cha Dumeng ha ün auto nouv…. Uossa it as far arder, sar
Oscar. No stain paketar!

Oscar:
Ma Dumeng am po bain svelt manar a chasa. Eu til stoss tantüna
declerar l’auto.

Elsa:
Quel nun ha uossa peda. Ed insoma, quel savarà bain ir cun quista
benna… ?

Oscar:
Uschè ch’eu starà chaminar a chasa?

Elsa:
Meis char tü, quai nu saja. Forsa ch’inchün vain cul velo per davo.

Oscar:
(dapersai) Quista benna, ha’la dit… che per sparmalaziun… eu vess
fat leta da gnir inspecter chantunal da s-chart impè da vendader dad
autos.

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


57

Dumeng:
Sast che Oscar? Tü poust bain ir cun meis Deux-Chevaux a chasa.

Oscar:
(spaventà) Cun quella trocla da ruina?

Dumeng:
Quai nu’s vezza suot la culur cotschna. (ad Anja) Ingio es quel
charrötel vairamaing?

Anja:
Vi pro mamma, aint in tschoffa, el es güsta davo la stallina da
cunigls. (dà a Dumeng las clavs)

Dumeng:
(dà inavant las clavs ad Oscar) Ma uei scha tü rompast alch.

Elsa:
El til po metter jo aint in vaidrina, là ingio cha’l Jaguar d’eira.

Lisa:
Eu vegn as rivir l’üsch da la tschoffa. Eu til stoss inamöd güdar a
stumplar oura, il retur nu va nempe plü. (oura)

Dumeng:
E la fanestra dal tet stoust lura rivir cur chi plouva, per cha tü poust
far ir ils chasprins.

Elsa:
E las tschintas nu sun incas per el.

Oscar:
Hai, eu sà. Cun quellas as stoja liar ils üschs. Ahhh, minch’auto ha
sias deblezzas. (va svelt pel vin ch’el ha manà e va tuot consternà)

Elsa:
(ha intant eir cumanzà a paketar per sai svess aint in üna valischina)

Dumeng:
Tant’Elsa, eu craj ch’eu m’insömg. Il prüm fast sü la buna saira, lura
resüstast darcheu, am regalasch ün Jaguar cotschen e disch cha no
lessan ir in viadi da nozzas… manajast propi tuot quai serius?

Elsa:
Seriusischem. Eu nu sun tantüna nö ün monster, o…?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


58

Dumeng:
Ma tü nun est bain nö buna da viver sainza mai?

Elsa:
Cler, cler, quai riva bain. Eu vegn aint l’asil da vegls!

Dumeng/Anja:
Aint l’asil da vegls…??

Elsa:
E quel toc chasa chi tocca a mai, quel n’haja fingià laschà surscriver,
da meis advocar – sar Tratschin – sün vos nom. Eu n’ha pensà cha
quai es meglder sco scha vo vaivat da spettar fin cur ch’eu  dun sü il
spiert.

Anja:
Ma tant’Elsa. Quai nu pudaina tantüna nö tour incunter. Minchatant
suna statta uschè üna noscha cun tai. (terdscha giò üna larma cul
fazöl)

Elsa:
(disch cun tun moderà) Rafüda da plondscher. Vaivat paketà a fin?

Anja:
Schi, tant’Elsa.

Elsa:
Schi sün che spettaivat amo? Uossa vaivat gnü lönch avuonda
furmias aint il chül pervi da quist viadi da nozzas.

Anja:
(tira aint la jacca e piglia sia valisch)

Dumeng:
(fa il listess, eir cun sia valisch)

Elsa:
(as prepara eir e piglia sia valischina in man) Quia Dumeng hast amo
las clavs dal Jaguar chi sta coura.

Dumeng:
Tantina,.. eu nu chat simplamaing nö ils drets pleds… Tü am
regalast la libertà ed ün Jaguar cotschen… n’haja da liar sü amo alch
avant co cha no giain?

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


59

Elsa:
Chi sà mâ perche eir. Mias chommas sun frisch e sanas e quists
sdratschs nu vessan eir nö fat dabsögn. (as deliberescha da la
fascha intuorn seis bratsch)

Dumeng:
Eu di milla jadas grazia (tilla dà ün bütsch sün las massellas) Tü est
il meglder umanin chi dà sün quist muond.

Anja:
Possa eir eu dar ün bütschin, sco segn d’ingraziamaint. (tilla voul dar
ün bütsch)

Elsa:
Chi sà mâ che. Eu am lasch bütschar be dad homens.

Anja:
Dimena, tanta, no giain ouramai. No nu savain amo precis ingio cha
no giain, ma no telefonain apaina cha no vain chattà ün bel löïn.

Elsa:
Chi ha dit cha vo vaivat da telefonar? Eu vegn bain eir cun vo sün
viadi da nozzas.

Dumeng/Anja:
(stan là ün mumaint cun boccas avertas)

Dumeng:
S… s-ch… s-chüsa tantina. Uossa hast güsta be dit cha tü vast aint
l’asil dals vegls.

Elsa:
Hai, hai, ma pür in set eivnas!

T E N D A

L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


L-BRU 1-8_Dumeng Schuoster_(vl)


L-FRI 1-2

Max Frisch  „ Teofil Franc e’ls piromans“

Traducziun en vallader
da Mariachatrina Gisep Hofmann

L-FRI 1-2_Teofil Franc e_ls piromans_(v)