Tkanina z Bayeux

Tkanina z Bayeux (ang. Bayeux Tapestry, fr. Tapisserie de Bayeux) – ręcznie haftowane płótno przedstawiające podbój Anglii przez Wilhelma I Zdobywcę i bitwę pod Hastings w 1066 roku; dzieło sztuki świeckiej; cenne ikonograficzne źródło historyczne. W roku 2007 została wpisana na listę UNESCO Pamięć Świata.

Pochodzenie
Pochodzenie tkaniny nie jest udokumentowane. Na podstawie analizy samej tkaniny, specjaliści w większości zgadzają się, że tkanina została wykonana w XI w., niedługo po inwazji na Anglię. Niektóre źródła datują jej powstanie na okres przed 1092 rokiem. Jako że tkanina wykazuje podobieństwa z XI-wiecznymi pracami angielskimi, niektórzy uznają jej angielską proweniencję – nie zostało to jednak jednoznacznie potwierdzone. Za angielskim pochodzeniem dzieła przemawiać miały również błędy w inskrypcjach łacińskich oraz użycie imion anglosaskich.

W XVIII w. jej autorstwo przypisywano królowej Matyldzie (1031–1083), żonie Wilhelma, nie jest to jednak teza potwierdzona. Tkanina mogła powstać na zlecenie biskupa Odona z Bayeux (1049–1097), przyrodniego brata Wilhelma I. Teza ta postawiona w 1824 roku przez Honoré François Delauneya zyskała wielu zwolenników. Od 1732 roku argumentowano, że tkanina powstała dla uczczenia konsekracji katedry Odona w Bayeux w 1077 roku. Hipoteza ta uległa jednak tezie o sekularnym charakterze dzieła, które miało zdobić wnętrza rezydencji prywatnej.

Historia
Początkowo tkanina była najprawdopodobniej wystawiana w różnych miejscach – kościołach i klasztorach na terenie Normandii i Anglii. Pierwsza wzmianka na jej temat pochodzi ze spisu majątkowego katedry w Bayeux z 1476 roku. Tkanina była wystawiana na widok publiczny raz do roku – była wywieszana w nawie katedry w okresie od 24 czerwca do dnia wigilii rocznicy konsekracji świątyni. Była ponownie wzmiankowana przez intendenta Caen N.J. Faucaulta na początku XVIII w. W 1724 roku Antoine Lancelot (1675–1740) sporządził raport na temat tkaniny dla Akademii Inskrypcji i Literatury Pięknej.

Po raz pierwszy zabytek został gruntownie zbadany i opisany w latach 1729–1730 przez benedyktyńskiego uczonego Bernarda de Montfaucona (1655–1741), który opublikował wyniki swojej pracy w dziele Les monuments de la monarchie française. Obiektem zainteresowali się także angielscy antykwariusze – w 1752 roku Andrew Ducarel (1713–1785), a w latach 1818–1820 Charles Alfred Stothard (1786–1821).

W 1792 roku tkanina została skonfiskowana przez państwo, by przykryć wozy bojowe. Została jednak uratowana dzięki interwencji prawnika z Bayeux, Léonarda Leforestiera. W 1804 roku dzieło zostało wystawione w paryskim Luwrze w kontekście planowania przez Napoleona inwazji na Anglię. Następnie tkanina została zwrócona mieszkańcom Bayeux i od 1842 roku udostępniona na stałe dla publiczności. Była przechowywana w bibliotece miejskiej, a w 1913 roku wraz ze zbiorami bibliotecznymi została przeniesiona do dawnego domu diakona katedry. Po 1860 roku została poddana kompleksowej restauracji, materiał został zacerowany w 120 miejscach i załatany w 518 miejscach. W 1885 roku sporządzono wierną kopię dzieła, która znajduje się w Reading Museum w Reading w Wielkiej Brytanii.

II wojnę światową tkanina przetrwała w Luwrze, gdzie była badana przez niemieckiego historyka Herberta Jankuhna (1905–1990). Od 1983 roku zabytek wystawiony jest w XVII-wiecznym gmachu seminarium w Bayeux, gdzie urządzono muzeum poświęcone tkaninie. W roku 2007 tkanina z Bayeux została wpisana na listę UNESCO Pamięć Świata. W 2018 roku Wielka Brytania i Francja podpisały porozumienie o wypożyczeniu tkaniny Wielkiej Brytanii w 2022 roku – poprzednie starania brytyjskie o wypożyczenie dzieła, by uświetnić koronację królowej w 1953 roku czy 900. rocznicę bitwy pod Hastings w 1966 roku były odrzucane.

Opis

Wymiary
Tkanina ma długość 68,38 m. Złożona jest z 9 paneli o szerokości 0,5 metra i różnej długości – od 13,90 do 2,43 m.

Materiał
Tkanina wykonana jest z materiału płóciennego. Haft wykonano przy użyciu przędzy wełnianej w 10 odcieniach (niektóre źródła wymieniają osiem kolorów: popielaty, żółty, jasny i ciemny zielony, trzy odcienie niebieskiego – jeden tak ciemny, że niemal czarny – i czerwony). Kolory przędzy uzyskano poprzez farbowanie jej trzema barwnikami – kolor czerwony uzyskano poprzez zastosowanie marzany, żółty poprzez zastosowanie rezedy żółtawej, a niebieski i zielony poprzez użycie barwnika indygo pozyskanego z urzetu barwierskiego.

Tkanina była przymocowana do innego materiału, który wywieszany był w nawie katedry w Bayeux. Na tym podkładzie znaleziono numery oznaczające indywidualne sceny, które naniesiono pod koniec XVIII w. W 1724 roku tkanina została podszyta podszewką.

Haft
Inskrypcje i wzory liniowe wykonano przy użyciu stębnówki – ozdobnego ściegu na wierzchniej stronie materiału tworzącego nieprzerwaną linię. Większe powierzchnie pokryto ściegiem łączącym. Ścieg łańcuszkowy dodano podczas współczesnych prac restauracyjnych. Przy hafcie pracowało jednocześnie wiele osób. Na płótnie nie odkryto żadnych śladów szkiców czy wskazówek odnośnie do użycia kolorów. Przyjmuje się jednak, że musiał istnieć jakiś wzór. Na materiale widnieją wizerunki 626 postaci, 202 koni, 55 psów i 505 innych zwierząt, a także przedstawienia 37 budowli, 41 statków i 49 drzew.

Tkanina ma trzy pasy poziomie ciągnące się na całej jej długości – pomiędzy górnym a dolnym pasem o szerokości 7 cm znajduje się pas środkowy o szerokości 33 cm. Historia podboju Anglii ukazana jest w pasie środkowym, natomiast pas dolny i górny ukazują motywy ikonograficzne, których związek ze scenami pasa środkowego nie jest do końca określony. W pasach dolnych i górnych umieszczono przedstawienia zwierząt (m.in. ptaków, lwów, psów, jeleni i wielbłądów) oraz stworzeń fikcyjnych (m.in. smoków ziejących ogniem, gryfów czy centaurów). Na początku tkaniny zidentyfikowano postaci z bajek Fedrusa (15? p.n.e.–50? n.e.) (m.in. lisa i kruka, wilka i jagnię, wilka i żurawia). Dolny pas przedstawia również sceny z życia codziennego (m.in. sceny polowań i pracy w polu) oraz przedstawienia nagich kobiet i mężczyzn, których związek z historią pasa środkowego pozostaje niejasny.

Sceny pasa środkowego
Na płótnie w pasie środkowym wyhaftowano kilkadziesiąt scen przedstawiających podbój Anglii przez Wilhelma I Zdobywcę w 1066 roku i wydarzenia go poprzedzające. Przy scenach znajdują się inskrypcje po łacinie. Opowieść zaczyna się od podróży Harolda II do Normandii – lądowania w Ponthieu, spotkania z księciem Wilhelmem, wyprawy do Bretanii i złożenia przysięgi na relikwie z Bayeux. Następnie ukazany jest powrót Harolda do Anglii i jego koronacja na króla Anglii po śmierci Edwarda Wyznawcy. Dalej przedstawiono przygotowania Wilhelma do inwazji na Anglię i jego przeprawę przez kanał La Manche. Całość kończą sceny bitwy pod Hastings w 1066 roku. Przedstawienie historii inwazji jest ogólnie zbieżne z przekazami kronikarzy z XI w. takich jak: Wilhelm z Jumieges, Wilhelm z Poitiers czy Orderic Vitalis. Tkanina upamiętnia także pojawienie się komety Halleya, co miało miejsce w tym samym roku co bitwa pod Hastings.

Znaczenie
Tkanina to nie tylko dzieło sztuki, ale cenne źródło historyczne na temat podboju Anglii przez Normanów. Brzegi tkaniny natomiast mają znaczenie dla badań średniowiecznych baśni. Tkanina zawiera niewiele odniesień do codziennego życia poza przedstawieniami ówczesnej broni i taktyki bitewnej. Dla poznania uzbrojenia wojowników z połowy XI w. jest to dzieło fundamentalne – jedno z dwóch najważniejszych (drugim jest o ok. 100 lat późniejszy Roman de Rou, którego autor, Robert Wace mógł korzystać z tkaniny jako źródła dla swego poematu).

Question: Czy tkanina z Bayeux została wystawiona w paryskim Luwrze za życia jej pierwszego badacza?

Answer: Nie.

Question: Czy Bernard de Montfaucon żył w latach 1665-1741?

Answer: Tak.

Question: Kto po raz pierwszy zbadał tkaninę z Bayeux?

Answer: Po raz pierwszy tkaninę z Bayeux zbadał Bernard de Montfaucon.

Question: W jakich latach żył Bernard de Montfaucon?

Answer: Bernard de Montfaucon żył w latach 1655-1741.

Question: W którym roku tkanina z Bayeux została wystawiona w paryskim Luwrze?

Answer: Tkanina z Bayeux została wystawiona w paryskim Luwrze w 1804 roku.


Kompozycja otwarta

Kompozycja otwarta – rodzaj kompozycji polegający na pozostawieniu odbiorcy dzieła sztuki pola do interpretacji. Jest to układ specyficznej relacji między elementami kompozycji, poruszający wyobraźnię, sugerujący coś, co jest poza nim. Kompozycja taka zmusza odbiorcę do dopełniania, inicjując indywidualny proces współtworzenia. Przekracza tym samym ramy tradycyjnej, pełnej, zamkniętej formy.

W literaturze

Zrywa z klasyczną zasadą jedności miejsca, czasu i akcji. Przeplatając i krzyżując nieciągłą narrację pobudza wyobraźnię, zmusza do interpretacji, zaskakuje, stawia pytania. Pojawia się w romantyzmie. Przykładami kompozycji otwartej w literaturze mogą być: Kordian Juliusza Słowackiego, Hamlet Williama Szekspira, Kubuś Fatalista i jego pan Denisa Diderota.

W muzyce

Pozostawia dyrygentowi lub wykonawcy pole do dowolnego składania sekwencji, warstw, czy innych elementów kompozycji. Zdaje się na wyczucie, intuicję, twórczą inwencję, improwizację wykonawców albo pozostawia ich układ przypadkowi. W muzyce współczesnej pojawia się na przykład jako aleatoryzm. Przykładami kompozycji otwartej w muzyce XX wieku mogą być: Klavierstück XI Karlheinza Stockhausena, A piacere Kazimierza Serockiego.

W sztukach plastycznych

Inicjuje wyobraźnię dla zbudowania szerszego obrazu, sugeruje coś, co swoją przestrzenią wykracza poza faktyczne ramy dzieła, tworzy gotowość do nawiązania relacji z otoczeniem, a nawet je zawłaszcza. Pojawia się w końcu XVIII wieku wraz z początkami modernizmu. Przykład kompozycji otwartej w malarstwie stanowią Nenufary Claude'a Moneta (1916, The National Museum of Western Art, Tokio), a w rzeźbie – Nierozpoznani Magdaleny Abakanowicz (2002, park na Cytadeli w Poznaniu).

Question: Jaki utwór Denisa Diderota inicjuje indywidualny proces współtworzenia?

Answer: Utwór Denisa Diderota inicjujący indywidualny proces tworzenia to Kubuś Fatalista i jego pan.

Question: Jak nazywa się kompozycja inicjująca indywidualny proces tworzenia?

Answer: Kompozycja inicjująca indywidualny proces tworzenia to kompozycja otwarta.

Question: Jaki utwór Denisa Diderota charakteryzuje się kompozycją otwartą?

Answer: Utwór Denisa Diderota, który charakteryzuje się kompozycją otwartą, to Kubuś Fatalista i jego pan.


Kleopatra

Kleopatra VII Filopator, Kleopatra Wielka (gr. Κλεοπάτρα Φιλοπάτωρ, egip. Qlwpdrt – Kliupadrat; ur. 69 rok p.n.e., zm. 12 sierpnia 30 roku p.n.e. w Aleksandrii) – ostatnia królowa hellenistycznego Egiptu, panująca w latach 51–30 p.n.e. Nosiła tytuły Królowa, Nowa Bogini, Bogini Miłująca Ojca, Bogini Miłująca Ojczyznę. Była córką Ptolemeusza XII Auletesa. Po wstąpieniu na tron poślubiła swego brata Ptolemeusza XIII. Na skutek intryg dworskich opuściła Egipt i udała się do Palestyny, gdzie zdobyła poparcie Cezara, z którym miała syna, Ptolemeusza XV Cezariona. Dzięki interwencji wojskowej Cezara powróciła na tron egipski. Po śmierci Ptolemeusza XIII, który zginął na skutek zamieszek antyrzymskich w Aleksandrii, Kleopatra poślubiła drugiego brata, Ptolemeusza XIV. Z nim odbyła podróż do Rzymu w celu wzmocnienia więzi politycznych pomiędzy obydwoma państwami. Po śmierci Cezara powróciła do Egiptu i rozkazała zamordować małżonka, po czym w imieniu małoletniego Cezariona objęła rządy.

W trwającej w Rzymie wojnie domowej Kleopatra poparła zwolenników Oktawiana Augusta i Marka Antoniusza. W 42 roku p.n.e. osobiście poznała tego drugiego, czego skutkiem był długoletni związek uczuciowy. W późniejszym konflikcie pomiędzy Oktawianem a Antoniuszem opowiedziała się za kochankiem, z którym miała troje dzieci: bliźnięta Aleksandra Heliosa i Kleopatrę Selene oraz syna Ptolemeusza Filadelfosa. Oktawian w bitwie pod Akcjum w 31 roku p.n.e. pokonał połączone siły Antoniusza i Kleopatry, po czym wkroczył do Egiptu. Kleopatra po nieudanych pertraktacjach ze zwycięzcą, polegających na dążeniu do zapewnienia władzy w Egipcie swoim potomkom, 12 sierpnia 30 roku p.n.e. popełniła samobójstwo.

Życie i rządy
Młodość
Kleopatra była córką Ptolemeusza XII Auletesa i nieznanej z imienia matki, prawdopodobnie pochodzącej z rodu kapłanów Ptaha z Memfis i będącej królewską małżonką o niższej randze. Ptolemeusz XII Auletes zmarł w 51 roku p.n.e. Siedemnastoletnia wówczas Kleopatra i jej rodzony brat dziesięcioletni Ptolemeusz XIII objęli władzę i zgodnie z tradycją egipską zawarli małżeństwo.

Konflikt z Ptolemeuszem XIII
Młody Ptolemeusz XIII popadł w zależność polityczną od własnych dostojników dworu: eunucha Pothejnosa, nauczyciela króla, retora Theodetesa z Chios oraz dowódcy armii Achillasa, którzy dążyli do odsunięcia od władzy królowej. Kleopatra w 49 roku p.n.e. musiała opuścić kraj i udać się do Palestyny, gdzie za własne fundusze przystąpiła do organizowania wojska najemnego. Na wieść o tym stronnictwo króla zaczęło przygotowywać się do odparcia potencjalnego najazdu, gromadząc siły w portowym mieście Peluzjum. Podczas spotkania obu armii w 48 roku p.n.e. do portu przybił statek Pompejusza, uciekającego po klęsce pod Farsalos, którą poniósł z rąk Cezara. Aby przypodobać się Rzymowi, stronnicy Ptolemeusza XIII zamordowali zbiega, czym wywołali niezadowolenie Cezara.

Sojusz i związek z Juliuszem Cezarem
Kleopatra wzięła z sobą jednego ze swych zaufanych ludzi, Apollodora z Sycylii, wsiadła z nim do łodzi i gdy się już ściemniło, podpłynęła na niej pod pałac królewski. Nie mogąc się inaczej ukryć, weszła do skórzanego worka na pościel, ułożyła się w nim wzdłuż, po czym Apollodor zasznurował worek rzemieniem i tak go poniósł wprost do Cezara.

Plutarch z Cheronei „Żywot Cezara” 49, [w:] „Żywoty sławnych mężów”
Cezar w konflikcie pomiędzy parą królewską poparł Kleopatrę, która już podczas swego pobytu w Aleksandrii została jego kochanką. Zażądał, aby Ptolemeusz XIII rozpuścił armię i pogodził się z żoną-siostrą. Ponadto król egipski miał unormować kwestię zaciągniętego przez swojego poprzednika długu. Ingerencja Cezara wywołała niezadowolenie społeczeństwa egipskiego. Przeciwko niemu i królowej wybuchł bunt, który był akceptowany przez Ptolemeusza XIII i Arsinoe IV, młodszą siostrę pary królewskiej. Dla poskromienia powstania sprowadzono rzymskie posiłki z Syrii i Palestyny. Ptolemeusz zginął na skutek walk w 47 roku p.n.e., zaś Kleopatra poślubiła swego przyrodniego brata Ptolemeusza XIV.

Po spacyfikowaniu Aleksandrii Kleopatra i Cezar wybrali się w podróż na południe wzdłuż Nilu. Pod koniec kwietnia 47 roku p.n.e. Cezar opuścił Egipt, pozostawiając w Aleksandrii trzy legiony (w późniejszych czasach garnizon został zasilony jeszcze czwartym legionem). Kilka tygodni po wyjeździe Cezara królowa urodziła syna, któremu nadała imiona Ptolemeusz Cezar, lecz nazywano go powszechnie Cezarionem, tj. Małym Cezarem. W połowie 46 roku p.n.e. Kleopatra ze swym małżonkiem udała się do Italii w celu odnowienia sojuszu z Rzymem. Po śmierci Cezara została zmuszona do opuszczenia stolicy imperium.

Rządy w Egipcie w imieniu syna

Po powrocie do Egiptu Ptolemeusz XIV w 44 roku p.n.e. został skrytobójczo zamordowany z rozkazu małżonki. Kleopatra objęła rządy w imieniu swego syna Cezariona, który wstąpił na tron jako Ptolemeusz XV z przydomkami Filopator, tj. kochający ojca, i Filometor, tj. kochający matkę. W okresie, gdy po śmierci Cezara w Rzymie wybuchła wojna domowa, która decydowała o przyszłych losach imperium, Kleopatra poparła cezarianów na Wschodzie. W bitwie pod Filippi w 42 roku p.n.e. zwyciężyli zwolennicy cesarstwa pod wodzą Marka Antoniusza i Oktawiana Augusta. Kleopatra mogła liczyć, że zwycięzcy wesprą pozycję jej syna w Egipcie. Antoniusz wezwał ją do Tarsu, gdzie trwały rozmowy w sprawie organizacji nowego porządku na Wschodzie. W ich trakcie między wodzem rzymskim a królową egipską narodził się związek.

Sojusz i związek z Markiem Antoniuszem
Kleopatra umiała pochlebstwa dzielić nie na czworo, jak mówi Platon, lecz na wielokroć: czy Antoniusz chciał poważnego działania czy żartów, stale dawała mu jakąś nową i pochlebną przyjemność i wychowywała go sobie niczym dziecko, nie opuszczając go ni dniem, ni nocą. Razem z nim grała w kości, razem piła, chodziła na polowania, przyglądała się mu w czasie ćwiczeń z bronią.

Plutarch z Cheronei „Żywot Antoniusza” 29, [w:] „Żywoty sławnych mężów”
W zimie 41–40 roku p.n.e. Antoniusz przebywał wraz z Kleopatrą w Aleksandrii. Musiał jednak opuścić królową z kilku powodów. Po pierwsze, organizował wyprawę przeciwko Partom, po drugie, miał zamiar zrealizować plan poślubienia Oktawii, siostry Oktawiana Augusta, w celach politycznych. Kleopatra, która pozostała w Egipcie, urodziła Antoniuszowi bliźnięta Aleksandra Heliosa i Kleopatrę Selene. Imiona nadane dzieciom, zdaniem niektórych badaczy, mogły nawiązywać do tytułu króla Partów: Brat Słońca i Księżyca, choć niewykluczone, że nie miały żadnych podtekstów politycznych. Nauczycielem bliźniąt był historyk Mikołaj z Damaszku.

Sojusz pomiędzy rezydującym w Antiochii Antoniuszem a przebywającym w Rzymie Oktawianem nie trwał długo. W 37 roku p.n.e. Antoniusz odesłał żonę do Rzymu. Do Antiochii wezwał Kleopatrę. Z jednej strony na tę decyzję miały wpływ jego uczucia do królowej, z drugiej zaś potrzebował poparcia Egiptu w wojnie z Rzymem. Kleopatra, również darząca miłością Antoniusza, miała w konflikcie Antoniusza z Oktawianem cel polityczny. Przybyła do Antiochii z dziećmi Antoniusza. Nie jest pewne, czy w 37 roku p.n.e. między Antoniuszem a Kleopatrą doszło do małżeństwa. Nawet gdyby zostało ono zawarte, nie miałoby mocy prawnej w świetle prawa rzymskiego, gdyż Kleopatra nie była obywatelką Rzymu.

Na skutek sojuszu politycznego Kleopatry i Antoniusza Egipt rozszerzył swoje granice o Cypr, Cyrenajkę, część Cylicji, Krety i obszarów zamieszkanych przez Arabów Nabatejskich, a także ziemie Iturejczyków z ich najważniejszym miastem Chalkis i środkową część wybrzeża fenickiego. Mimo nacisków Kleopatry Antoniusz nie oddał Egiptowi Judei, rządzonej przez Heroda Wielkiego. Znaczenie Egiptu dla skonfliktowanego z Oktawianem Antoniusza wzrosło w tym okresie, o czym świadczy kilka faktów. Po zwycięstwie nad Partami Antoniusz odbył triumf w Aleksandrii, a nie zgodnie z tradycją w Rzymie. Podczas uroczystości Kleopatra otrzymała tytuł królowej królów, a Cezarion – króla królów. Swoim dzieciom Antoniusz wykroił królestwa z obszarów Wschodu rzymskiego oraz z terytoriów Wschodu partyjskiego i nierzymskiego, które planował podbić. Tak Aleksander Helios w przyszłości miał dostać Armenię i ziemie na wschód od Eufratu. Kleopatra Selene II objęła panowanie w Libii i Cyrenajce. Najmłodszy syn Kleopatry i Antoniusza – Ptolemeusz Filadelfos – miał sprawować rządy na ziemiach na zachód od Eufratu – od Hellespontu do Fenicji.

Epilog
We wrześniu 31 roku p.n.e. doszło do bitwy pod Akcjum pomiędzy wojskami Oktawiana i Antoniusza, wspieranego przez Kleopatrę. Antoniusz poniósł klęskę. Dziesięć miesięcy później Oktawian wkroczył do Egiptu. Marek Antoniusz popełnił samobójstwo. Kleopatra zaś podjęła działania na rzecz zachowania niezależności królestwa i zapewnienia swoim dzieciom władzy. Pertraktacje z Oktawianem nie przyniosły jednak pomyślnych rezultatów. Obawiał się on politycznego wzmocnienia Cezariona i skupienia się wokół niego przeciwników rzymskiego panowania w Egipcie.

Śmierć
Uważa się, że 12 sierpnia 30 roku p.n.e. Kleopatra popełniła samobójstwo przez dopuszczenie do ukąszenia jadowitego węża lub przez spożycie trucizny, gdy okazało się, że żadne jej próby zachowania niezależności królestwa i zapewnienia swoim dzieciom władzy nie przynoszą spodziewanych wyników.

(...) zastali Kleopatrę nieżywą na złotym łożu przyozdobionym po królewsku. Z owych dwu kobiet jedna, już martwa u stóp jej leżała, a druga, Charmiona, już osłabiona, z bólem głowy, przyozdabiała głowę Kleopatry w diadem. Ktoś się odezwał zagniewany: „Tak Charmiono? To pięknie?” – odpowiedziała: „Bardzo pięknie. I należy się potomkini tak mnogich królów”. I nie rzekłszy nic więcej tamże upadła koło łoża martwa.

Plutarch z Cheronei „Żywot Antoniusza” 85, 86, [w:] „Żywoty sławnych mężów”
Istnieje jednak teoria, według której Kleopatra nie popełniła samobójstwa, a została zamordowana na zlecenie Oktawiana.

Kleopatra w kulturze masowej
Film
Kleopatrę zagrała również Monica Bellucci w filmie Asterix i Obelix: Misja Kleopatra z 2002 roku.

Gry
Kleopatra jest przywódczynią cywilizacji Egiptu w komputerowej grze strategicznej Civilization VI z 2016 roku.

Question: Dlaczego Kleopatra zamordowała swojego drugiego męża?

Answer: Kleopatra zamordowała drugiego męża, aby objąć władzę.

Question: Kto został drugim mężem Kleopatry?

Answer: Drugim mężem Kleopatry został Ptolemeusz XIV.

Question: Kto zlecił morderstwo Ptolemeusza XIV?

Answer: Morderstwo Ptolemeusza XIV zleciła jego żona.

Question: Co zrobiła Kleopatra po śmierci swojego drugiego męża?

Answer: Po śmierci swojego drugiego męża Kleopatra objęła rządy.


Simon Rattle

Simon Rattle (ur. 19 stycznia 1955) – angielski dyrygent. Zdobył sławę z City of Birmingham Symphony Orchestra, był dyrygentem Filharmoników Berlińskich od 2002 do 2018 (BPO). Jego żoną jest śpiewaczka Magdalena Kožená (mezzosopran).

Życiorys

Wczesne lata
Urodził się w Liverpoolu, syn Pauline Lila Violet i Denis Guttridge Rattle, porucznik marynarki w Royal Naval Volunteer Reserves. Studiował w Liverpool College. Uczył się gry na fortepianie i skrzypcach, ale swoją pracę w orkiestrze zaczął jako perkusista.

Życie prywatne
Pierwszą żoną Simona była Elise Ross, amerykańska śpiewaczka (sopranistka), z którą miał dwóch synów (jeden z nich, Sacha jest klarnecistą). Rozwiedli się w 1995 roku, po piętnastu latach małżeństwa. Drugi związek małżeński zawarł z Candace Allen, hollywoodzką scenarzystką. Ich małżeństwo rozpadło się na skutek znajomości z czeską sopranistką (Magdaleną Koženą), która jest aktualnie jego żoną. Kožená i Rattle mają dwóch synów: Jonasa i Milosa.

Odznaczenia i nagrody
W roku 1999 został laureatem Nagrody im. Karola Szymanowskiego, przyznawanej przez Fundację im. Karola Szymanowskiego. Otrzymał ją za zasługi w propagowaniu muzyki tego kompozytora, w tym nagranie jego utworów symfonicznych oraz wokalno-instrumentalnych. Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (2009) oraz Legią Honorową (2010). 26 września 2009 r. z rąk ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego odebrał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2013 został laureatem prestiżowej duńskiej Nagrody Fundacji Muzycznej Léonie Sonning. W 2018 roku otrzymał Order Berliński Zasługi.

Question: Jakie odznaczenie Bogdan Zdrojewski wręczył byłemu mężowi Elise Ross?

Answer: Bogdan Zdrojowski wręczył byłemu mężowi Elise Ross Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis.

Question: Jak nazywała się pierwsza żona Simona Rattle?

Answer: Pierwsza żona Simona Rattle nazywała się Elise Ross.

Question: Czy małżeństwo Elise Ross i Simona Rattle zostało zakończone?

Answer: Tak.

Question: Jakie odznaczenie Simon Rattle otrzymał od Bogdana Zdrojewskiego?

Answer: Simon Rattle od Bogdana Zdrojewskiego otrzymał Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis.


Memetyka

Memetyka (ang. memetics) – nauka badająca zarówno teoretycznie, jak i empirycznie, procesy replikacji memów, ich rozprzestrzenianie się i ewolucję. Memetyka jest paradygmatem ewolucji kulturowej zakładającym, że tak jak w ewolucji biologicznej jednostką doboru jest gen, tak w ewolucji kulturowej jednostką doboru jest mem, czyli najmniejsza jednostka informacji kulturowej.

Historia memetyki
Termin meme został stworzony przez Richarda Dawkinsa w książce "Samolubny gen" wydanej w 1976) i zdefiniowany jako jednostka przekazu kulturowego lub jednostka naśladownictwa będąca replikatorem kulturowym analogicznym do replikatora w biologii, jakim jest gen. Koncepcja memu posłużyła mu jako uzupełnienie teorii samolubnego genu. Początkowo uwaga psychologów i socjologów próbujących rozwijać koncepcję memetyki skupiała się na aspekcie naśladownictwa, które w ramach tych nauk było wcześniej opisywane, a później zaczęto zwracać większą uwagę na aspekty neurobiologiczne i epidemiologiczne. Pojęcie memu nie jest pierwszym określającym najmniejszą jednostkę informacji kulturowej. Proponowane były także inne terminy, jak kulturgeny, socjogeny, mnemotypy, idene, i-kultura/m-kultura, a także typy kulturowe, idee i pojęcia. Dawkins wprowadzając w swojej pracy to pojęcie, użył go tylko jako analogii wobec pojęcia genu dla lepszego wytłumaczenia na czym polega dobór genowy. Dopiero w latach 90. XX wieku, dzięki pracom Richarda Brodiego Wirus umysłu i Susan Blackmore Maszyna memowa, koncepcja memu stała się popularna. W tej samej dekadzie na popularność paradygmatu wpływ miały internetowe listy dyskusyjne Virus i alt.memetics, subskrybowane przez kilkuset internautów, do których grona należeli m.in. Richard Brodie, Daniel Dennett i Marvin Minsky.

Powiązania z innymi naukami
W memetyce zakłada się, że ewolucja kultury jest silnie związana z ewolucją biologiczną. Terminologia memetyki jest w znacznym stopniu stworzona poprzez przystosowanie terminów biologicznych (np.: zamiana gen na mem, a także: pula memowa, memotyp, inżynieria memetyczna, mempleks, socjotyp), ale samo pojęcie memu zaproponowane przez Dawkinsa powstało także z inspiracji filozoficznych. Memetyka korzysta też z dorobku innych nauk, przede wszystkim socjobiologii, psychologii ewolucyjnej, teorii gier, neurobiologii, biologii ewolucyjnej oraz nauk kognitywnych. Niektóre pojęcia bliskie są podejściu semiologii. Twórca socjobiologii Edward Wilson w pozycji Konsiliencja postuluje rozwój tej nauki poprzez zbliżenie jej do semiotyki, utożsamiając pojęcie memu z węzłem pamięci semantycznej .

Memetyka zakłada, że w przypadku ewolucji kulturowej, odmiennie niż w ewolucji biologicznej, dobór ma charakter nie darwinowski, a lamarckowski, tzn. że dziedziczone są cechy nabyte w procesie socjalizacji. Memy miałyby, inaczej niż geny, replikować się pośrednio, nie na drodze chemicznej zachodzącej w mózgu, lecz dzięki interakcjom możliwym poprzez sygnały dochodzące do posiadających narządy recepcyjne jednostek. Stanowisko takie odrzuca psycholog ewolucyjny Steven Pinker, stwierdzając, że mózg nie jest organem biernie przyswajającym i kopiującym informacje, ale filtrującym je zależnie od ewolucyjnych korzyści i ulepszającym produkt dzięki intelektualnemu wysiłkowi. Memetyka jest dla niego koncepcją bliższej epidemiologii niż ewolucyjnej teorii kultury. Jako przykłady replikacji memów bądź kompleksów memów (mempleksów) wskazuje się np. rozprzestrzeniające się ideologie, melodie używane przez niektóre gatunki ptaków, bądź sposoby noszenia czapki baseballowej. Według Brodiego najlepiej replikującymi się memami są te, które związane są z pożywieniem, seksem oraz bezpieczeństwem, ponieważ dostęp do pożywienia, rozmnażanie i unikanie śmierci są istotne z punktu widzenia ewolucji biologicznej. Memy, które miały największy wpływ na przeżycie i rozmnożenie się określa jako kryzys, przesłanie, problem, zagrożenie i sposobność. W podejściu Blackmore ostatecznym mempleksem jest jaźń, która zarazem według niej jest bytem iluzorycznym. Zarówno Blackmore, jak i Brodie postulują przeprogramowanie memetyczne, aby pozbyć się szkodliwych memów, które poprzez umysły jednostek realizują swoje, a nie ich interesy.

Model ewolucji memów
Memetyka postuluje stosowanie metod analogicznych jak w genetyce populacyjnej na gruncie kultury. Za pomocą modeli matematycznych i symulacji komputerowych, opartych w szczególności na teorii gier, próbuje wyjaśnić takie kontrowersyjne tematy, jak istnienie religii, systemów politycznych, rozwój nauki, a niekiedy porusza problemy wychodzące zarówno poza proste analogie do zjawisk biologicznych, jak i poza nauki społeczne i wchodzące w zakres „ogólnej teorii replikatorów” np. problem wąskiego gardła wywołany memem radykalnej hierarchizacji, który niweluje się przede wszystkim egalitaryzmem naukowym czy społecznym.

Według Francisa Heylighena memetykę można określić jako dziedzinę próbującą stworzyć model ewolucji memów. Memy przechodzą procesy zmian (mutacji, rekombinacji) swojej wewnętrznej struktury. Różne wersje współzawodniczą o ograniczoną przestrzeń pamięciową dostępną w umysłach, a najlepiej dostosowane wersje wygrywają i rozprzestrzeniają. To rozszerzanie się może być przedstawione według matematycznego modelu, jednak w praktyce trudno jest dobrać odpowiednie wartości parametrów takiego modelu. Bardziej jakościowe podejście proponuje tworzenie kryteriów dopasowania memu w stosunku do innych memów, biorąc pod uwagę poszczególne stadia memetycznego cyklu życia. Tak jak w przypadku genów, nie jest konieczne, aby znać właściwy kod czy nawet wielkość i granice memu, aby mówić o jego dopasowaniu oraz przewidywać jego przyszłe rozprzestrzenianie się, przetrwanie lub wymarcie w populacji współzawodniczących memów. Niektóre hipotezy mogą być testowane, jak np. hipoteza o szybszym rozprzestrzenianiu się memów o mniejszej złożoności.

Inżynieria memetyczna
W niektórych tekstach dotyczących memetyki, autorzy wskazują na możliwość bądź zagrożenie zastosowania inżynierii memetycznej. Pisząc o konieczności przeprogramowania umysłu, Richard Brodie zakładał, że może być to sposób na uniknięcie możliwej manipulacji ludźmi przez socjotechników. Według Mariusza Biedrzyckiego jest to utopią, a wobec braku sukcesów w inżynierii genetycznej mało prawdopodobne byłyby sukcesy osób chcących stosować inżynierię memetyczną. Susan Blackmore stwierdza, że rodzajem inżynierii memetycznej jest psychoterapia, ale bez memetycznych podstaw. Andrzej Stępnik, proponując definicję inżynierii memetycznej, kładzie nacisk na aspekt intencjonalnego skłaniania jednostek do określonych zachowań poprzez tworzenie memów i mempleksów oraz wprowadzanie ich do umysłów jednostek. Działania takie są powszechne w wielu obszarach kultury, m.in. w polityce, reklamie, edukacji, nauce i sztuce. Krytyka inżynierii memetycznej kojarzonej z działaniami nieetycznymi byłaby według niego zarazem godzeniem w działalność ocenianą pozytywnie.

Krytyka memetyki
Zbyt swobodne analogie między memami i genami, w szczególności porównywanie memów do wirusów doprowadziło do braku dalszego rozwoju tej dyscypliny. Z czasem porzucili zajmowanie się nią wcześniejsi zwolennicy, m.in. biolog molekularny Derek Gatherer i redaktor Journal of Memetics Bruce Edmonds. Część przyrodników zajmujących się biologicznymi podstawami ewolucji kulturowej, swoje zainteresowania zaczęła realizować w paradygmacie badania systemów złożonych. Przy rezygnacji z nieuprawnionych analogii i połączeniu memetyki z cybernetyką oraz neurokognitywistyką mogłaby ona według Wojciecha Borkowskiego stanowić teorię kultury analogiczną do teorii ewolucji w biologii.

Jednym z częściej stawianych zarzutów jest kwestia braku wiedzy o tym, czym jest mem i jaka jest jego materialna postać. Zarzut ten jest odpierany w ten sposób, że również struktura genów i ich umiejscowienie nie było znane, gdy formułowano pierwsze koncepcje genetyki, a rozwój neurobiologii pozwala coraz więcej powiedzieć o tym, jak funkcjonuje mózg człowieka i innych ssaków. Innym zarzutem jest to, że łatwo jako mem ujmuje się skomplikowane struktury, takie słowa i znaczenia, których zdefiniowanie wymagałoby czasami dużej ilości stron. W ujęciu Adama McNamary nie ma w tym sprzeczności, ponieważ memom może odpowiadać dynamiczna struktura i nie musi być w pełni logiczna. Podobnie w przypadku genetyki, wraz z postępem badań biologicznych pojęcie genu zaczęło się rozmywać.

Daniel Dennett wskazuje na szereg innych zastrzeżeń wobec memetyki:

wobec stosowanej analogii genetycznej nie można mówić o allelach i loci memów;
brak nowych spostrzeżeń i wyjaśnień dotyczących kultury, brak możliwości wyjaśnień cech kulturowych dzięki memom;
lamarckowski charakter ewolucji kulturowej nie pozwala wobec niej zastosować podejścia darwinowskiego;
charakter przekazu treści kulturowych nie jest wierny i dyskretny (cyfrowy).
Odnosząc się do tych zarzutów, Dennet broni podejścia memetycznego. Jako dyskretne i wiernie przekazywane jednostki informacji kulturowej wskazuje słowa, które według niego są strukturami informacyjnymi określającymi sposoby działania. Innymi strukturami mogą być ułożone na skalach dźwięki, czy „alfabet” tańca, na który składają się poszczególne ruchy. W odróżnieniu od transmisji genów przekaz kulturowy wymaga interpretacji i rozumienia, a nie tylko bezmyślnego powielania, które może także się zdarzać. Wariantywność (allele) może w kulturze występować w przypadku wymowy słów, ich znaczeń, a mutacja polegać mogą na zmianie jednego znaczenia (sposobu wymowy) w inne. Zwiększenie wierności przekazu treści możliwe było dzięki pojawieniu się druku i wraz z rozwojem danego elementu kulturowego ta wierność przekazu jest coraz większa. Jako błędny wskazuje zarzut o lamarckowskim charakterze ewolucji kulturowej, ponieważ w kulturze brak jest rozróżnienia na genotyp i fenotyp, a to było głównym powodem odrzucenia podejścia Lamarcka, zakładającego, że potomstwo może dziedziczyć cechy nabyte przez rodziców. Przez analogię, rodzicami, dzięki którym pojawiają się słowa w umysłach jednostek, są konkretne wypowiedzi. Inni autorzy dokonują jednak rozróżnienia na memy, będące odpowiednikami genów i socjotypy (memotypy, femotypy), będące ekspresjami memów i odpowiednikami fenotypów. Przed publikacją Samolubnego genu podobne stanowisko przedstawił F.T. Cloak, rozróżniając instrukcje i-kultury odnoszące się do procesów nerwowych w mózgu i m-kulturę odnoszącą się do materialnych artekfaktów, będących realizacją i-kultury. Zarzut o niemożliwości wyjaśniania cech kulturowych dzięki memom Dennet również określa jako błędny. Stwierdza, że także dzięki poznaniu samych genów nie można określić cech fenotypowych, nie uwzględniając danych dostępnych z innych specjalizacji biologii, takich jak etologia, embriologia, fizjologia bądź biologia molekularna. Jeżeli chodzi o kwestię braku nowego ujęcia wiedzy o kulturze, zauważa, że nowym podejściem jest możliwość opisywania rozprzestrzeniania się innowacji bez odnoszenia tego do procesów psychologicznych, w których wskazuje się na konieczność zauważania, uznawania i doceniania nowych rozwiązań, aby były one świadomie zaakceptowane w danej kulturze. Dokonywanie nowych odkryć i testowanie hipotez jest zadaniem trudnym w przypadku memetyki jako nauki w ramach paradygmatu ewolucyjnego, ponieważ aby móc określić adaptacyjne funkcje memów, należy wziąć pod uwagę w analizach dwa środowiska – biologiczne i kulturowe – w których pojawiały się określone efekty socjotypowe/femotypowe pozwalające na rozwiązywanie konkretnych problemów adaptacyjnych. Trudne są do zidentyfikowania okoliczności i ramy czasowe, w których takie efekty mogą się pojawiać, a następnie zmieniać w obu tych środowiskach. Problemy adaptacyjne rozważane powinny być też nie z punktu widzenia ich istotności tylko dla środowiska biologicznego (jak w przypadku psychologii ewolucyjnej), ale z punktu widzenia środowiska biologiczno-kulturowego.

Piotr Łaszczyca wskazuje na inne punkty krytyki koncepcji memetycznej, odnoszące się do braków:

jednoznacznego powiązania memu z mechanizmami neurobiologicznymi;
podejścia metodologicznego pozwalającego na pomiar charakterystyki memu, jego rozmiaru i behawioralnej metodyki pomiaru „idei”;
spójności w definiowaniu memu w kontekście neurofizjologicznym;
taksonomii memów i poprzez to granic ich zmienności;
kodyfikacji powiązań między zjawiskami badanymi w ramach memetyki a innymi naukami, takimi jak neurobiologia, psychologia, socjologia bądź kulturoznawstwo.

Memetyka w Polsce
Pierwsze publikacje książkowe z zakresu memetyki w języku polskim ukazały się w drugiej połowie lat 90. XX w.: tłumaczenie "Wirusa umysłu" Richarda Brodiego w roku 1997 i Genetyka kultury Mariusza Biedrzyckiego w roku 1998. Od połowy pierwszej dekady XXI w. odbywają się cykliczne Warsztaty Memetyczne organizowane przez Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych UŚ, których rezultatem są kolejne numery czasopisma Teksty z Ulicy z podtytułem Zeszyt Memetyczny wydawanego przez Uniwersytet Śląski w Katowicach. Późniejsze publikacje zwarte polskich autorów to Moc narrativum Dobrosławy Wężowicz-Ziółkowskiej i Siedem bram memetyki Roberta Borocha. Artykuły w innych czasopismach lub monografiach pojawiają się incydentalnie i dotyczą tematyki m.in. z zakresu globalizacji, kultury masowej bądź badań nad kulturami tradycyjnymi.

Question: Czy pierwsza praca, w której zdefiniowano termin meme, była także pierwszą publikacją z zakresu memetyki przełożoną na język polski?

Answer: Nie.

Question: Jaki tytuł nosi książka, w której zdefiniowano termin meme?

Answer: Książka, w której zdefiniowano termin meme, nosi tytuł Samolubny gen.

Question: Jaki tytuł nosi pierwsza przetłumaczona na język polski publikacja z zakresu memetyki?

Answer: Pierwsza przetłumaczona na język polski publikacja z zakresu memetyki to Wirus umysłu.


Linda Hazzard

Linda Hazzard lub Linda Burfield Hazzard (ur. 18 grudnia 1867 w Carver, zm. 24 czerwca 1938 w Olalla), nazywana „Starvation Doctor”, czyli „Doktor głód” – amerykańska znachorka, naturoterapeutka, oszustka podająca się za lekarkę i morderczyni. Jest autorką metody stosowania głodówki jako środka pseudoleczniczego na wszelakie choroby. Twórczyni hipotezy o detoksykacji organizmu w czasie głodzenia się. Autorka książki promującej głodówki lecznicze pt. Fasting for the Cure of Disease (wyd. 1908). Uznawana za seryjną morderczynię, choć liczba jej ofiar pozostaje nieznana. Wiadomo, że zalecana i nadzorowana przez nią dieta głodowa doprowadziła w latach 1908–1912 do śmierci co najmniej 15 osób oraz przyczyniła się do śmierci kolejnych 2 osób. Hazzard jest także podejrzewana o zastrzelenie swojego pacjenta Eugene’a Stanleya Wakelina. Możliwe, że dokonała także kolejnych zabójstw w latach 1902–1907 oraz 1920–1935. Zmarła w 1938 roku w wyniku stosowanych przez siebie głodówek.

Życiorys
Linda Hazzard urodziła się jako Lynda Laura Burfield w miasteczku Carver w amerykańskim stanie Minnesota. Była jednym z ośmiorga dzieci Montgomery’ego Burfielda i Susanny Burfield z domu Wakefield. Jej przodkowie zajmowali się znachorstwem, a także byli pierwszymi nauczycielami Lindy w kierunku pielęgniarskim. Formalnie nie miała wykształcenia medycznego, ale w późniejszych latach uzyskała licencję na udzielanie porad lekarskich w stanie Waszyngton na podstawie przepisu, który osobom bez tytułu doktora medycyny umożliwiał dziedziczenie raz nabytego prawa do udzielania porad z zakresu tak zwanej medycyny alternatywnej (osteopatii w przypadku Hazzard). Według własnej książki The Science of Fasting studiowała u Edwarda Deweya, promotora idei stosowania postów prozdrowotnych, choć brak jest na to dowodów.

W wieku 18 lat wyszła po raz pierwszy za mąż. 13 lat później, w 1898 roku, opuściła męża i dwoje dzieci, by zająć się karierą naturoterapeutki w Minneapolis. W 1902 roku uzyskała rozwód i w tym samym czasie została oskarżona o kradzież kosztowności (wartościowych pierścionków) należących do pacjentki, która zmarła na skutek głodzenia. Linda Hazarrd zaprzeczyła kradzieży. Według śledczych pacjentka mogła umrzeć na skutek stosowania zaleceń Hazzard.

Opuściwszy Minneapolis, poślubiła Samuela Christmana Hazzarda, absolwenta West Point i byłego wojskowego (zwolniony ze służby po oskarżeniu o sprzeniewierzenie funduszy należących do armii). Samuel Hazzard był dwukrotnie żonaty, zanim ożenił się z Lindą. Z jedną z żon nigdy się nie rozwiódł.

Założyła wraz z mężem Samuelem w 1906 pseudosanatorium pod nazwą Instytut Terapii Naturalnej Hazzardów (ang. Hazzard’s Institute of Natural Therapeutics), początkowo z siedzibą w Seattle, a ostatecznie przeniesione do osady Olalla w stanie Waszyngton do budynku o nazwie Wilderness Heights. Pacjenci pościli lub byli przetrzymywani siłą i w sposób brutalny głodzeni przez wiele tygodni. Niektórzy pacjenci przeżywali kurację i publicznie opisywali jej zalety, co przyczyniło się do popularności diety i ośrodka. Większość kuracjuszy będących pod jej opieką jednak zmarła. Szacunkowo w latach 1908–1912 były to dziesiątki osób, jednak na podstawie rozprawy sądowej wiadomo na pewno o 15 ofiarach bezpośrednich i dwóch dodatkowych, co do których przyczyniła się w znacznym stopniu. Hazzard twierdziła, że wszyscy zmarli z powodu nierozpoznanych wcześniej lub błędnie zdiagnozowanych chorób, takich jak nowotwory lub marskość wątroby.

W 1913 roku została skazana na 20 lat pozbawienia wolności z możliwością ubiegania się o zwolnienie warunkowe po dwóch latach za uśmiercenie Claire Williamson motywowane kradzieżą należących do denatki kosztowności. Została również oskarżona o współudział i przyczynienie się do śmierci 14 innych osób, w tym Lewisa E. Radera – członka Izby Reprezentantów stanu Waszyngton, co do trzech innych ofiar podejrzenia wówczas nie zostały potwierdzone (Eugene Stanley Wakelin, Fred Ebson oraz Daisey Haglund – w jej przypadku potwierdzono później, że również jest ofiarą Hazzard). W 1913 roku została osadzona w waszyngtońskim więzieniu stanowym w Walla Walla. Została uwolniona warunkowo po dwóch latach (26 grudnia 1915). Po sześciu miesiącach została zwolniona z konieczności odbycia pozostałej części kary poprzez ułaskawienie.

Po skazaniu Lindy Hazzard jej ośrodek zaczął być potocznie nazywany „Starvation Heights” (w wolnym tłumaczeniu „Wzgórza Głodu”), a ona sama otrzymała swój przydomek. Równocześnie proponowana przez nią dieta straciła na popularności.

Po tych wydarzeniach na mocy ułaskawienia została zmuszona do emigracji. Wraz z mężem Samuelem Hazzardem, który był w tym czasie oskarżony o bigamię, udała się do Nowej Zelandii. Zaczęła praktykować tam jako lekarka, za co została skazana na karę grzywny. Dalej praktykowała bez wymaganej zgody na udzielanie porad lekarskich, dietetycznych i osteopatycznych, za co groził jej areszt, w związku z tym w 1920 roku wróciła do Stanów Zjednoczonych.

W 1920 roku w miejsce poprzedniego pseudosanatorium założyła szkołę i instytucję zajmującą się badaniem głodówek leczniczych o nazwie „Linda Hazzard School of Health”. W tym miejscu udzielała również potajemnie porad medycznych, choć jej uprawnienia do tej aktywności zawodowej zostały odebrane. W tym czasie wydała kolejną książkę Fasting for the Cure of Disease. Ośrodek działał do 1935, gdy został zniszczony na skutek pożaru o niewyjaśnionej przyczynie. W 1938 roku Linda Hazzard zmarła w wieku 70 lat wskutek głodzenia się.

Dieta Hazzard
Podstawową dietą stosowaną w ośrodku i zalecaną przez Lindę Hazzard w książce Fasting for the Cure of Disease (wyd. 1908) była dieta głodowa zawierająca niewielkie porcje (w wersji podstawowej jest to około 1 łyżki) musu pomidorowego, szparagowego, soku pomarańczowego. Wskazane było co jakiś czas spożywanie pomarańczy na śniadanie lub kremu ziemniaczanego (warzywnego) jako całodzienne danie. Dozwolone było również picie wody w ilości do 12 kwart (11,35 litra) lub w wersji rozszerzonej – piwa lub mleka, co hipotetycznie miało spowodować wymywanie toksyn z organizmu oraz rzekomo rozpocząć proces samoleczenia organizmu.

Dieta Hazzard jest wzorowana na diecie Henry’ego Tannera (z roku 1877) oraz diecie Edwarda Deweya. Hazard wzbogaciła proponowane diety o pseudonaukowe twierdzenia dotyczące samooczyszczania organizmu. Dieta głodowa jest dietą niedoborową, szkodliwą dla zdrowia i życia człowieka. Mimo iż zostało to udowodnione jednoznacznie, już po śmierci Lindy Hazzard (na podstawie eksperymentu przeprowadzonego na Uniwersytecie Minnesoty w 1944 oraz z danych uzyskanych w czasie trwania głodowej zimy) to nadal przypisuje się diecie Hazzard prozdrowotne właściwości, a książki Scientific Fasting: The Ancient and Modern Key to Health i Fasting for the Cure of Disease zostały wydane w postaci przedruków.

Śmierć Daisey Haglund (1908)
Daisey Haglund była pierwszą (a według innych źródeł drugą po Elgin Cox) zmarłą pacjentką kliniki Hazzardów w Ollala. Zmarła 26 lutego 1908 w wieku 38 lat, po przejściu na dietę Lindy Hazzard, którą stosowała przez 50 dni. Haglund była emigrantką z Norwegii i żoną bogatego osadnika, spadkobiercy Alki Point (obecnie wschodnia dzielnica Seattle). Haglund osierociła trzyletniego syna Ivara (w latach późniejszych założyciela sieci restauracji Ivar’s Seafood Restaurants). Hazzard została postawiona w stan oskarżenia pod zarzutem morderstwa Haglund, jednak ostatecznie wina nie została jej udowodniona. Rozpoznaną przyczyną śmierci był nowotwór żołądka. Początkowo nie udowodniono Hazzard motywu finansowego morderstwa, choć głodówkom poddawani byli również mąż Daisey i jej syn, w tym w okresie po śmierci żony i matki. Nie ustalono, czy Haglund została okradziona. Ostatecznie śmierć Daisey przypisuje się Hazzard, a jako przyczynę śmierci uznaje się zagłodzenie, pomimo że pacjentka była śmiertelnie chora i według opinii badającego ją patomorfologa wkrótce by zmarła. Mimo licznych dowodów Linda Hazzard nie została za swój czyn skazana, ponieważ na jej korzyść przeważyły zeznania Johna Ivara Haglunda, męża Daisey.

Morderstwo Claire Williamson (1911)
Zbrodnia ta była podstawą aresztowania i skazania Lindy Hazzard za pozbawienie życia poprzez nakłanianie do niejedzenia, co było motywowane chęcią osiągnięcia korzyści materialnej w wysokości 6000 dolarów, w postaci odzieży, rzeczy osobistych i biżuterii (m.in. diamenty i szafiry).

W 1911 roku Dorothea (Dora) i Claire Williamson, opisywane jako zamożne siostry, sieroty po bogatym oficerze armii brytyjskiej, w wieku ponad 30 lat, rozpoczęły rzekome leczenie pod nadzorem Lindy Hazzard. Początkowo siostry były poddawane zabiegom w wynajętym przez siebie mieszkaniu w Seattle. Zalecana pseudoterapia polegała na ograniczeniu spożywanych potraw wyłącznie do zupy-kremu jarzynowego. Spodziewanym efektem miała być detoksykacja organizmu, mimo iż siostry Williamson były zdrowe. Uzupełnieniem diety były lewatywy oraz zabiegi manualne (masaże osteopatyczne), które wykonywała osobiście Hazzard, regularnie bywając w mieszkaniu sióstr. W tym czasie Hazzard przywłaszczyła pierścionki z brylantami należące do obu sióstr, pod pretekstem przechowania ich w sejfie na czas terapii. Najpóźniej w kwietniu 1911 siostry zostały przeniesione do pseudosanatorium Wilderness Heights, gdzie obie były głodzone, również wbrew ich woli i z użyciem przemocy. Hazzard zmusiła Claire do zmiany testamentu, umieszczając zapis o stypendium na rzecz instytutu Hazzard, oraz wolę, by po jej śmierci jej ciało poddać kremacji pod nadzorem Hazzard.

30 kwietnia Margaret Conway, przebywająca w Sydney przyjaciółka rodziny Williamson i niania z dzieciństwa sióstr, otrzymała anonimowy telegram z prośbą o odwiedzenie Dorothei i Claire w ośrodku w Ollala. Margaret przybyła w czerwcu 1911 do Seattle, tam spotkała się z Samem Hazzardem, który powiadomił ją o śmierci Claire i chorobie psychicznej Dorothei. Według późniejszych zeznań innych pacjentek ośrodka siostry sprawiały wrażenie obłąkanych od początku pobytu w pseudosanatorium. Margaret zeznała też, że okazano jej zabalsamowane ciało w kostnicy, ale nie rozpoznała go jako zwłok Claire Williamson. Według patomorfologa w chwili śmierci Claire Williamson ważyła około 50 funtów (tj. 23,5 kg). Następnie Margaret spotkała się z Dorotheą w sanatorium, według jej zeznań była ona wychudzona i błagała swoją byłą nianię o pomoc w opuszczeniu sanatorium. Na opuszczenie nie zgodzili się Hazzardowie, wskazując konieczność uiszczenia opłaty za pobyt. Następnego dnia Dorothea powiedziała Margaret, która przybyła z pieniędzmi, że nie chce opuszczać ośrodka, ponieważ głodowanie jest dla niej korzystne. Margaret zeznała, że nie widziała innych lokatorów ośrodka oraz że dostarczała potajemnie pożywienie głodującej Dorothei.

4 lipca 1911 roku odbyła się na terenie ośrodka zabawa z okazji Święta Niepodległości. Według zeznań Margaret Conway, która była obecna na uroczystości, Linda Hazzard była ubrana w kosztowną, jedwabną suknię należącą do Claire Williamson i jej kapelusz. Dorothea nie była obecna na zabawie ze względu na osłabienie organizmu, jednak dwie inne pacjentki poinformowały Margaret, że osoby w tym sanatorium są przetrzymywane wbrew ich woli i z użyciem przemocy. Conway nie mogła tego dnia zabrać Dorothei, ponieważ stan pensjonariuszki nie pozwalał jej na samodzielne podjęcie decyzji, a Linda Hazzard przedstawiła pełnomocnictwo do decydowania o wszelakich (życiowych i majątkowych) sprawach Williamson. Uwolnienie Dorothei okazało się możliwe dzięki pomocy prawnej jednego z członków rodziny i uiszczeniu opłaty za rzekome leczenie.

W chwili zwolnienia Dorothea ważyła 60 funtów (tj. 27 kg), była skrajnie wycieńczona oraz miała objawy chorób neurologicznych. W związku z jej stanem zdrowia oraz na podstawie zeznań Margaret Convay dotyczących przekazanych jej informacji przez dwie pensjonariuszki, policja wkroczyła do ośrodka w Ollala. Linda Hazzard została aresztowana w sierpniu 1911 r. W trakcie procesu przyznała się do zalecania i nadzorowania stosowania głodówek w ośrodku w Ollala w przypadku kilkunastu osób, ale nie zeznawała w sprawie Claire Williamson. Na jej korzyść miał natomiast zeznawać John Ivar Haglund, mąż wcześniejszej ofiary Hazzard. Na podstawie licznych zeznań, ustaleń patomorfologa i sfałszowanych dokumentów z pełnomocnictwami Claire Williamson, Linda Hazzard została uznana winną nakłaniania swojej pacjentki do zagłodzenia się.

Question: Czy Linda Hazzard doprowadziła do śmierci obu sióstr Williamson?

Answer: Nie.

Question: Czy Linda Hazzard zajmowała się obiema siostrami Williamson?

Answer: Tak.

Question: Czy obie siostry, Claire i  Dorothea przebywały w ośrodku w Olalla?

Answer: Tak.

Question: Czym skończył się pobyt Claire w ośrodku?

Answer: Pobyt Claire w ośrodku skończył się jej śmiercią.

Question: Czy Dorothea pozostała w ośrodku?

Answer: Nie.