Statut Polskiego Towarzystwa Biologii Eksperymentalnej Roślin

Rozdział I – Postanowienia ogólne

§ 1.

Stowarzyszenie nosi nazwę „Polskie Towarzystwo Biologii Eksperymentalnej Roślin”, zwane w dalszej części Statutu Towarzystwem.

§ 2.

Terenem działalności Towarzystwa jest obszar Rzeczypospolitej Polskiej, a siedzibą władz miasto Poznań.

§ 3.

Towarzystwo opiera swoją działalność na pracy społecznej członków.

§ 4.

Towarzystwo jest stowarzyszeniem zarejestrowanym, działającym na podstawie obowiązującego prawa o stowarzyszeniach i z tego tytułu posiada osobowość prawną.

§ 5.

Towarzystwo ma prawo zakładania oddziałów terenowych, podlegających legalizacji przez właściwe terenowo władze administracji ogólnej.

§ 6.

Towarzystwo może być członkiem organizacji krajowych i międzynarodowych o tym samym lub podobnym profilu działania.

§ 7.

1. Towarzystwo używa pieczęci okrągłej z napisem „Polskie Towarzystwo Biologii Eksperymentalnej Roślin”.
2. Zarząd Główny używa pieczęci podłużnej z napisem „Polskie Towarzystwo Biologii Eksperymentalnej Roślin, Zarząd Główny w Poznaniu, adres siedziby”.
3. Oddziały terenowe Towarzystwa używają pieczęci podłużnej z napisem „Polskie Towarzystwo Biologii Eksperymentalnej Roślin, Oddział w … , adres siedziby”.

Rozdział II – Cele i środki działania

§ 8.

Celem Towarzystwa jest integracja środowiska badaczy zajmujących się szeroko rozumianą biologią eksperymentalną roślin oraz stworzenie wspólnej reprezentacji tegoż środowiska na zewnątrz, a także szeroka popularyzacja wiedzy biologicznej.

§ 9.

Towarzystwo działa jako forum dyskusji i współpracy wszystkich biologów eksperymentalnych, wykorzystujących rośliny jako obiekt swoich badań, zarówno w badaniach podstawowych, jak i zastosowaniach praktycznych.

§ 10.

Dla realizacji swych celów Towarzystwo:

a. organizuje kongresy, konferencje, sympozja i inne zebrania naukowe oraz wykłady,
b. wydaje i wspiera wydawanie czasopism naukowych, książek oraz innych publikacji z zakresu szeroko rozumianej biologii roślin,
c. upowszechnia wiedzę o biologii roślin przez publiczne odczyty, konkursy oraz inne formy aktywności popularyzatorskiej,
d. wyraża opinię w sprawach istotnych dla funkcjonowania nauk przyrodniczych w kraju,
e. współpracuje z pokrewnymi stowarzyszeniami naukowymi w kraju i za granicą oraz z instytucjami krajowymi i międzynarodowymi,
f. wyróżnia wybijające się osiągnięcia naukowe i popularyzatorskie.

Rozdział III – Członkowie Towarzystwa, ich prawa i obowiązki

§ 11.

Towarzystwo tworzą członkowie zwyczajni, honorowi i wspierający.

§ 12.

1. Członkiem zwyczajnym Towarzystwa może być obywatel polski lub obcy deklarujący gotowość pracy na rzecz realizacji celów Towarzystwa, w szczególności posiadający dorobek naukowy lub popularyzatorski z zakresu biologii roślin.
2. Członkiem honorowym Towarzystwa może być obywatel polski lub obcy szczególnie zasłużony dla rozwoju biologii roślin.
3. Członkiem wspierającym Towarzystwa może być każda osoba prawna deklarująca gotowość pomocy Towarzystwu w realizacji jego celów.

§ 13.

1. Kandydata na członka zwyczajnego wprowadza do Towarzystwa dwóch członków zwyczajnych lub honorowych. Decyzję o przyjęciu w poczet Członków Towarzystwa podejmuje Zarząd Główny na podstawie pisemnej deklaracji.
2. Godność członka honorowego nadaje Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa na wniosek Zarządu Głównego. Uchwałę o nadaniu godności członka honorowego podejmuje się w tajnym głosowaniu większością co najmniej 2/3 głosów.
3. Członków wspierających przyjmuje Zarząd Główny na podstawie pisemnej deklaracji.
4. Pisemne wnioski do Zarządu Głównego o nadanie godności członka honorowego złożyć może grupa co najmniej 10 członków Towarzystwa.

§ 14.

1. Członkowie zwyczajni Towarzystwa opłacają jednorazowe wpisowe oraz składki roczne.
2. Członkowie wspierający opłacają składkę roczną, której wysokość ustalana jest każdorazowo z Zarządem Głównym.

§ 15.

1. Członkowie zwyczajni Towarzystwa mają prawo do:
a. uczestniczenia we wszystkich formach działalności Towarzystwa, w szczególności w kongresach, konferencjach i zebraniach naukowych i organizacyjnych Towarzystwa,
b. prenumeraty czasopism naukowych i popularnonaukowych poprzez Towarzystwo,
c. czynnego i biernego wybierania władz Towarzystwa.
2. Bierne i czynne prawo wyborcze małoletnich członków zwyczajnych Towarzystwa jest ograniczone zgodnie z postanowieniami obowiązującego prawa o stowarzyszeniach.
3. Członkowie honorowi Towarzystwa mają wszelkie prawa członków zwyczajnych i zwolnieni są od opłacania składek członkowskich.
4. Członkowie Towarzystwa obywatele państw obcych mają wszystkie prawa członków zwyczajnych lub honorowych z wyjątkiem biernego prawa wyborczego.
5. Członkowie wspierający Towarzystwa mają prawo uczestniczenia w pracach Towarzystwa z głosem doradczym za pośrednictwem swojego przedstawiciela.

§ 16.

Członkowie Towarzystwa mają obowiązek:

a. przestrzegania postanowień Statutu, regulaminów oraz uchwał władz Towarzystwa,
b. regularnego opłacania składek członkowskich.

§ 17.

1. Członkostwo ustaje wskutek:
a. dobrowolnego wystąpienia z Towarzystwa zgłoszonego na piśmie Zarządowi właściwego terenowo Oddziału lub bezpośrednio Zarządowi Głównemu w przypadku, gdy w miejscu zamieszkania członka nie ma Oddziału,
b. skreślenia z listy członków przez Zarząd Główny z powodu zalegania z opłatą składek przez okres ponad 2 lat, po uprzednim dwukrotnym upomnieniu pisemnym, a w przypadku członkostwa wspierającego w związku ze zmianą profilu działalności lub utratą osobowości prawnej,
c. wykluczenia z Towarzystwa uchwałą Zarządu Głównego za działalność na szkodę Towarzystwa, za czyny nie licujące z godnością członka Towarzystwa lub w przypadku skazania prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego na karę dodatkową pozbawienia praw publicznych.
2. Od uchwały Zarządu Głównego o wykluczeniu z Towarzystwa przysługuje członkom prawo odwołania się do Walnego Zebrania, którego decyzja jest ostateczna.

Rozdział IV – Władze Towarzystwa

§ 18.

1. Władzami Towarzystwa są:
a. Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa,
b. Zarząd Główny,
c. Główna Komisja Rewizyjna.
2. Kadencja władz wybieralnych trwa 2 lata.
3. Członkowie władz Towarzystwa pełnią swoje funkcje honorowo.
4. Prezydent, prezydent-elekt oraz ustępujący prezydent pełnią swoje funkcje wyłącznie przez jedną kadencję. Pozostali członkowie wybieralnych władz Towarzystwa nie mogą pełnić tej samej funkcji dłużej niż przez dwie kolejne kadencje.

Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa

§ 19.

1. Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa jest najwyższą władzą Towarzystwa i może być zwyczajne i nadzwyczajne.
2. Do kompetencji Walnego Zgromadzenia Członków Towarzystwa należy:
a. uchwalanie głównych kierunków działalności Towarzystwa,
b. uchwalanie zmian Statutu,
c. uchwalanie regulaminów wewnętrznych Towarzystwa,
d. rozpatrywanie sprawozdań z działalności Zarządu Głównego i Głównej Komisji Rewizyjnej,
e. podejmowanie uchwał o udzieleniu absolutorium ustępującemu Zarządowi Głównemu na wniosek Głównej Komisji Rewizyjnej,
f. wybór prezydenta-elekta, Zarządu Głównego i Głównej Komisji Rewizyjnej,
g. nadawanie godności członka honorowego na wniosek Zarządu Głównego,
h. wytyczanie polityki finansowej Towarzystwa,
i. ustalanie wysokości wpisowego i rocznych składek członkowskich na wniosek Zarządu Głównego,
j. rozpatrywanie spraw przedstawianych przez Zarząd Główny i Główną Komisję Rewizyjną,
k. rozpatrywanie wniosków zgłoszonych przez członków Towarzystwa,
l. rozpatrywanie odwołań członków od decyzji Zarządu Głównego w sprawach wykluczenia z Towarzystwa,
m. podejmowanie uchwały o rozwiązaniu Towarzystwa,
n. podejmowanie uchwał w sprawie nabycia i zbycia majątku Towarzystwa.

§ 20.

Uchwały Walnego Zebrania Członków Towarzystwa zapadają zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej połowy liczby członków uprawnionych do głosowania – w pierwszym terminie, w drugim terminie, wyznaczonym po 30 minutowej przerwie – bez względu na liczbę obecnych.

§ 21.

1. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa zwoływane jest przez Zarząd Główny co 2 lata w związku z zakończeniem kadencji.
2. O terminie Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Członków Towarzystwa oraz o miejscu i proponowanym porządku obrad Zarząd Główny zawiadamia członków co najmniej dwa tygodnie przed terminem rozpoczęcia zgromadzenia.

§ 22.

1. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa zwoływane jest przez Zarząd Główny:
a. z inicjatywy własnej Zarządu Głównego,
b. na wniosek Głównej Komisji Rewizyjnej,
c. na wniosek co najmniej 1/3 liczby członków Towarzystwa, złożony pisemnie Zarządowi Głównemu.
2. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa winno być zwołane w ciągu 3 miesięcy od daty wpłynięcia wniosku.
3. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa obraduje nad sprawami, dla których zostało zwołane.
4. Do uprawnień Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Członków Towarzystwa należy również przeprowadzenie wyborów uzupełniających członków Zarządu Głównego oraz Głównej Komisji Rewizyjnej. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenia Członków Towarzystwa poświęcone wyborom uzupełniającym do Władz Towarzystwa musi zostać zwołane w ciągu 3 miesięcy od momentu zaistnienia konieczności przeprowadzenia wyborów uzupełniających.

Zarząd Główny

§ 23.

1. Zarząd Główny kieruje działalnością Towarzystwa w okresach między Walnymi Zgromadzeniami Członków Towarzystwa.
2. W skład Zarządu Głównego wchodzi prezydent, prezydent-elekt oraz 7-13 członków Zarządu. Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa w tajnym głosowaniu wybiera osobno prezydenta-elekta i osobno członków Zarządu Głównego. Zarząd Główny konstytuuje się nie później niż w ciągu 10 dni po wyborach, skarbnik i jego zastępca są wybierani z pośród członków zarządu.
3. Wybrany prezydent-elekt przez jedną kadencję pełni rolę wiceprezydenta. Po jej zakończeniu, na Walnym Zgromadzeniu Członków Towarzystwa, staje się on urzędującym prezydentem Towarzystwa.

§ 24.

Do kompetencji Zarządu Głównego należy:

a. realizowanie celów statutowych Towarzystwa oraz wykonywanie uchwał Walnego Zgromadzenia Członków Towarzystwa,
b. reprezentowanie Towarzystwa na zewnątrz,
c. opracowywanie programów działalności i projektów budżetowych Towarzystwa oraz sprawozdań z ich wykonania,
d. przedstawianie Walnemu Zgromadzeniu Członków Towarzystwa wniosków o ustalenie wysokości wpisowego i składek rocznych,
e. zarządzanie majątkiem Towarzystwa oraz przyjmowanie darowizn i zapisów,
f. powoływanie i rozwiązywanie Oddziałów Terenowych oraz nadzór nad ich działalnością,
g. powoływanie i rozwiązywanie zespołów problemowych lub innych organów pomocnych w realizacji celów statutowych,
h. inicjowanie i rozwijanie krajowej i międzynarodowej współpracy naukowej w zakresie biologii roślin,
i. powoływanie komitetu organizacyjnego Kongresu Towarzystwa,
j. zwoływanie Walnego Zgromadzenia Członków Towarzystwa,
k. przedstawianie Walnemu Zgromadzeniu Członków Towarzystwa wniosków o nadanie godności członka honorowego,
l. przyjmowanie, skreślanie i wykluczanie członków Towarzystwa.

§ 25.

1. Posiedzenia Zarządu Głównego odbywają się w miarę potrzeby, jednak nie rzadziej niż raz na pół roku.
2. Uchwały Zarządu Głównego zapadają zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej połowy członków Zarządu, w tym prezydenta lub wiceprezydenta. W przypadku równiej ilości głosów, decydujący jest głos przewodniczącego zebrania.
§ 26.

1. Zarząd Główny wybiera ze swego grona siedmioosobowe Prezydium Zarządu, w skład którego wchodzą: prezydent, wiceprezydent, sekretarz, skarbnik i 3 członków Zarządu.
2. Prezydium Zarządu Głównego kieruje działalnością Towarzystwa w okresach między posiedzeniami Zarządu Głównego zgodnie z regulaminem uchwalonym przez Zarząd Główny.
3. Posiedzenia Prezydium odbywają się w zależności od potrzeb, jednak nie rzadziej niż raz na 3 miesiące.
4. Uchwały Prezydium zapadają zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej 5 jego członków, w tym prezydenta lub prezydenta-elekta. Przyjęte uchwały winny być przedstawione do akceptacji na najbliższym posiedzeniu Zarządu Głównego.

Główna Komisja Rewizyjna

§ 27.

1. Główna Komisja Rewizyjna jest organem kontrolnym Towarzystwa i działa w oparciu o regulamin zatwierdzony przez Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa.
2. Główna Komisja Rewizyjna składa się z 3 członków wybranych przez Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa na okres kadencji Zarządu Głównego.
3. Główna Komisja Rewizyjna konstytuuje się, nie później niż w ciągu 10 dni po wyborach, wybierając spośród siebie przewodniczącego i sekretarza.
4. Przewodniczący Głównej Komisji Rewizyjnej lub osoba przez niego wyznaczona może brać udział z głosem doradczym w posiedzeniach Zarządu Głównego i Prezydium Zarządu Głównego.

§ 28.

Do zakresu działania Głównej Komisji Rewizyjnej należy:

a. kontrola całokształtu działalności Towarzystwa, przeprowadzana przynajmniej raz w roku, w szczególności dotycząca gospodarki finansowej Towarzystwa,
b. występowanie do Zarządu Głównego z wnioskami wynikającymi z działań kontrolnych, żądaniami wyjaśnień, a także z propozycjami zmian działalności Towarzystwa,
c. sprawowanie nadzoru nad Komisjami Rewizyjnymi Oddziałów Terenowych oraz rozpatrywanie odwołań od ich orzeczeń,
d. przedstawianie sprawozdania na Walnym Zgromadzeniu Członków Towarzystwa oraz ocena działalności i występowanie z wnioskiem o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi Głównemu,
e. rozstrzyganie sporów wynikłych między członkami w obrębie Towarzystwa.

Rozdział V – Oddziały Towarzystwa

§ 29.

1. Oddziały Towarzystwa powoływane są z inicjatywy i na pisemny wniosek co najmniej 10 Członków Towarzystwa na podstawie uchwały Zarządu Głównego.
2. Siedzibę i teren działalności Oddziału określa Zarząd Główny Towarzystwa.
3. Do Oddziału należą członkowie Towarzystwa mieszkający lub pracujący na terenie jego działalności.

§ 30.

1. Władzami Oddziału są:
a. Walne Zgromadzenie Członków Oddziału,
b. Zarząd Oddziału,
c. Komisja Rewizyjna Oddziału.
2. Kadencja wybieralnych władz Oddziału trwa 2 lata i winna rozpoczynać się przed Walnym Zgromadzeniem Członków Towarzystwa.

Walne Zebranie Członków Oddziału

§ 31.

1. Walne Zgromadzenie Członków Oddziału jest najwyższą władzą Oddziału i może być zwyczajne i nadzwyczajne.
2. Do kompetencji Walnego Zgromadzenia Członków Oddziału należy:
a. uchwalanie kierunków działalności Oddziału, zgodnie z postanowieniami Statutu i uchwałami władz Towarzystwa,
b. wybór Przewodniczącego Oddziału, Zarządu Oddziału i Komisji Rewizyjnej Oddziału,
c. rozpatrywanie sprawozdań z działalności Zarządu Oddziału i Komisji Rewizyjnej Oddziału,
d. podejmowanie uchwał o udzieleniu absolutorium ustępującemu Zarządowi Oddziału na wniosek Komisji Rewizyjnej Oddziału,
e. rozpatrywanie spraw przedstawianych przez Zarząd Oddziału i Komisję Rewizyjną Oddziału,
f. rozpatrywanie wniosków zgłoszonych przez członków Oddziału.
3. Uchwały Walnego Zgromadzenia Członków Oddziału zapadają w pierwszym terminie zwykłą większością głosów, przy obecności co najmniej połowy członków Oddziału uprawnionych do głosowania, a w drugim terminie bez względu na liczbę obecnych.

§ 32.

1. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Oddziału zwoływane jest przez Zarząd Oddziału, który zawiadamia Członków o miejscu i proponowanym porządku obrad co najmniej dwa tygodnie przed terminem rozpoczęcia zgromadzenia.
2. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Oddziału zwoływane jest przez Zarząd Oddziału w terminie 30 dni od daty wpłynięcia pisemnego wniosku:
a. wynikającego z inicjatywy własnej Zarządu Głównego,
b. Komisji Rewizyjnej Oddziału,
c. wybieralnych władz Towarzystwa,
d. co najmniej 1/3 ogólnej liczby Członków Oddziału.
3. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Oddziału obraduje nad sprawami, dla których zostało zwołane.

Zarząd Oddziału

§ 33.

1. Zarząd Oddziału składa się z 3 do 5 osób wybieranych przez Walne Zgromadzenie Członków Oddziału. Zarząd Oddziału konstytuuje się nie później niż w ciągu 10 dni po wyborach, wybierając spośród swego grona Przewodniczącego i jego zastępcę.
2. Do kompetencji Zarządu Oddziału należy:
a. prowadzenie działalności zgodnie z postanowieniami Statutu Towarzystwa,
b. realizowanie uchwał Walnego Zgromadzenia Członków Oddziału oraz uchwał władz Towarzystwa,
c. organizowanie Kongresów Towarzystwa i sympozjów specjalistycznych z upoważnienia Zarządu Głównego,
d. zwoływanie Walnych Zgromadzeń Członków Oddziału i składanie na nich sprawozdań ze swojej działalności,
e. składanie Zarządowi Głównemu sprawozdań z działalności Oddziału.
3. Posiedzenia Zarządu Oddziału odbywają się w miarę potrzeby, nie rzadziej jednak niż raz na kwartał.

Komisja Rewizyjna Oddziału

§ 34.

1. Komisja Rewizyjna Oddziału wybierana jest przez Walne Zgromadzenie Członków Oddziału w tajnym głosowaniu i składa się z 3 osób, spośród których wybiera przewodniczącego.
2. Do obowiązków Komisji Rewizyjnej Oddziału należy:
a. przeprowadzenie przynajmniej raz w roku kontroli całokształtu działalności Oddziału Towarzystwa,
b. składanie sprawozdań na Walnym Zgromadzeniu Członków Oddziału i występowanie z wnioskiem o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi Oddziału,
c. przedstawianie Zarządowi propozycji zmian w działalności Oddziału.
3. Przewodniczący Komisji Rewizyjnej Oddziału ma prawo brać udział w posiedzeniach Zarządu Oddziału z głosem doradczym.

Rozdział VI – Majątek Towarzystwa

§ 35.

1. Majątek Towarzystwa składa się z nieruchomości, ruchomości i funduszów.
2. Na fundusze Towarzystwa składają się:
a. wpływy ze składek członkowskich,
b. wpływy z majątku ruchomego i nieruchomego,
c. dotacje i zapisy,
d. wpisowe za udział w Kongresach i konferencjach naukowych.

§ 36.

Dla ważności pism dotyczących praw i obowiązków majątkowych Towarzystwa wymagane są podpisy prezydenta lub wiceprezydenta Zarządu Głównego oraz skarbnika lub jego zastępcy.

§ 37.

Nadzór nad działalnością Towarzystwa pełni Starosta właściwy ze względu na siedzibę stowarzyszenia.

Rozdział VII – Zmiana Statutu i rozwiązanie Towarzystwa

§ 38.

Zmiana Statutu następuje na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia Członków Towarzystwa, podjętej większością co najmniej 2/3 głosów, przy obecności co najmniej połowy liczby Członków Towarzystwa uprawnionych do głosowania.

§ 39.

1. Rozwiązanie Towarzystwa może nastąpić na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia Członków Towarzystwa, podjętej większością co najmniej 2/3 głosów, przy obecności co najmniej połowy liczby Członków Towarzystwa uprawnionych do głosowania.
2. Uchwała Walnego Zgromadzenia o rozwiązaniu Towarzystwa określi sposób przeprowadzenia likwidacji oraz cel na jaki ma być przeznaczony majątek Towarzystwa.

Question: Czy członek honorowy Towarzystwa, będący obywatelem państwa obcego, ma prawo do prenumerowania czasopism za pośrednictwem Towarzystwa?

Answer: Tak.

Question: Czy obywatel państwa obcego może być członkiem honorowym Towarzystwa?

Answer: Tak.

Question: Czy kandydata na członka zwyczajnego mogą wprowadzić do Towarzystwa członkowie zwyczajni?

Answer: Tak.

Question: Czy członkiem zwyczajnym Towarzystwa może być osoba małoletnia?

Answer: Tak.

Question: Czy członkom honorowym przysługują te same prawa co członkom zwyczajnym?

Answer: Tak.

Question: Czy członkowie Towarzystwa będący obywatelami państw obych mają wszystkie prawa członków zwyczajnych lub honorowych z wyjątkiem biernego prawa wyborczego?

Answer: Tak.


Dyskryminacja gatunkowa

Dyskryminacja gatunkowa, szowinizm gatunkowy, specyzm (proponowane są również nazwy gatunkizm, gatunkowizm; ang. speciesism) – postawa stawiająca interesy własnego gatunku (w domyśle: Homo sapiens) ponad interesami innych gatunków. Określenie to zostało utworzone na zasadzie analogii do rasizmu i seksizmu przez bioetyków, a podjęte zostało głównie przez zwolenników praw zwierząt.

Termin speciesism ukuł Richard D. Ryder, brytyjski psycholog w ramach krytyki stosowanej w naukach przyrodniczych, w tym psychologii, wiwisekcji na początku lat 70. XX w. Niedługo potem pojęcia speciesism i antispeciesism zostały rozpropagowane przez filozofa Petera Singera.

Zagadnienie dyskryminacji gatunkowej jest podejmowane głównie przez jej przeciwników, uważających, że podobnie jak moralnie złe były niewolnictwo czy seksizm, tak też złe jest dyskryminowanie przedstawiciela innego gatunku tylko z tego powodu, że jest on właśnie przedstawicielem owego gatunku. Według Singera postawa, w której przyznaje się wyższość interesów własnego gatunku nad interesami innego gatunku, jest równoważna postawie przyznającej pierwszeństwo interesom własnej rasy lub płci. Singer swoją niezgodę na dyskryminację gatunkową wiąże z utylitaryzmem, czyli poglądem mówiącym, że moralnym obowiązkiem jest powiększanie sumy szczęścia jak największej liczby osób, przy czym za osoby uważa istoty zdolne do odczuwania bólu, a więc mające w swoim interesie unikanie cierpienia. Niezgoda na dyskryminację gatunkową nie musi oznaczać identycznego traktowania przedstawicieli różnych gatunków, lecz może realizować się w dostosowywaniu traktowania do psychiki konkretnej istoty. Przykładowo, dzikie zwierzę może bardziej cierpieć w sytuacji uwięzienia niż świadomy praw więźnia człowiek, z kolei ludzkie dziecko może odczuć uderzenie dotkliwiej niż dorosły koń. Ponadto świadomy swego istnienia ssak może według przeciwników dyskryminacji gatunkowej bardziej zasługiwać na życie niż człowiek o silnie uszkodzonym mózgu. Teza ta jest propagowana przez Singera, podczas gdy inny bioetyk znany z przeciwstawiania się dyskryminacji gatunkowej, Tom Regan, zalicza prawo do życia do podstawowych praw, przysługujących również istotom pozbawionym świadomości. Również Ryder krytykuje utylitaryzm, twierdząc, że interesy mają poszczególne osobniki, a nie ich suma.

Przeciwnicy szowinizmu gatunkowego twierdzą, że tak długo, jak długo nie udowodnimy, że wszyscy przedstawiciele jednego gatunku posiadają istotną cechę, której nie posiadałby żaden przedstawiciel innego gatunku, tak długo przyznawanie im różnych zasadniczych praw jest moralnie nieuzasadnione i złe. Przeciwnicy szowinizmu domagają się przyznanie zwierzętom podstawowych praw zapewniających im równe poszanowanie ich potrzeb.

Z pojęciem dyskryminacji gatunkowej wiąże się założony przez Singera Great Ape Project – projekt, który zmierza do przyznania naczelnym prawnej ochrony ich podstawowych interesów:

1. Prawa do życia
2. Ochrony indywidualnej wolności
3. Ochrony przed torturami.

Question: Czy autor pojęcia speciesism podejmuje działania, aby naczelne miały prawo ochrony indywidualnej wolności?

Answer: Tak.

Question: Kto jest autorem pojęcia speciesism?

Answer: Autorem pojęcia speciesism jest Richard D. Ryder.

Question: Czym zajmuje się założony przez Singera Great Ape Project?

Answer: Założony przez Singera Great Ape Project zmierza do przyznania naczelnym prawnej ochrony ich podstawowych interesów.


Abordaż

Abordaż (fr. abordage) – sposób walki morskiej polegający na zetknięciu się dwóch okrętów i prowadzeniu walki wręcz na ich pokładach w celu zdobycia wrogiego okrętu lub jego późniejszego zatopienia. Stosowany od początku żeglugi, był podstawowym sposobem walki morskiej w epoce okrętów żaglowych do XVII wieku i, mimo wzrostu znaczenia artylerii okrętowej, pozostał jednym z podstawowych sposobów walki do początku XIX wieku. Abordaż zastąpił w tej roli taranowanie, dominujące w epoce okrętów wiosłowych w starożytności, stając się także podstawowym sposobem walki XV- i XVI-wiecznych galer wiosłowych.

Dla celów abordażu okręty oprócz marynarzy zabierały również żołnierzy piechoty morskiej, którzy wraz z częścią załogi dostawali się na okręt nieprzyjaciela. W celu doprowadzenia do abordażu i zapobiegnięcia ucieczce wrogiego okrętu stosowano sczepianie okrętów za pomocą haków i lin. Tuż przed abordażem prowadzono ogień z dział oraz broni ręcznej, zwłaszcza ze stanowisk na masztach, w celu osłabienia załogi przeciwnika. Mimo stopniowego wzrostu znaczenia artylerii okrętowej, przez długi czas nie była ona z reguły zdolna do topienia okrętów, a jedynie do ich obezwładnienia i wybicia załogi, wobec czego abordaż pozostał istotnym sposobem walki morskiej jeszcze na początku XIX wieku, zwłaszcza podczas wojen napoleońskich. Taktyka ta została zaniechana w XIX wieku wraz z wprowadzeniem okrętów o napędzie mechanicznym i znacznym udoskonaleniem artylerii. Od tej pory abordaż jako sposób walki morskiej zdarzał się już sporadycznie, w sprzyjających okolicznościach.

W okresie późniejszym, aż do czasów współczesnych określenia tego używa się na zbrojne wejście na pokład i opanowanie obcego okrętu lub statku przez oddział abordażowy (inaczej pryzowy), niekoniecznie połączone z walką lub bezpośrednim zetknięciem dwóch okrętów.

Question: Czy rola walki wręcz po zetknięciu dwóch okrętów uległa zmianie w XIX w.?

Answer: Tak.

Question: Jak nazywamy sposób walki morskiej polegający na zetknięciu się dwóch okrętów i prowadzeniu walki wręcz na ich pokładach?

Answer: Sposób walki morskiej polegający na zetknięciu się dwóch okrętów i prowadzeniu walki wręcz na ich pokładach nazywamy abordażem.

Question: Czy abordaż był istotnym sposobem walki morskiej do początku XIX w.?

Answer: Tak.

Question: Czy abordaż stracił na znaczeniu w skutek pojawienia się okrętów o napędzie mechanicznym i udoskonalenia artylerii?

Answer: Tak.

Question: W którym wieku zaczęto odchodzić od abordażu?

Answer: Od abordażu zaczęto odchodzić w XIX wieku.


Projekt ustawy o ochronie ludności oraz o stanie klęski żywiołowej – nowa wersja, nowe treści?

Wprowadzenie

5 września 2022 roku przekazano do publicznej wiadomości oraz do konsultacji publicznych, sporządzony w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji i datowany 31 sierpnia 2022, projekt ustawy o ochronie ludności oraz o stanie klęski żywiołowej wraz z uzasadnieniem i oceną skutków regulacji. Jest to nowa, tym razem oficjalna wersja projektu ustawy pod tym samym tytułem – jej wcześniejsza postać, nosząca datę 14 lutego 2022 roku, której jeszcze nie nadano charakteru formalnego, była przedmiotem analiz, w tym opracowania opublikowanego w ramach ForumIdei Fundacji im. Stefana Batorego.

Zawarte w tytule wspomnianego opracowania wyrażenie „uporządkowanie stanu prawnego” zostało powtórzone za uzasadnieniem projektu z 14 lutego 2022 roku – a znalazło się ono, co trzeba zaznaczyć już w tym miejscu, również w uzasadnieniu obecnego projektu. Z kolei kwestia, na ile poprzedni projekt można było uznać za próbę, w przyjętym dla niego zakresie, kontynuacji zmiany ustroju bez zmiany Konstytucji, musiała zostać podniesiona ze względu na zawarcie w projekcie unormowań dotyczących materii ustrojowych o podstawowym znaczeniu: konstytucyjnych praw człowieka i obywatela oraz decentralizacji władzy publicznej i tym samym samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Stanowi to niejako potwierdzenie ogólnej tendencji dokonywania od 2015 roku drogą legislacyjną i pozalegislacyjną zmian ustroju Rzeczypospolitej bez, niemożliwej ze względu na skład parlamentu, zmiany ustawy zasadniczej.

Obecny projekt, tak jak i poprzedni, ma bowiem zastąpić cztery ustawy: z 18 kwietnia 2002 roku o stanie klęski żywiołowej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1897), z 22 listopada 2002 roku o wyrównywaniu strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności, praw człowieka i obywatela (Dz.U. Nr 233, poz. 1955) w części dotyczącej stanu klęski żywiołowej, z 26 kwietnia 2007 roku o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. z 2020 r. poz. 1856, z późn. zm.) i z 18 listopada 2011 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz.U. z 2021 r. poz. 379, z późn. zm.). Dwie pierwsze z wymienionych ustaw mają przy tym umocowanie konstytucyjne: pierwsza wydana obligatoryjnie (art. 228 ust. 3 i art. 233 ust. 3 Konstytucji RP), druga – fakultatywnie (art. 228 ust. 4 Konstytucji RP).

Ze względu na dokonaną w powołanym opracowaniu ogólną ocenę projektu z 14 lutego 2022 roku nie wydaje się celowe, aby w niniejszym opracowaniu, odnoszącym się do projektu z 31 sierpnia 2022 roku, powtarzać poprzednią ocenę w całym jej zakresie. Konieczne jest natomiast ustalenie, czym obecny projekt (dalej określany jako „Projekt 31.8”) różni się od poprzedniego („Projekt 14.2”), a wobec tego, na ile można w stosunku do niego podtrzymać ocenę odnoszącą się do tego ostatniego, a na ile trzeba ocenę tę zmodyfikować. Mówiąc w skrócie, należy ustalić, na ile w odniesieniu do „Projektu 31.8” można twierdzić, że – choć może on służyć także uporządkowaniu stanu prawnego – wynika z niego zamiar kontynuowania zmiany ustroju bez zmiany Konstytucji.

Na wstępie warto jednak jeszcze przypomnieć, że z dniem 23 kwietnia 2022 roku, wraz z wejściem w życie Ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. poz. 655, z późn.zm.), utraciła moc Ustawa z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP, co oznaczało również utratę mocy przepisów działu IV tejże ustawy, dotyczących obrony cywilnej (art. 137–173). Przepisy te stanowiły przedmiot unormowania konieczny zarówno ze względów ściśle merytorycznych, jak i dla stworzenia warunków realizacji zobowiązań RP wynikających z Załącznika I do Konwencji Genewskich z 12 sierpnia 1949 roku, dotyczącego ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych (Dz.U. z 1992 r. Nr 41, poz. 175, załącznik, art. 61–67). Wskutek tego powstała, i to już w czasie trwania rosyjskiej agresji w Ukrainie wraz z wynikającymi z niej zagrożeniami dla bezpieczeństwa RP, luka prawna spowodowana przez brak przepisów o obronie cywilnej, istotnym komponencie ochrony ludności, przede wszystkim w sytuacji wojny, ale także niezależnie od niej. Lukę tę mają wypełnić dopiero przepisy rozdziału 9. omawianego projektu (w ślad za „Projektem 14.2”, który sporządzono, kiedy luki tej jeszcze nie było).

W uzasadnieniu „Projektu 31.08” znajduje się stwierdzenie: wraz z „kompleksowym uregulowaniem obszaru ochrony ludności”, „jednym z nadrzędnych celów przyświecających twórcom ustawy była wola uporządkowania przepisów”. Na razie w omawianym zakresie mamy jednak do czynienia z luką prawną, a nie z uporządkowaniem przepisów.

Gdy mowa o uzasadnieniu „Projektu 31.08”, trudno nie zauważyć, że ważną jego częścią jest krytyka działania na podstawie dotychczasowych przepisów Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, bez poszukiwania przyczyn braku czynności, które mogłyby zostać uznane za pożądane.

Ogólne porównanie projektów z lutego i z sierpnia 2022 roku – niewielki zakres zmian

Porównując obydwie kolejne wersje projektu ustawy o ochronie ludności oraz o stanie klęski żywiołowej, trudno nie zauważyć stosunkowo niewielkich różnic pomiędzy nimi. Mają one przy tym na ogół charakter redakcyjny (jak zmiana nazwy Rządowego Systemu Ostrzegania na Regionalny System Ostrzegania, przy zachowaniu tego samego skrótu RSO), a nie merytoryczny. Trudno byłoby widzieć tu jakieś istotne znaczenie, nawet jeżeli są to częściowo zmiany natury merytorycznej: jak przyznanie Ministrowi Obrony Narodowej statusu drugiego z wiceprzewodniczących Rządowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego czy ustawowe usankcjonowanie możliwości powołania wicepremiera ds. Bezpieczeństwa Narodowego i (sic!) Spraw Obronnych oraz zmiana trybu podejmowania rozstrzygnięć przez Zespół – ma to być zasadniczo uzgodnienie lub też częściowa zmiana w przechodzeniu od znoszonego Rządowego Centrum Bezpieczeństwa do nowo tworzonej Służby Dyżurnej Państwa. Nie dotyczy to jednak w pewnym stopniu typowej „wrzutki” w postaci art. 26, którego nie było w „Projekcie 14.2”, a przede wszystkim przepisów art. 31 ust. 8 i nast. (poprzednio art. 30 ust. 8) oraz art. 36 ust. 3 (poprzednio art. 35 ust. 3), które dotyczą szczególnych uprawnień organów administracji rządowej w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego.

Przepis art. 26 można uznać za „wrzutkę”, ponieważ jego treść wykracza poza zakres proponowanej ustawy. Przyznaje się w nim funkcjonariuszom służb podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, żołnierzom zawodowym oraz żołnierzom pełniącym terytorialną służbę wojskową oraz członkom ich rodzin ogólne prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej, w rozumieniu przepisów Ustawy z 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, udzielanych w podmiotach leczniczych utworzonych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub Ministra Obrony Narodowej – bez powiązania tego prawa z wykonywaniem zadań w obszarze ochrony ludności. Pozostawiając poza zakresem rozważań ratio tego przepisu, zauważyć trzeba, że właściwym dla niego miejscem byłaby, znowelizowana w tym celu, przywoływana ustawa z 27 sierpnia 2004 roku. Warto również zauważyć, że o omawianym przepisie nie ma nawet wzmianki w – zresztą stosunkowo ogólnym – uzasadnieniu, co może wskazywać na niepełne legislacyjne dopracowanie projektu.

Zmiany w stosunku do unormowania poprzednio proponowanego w art. 30 i art. 35 są na tyle istotne, że wymagają odrębnego potraktowania. Już w tym miejscu konieczne jest natomiast podkreślenie, że również w swojej obecnej wersji projekt nadal może budzić istotne wątpliwości natury konstytucyjnej ze względu na podtrzymanie stopniowania szczególnych opisanych w nim stanów: pogotowia (obowiązującego również organy samorządu, jak i przedsiębiorców), zagrożenia i klęski żywiołowej. Oznacza to propozycję wprowadzenia dwóch, nieznanych Konstytucji RP stanów quasi-nadzwyczajnych. W wymagającym ponownego powołania uzasadnieniu wyroku z 21 kwietnia 2009 roku (K 50/07, OTK-A 2009 nr 4, poz. 51) dotyczącego ustawy o zarządzaniu kryzysowym, Trybunał Konstytucyjny podkreślił:

„Konstytucja wyznacza granice między stanami nadzwyczajnymi (art. 228 Konstytucji) a «normalnym» funkcjonowaniem państwa. […] Konstytucja rozróżnia wyłącznie zagrożenie zwykłe i zagrożenie szczególne dla państwa i jego obywateli. Nie zawiera natomiast przepisów zezwalających na wyróżnianie specyficznego stanu narastania zagrożeń («sytuacji kryzysowej»), usytuowanego pomiędzy zwykłymi zagrożeniami bezpieczeństwa państwa (dla likwidacji bądź ograniczenia których wystarczają zwykłe środki konstytucyjne) a zagrożeniami szczególnymi, uzasadniającymi prowadzenie jednego ze stanów nadzwyczajnych”.

Powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego nie było wynikiem jakiegoś szczególnego „konstruowania” normy prawnej na podstawie przepisów Konstytucji RP, lecz jest powtórzeniem tego, co wprost zostało zapisane przez ustrojodawcę w art. 228 ustawy zasadniczej: albo państwo funkcjonuje normalnie, a przywrócenie normalnego funkcjonowania jest celem każdego z trzech konstytucyjnych stanów nadzwyczajnych (ust. 5), albo zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające w sytuacjach szczególnych zagrożeń (ust. 1), czyli, innymi słowy, zagrożenia zwyczajne mają być usuwane w ramach normalnego funkcjonowania państwa, a nadzwyczajne – przy wykorzystaniu instytucji odpowiedniego stanu nadzwyczajnego. Z uzasadnienia obecnego projektu wynika, że przesłankami wprowadzania także stanów innych niż – konstytucyjnie nadzwyczajny – stan klęski żywiołowej mają być „sytuacje nadzwyczajnego zagrożenia”. Przynajmniej językowo, jest to określenie idące nawet dalej niż konstytucyjne „sytuacje szczególnych zagrożeń”.

Jest to zatem kolejna próba, obecnie zakresowo bardzo szerokiego, wyjścia poza konstytucyjną dychotomię: normalne funkcjonowanie państwa – stan nadzwyczajny, po szczególnych rozwiązaniach antycovidowych oraz rozwiązaniach przyjętych w Ustawie z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o ochronie granicy państwowej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2191), która, rzecz godna uwagi, weszła w życie wraz z zakończeniem stanu wyjątkowego wprowadzonego 2 września 2021 roku w części województwa podlaskiego i części województwa lubelskiego. Określone rozwiązania Ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych zostały przy tym wprost przywołane w uzasadnieniu omawianego projektu jako te, które mają okazać się „skuteczne w sytuacji kryzysowej wywołanej epidemią wirusa COVID-19”. Przywołanie nastąpiło w związku z brzmieniem – należy zaznaczyć, zmienionym w stosunku do „Projektu 14.2” – art. 31 „Projektu 31.8”, dotyczącego wydawania przez organy administracji rządowej poleceń również organom jednostek samorządu terytorialnego.

Polecenia wydawane przez organy administracji rządowej organom jednostek samorządu terytorialnego

W „Projekcie 31.8” zasadniczo przejęte zostało unormowanie zawarte w art. 30 „Projektu 14.2”, którego punktem wyjścia były następujące przepisy:

„1. Prezes Rady Ministrów może wydawać polecenia obowiązujące organy administracji rządowej, państwowe osoby prawne, organy samorządu terytorialnego, samorządowe osoby prawne oraz samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz przedsiębiorców.

2. Minister, do zakresu działania którego należy zapobieganie skutkom stanu zagrożenia lub stanu klęski żywiołowej lub ich usuwanie może, z własnej inicjatywy lub na wniosek wojewody, wydawać polecenia obowiązujące podmioty, o których mowa w ust. 1, z wyłączeniem Prezesa Rady Ministrów. 3. Wojewoda może wydawać polecenia obowiązujące organy administracji rządowej działające w województwie, państwowe osoby prawne, organy samorządu terytorialnego, samorządowe osoby prawne oraz samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. O wydanych poleceniach wojewoda niezwłocznie informuje ministra właściwego do spraw wewnętrznych. 4. Starosta może wydawać polecenia kierownikom jednostek ochrony przeciwpożarowej działających na obszarze powiatu oraz kierownikom jednostek organizacyjnych czasowo przekazanych przez właściwe organy do jego dyspozycji i skierowanych do wykonywania zadań na obszarze powiatu. 5. Polecenia, o których mowa w ust. 1–4, są wydawane w związku z obowiązywaniem stanu zagrożenia lub stanu klęski żywiołowej oraz w celu odpowiednio przeciwdziałania zaistniałemu zagrożeniu lub skutkom klęski żywiołowej lub ich usunięcia w drodze decyzji administracyjnej i podlegają natychmiastowemu wykonaniu z chwilą ich doręczenia lub ogłoszenia oraz nie wymagają uzasadnienia. 6. Prezes Rady Ministrów może upoważnić do realizacji czynności, o których mowa w ust. 1, ministra właściwego do spraw wewnętrznych”.

Jedyna zmiana w tym zakresie w stosunku do wersji z lutego polega na usunięciu przepisu dotyczącego wydawania poleceń przez starostów.

Dalsze przepisy dotyczące poleceń wydawanych organom jednostek samorządu terytorialnego uległy jednak poważnym zmianom. Trzeba jednocześnie podkreślić, że inaczej dzieje się w odniesieniu do poleceń wydawanych przedsiębiorcom (które pozostają poza zakresem niniejszego opracowania). Zmiany te są godne uwagi, bowiem osłabiają one siłę zarzutów, które należało postawić „Projektowi 14.2”: wprowadza się niemieszczący się w zakresie dyspozycji art. 171 Konstytucji środek nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego.

W „Projekcie 14.2” przewidywano bowiem:

„8. W razie odmowy wykonania polecenia, o którym mowa w ust. 2 lub 3, niewłaściwego wykonywania tego polecenia albo niewykazywania dostatecznej skuteczności w realizacji działań koordynacyjnych wynikających z obowiązywania jednego ze stanów, o których mowa w art. 26 ust. 1, przez organy samorządu terytorialnego Prezes Rady Ministrów, na wniosek właściwego terytorialnie wojewody, może w drodze decyzji administracyjnej, zawiesić takie organy oraz ustanowić komisarza rządowego, zawiadamiając o tym ministra właściwego do spraw wewnętrznych. 9. Decyzja, o której mowa w ust. 8, podlega natychmiastowemu wykonaniu. 10. Postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 8 jest jednoinstancyjne. 11. Na decyzję, o której mowa w ust. 8, po 30 dniach od jej wydania przysługuje skarga do sądu administracyjnego” (wyróżnienia autora).

W obecnie proponowanym brzmieniu:

„7. W razie odmowy wykonania polecenia, o którym mowa w ust. 1–3, niewłaściwego wykonywania tego polecenia albo braku skuteczności w realizacji działań koordynacyjnych wynikających z obowiązywania jednego ze stanów, o których mowa w art. 27 ust. 1 pkt 2 i 3, przez organy samorządu terytorialnego Prezes Rady Ministrów, na wniosek właściwego terytorialnie wojewody, może w drodze decyzji administracyjnej, orzec o przejęciu zadań organów samorządu terytorialnego przez wojewodę na czas określony, w zakresie niezbędnym do wykonania polecenia lub realizacji zadań koordynacyjnych wynikających z obowiązywania jednego ze stanów ze stanów o których mowa w art. 27 ust. 1 pkt 2 i 3, zawiadamiając o tym ministra właściwego do spraw wewnętrznych” (wyróżnienia autora).

Kolejne przepisy, tyle że w zmienionej numeracji, nie uległy modyfikacjom, lecz z przepisu dotyczącego skargi do sądu administracyjnego (i tak oczywistej ze względu na nadanie aktowi Prezesa Rady Ministrów statusu decyzji administracyjnej, tak jak jest oczywiste, że postępowanie przed Prezesem Rady Ministrów nie może nie być jednoinstancyjne) zniknęły niezrozumiałe słowa o skardze przysługującej po 30 dniach od wydania decyzji; wprowadzone zostało nowe dalsze unormowanie wynikające ze zmiany sankcji określonej obecnie w ust. 7: wojewoda, w celu wykonywania zadań organów samorządu terytorialnego, które przejął w zakresie, o jakim mowa w ust. 7, może wyznaczyć pełnomocnika, którego koszty wykonywania zadań pokrywa się z budżetu danej jednostki samorządu.

Poza usunięciem wad stricte redakcyjnych, w tym poprawieniem (nie do końca) wad interpunkcji, złagodzono zatem przesłankę zastosowania sankcji przez Prezesa Rady Ministrów, a przede wszystkim zasadniczo zmieniono jej charakter – zamiast zawieszenia działalności organów jednostki samorządu proponuje się obecnie przejęcie jedynie określonej części zadań tych organów przez wojewodę. Jest to bliskie obecnym rozwiązaniom ustawowym dotyczącym stanu klęski żywiołowej – od których pierwotnie zamierzano całkowicie odstąpić, a które w „Projekcie 31.8” i tak pozostają rozciągnięte na stan zagrożenia.

Należy dodać, że także w art. 36 ust. 3 „Projektu 31.8” odstąpiono od przewidzianego w art. 35 ust. 3 „Projektu 14.2” w razie wystąpienia stanu klęski żywiołowej zawieszenia starosty i powołania komisarza rządowego oraz przyjęto rozwiązanie podobne do zaproponowanego w art. 31 – czyli tylko częściowego przejęcia zadań i kompetencji starosty przez wojewodę.

Już tylko celem uzupełnienia jurydycznej oceny omawianych przepisów zaznaczyć warto, że wskazanie w „Projekcie 31.8” formy decyzji administracyjnej Prezesa Rady Ministrów, której adresatami są organy jednostek samorządu lub starostowie (w art. 35 „Projektu 14.2” nie wskazano formy decyzji), ma zapewne służyć werbalnemu wykazaniu, że nie jest to środek nadzoru nad działalnością samorządu (choć także obecnie w odniesieniu do zakresu art. 31 trudno o inną kwalifikację aktu premiera). Jednakże, nawet przy pośrednim wyłączeniu niektórych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (jak konieczność uzasadnienia), zastosowanie tej formy wymaga przeprowadzenia odpowiedniego postępowania administracyjnego na kodeksowych zasadach. W razie braku takiego postępowania lub istotniejszej wadliwości sąd administracyjny może zostać zmuszony do jeżeli nie stwierdzenia nieważności, to uchylenia wykonanej już decyzji, a to z kolei może pociągać za sobą cywilnoprawną odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone bezprawną decyzją premiera. Sądzić można, że autorzy projektu kwestii tej po prostu nie dostrzegli – zauważając jednak, co należy im zapisać na plus, konieczność zachowania konstytucyjnego prawa organów samorządu do sądu.

Uporządkowanie stanu prawnego czy kontynuacja zmiany ustroju?
W odniesieniu do poprzedniej wersji projektu ustawy na powyższe pytanie można było – i należało – udzielić odpowiedzi wskazującej na zdecydowaną przewagę drugiego z tych aspektów, czyli kontynuację zmiany ustroju bez zmiany Konstytucji RP, poprzez zarówno wprowadzanie niekonstytucyjnych stanów quasi-nadzwyczajnych, jak i wyraźne ograniczanie konstytucyjnie gwarantowanej samodzielności jednostek samorządu, za którą stoi ogólniejsza, również zadeklarowana w Konstytucji, zasada pomocniczości.

Jak wynika z przeprowadzonej analizy art. 31 i art. 36, w obecnej wersji ograniczanie samodzielności samorządu jest mniejsze niż poprzednio projektowane – i w tym zakresie jest to zmiana in plus, co należy zaznaczyć. W porównaniu jednak z aktualnym stanem prawnym nadal mniej respektuje się zasadę pomocniczości, ograniczając zadania i kompetencje samorządu w zakresie unormowania proponowanej ustawy, czyli wzmacniając ogólnie widoczną recentralizację. Przede wszystkim zaś zachowana jest konstrukcja stanów quasi-nadzwyczajnych, na której opiera się cała ogólna koncepcja projektu. Z drugiej strony, projekt służy również usunięciu utrzymującej się od kilku miesięcy luki prawnej, którą spowodowało – bezrefleksyjne, trudno bowiem je nazwać inaczej – pozbawienie mocy prawnej przepisów o obronie cywilnej; luki tej nie było jeszcze w lutym 2022 roku.

Wszystko to pozwala na pewną zmianę akcentów w odpowiedzi na wskazane pytanie, zarazem trzeba zwrócić uwagę na wciąż wyraźną przewagę aspektu kontynuowania zmiany ustroju bez zmiany ustawy zasadniczej nad aspektem porządkowania stanu prawnego. Porządkowanie to wymaga bowiem pełnego przestrzegania przepisów Konstytucji i kierowania się konstytucyjną aksjologią.

Question: Wprowadzenie jakich dwóch stanów nadzwyczajnych, nieuwzględnionych w Konstytucji przewiduje projekt nowej ustawy?

Answer: Projekt nowej ustawy przewiduje wprowadzenie stanów pogotowia i zagrożenia.

Question: Czy projekt ustawy przewiduje wprowadzenie stanów pogotowia, zagrożenia i klęski żywiołowej?

Answer: Tak.

Question: Czy stan pogotowia i zagrożenia to stany nieznane Konstytucji RP?

Answer: Tak.

Question: Czy stan klęski żywiołowej jest jedynym zawartym w Konstytucji stanem nadzwyczajnym?

Answer: Tak.


Caspar Klein

Caspar Klein (ur. 28 sierpnia 1865 w Elben, zm. 25 stycznia 1941) – niemiecki duchowny katolicki, pierwszy arcybiskup Paderborn.

Egzamin dojrzałości zdał w klasycznym gimnazjum Theodorianum w Paderborn. 21 marca 1890 przyjął święcenia kapłańskie i pracował jako duszpasterz w diecezji Paderborn. W kwietniu 1920 został wybrany przez kapitułę na biskupa Paderborn w miejsce odchodzącego na arcybiskupstwo Kolonii Karla Josepha Schulte (późniejszego kardynała); zatwierdzenie papieskie uzyskał 19 czerwca 1920, z jednoczesną nominacją na wikariusza apostolskiego Anhalt. Sakry biskupiej udzielił Kleinowi 1 sierpnia 1920 Karl Joseph Schulte.

Funkcję wikariusza Anhalt pełnił jedynie do marca 1921, kiedy wikariat ten został zniesiony. Na mocy konkordatu z Prusami z 1929 w sierpniu 1930 Paderborn podniesiono do rangi stolicy arcybiskupiej, Klein został tym samym pierwszym arcybiskupem. W 1936 przewodniczył uroczystościom jubileuszu 1100-lecia przeniesienia relikwii św. Liboriusza z Le Mans do Paderborn.

Na stolicy arcybiskupiej Paderborn został zastąpiony przez Lorenza Jägera.

Question: Kto był drugim arcybiskupem Paderborn?

Answer: Drugim arcybiskupem Paderborn był Lorenz Jäger.

Question: Kto był pierwszym arcybiskupem Paderborn?

Answer: Pierwszym arcybiskupem Paderborn był Caspar Klein.

Question: Którym arcybiskupem Paderborn był Caspar Klein?

Answer: Caspar Klein był pierwszym arcybiskupem Paderborn.

Question: Gdzie zdał egzamin dojrzałości Caspar Klein?

Answer: Caspar Klein zdał egzamin dojrzałości w klasycznym gimnazjum Theodorianum w Paderborn.

Question: Kto zastąpił Caspara Kleina w funkcji arcybiskupa Paderborn?

Answer: Caspara Kleina w funkcji arcybiskupa Paderborn zastąpił Lorenz Jäger.


Euroregion Bałtyk. Członkostwo Gdyni od 1998 r.

W dniu 22 lutego 1998 r. zostało podpisane w Malborku Porozumienie o utworzeniu Euroregionu Bałtyk. Gdynia była jednym z inicjatorów utworzenia Euroregionu, aktywnie uczestnicząc i przewodnicząc Grupie ds. Programowych w Zespole Organizacyjnym. Gdynia jest członkiem Stowarzyszenia Gmin Rzeczypospolitej Polskiej Euroregionu Bałtyk, będącego stroną powstałego Euroregionu. Członkami Stowarzyszenia na dzień 31.12.2006 r. są 84 gminy, 5 powiatów oraz 2 członków wspierających - samorządy województw warmińsko-mazurskiego i pomorskiego.

Euroregion Bałtyk obejmuje obszary na terenie dwóch województw Polski Północnej - pomorskiego, warmińsko-mazurskiego, województwa w południowo-wschodniej Szwecji - Blekinge, Kalmar i Kronoberg, Hrabstwo Bornholm w Danii, Obwód Kaliningradzki w Rosji oraz Kłajpedę i Okręg Kłajpedzki na Litwie.

Organami Euroregionu Bałtyk są: Rada Euroregionu - najwyższy organ koordynujący współpracą w ramach Euroregionu, 6-osobowe Prezydium, które wyłania Rada, Prezydent Euroregionu, wybierany przez Radę na okres 1 roku, Sekretariat Euroregionu (jego siedziba zmienia się rotacyjnie wraz ze zmianą na stanowisku Prezydenta) oraz Grupy Robocze (ds. rozwoju regionalnego oraz planowania przestrzennego (podgrupami ds. turystyki i transportu kieruje strona polska), ds. ochrony środowiska, ds. socjalnych i wymiany kulturalnej). Celem istnienia Euroregionu jest wspólne rozwiązywanie problemów dotyczących rozwoju regionu i współpracy transgranicznej w dziedzinach rozwoju infrastruktury drogowej (budowa autostrad), modernizacji i budowy przejść granicznych (terminale promowe, przejścia drogowe), likwidacji zagrożeń i klęsk żywiołowych (utworzenie systemu wzajemnego ostrzegania), transferu technologii, szkoleń zawodowych, walki z bezrobociem, utworzenia kompleksowego systemu informacji gospodarczej, turystycznej i kulturalnej.

Question: Czy Polska i Dania mogą wspólnie przeciwdziałać klęskom żywiołowym?

Answer: Tak.

Question: Czy Euroregion Bałtyk obejmuje niektóre tereny Danii?

Answer: Tak.

Question: Czy jednym z celów Euroregionu Bałtyk jest likwidacja zagrożeń i klęsk żywiołowych?

Answer: Tak.


Statut Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku z dnia 25 maja 2018 r.

Rozdział 1

Postanowienia ogólne

§ 1.

Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, powołane w 90. rocznicę odzyskania niepodległości, jako wyraz hołdu złożonego Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu, twórcy wolnej Rzeczypospolitej, dla utrwalenia jego zasług i wielkości, zwane dalej "Muzeum", działa w szczególności na podstawie:

1) ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2018 r. poz. 720), zwanej dalej „ustawą o muzeach”;

2) ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 862 oraz z 2018 r. poz. 152), zwanej dalej „ustawą o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej”;

3) ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r. poz. 2187 oraz z 2018 r. poz. 10);

4) zarządzenia Nr 40 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 listopada 2008 r. w sprawie utworzenia Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku (Dz. Urz. MKiDN poz. 69 oraz z 2018 r. poz. 29);

5) umowy z dnia 10 listopada 2008 r. w sprawie utworzenia i prowadzenia jako wspólnej instytucji kultury - Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, zawartej pomiędzy Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego a Fundacją Rodziny Józefa Piłsudskiego, zwanej dalej „Umową”;

6) statutu. Dziennik Urzędowy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego -3- Poz. 30

§ 2.

1. Założycielami Muzeum są Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zwany dalej „Ministrem" i Fundacja Rodziny Józefa Piłsudskiego, zwana dalej „Fundacją", zwani dalej łącznie „Założycielami".

2. Organizatorem Muzeum jest Minister.

3. Muzeum jest wpisane do rejestru instytucji kultury prowadzonego przez Ministra pod numerem RIK 80/2008.

4. Muzeum posiada osobowość prawną.

§ 3.

Siedzibą Muzeum jest Sulejówek, a terenem działania obszar Rzeczypospolitej Polskiej i zagranica.

§ 4.

Muzeum używa pieczęci z napisem wskazującym jej nazwę i siedzibę. W pieczęci może znaleźć się również symbol graficzny.

Rozdział 2

Zakres działania Muzeum oraz rodzaj gromadzonych zbiorów

§ 5.

Przedmiotem działania Muzeum jest przedstawienie postaci Józefa Piłsudskiego na szerokim tle historycznym, kulturowym i społecznym, oraz przekazanie i upowszechnianie reprezentowanych przez niego wartości i tradycji idei niepodległościowych, idei Rzeczypospolitej i budowy państwa.

§ 6.

Muzeum prowadzi działalność w szczególności przez:

1) gromadzenie zabytków oraz pamiątek materialnych i niematerialnych związanych z Józefem Piłsudskim i jego epoką;

2) katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych zbiorów oraz materiałów dokumentacyjnych;

3) przechowywanie zgromadzonych zabytków, w warunkach zapewniających im właściwy stan zachowania i bezpieczeństwo oraz magazynowanie ich w sposób dostępy do celów naukowych;

4) zabezpieczanie i konserwację zbiorów;

5) organizowanie wystaw stałych i czasowych; Dziennik Urzędowy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego -4- Poz. 30

6) użyczanie i przyjmowanie w depozyt zabytków i zbiorów;

7) udostępnianie zbiorów dla celów edukacyjnych i naukowych;

8) organizowanie badań i ekspedycji naukowych w zakresie merytorycznej działalności Muzeum;

9) organizowanie bądź współorganizowanie zjazdów, konferencji, seminariów, spotkań, uroczystości związanych z zakresem działalności Muzeum w kraju i za granicą;

10) popieranie i prowadzenie działalności artystycznej i upowszechniającej kulturę, w tym w formie koncertów, przedstawień, pokazów filmowych i multimedialnych;

11) prowadzenie biblioteki fachowej;

12) publikowanie i rozpowszechnianie katalogów, przewodników wystaw, materiałów informacyjnych i reklamowych z zakresu swojej działalności oraz wydawnictw naukowych;

13) zapewnianie właściwych warunków zwiedzania oraz korzystania ze zbiorów i zgromadzonych informacji;

14) współpracę z polskimi i zagranicznymi instytucjami kultury, edukacyjnymi i naukowymi, organami administracji rządowej i samorządowej, organizacjami pozarządowymi, mediami, a także innymi osobami i jednostkami organizacyjnymi nie posiadającymi osobowości prawnej.

§ 7.

Muzeum gromadzi zbiory z okresu od Powstania Styczniowego (1863-64 r.) do śmierci Józefa Piłsudskiego w 1935 r. wraz ze świadectwami pamięci o Marszałku aż po dzień dzisiejszy.

§ 8.

Muzeum gromadzi następujące rodzaje zbiorów:

1) pamiątki historyczne i materiały dokumentacyjne związane z Józefem Piłsudskim oraz jego rodziną;

2) dzieła sztuki;

3) artefakty historyczne;

4) militaria;

5) starodruki, fotografie, materiały biblioteczne i archiwalne;

6) mapy, numizmaty, ordery i odznaczenia;

7) filatelistykę oraz weksylia związane z marszałkiem Józefem Piłsudskim, a także z epoką, w której żył i działał; Dziennik Urzędowy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego -5- Poz. 30

8) pocztówki, fotografie i negatywy fotograficzne;

9) zasoby cyfrowe;

10) świadectwa i pamiątki dokumentujące losy Polaków i ziem polskich pod zaborami na przełomie XIX i XX wieku, walkę narodu o niepodległość oraz czyn zbrojny Legionów Polskich i innych polskich formacji zbrojnych podczas I wojny światowej.

Rozdział 3

Organizacja Muzeum

§ 9.

1. Szczegółową organizację wewnętrzną Muzeum, w tym zakres zadania komórek organizacyjnych i stanowisk pracy, określa Regulamin Organizacyjny nadawany przez Dyrektora, po zasięgnięciu opinii Ministra, Fundacji oraz opinii działających w Muzeum organizacji związkowych i stowarzyszeń twórców.

2. Zmiany Regulaminu Organizacyjnego dokonywane są w trybie określonym dla jego nadania.

Rozdział 4

Organy zarządzające i nadzorujące oraz doradcze w Muzeum

§ 10.

Nadzór nad Muzeum sprawują Założyciele.

§ 11.

1. Muzeum jest zarządzane przez Dyrektora.

2. Dyrektor zarządza całokształtem działalności Muzeum, reprezentuje je na zewnątrz, czuwa nad mieniem Muzeum i jest za nie odpowiedzialny.

3. Do zakresu działania Dyrektora należy w szczególności:

1) nadzór nad zbiorami i ich ewidencjonowanie oraz nad majątkiem Muzeum;

2) reprezentowanie Muzeum na zewnątrz;

3) przedstawienie Ministrowi i Fundacji planów rzeczowych i finansowych, sprawozdań oraz wniosków inwestycyjnych;

4) nadzór nad redakcją publikacji muzealnych; Dziennik Urzędowy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego -6- Poz. 30

5) wykonywanie uprawnień przewidzianych dla podmiotu, który utworzył bibliotekę, określonych w odrębnych przepisach;

6) wydawanie zarządzeń;

7) zawieranie i rozwiązywanie umów o pracę z pracownikami Muzeum oraz innych umów cywilnoprawnych, a także podejmowanie decyzji wynikających ze stosunków pracy;

8) tworzenie warunków umożliwiających planowanie i realizowanie w Muzeum zadań w obszarze spraw obronnych, zarządzania kryzysowego, ochrony informacji niejawnych oraz ochrony danych osobowych, określonych odrębnymi przepisami.

4. Dyrektora powołuje i odwołuje Minister po uzgodnieniu z Fundacją, przy uwzględnieniu trybu określonego w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.

5. W przypadku powstania wakatu na stanowisko Dyrektora Minister może powołać, po uzgodnieniu z Fundacją, osobę pełniącą obowiązki Dyrektora na okres nie dłuższy niż dwanaście miesięcy.

§ 12.

1. Dyrektor zarządza Muzeum przy pomocy dwóch zastępców.

2. Zastępców Dyrektora powołuje i odwołuje Dyrektor, po uzgodnieniu z Ministrem i Fundacją.

§ 13.

1. Przy Muzeum działa Rada Muzeum, zwana dalej „Radą", w skład której wchodzi 9 członków.

2. Członków Rady powołuje Minister, z tym zastrzeżeniem, że Minister i Fundacja wskazują po trzech kandydatów, którzy wchodzą w skład Rady.

3. Rada działa w zakresie i na zasadach określonych w art. 11 ustawy o muzeach.

§ 14.

1. W Muzeum mogą działać kolegia doradcze utworzone na zasadach określonych w art. 12 ust. 1 ustawy o muzeach.

2. Tworząc kolegium doradcze Dyrektor informuje Ministra i Fundację o swoim zamiarze w tym zakresie, którzy mają prawo desygnowania po jednym swoim przedstawicielu do składu kolegium.

3. Kolegium doradcze może mieć charakter stały albo być utworzone dla realizacji konkretnego zadania. Dziennik Urzędowy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego -7- Poz. 30

4. Powołując kolegium doradcze Dyrektor określa przedmiot jego działania i liczbę członków kolegium, która nie może przekroczyć 7 osób.

5. W skład kolegium doradczego wchodzą osoby powołane przez Dyrektora spośród pracowników Muzeum lub spoza ich grona.

6. Członkowie kolegium doradczego wybierają ze swego grona przewodniczącego.

7. Kolegium doradcze wyraża opinie w formie uchwał podejmowanych zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej połowy składu kolegium. W przypadku równej liczby głosów decyduje głos przewodniczącego kolegium doradczego.

8. Protokół z posiedzenia kolegium doradczego, który zawiera porządek posiedzenia, nazwiska obecnych członków kolegium oraz opinie zgłoszone podczas posiedzenia, podpisują obecni na posiedzeniu członkowie kolegium doradczego.

9. Obsługę kancelaryjno-biurową kolegium doradczego zapewnia Muzeum.

Rozdział 5

Majątek i finanse Muzeum

§ 15.

1. Muzeum prowadzi gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej i innych obowiązujących w tym zakresie przepisach.

2. Podstawą gospodarki finansowej jest plan finansowy Muzeum ustalony przez Dyrektora, z zachowaniem wysokości dotacji Ministra.

3. Majątek Muzeum wykorzystuje się do celów wynikających z zakresu działania Muzeum.

4. Środki niezbędne do prowadzenia działalności Muzeum zapewnia Minister oraz Fundacja w trybie określonym w Umowie.

5. Dyrektor zapewnia terminowe sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego, obligatoryjne jego zbadanie przez firmę audytorską i przedłożenie go do zatwierdzenia Ministrowi. Kopię zatwierdzonego sprawozdania Dyrektor przekazuje Fundacji. Dziennik Urzędowy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego -8- Poz. 30

§ 16.

Muzeum rozporządza samodzielnie przydzielonym i nabytym mieniem oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków, kierując się zasadą efektywnego ich wykorzystania.

§ 17.

Dyrektor składa Ministrowi i Fundacji:

1) materiały planistyczne w zakresie działalności bieżącej i inwestycyjnej Muzeum, w terminach określonych przez Ministra oraz przez Fundację;

2) okresowe sprawozdania w zakresie wykonania zadań ujętych w planach, w terminach określonych przez Ministra i przez Fundację;

3) sprawozdania i materiały w zakresie i terminach określonych w odrębnych przepisach.

§ 18.

Źródłami finansowania działalności Muzeum są:

1) dotacje przekazywane przez Ministra, w tym:

a) dotacje podmiotowe na dofinansowanie działalności bieżącej w zakresie realizowanych zadań statutowych, w tym na utrzymanie i remonty obiektów,

b) dotacje celowe na finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji,

c) dotacje celowe na realizację wskazanych zadań i programów;

2) przychody z prowadzonej działalności, w tym ze sprzedaży składników majątku ruchomego;

3) przychody z najmu i dzierżawy składników majątkowych;

4) dotacje z budżetu jednostek samorządu terytorialnego;

5) środki otrzymane od osób fizycznych i prawnych oraz z innych źródeł.

§ 19.

1. Do dokonywania czynności prawnych w imieniu Muzeum, w tym do składania oświadczeń w zakresie jego praw i zobowiązań finansowych i majątkowych jest uprawniony Dyrektor.

2. Dyrektor może ustanawiać pełnomocników do dokonywania czynności prawnych w imieniu Muzeum, określając zakres pełnomocnictwa.

3. Udzielenie i odwołanie pełnomocnictwa podlega ujawnieniu w rejestrze instytucji kultury prowadzonym przez Ministra, za wyjątkiem pełnomocnictw procesowych.

§ 20.

1. Muzeum może prowadzić, jako dodatkową, działalność gospodarczą według zasad określonych w obowiązujących przepisach, w zakresie: Dziennik Urzędowy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego -9- Poz. 30

1) usług handlowych, w tym sprzedaży publikacji, pamiątek i innych wyrobów związanych tematycznie z profilem działalności Muzeum;

2) odpłatnego organizowania imprez kulturalnych, naukowych, edukacyjnych, projekcji, spektakli, konferencji, pokazów i konferencji;

3) wynajmu oraz dzierżawy majątku ruchomego i nieruchomego Muzeum;

4) usług gastronomicznych;

5) usług związanych z obsługą ruchu turystycznego.

2. Dochód z działalności gospodarczej wykorzystuje się w celu finansowania działalności statutowej Muzeum.

Rozdział 6

Postanowienie końcowe

§ 21.

Połączenia, podziału lub likwidacji Muzeum dokonują Minister i Fundacja w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz z uwzględnieniem postanowień Umowy.

§ 22.

Zmian statutu dokonuje Minister w trybie określonym dla jego nadania.

Question: Czy przewodniczący kolegium doradczego musi być pracownikiem muzeum?

Answer: Nie.

Question: Czy w skład kolegium doradczego muszą wchodzić jedynie osoby, które są pracownikami Muzeum?

Answer: Nie.

Question: Czy przewodniczącego kolegium doradczego wybiera się spośród jego członków?

Answer: Tak.


Licencja Creative Commons NIE OZNACZA, że artysta oddaje wszystkie prawa do dzieła [komentarz]

Tłumaczymy, czy utwór na licencji Creative Commons można sobie po prostu wziąć i przerobić.

Piotr Bernatowicz, nowy dyrektor Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, zamieścił na Facebooku wideo czworga artystów rezydentów zmienione tak, by wbrew intencji autorów miało antyaborcyjny wydźwięk. Dlaczego o tym piszemy? Bo ta sprawa jak najbardziej dotyczy prawa autorskiego!

Wideo artystów rezydentów zostało udostępnione na licencji Creative Commons. A to, wbrew opiniom niektórych, nie znaczy że artyści pozbawieni są praw autorskich, albo że z utworu można korzystać w dowolny sposób.

Przypominamy, że każdy twórca może wybrać spośród 4 warunków, które osoby korzystające z jego twórczości muszą spełnić:

- Uznanie autorstwa – wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne pod warunkiem, że zostanie przywołane nazwisko autora pierwowzoru.

- Użycie Niekomercyjne – wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne jedynie do celów niekomercyjnych.

- Na Tych Samych Warunkach – wolno rozprowadzać utwory zależne jedynie na licencji identycznej do tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.

- Bez utworów Zależnych – wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać utwór jedynie w jego oryginalnej postaci – tworzenie utworów zależnych nie jest dozwolone.

My oczywiście zachęcamy do korzystania z warunku “Uznanie autorstwa” które gwarantuje pełną otwartość kultury a zarazem poszanowanie praw osobistych. Ale w powyższym przypadku twórcy zdecydowali się na licencje Creative Commons Uznanie Autorstwa-Użycie Niekomercyjne – Bez utworów zależnych – dlatego naszym zdaniem dyrektor naruszył warunki licencyjne.

Question: Czy dyrektor Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski mógł wobec obowiązującego prawa zamieścić na Facebooku wideo w sposób, by miało ono wydźwięk niezgodny z intencją autorów?

Answer: Nie.

Question: Na mocy jakiego prawa zostało udostępnione wideo?

Answer: Wideo zostało udostępnione na licencji Creative Commons.

Question: Czy wariant licencji Bez utworów Zależnych dopuszcza możliwość publikowania utworu w zmienionej wersji?

Answer: Nie.

Question: Czy twórcy zmienionego przez dyrektora wideo zdecydowali się na wariant licencji Bez utworów zależnych?

Answer: Tak.


Nieśmiałość miłosna

Nieśmiałość miłosna (ang. love shyness) – rodzaj nieśmiałości wobec drugiej płci, opisany po raz pierwszy w 1979 przez psychologa Briana G. Gilmartina. Jest to nieśmiałość chroniczna i poważna.

Dr. Gilmartin badał to zjawisko wyłącznie na grupie heteroseksualnych mężczyzn. Zgodnie z jego badaniami, ludzie z nieśmiałością miłosną mają problemy w nawiązaniu rozmów z kobietami, z powodu głębokiego odczucia lęku.

Jego książka na ten temat została opublikowana po raz pierwszy w 1987 przez wydawnictwo University Books uniwersytetu w Auburn. W 1989 ukazała się popularna wersja książki, ze wstępem E. Michael Gutmana, wówczas przewodniczącego Towarzystwa Psychologicznego na Florydzie.

Definicja Gilmartina
Gilmartin daje kilka kryteriów dla rozpoznania nieśmiałości miłosnej:

Bycie mężczyzną.
Brak wcześniejszych kontaktów seksualnych.
Rzadkie spotykanie się z kobietami.
Cierpienie z powodu braku koleżanek, z powodu własnej nieśmiałości.
Lęk na samą myśl o spotkaniu twarzą w twarz z kobietą.
Odczuwanie pociągu seksualnego tylko do kobiet. (Nieśmiałość miłosna nie ma zdaniem Gilmartina nic wspólnego z homoseksualizmem).

Question: Czy pierwszą pracę o nieśmiałości miłosnej opublikowano w roku jej powstania?

Answer: Nie.

Question: W którym roku po raz pierwszy została opisana nieśmiałość miłosna?

Answer: Nieśmiałość miłosna po raz pierwszy została opisana w 1979 roku.

Question: W którym roku Brian G. Gilmartin opublikował książkę o nieśmiałości miłosnej?

Answer: Brian G. Gilmartin opublikował książkę o nieśmiałości miłosnej w 1987 roku.


Kamienie rai

Kamienie rai (lub fei) – duże, kamienne dyski wytwarzane dawniej przez mieszkańców wyspy Yap i sąsiednich wysp Mikronezji, tradycyjnie wykorzystywane tam jako środek płatniczy[1]. Chociaż ich wyrobu zaprzestano w 1931 roku, do dziś możliwa jest wymiana handlowa z ich użyciem.

Na wyspie kamienie rai leżą licznie na skraju dróg albo wśród zabudowań. Kiedy kamień zmienia właściciela, zwykle pozostawiany jest na miejscu z powodu swojego ciężaru i związanych z nim trudności z transportem, a miejscowa ludność zapamiętuje, do kogo dany kamień należy.

Wyrób i transport
Średnica kamiennych dysków waha się od kilkunastu centymetrów do 4 metrów, a ich ciężar może przekraczać nawet 5 ton. Kamienie zbudowane są przede wszystkim z aragonitu i kalcytu. Minerały te nie występują jednak na wyspie, a kamienie były dawniej sprowadzane z wyspy Palau, leżącej ok. 400 km na południowy zachód od Yap. Odległość tę pokonywano w pięcioosobowych łodziach pływakowych typu waka albo na bambusowych tratwach. W kamieniach wybijano otwór, żeby można je było przenieść na brzeg. Większe kamienie wytwarzane były już na brzegu, a następnie budowano wokół nich tratwę.

Zastosowanie i wartość
Kamienny pieniądz używany był w przeszłości wyłącznie przez mężczyzn. Dzisiaj jest jeszcze sporadycznie wykorzystywany przy zawieraniu symbolicznych umów, takich jak np. przeniesienie prawa użytkowania ziemi (ziemia na wyspie nie jest własnością prywatną). Kamień z reguły pozostaje wówczas na miejscu, zmienia się tylko jego właściciel. Kamienie są też symbolem narodowym, a ich rysunki umieszczane są m.in. na miejscowych tablicach rejestracyjnych.

Wartość kamienia zależała nie tylko od wielkości i jakości wykonania, ale także od jego historii. Jeżeli podczas powstawania kamienia zginęło wielu ludzi – albo nie zginął nikt – lub sprowadził go np. jakiś sławny żeglarz, to wartość kamienia rosła.

Historia
Przez wieki mieszkańcy wyspy pozyskiwali kamienie od Palauan w zamian za ozdoby, orzechy kokosowe i koprę. W 1871 roku na wyspę trafił Amerykanin David Dean O'Keefe. Pomagał on tubylcom w pozyskiwaniu kamieni i otrzymywał w zamian koprę i strzykwy, które sprzedawał potem w Hongkongu. Dorobił się w ten sposób fortuny i zaopatrzył ludność Yap w nowoczesne narzędzia. Pozyskiwanie kamieni rai stało się przez to łatwiejsze, a w konsekwencji zaczęła spadać ich wartość.

Handel kamieniami rai ostatecznie ustał na początku XX wieku w wyniku sporów między Hiszpanami i Niemcami o wpływy w Mikronezji. Kiedy Cesarska Armia Japońska zajęła wyspę w czasie II wojny światowej, część kamieni wykorzystywana była jako materiał budowlany albo kotwice.

Współcześnie kamienie rai są prawnie chronione jako dziedzictwo kulturowe Mikronezji.

Stanowiska archeologiczne
W 2004 roku zespół stanowisk archeologicznych w Mikronezji i Palau, związanych z produkcją kamieni rai, został nominowany do umieszczenia na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Propozycja ta dotychczas nie uzyskała akceptacji Komitetu UNESCO. Do zgłoszonych obiektów zaliczają się palauańskie kopalnie Uet el Daob ma Uet el Beluu i Chelechol ra Orrak na Rock Islands, gdzie pozyskiwano minerały do wykucia kamieni, oraz Mangyol Stone Money Bank i O'Keefe Island w mikronezyjskim stanie Yap. We wszystkich tych miejscach zachowały się liczne świadectwa ludzkiej działalności związanej z produkcją kamieni, m.in. pozostałości skalnych obozowisk, dawnych kopalni, narzędzia, wykończone i niewykończone kamienie rai i inne. Wykopaliska archeologiczne w rejonie Chelechol ra Orrak odsłoniły również miejsca pochówku człowieka liczące ponad 3 tys. lat. Są to najstarsze cmentarzyska odnalezione dotąd w Oceanii.

Question: Jak zmieniła się funkcja kamieni rai zanim stały się dziedzictwem kulturowym?

Answer: Kamienie rai początkowo były środkiem płatniczym, a następnie służyły za materiał budowlany lub kotwice.

Question: Jakie jest tradycyjne wykorzystanie kamieni rai?

Answer: Kamienie rai tradycyjnie wykorzystuje się jako środek płatniczy przez mieszkańców wyspy Yap i sąsiednich wysp Mikronezji.

Question: Czy kamienie rai nadal są stosowane jako środek płatniczy?

Answer: Nie.

Question: Jakie zastosowanie miały kamienie rai w czasie II wojny światowej?

Answer: W czasie II wojny światowej część kamieni rai była wykorzystana jako materiał budowlany lub kotwice.


Choroideremia

Choroideremia – wrodzone uszkodzenie naczyń włosowatych naczyniówki, powstające w wyniku schorzenia nabłonka barwnikowego siatkówki.

Choroideremia jest sprzężoną z płcią chorobą dziedziczoną z chromosomem płciowym X. Polega na postępującym zaniku nabłonka barwnikowego i naczyń krwionośnych naczyniówki. Choroba ujawnia się okresie dzieciństwa, objawem jest pogorszone widzenie zmierzchowe i stopniowe zawężanie pola widzenia. W końcowej fazie prowadzi do całkowitej ślepoty. Choroideremię diagnozuję się za pomocą standardowego badania okulistycznego połączonego z angiografią fluoresceinową.

Nieuleczalna, choć akceptowalny poziom ostrości wzroku utrzymuje się do ok. 60 roku życia.

Question: Czy uszkodzenie naczyń włosowatych naczyniówki wpływa na pogorszenie widzenia zmierzchowego?

Answer: Tak.

Question: W jaki sposób diagnozuje się uszkodzenie naczyń włosowatych naczyniówki?

Answer: Uszkodzenie naczyń włosowatych naczyniówki diagnozuje się, wykonując standardowe badanie okulistyczne połączone z angiografią fluoresceinową.

Question: Jaka choroba powoduje uszkodzenie naczyń włosowatych naczyniówki?

Answer: Uszkodzenie naczyń włosowatych naczyniówki powoduje choroideremia.

Question: Co jest jednym z objawów choroideremii?

Answer: Jednym z objawów choroideremii jest pogorszone widzenie zmierzchowe.

Question: Czy w trakcie diagnozy choroideremii wykorzystuje się standardowe badanie okulistyczne połączone z angiografią fluoresceinową

Answer: Tak.


Czek

Czek – dokument wystawiony w ściśle przewidzianej przez prawo czekowe formie, zawierający polecenie jego wystawcy, skierowane do banku, wypłacenia oznaczonej kwoty pieniężnej okazicielowi czeku lub wymienionej osobie, ze środków, jakimi w tym banku dysponuje wystawca. Polecenie wypłacenia środków pieniężnych musi być bezwarunkowe.

Czek jest przede wszystkim środkiem zapłaty, bowiem wręczany jest zamiast pieniądza, przy zakupie towarów lub usług. Podstawą prawną funkcjonowania czeków w Polsce jest ustawa Prawo czekowe z 28 kwietnia 1936 r.

Nazwa czek pochodzi od arabskiego słowa szakk oznaczającego odroczoną płatność.

Wystawca czeku nosi nazwę trasanta. Może nim być każda osoba fizyczna lub prawna albo ułomna osoba prawna posiadająca rachunek bankowy. Trasatem czeku jest natomiast bank, który prowadzi rachunek trasanta. Bank (trasat) nie odpowiada czekowo, tzn. nie ma obowiązku zrealizować czeku, jeśli na rachunku wystawcy brak jest środków na wykup czeku w dniu jego realizacji. Remitentem czeku jest podmiot, na który czek wystawiono. Czek można wystawić na określoną osobę (czek imienny) lub na okaziciela. Prawa z czeku mogą być przenoszone przez indos. Istnieje również forma czeku wystawionego na określonego remitenta, bez prawa przenoszenia uprawnień na inną osobę (czek rekta). Czek zawsze jest płatny za okazaniem.

Rozliczenia za pomocą czeków są jedną z form płatności bezgotówkowych. Czeki są nadal popularne w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Francji, ale w Polsce nigdy nie były szeroko stosowane jako forma rozliczeń pieniężnych.

Elementy czeku
Zgodnie z ustawą Prawo czekowe, czek musi zawierać:

- nazwę „czek” w samym tekście dokumentu, w języku w jakim go wystawiono,
- polecenie bezwarunkowe zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej,
- nazwisko osoby, która ma zapłacić – trasata (w czekach wystawionych i płatnych w Polsce jako trasata można wskazać jedynie bank),
- oznaczenie miejsca płatności,
- oznaczenie daty i miejsca wystawienia czeku,
- podpis wystawcy czeku – trasanta.

Odwołanie czeku
Istotnym uprawnieniem wystawcy czeku jest możliwość jego odwołania. Kwestie odwołania czeku reguluje art. 32 ustawy Prawo czekowe. Odwołanie czeku jest to cofnięcie upoważnienia dla banku do zapłaty sumy czekowej. Odwołanie czeku może mieć skutek po upływie terminu do przedstawienia czeku do zapłaty i jeśli czek odwołano zanim trasant wykonał otrzymane polecenie.

Przeniesienie praw z czeku
Przenoszenie prawa z czeku na inną osobę wymaga indosowania. Zasady przeniesienia praw reguluje Dział II ustawy Prawo czekowe. Indos powinien być bezwarunkowy (art. 15 ustawy).

Terminy do przedstawienia czeku do zapłaty
- w przypadku czeków krajowych, a więc płatnych w tym samym kraju, w którym zostały wystawione wynosi 10 dni (art. 29 ustawy Prawo czekowe)
- w przypadku czeków zagranicznych terminy te są zależne od tego czy czek jest płatny w obrębie tego samego kontynentu i wynoszą od 20 do 70 dni

Po upływie powyższych terminów czek może zostać przez wystawcę swobodnie odwołany. Jeżeli jednak wystawca nie skorzysta z tego prawa czek nadal jest ważny i można go zrealizować.

Podział czeków
- gotówkowe – zlecające bankowi wypłatę gotówki,
- rozrachunkowe – służące do rozliczeń bezgotówkowych, odbiorcą takiego czeku może być wyłącznie posiadacz rachunku bankowego (art. 39 ustawy Prawo czekowe),
- zakreślone – mogą być zrealizowane wyłącznie na ręce bankiera lub stałego klienta banku (art. 37 i 38 ustawy Prawo czekowe).

Czeki potwierdzone
Zasady realizacji tego rodzaju czeków uregulowane są w art. 63 ustawy Prawo bankowe. Potwierdzenia czeku dokonuje bank. Potwierdzenie czeku przez bank skutkuje blokadą na rachunku wystawcy czeku odpowiedniej kwoty na pokrycie czeku, która to blokada trwa przez czas oznaczony lub do chwili realizacji czeku.

Czek bez pokrycia
Czek bez pokrycia występuje w dwóch przypadkach;

- jeżeli na rachunku bankowym wystawcy już w chwili wystawiania czeku nie ma środków pieniężnych na pokrycie kwoty czekowej.
- jeżeli po wystawieniu czeku, a jeszcze przed jego realizacją doszło do rozporządzenia środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym w wyniku czego czek stracił pokrycie.

Wystawienie czeku bez pokrycia rodzi odpowiedzialność zarówno cywilną, jak i karną (pozbawienie wolności do 2 lat albo kara ograniczenia wolności, albo grzywna przy działaniu umyślnym, dwie ostatnie kary przy działaniu nieumyślnym) wystawcy takiego czeku (art. 61 ustawy Prawo czekowe).

Realizacja sfałszowanego czeku
Ryzyko zapłaty za czek sfałszowany obciąża bank. Bank może jednak dochodzić odszkodowania od klienta opierając się na zarzucie niedochowania warunków umowy zawartej z bankiem tzn. dokonywanie transakcji za pomocą czeku (np. zarzut niedochowania należytej staranności ze strony klienta w przypadku zgubienia przez niego blankietów czekowych).

Z uwagi na łatwość realizacji operacji bezgotówkowych, czeki znalazły szerokie uznanie w krajach anglosaskich (USA, Kanada, Wielka Brytania). W Europie kontynentalnej nigdy nie uzyskały one większej popularności (z wyjątkiem Francji), gdzie ich miejsce zajęły karty płatnicze.

Większość polskich banków z powodu łatwości dokonywania fałszerstw zrezygnowała z wydawania czeków do rachunków klienckich.

Klauzule czekowe
Oprócz obligatoryjnych elementów czeku, mogą się w nim znaleźć dodatkowe zastrzeżenia stron stosunku czekowego, mogą to być:

- klauzule czekowo skuteczne, czyli takie, których umieszczenie w treści czeku wywołuje skutki określone prawem czekowym;
- klauzule czekowo obojętne, takie, których umieszczenie na czeku nie wywołuje skutków z punktu widzenia prawa czekowego (uznaje się je za nienapisane);
- klauzule zakazane, takie, których zamieszczenie powoduje nieważność czeku.

Przykładowe klauzule czekowe

- oznaczenie domicylu – oznaczenie miejsca, w którym czek jest płatny;
- oznaczenie remitenta – pierwszego posiadacza czeku, osoby na której rzecz lub na której zlecenie ma nastąpić zapłata sumy czekowej;
- tzw. potwierdzenie czeku (czek potwierdzony);
- tzw. zakreślenie czeku;
- zwolnienie wystawcy czeku od odpowiedzialności za zapłatę czeku;
- oznaczenie rachunku („przelać na rachunek”);
- określenie terminu zapłaty inaczej niż za okazaniem czeku;
- zastrzeżenie co do kursu waluty;
- zastrzeżenie zapłaty rzeczywistej w walucie zagranicznej;
- zwolnienie od protestu;
- ponumerowanie wtóropisów czeku;
- zakaz dalszego indosowania czeku;
- zwolnienie indosanta od odpowiedzialności za zapłatę czeku.

Question: W jakiej sytuacji czek krajowy jest ważny po upływie 10 dni od wystawienia?

Answer: Czek krajowy jest ważny po upływie 10 dni w sytuacji, gdy wystawca nie skorzysta z prawa do odwołania czeku.

Question: Czy wystawca czeku może go anulować?

Answer: Tak.

Question: Po ilu dniach od wystawienia czeku krajowego wystawca może go anulować?

Answer: Wystawca może anulować czek krajowy po upływie 10 dni od jego wystawienia.

Question: Czy czek krajowy traci ważność po upływie 10 dni?

Answer: Nie.