STATUT MIASTA DZIERŻONIOWA

Rozdział 1.
Postanowienia ogólne

§ 1. Ilekroć w niniejszej uchwale jest mowa o:
1) gminie (mieście) – należy przez to rozumieć Gminę Miejską Dzierżoniów,
2) radzie – należy przez to rozumieć Radę Miejską Dzierżoniowa,
3) komisji – należy przez to rozumieć stałe komisje Rady Miejskiej Dzierżoniowa,
4) burmistrzu – należy przez to rozumieć Burmistrza Dzierżoniowa,
5) klubie - należy przez to rozumieć klub radnych Rady Miejskiej Dzierżoniowa,
6) przewodniczącym (wiceprzewodniczącym) - należy przez to rozumieć Przewodniczącego (Wiceprzewodniczącego) Rady Miejskiej Dzierżoniowa,
7) przewodniczącym obrad - należy przez to rozumieć Przewodniczącego Rady Miejskiej Dzierżoniowa lub Wiceprzewodniczącego Rady Miejskiej Dzierżoniowa, który przewodniczy obradom,
8) radnym - należy przez to rozumieć radnego Rady Miejskiej Dzierżoniowa,
9) statucie – należy przez to rozumieć Statut Miasta Dzierżoniowa,
10) urzędzie – należy przez to rozumieć Urząd Miasta w Dzierżoniowie,
11) ustawie – należy przez to rozumieć ustawę z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

§ 2. Statut określa:
1) ustrój gminy,
2) organizację wewnętrzną oraz tryb pracy rady i komisji,
3) zasady działania klubów radnych rady,
4) zasady tworzenia, łączenia, podziału i znoszenia jednostek pomocniczych gminy oraz udziału przewodniczących tych jednostek w pracach rady gminy,
5) zasady dostępu i korzystania z dokumentów urzędu stanowiących informację publiczną.

Rozdział 2.
Gmina

§ 3. 1. Gmina położona jest w Powiecie Dzierżoniowskim w Województwie Dolnośląskim i obejmuje obszar 20,07 km2.
2. Granice terytorialne gminy określa mapa w skali 1: 33 000, stanowiąca załącznik nr 1 do statutu.
3. Gmina jest samodzielną jednostką lokalnego samorządu terytorialnego, powołaną dla organizacji życia publicznego na swoim terytorium.
4. Siedzibą organów gminy jest miasto Dzierżoniów.
5. Rejestr gminnych jednostek organizacyjnych stanowi załącznik nr 2 do statutu.
6. Stroną internetową miasta jest strona: www.dzierzoniow.pl.
7. Urzędowym publikatorem teleinformatycznym jest Biuletyn Informacji Publicznej o adresie: www.bip.um.dzierzoniow.pl.

§ 4. 1. Osobom szczególnie zasłużonym dla miasta przyznaje się:
1) Honorowe Obywatelstwo Dzierżoniowa,
2) Medal za Zasługi dla Dzierżoniowa.
2. Regulamin nadawania Honorowego Obywatelstwa Dzierżoniowa oraz Medalu za Zasługi dla Dzierżoniowa określony jest w odrębnej uchwale rady.

Rozdział 3.
Symbole Dzierżoniowa

§ 5. 1. Symbolami miasta są:
1) herb miasta,
2) flaga miasta,
3) pieczęć miasta,
4) hejnał miasta.
2. Symbole miasta są znakami prawnie chronionymi.

Herb miasta
§ 6. 1. Herbem miasta jest stojąca postać patrona Dzierżoniowa, św. Jerzego, przebijającego włócznią smoka leżącego u jego stóp, na tle niskiego muru ceglanego i nieba.
2. Barwy herbu:
1) stalowa - postać w zbroi,
2) zielona - smok,
3) czerwona - mur ceglany,
4) błękitna - niebo.
3. Barwny emblemat herbu z uwzględnieniem proporcji jego poszczególnych elementów przedstawia wzór stanowiący załącznik nr 3 do statutu.
4. Zgodę na używanie herbu wyraża burmistrz. Burmistrz odrębnym zarządzeniem ustala tryb i warunki wyrażenia zgody na używanie herbu.
5. Święto Dzierżoniowa obchodzone jest 23 kwietnia (dzień patrona miasta).

Flaga miasta

§ 7. Flagę miasta stanowi prostokątny płat tkaniny o stosunku szerokości do długości 5:8, podzielony poziomo na trzy jednakowe pola, w kolorach: niebieski - górne pole, czerwony – środkowe pole, zielony – dolne pole.

§ 8. 1. Flagę miasta wywiesza się na budynkach lub przed budynkami stanowiącymi siedzibę organów gminy, miejskich jednostek organizacyjnych oraz w miejscu obrad rady.
2. Flagę eksponuje się również na terenie miasta z okazji uroczystości, świąt, rocznic i innych wydarzeń o charakterze miejskim.
3. W sytuacjach niewymienionych w ust. 1 i 2 flagę Dzierżoniowa używa się zgodnie z normami zwyczajowymi.
4. Z flagą Dzierżoniowa należy obchodzić się z szacunkiem, a miejsce jej umieszczania powinno być honorowe, nie ujmujące jej godności.

Pieczęć miasta
§ 9. 1. Miasto posługuje się pieczęcią metalową, tłoczoną, okrągłą, zawierającą
pośrodku herb, a w otoku napis „Miasto Dzierżoniów”.
2. Wzór pieczęci stanowi załącznik nr 4 do statutu.

Hejnał miasta
§ 10. 1. Miasto posiada „Hejnał Miasta Dzierżoniowa”.
2. Zapis nutowy hejnału stanowi załącznik nr 5 do statutu.
3. Hejnał odtwarzany jest z wieży ratuszowej codziennie o godz. 12.00 oraz odtwarzany lub wykonywany dla uświetnienia uroczystości, świąt i rocznic miejskich.

Rozdział 4.
Organizacja wewnętrzna rady

§ 11. 1. Rada jest organem stanowiącym i kontrolnym gminy.
2. Liczbę radnych ustala ustawa o samorządzie gminnym.

§ 12. 1. Rada obraduje na sesjach i rozstrzyga w drodze uchwał sprawy należące do jej kompetencji.
2. Oprócz uchwał rada może podejmować:
1) postanowienia proceduralne – zawierające sposób postępowania w określonej sprawie,
2) deklaracje – zawierające zobowiązanie się do określonego postępowania,
3) oświadczenia – zawierające stanowisko w określonej sprawie,
4) apele – zawierające formalnie niewiążące wezwania adresatów zewnętrznych do określonego postępowania, podjęcia inicjatywy czy zadania,
5) rozstrzygnięcia – zawierające sposób załatwienia petycji o których mowa w § 89 pkt 3).
3. Do postanowień proceduralnych, deklaracji, oświadczeń i apeli ma zastosowanie, przewidziany w statucie, tryb zgłaszania inicjatywy uchwałodawczej i podejmowania uchwał, o których mowa w § 40, § 41 i § 43.

§ 13. 1. Rada działa poprzez swoje komisje oraz przez burmistrza w zakresie, w jakim wykonuje on uchwały rady.
2. Burmistrz i komisje rady pozostają pod kontrolą rady, której składają sprawozdania ze swojej działalności.

§ 14. 1. Burmistrz przedkłada radzie sprawozdania z pracy w okresie między sesjami planowanymi, a po zakończeniu kwartału z wykonania uchwał rady.
2. Burmistrz w terminie do 31 sierpnia przedkłada radzie założenia dotyczące projektu budżetu na rok następny.

§ 15. 1. Do wewnętrznych organów rady należą:
1) przewodniczący oraz trzech wiceprzewodniczących,
2) komisja rewizyjna,
3) komisja skarg, wniosków i petycji,
4) komisje stałe,
5) komisje doraźne,
2. Organy wymienione w ust. 1. powołane są odrębnymi uchwałami.

§ 16. 1. Radny zobowiązany jest do członkostwa w co najmniej dwóch komisjach stałych.
2. W czasie trwania kadencji rada może powołać doraźne komisje do wykonywania wyznaczonych zadań, określając ich skład i zakres działania.

§ 17. Przewodniczący, w szczególności:
1) przygotowuje sesje rady,
2) zwołuje sesje rady,
3) otwiera i zamyka sesje rady,
4) przewodniczy obradom,
5) czuwa nad sprawnym przebiegiem sesji,
6) zarządza i przeprowadza głosowanie nad projektami uchwał.

Rozdział 5.
Tryb pracy rady

§ 18. Rada obraduje na sesjach zwoływanych na podstawie rocznego planu przyjętego przez radę postanowieniem proceduralnym.

§ 19. 1. Przygotowanie sesji obejmuje:
1) ustalenie terminu i miejsca obrad,
2) ustalenie porządku obrad,
3) zapewnienie dostarczenia radnym materiałów, w tym projektów uchwał wraz z uzasadnieniami.
2. O terminie, miejscu i porządku obrad powiadamia się radnych i przekazuje materiały, najpóźniej na 7 dni przed terminem obrad. Porządek obrad i materiały niezbędne do udziału w sesji przesyłane są w formie elektronicznej.
3. Powiadomienie wraz z materiałami dotyczącymi uchwalenia zmian w statucie Miasta Dzierżoniowa, przekazuje się radnym najpóźniej 14 dni przed sesją.
4. Zasady i tryb uchwalenia budżetu miasta określa odrębna uchwała.
5. W razie niedotrzymania terminów, o których mowa w ust. 2 i 3, rada może podjąć uchwałę o odroczeniu sesji i wyznaczyć nowy termin jej odbycia.
6. Zawiadomienie o terminie, miejscu i tematyce sesji podane jest do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie go na tablicach ogłoszeń oraz umieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej.

§ 20. Publiczność obserwująca przebieg sesji zajmuje wyznaczone dla niej miejsca.

§ 21. 1. Otwarcie sesji następuje po wypowiedzeniu przez przewodniczącego formuły: „Otwieram... (numer sesji) sesję Rady Miejskiej Dzierżoniowa”.
2. Podczas sesji przewodniczący stwierdza na podstawie listy obecności prawomocność obrad.
3. W trakcie sesji przewodniczący obrad zarządza przerwy:
1) z własnej inicjatywy,
2) z inicjatywy klubów radnych, jednak nie częściej niż dwa razy w danym dniu z inicjatywy tego samego klubu.

§ 22. 1. Sesja odbywa się na jednym posiedzeniu.
2. Na wniosek przewodniczącego obrad bądź 1/3 ustawowego składu rady, rada może postanowić o przerwaniu sesji i kontynuowaniu obrad w innym wyznaczonym terminie.
3. O przerwaniu sesji w trybie przewidzianym w ust. 2 rada może postanowić w szczególności: ze względu na niemożliwość wyczerpania porządku obrad lub konieczność jego rozszerzenia, potrzebę uzyskania dodatkowych materiałów lub inne nieprzewidziane przeszkody uniemożliwiające radzie właściwe obradowanie lub podjęcie uchwał.
4. Fakt przerwania sesji oraz imiona i nazwiska radnych, którzy bez usprawiedliwienia opuścili obrady przed ich zakończeniem, odnotowuje się w protokole.

§ 23. Porządek obrad obejmuje, w szczególności:
1) przyjęcie protokołu lub protokołów poprzednich sesji,
2) rozpatrzenie projektów uchwał,
3) sprawozdania z pracy burmistrza, o których mowa w § 14.
4) interpelacje i zapytania radnych,
5) wolne wnioski i informacje.

§ 24. 1. Przewodniczący obrad prowadzi sesję według ustalonego porządku, otwierając i zamykając dyskusję nad każdym z punktów.
2. Zmian w porządku obrad rada może dokonać w trakcie trwania obrad zgodnie z przepisami ustawy o samorządzie gminnym.
3. Punkt porządku obrad już wyczerpany nie może być ponownie przedmiotem obrad podczas tej samej sesji.
4. Przewodniczący obrad udziela głosu według kolejności zgłoszeń. W uzasadnionych przypadkach może także udzielić głosu poza kolejnością, w sprawach dotyczących omawianego punktu porządku obrad.
5. Radnemu nie wolno zabierać głosu bez zezwolenia przewodniczącego obrad.
6. Czas wystąpienia burmistrza i przewodniczących klubów nie jest ograniczony, chyba, że zaistnieją okoliczności, o których mowa w § 25 ust. 2 i ust. 3.
7. Wystąpienia radnych nie powinny przekraczać 3 minut, z wyjątkiem debaty nad raportem o stanie gminy.
8. Przewodniczący obrad może udzielić głosu osobie nie będącej radnym. Wystąpienie nie powinno przekraczać 5 minut.

§ 25. 1. Przewodniczący obrad czuwa nad sprawnym przebiegiem sesji, a zwłaszcza nad zwięzłością wystąpień radnych oraz innych osób uczestniczących w sesji.
2. Przewodniczący obrad może zgłaszać zabierającemu głos, uwagi dotyczące tematu, treści, formy i czasu trwania wystąpień. W szczególnie uzasadnionych przypadkach powinien przywołać mówcę „do rzeczy”.
3. Jeżeli forma wystąpienia albo zachowania mówcy zakłócają porządek obrad bądź uchybiają powadze sesji, przewodniczący obrad przywołuje mówcę „do porządku”, a gdy przywołanie nie odniosło skutku odbiera mu głos, nakazując odnotowanie tego faktu w protokole.
4. Po uprzednim ostrzeżeniu przewodniczący obrad może nakazać opuszczenie sali tym osobom spośród publiczności, które swoim zachowaniem lub wystąpieniami zakłócają porządek obrad bądź naruszają powagę sesji.

§ 26. Na wniosek radnego, przewodniczący obrad przyjmuje do protokołu sesji wystąpienie radnego zgłoszone na piśmie, lecz niewygłoszone w toku obrad, informując o tym radę.

§ 27. W trakcie obrad radny może składać:
1) wnioski merytoryczne,
2) wnioski formalne,
3) wolne wnioski.

§ 28. 1. Wnioski merytoryczne składa się w odniesieniu do problematyki omawianego punktu porządku obrad w trakcie jego rozpatrywania.
2. Wniosek merytoryczny przedkłada się w formie pisemnej.
3. Wniosek merytoryczny musi zawierać jasno określony postulat, sposób realizacji i uzasadnienie.
4. Wnioski merytoryczne podlegają głosowaniu.

§ 29. 1. Wnioski formalne składa się w odniesieniu do spraw organizacyjnychzwiązanych z prowadzeniem sesji.
2. Wnioski formalne dotyczą w szczególności:
1) stwierdzenia kworum,
2) zmiany porządku obrad,
3) ograniczenia czasu wystąpienia dyskutantów,
4) zamknięcia listy mówców lub kandydatów,
5) zakończenia dyskusji,
6) reasumpcji głosowania,
7) przestrzegania regulaminu obrad,
8) procedury głosowania.
3. Wnioski formalne przewodniczący obrad poddaje pod dyskusję po dopuszczeniu jednego głosu „za” i jednego głosu „przeciw” wnioskowi, po czym poddaje sprawę pod głosowanie.

§ 30. 1. Wnioski niebędące przedmiotem obrad składa się w punkcie „wolne wnioski i informacje”.
2. Przedmiotem wniosku zgłoszonego w punkcie „wolne wnioski i informacje” mogą być sprawy dotyczące zaspokojenia potrzeb mieszkańców gminy.
3. Wnioski zgłaszane w punkcie „wolne wnioski i informacje”, będące w kompetencji burmistrza, przewodniczący przekazuje do realizacji burmistrzowi.
4. W „wolnych wnioskach i informacjach” nie można podejmować uchwał.
5. Wnioski złożone w punkcie „wolne wnioski i informacje” nie podlegają głosowaniu.
6. Odpowiedź w sprawie przyjęcia lub odmowy przyjęcia do realizacji wniosku, o którym mowa w ust. 2, udzielana jest w formie pisemnej w terminie do następnej sesji przewidzianej w planie pracy rady.
7. Adresatem odpowiedzi jest przewodniczący, który niezwłocznie przekazuje odpowiedź radnemu składającemu wniosek.
8. Przewodniczący na sesji przedstawia informacje o:
1) zgłoszonych na poprzedniej sesji wnioskach,
2) odpowiedziach na zgłoszone wnioski,
3) braku odpowiedzi na wnioski złożone przez radnych, w ramach punktu „wolne wnioski i informacje” porządku obrad.

§ 31. 1. Po wyczerpaniu listy mówców, przewodniczący obrad zamyka dyskusję. W razie potrzeby zarządza przerwę w celu umożliwienia właściwej komisji lub burmistrzowi ustosunkowania się do zgłoszonych w czasie debaty wniosków, a jeśli zaistnieje taka konieczność – przygotowania poprawek w rozpatrywanym dokumencie.
2. Po zamknięciu dyskusji przewodniczący obrad rozpoczyna procedurę głosowania.
3. Po rozpoczęciu procedury głosowania, do momentu zarządzenia głosowania, przewodniczący obrad może udzielić radnym głosu tylko w celu zgłoszenia lub uzasadnienia wniosku formalnego o sposobie lub porządku głosowania.

§ 32. 1. Radny może składać interpelacje i zapytania, które są kierowane do burmistrza, zgodnie z trybem określonym w ustawie.
2. Odpowiedź na interpelację i zapytanie Burmistrz kieruje do przewodniczącego, który przekazuje jej kopię do radnego składającego interpelację lub zapytanie.
3. W razie uznania odpowiedzi za niezadowalającą, radny, który złożył interpelację lub zapytanie może zwrócić się do przewodniczącego o uzupełnienie odpowiedzi.
4. Przewodniczący na sesji przedstawia informacje o:
1) zgłoszonych interpelacjach i zapytaniach,
2) odpowiedziach na złożone interpelacje i zapytania,
3) braku odpowiedzi terminowych na interpelacje i zapytania złożone przez radnych, w ramach punktu „interpelacje i zapytania radnych”.

§ 33. 1. Po wyczerpaniu porządku obrad przewodniczący kończy sesję, wypowiadając formułę „Zamykam ... (nr sesji) sesję Rady Miejskiej Dzierżoniowa”.
2. Czas od otwarcia sesji do jej zakończenia uważa się za czas trwania sesji.
3. Postanowienie ust. 2 dotyczy także sesji, która objęła więcej niż jedno posiedzenie.

§ 34. 1. Rada jest związana uchwałą od chwili jej podjęcia.
2. Uchylenie lub zmiana podjętej uchwały może nastąpić tylko w drodze odrębnej uchwały podjętej nie wcześniej niż na następnej sesji.

§ 35. Do wszystkich osób pozostających w miejscu obrad po zakończeniu sesji lub posiedzenia mają zastosowanie ogólne przepisy porządkowe właściwe dla miejsca, w którym sesja się odbywa.

§ 36. Przebieg sesji rejestrowany jest audiowizualnie, zgodnie z zapisami ustawy.

§ 37. 1. Z przebiegu sesji sporządza się protokół, który odzwierciedla jej przebieg.
2. Protokół sesji powinien zawierać:
1) numer, datę i miejsce odbywania sesji, godzinę jej rozpoczęcia i zakończenia oraz wskazywać numery uchwał, imię i nazwisko przewodniczącego obrad i protokolanta,
2) zapis o prawomocności posiedzenia,
3) imiona i nazwiska nieobecnych członków rady,
4) ustalony porządek obrad,
5) przebieg obrad,
6) przebieg głosowania,
7) wskazanie wniesienia przez radnego zdania odrębnego do treści uchwały.
3. Protokół sesji podpisują wszystkie osoby, które przewodniczyły obradom oraz osoba sporządzająca protokół.

§ 38. 1. Radni mogą zgłaszać na piśmie poprawki lub uzupełnienia do protokołu nie później niż na dzień przed sesją, na której jest przyjmowany. O ich uwzględnieniu rozstrzyga przewodniczący po konsultacji z wiceprzewodniczącymi i protokolantem oraz przesłuchaniu zapisu przebiegu sesji.
2. W przypadku nie wniesienia zastrzeżeń lub poprawek protokół uważa się za przyjęty.

§ 39. 1. Do protokołu dołącza się listę obecności radnych, listę zaproszonych gości, projekty uchwał oraz podjęte przez radę uchwały, postanowienia proceduralne, deklaracje, oświadczenia, apele, imienne wykazy głosowań i inne dokumenty złożone przewodniczącemu.
2. Uchwały rady doręcza się burmistrzowi w terminie 3 dni od dnia podjęcia uchwały.

Rozdział 6.
Akty prawne rady

§ 40. Inicjatywę uchwałodawczą posiada:
1) przewodniczący rady,
2) burmistrz,
3) komisje stałe i doraźne,
4) kluby radnych,
5) minimum ¼ ustawowego składu rady,
6) mieszkańcy Dzierżoniowa.

§ 41. 1. Uchwały, postanowienia proceduralne, deklaracje, oświadczenia, apele i rozstrzygnięcia, o których mowa w § 12, sporządzone są w formie odrębnych dokumentów.
2. Uchwały rady powinny być zredagowane w sposób zwięzły przy użyciu wyrażeń w ich powszechnym znaczeniu.

§ 42. Uchwały rady będące aktami prawa miejscowego ogłasza się zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawowymi.

§ 43. 1. Projekt uchwały powinien określać w szczególności:
1) tytuł uchwały,
2) podstawę prawną,
3) postanowienia merytoryczne,
4) w miarę możliwości określenie źródła sfinansowania realizacji uchwały,
5) określenie organu odpowiedzialnego za wykonanie uchwały,
6) ustalenie terminu obowiązywania lub wejścia w życie uchwały.
2. Projekt uchwały powinien być przedłożony radzie wraz z uzasadnieniem, w którym należy wskazać potrzebę podjęcia uchwały oraz cel i przewidywane skutki. Uzasadnienie do projektu uchwały powinno być sporządzone w sposób czytelny i zrozumiały.
3. Projekt uchwały może być zmieniony w formie autopoprawki lub wycofany przez wnoszącego w każdym czasie, nie później niż do czasu zarządzenia głosowania nad całością projektu przez przewodniczącego obrad.

§ 44. Uchwały numeruje się uwzględniając numer sesji (cyframi rzymskimi), kolejny numer uchwały (cyframi arabskimi) i rok podjęcia uchwały.

§ 45. Uchwały rady podpisuje przewodniczący obrad.

§ 46. Zasady inicjatywy uchwałodawczej mieszkańców określone są w odrębnej uchwale.

Procedura głosowania
§ 47. W głosowaniu biorą udział wyłącznie radni.

§ 48. 1. Głosowanie jawne odbywa się na zasadach określonych w ustawie.
2. Wyniki głosowania jawnego ogłasza przewodniczący obrad.

§ 49. 1. W głosowaniu tajnym radni głosują za pomocą kart opatrzonych pieczęcią rady.
2. Głosowanie przeprowadza wybrana z grona rady komisja skrutacyjna z wyłonionym spośród siebie przewodniczącym.
3. Komisja skrutacyjna przed przystąpieniem do głosowania objaśnia jego zasady, następnie przeprowadza głosowanie, wyczytując kolejno radnych z listy obecności.
4. Kart do głosowania nie może być więcej niż radnych obecnych na sesji.
5. Po przeliczeniu głosów przewodniczący komisji skrutacyjnej odczytuje protokół, podając wynik głosowania.
6. Karty z oddanymi głosami i protokół głosowania stanowią załącznik do protokołu sesji.
7. Przewodniczący obrad odczytując wyniki głosowania stwierdza, czy dana uchwała została podjęta przez radę.

§ 50. 1. W przypadku, gdy nie jest możliwe przeprowadzenie głosowania za pomocą urządzeń technicznych, przewodniczący przeprowadza głosowanie imienne, zgodnie z ust. 2 i 3.
2. Przy głosowaniu imiennym przewodniczący obrad odczytuje z listy imiona i nazwiska radnych oraz wzywa ich do jednoznacznego opowiedzenia się czy są „za”, „przeciw”, czy „wstrzymują się” od głosu.
3. Przewodniczący obrad zaznacza sposób głosowania poszczególnych radnych, a lista osób głosujących jest załącznikiem do protokołu sesji, z zaznaczeniem, do którego punktu porządku obrad się odnosi.

§ 51. 1. Głosowaniu podlegają wnioski merytoryczne złożone zgodnie z § 28.
2. W pierwszej kolejności poddaje się pod głosowanie wniosek najdalej idący, jeśli może to wykluczyć potrzebę głosowania pozostałych wniosków. Ewentualny spór, co do tego, który z wniosków jest najdalej idący rozstrzyga przewodniczący obrad, po konsultacji z radcą prawnym.

§ 52. 1. Jeżeli oprócz wniosku merytorycznego w danej sprawie zostanie zgłoszony wniosek o odrzucenie tego wniosku, w pierwszej kolejności rada głosuje nad wnioskiem o odrzucenie wniosku merytorycznego.

2. Głosowanie nad poprawkami do projektu uchwały następuje według kolejności zgłaszania poprawek, z tym, że w pierwszej kolejności przewodniczący obrad poddaje pod głosowanie te poprawki, których przyjęcie lub odrzucenie rozstrzyga o innych poprawkach.
3. W przypadku przyjęcia poprawki wykluczającej inne poprawki do projektu uchwały, poprawek tych nie poddaje się pod głosowanie.
4. Przewodniczący obrad w ostatniej kolejności zarządza głosowanie za przyjęciem uchwały w całości ze zmianami wynikającymi z przegłosowanych poprawek do projektu uchwały.
5. Przed procedurą głosowania, o którym mowa w ust. 4, przewodniczący obrad może ogłosić przerwę na czas potrzebny do stwierdzenia, czy wskutek przyjętych poprawek nie zachodzi sprzeczność pomiędzy poszczególnymi postanowieniami uchwały.

§ 53. 1. W przypadku głosowania w sprawie wyboru osób, przewodniczący obrad przed zamknięciem listy kandydatów pyta każdego z nich, czy zgadza się kandydować i po otrzymaniu odpowiedzi twierdzącej poddaje pod głosowanie zamknięcie listy kandydatów, a następnie zarządza wybory.
2. Przepis ust. 1 nie ma zastosowania, gdy nieobecny kandydat złożył uprzednio zgodę na piśmie.

§ 54. 1. Przyjęcie wniosku lub wybór osoby w głosowaniu zwykłą większością głosów następuje, gdy więcej było głosów „za” niż „przeciw”.
2. Jeżeli celem głosowania jest wybór jednej z kilku osób lub wniosków, przechodzi kandydatura lub wniosek, na który oddano największą liczbę głosów, przyjmując, że każdy radny dysponuje jednym głosem.
3. Jeżeli celem głosowania jest wybór więcej niż jednej z kilku osób, przechodzą kandydatury, na które oddano największą liczbę głosów, przyjmując, że każdy radny dysponuje tyloma głosami ilu osób dotyczy wybór.
4. Jeżeli w wyniku głosowania nie dokonano wyboru z uwagi na równą liczbę głosów oddanych na dwie lub więcej osób czy wniosków, przeprowadza się ponowne głosowanie z uwzględnieniem tych osób lub wniosków, stosując zasady określone w ust. 2 lub ust. 3.

§ 55. 1. Przyjęcie wniosku lub wybór osoby w głosowaniu bezwzględną większością głosów następuje, gdy przechodzi wniosek lub kandydatura, które uzyskały, co najmniej jeden głos więcej od sumy pozostałych ważnie oddanych głosów, to znaczy przeciwnych i wstrzymujących się.
2. Głosowanie bezwzględną większością ustawowego składu rady oznacza, że przechodzi wniosek lub kandydatura, która uzyskała liczbę całkowitą ważnych głosów oddanych za wnioskiem lub kandydatem, przewyższającą połowę ustawowego składu rady.
3. Bezwzględna większość głosów przy parzystej liczbie głosujących występuje wówczas, gdy za wnioskiem lub kandydaturą zostało oddanych 50% + 1 ważnie oddanych głosów.
4. Bezwzględna większość głosów przy nieparzystej liczbie głosujących występuje wówczas, gdy za wnioskiem lub kandydaturą została oddana liczba głosów o jeden większa od liczby pozostałych ważnie oddanych głosów.

§ 56. Reasumpcję głosowania przeprowadza się, po przyjęciu wniosku o reasumpcję, gdy występują wątpliwości, co do przebiegu głosowania, obliczenia jego wyników lub wprowadzenia radnych w błąd, co do sposobu głosowania.

Rozdział 7.
Komisje Rady

§ 57. 1. Przedmiot i zakres działania poszczególnych komisji stałych i komisji doraźnych określa rada w odrębnej uchwale.
2. Postanowienie ust. 1 nie dotyczy komisji rewizyjnej oraz komisji skarg, wniosków i petycji.

§ 58. Do zadań stałych komisji rady należą:
1) opiniowanie i rozpatrywanie projektów uchwał oraz spraw przekazanych komisji przez przewodniczącego,
2) sprawowanie kontroli wykonania uchwał rady w zakresie działania komisji oraz ocena sprawozdania z pracy burmistrza,
3) opiniowanie raportu o stanie miasta oraz sprawozdania z wykonania budżetu miasta.

§ 59. 1. Komisje w ramach swoich kompetencji, mogą przeprowadzać, w wyznaczonym przez siebie składzie wizytacje poszczególnych jednostek organizacyjnych gminy.
2. Uprawnienia określone w ust. 1 komisje wykonują poprzez:
1) wgląd do ewidencji, planów pracy, sprawozdań oraz wszelkich innych akt i dokumentów, jeśli nie narusza to przepisów prawa,
2) występowanie do kierowników jednostek wizytowanych o udzielenie ustnych i pisemnych wyjaśnień.
3. O zamierzonej wizytacji jednostki organizacyjnej gminy, przewodniczący, na wniosek komisji, zawiadamia burmistrza i kierownika jednostki organizacyjnej, określając cel, termin i osoby uprawnione do przeprowadzenia wizytacji, nie później niż 7 dni przed planowaną wizytację.
4. Czynności, o których mowa w ust. 2, przeprowadza się w obecności upoważnionego przedstawiciela jednostki organizacyjnej i z jej przebiegu sporządza się protokół. Jednakowo brzmiące protokoły otrzymuje burmistrz i kierownik jednostki wizytowanej.

5. Wykonanie czynności, o których mowa w ust. 2, nie może powodować zakłócenia normalnego toku pracy jednostki organizacyjnej.

§ 60. 1. Komisje stałe działają zgodnie z rocznym planem pracy przedłożonym radzie na pierwszej sesji w roku kalendarzowym.
2. Przepis ust. 1 nie dotyczy komisji skarg, wniosków i petycji.
3. Rada może nakazać komisjom dokonanie w planie pracy stosownych zmian.
4. Plany pracy komisji należy dostosować do planu pracy rady.

§ 61. 1. Komisje pracują na posiedzeniach, zwoływanych przez przewodniczącego komisji.
2. O terminie i porządku posiedzenia komisji powiadamia się członków komisji, przewodniczącego i burmistrza na piśmie, telefonicznie lub drogą elektroniczną, co najmniej 3 dni przed terminem posiedzenia.
2. Posiedzenia komisji są prawomocne, gdy obecna jest co najmniej połowa składu komisji.
3. Pracami komisji kieruje przewodniczący komisji, wybrany przez radę lub zastępca przewodniczącego komisji, wybrany przez członków danej komisji, zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy składu odpowiednio rady lub komisji, w głosowaniu jawnym.
4. Przewodniczący komisji może powierzyć prowadzenie całości lub części posiedzenia zastępcy przewodniczącego lub jednemu z członków komisji.
5. Komisje mogą z własnego grona wybierać zespoły problemowe, których wnioski i ustalenia są zatwierdzane przez komisję

§ 62. 1. Komisje wydają opinie oraz przyjmują wnioski.
2. Opinie i wnioski komisji przyjmowane są w głosowaniu jawnym zwykłą większością głosów, w obecności co najmniej połowy składu komisji.
3. Wnioski komisji niezwłocznie przekazywane są do przewodniczącego.
4. Odpowiedź na wniosek komisji jest udzielana w formie pisemnej w terminie do 21 dni od daty złożenia wniosku.
5. Przewodniczący komisji przedstawia informację o odpowiedzi na kolejnym posiedzeniu komisji.

§ 63. 1. Z posiedzenia komisji sporządza się protokół, który odzwierciedla jego przebieg.
2. Członek komisji może wnieść uwagi do protokołu.
3. Protokół podpisuje przewodniczący posiedzenia.

§ 64. 1. Komisje mogą odbywać posiedzenia wspólne.
2. Wspólne posiedzenia komisji prowadzi przewodniczący lub przewodniczący komisji wyznaczony przez przewodniczącego.

§ 65. 1. Przewodniczący komisji stałych, co najmniej raz w roku przedstawiają na sesji rady sprawozdania z działalności komisji.
2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do doraźnych komisji lub zespołów powołanych przez radę.

§ 66. Przewodniczący lub wiceprzewodniczący koordynujący pracę komisji może zwołać posiedzenie komisji.

Rozdział 8.
Radni

§ 67. 1. Radny może być przewodniczącym tylko jednej komisji stałej.

§ 68. 1. Radni mogą zwracać się bezpośrednio do rady we wszystkich sprawach związanych z pełnieniem przez nich funkcji radnego.
2. Radni potwierdzają swoją obecność na sesjach i posiedzeniach komisji podpisem na liście obecności, którą zatwierdza przewodniczący obrad lub przewodniczący komisji.
3. Radny w ciągu 7 dni od dnia odbycia się sesji lub posiedzenia komisji, na której był nieobecny, winien dostarczyć do przewodniczącego rady dokument potwierdzający pisemne polecenie do wykonywania czynności wynikających z pełnienia mandatu radnego.
4. Pisemne polecenie do wykonywania czynności wynikających z pełnienia mandatu radnego, w stosunku do przewodniczącego rady wydaje wiceprzewodniczący wskazany przez radę, a w razie jego nieobecności najstarszy wiekiem wiceprzewodniczący.
5. Przewodniczący lub przewodniczący komisji, biorąc pod uwagę złożony dokument, usprawiedliwia nieobecność radnego.
6. Nieobecność radnego inna niż określona w ust. 3 i 4, traktowana jest, jako nieusprawiedliwiona i skutkuje potrąceniem diety według zasad określonych w odrębnej uchwale.

§ 69. Radny otrzymuje legitymację radnego podpisaną przez przewodniczącego.

Rozdział 9.
Zasady i tryb działania komisji rewizyjnej
Organizacja komisji rewizyjnej

§ 70. 1. Rada ze swego grona powołuje komisję rewizyjną ustalając jej skład osobowy w odrębnej uchwale.
2. Przewodniczącego komisji rewizyjnej wybiera rada.
3. Zastępcę przewodniczącego komisji rewizyjnej wybierają członkowie komisji rewizyjnej na swoim posiedzeniu.

§ 71. 1. Przewodniczący komisji rewizyjnej organizuje pracę komisji i prowadzi jej obrady.
2. W przypadku nieobecności przewodniczącego zadania przewodniczącego wykonuje jego zastępca.
3. Przewodniczący komisji rewizyjnej może powierzyć prowadzenie całości lub części posiedzenia zastępcy przewodniczącego lub jednemu z członków komisji.

§ 72. 1. Do zadań komisji rewizyjnej należą:
1) opiniowanie wykonania budżetu miasta i występowanie z wnioskiem do rady w sprawie udzielenia lub nieudzielania burmistrzowi absolutorium; wniosek wymaga uzasadnienia,
2) przegląd i analiza materiałów z kontroli burmistrza lub gminnych jednostek organizacyjnych, dokonanych przez inne podmioty kontroli,
3) przygotowanie corocznej oceny pracy burmistrza, której integralną część stanowią opinie o przebiegu realizacji uchwał rady, o rozpatrywaniu i załatwianiu skarg oraz realizacji interpelacji i wniosków radnych,
4) wnioskowanie do rady o przeprowadzenie kontroli burmistrza, gminnych jednostek organizacyjnych oraz jednostek pomocniczych gminy przez Regionalną Izbę Obrachunkową, Najwyższą Izbę Kontroli lub inne organy kontroli,
5) inne zadania zlecone przez radę w zakresie kontroli.
2. Komisja rewizyjna wyraża swoje stanowiska, opinie i wnioski wyłącznie w formie uchwał.
3. Uchwały komisji rewizyjnej zapadają zwykłą większością głosów w obecności, co najmniej połowy składu komisji.

Posiedzenia komisji rewizyjnej

§ 73. 1. Komisja rewizyjna obraduje na posiedzeniach zwoływanych przez jej przewodniczącego, zgodnie z zatwierdzonym planem pracy.
2. Posiedzenia komisji rewizyjnej nie objęte zatwierdzonym planem pracy mogą być zwołane przez przewodniczącego komisji oraz na wniosek:
1) nie mniej niż siedmiu radnych,
2) nie mniej niż czterech członków komisji rewizyjnej.
3. Z posiedzenia komisji rewizyjnej należy sporządzać protokół, który winien być podpisany przez prowadzącego obrady komisji.

Plany pracy i sprawozdania komisji rewizyjnej

§ 74. 1. Komisja rewizyjna przedkłada radzie do zatwierdzenia roczny plan pracy w terminie do dnia 31 stycznia każdego roku.
2. Plan przedłożony radzie musi zawierać co najmniej:
1) terminy odbywania posiedzeń,
2) terminy i wykaz jednostek, które zostaną poddane kontroli.

§ 75. 1. Komisja rewizyjna składa radzie – w terminie do dnia 31 stycznia każdego roku – roczne sprawozdanie za rok poprzedni.
2. Sprawozdanie powinno zawierać:
1) liczbę, przedmiot, miejsce i czas przeprowadzonych kontroli,
2) wykaz nieprawidłowości wykrytych w toku kontroli,
3) wykaz kontroli dokonanych przez inne podmioty wraz z najważniejszymi wnioskami,
4) wykaz uchwał podjętych przez komisję rewizyjną.
3. Poza przypadkiem określonym w ust. 1, komisja rewizyjna po zakończeniu kontroli, na najbliższej sesji, składa radzie informację o jej wynikach.

Zasady kontroli

§ 76. 1. Komisja rewizyjna kontroluje działalność burmistrza, gminnych jednostek organizacyjnych i jednostek pomocniczych gminy pod względem:
1) legalności – zgodności działań kontrolowanych jednostek z przepisami prawa w tym z uchwałami rady i zarządzeniami burmistrza,
2) gospodarności – optymalnego dysponowania środkami finansowymi,
3) rzetelności – zgodności wykonywania zadań z obowiązkami ciążącymi na wykonawcach z tytułu sprawowanej funkcji lub zajmowanego stanowiska,
4) celowości – ocenie operacji gospodarczych w aspekcie zgodności z interesem gminy.
2. Komisja rewizyjna bada w szczególności gospodarkę finansową kontrolowanych podmiotów, w tym wykonanie budżetu gminy.

§ 77. Komisja rewizyjna przeprowadza następujące rodzaje kontroli:
1) problemowe – obejmujące wybrane zagadnienia z zakresu działalności kontrolowanego podmiotu,
2) sprawdzające – podejmowane w celu ustalenia, czy wyniki poprzedniej kontroli zostały uwzględnione w toku postępowania danego podmiotu,

§ 78. 1. Komisja rewizyjna przeprowadza kontrole problemowe ustalone w planie pracy zatwierdzonym przez radę.
2. Komisja rewizyjna, na zlecenie rady, wykonuje również inne zadania kontrolne nie objęte planem, w zakresie i terminie wskazanym w uchwale rady.

§ 79. 1. Kontrola nie powinna trwać dłużej niż 30 dni roboczych.
2. W uzasadnionych przypadkach, na wniosek zespołu kontrolnego, komisja rewizyjna może przedłużyć czas trwania kontroli.

§ 80. 1. Rada, w uzasadnionym przypadku, może nakazać zmianę przedmiotu, zakresu lub terminu kontroli.
2. Uchwała rady, o której mowa w ust. 1, wykonywana jest niezwłocznie.
3. Komisja rewizyjna jest obowiązana do przeprowadzenia kontroli w każdym przypadku podjęcia takiej decyzji przez radę.

§ 81. 1. Postępowanie kontrolne przeprowadza się w sposób umożliwiający bezstronne ustalenie stanu faktycznego w zakresie działalności kontrolowanego podmiotu, rzetelne jego udokumentowanie i ocenę kontrolowanej działalności według kryteriów ustalonych w § 76 ust. 1.
2. Stan faktyczny ustala się na podstawie dowodów zebranych w toku postępowania kontrolnego.
3. Jako dowód może być wykorzystane wszystko, co nie jest sprzeczne z prawem. Jako dowody mogą być wykorzystane w szczególności: dokumenty, wyniki oględzin, opinie biegłych oraz pisemne wyjaśnienia i oświadczenia kontrolowanych.
4. Kontrolujący mają dostęp do oryginalnych dokumentów jedynie w siedzibie jednostki kontrolowanej.

Tryb kontroli

§ 82. 1. Kontroli, o których mowa w § 77, dokonują zespoły kontrolne składające się z co najmniej trzech członków komisji rewizyjnej.
2. Przewodniczący komisji rewizyjnej może zwracać się do przewodniczącego o oddelegowanie w skład zespołu kontrolnego radnych mających kwalifikacje w zakresie tematyki objętej kontrolą, z głosem doradczym.
3. Przewodniczący komisji rewizyjnej:
1) wyznacza przewodniczącego zespołu kontrolnego,
2) wydaje pisemne upoważnienie, określające podmiot kontrolowany, zakres kontroli oraz osoby oddelegowane do przeprowadzenia kontroli.
4. Termin przeprowadzenia kontroli ustalany jest przez komisję, która poprzez przewodniczącego zawiadamia o tym burmistrza i jednostki kontrolowane co najmniej 7 dni wcześniej.
5. Kontrolujący obowiązani są przed przystąpieniem do czynności kontrolnych okazać kierownikowi kontrolowanego podmiotu upoważnienie, o którym mowa w ust. 3 pkt 2) oraz legitymacje radnego.

§ 83. Czynności kontrolne wykonywane są w dniach oraz godzinach pracy kontrolowanego podmiotu.

Protokoły kontroli

§ 84. 1. Kontrolujący w terminie 14 dni od daty zakończenia kontroli sporządzają protokół obejmujący, w szczególności:
1) nazwę i adres oraz imię i nazwisko kierownika kontrolowanego podmiotu,
2) daty rozpoczęcia i zakończenia czynności kontrolnych,
3) imiona i nazwiska kontrolujących,
4) określenie zakresu kontroli i okresu objętego kontrolą,
5) przebieg czynności kontrolnych,
6) opis stanu faktycznego,
7) wskazanie stwierdzonych nieprawidłowości,
8) wnioski,
9) podpisy kontrolujących oraz parafki na każdej stronie protokołu,
10) w uzasadnionym przypadku, stwierdzenie o konieczności przeprowadzenia kontroli sprawdzającej.
2. Protokół kontroli jest przyjmowany uchwałą komisji rewizyjnej.
3. Protokół kontroli przekazywany jest przewodniczącemu i burmistrzowi.

§ 85. Burmistrz obowiązany jest w terminie 30 dni złożyć przewodniczącemu informację o sposobie realizacji wniosków oraz odniesienie się do stwierdzonych nieprawidłowości zawartych w protokole.

Rozdział 10.
Zasady i tryb działania komisji skarg, wniosków i petycji

§ 86. 1. Rada ze swojego grona powołuje komisję skarg, wniosków i petycji, ustalając jej skład osobowy w odrębnej uchwale.
2. Rada powołuje komisję w celu rozpatrywania skarg, wniosków i petycji składanych do Rady.
3. Przewodniczącego komisji wybiera rada.
4. Zastępcę przewodniczącego komisji wybierają członkowie komisji na swoim posiedzeniu.

§ 87. 1. Przewodniczący komisji organizuje pracę komisji i prowadzi jej obrady.
2. W przypadku nieobecności przewodniczącego jego zadania wykonuje zastępca.
3. Przewodniczący komisji może powierzyć prowadzenie całości lub części posiedzenia zastępcy lub jednemu z członków komisji.

§ 88. 1. Posiedzenia komisji mogą być zwołane także na wniosek:
1) nie mniej niż siedmiu radnych,
2) nie mniej niż czterech członków komisji skarg, wniosków i petycji.
2. Z posiedzenia komisji sporządza się protokół, który winien być podpisany przez prowadzącego obrady.

§ 89. Do zakresu działania komisji należą:
1) rozpatrywanie skarg dotyczących zadań lub działalności burmistrza i kierowników jednostek organizacyjnych gminy,
2) rozpatrywanie wniosków, których przedmiotem mogą być w szczególności sprawy ulepszenia organizacji, wzmocnienia praworządności, usprawnienia pracy i zapobiegania nadużyciom, ochrony własności oraz lepszego zaspokajania potrzeb mieszkańców,
3) rozpatrywanie petycji kierowanych do rady.

§ 90. Skargi, wnioski i petycje do których rozpatrzenia i załatwienia jest właściwa Rada, rejestruje się w rejestrach skarg, wniosków i petycji prowadzonych w Biurze Rady Miejskiej.

Skargi

§ 91. 1. Przewodniczący nadaje bieg zarejestrowanej skardze, kierując ją do komisji skarg, wniosków i petycji.
2. Komisja ocenia właściwość do załatwienia skargi.
3. Komisja, w przypadkach:
1) gdy uzna, że rada jest organem niewłaściwym do załatwienia skargi, przewodniczący komisji w terminie umożliwiającym przesłanie jej w ciągu 7 dni od daty wpływu, właściwemu organowi i powiadomienie o tym fakcie skarżącego albo wskazanie mu właściwego organu, przekazuje taki wniosek przewodniczącemu,
2) gdy uzna, że jest organem właściwym w sprawie, komisja prowadzi postępowanie wyjaśniające.

§ 92. 1. Komisja prowadząc postępowanie wyjaśniające w sprawie będącej przedmiotem skargi:
1) analizuje dostępny materiał dowodowy,
2) może żądać dodatkowych dokumentów, informacji lub wyjaśnień w przedmiocie skargi zarówno od strony skarżącej, jak i od osoby, której dotyczy skarga.
2. Przewodniczący komisji, za pośrednictwem przewodniczącego, zawiadamia osobę lub podmiot wnoszący skargę oraz osobę, której skarga dotyczy o terminie posiedzenia komisji, na którym prowadzone będzie postępowanie wyjaśniające w sprawie skargi.
3. Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego komisja sporządza protokół oraz wypracowuje stanowisko w sprawie zasadności skargi.

§ 93. 1. Przewodniczący komisji przedkłada przewodniczącemu stanowisko komisji wraz z projektem uchwały rady w sprawie rozpatrzenia i załatwienia skargi.
2. Przewodniczący uwzględnia otrzymany projekt uchwały w porządku obrad najbliższej sesji rady.

3. Przewodniczący zawiadamia stronę skarżącą i osobę, której skarga dotyczy o terminie sesji, na której skarga zostanie rozpatrzona.

§ 94. 1. Rada zapoznaje się ze stanowiskiem komisji, o którym mowa w § 93 ust.1.
2. Przed podjęciem uchwały przewodniczący zapewnia możliwość zadawania pytań przez radnych oraz złożenie dodatkowych informacji lub wyjaśnień przez stronę skarżącą i osobę, której skarga dotyczy, jeśli są obecne na sesji i wyrażą wolę wypowiedzenia się.
3. Rada podejmuje uchwałę w sprawie skargi, w której alternatywnie:
1) uznaje skargę za uzasadnioną,
2) uznaje skargę za nieuzasadnioną,
3) uznaje skargę za uzasadnioną w części zarzutów stawianych w skardze, podając w uzasadnieniu o które zarzuty chodzi.
4. Zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi podpisuje przewodniczący i wraz z uchwałą rady przesyła podmiotowi, który złożył skargę.

Wnioski

§ 95. 1. Wnioski, o których mowa w § 89 pkt 2) przekazuje się przewodniczącemu.
2. Przewodniczący kieruje wniosek do zaopiniowania przez komisję skarg, wniosków i petycji.
3. Wniosek zaopiniowany przez komisję rozpatrywany jest na najbliższej sesji. W razie niemożności załatwienia wniosku w ustawowym terminie, stosuje się art. 245 Kodeksu postępowania administracyjnego.
4. O sposobie rozpatrzenia wniosku przez radę, przewodniczący zawiadamia wnioskodawcę na piśmie.

Petycje

§ 96. 1. Petycję, o której mowa w § 89 pkt 3), przewodniczący kieruje niezwłocznie do rozpatrzenia przez komisję skarg, wniosków i petycji oraz do publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej.
2. W Biuletynie Informacji Publicznej umieszcza się także informacje dotyczące przebiegu postępowania oraz sposobu załatwienia petycji.
3. Komisja może zwrócić się do innej komisji rady o wyrażenie opinii w sprawie rozpatrywanej petycji.

§ 97. 1. Po rozpatrzeniu petycji komisja, alternatywnie:
1) podejmuje inicjatywę uchwałodawczą i wraz z projektem uchwały przekazuje przewodniczącemu celem wprowadzenia jej do porządku obrad najbliższej sesji;
2) składa do burmistrza wniosek w sprawie podjęcia przez niego inicjatywy uchwałodawczej w sprawie, która była przedmiotem petycji;
3) podejmuje inne działania mieszczące się w zakresie zadań i kompetencji adresata petycji.
2. O sposobie załatwienia petycji przewodniczący zawiadamia radę i wnoszącego petycję.

Rozdział 11.
Zasady działania klubów radnych

§ 98. 1. Radni mogą tworzyć kluby radnych.
2. Warunkiem utworzenia klubu jest zadeklarowanie w nim udziału, przez co najmniej trzech radnych.
3. Powstanie klubu musi zostać zgłoszone przewodniczącemu w formie pisemnej.
4. W zgłoszeniu podaje się:
1) nazwę klubu,
2) listę członków,
3) imię i nazwisko przewodniczącego klubu,
4) imię i nazwisko wiceprzewodniczącego lub wiceprzewodniczących klubu.
5. Rejestr klubów prowadzi przewodniczący.
6. W razie zmiany składu klubu lub jego rozwiązania przewodniczący klubu jest obowiązany do poinformowania o tym przewodniczącego.
7. Na najbliższej sesji przewodniczący informuje radę o powstaniu klubu oraz o wszelkich zmianach w jego składzie.
8. Działalność klubu radnych ulega zakończeniu z dniem upływu kadencji.

§ 99. 1. Kluby mogą uchwalać własne regulaminy, które nie mogą być sprzeczne ze statutem.
2. W przypadku uchwalenia regulaminu klubu przewodniczący klubu przedkłada go przewodniczącemu.

§ 100. 1. Klubom przysługują uprawnienia uchwałodawcze, wnioskodawcze i opiniodawcze w zakresie organizacji i trybu działania rady.
2. Kluby mogą przedstawiać swoje stanowiska na sesji.

Rozdział 12.
Jednostki pomocnicze gminy

§ 101. 1. W gminie mogą być tworzone jednostki pomocnicze: dzielnice, osiedla i inne jednostki pomocnicze stosownie do potrzeb i tradycji.
2. O utworzeniu, połączeniu, podziale lub zniesieniu jednostki pomocniczej gminy, a także zmianie jej granic rozstrzyga rada w drodze uchwały, z uwzględnieniem następujących zasad:
1) inicjatorem utworzenia, połączenia, podziału lub zniesienia jednostki pomocniczej mogą być mieszkańcy obszaru, który ta jednostka obejmuje lub ma obejmować, albo organy gminy,
2) utworzenie, połączenie, podział lub zniesienie jednostki pomocniczej musi zostać poprzedzone konsultacjami, których tryb określa rada odrębną uchwałą,
3) projekt granic jednostki pomocniczej sporządza burmistrz w uzgodnieniu z inicjatorami utworzenia tej jednostki,
4) przebieg granic jednostek pomocniczych powinien – w miarę możliwości – uwzględniać naturalne uwarunkowania przestrzenne, komunikacyjne i więzi społeczne.

§ 102. Uchwały, o których mowa w § 101 ust. 2, powinny określać w szczególności:
1) obszar,
2) granice,
3) siedzibę władz,
4) nazwę jednostki pomocniczej.

§ 103. 1. Jednostki pomocnicze gminy prowadzą gospodarkę finansową w ramach budżetu gminy.
2. Jednostki pomocnicze gminy gospodarują samodzielnie środkami wydzielonymi do ich dyspozycji, przeznaczając te środki na realizację zadań spoczywających na tych jednostkach.
3. Rada uchwala corocznie załącznik do uchwały budżetowej, określający wydatki jednostek pomocniczych w układzie działów lub rozdziałów klasyfikacji budżetowej.
4. Jednostki pomocnicze, decydując o przeznaczeniu środków, o których mowa w ust. 2, obowiązane są do przestrzegania podziału wynikającego z załącznika do budżetu gminy.
5. Decyzje, o których mowa w ust. 2, są wiążące dla osób składających oświadczenia woli w zakresie zarządu mieniem gminy.
6. Środki finansowe, o których mowa w ust. 2, przekazywane są na odrębne rachunki bankowe otwierane dla poszczególnych jednostek pomocniczych.
7. Osobami upoważnionymi do dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunkach, o których mowa w ust. 6, są przewodniczący organu wykonawczego danej jednostki pomocniczej.

Rozdział 13.

Zasady dostępu i korzystania z dokumentów stanowiących informację publiczną

§ 104. 1. Każdy ma prawo dostępu do dokumentów zawierających informację publiczną, w tym protokołów posiedzeń organów gminy i komisji rady.
2. Dokumenty nieudostępnione w BIP lub nie wywieszone na tablicy ogłoszeń, udostępniane są na pisemny wniosek osoby zainteresowanej, w którym określa się rodzaj dokumentu lub zakres spraw.

§ 105. 1. Dokumenty z zakresu działania rady oraz burmistrza udostępnia się w urzędzie miasta w godzinach pracy urzędu oraz w inny sposób w formach wskazanych we wniosku o udzielenie informacji publicznej, z zastrzeżeniem art. 10 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
2. Z udostępnionych dokumentów korzystający ma prawo do sporządzania odpisów, notatek.
3. Udostępnianie dokumentów jest nieodpłatne, jednakże wydanie kopii, wyciągów lub odpisów może być odpłatne na podstawie odrębnych przepisów.

Rozdział 14.
Postanowienia końcowe

§ 106. Traci moc Uchwała Nr XLVIII/356/18 Rady Miejskiej Dzierżoniowa z dnia 24 września 2018 r. w sprawie Statutu Miasta Dzierżoniowa (Dz. Urz. Województwa Dolnośląskiego z 2018 r. Nr 4688).

§ 107. Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Dolnośląskiego.

Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej
Mirosław Piorun

Question: Czy 23 kwietnia odgrywany jest hejnał Dzierżoniowa?

Answer: Tak.

Question: Jakie święto obchodzone jest 23 kwietnia?

Answer: 23 kwietnia obchodzone jest święto Dzierżoniowa.

Question: Czy hejnał odgrywany jest z okazji świąt miejskich?

Answer: Tak.


Finansowanie kampanii wyborczych. Wybrane problemy

Wstęp
Dotychczasowe publikacje i analizy dotyczące finansowania polityki, a w szczególności wyborów, w Polsce koncentrowały się na kwestiach prawnych i technicznych, analizując m.in. jawność finansowania, subwencjonowanie partii politycznych z budżetu państwa, wydatki wyborcze, zagrożenia korupcyjne, sprawozdawczość finansową, efektywność i proporcjonalność sankcji. Te opracowania są bardzo ważnym głosem w dyskusji, jak powinno wyglądać finansowanie polityki w demokracji liberalnej, gdzie demokratyczne wybory, neutralność państwa, pluralizm polityczny i równość szans powinny być odpowiednio chronione. Cały okres transformacji ustrojowej w Polsce po 1989 roku cechował się umiarkowanym uprzywilejowaniem partii rządzących w kwestii finansowania i dostępu do środków publicznych. Wydarzenia ostatnich kilku lat pokazały jednak, iż pluralizm polityczny, jawność, uczciwość oraz równość szans wyborczych, będące podstawowymi miernikami jakości demokracji, nie są dane raz na zawsze i mogą być zagrożone.

Nastąpiła stopniowa zmiana trendu w polityce kraju – z demokratyzacji na autokratyzację. Ta nowa rzeczywistość wymusza też nowe podejście w dyskusji o finansowaniu polityki. Analizy autorstwa International IDEA, V-DEM, Freedom House, Komisji Europejskiej, Indeksu Transformacji Bertelsmanna (BTI), jak i raporty OBWE/ODIHR z przeprowadzonych monitoringów wyborów pokazują, że w Polsce, a w jeszcze większym stopniu na Węgrzech nasilają się zagrożenia systemowe dla pluralizmu politycznego i wyborów, wynikające z odchodzenia od demokracji w stronę autokratycznego legalizmu. Pogarszanie się jakości demokracji jest także rezultatem m.in. toksycznej polaryzacji i zawłaszczania państwa przez partie rządzące w obu tych krajach. Zaciera się wtedy linia podziału między z założenia neutralnym państwem a partią rządzącą. W momencie kiedy następuje ograniczanie pluralizmu politycznego i praworządności, systemowe nadużywanie mediów i środków publicznych, a także dochodzi do włączenia się państwa w wyścig wyborczy, co powoduje nierówność szans jego uczestników, „wówczas wybory nie mogą być uznane za rzetelne, a więc za rzeczywiście demokratyczne”.

Pojawia się potrzeba spojrzenia na standard demokratycznych wyborów nie tylko przez pryzmat respektowania ich formalnych wymogów, ale także konkurencji wyborczej odbywającej się na równych prawach, współcześnie rozumianej jako zasada równoprawnej rywalizacji podmiotów w wyborach. Równe warunki dla rywalizujących ze sobą podmiotów dotyczą równych praw i szans w finansowaniu kampanii wyborczej, dostępu do mediów i równego traktowania przez państwo.

Celem niniejszej analizy jest wskazanie konkretnych problemów systemowych oraz kluczowych zagadnień, które należałoby monitorować, analizować i sygnalizować publicznie jako potencjalne zagrożenia dla rzetelnych wyborów. Lista tych zagadnień nie jest wyczerpująca, a zdaniem autora do najważniejszych z nich można zaliczyć:

- działalność Państwowej Komisji Wyborczej, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Najwyższej Izby Kontroli, Prokuratury oraz kontrolę sądową;
- finansowanie wyborów przez podmioty trzecie;
- nadużywanie środków publicznych;
- prekampanię wyborczą;
- wydatki reklamowe spółek Skarbu Państwa i wykorzystywanie mediów publicznych;
- finansowanie agitacji w Internecie.

Jak zauważył Komitet Ministrów Rady Europy: „finansowanie partii politycznych i kampanii wyborczych we wszystkich państwach powinno podlegać standardom w celu zapobiegania zjawisku korupcji i walki z nim; (...) korupcja stanowi poważne zagrożenie dla praworządności, demokracji, praw człowieka, sprawiedliwości i sprawiedliwości społecznej, utrudnia rozwój gospodarczy, zagraża stabilności instytucji demokratycznych i podważa moralne podstawy społeczeństwa”.

Wprowadzenie Ustawą z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw nowych mechanizmów rejestru wpłat i umów jest dobrym rozwiązaniem idącym w kierunku zwiększenia przejrzystości finansowania partii politycznych. Szczególnie utworzenie elektronicznego rejestru wpłat prowadzonego i aktualizowanego przez partie może zwiększyć jawność finansowania polityki. Regulacje te są krokiem w dobrą stronę, gdyż dostarczają informacji istotnych z punktu widzenia transparentności finansowania polityki i wzmacniają zaangażowanie ze strony Państwowej Komisji Wyborczej. Dzięki rejestrom umów i wpłat prowadzonym w formie elektronicznej i udostępnianym na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej pojawia się możliwość realnej kontroli społecznej nad bieżącym finansowaniem partii politycznych.

Działalność Państwowej Komisji Wyborczej, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Najwyższej Izby Kontroli, Prokuratury i kontrola sądowa
Niezależność Państwowej Komisji Wyborczej, komisarzy wyborczych, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Najwyższej Izby Kontroli, Prokuratora Generalnego, Sądu Najwyższego, jak i Trybunału Konstytucyjnego, a w szczególności zakres, w jakim te organy mogą działać bez nacisków politycznych i zewnętrznej ingerencji – to wszystko stanowi zespół czynników wpływających na efektywność kontroli publicznej nad finansowaniem polityki w Polsce. Istotną rolę odgrywa tu PKW, ponieważ CBA i NIK mają ograniczone uprawnienia w zakresie kontroli finansowania partii politycznych.

Poważnym zagrożeniem jest upolitycznienie systemu prokuratorskiego. Wszelkie czynności wykonywane przez polityka, w tym wypadku Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego, powinny być jasno oddzielone od śledztw prowadzonych w sprawach dotyczących finansowania partii politycznych. Prokurator Generalny może zwrócić się o przeprowadzenie czynności operacyjno-rozpoznawczych, może wydawać polecenia w każdej sprawie prokuratorskiej w Polsce i ma pełen dostęp do materiałów wszystkich akt prokuratorskich w kraju. Prokuratura może się przyłączać praktycznie do każdego postępowania sądowego, a tym samym pośrednio wpływać na jego wynik. Jak słusznie zauważyła Komisja Wenecka, system o tak szerokich i niekontrolowanych uprawnieniach Prokuratora Generalnego jest nie do przyjęcia w praworządnym państwie, ponieważ stwarza pole do arbitralności. Także Grupa Państw Przeciwko Korupcji (Group of States against Corruption, GRECO) w ramach Piątej Rundy Ewaluacyjnej wyraziła zaniepokojenie zwiększonym wpływem władzy wykonawczej na sądownictwo, prokuraturę i policję, co naraża cały łańcuch postępowań karnych na ryzyko ingerencji politycznej, osłabiając skuteczność działań antykorupcyjnych.

Niezależność i neutralność organów kontrolnych jest niezmiernie istotna dla wiarygodności całego systemu kontroli finansowania polityki. Podejmowanie przez nie działań, które prowadzą do merytorycznie niesprawiedliwych, nierozsądnych, irracjonalnych lub opresyjnych decyzji, jest naruszeniem zasady praworządności.

Znaczenie niezależności organów kontrolujących finansowanie polityki jest podkreślane w wielu dokumentach międzynarodowych, w tym w Zaleceniach Komitetu Ministrów Rady Europy Rec4 z 2003 roku w sprawie wspólnych zasad zwalczania korupcji w finansowaniu partii politycznych i kampanii wyborczych, jak i w przyjętym na 40. Zebraniu Plenarnym GRECO (1–5 grudnia 2008) Raporcie Oceny Trzeciej Rundy dla Polski, w którym zawarto osiem zaleceń odnośnie do finansowania partii politycznych i funkcjonowania PKW.

Wprawdzie dotyczyły one stanu prawnego w momencie dokonywanej oceny, to większość z tych zaleceń jest nadal aktualna. Na przykład GRECO zaleciło zwiększenie zasobów finansowych i osobowych w Krajowym Biurze Wyborczym, czyli jednostce Państwowej Komisji Wyborczej odpowiedzialnej za kontrolę finansowania polityki. Zdaniem GRECO dotychczasowy wzrost liczby osób zajmujących się tym był marginalny jak na kraj wielkości Polski. GRECO podkreśliło, że aby prowadzić proaktywny i wnikliwy monitoring, należy zaangażować w ten proces więcej wykwalifikowanego personelu. GRECO parokrotnie zwracało uwagę na wątpliwości dotyczące skuteczności wybranego przez Polskę modelu nadzoru, a zwłaszcza faktu, że Państwowa Komisja Wyborcza nie ma uprawnień w zakresie prowadzenia dochodzeń w odniesieniu do potencjalnych naruszeń prawa.

Rekomendacje GRECO nie tylko zostały w dużym stopniu zignorowane, ale „reformy” poszły w przeciwnym i niepokojącym kierunku. Zmiany wprowadzone ustawą z 11 stycznia 2018 roku (Dz.U. poz. 130) trzeba uznać za kontrowersyjne. W szczególności jako wątpliwe należy ocenić zmiany dotyczące rozszerzenia katalogu korzyści majątkowych o charakterze niepieniężnym, które mogą przyjmować komitety wyborcze, poprzez zaliczenie do niego korzystania z przedmiotów i urządzeń, w tym z pojazdów mechanicznych, udostępnianych nieodpłatnie przez osoby fizyczne, oraz korzystania z nieodpłatnie udostępnianych miejsc do ekspozycji materiałów wyborczych.

Obowiązujące poprzednio rozwiązania, polegające na wprowadzeniu do składu PKW wyłącznie sędziów najwyższych organów władzy sądowniczej, zapewniały apolityczność, fachowość prawniczą, bezstronność, niezależność od wpływu czynników politycznych, w tym w szczególności od partii, członków PKW. Usunięcie sędziów ze struktury organów wyborczych oraz upolitycznienie wyboru nowych członków PKW, komisarzy wyborczych oraz szefa Krajowego Biura Wyborczego spowodowało pojawienie się wielu przesłanek ograniczających niezależność PKW i KBW. Po pierwsze, jesteśmy świadkami upolitycznienia organu, którego decyzje mogą przesądzać w sprawach zasadniczych dla finansowania partii politycznych. Państwowa Komisja Wyborcza może, choć nie musi, stać się przestrzenią do prowadzenia walki politycznej, ale też bronią wykorzystywaną przez rządzących. Upolitycznienie i polaryzacja wewnątrz PKW mogą także doprowadzić do podobnych problemów, jakie dotykają Federalną Komisję Wyborczą (Federal Election Commission, FEC) w USA, gdzie konflikty partyjne determinują głosowanie i często doprowadzają do impasu w działaniach Komisji.

Niezależność PKW została dodatkowo ograniczona poprzez pozbawienie członków PKW ochrony kadencji. Nowe brzmienie art. 158 § 1 pkt 5 k. wyb. stanowi, iż wygaśnięcie członkostwa w PKW następuje w przypadku odwołania członka Komisji przez Prezydenta Rzeczypospolitej na uzasadniony wniosek podmiotu wskazującego. Ustawa nie precyzuje żadnych okoliczności uzasadniających odwołanie i nie przewiduje procedury odwoławczej. W związku ze wskazaniem większości składu PKW przez partie polityczne oraz swobodą w odwoływaniu członków pojawia się zagrożenie, iż decyzje tego organu wyborczego mogą być upolitycznione, a przedstawiciele partii politycznych reprezentowanych w PKW będą sędziami we własnej sprawie.

Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (Office for Democratic Institutions and Human Rights, ODIHR) i Komisja Wenecka zalecają, aby wszystkie organy państwowe działały „bezstronnie, bez dyskryminacji i obiektywnie w zakresie (...) finansowania partii politycznych oraz regulowania działalności partii. Co do zasady wszystkie strony powinny podlegać tym samym przepisom regulacyjnym i mieć zapewnione równe traktowanie przy wdrażaniu przepisów, chociaż zarówno wymogi, jak i egzekwowanie mogą być mniej rygorystyczne w przypadku mniejszych partii”. W literaturze rozróżnia się niezależność formalną lub de iure oraz niezależność nieformalną lub faktyczną. Formalna niezależność odnosi się do oficjalnych zasad, jakie są opisane w instrumentach konstytucyjnych, prawnych i innych. Nieformalna niezależność odnosi się do stopnia, w jakim zasady te są przestrzegane w praktyce. Innymi słowy, uwzględnia stopień, w jakim na co dzień organy mogą swobodnie podejmować decyzje i działać tak, jak uznają to za najlepsze lub konieczne, aby móc przeprowadzić niezależną kontrolę nad finansowaniem wyborów i partii politycznych bez zbędnej ingerencji politycznej lub zewnętrznej.

Biorąc pod uwagę uzależnienie polskich partii politycznych od pieniędzy budżetowych, zablokowanie tych środków będzie miało bardzo negatywny wpływ na pluralizm polityczny, gdyż decyzje o odrzuceniu sprawozdań będą dotykały przede wszystkim partii opozycyjnych.

Warto przypomnieć, iż po wyborach w 2015 roku Partia Razem uniknęła odebrania 9,4 mln zł, a SLD 8,8 mln zł dzięki temu, że zaskarżyły one decyzje PKW do Sądu Najwyższego, a ten skierował sprawy do Trybunału Konstytucyjnego. W roku 2020 Państwowa Komisja Wyborcza podjęła uchwałę o odrzuceniu sprawozdania finansowego partii Konfederacja Wolność i Niepodległość za 2019 rok, w wyniku czego w ciągu trzech lat partia mogła stracić łącznie 20,67 mln zł. W listopadzie 2020 roku Sąd Najwyższy także zawiesił w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych postępowanie w sprawie ze skargi Partii Zieloni na uchwałę PKW o odrzuceniu sprawozdania partii o źródłach pozyskiwania środków finansowych. Podobnie jak w wypadku poprzednich partii SN postanowił zawiesić postępowanie w sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez TK sprawy P 2/19, zainicjowanej pytaniem prawnym Sądu z 2018 roku. W efekcie tego postanowienia SN Partia Zieloni nie utraciła prawa do ok. 900 tysięcy złotych subwencji budżetowej.

Jeśli Trybunał Konstytucyjny uzna obowiązujące przepisy za zgodne z Konstytucją, a Sąd Najwyższy podtrzyma poprzednie decyzje PKW – partie opozycyjne mogą być zmuszone do oddania ponad 40 mln zł z odsetkami. Jak zauważył Sąd Najwyższy, już samo „pozbawienie partii politycznej subwencji na okres 3 lat de facto skutkuje jej marginalizacją, a tym samym prowadzi do faktycznej likwidacji”. Żądanie zwrotu środków budżetowych za poprzednie lata byłoby największym trzęsieniem ziemi w finansach politycznych i mogłoby doprowadzić do wyeliminowania części opozycji.

Odrębną kwestią jest skarga nadzwyczajna, jaką wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich do Sądu Najwyższego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 2009 roku. Sąd ten potwierdził przepadek korzyści PSL w wysokości ponad 9 mln zł. Rzecznik wystąpił ze skargą, argumentując, iż postanowienie Sądu Apelacyjnego wymierzyło sankcję rażąco niewspółmierną do wagi czynu, naruszając tym samym konstytucyjny zakaz nadmiernej ingerencji. O ponadstandardowej surowości tej sankcji świadczy to, że niemal dziesięciokrotnie przekraczała ona maksymalną wysokość grzywny, a nieutworzenie odrębnego rachunku bankowego dla funduszu wyborczego zostało potraktowane surowiej niż łapownictwo wyborcze czy naruszenie tajności głosowania, za które przewidziana jest m.in. kara grzywny. Dodatkowo przepadek korzyści stanowił trzecią z kolei sankcję, naruszając konstytucyjny zakaz wielokrotnego karania za ten sam czyn (zasada ne bis in idem). Co więcej, w 2001 roku nie istniał wyraźny przepis prawa wymagający utworzenia dwóch oddzielnych rachunków bankowych dla funduszu wyborczego i komitetu wyborczego partii. Nie zostało to w ogóle przeanalizowane ani przez Sąd Okręgowy, ani przez Sąd Apelacyjny. Skarga nadzwyczajna daje Sądowi Najwyższemu możliwość dokonania kontroli orzeczeń wydanych na podstawie przepisów już nieobowiązujących.

Finansowanie wyborów przez podmioty trzecie
Większość modeli regulujących finansowanie polityki opiera się na założeniu, że pieniądze są wykorzystywane wyłącznie przez podmioty bezpośrednio uczestniczące w wyborach. Modele te pomijają fakt, że organizacje i osoby, które formalnie nie startują w wyborach – tak zwane podmioty trzecie – często angażują się finansowo w działania mające wpływ na procesy polityczne i wyborcze. Finansowanie przez podmioty trzecie może polegać na prowadzeniu kampanii, pozyskiwaniu funduszy i ponoszeniu wydatków przez osoby i organizacje, które nie są prawnie powiązane z żadnym komitetem wyborczym, ale prowadzą kampanię na rzecz kandydatów czy partii lub przeciwko nim bądź w konkretnych kwestiach. Finansowanie przez stronę trzecią jest czasami określane jako „kampania niezależna” albo „kampania bezpartyjna”.

Możliwości ponoszenia kosztów prowadzenia agitacji wyborczej przez podmioty inne niż komitety wyborcze wynika z rozbieżności Kodeksu wyborczego30. Obowiązujące przepisy z jednej strony ustanawiają wyłączność komitetów wyborczych na prowadzenie kampanii wyborczej i finansowanie jej ze środków własnych, z drugiej jednak pozwalają każdemu wyborcy na prowadzenie agitacji wyborczej na rzecz komitetu bez uprzedniej zgody pełnomocnika. Powoduje to możliwość prowadzenia przez dowolne podmioty (w tym inne podmioty – nielegalnie, ale bez zagrożenia żadnymi sankcjami) agitacji wyborczej i finansowanie jej bez ograniczeń.

Prowadzi to do osłabienia całego systemu kontroli nad finansowaniem wyborów i umożliwia obejście zakazów dotyczących źródeł finansowania wyborów, terminów pozyskiwania pieniędzy i ich wydatkowania oraz czyni bezprzedmiotowe limity wydatków. Co najważniejsze, pozostawia taką działalność finansową poza jakąkolwiek kontrolą publiczną.

Państwowa Komisja Wyborcza zwracała uwagę na ten poważny problem, podkreślając, iż „doświadczenia z kampanii wyborczych prowadzonych w latach 2018–2020 wskazują na rosnący udział w kampanii wyborczej takich podmiotów, co stało się przedmiotem licznych wystąpień i zapytań kierowanych do Państwowej Komisji Wyborczej m.in. przez komitety wyborcze”. Także Specjalna Misja Obserwacyjna OBWE przy okazji wyborów prezydenckich w 2020 roku zwróciła uwagę, iż „były przypadki osób trzecich, które angażowały się w kampanię na rzecz danego kandydata lub przeciwko niemu. Fakt, że osoby te nie mają obowiązku składania sprawozdań finansowych ani ujawniania źródeł finansowania i wydatków, podważa przejrzystość finansowania kampanii i skuteczność obowiązujących limitów. (...) PKW otrzymała ponad 20 skarg związanych z finansowaniem kampanii, z których większość dotyczyła prowadzenia agitacji wyborczej przez osoby trzecie przed pierwszą turą i po niej. Skargi te zostały przekazane policji lub prokuraturze, jako że PKW nie miała uprawnień do ich rozpatrzenia przed dniem głosowania”.

Finansowanie przez podmioty trzecie jest często wykorzystywane jako sposób na obejście ograniczeń i limitów wpłat oraz wydatków, zwłaszcza gdy próbuje się ukryć prawdziwych darczyńców bądź wykorzystuje się niedozwolone dla partii i kandydatów źródła finansowania (np. środki publiczne bądź zbiórki publiczne). Za przykład takich działań można uznać kampanię mającą uzasadnić potrzebę reformy sądownictwa w Polsce finansowaną przez Polską Fundację Narodową, której głównym źródłem przychodów były środki pochodzące z dużych spółek Skarbu Państwa. Kolejnym przypadkiem kampanii politycznej wspieranej przez podmioty trzecie były kampanie billboardowe prowadzone przez organizację Spontaniczny Sztab Obywatelski. Celem organizacji jest „odsunąć od władzy PiS, bo demolują Polskę”. Sztab finansował m.in. kampanię krytykującą prezesa PKN Orlen Daniela Obajtka prowadzoną na billboardach w całej Polsce. W ramach zbiórek internetowych zabrano ponad 542 tys. złotych i dokonano blisko 8 tys. wpłat.

Niekontrolowane finansowanie wyborów przez podmioty trzecie stanowi poważne zagrożenie, jeśli chodzi o finansowanie z zagranicy, w tym przez reżimy autorytarne. W swoim Raporcie Misji Obserwacji Wyborów w Niemczech z 2017 roku OBWE/ODIHR wskazało na przykład stowarzyszenia, które wyprodukowało i rozprowadziło około 600 tys. egzemplarzy tygodnika „Deutschland-Kurier”, billboardów, plakatów i reklam internetowych specjalnie zaprojektowanych na wybory do Bundestagu, skutecznie prowadząc kampanię na rzecz Alternative für Deutschland (Alternatywa dla Niemiec, AfD). Lobby Control, znacząca niemiecka organizacja społeczeństwa obywatelskiego, promująca przejrzystość i jawność w życiu publicznym, w swoim raporcie na temat finansowania kampanii AfD z 2017 roku oszacowała, że stowarzyszenie powiązane z tą partią wydało ponad 6 mln euro na kampanie wspierające AfD. Także PKW zwracała uwagę na to, iż „w ostatnich latach doświadczenia wielu już państw wykazały, że naruszanie tych zasad sprzyja manipulowaniu opiniami wyborców, wprowadza ich w błąd i może prowadzić do niekontrolowanego wpływu różnych sił na przebieg wyborów”.

Nadużywanie środków publicznych
Nadużycie funkcji i zasobów państwowych jest sprzeczne ze standardami międzynarodowymi dotyczącymi rzetelnych wyborów i przeciwdziałania korupcji. Kodeks dobrych praktyk wyborczych Komisji Weneckiej przyjmuje za punkt wyjścia zasadę neutralności państwa, odnoszącą się do kampanii wyborczej, dostępu do mediów publicznych oraz publicznego finansowania partii politycznych i kampanii wyborczych. W wytycznych z 2016 roku ODIHR i Komisja Wenecka stwierdziły, iż „nadużywanie zasobów administracji, zwanych także zasobami publicznymi, stanowi dzisiaj jedno z najważniejszych i stale powracających wyzwań (...). Jest to ustabilizowane i rozpowszechnione zjawisko w wielu państwach europejskich, także w państwach o długiej tradycji wyborów demokratycznych (...). Zjawisko to pojmowane jest jako element trwałej kultury politycznej i obejmuje praktyki nie tylko stanowiące potencjalne naruszenie prawa, ale także praktyki – wynikające z braku standardów etycznych odnoszących się do procesu wyborczego”.

Nadużycie środków publicznych można określić jako nienależną korzyść uzyskaną przez partie polityczne lub kandydatów poprzez wykorzystanie funduszy, stanowisk lub powiązań z instytucjami rządowym, w celu wpływania na wynik wyborów. Nadużycie środków publicznych może dotyczyć zarówno środków finansowych, jak i darowizn rzeczowych, w tym wykorzystywania nieruchomości, środków (ludzkich, materialnych, informacyjnych oraz technicznych) pozostających w gestii państwa.

Od wielu dekad nierozwiązanym problemem nadużywania zasobów państwowych pozostają tzw. podatki partyjne. Już w 2001 roku wskazano na przypadki wpłat finansowych na rzecz komitetów wyborczych przez urzędników Kancelarii Prezydenta. Podczas ostatnich wyborów parlamentarnych znacznych darowizn na rzecz kampanii premiera Mateusza Morawieckiego dokonali członkowie zarządów spółek Skarbu Państwa (m.in. PKN Orlen i PKO BP). Wpłaty pochodziły również od kadr menedżerskich państwowych firm: Enei, PZU, KGHM i Poczty Polskiej i wielu innych spółek. W 2021 roku dziennikarze „Gazety Wyborczej", Radia ZET i Onetu przygotowali zestawienie zarządów i rad państwowych spółek, analizując dane na temat 5 tys. osób pojawiających się we władzach ponad tysiąca spółek Skarbu Państwa oraz spółek z nimi powiązanych. Przeprowadzone śledztwo dziennikarskie pokazało, iż przynajmniej 900 z nich ma związki z politykami Zjednoczonej Prawicy.

Poważną patologią jest wykorzystywanie funduszy celowych i fundacji finansowanych ze środków publicznych, a także spółek Skarbu Państwa do pośredniego finansowania polityki. W wypadku spółek Skarbu Państwa problem jest o tyle poważny, że może odnosić się także do środków unijnych i łamie zasady OECD dotyczące ładu korporacyjnego, zgodnie z którymi przedsiębiorstwa publiczne nie powinny być wykorzystywane jako wehikuły do finansowania działalności politycznej. Zagrożenia związane z nowo powoływanymi funduszami celowymi są realne, szczególnie jeśli ich finansami zarządza się z naruszeniem nadrzędnych zasad finansów publicznych, tj. jawności oraz celowości.

Przeprowadzona w latach 2020–2021 przez NIK kontrola Funduszu Sprawiedliwości potwierdziła, iż działania dysponenta funduszu oraz znacznej części beneficjentów umów dotacji skutkowały niegospodarnym i niecelowym wydatkowaniem środków publicznych, a także sprzyjały powstawaniu mechanizmów korupcjogennych. Przykładem nadużywania środków budżetowych na potrzeby wyborów są działania wiceministra sprawiedliwości Marcin Warchoła, kandydata w przedterminowych wyborach prezydenta Rzeszowa, który przekazał pół miliona złotych na rzecz jednego z rzeszowskich szpitali. Przekazane środki uruchomione zostały z Funduszu Sprawiedliwości. Co gorsza, ze względu na upolitycznienie prokuratury pojawia się problem kwadratury koła w kontekście odpowiedzialności karnej za nadużycia związane z Funduszem Sprawiedliwości.

Przepisy nie regulują w sposób wystarczający czynności podejmowanych przez funkcjonariuszy publicznych w trakcie kampanii wyborczej. Obserwacje poczynione przez Instytut Spraw Publiczny (ISP) w trakcie monitoringu wyborów samorządowych ujawniły praktyki wykorzystywania zajmowanej pozycji publicznej przez osoby rządzące i jednocześnie ubiegające się o reelekcję. Wykorzystywano narzędzia współpracy z mieszkańcami, takie jak konsultacje czy budżet obywatelski, otwierano nowe inwestycje, organizowano miejskie imprezy, wydawano publikacje informujące o własnym dorobku bądź o osiągnięciach kierowanego przez siebie samorządu (jako wydawnictwa samorządowe lub książki finansowane przez prywatne oficyny) i organizowano spotkania autorskie, co naruszało zasady równości szans komitetów startujących w wyborach.

Jak pokazał raport OBWE/ODIHR z ostatnich wyborów parlamentarnych: „Kilku wysokich rangą funkcjonariuszy publicznych, w tym ministrowie i wiceministrowie, również kandydowało w wyborach i pojawiało się w swoich okręgach wyborczych podczas imprez finansowanych ze środków publicznych, w tym forów wysokiego szczebla oraz uroczystościach z okazji oddawania do użytku infrastruktury, nowych posterunków policji czy remiz strażackich. (...) Częstotliwość i rozgłos takich działań, które niekiedy obejmowały agitację wyborczą, powodowały powstanie niewłaściwej przewagi i powodowały zacieranie się granic pomiędzy państwem a partią”.

Także w wytycznych OBWE i Komisji Weneckiej z 2016 roku w sprawie zapobiegania i przeciwdziałania niewłaściwemu wykorzystywaniu zasobów administracyjnych w procesach wyborczych stwierdza się, że „ramy prawne powinny zapewniać skuteczne mechanizmy zabraniające przedstawicielom władz publicznych nieuczciwego wykorzystywania zajmowanego stanowiska poprzez organizowanie oficjalnych wydarzeń publicznych dla celów kampanii wyborczej, w tym imprez charytatywnych lub wydarzeń, które faworyzują daną partię polityczną lub kandydata bądź działają na jej lub jego niekorzyść. (...) Aby zapobiec nadużywaniu zasobów administracyjnych w celu zapewnienia równych szans podczas wyborów, ramy prawne powinny zapewniać, aby w trakcie kampanii nie miały miejsca żadne istotne ogłoszenia mające na celu postawienie danej partii lub kandydata w korzystnym świetle”.

Prekampania wyborcza
Kolejnym istotnym problemem związanym z finansowaniem wyborów jest tzw. prekampania wyborcza, tj. sytuacja, gdy przed zarządzeniem wyborów i przed formalnym rozpoczęciem kampanii wyborczej finansowane są intensywne działania na rzecz przyszłych komitetów wyborczych i kandydatów, mające znamiona agitacji. Kwestia ta została podniesiona w raporcie Misji Oceny Wyborów (EAM) OBWE, przeprowadzającej obserwację wyborów do Sejmu RP i do Senatu RP, które odbyły się w 2015 roku, i w raporcie ISP z monitoringu finansowania samorządowej kampanii wyborczej 2014 roku. Takie działania można było również zaobserwować w przypadku dwóch głównych kandydatów na stanowisko prezydenta Warszawy przed wyborami samorządowymi w 2018 roku. Pozostająca poza kontrolą prekampania działa niekorzystnie na równość szans podmiotów rywalizacji przedwyborczej i przejrzystość finansowania polityki.

Temat prekampanii wyborczej był wielokrotnie poruszany przez ekspertów Fundacji Batorego, Państwową Komisję Wyborczą, misje OBWE, jak i Rzecznika Praw Obywatelskich. Podmioty te apelowały do ustawodawcy o uregulowanie zjawiska prekampanii, gdyż działania takie znajdują się faktycznie poza kontrolą organów wyborczych. W lipcu 2018 roku RPO otrzymał odpowiedź z senackiej Komisji Praw Człowieka, w której wskazano, iż „Utrzymanie obecnego stanu prawnego pozostawiającego partyjne wydatki propagandowe poza jakąkolwiek reglamentacją, choćby ewidencyjno-sprawozdawczą – jest przemyślaną i świadomą decyzją ustawodawcy”.

Pozostawienie problemu prekampanii poza kontrolą społeczną niesie ze sobą szereg zagrożeń dla systemu kontroli finansowania polityki. Wśród nich wymienić należy:
- trudności w identyfikowaniu autorów materiałów, które byłyby uznawane za desygnaty „materiałów wyborczych” definiowanych w art. 109 § 1 k. wyb., a z uwagi na nierozpoczęcie kampanii nie są obwarowane obowiązkiem oznaczania ich nazwą wytwarzającego je komitetu z art. 109 § 2 k. wyb.;
- nieobowiązywanie zakazów organizacji loterii fantowych, innego rodzaju gier losowych oraz konkursów z wygranymi o wartości wyższej niż wartość przedmiotów zwyczajowo używanych w celach reklamowych lub promocyjnych (art. 108a § 1 k. wyb.), jak również zakaz podawania w ramach agitacji napojów alkoholowych (art. 108a § 2 k. wyb.);
- brak zobowiązania podmiotów prowadzących prekampanię do przestrzegania limitu wydatków komitetów wyborczych na agitację wyborczą (art. 135 w zw. z art. 136 k. wyb.);
- brak zobowiązania podmiotów prowadzących prekampanię do przedłożenia sprawozdania finansowego komitetu wyborczego właściwemu organowi wyborczemu (art. 142 § 1 k. wyb.);
- możliwość prowadzenia prekampanii przez różnorodne podmioty, w tym instytucje publiczne (m.in. samorządowe) i inne podmioty korzystające ze środków publicznych (m.in fundacje), jak i zagranicznych.

Finansowanie wyborów zawsze należy traktować jako złożony proces obejmujący różne etapy i formy finansowania. Patrząc na realia prowadzenia walki politycznej i listę zagrożeń z tym związanych, należałoby się zastanowić, czy idąc śladem Wielkiej Brytanii, nie powinno się znacznie wydłużyć „okresu uregulowanego”, kiedy obowiązują limity wydatków i szczegółowe zasady finansowania kampanii.

Wydatki reklamowe spółek Skarbu Państwa i wykorzystywanie mediów publicznych
Sposób działania i finansowania mediów, a tym samym kampanii medialnej, stanowi newralgiczny punkt dla zachowania równości szans przez uczestników procesu wyborczego. Istotnym elementem zapewniającym pluralizm polityczny są działania instytucji o charakterze publicznym, przede wszystkim – publicznych środków masowego przekazu. Udział mediów publicznych w szeroko rozumianej kampanii wyborczej powinien być traktowany jako jeden z koniecznych elementów neutralności władz publicznych. Zasada neutralności mediów publicznych oznacza zakaz angażowania się w kampanię wyborczą w sposób wspomagający interesy wyborcze ugrupowań rządzących. W sytuacjach patologicznych prowadzi to do zatarcia odrębności między państwem a partią rządzącą.

Podczas ostatnich wyborów parlamentarnych w 2019 roku zdecydowanie największą część wśród wniesionych protestów wyborczych stanowiły te dotyczące zarzutu wykorzystywania mediów publicznych finansowanych ze środków budżetu państwa do promowania wyłącznie komitetu wyborczego rządzącej partii politycznej (aż 135 protestów). Także Misja Specjalna Obserwacji Wyborów ODIHR zwróciła uwagę, iż „Uprzywilejowane traktowanie danego kandydata przez media publiczne należy uznać za niewłaściwe wykorzystywanie środków publicznych i należy temu odpowiednio przeciwdziałać”.

Brak neutralności mediów publicznych ma pośredni, ale poważny wpływ na wydatki wyborcze i przestrzeganie obowiązujących limitów. Jak pokazuje raport Fundacji Batorego, wydatki komitetów wyborczych ponoszone na korzystanie ze środków masowego przekazu stanowiły najistotniejszą pozycję w budżetach poprzednich kampanii wyborczych. W przypadku wszystkich komitetów koszty obejmujące komunikację masową stanowiły największą część wszystkich wydatków. Ich udział wahał się od 60% do 79%.

Przeprowadzane przez profesora Tadeusza Kowalskiego badania wskazują, iż w okresie rządów Zjednoczonej Prawicy nastąpiło znaczące wzmożenie wysiłków propagandowo-promocyjnych na rzecz interesów partii rządzących.

Kontrola i finansowanie określonych mediów umożliwiają partii rządzącej promowanie poszczególnych polityków, obchodzenie limitów wydatków wyborczych, przesunięcie środków finansowych na inne formy prowadzenia kampanii, ale też pośrednio blokują partiom opozycyjnym dostęp do kanałów komunikacyjnych. Transfery środków publicznych stają się instrumentem manipulacji politycznej, służą do pozycjonowania użytkownikom konkretnych treści i tworzenia toksycznej polaryzacji, a przede wszystkim mobilizacji wyborców.

W praktyce znaczna część wydatków reklamowych spółek Skarbu Państwa (SSP), ministerstw i urzędów centralnych stanowi finansowe wsparcie dla partyjno-rządowej propagandy. W sposób skoordynowany podmioty te faworyzują media bezpośrednio uczestniczące w realizacji propagandowych celów władzy, takie jak TVP, Polskie Radio, tygodniki „Sieci”, „Gazeta Polska” oraz „Do Rzeczy” czy dzienniki należące do PKN Orlen i „Gazeta Polska Codziennie”. Jest to forma zakamuflowanego finansowania propagandy partyjnej ze środków publicznych, ale także ekonomicznego cenzurowania (poprzez blokowanie wysokobudżetowych kampanii reklamowych) mediów, które nie są wyraźnie prorządowe.

Tylko w latach 2016–2020 same SSP wydatkowały na rynku reklamy ponad 5,8 mld zł. Wydatki reklamowe SSP rosły szybciej, niż rozwijał się rynek reklamy w mediach jako całość, potwierdzając tezę, iż poziom wydatków reklamowych sektora publicznego był uwarunkowany kalendarzem politycznym (w 2018 roku odbyły się wybory samorządowe, w roku 2019 wybory do Parlamentu Europejskiego oraz wybory parlamentarne, a rok później prezydenckie).

Część tych wydatków służyła budowie marki osobistej polityków. O ile w 2020 roku wysokie wydatki Ministerstwa Sprawiedliwości budowały wizerunek ministra i jego politycznej grupy, o tyle w roku 2021 wysiłek propagandowo-promocyjny był skupiony w większym stopniu na postaci premiera i prezesa NBP.

Także skala finansowania mediów publicznych jest bardzo znacząca i w przypadku TVP w okresie rządów Zjednoczonej Prawicy przekroczyła kwotę 7 mld zł (abonament plus tzw. rekompensata). Jeśli dodatkowo uwzględnić środki reklamowe ze spółek Skarbu Państwa oraz ministerstw i urzędów centralnych, to suma pochodząca tylko ze środków publicznych, którą TVP dysponowała w tym okresie, przekroczyła 10 mld zł.

Kontrowersje wywoływała również sytuacja, kiedy kontrolowana przez partię rządzącą spółka Skarbu Państwa (Orlen) przejęła potężną grupę medialną (Polska Press). Na początku 2021 roku doszło do finalizacji transakcji między Polska Press a PKN Orlen i tym samym zwiększyła się liczba gazet bliskich partii rządzącej. PKN Orlen kupił 20 dzienników regionalnych, blisko 120 lokalnych tygodników, 500 witryn internetowych i dzięki temu trafił do ponad 17 milionów użytkowników. Do tego należy jeszcze dodać bazę danych o milionach użytkowników, która może zostać wykorzystana w ramach tzw. targetowania behawioralnego, czyli opartego na historii wyszukiwań i interakcji użytkownika, jak również pozycjonowania konkretnych treści, a w ten sposób wpływania na ich wybory polityczne.

Finansowanie kampanii wyborczej w Internecie
Przepisy określające zasady prowadzenia i finansowania kampanii wyborczej zawarte w Kodeksie wyborczym pochodzą sprzed kilkunastu lat i nie regulują w sposób wystarczający nowych form prowadzenia agitacji wyborczej, w tym agitacji w Internecie i za pomocą innych środków komunikacji elektronicznej. Należy się zgodzić z tezą Tomasza Gąsiora, iż „zmieniająca się w niezwykle szybkim tempie rzeczywistość, przede wszystkim w efekcie skoku technologicznego ostatnich lat, możliwości, ale także zagrożenia, z niego wynikające, zdają się wręcz wymuszać dokonanie rewizji dostosowujących prawo w tym zakresie do nowej rzeczywistości”. Dotyczy to także problematyki nowoczesnych form pozyskiwania środków przez podmioty trzecie za pośrednictwem platform obsługujących płatności przez Internet (np. Facebook).

Wzmocnienie kontroli nad finansowaniem agitacji w Internecie jest istotne także ze względu na nowe standardy międzynarodowe i zobowiązania Polski wynikające z członkostwa w Radzie Europy. Zalecenia Komitetu Ministrów Rady Europy nr Rec(2022)12 z kwietnia 2022 roku rekomendują wzmocnienie monitorowania wydatków wyborczych i dostosowanie ich do prowadzenia kampanii online, a także zapewnienie m.in.

- uprawnienia do żądania informacji o wydatkach na cyfrową reklamę polityczną od platform internetowych oraz partii politycznych i kandydatów;
- niezbędnych środków finansowych, zasobów i umiejętności analitycznych do stosowania nowoczesnych metod monitorowania wydatków na kampanie w Internecie;
- przeglądu skuteczności obecnych limitów i kategorii sprawozdawczych w obszarze wydatków wyborczych z uwzględnieniem rosnącego znaczenia internetowej reklamy politycznej;
- analizy nowych metod finansowania, takich jak kryptowaluty, które są coraz częściej wykorzystywane przez określone organizacje, osoby i/lub państwa do finansowania kampanii wyborczych.

Wnioski i rekomendacje
Celem niniejszej analizy było wskazanie konkretnych problemów systemowych oraz kluczowych zagadnień, które stanowią potencjalne zagrożenie dla rzetelnego finansowania polityki, a w szczególności zbliżających się wyborów. Pomijając tradycyjne zagrożenia (np. nielegalne finansowanie przez grupy interesów, przekraczanie limitów wydatków) i te wynikające z rozwoju technologicznego (w tym kampanii internetowych, płatności online i kryptowalut), jesteśmy świadkami wyzwań systemowych, wynikających z zatrzymania procesu demokratyzacji. Kwestie finansowania polityki są zdeterminowane przez ogólnoinstytucjonalne rozwiązania dotyczące ograniczania niezależności PKW, prokuratury, sądownictwa i poszanowania zasad praworządności. Jak ma wyglądać przejrzyste i demokratyczne finansowanie polityki w sytuacji zawłaszczania państwa, znacznie uprzywilejowanego finansowania polityków z partii rządzącej i kontrolowanych przez nie mediów, jak również braku praworządności?

Po ponad dwóch dekadach funkcjonowania w Polsce systemu finansowania polityki opartego w znacznym stopniu na środkach publicznych nie udało się zdywersyfikować źródeł finansowania, wyeliminować szarej strefy finansowania polityki, a w szczególności korupcyjnych powiązań finansowych między nomenklaturą partyjną i spółkami Skarbu Państwa. Nie udało się także wprowadzić mechanizmów łączących wpłaty od obywateli z dominującym finansowaniem publicznym, wykształcić poczucia odpowiedzialności politycznej za finansowanie polityki, w szczególności na poziomie partii politycznych i kontrolowanych spółek (np. poprzez usuwanie skorumpowanych menadżerów i polityków).

Potencjalne finansowanie kampanii wyborczej przez dobrze zorganizowane grupy przestępcze i podmioty zagraniczne (w tym np. powiązane z Rosją i Chinami) jest także trudne do powstrzymania przy braku wyspecjalizowanej kontroli ze strony PKW i bliskiej współpracy z organami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo państwa. Dodatkowo przeprowadzona w styczniu 2018 roku kontrowersyjna nowelizacja Kodeksu wyborczego wprowadziła szereg niekorzystnych zmian w zasadach finansowania kampanii, składzie i kompetencjach organów zarządzających wyborami i nadzorujących finansowanie polityki.

Ze względu na omówione wcześniej luki prawne, sposób prowadzenia kontroli finansów partii i komitetów wyborczych (ograniczanie się do formalistycznej kontroli następczej przy słabej kontroli wstępnej i bieżącej), brak dodatkowych środków na działalność PKW i niezapewnienie wsparcia ze strony organów odpowiedzialnych za wykrywanie nadużyć finansowych i przeciwdziałanie korupcji – potwierdzają się obawy GRECO dotyczące skuteczności wybranego przez Polskę modelu nadzoru nad finansowaniem polityki. Wątpliwości te jeszcze narastają w obliczu zmian w składzie PKW, upolitycznienia organów antykorupcyjnych i prokuratury. Upolitycznienie tych instytucji osłabia wiarę w skuteczność i obiektywność kontroli. Zamiast działać na rzecz edukacji i świadomości obywatelskiej, jak powinno funkcjonować demokratyczne państwo, osłabione instytucje służą partyjnym interesom.

W epoce odchodzenia od demokracji i ekspansji reżimów hybrydowych – takich, które pokazują coraz bardziej autorytarny charakter pod cienkimi szatami wyborczymi – kwestia nadużywania środków państwowych do prowadzenia działalności politycznej staje się kluczowym problemem. Patologie te zawsze istniały w państwach postkomunistycznych, ale ich systemowy charakter (który się nasila) może mieć dramatyczny wpływ na rzetelność wyborów. Uczciwość wyborów to jedna z najtrudniejszych kwestii przy obecnym systemie finansowania polityki i omówionych w tej analizie problemach.

Należy mieć na uwadze, iż w takim otoczeniu silna kontrola państwa nad finansowaniem partii politycznych to broń obosieczna – z jednej strony powinna służyć do walki z korupcją polityczną i chronić życie publiczne, ale może być też narzędziem politycznej zbrodni użytym do osłabienia bądź wyeliminowania opozycji. W tym drugim scenariuszu kwestią wymagającą nie tylko poważnej dyskusji, ale i konkretnych działań pozostaje także ochrona niezależności organów kontrolnych i proporcjonalność sankcji grożących partiom politycznym i komitetom wyborczym za naruszenia prawa w zakresie ich finansowania.

Kolejnym elementem jest ograniczanie systemu łupów partyjnych. Im większy wpływ mają powiązane z państwem spółki, fundacje i fundusze celowe na finansowanie demokracji, tym większe pole do nadużyć i wypaczeń. Nieprzejrzystość i brak wewnętrznych zasady regulujących przyznawanie przez spółki Skarbu Państwa (a także komunalne) dotacji czy sponsoringu stanowi przestrzeń dla patronażu politycznego i nepotyzmu, a także nielegalnego wyprowadzania środków budżetowych, zarówno na szczeblu krajowym, jak i samorządowym.

Mając to na uwadze, powinno się:
- wzmocnić zaplecze eksperckie i przygotować wielopoziomową (krajową i lokalną) sieć obserwatorów, potrzebną do przeprowadzenia kompleksowego monitoringu finansowania wyborów parlamentarnych, samorządowych i europejskich w latach 2023 i 2024;
- usprawnić koordynację działań monitorujących prowadzonych przez organizacje międzynarodowe oraz obserwatorów krajowych poprzez przygotowywanie regularnych raportów i analiz przed wyborami;
- wypracować nowe, strategiczne podejście, jak w sytuacji polaryzacji i autokratyzacji chronić pluralizm polityczny, profesjonalizm i niezależność organów nadzorujących finansowanie polityki, a w szczególności Krajowego Biura Wyborczego;
- prowadzić szerokie działania edukacyjne wzmacniające świadomość obywatelską w kwestiach dotyczących finansowania polityki, uczciwości wyborów i przeciwdziałania korupcji politycznej;
- rozszerzyć działania mające na celu ograniczanie szarej strefy finansowania polityki i skupić się na powstrzymaniu zawłaszczania państwa i rozrastaniu się struktur oligarchiczno-partyjnych;
- wypracować nowe modele monitorujące i raportujące (w tym do prokuratury) przypadki korupcji na wysokim szczeblu, w szczególności nadużywania środków publicznych (w tym unijnych) przez spółki Skarbu Państwa, media, a także fundusze celowe;
- szczególnej analizie należałoby poddać mechanizmy służące pośredniemu finansowaniu polityków i ich kampanii wyborczych przez beneficjentów dotacji czy sponsoringu ze strony powiązanych z państwem spółek, fundacji, i funduszy celowych;
- przeprowadzić kompleksowy monitoring finansowania partii politycznych, korzystając z nowych mechanizmów rejestru wpłat i rejestru umów partii politycznych – w obecnej sytuacji, po nowelizacji przepisów dotyczących finansowania partii politycznych, monitoring obywatelski może stanowić istotny krok w stronę zbudowania skutecznego mechanizmu dla kompleksowego i proaktywnego monitorowania finansowania wyborów;
- wystąpić z apelem do Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR) o przeprowadzenie Pełnej Misji Obserwacji zbliżających się wyborów parlamentarnych w 2023 roku, a w szczególności przeprowadzenia oceny zgodności procesu wyborczego ze zobowiązaniami i normami międzynarodowymi w zakresie finansowania kampanii wyborczej, wykorzystywania środków publicznych, w tym mediów;
- w większym stopniu wspierać niezależne dziennikarstwo śledcze i organizacje pozarządowe, w tym na poziomie lokalnym, zajmujące się korupcją polityczną, a w szczególności finansowaniem polityki;
- opracować wspólnie z parlamentarzystami, Rzecznikiem Praw Obywatelskich i Najwyższą Izbą Kontroli kompleksowe rozwiązania legislacyjne, które miałyby wyeliminować omówione powyżej patologie, wzmocnić niezależne instytucje demokratyczne i ograniczyć zawłaszczanie państwa;
- uświadomić społeczności międzynarodowej (w tym Komisji Europejskiej) konieczność uruchomienia mechanizmów i środków wspierających działania prodemokratyczne i edukacyjne znane w Polsce z lat dziewięćdziesiątych XX wieku – działania te są niezbędne dla zabezpieczenia uczciwości zbliżających się wyborów, w tym do Parlamentu Europejskiego.

Demokracja wymaga nie tylko instytucji, które powstrzymują elity polityczne przed nadużywaniem władzy, ale przede wszystkim aktywnych obywateli. Olbrzymia rola w zapewnieniu sprawnego funkcjonowania systemu kontroli finansowania polityki leży po stronie aktywnych obywateli, organizacji strażniczych i niezależnych dziennikarzy, angażujących się w społeczną kontrolę nad procesami demokratycznymi i finansowaniem polityki. Prowadzenie działań profilaktycznych przez te grupy byłoby wzmocnieniem kontroli sprawowanej przez PKW i NIK i mogłoby dostarczyć istotnych danych organizacjom międzynarodowym (np. OBWE/ODIHR, Komisji Europejskiej, GRECO, UNODC, OECD), jak i krajowym ośrodkom badawczym.

W dłuższej perspektywie sformułowane w ramach działań monitorujących i raportujących postulaty de lege ferenda mogłyby się stać przedmiotem analizy ustawodawcy, do którego należy dostosowanie obowiązującego prawa do zmieniającej się rzeczywistości i obowiązujących standardów międzynarodowych, ale przede wszystkim mogłyby posłużyć jako kierunkowskaz dla sił politycznych, którym zależy na poprawieniu jakości demokracji i standardów życia publicznego w Polsce. Jak mawiał brytyjski filozof i polityk Lord John Acton: „Władza korumpuje, a władza absolutna korumpuje absolutnie”. Poważnym wyzwaniem dla całej klasy politycznej na najbliższe lata będzie wypracowanie i wdrożenie nowych standardów życia publicznego na wzór powołanej w Wielkiej Brytanii Komisji Standardów w Życiu Publicznym. Bez powrotu do fundamentalnych zasad demokracji, praworządności i ograniczania wpływu partii rządzących na instytucje demokratyczne możemy być świadkami nowego zawłaszczania państwa i ponownego dzielenia łupów partyjnych.

Question: Czy zasoby finansowe i osobowe w Krajowym Biurze Wyborczym zostały zwiększone po 2008 roku?

Answer: Nie.

Question: W którym roku został przyjęty raport zawierający zalecenia GRECO odnośnie do finansowania partii politycznych?

Answer: Raport zawierający zalecenia GRECO odnośnie do finansowania partii politycznych został przyjęty w 2008 roku.

Question: Czy GRECO zaleciło zwiększenie zasobów finansowych i osobowych w Krajowym Biurze Wyborczym?

Answer: Tak.

Question: Czy Polska zastosowała się do rekomendacji GRECO?

Answer: Nie.


Sąd kapturowy nad polskim Internetem. Kto będzie następny?

W ostatnich tygodniach kolejne strony internetowe znikają z polskiego Internetu. Łączy je (prawdopodobnie) to, że Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego uznała je za zagrażające bezpieczeństwu państwa. Wojna w Ukrainie wzbudza w nas słuszny gniew wobec agresora i osób, które łączymy z rosyjską propagandą. Ale mechanizm blokowania stron zastosowany wobec stron domniemanych propagandystów Kremla jest tak skonstruowany, że pojawiają się uzasadnione obawy o to, kto będzie następny.

Opisane przez Zaufaną Trzecią Stronę blokowanie stron internetowych przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego bazuje na art. 180 ust. 1 prawa telekomunikacyjnego. Pozwala on na ograniczenie dostępu do stron, jeśli te „mogą zagrażać obronności, bezpieczeństwu państwa oraz bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu”. Decyzja w sprawie blokady:

- opiera się na bardzo szerokich kryteriach, np. porządek publiczny,
- nie podlega jakiejkolwiek kontroli.

Ani właściciele stron, ani opinia publiczna nie są w żaden sposób informowani o tym, co się stało.

Oznacza to zatem, że podmiot, który zarządza blokadę – w praktyce najczęściej Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (prawdopodobnie, bo informacje o blokowaniu są niejawne) – jest zarówno oskarżycielem, jak i sędzią w tak fundamentalnej sprawie, jak ograniczenie wolności słowa.

Polskie przepisy przewidują jeszcze kilka innych sytuacji, kiedy strona internetowa może być zablokowana:

- zgodnie z ustawą antyterrorystyczną ABW może zarządzić blokadę stron propagujących treści związane z terroryzmem (art. 32b ustawy o ABW),
- zgodnie z ustawą hazardową Krajowa Administracja Skarbowa może zarządzić blokadę stron dostawców gier hazardowych naruszających polskie prawo (Ministerstwo Finansów na podstawie art. 15f ustawy o grach hazardowych prowadzi Rejestr Domen Służących do Oferowania Gier Hazardowych Niezgodnie z Ustawą).

W obu tych sytuacjach decyzja o blokadzie nie jest arbitralna. W sprawach związanych z terroryzmem konieczne jest uzyskanie wcześniejszej zgody Prokuratora Generalnego i sądu. W sprawach hazardu właściciel strony internetowej jest informowany o blokadzie i może się od niej odwołać. Nie wiemy, która z tych ścieżek byłaby lepsza w obecnej sytuacji, ale nie mamy wątpliwości, że stawka w postaci cenzurowania Internetu jest zbyt wysoka, by pozostawić decyzje wyłącznie służbom.

Wolność słowa – jak wszystkie prawa – podlega ograniczeniom, ale tylko w wyjątkowych sytuacjach i pod pewnymi warunkami. Ani niepłacenie podatków przez organizatorów gier hazardowych, ani zagrożenie terrorystyczne, ani nawet wojna u najbliższych sąsiadów nie unieważnia praw podstawowych. W tym wypadku jednak oskarżyciel pełni zarazem rolę sędziego, a oskarżeni nawet nie wiedzą, że zostali skazani, nie mówiąc o prawie do obrony. W ten sposób ofiarą cenzorskiego skalpela może paść każdy portal, który nie spodoba się władzy. Kto będzie następny?

Question: Czy wszystkie zapisy prawne dają ABW takie same uprawnienia w kwestii blokowania stron internetowych?

Answer: Nie.

Question: Według jakiego zapisu prawa w ostatnich tygodniach ABW blokuje strony internetowe, które uznała za zagrażające bezpieczeństwu państwa?

Answer: W ostatnich tygodniach ABW blokuje strony internetowe, które uznała za zagrażające bezpieczeństwu państwa, na podstawie art. 180 ust. 1 prawa telekomunikacyjnego.

Question: Czy blokowanie stron na podstawie art. 180 ust. 1 prawa telekomunikacyjnego podlega kontroli?

Answer: Nie.

Question: Według jakiego zapisu prawa ABW może zarządzić blokadę stron propagujących treści związane z terroryzmem?

Answer: ABW może zarządzić blokadę stron propagujących treści związane z terroryzmem na podstawie art. 32b ustawy o ABW.

Question: Kto musi wyrazić zgodę na zablokowanie strony internetowej, jeśli propagowane są na niej treści związane z terroryzmem?

Answer: Jeśli na stronie internetowej propagowane są treści związane z terroryzmem, to na jej zablokowanie musi wyrazić zgodę Prokuratura Generalna i sąd.