{"id": 1001128, "term": "Obxectos asociados á arquitectura e estruturas", "prompt": "Define \"obxectos asociados á arquitectura e estruturas\".", "output": "Arte de proxectar e construír, así como distribución e orde das partes importantes da devandita construción. A arquitectura, desde antigo, é un concepto vasto e polifacético. A través das súas dúas raíces en grego antigo, a arquitectura expresa: arch o comezo, a dirección e a iniciativa; e tekton, a invención, a creación, a solidificación, a configuración e a construción (especialmente en madeira). É, por tanto, unha suma de actividades creativas que implica a planificación e a construción. Fronte á natureza libre, a arquitectura preséntase como un dos medios de ordenar o espazo vital humano, de limitalo e conformalo convenientemente, desde a simple vivenda particular a rexións enteiras. Así, a súa función primaria sería case de tipo biolóxico: protección contra a intemperie e outras forzas do medio ambiente, unha forma de os homes se imporen na loita pola supervivencia. Pero co desenvolvemento da sociedade, a aparición da división de clases e do traballo, a colectividade formúlalle á \"arte de construír\" múltiples problemas, á función primaria únenselles entón unha serie de funcións secundarias, que van desde a protección contra a intemperie ata o símbolo e a imaxe que de si mesma ten a sociedade, pasando por todas as necesidades públicas e privadas. Por outra banda, a arquitectura pode ser considerada como unha determinada relación entre volume e espazo. Entre os casos extremos; o volume puro (pirámide) e o espazo puro (Tesouro de Atreo, en Micenas), existen multitude de posibilidades de illar o espazo coa axuda dos edificios: espazos interiores ou concatenación de volumes no interior dos edificios; espazos exteriores arredor de interiores ou entre eles; así como multitude de espazos intermedios entre ambos os dous espazos (interiores e exteriores) ata chegar á paisaxe aberta. En xeral, superficies e elementos construtivos que se unen nun todo, adicións e imbricacións de volumes e superficies, volumes simples e compostos, lisos e ornamentados, pechados e abertos. En definitiva, unha serie de volumes sólidos que configuran o espazo: no espazo interior, elementos tectónicos como paredes, forxados, apoios, vigas, cubertas, arcos e bóvedas; e, no exterior, constituídos a miúdo por edificacións ou partes delas, nas prazas, ou por grupos enteiros de edificios. Pero ademais, a arquitectura ofrece en moitas épocas un vasto campo de actividades ás artes plásticas (escultura, pintura, debuxo). Todas as realizacións técnicas e artísticas fúndense así nunha unidade complexa nas grandes obras."}
{"id": 1195614, "term": "Construción", "prompt": "Cal é a definición de \"construción\"?", "output": "Obra construída ou edificada. O termo emprégase tanto para edificios como para outras construcións que non poden recibir ese nome: conxuntos de edificios ou obras que non alcanzan a categoría de edificios. A miúdo, estas edificacións ou grupo de edificacións teñen un mesmo destino, están comprendidas nun mesmo programa ou pertencen á mesma persoa ou colectividade."}
{"id": 1001687, "term": "Almacén", "prompt": "Que significa \"almacén\"?", "output": "Edificio ou local destinado a depósito de calquera xénero ou mercadoría, así como ao aprovisionamento."}
{"id": 1001711, "term": "Plataforma", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"plataforma\"?", "output": "Corredor, beirarrúa ou lugar destinado para andar ao longo dunha rúa, un peirao, unha estación de tren, etc. En especial, aplícaselle á plataforma que corre ao longo da vía ou calzada nas estacións de tren, autobús ou metro e que serve para o tránsito de viaxeiros e mercadorías."}
{"id": 1001642, "term": "Antecámara", "prompt": "Dime cal é a definición de \"antecámara\".", "output": "Peza que precede unha sala ou cuarto principal. En especial, aplícaselle á que se antepón á estancia reservada para recibir dunha persoa importante."}
{"id": 1001712, "term": "Apeadeiro", "prompt": "Dame a definición de \"apeadeiro\".", "output": "Nos transportes públicos, sitio do camiño onde os viaxeiros poden baixarse deles. En especial aplícaselles ás estacións secundarias do ferrocarril, onde os trens se deteñen soamente para que suban e baixen os viaxeiros, pero que non teñen as instalacións propias dunha estación."}
{"id": 1001688, "term": "Apoteca", "prompt": "Dame a definición de \"apoteca\".", "output": "Dependencia do piso superior da casa romana onde se depositaban e gardaban as ánforas vinarias procedentes da \"cella vinaria\" (a dependencia onde se elaboraba o viño), co obxecto de que se engadisen, aproveitando o paso da calor e os fumes da cociña por ela. Por esta razón, ás veces pode recibir o nome de \"fumarium\"."}
{"id": 1181795, "term": "Aseo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"aseo\"?", "output": "Nunha vivenda, peza pequena con lavabo e retrete."}
{"id": 1001626, "term": "Ático", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ático\"?", "output": "Vivenda ou apartamento situado no último andar dun edificio, a miúdo de menor altura que os demais e que, retrocedendo algo con respecto á liña da fachada, orixina unha azotea. En ocasións, a súa función atópase dentro do xogo de equilibrios arquitectónicos: para encubrir o arranque dos teitumes, para ocultar co seu retroceso a cuberta, ou ben como ornato.\n\nNota de alcance: No mundo clásico, elemento arquitectónico construído sobre a cornixa do cornixamento para disimular o comezo do teitume e como ornato do edificio."}
{"id": 1001701, "term": "Baño", "prompt": "Cal é a definición de \"baño\"?", "output": "Nunha vivenda, peza ou dependencia con lavabo, retrete, bañeira e outros sanitarios.\n\nNota de alcance: A sala de baño xa existía nos pazos creto-micénicos. No ximnasio grego, era unha das dependencias que, ás veces, incluía unha piscina. Na casa romana adoitaba ser un cuarto de pequeno tamaño que se situaba xunto á cociña. Na actualidade, está destinada ao aseo persoal. A diferenza co aseo é que o baño é, polo común, máis grande e completo."}
{"id": 1009565, "term": "Bufarda", "prompt": "Define \"bufarda\".", "output": "Derivada de \"bufarda\" (respiradoiro para o fume), cuarto ou piso habilitado no faiado dun tellado, normalmente co teito inclinado, onde se adoitan gardar os trastos vellos e que ás veces se usa como vivenda. Tamén recibe este nome a xanela vertical sobre unha cuberta inclinada, que se levanta por encima do tellado dunha casa, co seu cabalete cuberto de tellas e lousas."}
{"id": 1195929, "term": "Bufarda a dúas augas", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bufarda a dúas augas\"?", "output": "Aquela que ten unha cuberta a dúas vertentes."}
{"id": 1195930, "term": "Bufarda agableteada", "prompt": "Que quere dicir \"bufarda agableteada\"?", "output": "A que ten un tamaño maior ao normal, adoita contar cunha cheminea e unir unha parte dunha cuberta con outra."}
{"id": 1195928, "term": "Bufarda rampante", "prompt": "Cal é a definición de \"bufarda rampante\"?", "output": "Aquela que ten unha cuberta a unha auga."}
{"id": 1195931, "term": "Bufarda redondeada", "prompt": "Cal é a acepción de \"bufarda redondeada\"?", "output": "A baixa cuxa cuberta é unha continuación ondulada cara a arriba do faldrón principal (v. Faldrón de cuberta)."}
{"id": 1001637, "term": "Cociña", "prompt": "Explica que significa \"cociña\".", "output": "Cuarto das casas disposto coas instalacións precisas para guisar e realizar as operacións necesarias e complementarias para a preparación e servizo das comidas. En principio, redúcese ao fogar, o que fai que en moitas vivendas populares- o casarío vasco, a casa alto aragonesa ou a masía catalá, por exemplo-, a cociña sexa a estancia común, como o foi o \"megaron\" prehelénico e o adro etrusco. Na \"domus\" con perístilo, posúe xa local propio e distinto, con grandes fiestras e, a miúdo, contigua ás latrinas e a un forno. Na Idade Media, a cociña é sala de estancia principal nas vivendas e dependencia importante e independente nos mosteiros, onde a miúdo constitúe un pequeno edificio illado, circular ou poligonal, tal como en Fontevrault, Alcobaça, Pamplona, etc., de trazas arquitectónicas ás veces curiosas. Na actualidade, nas casas de vivenda única, a cociña adoita emprazarse na planta baixa ou en sotos."}
{"id": 1182263, "term": "Kabusa", "prompt": "Que significa \"kabusa\"?", "output": "Na cultura do Islam, cuarto de planta circular que, anexo ao \"bit\", serve como cociña na vivenda árabe do norte de África."}
{"id": 1001644, "term": "Comedor", "prompt": "Que significa \"comedor\"?", "output": "Nas vivendas, peza destinada a comer."}
{"id": 1182526, "term": "Construción civil", "prompt": "Cal é a definición de \"construción civil\"?", "output": "Monumentos, edificios ou infraestruturas de carácter público ou privado para fins da vida civil, é dicir, e contrario ás construcións relixiosas, sen unha función de culto. Dentro da construción civil atópanse as estradas, pontes, túneles, fábricas, centros comerciais, vivendas, etc., na que participan tanto o sector privado como as Administracións públicas, xa sexa central ou local, co fin de proceder a liquidar as necesidades de interese público, protexendo os dereitos fundamentais do ser humano, como é o dereito á seguridade viaria, á vivenda, a vivir nunha contorna ambiental saudable, etc."}
{"id": 1005060, "term": "Abacería", "prompt": "Dame a definición de \"abacería\".", "output": "Pequeno comercio ou tenda tradicional na que se venden comestibles polo miúdo; como legumes, aceite, vinagre, bacallau, etc. Polo xeral, mantéñense nos barrios das cidades ou nas zonas rurais."}
{"id": 1031821, "term": "Academia", "prompt": "Dame a definición de \"academia\".", "output": "Establecemento docente, público ou privado, de carácter profesional, artístico, técnico, ou simplemente práctico.\n\nNota de alcance: A orixe do nome é ateniense, está vinculado a un ximnasio con xardín situado á beira da tumba de Academo, lendario heroe da mitoloxía grega, onde Platón se reunía cos seus discípulos, a esta asemblea chamóuselle academia (\"hekademeia\") e académicos aos seus oíntes."}
{"id": 1008124, "term": "Canle", "prompt": "Que quere dicir \"canle\"?", "output": "Canle, suco ou gabia para a condución de augas que discorre sobre a superficie, descuberto, e que, polo xeral, se destina á rega. Trátase dunha canle de obra pola que a auga discorre por gravidade desde a captación ata as terrazas irrigadas. As súas técnicas son variadas; cachotaría, ladrillo ou de fábrica a base de estacas e recheo de cal e canto. Tamén foron diversas as súas lonxitudes e seccións, aínda que case sempre conservando un perfil interno de sección cuadrangular. Pódense distinguir entre as canles nais ou principais e as secundarias ou ramais; as primeiras permiten a circulación da auga desde o principio ao final do sistema e constitúen o eixe vertebrador deste; mentres que os ramais parten da principal e permiten levar a auga ás parcelas de rega, estanques ou instalacións industriais. Esta partición, adoita levarse a cabo mediante sistemas de apertura elementais (comportas de madeira ou metálicas).\n\nNota de alcance: Tradicionalmente, as quenlla (do árabe \"assequiya\", \"s. quiya\", \"siqaya\", \"al-säquiya\", \"zaquiya\") serviron para levar auga a hortas, muíños ou ferrerías e, en máis raras ocasións, chegaron a constituír auténticas correntes \"artificiais\" que, atravesando as poboacións, foron utilizadas polos veciños como auténticos arroios ou cursos fluviais."}
{"id": 1008125, "term": "Acueduto", "prompt": "Cal é a acepción de \"acueduto\"?", "output": "Condución hidráulica, en particular a canle artificial de abastecemento de auga que circula por gravidade a través dun \"specum\" (canle de superficie), disposto sobre unha estrutura elevada de fábrica. A súa función é a de levar a auga dunhas poboacións a outras salvando os desniveis dun terreo. Nun principio, para protexelo de sabotaxes en época de guerra, construíase baixo terra (\"riuus subterraneus\", \"specus\"), aéreo sobre arcadas (\"arcuationes\") ou sobre un muro (\"substructio\"). Se a auga que transportaba se destinaba ao consumo humano, a canle cubríase con bóvedas, falsas bóvedas, placas de pedra ou \"tegulas\". Na actualidade, o termo designa a propia ponte-acueduto (\"arcuatio\") por ser a construción que chegou ata os nosos días. A ponte-acueduto podíase acometer por varias razóns. Por unha banda, podía existir abundante pedra de gran calidade na zona; por outro, o van para cubrir esixía unha tubaxe que soportase moita carga, o que podería ser difícil de construír; e, por último, podería satisfacer ao ponderar o municipio unha obra tan magna para maior gloria dos maxistrados e do emperador, é dicir, tamén actuaba como propaganda política.\n\nNota de alcance: Existen precedentes nas antigas civilizacións do Próximo Oriente e en Grecia, pero foron os romanos, especialmente a partir de Frontino (administrador dos acuedutos de Roma e autor do tratado \"De aquaeductus urbis Romae\"), os que desenvolveron construcións (do latín \"aquae bis\", conduto de auga) que se xeneralizaron polo Mediterráneo con obras de fábrica de gran valor arquitectónico (Pont du Gard na Provenza, \"aqua Marcia\" en Roma), Roma contou con 14 acuedutos, cun volume total de máis de 426,5 m3 e un percorrido de 757.000 km de auga transportada a diario á cidade. En Hispania, destaca pola súa monumentalidade o de Tarraco (Tarragona). Ten dobre arcada e cobre un van de 200 m de longo cuns 26 m de altura máxima, a súa datación aproxímase á época xulio-claudia (século I d. C.). Os outros dous exemplos son datados en época da dinastía Antonina (96-192 d. C.). Un dos máis famosos é o de Segovia (época de Traxano, 98-117 d. C.) onde, ao contrario que o de Tarraco, os piares da primeira arcada non son graduados de forma lineal, senón que van creando tramos rectos, marcando o cambio de ancho en cada piar cunha fiada de perpiaños resaltados a modo de cornixa; a arcuación segue en tamaño e altura a do tramo anterior, o que crea un aspecto visual de gran continuidade. Na actualidade, a cidade segoviana segue realizando parcialmente o abastecemento de augas a través do seu famoso acueduto. O terceiro en importancia e o máis esvelto deles, é o de \"Los Milagros\" en Mérida. Os seus pisos pasan sen solución de continuidade polos tres piares que definen a forma do van e, ao contrario que os dous anteriores, combina cantaría con fábrica de ladrillo. Fernández Casado (\"Enxeñaría hidráulica romana\"), seguindo o método construtivo, dátao na época de Adriano (117-138 d. C.)."}
{"id": 1005364, "term": "Alfándega", "prompt": "Que significa \"alfándega\"?", "output": "Oficina pública, polo xeral establecida nas costas e fronteiras para rexistrar, no tráfico internacional, os xéneros e mercadorías que se importan ou exportan, e cobrar os dereitos que deben. O termo deriva do árabe \"ad-diwan\" (rexistro, oficina, consello)."}
{"id": 1005401, "term": "Aeroporto", "prompt": "Que quere dicir \"aeroporto\"?", "output": "Terreo chairo de utilización pública provisto dun conxunto de pistas, instalacións e servizos destinados ao tráfico regular de avións, carga e descarga de mercadorías, así como ao embarque e desembarque de pasaxeiros. Segundo a súa función, desenvolvemento e categoría das súas instalacións, pódense distinguir entre; os \"aeroportos comerciais\", aqueles que son destinados a todo tipo de comunicacións e relacións interurbanas, como viaxes de negocios ou turismo; e os \"aeroportos de carga\" de uso exclusivo para carga e descarga de mercadorías. Segundo o seu alcance, a clasificación dos aeroportos é polo menos de tres tipos: A, internacional e transcontinental; B, rexional e nacional; e C, local. Os aeroportos sitúanse nos arredores da cidade e necesitan de amplas dispoñibilidades de solo, tanto para os avións como para terminais de pasaxeiros e mercadorías, estacionamentos e centros de transporte terrestre que faciliten unha rápida ligazón coas áreas urbanas da rexión á que serven.\n\nNota de alcance: As primeiras liñas regulares de navegación datan do ano 1919 e a primeira xeración de aeroportos a partir de 1930. Os aeroportos tornáronse os modos dominantes para a circulación internacional. A organización espacial, as estruturas das súas redes e a evolución dos seus fluxos, correron parellas ao desenvolvemento tecnolóxico da aeronáutica, aos específicos niveis de regulación do tráfico, tanto a escala nacional como internacional, así como ás estratexias comerciais das compañías aéreas. O aeroporto distínguese do aeródromo en que este, aínda que pode ter pistas de aterraxe e despegue, pode ser utilizado de maneira eventual e carecer de infraestruturas complementarias de certa entidade."}
{"id": 1007203, "term": "Albacara", "prompt": "Dame a definición de \"albacara\".", "output": "Torre defensiva saínte nas antigas fortalezas musulmás."}
{"id": 1007909, "term": "Sumidoiro", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"sumidoiro\"?", "output": "Do árabe \"al-ballaca\" (a lameira). Canle de desaugadoiro de augas inmundas e de choiva. Pozo onde se almacenan as augas residuais, permitindo a súa saída pero non o seu regreso."}
{"id": 1008126, "term": "Estanque", "prompt": "Define \"estanque\".", "output": "Do árabe \"birka\" (estanque), depósito artificial descuberto de auga, construído con muros de fábrica e sen teito, cuxa función principal é a da rega de cultivos."}
{"id": 1005016, "term": "Rede de sumidoiros", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"rede de sumidoiros\"?", "output": "Conxunto de sumidoiros ou a obra feita en forma de sumidoiros."}
{"id": 1196792, "term": "Sumidoiro", "prompt": "Que quere dicir \"sumidoiro\"?", "output": "Acueduto subterráneo ou sumidoiro, fabricado para recoller as augas da choiva ou residuais e darlles paso. Os sumidoiros poden construírse con diferentes tipos de materiais e formas. Os materiais que se usan inclúen o formigón, o aceiro e o aluminio. Tamén poden empregarse outros materiais para revestir o interior co fin de evitar a corrosión e abrasión, ou para reducir a resistencia hidráulica. Polo xeral, os diferentes perfís que se usan na súa construción inclúen as formas circulares, rectangulares (en caixón), elíptica, tubo de arco, caixón metálico e arco.\n\nNota de alcance: Etimoloxicamente o significado desta palabra sería \"pequena ponte\", posto que deriva do árabe \"al-qántara\" (a ponte)."}
{"id": 1008175, "term": "Cloaca", "prompt": "Explica que significa \"cloaca\".", "output": "Conduto ou galería abovedada por onde corren e desaugan as augas residuais das poboacións."}
{"id": 1196837, "term": "Alcuba", "prompt": "Dame a definición de \"alcuba\".", "output": "Pequena obra de fábrica, consistente na súa maioría nunha arqueta de planta cuadrangular, cuberta mediante cúpula de casquete de ladrillo ou bóveda de medio canón onde, practicamente a nivel da superficie, se recollían as augas que debían ser conducidas ata un lugar máis ou menos distante para o seu uso. É un sistema de captación de auga utilizado durante a Idade Media, realizado mediante a construción de depósitos (\"alcubas\", tamén chamadas \"alcubillas\") para a súa recollida case en superficie, aproveitando a saída exterior do algún acuífero (as \"augas manantes\"). A maior parte das augas usadas para alimentar as fontes da época tiveron esa orixe."}
{"id": 1004975, "term": "Alfóndega", "prompt": "Como se define \"alfóndega\"?", "output": "Edificio público destinado, desde a Idade Media, ao depósito de mercadorías, ao aloxamento de mercadores e á compra e venda de trigo. Nalgúns pobos serve tamén para o almacén, así como para a compra e venda doutros grans, comestibles ou mercadorías que non devindican impostos ou arbitrios de ningunha clase mentres non se vendan. A alfóndega era un dos edificios de uso público máis importantes dun lugar e persistirán durante moito tempo, levando a cabo funcións de depósito e venda de trigo durante a Idade Contemporánea.\n\nNota de alcance: Durante a Idade Media, en Europa, o mercado formou parte da vida cotiá de todas as cidades. Nas cidades cristiás españolas aparece a mediados do século X como imitación dos \"al-qaiseriya\" e \"al-fondaq\" (do árabe adega) das musulmás. No mundo hispano-musulmán, alcanza formas peculiares e axustadas a patróns urbanos establecidos, cuxa perdurabilidade foi subliñada por gran número de historiadores como Torres Balbás, entre outros, quen destaca o papel da alfóndega (jan ou funduq) como lugar favorito para as transaccións urbanas. O edificio converteuse nun dos máis importantes en Oriente, servindo tanto de almacén como de hospedaxe e sendo o preludio espacial do contratipo da lonxa."}
{"id": 1008127, "term": "Alxibe", "prompt": "Cal é a acepción de \"alxibe\"?", "output": "Cisterna ou depósito, polo xeral subterráneo, que recolle e conserva a auga potable procedente da choiva ou a que se leva dalgún río ou manancial. Os máis antigos construíanse subterráneos de xeito total ou parcial. Para impedir filtracións, o interior pechábase cunha bóveda (bóveda de alxibe) recuberta de ladrillos unidos con argamasa, caleábase con betume e recubríase cunha capa de pintura almagre; e, no exterior, cunha mestura de area, cal, arxila, óxido de ferro e resina de lentisco. Polo xeral, adoitaban estar precedidos por unha pequena cisterna que filtraba a lama e as impurezas. Exemplos destacables destas construcións son os alxibes árabes, que engaden ás columnas arcos de ferradura e bóvedas de canón ou de ladrillo. A súa construción foi habitual alí onde era posible levantar un pozo, en lugares como fortalezas, recintos defensivos ou poboacións escarpadas. Son un elemento característico da arquitectura militar da Idade Media hispana, onde se atopaba ligado á necesidade estratéxica de contar con almacéns de auga o suficientemente voluminosos como para lle facer fronte a momentos de escaseza ou de asedio.\n\nNota de alcance: A súa función é proporcionar unha reserva de auga sanitaria para o uso doméstico e artesanal e o seu uso é tanto público como privado. O alxibe (do árabe \"gubb\") foi un elemento característico da arquitectura militar da Idade Media hispana, onde se atopaba ligado á necesidade estratéxica de contar con almacéns de auga o suficientemente voluminosos como para lle facer fronte a momentos de escaseza ou de asedio. A súa utilización decaeu nas zonas urbanas, manténdose nas rurais ou onde a escaseza de auga é frecuente."}
{"id": 1006807, "term": "Anfiteatro", "prompt": "Dime cal é a definición de \"anfiteatro\".", "output": "Do grego \"amphi\" (ao redor) e \"théatron\" (teatro), construción da Roma clásica de forma ovalada, elíptica e, en ocasións, circular, con espazo central (area) rodeado de bancadas (\"cávea\") e na que se realizaban espectáculos públicos. Na actualidade, conxunto de asentos colocados en bancadas semicirculares, que adoita haber nas aulas e nos teatros. No anfiteatro clásico, galerías e pórticos ao exterior facilitaban o ingreso e embelecían o edificio. A súa forma desenvolvíase, do mesmo xeito que no teatro romano, a partir das tribunas provisionais de madeira que, ao principio, rodeaban o lugar de combate no foro. Curio o Mozo constrúe en Roma (ca. 54-52 a. C. baixo César (59-44 a. C.), o chamado \"teatro dobre\", cuxa planta se consegue pola unión de dous teatros xiratorios de madeira, converténdose nunha \"cávea\" pechada por todos os seus lados. En Pompeia xorde entre 80-70 a. C. un teatro fixo para 20 000 espectadores. Esta construción de pedra é o máis antigo exemplo conservado, no que se poden distinguir a forma básica e o principio de organización deste tipo de teatro italo-romano. Tipo que alcanza a súa total madurez e a súa forma monumental en Roma co anfiteatro Flavio, popularmente coñecido como o Coliseo, construído polos emperadores Flavios Vespasiano (69-79 d. C.) Tito (79-81 d. C.) nos anos 70-80 d. C. Con 187,75 m de lonxitude, 155,60 de ancho, 50,75 m de alto; e unha capacidade de aproximadamente de entre 45 000 e 55 000 espectadores. A súa estrutura e organización convértense no modelo do anfiteatro romano para o resto das construcións, tanto das cidades romanas (Verona) como o das súas provincias: Djem (Thysdrus, provincia romana de África, Tunisia) ou o de Arles e Nimes no sur de Francia. Como elementos destacan: o óvalo da area, con 49x79,35 m aproximadamente composto do mesmo xeito que o de Pompeia, de segmentos de arcos de círculo. A área de xogo repousa sobre un soto de 7-12 m de profundidade con corredores, ramplas, escaleiras, elevadores, gaiolas, cámaras e cun arsenal para o equipamento técnico e accesorios. A \"cávea\", igual que no teatro, está construída con aneis concéntricos graduados arredor da area. Os espectadores repártense segundo a súa clase social: un zócolo circular, con asentos e balaustradas ricamente decoradas, era reservado para as personalidades relevantes, e os palcos no eixe transversal para os emperadores e tribunos importantes. Nas bancadas sucedíanse a burguesía acomodada, a clase media, as mulleres e a masa do pobo, esta última ocupaba as prazas de pé baixo o pórtico do quinto piso. Na cornixa intermedia colocábase unha coroa de mastros para os toldos, que eran fixadas mediante consolas de pedra ao coroamento do muro. O esquema construtivo equivale ao dun teatro a grande escala. A superficie curva da \"cávea\", que ascende formando un ángulo de 37º, descansa sobre un sistema de sete aneis concéntricos de arcadas de piares, en parte superpostas formando varios pisos, seguindo o modelo dos acuedutos. Entre eles, os muros radiais absorben o empuxe das bóvedas e das bancadas, quedando ligados entre si mediante bóvedas de canón, por encima e por debaixo das cales acceden os tramos de escaleiras ás distintas bancadas. O anel ovalado do zócolo, de 3,6 m de altura, e os soportes baixos das arcadas do deambulatorio interior actúan como contrafortes, absorbendo o empuxe da \"cávea\", que ascende de maneira oblicua. No extremo superior do pórtico da última bancada constitúe a carga vertical compensadora. A cuberta de formigón da \"cávea\" reparte os empuxes. Pola súa banda, o sistema estrutural tamén axuda á organización da afluencia de visitantes. Coma nos teatros, a coincidencia da enumeración dos billetes de entradas e dos aneis de distribución conduce a través de corredores e escaleiras cara ás entradas\n\nNota de alcance: O anfiteatro estaba dedicado ás loitas entre gladiadores, ás loitas con feras e a outros espectáculos análogos. Aínda que de todos os xogos, os que máis entusiasmaban o público romano foron os primeiros (\"ludi gladiatorii\"). Teñen a súa orixe nos xogos etruscos consagrados aos mortos e son adoptados pola sociedade romana, en 264 a. C., como xogos en conmemoración dos mortos das familias nobres. No ano 105 a. C. o Senado autorízaos como espectáculo público. A partir de 186 a. C. engádense os simulacros de cacerías (\"venationes\") e máis tarde as batallas navais (\"naumachiae\")."}
{"id": 1009547, "term": "Area", "prompt": "Con que significado se emprega \"area\"?", "output": "Zona central do anfiteatro e do circo romanos onde se realizaban espectáculos públicos (combates de gladiadores, feras, naumaquias, etc.). Consistía nunha plataforma de madeira cuberta de area e separada das bancadas por un muro (\"podium\")."}
{"id": 1001814, "term": "Spina", "prompt": "Cal é o sentido de \"spina\"?", "output": "No circo romano, o muro baixo que dividía de maneira lonxitudinal o centro da area en dúas partes ao longo de tres cuartas partes da súa lonxitude total e, arredor do cal, tiñan lugar as carreiras de cuadrigas, bigas ou cabalos."}
{"id": 1001795, "term": "Cávea", "prompt": "Que significa \"cávea\"?", "output": "Bancada do teatro, anfiteatro e circo clásicos reservada aos espectadores. O seu perímetro pode ser igual ou maior a un semicírculo, e atópase dividida en \"cunei\" (\"kerkides\" para os gregos). Na súa orixe, as bancadas construíanse sobre a pendente natural dunha lomba. Máis tarde, o espazo para os espectadores distribuíuse en diferentes pisos, cuxa altura correspondía ao status social ao que estaba destinada a sección (\"ima cavea\", \"media cavea\" e \"summa cavea\"). Horizontalmente, dividíase por medio de corredores chamados \"praecinctionis\" (a \"diazomata\" grega), que daban lugar ás \"maenianas\" ou porcións horizontais de bancada. Verticalmente, unhas escaleiras dobres con relanzos, chamadas \"scalariae\", permitían o acceso ao piso seguinte. A estrutura en sectores con forma de cuña entre as escaleiras denominábase \"cunei\", en cuxo centro ou esquinas se atopaban os \"vomitoria\", accesos que permitían que ata 60 000 espectadores ocupasen os seus asentos ou abandonasen o recinto en pouco tempo. A \"cávea\" no teatro grego denominábase \"koilon\"."}
{"id": 1185124, "term": "Analemma", "prompt": "Con que significado se emprega \"analemma\"?", "output": "Muro de contención rectilíneo, que serve de suxeición da \"cávea\" do teatro romano na súa parte exterior e que delimita as ás e os \"parodos\". Tamén fachada curva da \"cávea\"."}
{"id": 1003308, "term": "Bálteo", "prompt": "Con que significado se emprega \"bálteo\"?", "output": "No anfiteatro e teatro romanos, muro que separa e delimita as zonas da \"cávea\" destinadas ás distintas clases sociais. A miúdo, abríanse \"vomitoria\"."}
{"id": 1185141, "term": "Cuneus", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cuneus\"?", "output": "Sección dos bancos do teatro romano [Vitrubio 5,6] ou cada un dos sectores teatrais, en forma de cuña ou triángulo, nos que se divide a \"cávea\", delimitada polos corredores horizontais ou \"praecinctiones\" e as escaleiras verticais. Os \"cunei\" teñen unha disposición radial. Nas esquinas, ou no centro de cada un deles, adoitábase abrir unha porta chamada \"vomitorium\" que permitía o acceso dos espectadores."}
{"id": 1214591, "term": "Forull", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"forull\"?", "output": "No circo romano, pequenos pórticos destinados ás clases altas. Asentos inferiores do teatro."}
{"id": 1001796, "term": "Ima cavea", "prompt": "Explica que significa \"ima cavea\".", "output": "No teatro, anfiteatro e circo clásicos, zona baixa da \"cávea\", e por tanto a máis próxima á \"orchaestra\" e ao escenario. Polo xeral, a \"ima\", escavada no terreo, recortada nun plano inclinado e regularizada con \"opus caementicium\", tiña vinte e dúas filas de bancadas ou \"cunei\" destinadas á clase media-alta dos cabaleiros, a orquestra, senadores e maxistrados."}
{"id": 1001798, "term": "Media cavea", "prompt": "Explica o significado de \"media cavea\".", "output": "Zona intermedia da \"cávea\" do teatro, anfiteatro e circo clásicos, con cinco filas de asentos que son destinados á clase dos cabaleiros e intermedia, tanto civil como militar. A \"media cavea\" dividíase á súa vez en \"maenianum primum\" e \"maenianum secundum\"."}
{"id": 1195652, "term": "Maenianum primum", "prompt": "Dime cal é a definición de \"maenianum primum\".", "output": "Zona reservada aos cabaleiros na media cávea do teatro, anfiteatro e circo clásico. Atopábase no primeiro piso, colocado directamente sobre a terra orixinaria e sobre a que apoiaba unha segunda bancada probablemente de madeira, maenianum secundum."}
{"id": 1195653, "term": "Maenianum secundum", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"maenianum secundum\"?", "output": "Zona reservada á clase intermedia na media cávea do teatro, anfiteatro e circo clásico, polo xeral de madeira e que apoia no Maenianum primum."}
{"id": 1195658, "term": "Pulvinar", "prompt": "Dame a definición de \"pulvinar\".", "output": "Na antiga Roma, tribuna ou palco nun anfiteatro, circo, teatro romano, etc., destinada ao emperador. Adoitaba situarse no centro do \"podium\"."}
{"id": 1188740, "term": "Scalaria", "prompt": "Con que significado se emprega \"scalaria\"?", "output": "Escaleira que divide verticalmente a \"cávea\" ou bancada do teatro romano, facilitando o acceso e a saída dos espectadores."}
{"id": 1001797, "term": "Summa cavea", "prompt": "Explica o significado de \"summa cavea\".", "output": "No teatro romano, anfiteatro ou circo, zona alta da \"cávea\" con cinco filas de asentos destinados, en principio, aos non cidadáns: mulleres, estranxeiros e escravos. A \"summa cavea\", pola súa distancia do escenario, era a zona máis incómoda. Tamén se denomina \"maenianum secundum\". Posteriormente, engadiuse outra división para as clases sociais máis pobres denominada \"maenianum secundum in legneis\"."}
{"id": 1007760, "term": "Podio", "prompt": "Cal é a definición de \"podio\"?", "output": "No templo etrusco, romano e, ás veces, tamén no exipcio, base sobre o que se levanta unha construción. Vitruvio identificábao no templo romano co peitoril arredor da base ou zócolo, cando o edificio carecía de bancadas máis que na súa parte central ou fronte. Nas construcións romanas dedicadas ao espectáculo, circo, anfiteatro, etc., designaba tanto o muro arredor da area sobre a que se levanta a primeira bancada da cávea, como a tribuna ou palco do emperador no centro do cal se situaba o pulvinar."}
{"id": 1006796, "term": "Arquivo", "prompt": "Cal é a definición de \"arquivo\"?", "output": "Edificio ou local destinado á custodia e conservación de documentos, así como á consulta por parte dos usuarios.\n\nNota de alcance: Os arquivos existen desde tempos remotos para custodiar os escritos que mereceron ser conservados. Na Antigüidade, os documentos gardábanse nos templos, e a súa custodia éralle confiada á clase sacerdotal (Exipto, Grecia, Roma, Babilonia, Tiro e Fenicia). Durante o Imperio Romano, existían os \"scrinia palatii\" e os \"sacra scrinia\"; habíaos fixos ou permanentes (\"statoria\" e ambulantes (\"viatoria\"), que seguían o emperador nos seus desprazamentos. Posteriormente, cada cidade tivo o seu propio arquivo, ata que Antonino lles deu carácter oficial e dispuxo que se creasen en todas as localidades, mandato reiterado por Xustiniano. O pobo xudeu depositouno, nun principio, na Arca da Alianza, e máis tarde no Templo de Xerusalén."}
{"id": 1006805, "term": "Arquivo administrativo", "prompt": "Explica que significa \"arquivo administrativo\".", "output": "Arquivo que recompila e conserva todos os documentos que teñen vixencia administrativa e que, só de xeito excepcional, están a disposición do público."}
{"id": 1212455, "term": "Arquivo cinematográfico", "prompt": "Cal é a definición de \"arquivo cinematográfico\"?", "output": "Establecemento onde se conservan películas cinematográficas e escritos relacionados co cine, á vez que os fai dispoñibles para o seu estudo e investigación. Este tipo de instalacións non só debe seleccionar e adquirir películas, senón que tamén debe contar coas instalacións adecuadas para a súa conservación, sen que estas experimenten deterioración ningunha. Para iso, un arquivo debe poder almacenar películas nun ambiente específico de baixa humidade e de temperatura fresca, en recipientes protectores adecuados, dependendo do tipo de película virxe e de se é película B/N ou en cor. Tamén ten que contar con instalacións para catalogar películas e escritos, así como facelos accesibles a investigadores e estudantes."}
{"id": 1196873, "term": "Arquivo eclesiástico", "prompt": "Explica o significado de \"arquivo eclesiástico\".", "output": "Arquivo que recompila, conserva e pon a disposición dos usuarios conxuntos de documentos dunha institución relixiosa. Os arquivos eclesiásticos poden ser abaciais, diocesanos, monacais ou parroquiais."}
{"id": 1006806, "term": "Arquivo histórico", "prompt": "Cal é o sentido de \"arquivo histórico\"?", "output": "O que recompila, conserva e pon a disposición dos usuarios conxuntos de documentos, a miúdo de máis de cen anos, que deixaron de ter validez administrativa e adquiren interese histórico."}
{"id": 1007887, "term": "Atanor", "prompt": "Explica o significado de \"atanor\".", "output": "Tubo circular de cerámica acantilado que, no seu conxunto, forma un dos tipos de condución de auga máis habituais. Algúns destes tubos ían protexidos por un bueiro ou caixa de fábrica (de cachotaría ou ladrillo), noutras ocasións protexíase cunha simple cuberta de tellas. O interior dos atanores adoitaba ir caleado con algún tipo de revestimento a fin de mellorar a circulación da auga e impedir a formación de toba; e, polo xeral, as xuntas eran recubertas con algún tipo de betume impermeabilizante para evitar perdas de caudal. As conducións de atanores abríanse á superficie, do mesmo xeito que as minas, en diversos tramos do seu percorrido mediante arcas ou pozos de rexistro, obras de fábrica de planta circular ou cuadrangular que interrompían o cano, recollendo o caudal que lles entraba por un dos seus costados e dándolle saída á auga por outro. As arquetas tiñan unha dobre finalidade; por unha banda servían o paso e caudal da auga, de forma que fose posible comprobar onde se producía a obstrución do conduto cando a auga deixaba de fluír; e, por outro, utilizábanse para mellorar a pureza e calidade da auga destinada ao consumo humano, mediante a instalación de depósitos de area no seu interior que actuaban a modo de filtro das impurezas.\n\nNota de alcance: Este tipo de condución converteuse ao longo da historia na solución máis empregada para conducir a auga ata as fontes ou os edificios urbanos. Só nas últimas décadas comezou a substitución xeneralizada destas conducións tradicionais por modernos tubos de fibra."}
{"id": 1006792, "term": "Ateneo", "prompt": "Cal é a acepción de \"ateneo\"?", "output": "Local onde se reúnen asociacións de tipo cultural, polo xeral científicas ou literarias.\n\nNota de alcance: Ten a súa orixe no século XIX, tomando o seu nome de \"Athenaeum\", o templo de Mineva en Atenas. Enmárcase dentro do movemento de creación de sociedades cuxo obxectivo era a promoción cultural, tales como casinos, círculos ou liceos."}
{"id": 1006808, "term": "Auditorio", "prompt": "Dime cal é a definición de \"auditorio\".", "output": "Sala de reunión destinada a concertos (v. Sala de concertos), recitais, conferencias, coloquios, lecturas públicas, audiencias, etc."}
{"id": 1212629, "term": "Sala de concertos", "prompt": "Con que significado se emprega \"sala de concertos\"?", "output": "Auditorio destinado á celebración de recitais musicais. A forma ideal de execución musical e de audición é a agrupación dos músicos no medio dos auditores. Porén, as salas de música circulares son escasas. A súa deficiente acústica débese á reflexión desfavorable das superficies circulares e esféricas. Tanto óptica como acusticamente, os antigos teatros son os máis próximos ao ideal coa \"orchaestra\" circular e a fila de asentos concéntricos e ascendentes. Nos séculos XVII e XVIII, a execución musical vaise liberando da estreita vinculación ás cortes principescas e á Igrexa. Nas cidades constitúense tanto grupos profesionais como asociacións de afeccionados e axencias comerciais de concertos. En relación con eles, aparecen por primeira vez edificios especializados e dedicados en especial a representacións musicais (1690 Londres, 1748 Oxford, 1761 Hamburgo). Pero non será ata o século XIX, cando se constrúa o tipo clásico da sala de concertos. De planta rectangular alongada, co \"podium\" para a orquestra e o órgano no lado principal, a miúdo con tribunas no de atrás e os lonxitudinais. A articulación plástica de cubertas, paredes e anteteitos, así como a rica utilización da madeira confírenlles unha boa acústica con distribución uniforme do son e apropiada duración de resonancia. Un dos máis claros exemplos de salas de concertos con corpo arquitectónico articulado, é a sala da Sociedade Filharmónica de Viena, construída en 1868 por TH. Hansen, que determinará o desenvolvemento deste tipo de construcións ata ben entrado o século XX. No primeiro terzo do século XX, G. Lyon e V. Auburtin na Sala Pleyel de París (1925-1927), apartaranse xa da forma de caixa do espazo. Paredes e cuberta levántanse en diferentes inclinacións e curvaturas sobre unha planta trapezoidal. Con iso, conséguense evitar os efectos de eco e, á súa vez, prodúcese a necesaria reflexión da que carecían os modelos anteriores, en parte exactamente dirixida e en parte difusa, sobre as localidades ascendentes do patio de butacas ascendente e as tribunas en retroceso. O incremento da calidade acústica por medio do cálculo científico realízase, entre outras, na sala de Hälsignborg. S. Marckellius dispón unha pantalla reflexiva detrás da orquestra que se axusta ao chan da sala e que se eleva en curvas planas. En Göteborg (1935), N. E. Erikson arquea a cuberta que se alza de maneira oblicua en dirección transversal e lonxitudinal, á vez que gradúa as paredes laterais en segmentos. As exitosas experiencias con superficies delimitadoras oblicuas da primeira metade do século XX, conducen na edificación das salas de concertos posteriores, en especial as dedicadas a emisións de radio, á realización de plantas e corpos poligonais, aínda que case todas elas sigan conservando a tradicional posición enfrontada de executantes e auditores. Os modelos actuais teñen o seu exemplo na sala de concertos da Filharmónica de Berlín, construída tras un concurso celebrado en 1956, que lle engadirá aos coñecementos adquiridos unha renovada concepción. Hans Scharoun parte da forma orixinal da execución no medio dos auditores. Na sala, en forma de hexágono alongado, o \"podium\" da orquestra trapezoidal trasládase ao centro, de maneira que o director está no punto medio, mentres que as localidades, reunidas en grupos, elévanse de maneira graduada en altura e profundidade."}
{"id": 1011756, "term": "Balancín", "prompt": "Que significa \"balancín\"?", "output": "Barra de madeira ou metal apoiada en equilibrio no seu punto medio, de forma que quen se sitúa nos seus extremos sobe e baixa alternativamente. Forma parte do mobiliario urbano e constitúe un dos xoguetes \"naturais\" que existiron desde que se dispuxo de táboas e obxectos sólidos sobre os que se puidese pivotar."}
{"id": 1006785, "term": "Balneario", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"balneario\"?", "output": "Construción, ao aire libre ou no interior de edificios específicos, dedicada aos baños públicos e inxestión de augas con propiedades mineromedicinais, á vez que ofrece hospedaxe. Adoita situarse en zonas próximas a augas termais con propiedades terapéuticas, o que foi a orixe das súas primeiras denominacións, baños ou termas.\n\nNota de alcance: Aínda que teñen unha orixe máis antiga, é na antiga Roma cando alcanzan unha gran difusión, coa construción de termas onde existían fontes naturais cuxas augas manasen a máis de 37º. En orixe cunha función mineromedicinal e terapéutica, pronto engadiron unha función lúdica e de foro social e mesmo político. Algúns destes baños deron lugar a verdadeiros complexos balnearios, onde chegou a recrearse un urbanismo propio, que serviu de inspiración para as cidades de lecer e de turismo máis recentes. Este tipo de construción tivo o seu apoxeo no período comprendido entre 1840 e 1939, co desenvolvemento do fenómeno do termalismo, a cura hidromedicinal e a talasoterapia, creando na súa contorna física infraestruturas específicas (albergues, hoteis, estradas, peiraos, prazas, xardíns, etc.), cun claro reflexo do estrato social ao que estaban dedicadas. En España destacan, entre outros, Panticosa, Caldas de Malavella ou Mondariz."}
{"id": 1008819, "term": "Banco", "prompt": "Como se define \"banco\"?", "output": "Edificio que alberga as oficinas dunha entidade financeira e de crédito, con ánimo de lucro."}
{"id": 1181809, "term": "Banco", "prompt": "Que quere dicir \"banco\"?", "output": "Elemento integrador do mobiliario urbano, utilizado especialmente en parques e xardíns e que consiste nun asento, con respaldo ou sen el, no que poden sentar varias persoas."}
{"id": 1195546, "term": "Basílica romana", "prompt": "Cal é a definición de \"basílica romana\"?", "output": "Edificio público de usos múltiples, con carácter representativo. Serve como mercado, edificio bancario e bolsa, como sala de xustiza e punto de encontro dos cidadáns. Durante a Roma Imperial (séculos I ao IV d. C.), a basílica sempre formaba parte do programa urbanístico básico de todo foro. Estaba composta por unha ampla sala con varias naves separadas por columnas. A basílica substitúe a estoa na ágora grega e, a partir do século IV, transfórmase en basílica cristiá. Existían dous tipos distintos: a grega, cunha entrada lateral e cabeceira absidal; e a do modelo oriental, cuxa entrada, pola contra, practicábase pola fronte lonxitudinal, con senllas ábsidas nos seus lados curtos. Os pórticos exteriores podían albergar locais comerciais. Os gregos chamaban \"stoa basiliké\" a unha construción porticada que se achaba no lado oriental da ágora, cunha sala dividida por columnas en tres naves na cal se administraba xustiza. Outro precedente é o \"oecus\" exipcio, sala de reunións composta por tres naves, a central máis alta. Segundo Vitruvio, as basílicas romanas debían construírse xunto ao foro, na parte máis cálida. Estaban formadas por un edificio porticado cuberto, de planta rectangular; unha, tres ou cinco naves, a central máis elevada, separadas entre si por columnas; accesos laterais e, na cabeceira, unha exedra onde se achaba a tribuna.\n\nNota de alcance: Estes edificios tiveron diferentes utilizacións simultáneas no tempo. Así, uns tiñan carácter público e servían de tribunal, bolsa de comercio, etc.; outros, privados, dentro de grandes \"villae\" ou \"domus\", utilizábanse como sala de recepción, consello ou xustiza. Como primeiros datos construtivos danse, entre outros: para Roma a basílica Porcia no ano 189 a. C., basílica Emilia no 179 a. C. ou a basílica Semplonia no 170 a. C. Na Campania, un dos mellores exemplos conservados é a basílica de Pompeia, construída polos samnitas cara ao 130 a. C. A partir do século I d. C., as basílicas en Roma deixan de ser edificios singulares independentes para pasaren a formar unha unidade cos foros (basílica Ulpia no foro de Traxano ou a de Augusta Raurica). En datas xa avanzadas introduciuse o culto relixioso, tanto mistérico como, sobre todo, cristián."}
{"id": 1006797, "term": "Biblioteca", "prompt": "Explica que significa \"biblioteca\".", "output": "Edificio ou local onde se reúne unha colección de libros, publicacións periódicas ou outros documentos organizados segundo sistemas preestablecidos e destinados a servir o público. As bibliotecas poden ser de diferentes tipos segundo a súa pertenza a unha institución ou ás súas dimensións: biblioteca pública, privada, nacional, universitaria, local, etc.\n\nNota de alcance: Este tipo de construcións sofren unha evolución ao longo dos diferentes períodos históricos e culturais. Así, á biblioteca salón renacentista, construída para gozo e prestixio do príncipe e desenvolvida arredor dun único espazo, engadiráselle unha galería perimetral en altura que permitirá un maior aproveitamento dos parámetros para a colocación de andeis. Xa a finais do século XVII, os edificios desenvolveranse arredor de dous modelos: a biblioteca de planta central, concibida como resumo do universo e aberta a estudosos e investigadores; e a biblioteca templo, levantada a imaxe da igrexa e orientada á instrución de predicadores e clérigos. Unha terceira vía, a biblioteca de planta en cruz, desenvólvese como síntese de ambas as tendencias. As bibliotecas multiplícanse en toda Europa e os seus espazos fanse cada vez máis amplos e complexos. A principios do século XVIII deslíganse dos edificios que as acollen e, por primeira vez desde a Antigüidade, constrúense como edificios exentos."}
{"id": 1196879, "term": "Biblioteca privada", "prompt": "Cal é a definición de \"biblioteca privada\"?", "output": "A que foi formada polo coleccionismo dunha persoa para o seu uso exclusivo, ou por unha sociedade, empresa, entidade pública ou privada ou asociación para uso dos seus membros."}
{"id": 1196877, "term": "Biblioteca parlamentaria", "prompt": "Que quere dicir \"biblioteca parlamentaria\"?", "output": "A que é establecida nunha institución parlamentaria con obxecto de reunir, catalogar e clasificar libros e documentos relativos a; por unha banda, as ciencias sociais, xurídicas, económicas e políticas; e por outro, os documentos parlamentarios dos restantes países, publicacións oficiais nacionais e internacionais e os diarios e publicacións máis importantes tanto nacionais como internacionais."}
{"id": 1196878, "term": "Biblioteca pública", "prompt": "Dime cal é a definición de \"biblioteca pública\".", "output": "Aquela que é de carácter xeral, popular e libre, posta ao servizo da cidade, rexión ou comunidade en que se atopa emprazada, sostida con fondos do Goberno ou da comunidade e que atende, gratuitamente, as necesidades e intereses culturais dos usuarios."}
{"id": 1196876, "term": "Biblioteca municipal", "prompt": "Cal é o sentido de \"biblioteca municipal\"?", "output": "Biblioteca pública xestionada e administrada por un concello, con carácter público e libre."}
{"id": 1196875, "term": "Biblioteca Nacional", "prompt": "Define \"biblioteca nacional\".", "output": "Institución de carácter público, enciclopédico e conservador, sostida pola nación e destinada a gardar os tesouros bibliográficos e a produción intelectual do seu país.\n\nNota de alcance: As bibliotecas nacionais son as destinatarias do depósito legal."}
{"id": 1006798, "term": "Mapoteca", "prompt": "Cal é a acepción de \"mapoteca\"?", "output": "Sección dunha biblioteca que alberga unha colección de documentos cartográficos, que conteñen informacións gráficas ou fotogramétricas (mapas, planos topográficos e hidrográficos, globos, cartogramas, maquetas en relevo, fotografías aéreas, deseños técnicos, etc.)."}
{"id": 1196889, "term": "Bouleterion", "prompt": "Cal é o sentido de \"bouleterion\"?", "output": "Nas cidades gregas e romanas, sala de reunión; edificio público onde se reunía a \"Boulé\" ou Consello dos Anciáns da Polis (senado dunha cidade). Polo xeral, presenta planta cadrada ou rectangular, cuberta e rodeada de bancadas ou asentos, en principio nos catro lados do cuarto, polo que os oradores sempre lle daban as costas a un lado do hemiciclo. Co tempo, o \"Bouleterion\" irá evolucionando en canto á organización espacial, así as bancadas colocáronse en tres dos seus lados, coa plataforma do orador situada no lado baleiro, co que se eliminou a anterior desvantaxe; e en canto aos propios elementos construtivos, se no antigo \"Bouleterion\" de Atenas (ca. Século V a. C.), un dos de maior tamaño no seu xénero, as columnas intermedias que sostiñan a cuberta obstruían a visión dalgúns participantes; no de Prienne (ca. 200 a. C.) os soportes foron trasladados detrás das fileiras traseiras de asentos (deixando unha nave de circulación detrás deles), o espazo maior cubriuse por un teito cuxa estrutura non estaba formada por simples vigas senón por ensamblaxes triangulares ou armazón, que permitían que os asentos, colocados en filas graduadas de bancos en tres dos seus lados, non tivesen obstáculos.\n\nNota de alcance: O sistema democrático ateniense estaba formado por tres consellos gobernantes: a \"Ecclesia\", era o corpo constituído por todos os cidadáns, a \"Boule\" ou Consello dos cincocentos e a \"Pritania\", a sección que presidía o consello, para a que se elixían cincuenta persoas todos os meses. Cada un destes consellos tiña unha infraestrutura propia deseñada segundo as súas necesidades. Desta forma o \"tholos\" era o recinto onde se reunía a \"Pritania\" para a comida diaria; xunto co \"tholos\", estaba o Consello ou \"Bouleterion\"; e, por último, o corpo político máis grande, a \"Eccelesia\", reuníase na ladeira dun outeiro, convenientemente adaptado, chamado o \"Pnyx\"."}
{"id": 1181803, "term": "Cabina telefónica", "prompt": "Explica o significado de \"cabina telefónica\".", "output": "Caseta, xeralmente acristalada, instalada na rúa para uso do teléfono público e que forma parte do mobiliario urbano. Tamén recibe esta denominación cada un dos compartimentos que hai nun locutorio para uso individual do teléfono.\n\nNota de alcance: Como elemento do mobiliario urbano, compatibiliza a súa utilidade como punto de instalación de aparellos telefónicos para uso público, coa de soporte publicitario nas paredes que quedan expostas á vista dos transeúntes, actuando como marquesiñas."}
{"id": 1008771, "term": "Rúa", "prompt": "Cal é a acepción de \"rúa\"?", "output": "Nunha poboación, vía pública aberta ou de tránsito e circulación, de servizo e de acollida, entre edificios ou solares. Por unha banda serven a unha función técnica, en canto que se atopa afectada ao tráfico e permite aparcadoiros; e, por outro, a unha función cultural e social, como lugar de relación e paseo. Nesta vía de comunicación, poden converxer edificios, solares, espazos diversos e viarios, é dicir, o espazo cidadán de relación do público e o privado. A orixe da rúa, dividida en beirarrúa e calzada, atópase na aliñación (ancho e dirección) paralela a dúas series de edificios e no seu rasante (nivel e perfil), que determinará a definición de rúa como termo aliñado e bordeado de casas, que serven de eixes viarios para a comunicación. En canto á súa tipoloxía, pode ser monofuncional, como galería comercial, canellón ou rúa residencial; ou ben multifuncional. Así se poden distinguir varios tipos de rúas; rúa pechada, rúa cobra ou serpeante, rúa corrediza, costa, rúa particular, rúa radial, rúa diagonal, avenida, prolongación, alameda, etc. Igualmente, e atendendo ao seu uso por parte dos vehículos ou dos peóns, existen distintos tipos: vía de coexistencia ou rúa peonil. Así, pódese entender en varios sentidos \"como eixe de circulación de superficie, como eixe das principais redes de infraestrutura urbana de superficie e subterráneas, como espazo edificado e comercial, como espazo de vida cotiá e de interacción social\" (Dorier-Apprill (dir.), 2001, p. 35).\n\nNota de alcance: Segundo as linguas oficiais das diferentes comunidades autónomas españolas, a rúa recibirá distintos nomes: \"carrer\" en Cataluña, \"kalea\" no País Vasco, \"caleya\" en bable (Asturias)."}
{"id": 1008034, "term": "Beirarrúa", "prompt": "Dame a definición de \"beirarrúa\".", "output": "Parte da vía pública reservada aos viandantes no lateral das rúas e prazas, atópase elevada ou protexida da calzada por un bordo. Adoita estar pavimentada en lousa, formigón ou asfalto. Está deseñada con libre acceso a vivendas, comercios ou oficinas a través das portas que comunican as distintas edificacións coas vías onde se sitúan. A beirarrúa, situada a ambos os dous lados da casa e da calzada, actúa a modo de barreira que separa a mobilidade dos peóns e dos vehículos, converténdose na cidade no espazo máis utilizado polos primeiros. Segundo as súas dimensións, pode servir para o paseo cidadán e, a miúdo, atópase ocupada por mobiliario urbano, terrazas de bares e restaurantes, quioscos de prensa, bancos, etc.\n\nNota de alcance: Esta voz defínese pola situación física do elemento: é, literalmente, a marxe ou a beira da rúa. A diferenza de linguas como o castelán, onde o termo \"acera\" (de \"facera\") se refire orixinalmente á ringleira de fachadas das casas, en galego o nome designa o espazo específico destinado ao tránsito peonil que bordea o camiño ou calzada. Esta parte da vía pública xa se utilizaba nas antigas cidades romanas, non se testemuña nas medievais e reaparece cando a carroza irrompe na vida da cidade. Na súa acepción moderna, está documentada en Roma desde o século XVI, en Madrid e en París a finais do século XVIII (rúa do Odeón), aínda que a súa verdadeira difusión non se produce ata o século XIX, debido á necesidade de protexer a mobilidade dos peóns ante a proliferación de carrozas e outros vehículos rodados no interior das cidades. Xa no século XX, as beirarrúas comezan a perder a súa importancia que a ceden ao tráfico rodado. Con todo, e dependendo das políticas urbanísticas de cada municipio, estas volven recuperar certo protagonismo baseadas nunha tradición europea na que se aproveitaban para a instalación de árbores, mobiliario urbano, terrazas de cafés ou mesmo pequenos espectáculos urbanos nun intento de fomentar as relacións sociais, chegan a crecer nalgúns casos ata os 8 m. Así mesmo, tendeuse a rebaixar os bordos para facilitar o desprazamento das persoas con dificultades físicas."}
{"id": 1196808, "term": "Avenida", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"avenida\"?", "output": "Vía urbana ancha, adoita ser de maior lonxitude que o resto das rúas e ter un trazado rectilíneo que conduce cara ao centro dun núcleo urbano, a un equipamento ou a un edificio de interese xeral (estacións de transporte público). En numerosas ocasións foi concibida para facilitar a circulación entre o centro e a periferia, polo que, polo xeral, conta con máis dun carril de circulación de vehículos, ademais de beirarrúas máis anchas das comúns para os viandantes. As avenidas posúen unha anchura superior á maioría das rúas dunha poboación, poden estar arboradas ou non e divididas por unha mediana ou paseo central que separa as dúas direccións da circulación rodada. En España, como elemento singularizado da trama urbana, a avenida incorpórase á cidade despois que o paseo, a partir do último terzo do século XIX, ás veces con próximas características, en operacións de ensanche, conexións co ferrocarril e procesos de reforma interior. Máis tarde o seu deseño pluralízase e condiciona a distribución dos espazos edificados nun núcleo, polo que é frecuente que as figuras de planeamento urbanístico tratasen de impulsar a creación de novas avenidas como instrumento de ordenación do futuro crecemento urbano."}
{"id": 1196810, "term": "Bulevar", "prompt": "Cal é a definición de \"bulevar\"?", "output": "Avenida urbana ampla ou rúa xeralmente ancha e con árbores. Tamén recibe este nome o paseo central arborado da avenida, converténdose nun elemento urbano ou espazo público privilexiado. Como tal vía arborada, difúndese por Europa e América, tanto nas grandes cidades (Londres, Berlín, Madrid ou Bos Aires) como en cidades medianas ou máis pequenas (San Sebastián, Granada, etc.).\n\nNota de alcance: Galicismo que provén do termo \"boulevard\", á súa vez derivado do alemán \"bollwerk\" (obra de defensa ou fortificación), e cuxa primeira acepción foi \"o terraplén dunha fortificación\". Por extensión, máis tarde aplicóuselle á vía ou paseo que se construíu no espazo que ocupaba a muralla, dándolle un sentido similar ao de rolda de muralla ou \"rambla\". O primeiro bulevar constrúese na capital francesa en 1670 e os máis famosos son erixidos no París de Haussmann, na década de 1860. Máis tarde, o que se formulou como solución ao derribo das murallas nun intento de renovar a cidade durante o século XIX, transformouse nunha forma particular de trazar as vías urbanas. Nos Estados Unidos, o bulevar ten unha connotación especial, eran os lazos de unión entre parques da periferia. Foron popularizados por Frederick L. Olmsted, quen os habería deseñar amplos, con casas elegantes nos seus bordos e con medianas axardinadas. Hoxe os bulevares atópanse indisolublemente unidos á presenza de vexetación e a unhas dimensións amplas, xa que a súa presenza na cidade contemporánea supón a introdución de conceptos paisaxísticos e urbanísticos previos, como a perspectiva barroca dos paseos arborados das contornas dun pazo."}
{"id": 1196802, "term": "Rúa pechada", "prompt": "Que significa \"rúa pechada\"?", "output": "Aquela que é froito de parcelamentos, en ocasións sen planificación previa, ou de urbanizacións particulares onde o acceso, por \"condominio\", pode ser controlado polos seus habitantes. Sendo modelo de rúas característico da cidade medieval europea ou da cidade musulmá, esta tipoloxía pode ser recuperada na actualidade nos novos suburbios planificados."}
{"id": 1196804, "term": "Rúa corrediza", "prompt": "Define \"rúa corrediza\".", "output": "A que, en orixe, foi vía onde os mozos esperaban os cabalos para facelos correr ata a praza, así como a vía de acceso ao núcleo urbano dos carros."}
{"id": 1196803, "term": "Rúa cobra", "prompt": "Dame a definición de \"rúa cobra\".", "output": "Aquela cuxa traza é máis ou menos sinuosa e que, polo xeral, está situada no casco antigo das cidades."}
{"id": 1196807, "term": "Rúa diagonal", "prompt": "Con que significado se emprega \"rúa diagonal\"?", "output": "A que corta ou cruza rúas nunha morfoloxía de plano en retícula. A súa función é a de facilitar a intercomunicación entre as zonas máis extremas do sector urbanizado."}
{"id": 1196801, "term": "Quella", "prompt": "Dime cal é a definición de \"quella\".", "output": "Rúa estreita e curta, de carácter secundario, que establece comunicación entre dúas rúas principais ou edificios. Ás veces, pode chegar a ser unha vía sen saída (adarve). A miúdo, adoitan ser o produto dunha pervivencia do urbanismo medieval, no que servían de vías de atallo ou, ás veces, pasos baleiros entre medianeiras de edificios. Na cidade central, pode adoptar a función de pasaxe comercial e na cidade periférica actual, pode converterse nun dos prototipos do deseño en urbanizacións privadas."}
{"id": 1013037, "term": "Adarve", "prompt": "Cal é a definición de \"adarve\"?", "output": "Na cidade musulmá, quella que non ten saída e cuxo acceso se podía pechar de noite cunha porta, é un dominio semiprivado, é dicir, sometido ao arbitrio dos propietarios das vivendas adxacentes que se abren a el.\n\nNota de alcance: Tradicionalmente o adarve (\"darb\", pl. \"durub\") foi considerado como un dos distintivos da cidade islámica tradicional. Con todo, para algúns investigadores, como Julio Navarro Palazón e Pedro Jiménez, o adarve é unha máis das manifestacións dentro dos procesos de saturación do tecido urbano, sexa este musulmán ou non. Da mesma forma, tampouco seguen a corrente clásica de quen ve o adarve exclusivamente un recurso para conseguir unha maior protección da intimidade doméstica; para ambos, o adarve xorde cando do tecido urbano desaparecen os espazos baleiros, xurdindo como única posibilidade de aumentar o número de vivendas o fraccionar as antigas, o que obriga necesariamente a dotar as novas, resultantes de tal subdivisión, de accesos individualizados, xerándose así adarves que garantirán a entrada ás novas propiedades que quedaron no interior da parcela orixinal. Destacar entre outros, o adarve da rúa da Pratería de Murcia ou o de Atocha (rúa de Azacanes, Toledo)."}
{"id": 1196809, "term": "Rúa maior", "prompt": "Cal é o sentido de \"rúa maior\"?", "output": "Vía principal dun núcleo urbano, de intenso tráfico e animación de viandantes e comercios, sendo a de maior prestixio e atracción, é dicir, a de máis alto valor do chan. Como vía principal das grandes metrópoles pode chegar a discorrer ao longo de varios quilómetros (Castelllana en Madrid ou os Campos Elíseos en París, por exemplo) e poñer en relación ou acceso aos lugares de maior importancia da cidade, como o concello, a catedral ou a praza maior. A miúdo, ao longo do seu trazado preséntanse soportais herdados dun tempo no que resultaban indispensables cando as fórmulas comerciais ao aire libre eran dominantes. Ás veces, o trazado da rúa maior forma parte, xunto á praza maior, do centro urbano da cidade tradicional, é herdeira do plano de orixe romana ou medieval. Xa nunha época máis actual, o trazado foi cambiando na medida en que foi evolucionando o propio plan urbanístico da cidade, competindo, a nivel de importancia turística, cultural, administrativa, etc., con redes emblemáticas como a Gran Vía e ou as novas avenidas dos ensanches.\n\nNota de alcance: En España, este termo é habitual en moitas localidades. Noutras culturas urbanas atópanse fórmulas similares, como a de \"main street\" en numerosas cidades norteamericanas."}
{"id": 1196805, "term": "Rúa particular", "prompt": "Dame a definición de \"rúa particular\".", "output": "Rúa de uso privado, agás casos extraordinarios, cuxo mantemento corre a cargo dos propietarios dos inmobles que a rodean. Preséntase de xeito residual no casco das poboacións e de forma xeneralizada nas urbanizacións privadas e condominios pechados."}
{"id": 1196800, "term": "Rúa peonil", "prompt": "Cal é o sentido de \"rúa peonil\"?", "output": "A que está libre de tráfico rodado. O seu espazo está reservado de maneira exclusiva ao tránsito do peón. Adoita contar cun pavimento a nivel co fin de facilitar o paseo e acceso a comercios e locais de servizos; así como o de adquirir unha identidade propia e diferenciada das rúas veciñas. Ademais, o pavimento debe ser menos rugoso que o das rúas destinadas ao tráfico rodado, ademais de procurar ser construídas con materiais que reteñan o mínimo de calor e, no seu caso, prever vexetación que poida mitigar a irradiación solar. En ocasións, é unha rúa de tráfico restrinxido, ás veces arborizada ou con abundante mobiliario urbano e con restricións ao acceso de vehículos privados de propietarios non residentes e, en calquera caso, con prioridade para os peóns."}
{"id": 1212398, "term": "Rúa porticada", "prompt": "Cal é a definición de \"rúa porticada\"?", "output": "Aquela que ten soportais no seu percorrido. A súa principal función é a de ofrecerlles aos viandantes unha forma fácil de circular evitando a choiva, o sol ou o frío."}
{"id": 1196806, "term": "Rúa radial", "prompt": "Explica que significa \"rúa radial\".", "output": "A que une directamente o centro dunha área urbanizada coas zonas suburbanas ou exteriores en forma de radio."}
{"id": 1196796, "term": "Calzada", "prompt": "Dime cal é a definición de \"calzada\".", "output": "Parte central da rúa ou da estrada e, polo xeral, reservada e utilizada para a circulación rodada, permanente ou temporal, dos vehículos. Nas áreas urbanas identifícase como o espazo comprendido entre dúas beirarrúas, mentres que nunha autoestrada as dúas calzadas de circulación sepáranse por unha mediana, elemento non transitable, ás veces ocupada por vexetación e barreiras co obxecto de impedir o seu acceso desde as calzadas de sentido oposto, salvo naqueles casos en que se dispoñen accesos expresamente previstos para este fin. A calzada adoita estar sinalizada por pasos de peóns e pasos semaforizados. A miúdo, dispón dun firme adecuado para a rodaxe de vehículos de todo peso, cunha grosa pavimentación de canto, tal e como era na súa orixe a calzada romana. En ocasións, pode cambiar de destino e ser ocupada parcial ou exclusivamente polo tránsito peonil e desaparecer, deste xeito, a diferenciación entre beirarrúa e calzada, como tamén pode estar nun lateral desta reservada para o tránsito de cicloturismos (carril bici) ou de transporte colectivo (carril bus).\n\nNota de alcance: A ordenación territorial e o urbanismo europeo difiren do sentido destas prácticas en Norteamérica, ao concederlle menor importancia á circulación rodada no interior da urbe fronte ao do tránsito peonil. Así por exemplo, mentres que no ensanche de Barcelona as rúas máis habituais presentan dúas beirarrúas de 5 m a cada lado e unha calzada central de 10 m, no urbanismo de Chicago a anchura das beirarrúas é bastante inferior ao da calzada."}
{"id": 1008035, "term": "Cardo", "prompt": "Como se define \"cardo\"?", "output": "No campamento e na cidade da antiga Roma, así como na urbanística en xeral, rúas dispostas en sentido Norte-Sur, (\"do mediodía ao setentrión\"), a miúdo dispostas de xeito paralelo á central que recibía o nome de \"cardo maximus\". No establecemento das cidades de nova planta adóptase un urbanismo regular, onde a ordenación básica dunha cidade representa e imita a orde cósmica (disciplina), que lle é transmitida á futura cidade na cerimonia de fundación: o \"pomerio\", un suco trazado cun arado de bronce, determina o emprazamento da muralla e delimita a superficie urbana. O \"cardo\" e o \"decumano\" dividen a cidade en catro sectores iguais e determinan o emprazamento das portas. No centro, un foso de sacrificios circular (\"mundus\") serve de lazo de unión co \"averno\" (eixe vertical). Unha terraza co santuario das divindades da cidade, con igual orientación que o cruzamento dos eixes, domina os barrios residenciais.\n\nNota de alcance: Os campamentos militares convertéronse na base para a planificación de innumerables poboacións a través de todo o Imperio. Timgad, en Alxeria, Itálica ou Segóbriga en Hispania, entre outros, testemuñan o que significaron os campamentos e cidades romanas, onde o \"cardo\" foi un dos principais compoñentes. En numerosas cidades europeas, estas retículas urbanas aínda subsisten na forma do tecido de rúas medieval, como León ou Zaragoza que conservan as trazas dos primitivos eixes urbanos principais da cidade romana. O recordo do campamento romano perdurou ata a actualidade, en especial en Inglaterra onde a voz \"chester\", que intervén no nome de moitas poboacións, é un derivado da palabra latina \"castrum\"."}
{"id": 1212484, "term": "Cardo maximus", "prompt": "Define \"cardo maximus\".", "output": "No campamento e na cidade da antiga Roma, \"cardo\" central e un dos eixes básicos da trama urbana e crúzase en ángulo recto co \"decumanus maximus\", deste xeito o \"oppidum\" estruturouse ou dividiuse en catro partes."}
{"id": 1008036, "term": "Decumanus", "prompt": "Cal é o sentido de \"decumanus\"?", "output": "No campamento e na cidade da antiga Roma, así como na urbanística romana en xeral, rúas dispostas en sentido Leste-Oeste. Dentro da súa tipoloxía, pódense distinguir: \"decumanus maximus\" e outros paralelos menores."}
{"id": 1212487, "term": "Decumanus maximus", "prompt": "Explica o significado de \"decumanus maximus\".", "output": "O central que supuña o segundo eixe básico da trama urbana das cidades romanas e que se cruza en ángulo recto co cardo maximus. Na intersección entre ambos os dous construíase o foro ou praza pública de forte compoñente cívico."}
{"id": 1214592, "term": "Soportal", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"soportal\"?", "output": "Espazo cuberto e porticado que nalgunhas vivendas precede a súa entrada principal. Sendo utilizadas como espazos de transición entre a planta baixa do edificio e a rúa ou praza onde se sitúa. Obtéñense co recuamento da planta baixa dun edificio respecto á aliñación do viario ou a formas de apropiación do espazo público.\n\nNota de alcance: Desenvólvense durante a Idade Moderna, aínda que tamén se testemuñan algúns exemplos en época medieval, como é o caso de Boloña, onde estas estruturas alcanzan unha lonxitude de varias decenas de quilómetros. No caso español, os soportais preséntanse como un elemento construtivo moi característico das cidades históricas do norte e do centro. A súa aparición está relacionada coa importancia dada nestas poboacións ás actividades realizadas na vía pública, así como a condicións climáticas adversas."}
{"id": 1196799, "term": "Vía de coexistencia", "prompt": "Explica o significado de \"vía de coexistencia\".", "output": "Rúa que, produto do crecemento do tránsito rodado, en especial o privado, permite o tráfico de vehículos e peóns, sempre de maneira temporal e con certas limitacións."}
{"id": 1008113, "term": "Calzada", "prompt": "Explica o significado de \"calzada\".", "output": "Camiño empedrado e ancho. Úsase para denominar sobre todo as grandes vías construídas polos romanos."}
{"id": 1196309, "term": "Calzada romana", "prompt": "Dame a definición de \"calzada romana\".", "output": "Vía de comunicación terrestre utilizada polos romanos na época clásica, que unía Roma co resto dos territorios. O proceso de construción contaba con varias fases que lle proporcionaban unha extraordinaria durabilidade. Nunha primeira fase deixábanse as rúas cun piso natural, ou ben se estendían sobre ela grava e seixos esmagados formando unha capa. Estas vías estendéronse polo xeral sobre o lombo de outeiros e cerros para ter un desaugadoiro natural das augas. O pavimento dunha vía a piso artificial compoñíase de tres ou catro estratos sobrepostos, de modo que se asegurase a completa estabilidade desta. En primeiro lugar, delimitábase unha anchura de seis a oito metros mediante dúas gabias paralelas, os \"sulci\", á distancia correspondente coa altura da vía, nestes fosos colocábanse pedras, máis ou menos cadradas, a fin de crear as beirarrúas (\"crepines\" ou \"margines\"). Así, as beirarrúas quedaban algo máis elevadas que a propia calzada, da que as separaba, en ocasións, un pequeno bordo, \"umbo\". Co fin de non ter que subir e baixar constantemente a través das rúas por esa altura das beirarrúas, dispúñase de treito en treito pedras de igual altura a través da vía. O \"agger\" era o espazo intermedio entre as beirarrúas, o que constituiría propiamente a calzada. Cavada a unha profundidade variable entre 60 cm a 100 cm, para lograr solidez, removíase toda a terra ata unha profundidade considerable, ata atopar a rocha. O fondo da escavación moíase, nivelábase e recubríase de area e de morteiro, e se fose necesario reforzábase para aumentar a súa resistencia. Sobre este fondo elevábanse catro capas que podían chegar a representar dun metro a metro e medio (\"statumen\", \"rudus\", \"summum dorsum\" e \"nucleus\"). A obra rematábase coa rede de sumidoiros, a construción de pontes e a colocación de miliarios que sinalaban as millas e os datos do construtor. Non todas as calzadas tiñan a mesma categoría: as \"terreae\", as \"glarea stratae\" e as \"silice stratae\".\n\nNota de alcance: A calzada foi o modelo de camiño que formou a rede de vías que vertebraba todo o territorio romano. Inicialmente serviu para facilitar o desprazamento militar, pero co tempo converteuse nun elemento esencial do comercio terrestre, da que dependía a expansión e a economía do Imperio. Aínda que en Mesopotamia xa se documentan as primeiras \"estradas\" e, máis tarde, os gregos continúan facéndoas cunha técnica moi parecida á que despois seguiron empregando os romanos, estas primeiras vías tan só abarcaban pequenos corredores e nunca chegaron a ter as pretensións expansionistas nin os obxectivos de mercado do alcance exportador-importador que tiveron en Roma. Estes dous factores (o expansionista e o economicista), xunto co \"cursus publicus\" (correo estatal), foron fundamentais para o impulso da rede viaria romana que, coa chegada do Imperio, adquire dimensións descoñecidas ata ese momento. A Vía Apia foi a primeira calzada, construída por Appius en 312 a. C. para unir Capua con Roma."}
{"id": 1007453, "term": "Nucleus", "prompt": "Define \"nucleus\".", "output": "Na linguaxe da construción emprégase tecnicamente para designar unha capa de revestimento da calzada romana, interposta entre a rudus (por baixo) e o último estrato, formada por unha mestura de area fina e cal con cantos rodados, comprimida en capas de 0,30 cm a 0,50 cm, que lles permitía ás rochas ou pedras adherírense perfectamente ao fondo."}
{"id": 1196313, "term": "Rudus", "prompt": "Dime cal é a definición de \"rudus\".", "output": "Nunha calzada romana, segundo estrato de pedra, máis pequena que no \"statumen\" e mesturada con anacos de louza ou cascotes para dotala dunha maior solidez (ou tamén con cal). Polo xeral, esta segunda capa estaba batida. Chegaba ata os 0,25 cm de espesor."}
{"id": 1007466, "term": "Statumen", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"statumen\"?", "output": "Nunha calzada romana, primeiro estrato que aseguraba o cimento, de pedra dura cortada en grandes fragmentos, esmagados ou, en ocasións, unidos con cal, area ou greda. Contaba cun espesor aproximado de 0,30 cm a 0,60 cm."}
{"id": 1196314, "term": "Summum dorsum", "prompt": "Define \"summum dorsum\".", "output": "Na calzada romana de tipo \"silice stratae\", estrato composto por grandes seccións poligonais colocadas de forma que queden perfectamente unidas entre si; era a última capa e estaba colocada e entrelazada de tal forma que parecía unha peza única e compacta. Presentaba un leve alombamento no centro para permitir a evacuación da auga ou da neve. A súa espesura podía oscilar de 0,20 cm a 0,30 cm."}
{"id": 1196318, "term": "Viae glarea stratae", "prompt": "Define \"viae glarea stratae\".", "output": "Rúas de fondo artificial, na antiga Roma estas vías estaban empedradas ou recubríanse de area triturada (grava, seixo)."}
{"id": 1196319, "term": "Viae silice stratae", "prompt": "Cal é a definición de \"viae silice stratae\"?", "output": "Na antiga Roma, rúa de fondo artificial empedrada por baldosas de tamaño medio de pedra."}
{"id": 1196317, "term": "Viae terrenae", "prompt": "Cal é a acepción de \"viae terrenae\"?", "output": "Na antiga Roma, rúa en piso natural composta por terra batida e nivelada."}
{"id": 1196731, "term": "Sacbé", "prompt": "Define \"sacbé\".", "output": "Na cultura maia, calzada ou camiño que era construído sobre firmes cementos de pedra."}
{"id": 1008020, "term": "Camiño real", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"camiño real\"?", "output": "Vía construída a expensas do Estado, máis ancha que outros camiños e que puña en comunicación entre si poboacións de certa importancia e que era habilitada para o tránsito de carruaxes."}
{"id": 1005367, "term": "Casa consistorial", "prompt": "Que quere dicir \"casa consistorial\"?", "output": "Edificio onde se celebran as xuntas municipais e residen as súas oficinas e servizos. Adoita emprazarse na praza maior ou principal. Á tamén denominada casa da vila concorren os concelleiros do seu concello a celebraren as xuntas.\n\nNota de alcance: A autonomía administrativa configúrase xunto coa cidade medieval nun proceso de séculos. Segundo o tamaño e a significación da cidade, así como o grao de liberdade con respecto ao poder territorial, xorden sistemas administrativos unhas veces simples, como nas cidades da burguesía rural, e outras complexas, como nas grandes cidades comerciais. Así, os edificios municipais non aparecen como tipos especiais ata a Alta Idade Media. Ao principio, os concellos son na súa maioría edificios de grandes dimensións e de estrutura sinxela. Ao conseguirse a liberdade cidadá convértense en centro e símbolo da auto-representación. As distintas tradicións entre o norte e o sur de Europa teñen como consecuencia distintos tipos de funcións e de programas espaciais, sobre todo nas grandes cidades. O concello é a corporación máis importante dunha cidade; o seu lugar de reunións, desta forma, a sala do concello adoita ser o ámbito máis significativo xunto cos relixiosos. Adoita situarse no andar superior e tamén se utiliza como sala de audiencias para o tribunal supremo e como salón de actos. Unha escalinata serve xeralmente de acceso representativo e, un estrado, un balcón ou unha loxa para anunciar as decisións do concello ou do tribunal."}
{"id": 1214705, "term": "Casa de barcas", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"casa de barcas\"?", "output": "Edificio situado no interior dun parque xunto a un río, lago ou estanque para gardar pequenas embarcacións, barcas de remos, bateas ou canoas. Presentan unha gran variedade de estilos arquitectónicos e poden incluír un alpendre xunto ao embarcadoiro.."}
{"id": 1214706, "term": "Caseta de xardineiro", "prompt": "Dame a definición de \"caseta de xardineiro\".", "output": "Edificio sinxelo que lles serve de vivenda ás persoas que por oficio coidan e cultivan o xardín. Adoitan situarse no centro neurálxico deste, aínda que nos xardíns provistos de invernadoiros con calefacción, a caseta colocábase próxima ao alpendre da caldeira, xa que era o mozo de xardín o que se encargaba de alimentar o lume para manter unha temperatura constante."}
{"id": 1005368, "term": "Chancelaría", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chancelaría\"?", "output": "Nome que na Idade Media recibiron os Tribunais de Corte ao identificarse coa chancelaría rexia, e que eran os encargados da expedición e autenticación dos documentos rexios.\n\nNota de alcance: A chancelaría existiu en Castela e León, Navarra e Aragón, en canto ás facultades do chanceler e a composición ou planta das súas oficinas (vicechanceleres, protonotarios ou gardaselos, notarios, escribáns, etc.), encargados de anotar e daren entrada e saída a todos os documentos que pasaban pola chancelaría (\"rexistros de chancelaría\"), cobrando pola expedición de cada documento uns dereitos ou \"taxas de chancelaría\". O aumento das tarefas de xestión de documentos impuxo unha reorganización das súas dependencias, así como a creación de máis oficinas, o que daría inicio á identificación da chancelaría como lugar onde radican as oficinas dedicadas a actuacións xudiciais ata a progresiva consolidación da audiencia como órgano de xustiza. A partir do século XV chancelaría e audiencia constitúen xa unha soa institución da administración de xustiza, aínda que a primeira conserva un carácter xerárquico e honorificamente superior, sobre as diversas audiencias que se irán creando como circunscricións con xurisdición propia nos diversos territorios da monarquía. Durante a Baixa Idade Media, a chancelaría castelá foi ambulante e residiu por trimestres en Medina del Campo, Olmedo, Madrid e Alcalá de Henares, aínda que a fins do século XV, xa tiña sede fixa en Valladolid. En 1494, coa creación dunha segunda chancelaría en Cidade Real (trasladada en 1505 a Granada), a vallisoletana entendeu das causas expostas ao norte do río Texo, a segunda asumiu as formuladas ao sur. Do mesmo xeito que as audiencias, estaban presididas por un rexente ou gobernador, e integradas por varios oidores. (xuíces do civil) e alcaldes do crime (xuíces do penal) agrupados en varias Salas; catro do civil, unha do criminal e outra de fillosdalgo para preitos da nobreza. Na de Valladolid existía ademais un xuíz maior de Biscaia para coñecer das apelacións procedentes daquela comarca. As chancelarías coñecían privativamente en primeira instancia dos preitos sobre morgados, fidalguías e condición de vasalos de señorío, e en apelación daqueles asuntos civís procedentes das audiencias que superasen unha determinada contía e dos penais en que se impuxese pena capital. As sentenzas das chancelarías eran inapelables, aínda que en circunstancias moi excepcionais podía recorrerse ao Consello de Castela."}
{"id": 1006647, "term": "Circo", "prompt": "Como se define \"circo\"?", "output": "Construción romana de forma alongada, cuxos lados maiores son rectos e os menores, un semicircular e o outro lixeiramente curvo. Estaba destinado á celebración de espectáculos públicos (carreiras de cabalos e cuadrigas). As súas partes esenciais son tres: a area para o espectáculo; as \"carceres\" para os carros; e a \"cávea\" ou bancada para os espectadores. A area dividíase lonxitudinalmente pola \"spina\", base de baixa altura e alongada que incluía fontes, columnas, estatuas, etc. Nos extremos desta atopábanse dúas metas marcadas por obeliscos (\"fala\"), arredor dos cales xiraban os carros e onde sete grandes ovos de pedra (\"ovaria\") e sete golfiños servían para contar as voltas realizadas. A liña final de meta denominábase \"calx\". No lado maior (\"sphendone\") situábanse as \"carceres\" ou habitáculos de saída, polo xeral doce, que se distribuían en seis a cada lado dunha porta central, lugar de partida dos competidores. Un peitoril sobre \"podium\" separaba a area da \"cávea\" que se dispuña en \"menianas\", separadas horizontalmente por \"praecinctionis\" e verticalmente polas \"scalaria\". Dous palcos (\"pulvinaria\") interrompían a \"cávea\": o \"suggestum\" ou \"pulvinatur\" para as autoridades e outro, situado sobre as \"carceres\", para os xuíces. Os senadores contemplaban o espectáculo desde a primeira liña e os cidadáns distinguidos desde os \"foruli\". Entre os circos máis coñecidos destacan: en Roma o Máximo, os de Calígula e Nerón; en España, o de Mérida; e Leptis Magna en Libia.\n\nNota de alcance: O circo forma parte dos edificios lúdicos da Roma clásica xunto ao teatro e ao anfiteatro. E, á súa vez, estes e as termas foron construídos e mantidos con fondos imperiais e o seu uso era gratuíto, probablemente para manter ocupada a plebe. Pola súa estrutura, probablemente derive do hipódromo grego, quizais a través dos etruscos. Nel celebrábanse non só as carreiras de carros senón tamén batallas navais ou loitas de gladiadores, antes de construírse os anfiteatros."}
{"id": 1195654, "term": "Carcer", "prompt": "Explica que significa \"carcer\".", "output": "Punto de partida para os carros que competían no circo romano."}
{"id": 1195656, "term": "Euripo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"euripo\".", "output": "Canal ou foso destinado a recoller a auga de choiva, que separaba a bancada da area no circo romano e nos estadios."}
{"id": 1195655, "term": "Fala", "prompt": "Define \"fala\".", "output": "Torre que no circo romano se construía sobre a \"spina\", entre a liña de meta e o \"euripo\". Era o punto de referencia que tiñan os participantes nas carreiras para realizaren o xiro.\n\nNota de alcance: Cando este termo é utilizado en plural, fai referencia ás sete columnas de madeira que se levantaban na \"spina\" do circo."}
{"id": 1195657, "term": "Ovaria", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ovaria\"?", "output": "Instrumento con forma ovoide que no hipódromo e no circo romano, xunto aos golfiños, servía para contar as voltas realizadas nunha carreira. Situábanse na meta e colocábanse tantos como voltas desen os participantes."}
{"id": 1196721, "term": "Porta pompa", "prompt": "Que quere dicir \"porta pompa\"?", "output": "Unha das portas do circo romano situada no extremo oposto á \"porta triumphalis\", pola que entraba o cortexo de participantes nas carreiras."}
{"id": 1196722, "term": "Porta triumphalis", "prompt": "Dame a definición de \"porta triumphalis\".", "output": "Porta principal do circo romano situada no extremo oposto da \"porta pompa\". Por ela entraban os personaxes máis importantes e saían os gañadores dos diferentes espectáculos públicos celebrados."}
{"id": 1005951, "term": "Conservatorio", "prompt": "Define \"conservatorio\".", "output": "Centro de ensino, oficial polo común, no que se imparte música, declamación e outras artes conexas."}
{"id": 1006873, "term": "Conserveira", "prompt": "Explica o significado de \"conserveira\".", "output": "Industria destinada ao conxunto de operacións materiais executadas para a obtención, transformación ou transporte de produtos conserveiros.\n\nNota de alcance: A súa orixe é moi antiga, xa existían en Roma e nas súas provincias, como Hispania onde, a mediados do século IV, a \"Expositio totius mundi\" xa mencionaba a salgadura hispana, o que proba a súa importancia ao ser recoñecida no Imperio. Organizada como unha auténtica empresa que requiría numerosa man de obra: pescadores, mariñeiros, armadores, fabricantes de envases e un comercio de exportación con bos intermediarios e transportes. Como prototipos destas fábricas pódense considerar a de Jávea (Alacant) e a de Baelo (Cádiz)."}
{"id": 1028825, "term": "Curia", "prompt": "Cal é o sentido de \"curia\"?", "output": "Edificio público administrativo onde se situaba a sede dos maxistrados romanos ou o de reunión dos cidadáns con finalidades relixiosas ou para asembleas deliberativas. Segundo Vitruvio, debe estar situado, xunto cos cárceres e o erario, próximo ao foro \"sen que a súa magnitude e simetría desdigan a daquel. En primeiro lugar a curia debe facerse segundo a calidade do municipio ou cidade. Se fose cadrada, daráselle unha altura vez e media da súa anchura, pero se for oblonga, súmense lonxitude e latitude, e a metade da suma será a altura ata o artesoado. Así mesmo, as paredes interiores cinguiranse á metade da súa altura cunha cornixa de madeira de estuco, porque non habéndoa, elevándose ao alto a voz dos que disputan, non se deixa entender ben dos oíntes, pero cinguidas as paredes con cornixas, detidas a voz nelas antes que pola elevación se disipe, será percibida do oído\"."}
{"id": 1006876, "term": "Destilaría", "prompt": "Con que significado se emprega \"destilaría\"?", "output": "Local ou fábrica no que se destila algo, sobre todo licores."}
{"id": 1005370, "term": "Embaixada", "prompt": "Con que significado se emprega \"embaixada\"?", "output": "Oficina e residencia do embaixador ou da representación diplomática dun país noutro. Concéntranse nas capitais dos Estados."}
{"id": 1005392, "term": "Estación", "prompt": "Que significa \"estación\"?", "output": "Edificio ou conxunto deles situados na rede de transporte público, con preferencia do tipo interurbano, destinados ao servizo de pasaxeiros e mercadorías, así como a oficinas e dependencias. Espazo reservado onde habitualmente fan parada os vehículos de transporte público colectivo (autobuses, ferrocarrís, etc.)."}
{"id": 1196818, "term": "Estación de autobuses", "prompt": "Dame a definición de \"estación de autobuses\".", "output": "Instalación que concentra as paradas de saídas, de tránsito ou de chegada das liñas de autobuses de transporte con preferencia de tipo interurbano, diferenciadas da simple parada de autobuses. En principio este tipo de construcións, tamén coñecidas co nome de \"central de autobuses\", son concibidas como lugares con hangares para os autobuses e pequenas dependencias para o despacho de billetes e embarque. Se nas cidades de reducido ou mediano tamaño é normal que exista unha soa estación, nas maiores aumenta o seu número, gardando relación a súa localización coas diferentes arterias de saída e coa dispersión das empresas privadas de transportes. Nos grandes núcleos tamén é común que as estacións teñan unha boa comunicación con outros medios de transporte urbano e interurbano, como son o metro, o ferrocarril ou o aeroporto. Desde os anos 1980, as estacións de autobuses comezaron a remodelarse, adaptándose ás novas condicións de comodidade, estética e funcionalidade. Así, construíronse pretendendo responder a todas as necesidades de servizos dos viaxeiros, con varias dependencias no interior, incluído un aparcadoiro, considerando así mesmo a fácil accesibilidade ou a proximidade a unha vía de comunicación rápida, etc. Nos últimos anos, estas terminais evolucionaron ao agruparen distintas empresas concesionarias de liñas de transporte, sumando un importante número de viaxeiros nas súas instalacións, tendo así unha gran significación e dimensión como \"estación intermodal\" ou \"intercambiador de transporte\". Desta forma, nas propias instalacións desenvolveuse toda unha rede de infraestruturas de servizos de atención ao viaxeiro financeiros, de restauración e lecer, así como pequenos e medianos centros comerciais."}
{"id": 1196819, "term": "Estación de ferrocarril", "prompt": "Cal é o sentido de \"estación de ferrocarril\"?", "output": "Construción cun edificio principal e representativo de viaxeiros, así como unha serie de edificacións anexas para plataformas e talleres, dependendo da entidade e importancia de cada caso (número de viaxeiros e as toneladas de mercadorías que se movan). Nela converxen numerosas vías para a circulación simultánea de trens e o mantemento do material móbil.\n\nNota de alcance: Desde o século XIX, a estación do ferrocarril foi un elemento identificador e de gran relevancia na cidade, especialmente en Europa, situándose no primeiro espazo periurbano que se ocupa e, a miúdo, xerando na súa contorna unha área industrial e residencial. Foi na segunda metade do século XIX, coincidindo coa expansión do ferrocarril, cando se produciu a construción de estacións monumentais nas grandes capitais (París, Londres, Nova York ou Madrid), produto da suma dos dous aspectos fundamentais da revolución industrial: a fábrica e o tren. Xa en finais do século XX, prodúcese un cambio substancial na utilización e morfoloxía das estacións, impulsadas, dun lado, por unha maior mobilidade centro-periferia da poboación residente nas periferias das cidades (trens de proximidade); e, doutro, coa innovación tecnolóxica dos trens de alta velocidade, o que promoveu unha nova xeración de infraestruturas e instalacións ferroviarias, a través fundamentalmente de grandes operacións residenciais de novos barrios, trens comerciais, hoteleiros e inmobiliarias. Este desenvolvemento produciuse; ben tras proxectos urbanísticos de remodelación de vellas estacións (Atocha, Madrid); ou ben a partir de novas estacións cando se dispoñen de baleiros urbanos ao seu redor (Zaragoza), todo iso froito dunha operación de integración urbana do ferrocarril. Tamén a partir dos últimos anos do século XX, estendeuse unha maior sensibilidade pola protección das vellas estacións de ferrocarril, ao reconvertelas para outros usos e servizos, como é o caso da Gare Quai d´Orsay en París ou a Estación Delicias en Madrid, hoxe reconvertida no Museo do Ferrocarril."}
{"id": 1006644, "term": "Estadio", "prompt": "Que significa \"estadio\"?", "output": "Construción ou recinto público rectangular rodeado de bancadas, que no mundo clásico se destinaba ás competicións atléticas. O nome provén da súa lonxitude, xa que un \"estadio\" era unha medida itineraria empregada no mundo antigo que equivalía a 210 m no Exipto Tolemaico; 184,8 m en época alexandrina; 177,6 m nos gregos; e 192,27 m nos romanos. Estas medidas eran aproximadas, pois o pé patrón non era o mesmo en todas as cidades. A súa forma adoitaba ser alongada e estreita (30 m de ancho). Aínda que ás veces os seus dous lados eran curvos, o máis frecuente é que un fose rectilíneo, destinado á liña de partida das carreiras, e o outro curvo, tras o cal se situaban os xuíces nun declive chamado \"sphendoné\". A pista era de terra batida, delimitada por un muro. O punto de partida estaba sinalado por unha fileira de pedras que marcaba, na maioría dos casos, nove rúas. Xunto aos lados maiores do rectángulo debía correr un \"euripo\". Adoitaba estar situado aproveitando a ladeira dun monte para as bancadas e mesmo a confluencia de dúas ladeiras opostas, aínda que ás veces se construíse nun lugar chairo, tendo que levantar nese caso galerías abovedadas ou arcadas para as bancadas. Coa restauración das olimpíadas e o auxe dos deportes, constrúense estadios de planta rectangular acabados en hemiciclo nos seus lados menores, todo iso rodeado de bancadas e unha gran tribuna para espectadores distinguidos.\n\nNota de alcance: O imperio romano seguiu construíndo estadios (o de Domiciano no Palatino) non só para exercicios atléticos, senón tamén para monterías e outros espectáculos propios do anfiteatro (o de Pergé en Asia Menor) para unha gran diversidade de espectáculos. Na actualidade, dáselle este nome a calquera recinto con bancada destinado a competicións deportivas."}
{"id": 1212391, "term": "Estoa", "prompt": "Con que significado se emprega \"estoa\"?", "output": "Edificio público da antiga Grecia que delimitaba e definía a ágora. Polo seu impacto visual e a función que cumprían, é un dos de maior importancia. A súa construción máis básica respondía a unha planta rectangular, en forma de \"L\" e máis raro en \"U\", con columnata na fachada e cuberta a dúas augas, con dous frontóns nos seus lados menores. O recinto atopábase aberto por un dos seus lados á ágora por medio duns soportais. A partir deste tipo máis sinxelo, podíase engadir en altura un segundo andar ou en profundidade dúas naves. Nelas había cubículos destinados a almacén, oficinas ou comercios que lle permitían ao público realizar as súas compras e negocios protexidos do sol e da choiva.\n\nNota de alcance: As estoas servían para facilitar as relacións e, ás veces, establecer postos de comercio, por iso era habitual que se atopasen arredor da ágora, á que se asocia funcionalmente, ou en espazos de cobertura para albergue de estranxeiros e concentracións de cidadáns. Durante o período clásico, estas edificacións chegaron a adquirir gran lonxitude e impacto visual, como a Estoa de Atalao (Atenas, ca. 150 a. C.) con 35,7 m de longo, construída no lado leste da ágora de Atenas ca. 150 a. C. polo rei Atalo de Pérgamo, como un agasallo para a cidade. En época helenística era un dos compoñentes da planificación das cidades. Nos recintos urbanos formaba parte de espazos públicos como as prazas, os ximnasios e os xardíns."}
{"id": 1006811, "term": "Exedra", "prompt": "Explica o significado de \"exedra\".", "output": "Na antigüidade clásica, construción descuberta de planta semicircular con asentos na parte interior curva. Era a zona de reunión, conversa e conferencias que había na palestra, termas, pazos, ximnasios, casas romanas etc. Ás veces, reducíase a un espazo cun banco semicircular (\"schola\") acaroado na parede, orixe da posterior ábsida das igrexas (este tamén se denominaba inicialmente \"exedra\"). Noutros casos, era un banco curvo que se atopaba ao aire libre e que se estendeu mesmo ás sepulturas (en Pompeia ou na Vía Apia) co fin de facelas máis gratas. Neste caso, consistía nun nicho abovedado (\"supra\") situado no centro da \"exedra\", cun banco semicircular ao redor da urna sepulcral. Esta traza imitouse posteriormente nos pórticos abertos con asentos ou nos parques e xardíns. Na casa grega e na romana, era a estancia destinada á conversa e á lectura con asentos ao redor, situada xunto ao perístilo e aberta a este, que, nas romanas, cumpría unha misión semellante ao \"tablinum\". Nas casas de Pompeia testemuñouse que os asentos podían moverse de sitio, fronte aos bancos de pedra dos edificios públicos que eran fixos. As \"exedrae\" destes últimos, adoitaban constituírse como un hemiciclo con asentos ao redor que permitían unha boa acústica, dotado dun adro ou pórtico onde os cidadáns podían exercer outras actividades. Aplicouse igualmente a outro tipo de edificios como o Mercado de Traxano, situado xunto ao foro; ou ás tendas do Foro de Augusto. No coro das igrexas cristiás denominábaselles con este termo aos asentos dispostos en torno ao presbiterio. Na antigüidade clásica, construción descuberta de planta semicircular con asentos na parte interior curva. Era a zona de reunión, conversa e conferencias que había na palestra, termas, pazos, ximnasios, casas romanas, etc. Ás veces, reducíase a un espazo cun banco semicircular (\"schola\") acaroado na parede, orixe da posterior ábsida das igrexas (este, inicialmente, tamén se denominaba \"exedra\"). Noutros casos, era un banco curvo que se atopaba ao aire libre e que se estendeu mesmo ás sepulturas (en Pompeia ou na Vía Apia) co fin de facelas máis gratas. Neste caso, consistía nun nicho abovedado (\"supra\") situado no centro da \"exedra\", cun banco semicircular ao redor da urna sepulcral. Esta traza imitouse posteriormente nos pórticos abertos con asentos ou nos parques e xardíns. Na casa grega e na romana, era a estancia destinada á conversa e á lectura con asentos ao redor, situada xunto ao perístilo e aberta a este, que, nas romanas, cumpría unha misión semellante ao \"tablinum\". Nas casas de Pompeia testemuñouse que os asentos podían moverse de sitio, fronte aos bancos de pedra dos edificios públicos que eran fixos. As \"exedras\" destes últimos, adoitaban constituírse como un hemiciclo con asentos ao redor que permitían unha boa acústica, dotado dun adro ou pórtico onde os cidadáns podían exercer outras actividades. Aplicouse igualmente a outro tipo de edificios como o Mercado de Traxano, situado xunto ao foro; ou ás tendas do Foro de Augusto. No coro das igrexas cristiás denominábase con este termo aos asentos dispostos arredor do presbiterio.\n\nNota de alcance: Do grego \"ex\" (fóra) e \"hedra\" (asento), a funcionalidade deste tipo de edificación é moi complexa, dependendo da súa estrutura, localización e mesmo o tipo de material co que se construíu. En Roma existían catro \"exedrae\" semicirculares abertas nos pórticos, cunha funcionalidade xudicial, a principal, albergando os tribunais dos pretores urbano e peregrino. Tamén existen outros complexos \"provinciais\" administrativos e de culto imperial, como o de Tarraco; tamén exedrae con bancos na denominada \"Biblioteca de Adriano\" de Atenas, que constituíu o \"praetorium\" ou sede administrativa do gobernador de Acaia; ou a \"exedra\" de Colonia Patricia (Córdoba) que acolle os \"iudicia\" do procónsul da Bética e o seu \"consilium\" no marco do \"Forum Novum\" durante os séculos I a III d. C."}
{"id": 1005003, "term": "Fábrica", "prompt": "Explica que significa \"fábrica\".", "output": "Establecemento dotado da maquinaria, ferramentas e instalacións destinadas á produción en serie de obxectos determinados ou á transformación de enerxía. Constitúe a unidade básica da empresa industrial, cunha localización precisa e vinculada a un conxunto de bens que lle permiten abastecerse de materias primas ou outros factores de produción e levar os fluxos obtidos cara aos mercados de consumo. A xeneralización das fábricas considerouse un fito nos inicios da Revolución Industrial (segunda metade do século XVIII), pois supuxo a superación das instalacións manufactureiras, co emprego de novas fontes de enerxía e coa mecanización. As primeiras fábricas localizáronse nas proximidades de importantes cascos urbanos, nas inmediacións dun porto ou dunha terminal ferroviaria que facilitaban o seu abastecemento e a saída da produción, así como en lugares con enerxía hidráulica. Xa en tempos máis próximos, as fábricas desprazáronse cara á periferia urbana evitando a conxestión do tráfico, a contaminación acústica e ambiental e na procura dun solo acondicionado a prezos máis baratos, creando os polígonos clásicos ou os máis actuais parques empresariais."}
{"id": 1006834, "term": "Almona", "prompt": "Dime cal é a definición de \"almona\".", "output": "Casa, fábrica ou almacén público. En Andalucía, refírese especialmente á xabonería. Provén da palabra árabe \"al-mu` na\" (casa de provisións)."}
{"id": 1005002, "term": "Adega", "prompt": "Cal é a definición de \"adega\"?", "output": "Espazo dun edificio por baixo do nivel do chan que adoita usarse como almacenamento. Tamén establecemento, polo xeral industrial, para a elaboración de viños ou para o seu almacenamento. A miúdo construído en lugares subterráneos para a mellor conservación do produto."}
{"id": 1214743, "term": "Adega subterránea", "prompt": "Dame a definición de \"adega subterránea\".", "output": "Elemento singular do patrimonio da arquitectura popular, en particular dalgunhas comarcas castelás, leonesas ou aragonesas, que forman agrupacións nas proximidades dos núcleos urbanos, nalgúns casos chegando a un cento delas (como nas localidades sorianas de Atauta e Recuerda na Ribeira do Douro). Estas construcións subterráneas dan lugar a conxuntos arquitectónicos propios, nos que destacan os característicos montículos de terra, \"silveiras\", portadas e antefachadas das adegas. Trátase dunha cova escavada no terreo aproveitando as características deste. Segundo as zonas, a perforación pode ser case horizontal, en rampla ou en escaleira. Nalgunhas circunstancias, cando a capa de terra superior da adega é moi fina, esta refórzase con ladrillos, adobes ou armamentos de madeira, que se estenden cara ao exterior rematando nun tellaroz de protección. O interior adoita presentar un trazado labiríntico formado por galerías cuxa sección adoita ser variable e de xeometría irregular, tomando a dirección que conviña en cada caso ou o que presentaba maior facilidade de escavación. Unha vez na capa arxilosa iníciase o trazado da adega propiamente dita, espazo máis amplo cunha profundidade de 5 a 10 m baixo a superficie do terreo, nalgúns puntos poden chegar a alcanzar os 11 ou 12 m e con altura suficiente para permitir a circulación de persoas. A súa estrutura presenta unha sala principal, o lagar, onde se pisa e prepara o viño mediante a presión dunha viga de madeira suxeita nun dos seus extremos unha estrutura de madeira. O mosto cae no coñecido co nome de \"pilo\". As cubas son colocadas nuns ensanchamentos aos lados do corredor central que, nalgunhas comarcas zamoranas, se denominan \"sisas\". Para ventilar a adega, limpar o aire e manter a temperatura adecuada ábrense en vertical algunhas chemineas, denominadas \"zarceras\" ou \"ventanos\", que se estreitan a medida que ascenden e que, segundo a zona onde se constrúen, poden rematar a rentes da terra, ou nunha pequena construción. O seu número marca a importancia da adega e adóitanse abrir no medio das salas ou ensanchamentos principais desta. O espazo exterior ou anterior á adega acondiciónase como lugar de reunión con bancos, mesas, grellas, lousados, etc. Na fachada frontal, ou de acceso, adoita utilizarse a cachotería, en ocasións con pedras labradas nas xambas da porta que, nalgunhas zonas como Fuentelcésped, Burgos, adoita aparecer retranqueada para evitar a choiva ou outras inclemencias meteorolóxicas. Tamén se testemuñaron exemplares nos que se aprecia un remate superior da portada con lousas de pedra lixeiramente sobresaíntes, sobre as que se engade un copete de terra que enlaza co lombo que cobre o túnel de acceso.\n\nNota de alcance: Polo xeral, estas construcións desenvolvéronse nos territorios onde o cultivo da vide tivo importancia e foron destinadas á preparación, crianza e coidado do viño. Os límites xeográficos están marcados na parte alta da Comunidade polos arredores de León, pasando ao oeste polo Páramo leonés e a comarca do Tera, ao sur pola Terra do Viño e a Ribeira do Douro, para volver desde alí a León polos límites da Terra de Campos. Sitúanse agrupadas nas ladeiras próximas ás poboacións ou debaixo das casas en núcleos urbanos ou que estiveron cercados por murallas. En xeral, constitúen auténticos conxuntos que en ocasións se confunden con pequenos poboados debido á súa estética que comeza cunha porta de entrada, en forma de montículo, similar a pequenas dunas furadas, sobresaíndo as ventás, silveiras e respiradoiros que simulan chemineas. Na actualidade, este singular patrimonio arquitectónico histórico adoita estar en desuso cun considerable nivel de abandono e o conseguinte estado de conservación alarmante. Aínda que nalgunhas comarcas estanse levando a cabo interesantes proxectos de recuperación e rehabilitación co obxectivo de potenciar os valores patrimoniais propios elementos culturais endóxenos como atractivo turístico e promocional da zona e dos seus produtos."}
{"id": 1009855, "term": "Cheminea industrial", "prompt": "Cal é a acepción de \"cheminea industrial\"?", "output": "Cheminea de fábrica de ladrillo cerámico ou canle vertical de dimensións adecuadas, destinada a conducir fumes á atmosfera a suficiente altura para \"que os fumes resultantes da fábrica se difundan por capas de aire que non estean en contacto coas zonas habitadas e non poidan prexudicar a homes, animais e plantas\" (Esselborn 1952), operacións que adoitan provir de \"fornos de combustión, tal como en caldeira de vapor, central termoeléctrica, central de calefacción, buque locomotora ou gas\" (McGraw-Hill 1981, 2: 574). As partes principais nas que se divide unha cheminea industrial, tamén chamada de fábrica son: base de cheminea, fuste de cheminea, remate de cheminea e galería interior."}
{"id": 1212407, "term": "Base de cheminea", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"base de cheminea\"?", "output": "Asento sobre o que se apoia unha cheminea industrial, composta por zócolo, corpo e coroamento e polo xeral construída en ladrillo, aínda que se testemuñaron algúns exemplos de construcións en pedra. A sección varía e é independente da utilizada no fuste de cheminea aínda que pode seguir a esta (cadrada, circular ou octogonal). A forma máis utilizada é a de sección cadrada, xa que facilita o encontro das bóvedas dos condutos de fume e a construción dos arcos dos vans. A altura resulta aproximadamente da raíz cadrada da total da cheminea (de 3 m a 5 m). O perfil é fundamentalmente de contorno vertical (sen pendente), con molduras saíntes na súa cornixa de coroamento. Nunha das súas caras déixase un oco para facilitar o acceso ao interior, tanto para a execución desta como para o seu mantemento. O devandito acceso é tapiado cunha dobre parede de ladrillo, trabado con morteiro refractario, ademais dunha porta de ferro, de maneira que se poida derrubar o tabique tantas veces como sexa necesario."}
{"id": 1212409, "term": "Galería interior", "prompt": "Explica o significado de \"galería interior\".", "output": "Nunha cheminea industrial, un ou varios corredores subterráneos, entre a base de cheminea e o cemento desta. A galería componse de paredes laterais de ladrillo e de bóvedas de canón, con varias capas de ladrillo baldosa e que forman o teito. Pola galería circulaban os gases emitidos polas máquinas de fábrica, para con posterioridade desembocar no tiro da cheminea e ser expulsados de xeito definitivo á atmosfera. Na intersección da galería coa cheminea existe un rebaixe (\"cinceiro\"), cuxa función é a de acumular as cinzas en suspensión que leva o fume e que se precipitan ao arrefriarse este."}
{"id": 1031458, "term": "Remate de cheminea", "prompt": "Dame a definición de \"remate de cheminea\".", "output": "Nunha cheminea industrial, coroación do fuste de cheminea que adoita presentar unha serie de fiadas saíntes a modo de cornixas, sensiblemente pronunciadas, que son susceptibles de adorno por parte do mestre construtor. O remate está formado por: a boquilla, elemento de terminación que consta de 6 a 8 fiadas de ladrillo (uns 35 a 40 cm), sen pendente nin curvatura; cornixas que marcan o inicio e o fin da decoración propiamente dita; e as portelas, ocos cegos de forma rectangular con elementos ornamentais.\n\nNota de alcance: Á marxe da estética, o remate de cheminea ten unha función protectora na parte superior do tubo, así as cornixas impiden que a auga se deslice evitando lesións posteriores, ademais de darlle unha maior estabilidade fronte a esforzos laterais do vento grazas ao aumento de peso."}
{"id": 1000733, "term": "Forno", "prompt": "Define \"forno\".", "output": "Obra de fábrica, en xeral abovedada e provista de respiradoiro ou cheminea e dunha ou varias bocas por onde se introduce a peza ou pezas que se quere someter á acción do lume. Existen moitas tipoloxías e clasificacións: forneiras, fornos dunha soa cámara, de dúas cámaras que permite separar pezas e combustible ou os grandes fornos industriais."}
{"id": 1002511, "term": "Crisol", "prompt": "Como se define \"crisol\"?", "output": "Cavidade inferior dos fornos de crisol que serve para recoller o metal fundido. Ten unha forma próxima ao cunco, polo xeral con pico vertedoiro, de paredes moi grosas e rematado groseiro."}
{"id": 1015026, "term": "Forneira", "prompt": "Explica que significa \"forneira\".", "output": "Estrutura escavada no chan, duns 60 cm de diámetro e de 20 a 30 cm de profundidade, na que combustible e pezas permanecen en contacto durante a cocción."}
{"id": 1212478, "term": "Forno de cocedura", "prompt": "Define \"forno de cocedura\".", "output": "O que é construído para cocer e secar algo, en especial os utilizados en olería, fabricación de ladrillo ou para secar madeira."}
{"id": 1212590, "term": "Forno de crisol", "prompt": "Como se define \"forno de crisol\"?", "output": "O que é empregado fundamentalmente na fusión de aluminio, cobre, cinc e magnesio. Pode ser de foso ou basculante, e ten unha capacidade entre os 50 kg e os 100 kg. Neste tipo de fornos, o metal quéntase empregando combustibles como o gas natural ou o gasóleo. A súa combustión produce chamas que rodean o crisol."}
{"id": 1000835, "term": "Forno de reverbero", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"forno de reverbero\"?", "output": "O metalúrxico en que a carga se funde nun fogar pouco profundo mediante chama que pasa por encima dela. As principais características definitorias son a de estar descuberto por unha bóveda de gran dimensión e que reflicte a calor producida nun fogar independente, así como a de contar sempre cunha cheminea."}
{"id": 1015027, "term": "Mufla", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mufla\".", "output": "Estrutura de cocción polo principio da calor de radiación, con cámara interna protexida dos gases de combustión (forno de camisa). Os fornos de mufla adoitan utilizarse cando a cerámica non soporta o contacto directo cos gases de combustión."}
{"id": 1000736, "term": "Tobeira", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tobeira\"?", "output": "Abertura tubular, na súa orixe de forma cónica, por onde se introduce o aire nun forno ou unha forxa, fragua ou crisol. Tamén teñen tobeira certos motores mariños, de aviación, etc."}
{"id": 1005395, "term": "Faro", "prompt": "Dame a definición de \"faro\".", "output": "Torre alta que se levanta nas costas, con luz na súa parte superior, para que durante a noite lles sirva de sinal, guía ou aviso aos navegantes. Adoitan construírse no extremo dun cabo ou nunha zona elevada. A súa localización determina o material que debe empregarse na súa construción (pedra, cemento, aceiro, madeira, etc.). Os actuais son obra de formigón armado ou prensado cun sistema de construción que lles outorga un aspecto similar a un monólito. Está composto por unha torre troncocónica ou cilíndrica e oca no interior, con aberturas laterais e unha escaleira central a miúdo helicoidal que conduce á súa cúspide. A súa sección adoita ser octogonal, aínda que tamén existen exemplos de cadrada ou circular. Na parte superior, sitúase un local estanco, normalmente cilíndrico, chamado \"lanterna\" onde se atopa o foco de luz. O piso inferior, recibe o nome de \"cámara de servizo\". O tamaño da torre tamén é un punto de referencia durante o día e está directamente relacionado co alcance xeográfico ao que debe ser visible o feixe luminoso. Adoitan pintarse dunha cor diferenciadora ou a franxas seguindo círculos concéntricos ao redor da súa estrutura en lugares especialmente illados ou perigosos.\n\nNota de alcance: O seu uso é moi antigo, Homero alude ás fogueiras acesas nos montes costeiros para orientar os navegantes. Algúns exemplos dos máis coñecidos na Antigüidade son o Coloso de Rodas, ou o Faro de Alexandría, obra de Sóstrato de Cnido (280 a. C.). Na actualidade, poden presentar formas singulares como o caso da Estatua da Liberdade (Nova York)."}
{"id": 1012296, "term": "Farol", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"farol\"?", "output": "Elemento do mobiliario urbano utilizado para iluminar as rúas. Nun principio usábase o aceite como fonte de enerxía, aproveitando torcidas de algodón para alumear que se introducían nunha caixa de vidro ou outra materia transparente. Despois o gas substituíu o aceite, e máis tarde o petróleo e a electricidade."}
{"id": 1008835, "term": "Farol", "prompt": "Que quere dicir \"farol\"?", "output": "Elemento do mobiliario urbano, composto, polo xeral, dun pé alto e varios brazos con senllas luces de gas ou electricidade. A súa función é a de iluminar prazas e paseos públicos."}
{"id": 1196869, "term": "Farol-banco", "prompt": "Que quere dicir \"farol-banco\"?", "output": "Peza do mobiliario urbano formada por dous compoñentes: un dobre banco que, ademais do carácter que lle é propio, actúa como base dun farol."}
{"id": 1006800, "term": "Filmoteca", "prompt": "Dime cal é a definición de \"filmoteca\".", "output": "Establecemento onde se almacenan e catalogan películas cinematográficas para a súa difusión cultural, para o seu visionado particular ou para ambas as cousas. A diferenza dun distribuidor, unha filmoteca pon a disposición as súas películas de xeito gratuíto ou a un prezo moi reducido. Así mesmo, unha filmoteca ten unhas funcións máis reducidas que as dun arquivo cinematográfico, xa que, en principio, non é o responsable da conservación e restauración de películas, nin de poñer a disposición do público unha colección destacable de material para a investigación."}
{"id": 1006801, "term": "Fonoteca", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"fonoteca\"?", "output": "Establecemento para a conservación e difusión de coleccións de arames ou fitas magnéticas, discos, etc., impresionados coa palabra falada, con música e outros sons."}
{"id": 1008063, "term": "Foro", "prompt": "Cal é a acepción de \"foro\"?", "output": "Do latín \"fórum\" (praza pública ou mercado). Praza principal das antigas cidades romanas onde se situaban os edificios relixiosos e civís máis importantes. Representaba o centro da vida pública e estatal de Roma. A súa localización xurdiu na confluencia das vías principais da cidade. Fronte á ágora grega de planta cadrada, o foro romano, que adquire a súa forma definitiva ao final da República, era de planta rectangular por ser o lugar onde se celebraban os espectáculos públicos antes da construción do anfiteatro e ter que albergar numeroso público. O seu desenvolvemento ou evolución parte dunha distribución casual na República a unha severa ordenación axial nos foros imperiais, que se crean para desconxestionar o foro romano, asumindo funcións tanto representativas como comerciais. Estaban rodeados de pórticos, con frecuencia dobres e moi anchos, e dominados nun extremo por un gran templo. No centro estaba a area, e por iso os intercolumnios centrais, que se correspondían coas dimensións desta, adoitaban ser máis anchos que os laterais. En xeral, a anchura do foro debía ser igual a dous terzos da súa lonxitude e as columnas do seu pórtico da mesma orde, aínda que as do piso superior podían ser un cuarto menores. Ao redor ou detrás do foro situábanse edificios moi variados, propios da vida pública romana: a basílica, o \"colitium\", templos, curias, o \"macellum\", tendas, erario, o arquivo e, polo menos, un baño público e un teatro.\n\nNota de alcance: Mentres que na Roma republicana o foro, a pesar das transformacións, conserva a relación co contorno; os foros imperiais están separados uns doutros e illados da cidade. A posibilidade de relacionalos nunha serie de espazos urbanos que teñan un ritmo cambiante de imaxes espaciais e pasos, só se adiviñará no foro de Traxano (século II d. C.). Como a ágora grega, o foro romano estivo presente nas ideas urbanísticas occidentais, influíndo na construción dos espazos públicos máis representativos, en especial en canto á colocación dos monumentos conmemorativos e ao afán por situar edificios públicos arredor dun espazo libre de gran valor representativo, por exemplo arredor da praza maior no caso de España."}
{"id": 1005017, "term": "Fonte", "prompt": "Explica que significa \"fonte\".", "output": "Corpo ou construción arquitectónica, a miúdo enriquecida con elementos escultóricos, feita de diferentes tipos de materiais: de fábrica, pedra, ferro, etc. A súa función pode ser a de mero elemento ornamental ou, máis común, a de abastecemento público de auga da poboación onde se sitúa. Na súa composición pode prevalecer a arquitectura ou a escultura (Fontana de Trevi, Roma). Historicamente, as fontes gregas clásicas compoñíanse dun manancial fondo, protexido por unha construción de aparello poligonal ou isódomo que lembra o \"tholos\". As helenísticas, a semellanza da \"scaena frons\" dos teatros, adoptan a forma de ninfeo, con grandes nichos entre columnatas, usando ás veces dúas ou máis ordes superpostas. Os romanos herdan dos etruscos a fonte con depósito ou distribuidora. Foi un elemento decorativo público primordial nas cidades, nuns casos con trazas sinxelas e noutros monumentais, de grandes bloques ou de mazonería de retablo, adornadas con pilastras, columnatas e pilas marmóreas. Nas casas privadas pode decorar patios e xardíns. A Idade Media, supliunas por pozos de construción. Na mesma época, destacan as musulmás, acubilladas en salas, patios e xardíns (Alhambra e Xeneralife en Granada). Nos séculos XV e XVI, enriquécense con elementos arquitectónicos e escultóricos presidindo prazas e xardíns; no século XVIII con estanques e canles; e durante o Romanticismo con grutescos. A partir da segunda metade do século XIX, na maioría das cidades europeas esténdese o abastecemento domiciliario de auga, así as fontes pasan a ter unha función principalmente decorativa, potenciando a súa condición de monumentos urbanos (fonte do Rei de Priego de Córdoba). No século XX, destacan as fontes urbanas, con augas impulsadas por un motor en circuíto pechado e dotadas con xogos de iluminación que potencian aínda máis a súa condición ornamental (Fonte do Triunfo, Granada)."}
{"id": 1105761, "term": "Cano", "prompt": "Cal é a acepción de \"cano\"?", "output": "Tubo por onde sae un chorro de auga ou outro líquido, principalmente o dunha fonte."}
{"id": 1008149, "term": "Fonte de cunca", "prompt": "Explica que significa \"fonte de cunca\".", "output": "Aquela que conta cun receptáculo redondo e cóncavo onde cae a auga (pila ou cunca). Polo xeral, componse dunha cubeta e dun longo pé sobre a que apoia a primeira."}
{"id": 1215360, "term": "Piar granadino", "prompt": "Explica o significado de \"piar granadino\".", "output": "Fonte composta por unha gran pía, polo común rectangular de pedra, pegada a un muro ou parede. A auga sae por dous ou máis canos a modo de surtidores. O conxunto adoita estar ornamentado con relevos ou baixo relevos como mascaróns, escudos ou outros elementos arquitectónicos (pilastras, piares, tímpanos, etc.)."}
{"id": 1008152, "term": "Surtidor", "prompt": "Dame a definición de \"surtidor\".", "output": "Elemento arquitectónico que remata unha fonte e distribúe o chorro de auga. Pode ter adornos plásticos."}
{"id": 1181841, "term": "Ximnasio", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ximnasio\"?", "output": "Construción ou lugar destinado a exercitar as facultades físicas e morais no mundo clásico. Na actualidade, espazo onde se realizan exercicios físicos. De orixe grega, describíao Pausanias en tempos homéricos como unha simple chaira sen máis construción que unha sinxela ara (Dromos de Esparta). En época arcaica, xunto á pista de carreiras, consistía nun xardín con espazos abertos para os exercicios, rodeado de utensilios para o descanso, vestiarios e dependencias. En época clásica, desde finais do século V a. C., convértese nunha institución onde se impartían, xunto á práctica do deporte, outras ensinanzas como a filosofía ou a retórica. Neste período, a construción amplíase cun espazo aberto rodeado dun pórtico, \"exedra\" con columnas, baños, estancias, soportais, etc. A partir do século IV a. C., transfórmase nun conxunto arquitectónico de certa importancia cuxo núcleo é a palestra. Nesta época adoptou a forma cadrada ou rectangular, cun perístilo no seu centro, estancias nos seus lados menores e, nun dos maiores, un pórtico con dous pisos e a \"exedra\" a outro. Atenas contaba con tres grandes ximnasios: o Liceo, o Cinosargo e a Academia. Na arquitectura romana evoluciona ata integrarse cos baños (termas). Na actualidade, presenta unha forma indeterminada cunha característica común: son espazos adaptados á realización de exercicios físicos. Algúns inclúen pistas e zonas de deportes específicos; outros convertéronse en auténticos paradigmas da arquitectura mundial polo seu deseño, estrutura, xogos coa luz e elementos que se adaptan ao espazo do que se dispón."}
{"id": 1195664, "term": "Conisterio", "prompt": "Que quere dicir \"conisterio\"?", "output": "Na palestra e no ximnasio clásicos, sala dedicada aos atletas na que se fregaban o corpo con area tras untarse de aceite."}
{"id": 1195663, "term": "Coriceo", "prompt": "Como se define \"coriceo\"?", "output": "No ximnasio ou na palestra clásicas, sala onde os loitadores se adestraban en exercicios puxilísticos cun saco de coiro recheo. Estaba situado á dereita do efebeo."}
{"id": 1195665, "term": "Efebeo", "prompt": "Cal é a definición de \"efebeo\"?", "output": "No mundo antigo, aula con asentos situada no medio do pórtico dobre, arredor da palestra, entre o \"coriceo\" e o \"eleotesio\", onde os mozos acudían pola mañá para se iniciaren nos exercicios ximnásticos e de armas. Medía de longo dous terzos máis que de ancho."}
{"id": 1195662, "term": "Eleotesio", "prompt": "Con que significado se emprega \"eleotesio\"?", "output": "Na antiga Roma, estancia dos edificios destinados a competicións puxilísticas, ximnasio ou baño, na que se gardaban e realizaban uncións de aceite e perfumes. Vitruvio sitúao na palestra á esquerda do \"efebeo\", xunto ao \"frigidarium\".\n\nNota de alcance: Nos baños particulares, o \"eleotesio\" era substituído por unha alacena ou armario."}
{"id": 1195661, "term": "Loutron", "prompt": "Que significa \"loutron\"?", "output": "Na antiga Roma, sala destinada aos baños de auga fría no ximnasio e nas termas, dotada dunha serie de bañeiras de auga corrente aliñadas ao longo do muro do fondo. A miúdo, adoitaban contar cunha serie de barreños destinados ao aseo dos pés, así como dun \"laconicum\" ou baño de aire quente."}
{"id": 1195667, "term": "Paradromis", "prompt": "Cal é o sentido de \"paradromis\"?", "output": "No ximnasio grego, pista de carreiras ao aire libre."}
{"id": 1195660, "term": "Propnigeo", "prompt": "Cal é a definición de \"propnigeo\"?", "output": "No ximnasio e a palestra gregos, sala ou estancia que precede o baño quente."}
{"id": 1195659, "term": "Sphairisterion", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"sphairisterion\"?", "output": "No ximnasio clásico, na palestra ou nas termas romanas, estancia para practicar pelota ou puxilismo."}
{"id": 1195666, "term": "Xustós", "prompt": "Define \"xustós\".", "output": "Na palestra ou ximnasio do mundo clásico, pista polo xeral cuberta onde os atletas gregos se exercitaban en época de choivas. Entre os romanos, o lugar descuberto entre os pórticos."}
{"id": 1004903, "term": "Hamman", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"hamman\"?", "output": "Baños árabes públicos ou privados constituídos por dependencias con elevadas temperaturas para favorecer a sudación. Podía atoparse nun edificio illado, ou ser parte dun complexo palaciano. As cuartos principais son o \"frigidarium\" (baño frío), \"caldarium\" e o \"harara\" (sauna). Conta con chans baixos, onde non se está máis que de pé e onde se circula calzado con zocos de sola de madeira, así como con estrados máis ou menos altos onde se permanece deitado ou sentado. Nas salas inferiores, tépedas ou quentes, onde a auga flúe, os estrados de pedra e lixeiramente en pendente, facilitan o desprazamento da sucidade cara aos sumidoiros, son, polo tanto, espazos que pertencen á vez ao limpo e ao sucio, e por iso considerados o lugar específico da purificación. Por último, o lugar por excelencia para estar despois do baño é a sala \"exterior\" (\" barr? n? ou mašllah\"), seca e fresca, cuberta con cúpula, cun espazo central baixo amenizado por un estanque e rodeado de estrados sobre os que se permanece sentado.\n\nNota de alcance: O baño é considerado no Islam un medio de rexeneración, non só física senón espiritual, por iso son considerados como un dos equipamentos máis importantes nas cidades. Ten unha función hixiénica ordinaria que no Islam ademais conserva un sentido relixioso esencial: lavarse é purificarse, se a intención de purificarse é consciente e expresa. Un dos lugares onde con asiduidade adoitaban instalarse era nas proximidades das mesquitas, xa que un dos preceptos relixiosos para o crente é o da purificación corporal antes da oración. Os baños ademais eran centros de atracción social, como o foron as termas na Antiga Roma."}
{"id": 1006802, "term": "Hemeroteca", "prompt": "Con que significado se emprega \"hemeroteca\"?", "output": "Edificio, local ou sala onde se gardan e serven ao usuario publicacións periódicas: xornais, revistas, boletíns, etc."}
{"id": 1006779, "term": "Hipódromo", "prompt": "Define \"hipódromo\".", "output": "Lugar público que os gregos destinaron ás carreiras de carros e cabalos, en oposición ao estadio, onde se facían as carreiras a pé. Consistía nun campo delimitado con algunhas construcións secundarias. Os romanos, no seu lugar utilizaron os circos, cuxa forma perdurou nos hipódromos bizantinos, mesmo que recobrasen o nome grego. Un dos hipódromos bizantinos máis coñecido é o fundado por Septimio Severo e completado por Constantino, do que aínda resta a \"spina\". Tiña un palco imperial (\"pulvinar\"), unido por un pasadizo ao Pazo Sagrado. Na época dos Antoninos, os romanos chamaban hipódromos a certos xardíns rodeados de pórticos de \"triclinios\", \"exedrae\", fontes e estatuas. No Islam, eran un elemento constitutivo de pazos e cidades, onde se practicaban xogos de loitas de xinetes e carreiras de cabalos e carros. Nos públicos tamén podían realizarse actividades non deportivas. Os hipódromos modernos, cuxa orixe está en Inglaterra, compóñense en esencia dunha pista para a carreira, sempre de forma pechada en anel, con partes rectas acordadas nos cabos, curvas en hemiciclo e co seu espazo central despexado, así como tribunas e varios edificios destinados á dirección, comisarios, xurados e cuadras ou cortellos para os cabalos."}
{"id": 1008838, "term": "Fito", "prompt": "Explica que significa \"fito\".", "output": "Fito, poste de pedra ou outro sinal cravado no chan e polo xeral labrado, que serve para indicar a dirección ou a distancia nos camiños ou para delimitar terreos."}
{"id": 1015794, "term": "Cruz de termo", "prompt": "Cal é a acepción de \"cruz de termo\"?", "output": "Cruz de pedra, polo común de proporcións e detalles monumentais, que, desde o Medievo, amolloaba os termos dos pobos e sobre todo as súas entradas. En España abundan sobre todo na rexión levantina.\n\nNota de alcance: A cruz de termo e a cruz monumental teñen funcións moi parecidas, polo que ás veces son confundidas."}
{"id": 1015796, "term": "Nó de cruz de termo", "prompt": "Cal é a definición de \"nó de cruz de termo\"?", "output": "Parte da cruz monumental, situada na pértega, na que coinciden varios elementos da súa estrutura."}
{"id": 1016123, "term": "Miliario", "prompt": "Explica que significa \"miliario\".", "output": "Columna, fito, pedra, etc., que na antigüidade clásica indicaba a distancia de mil pasos. Estes \"lapides\" adoitaban ter a forma dunha columna de 1,5 m a 2 m de alto e 0,60 m de diámetro. Nunha das súas caras cara ao alto, inscribíase o nome do maxistrado ou do emperador, construtor ou restaurador da vía, e o número do miliar, primeiro de maneira sinxela e máis tarde exornado cunha cornixa en romo e a inscrición nunha cartela.\n\nNota de alcance: En Roma, elevábanse á beira dos camiños para indicar as distancias, colocadas cada catro millas romanas (5884,92 metros); o primeiro \"lapis miliarius\" levantouse no Foro de Roma, entre as \"rostras\" e o templo de Saturno. Usáronse antes de que Caio Graco, o seu inventor segundo Plutarco, lles dese forma legal ou os aplicase a todas as vías. Na Península Ibérica, utilizáronse os miliarios sobre soportes cilíndricos e de dimensións algo máis reducidas que os de época imperial. No seu formulario incorporan, ademais da indicación das millas, o nome do gobernador provincial co título de \"procónsul\"."}
{"id": 1004937, "term": "Hórreo", "prompt": "Explica que significa \"hórreo\".", "output": "Construción popular de madeira ou pedra sobre piares, illada, de planta rectangular ou cadrada segundo as zonas. Polo xeral está dotado dunha cámara estreita e alongada provista de aberturas para a súa ventilación. Utilízanse os materiais próximos, normalmente de orixe vexetal, de madeira, pétreos, cerámicos e de ferro (nas escasas pezas deste material). Nos vexetais, a cámara fórmase con varas de castiñeiro, carballo, breixo ou salgueiro; nos de madeira, o castiñeiro e o carballo son os materiais predominantes; mentres que nos mixtos e de pedra utilízase granito e xisto, así como a mesma madeira que a do anterior. A súa función principal era tanto a de illar as provisións da humidade ambiental e da choiva, como a de impedir a entrada de animais, en especial a de roedores, á vez que facilitar o secado e conservación do gran. Na zona norte da Península Ibérica distínguense tres grandes grupos: o galego-portugués, presente en Galicia e norte de Portugal; o astur-leonés, en Asturias, León e Palencia; e o pirenaico-montañés, en Cantabria, Euskadi e Nafarroa. Seguindo a Ignacio Martínez, que dará a clasificación máis completa ata a actualidade (no Congreso Internacional de Xeografía de Río de Janeiro (1956) e no Coloquio Internacional de Estudos Etnográficos celebrado en Porto en 1958, dos numerosos tipos de hórreos, e tendo en conta a forma, pódense considerar tres variantes: hórreos de planta redonda ou \"cabaceiro\"; hórreos de planta rectangular ou \"cabazos\" e hórreos de planta cadrada ou asturiano. En canto aos materiais de construción, distínguense catro tipos fundamentais: hórreos de varas entrelazadas (\"cabaceiros\" de planta redonda e \"cabazos\" de madeira rectangular), emprégase de maneira case exclusiva nas zonas onde o cultivo do millo é escaso ou como hórreos mixtos cando hai unha colleita abundante, tamén se pode empregar para almacenar o millo que é de inferior calidade; hórreos de madeira, entendendo os que levan a planta totalmente feita deste material, xa que os soportes son polo xeral de pedra, poden ser de planta cadrada ou rectangular; hórreo auxiliar, cos \"penais\" de pedra e os \"costais\" de madeira; hórreos totalmente de pedra; e hórreos de albanelería, os máis recentes no tempo, onde o ladrillo e o cemento tenden a substituír, total ou parcialmente, a cantería ou a carpintería.\n\nNota de alcance: A expansión deste celeiro en toda a área da Iberia húmida coincide coa introdución e difusión do cultivo do millo no século XVIII. No referente á terminoloxía, nas zonas que lindan co Cantábrico, o nome ten poucas variantes, en Nafarroa chámanse \"garai\" e os de Euskadi \"garaixe\". Mentres en Cantabria, León e Palencia a denominación empregada é a de \"hórreo\", en Asturias \"hórreo\" e \"paneira\" en función do tamaño e das características, e \"espigueiros\" no norte de Portugal. Con todo, en Galicia pódense atopar máis de trinta denominacións diferentes que se corresponden ás zonas, os materiais ou as formas. Ademais do termo \"hórreo\", que é o máis empregado, fálase de \"vergueiro\", \"cabaceiro\", \"cabaceira\", \"cabazo\", \"cabeceira\", \"cabeceiro\", \"cabiceira\", \"calabozo\", \"canasto\", \"canastro\", \"palleiro\" e \"piorno\" que designan, nalgunhas comarcas, os hórreos de tipo redondeado ou rectangular, feitos con ramas ou varas entrelazadas, sendo as máis estendidas \"cabaceiro\" e \"cabazo\", termos que a Galicia do norte oriental comparte co asturiano e é de corpo rectangular coa finalidade de servir de despensa, provisto moitas veces de corredor. Os de tipo asturiano, implantados na zona das serras orientais, reciben o nome de \"horro\"; e os de planta case cadrada de grandes dimensións, pouco frecuentes, coñécense polo termo de \"graneira\", \"hórreo\" e \"cabás\". As variacións máis numerosas son as que se producen nas comarcas próximas á costa. Arrancando da denominación \"cabazo\" no litoral cantábrico, pásase a hórreo no Arco Ártabro e, xa plenamente no Atlántico, pasa a ser \"cabazo\" por Fisterra, \"cabaceira\" polas terras de Carnota e Muros, e \"piorno\", \"palleira\", \"canastro\", \"caustra\" e \"canizo\", na costa pontevedresa ata o río Miño. \"Cabano\" emprégase en terras pontevedresas da Terra de Montes; \"canastro\", é a designación propia en máis da metade de Ourense e de Pontevedra; \"cacipo\", \"cacifo\" ou \"cacifro\" no interior da provincia de Ourense; \"caroceiro\" é a designación nunha pequena zona de Lugo; \"caustra\", nos arredores de Vigo; \"paneira\", á beira de Pontevedra; e \"sequeiro\", por Sarria e O Incio. Aínda que a etimoloxía da voz \"hórreo\" foi motivo de controversia durante moito tempo, a opción finalmente admitida faina derivar do latín \"horreum\" (\"horreum erectum\", hórreo elevado). No entanto, aínda non se chegou a acordo sobre a súa orixe. Eugeniusz Frankowski, na súa obra \"Hórreos y palafitos en la Península Ibérica\" (Madrid, 1918), faino derivar das estruturas de varas entrelazadas, supervivencia da antiga construción palafítica. A referencia escrita máis antiga na Península Ibérica remóntase ao século I a. C., en \"De re rústica\", de Marco Terencio Varrón (libro 1, capítulo 57). Tamén aparecen descricións noutros autores latinos como Plinio Segundo ou Marco Lucio Vitruvio. As fontes medievais na Península citan a voz \"orro\" ou \"hórreo\" no \"Cartulario\" de Santo Toribio de Liébana (Cantabria), ano 831. Na obra de Luis Alfonso de Carballo, \"Antigüidades y Cosas Memorables del Principado de Asturias\", século XVII, pódese atopar unha das primeiras descricións do celeiro rural peraltado no noroeste peninsular."}
{"id": 1214169, "term": "Base", "prompt": "Cal é a acepción de \"base\"?", "output": "Parte do hórreo que soporta a cámara. Componse da \"soleira\" ou cimentación, os soportes (\"pés\", \"cepa\" e \"celeiro\"), como elementos de elevación, sustentación e illamento, e os tornarratos que impiden o paso dos animais á estancia."}
{"id": 1214170, "term": "Celeiro", "prompt": "Como se define \"celeiro\"?", "output": "Unha das tres formas que adoptan os soportes do hórreo e a máis estendida no litoral lugués e na comarca de Bergantiños, onde recibe o nome de \"casadeira\". Componse de catro muros de cachotería, en ocasións de cantería, que fan de base da cámara permitindo, ao mesmo tempo, crear debaixo dela un espazo ao que se accede mediante unha porta e que é que aproveitado para almacenar produtos do campo. Unha variante do \"celeiro\", con menos altura que este, é aquela en que todo o espazo é macizo. Atópase representado fundamentalmente na comarca chairega de Vilalba."}
{"id": 1214171, "term": "Cepa", "prompt": "Que quere dicir \"cepa\"?", "output": "Unha das tres formas que adoptan os soportes do hórreo e a máis estendida nas zonas onde a natureza pétrea dominante é o xisto ou gneis, materiais que non permiten lograr pezas de dimensións adecuadas para facer columnas. Son muros transversais de cachotería co mesmo ancho que a cámara e coa mesma altura que a dos \"pés\" (de 80 a 150 cm), unhas veces van vistos e outras encalados, asentándose neles as vigas da cámara. O número dependerá da lonxitude do hórreo, de dous en dous, unha a cada lado menor (\"penal\"), e ata seis ou oito. A equidistancia entre os \"pés\" e as \"cepas\" recibe o nome de \"claro\", \"tullo\" ou \"pasavento\", polo xeral entre 1 m e 1,5 m."}
{"id": 1214172, "term": "Pés", "prompt": "Dime cal é a definición de \"pés\".", "output": "Soporte máis xeneralizado do hórreo, constrúese cunha dobre función a de aguantar o peso da cámara e, ao mesmo tempo, a de illala da humidade do terreo. Estas columnas dispóñense en parellas equidistantes, con alturas que poden oscilar entre os 80 e os 150 cm. En función das dimensións do hórreo, o seu número é variable cun mínimo de dous e un máximo de cinco nas propiedades campesiñas e pode chegar a máis de vinte nas de mosteiros, pazos e casas reitorais. O material máis empregado é a pedra aínda que tamén se utiliza a madeira. A forma máis utilizada é a cilíndrica coa variante troncocónica, aínda que tamén as hai prismáticas de base cadrada, rectangular, hexagonal ou octogonal, con esquinas vivas arestadas ou redondeadas e achafranadas; e en medida de forma troncopiramidal. Cando a cámara é de constitución vexetal ou de madeira, o soporte redúcese a pezas elementais deste material ou de pedra cun primitivo traballo de desbaste."}
{"id": 1214173, "term": "Soleira", "prompt": "Que quere dicir \"soleira\"?", "output": "Cimentación da base do hórreo a modo de plataforma horizontal onde descarga o peso da construción, resolta tanto para nivelar o hórreo nun terreo con pendente, como para facilitar a propia construción nun terreo de mala calidade. Consiste nun macizo de cachotería, coas pedras ben trabadas en seco e cuxa constitución e solidez estarán en función dos materiais do celeiro. Ás veces, cumpre a función de elevar a edificación para que teña unha mellor ventilación."}
{"id": 1214174, "term": "Tornarrato", "prompt": "Cal é o sentido de \"tornarrato\"?", "output": "Lousa disposta entre os soportes e a cámara do hórreo, polo xeral de forma circular, cun diámetro entre 60 e 90 cm e un grosor de 10 a 15 cm. A cara superior pode ser plana ou convexa, aínda que ás veces adopta forma troncocónica ou troncopiramidal, coa cara inferior lisa en todos os casos. Existen algúns exemplos de forma cadrada, de 50 a 60 cm de lado e 10 a 15 cm de grosor, tamén existe unha variante consistente nunha lousa transversal que abarca cada dous \"pés\" ou unha \"cepa\" e que se reduce a unha peza de xisto ou de granito de forma rectangular, co mesmo acabado que o \"tornarrato\" máis elemental. A función principal é a de impedir a entrada de animais á cámara (sobre todo roedores), á vez que facilita o seu asentamento sobre os devanditos soportes. No caso dos hórreos de base pechada, ou na súa variante de base maciza, a función lógrase coa prolongación do piso da cámara ao exterior aparentando un beiril duns 10 a 15 cm, en ocasións coa cara superior en pendente e a inferior alisada.\n\nNota de alcance: A denominación máis usual é a de \"tornarratos\", aínda que segundo a localización xeográfica pode levar outros nomes: \"rateira\", \"capa\", \"moa\", \"roda\", \"lousa\", \"mesa\", etc."}
{"id": 1014944, "term": "Cabaceiro", "prompt": "Que significa \"cabaceiro\"?", "output": "Hórreo propio de Galicia, dos máis primitivos e antigos, de planta circular, con pequenas dimensións e capacidade. A cámara está construída cun entrelazado de varas acabada nunha cuberta cónica con acabado de palla de centeo ou millo. Localízase moi próximo á casa-vivenda. Aséntase sobre catro bastos \"pés\" de pedra ou madeira, con pouca altura (algúns mesmo se apoian directamente sobre pedras no chan, sen illamento algún), polo xeral sen \"tornarratos\". Cando os hai, consisten en lousas máis ben delgadas e pouco traballadas, de granito ou de xisto, segundo a súa localización xeográfica. Sobre este soporte apóiase unha \"grade\" moi elemental, composta de catro taboleiros bastamente encadrados, que se entrecruzan nos seus extremos sobresaíndo máis ou menos da armazón. Nela suxéitanse as táboas que fan de piso, sobre as que descansa a cámara. A cámara ten forma troncocónica invertida ou cilíndrica, cunhas dimensións en planta de 1,30 a 1,50 m de diámetro. Está constituída por unha estrutura elemental composta por columnas de madeira (carballo ou castiñeiro), ancoradas en buratos feitos na \"grade\", chamadas \"estadullos\". A eles fíxaselle un entrelazado a base de ramas ou varas de carballo, castiñeiro, salgueiro ou xesta, delgadas e flexibles, formándose desa maneira o peche lateral curvo do celeiro. En xeral, acaba cunha cuberta cónica de empinada pendente e un vértice agudo cunha cubrición final de colmo. Non ten porta, polo que para cargar as espigas na cámara é necesario levantar a cuberta que, case sempre, é móbil, aínda que tamén se pode facer por un simple oco existente na armazón do peche. O baleirado realízase no primeiro caso polo fondo, onde existe un van provisto dunha portiña que ao abrirse fai que as espigas caian por gravidade, e no segundo a abertura péchase unha vez retirado o millo. En xeral, as dimensións non varían moito duns a outros. A maior diferenza atópase no mellor ou peor coidado da súa construción.\n\nNota de alcance: É predominante nas zonas altas e frescas, situadas por encima dos 500 m, onde o cultivo do millo é escaso. A súa área de maior densidade localízase nas zonas montañosas das provincias de Pontevedra (concellos de Lalín, Dozón, Rodeiro e Agolada) e Lugo (concellos de Chantada, Taboada, Portomarín, Monterroso, Antas de Ulla, Palas de Rei e Guntín), tendo unha presenza moito máis reducida na Coruña (concellos de Arzúa, Melide e Santiso)."}
{"id": 1028812, "term": "Cabazo", "prompt": "Define \"cabazo\".", "output": "Tipo de hórreo de características construtivas semellantes ao cabaceiro aínda que menos primitivo que este e que se constitúe como alternativa á evolución do celeiro de planta redonda, en busca dunha maior capacidade de almacenamento. A súa planta é rectangular, alongada e estreita, coas esquinas redondeadas e cuberta a dúas augas. O cabazo ou palleiro ten unha suspensión baixa, que se constrúe sobre catro bastos \"pés\" de madeira ou de pedra, nalgún caso pode ir sobre \"cepas\" de cachotería, en xeral cuberta por \"tornarratos\" de pedra circulares individuais. Sobre eles apóianse catro vigas que forman a \"grade\", ao igual que nos circulares. A cámara consta dunha armazón composta pola grade sobre o que se asentan uns lixeiros puntais verticais de madeira -os \"estadullos\"-, nos que se van entrelazando ramas ou varas circulares, do mesmo xeito que nos flexibles, ata conformar un recinto rectangular coas paredes verticais e esquinas redondeadas. A cuberta a dúas augas está dotada dunha armazón de madeira formada por tesoiras, \"ripas\" e \"cangos\", que se apoian nas esquinas reforzados por unhas columnas máis grosas, para soportar o peso do teitume, acabada en colmo ou xestas. A porta de táboas ábrese nun dos \"penais\", á que se chega por medio de escaleiras de man ou dun bloque de pedra fixado diante dela.\n\nNota de alcance: Atópanse dispersos en Asturias, desde a zona costeira eonaviega ata o municipio de Valdés, Galicia e norte de Portugal, aparecendo con maior frecuencia nos concellos coruñeses de Arteixo, Moeche, San Sadurniño ou Oroso, e tamén na provincia de Pontevedra, principalmente nos concellos de Poio e A Estrada. En Lugo e Ourense son máis illados."}
{"id": 1214175, "term": "Cámara", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cámara\"?", "output": "Peza fundamental do hórreo na que se almacena e se seca o millo mediante a ventilación que provén das aberturas dos muros laterais. Adoita ser estreita e alongada, cunha altura maior que a anchura. Na cámara distínguense tres partes fundamentais: a estrutura coñecida como a \"grade\"; os peches verticais denominados \"costais\" nos lados maiores e \"penais\" nos menores, que se apoian nas vigas da \"grade\"; e a cuberta do hórreo que descarga o seu peso nas vigas e columnas. Á cámara accédese a través dunha escaleira exterior de man ou fixa de fábrica, onde o \"patamal\" ou relanzo queda a un nivel máis baixo que o do piso da cámara co obxecto de impedir o acceso a ela dos roedores ou doutros animais."}
{"id": 1214176, "term": "Costal", "prompt": "Cal é a definición de \"costal\"?", "output": "Peche vertical da cámara do hórreo correspondente aos lados maiores desta con numerosas aberturas. Os \"costais\" apóianse nas vigas da \"grade\". A súa función principal é a de conseguir unha adecuada ventilación do interior da construción, reducir a humidade e conter as temperaturas elevadas."}
{"id": 1214177, "term": "Cuberta de hórreo", "prompt": "Define \"cuberta de hórreo\".", "output": "Parte exterior do teitume do hórreo, a súa forma depende da da planta e dos materiais empregados: tella, pranchas de xisto ou, nalgúns casos, placas de granito ou gneis. A cuberta dos cabazos ou cabaceiros é cónica no modelo redondo e a dúas vertentes no rectangular, levando nos dous casos unha elemental armazón de madeira acabado en colmo ou mato, mentres que nos de planta cadrada, propia do tipo asturiano, constrúense catro vertentes sobre unha complexa estrutura de madeira coa cubrición con colmo ou lousa. Os hórreos de planta rectangular, levan a cuberta a dúas augas con tella ou lousa, salvo no tipo de Mondoñedo que ten catro vertentes con ese mesmo material. En xeral, a estrutura de madeira que a soporta consiste nunha viga lonxitudinal apoiada nos seus extremos no vértice dos \"penais\", formando así a cumieira que, ás veces, pode levar o reforzo dalgunha tesoira; entre o \"penal\" e a tesoira colócanse as \"ripas\" (táboas delgadas), sobre as que se asenta o material de cubrición. Nalgúns casos, a cuberta voa polas caras \"penais\" para protexelas da choiva e, noutros, protéxese a coroación deses muros con traballadas pezas de cantería (\"gardaventos\", \"topetes\" ou \"sobrepenas\")."}
{"id": 1214178, "term": "Grade", "prompt": "Que quere dicir \"grade\"?", "output": "Estrutura ou armazón da cámara do hórreo composta por catro vigas sobre as que descansa o piso, así como as columnas e os peches laterais e frontais. As dúas vigas máis longas denomínanse \"padeiras\". As súas dimensións dependerán do material construtivo: de 4 a 5 m de longo se son de madeira, e entre 1,50 m e 1,80 m se son de pedra de granito. O piso da cámara está formado por grosos taboleiros de madeira (castiñeiro ou carballo) ou por sólidas e anchas pezas de pedra (granito ou xisto), que descansan nuns rebaixes laterais da cara interior das vigas lonxitudinais. No caso de que o piso vaia subdividido, repousan nos pontóns divisorios transversais asentados nas vigas ou directamente sobre os \"tornarratos\"."}
{"id": 1214179, "term": "Penal", "prompt": "Con que significado se emprega \"penal\"?", "output": "Peche vertical da cámara do hórreo correspondente aos lados menores desta con numerosas aberturas. Ás veces, os \"penais\" poden presentar unha peza triangular en cuxo vértice encaixa a viga da cumieira da cuberta e, frecuentemente, leva un \"gardaventos\" ou \"sobrepena\" para o protexer. Esta estrutura deixa de existir cando a cámara vai pechada en todo o seu perímetro con muros de cachotería ou cantería. Como os \"costais\", apóianse nas vigas da \"grade\" e a súa función principal é a de conseguir unha adecuada ventilación do interior da construción, reducindo con iso a humidade e contendo as temperaturas elevadas."}
{"id": 1013805, "term": "Colondra", "prompt": "Dime cal é a definición de \"colondra\".", "output": "Corpo da cámara de hórreo. Está formada por táboas de castiñeiro de 7 a 10 cm de grosor, a súa altura está comprendida entre 1 e 1,5 m, e o ancho oscila entre 40 cm e 1 m. Conta con finas rañuras para a ventilación interior, e o seu corpo cóbrese cunha cuberta a catro augas. Cada esquina da colondra fórmaa unha peza enteira, o \"engüelgo\" ou esquinal, sacada dunha roia tallada en ángulo recto. Os hórreos máis recentes teñen tamén esquinas de dúas pezas unidas con puntas de ferro. Sobre a colondra disponse o cadro superior formado por catro vigas chamadas \"linios\". Segundo as zonas, tamén pode recibir o nome de \"cureñes\".\n\nNota de alcance: Segundo as zonas, tamén pode recibir o nome de cureñes."}
{"id": 1014941, "term": "Hórreo asturiano", "prompt": "Con que significado se emprega \"hórreo asturiano\"?", "output": "Celeiro levantado sobre pilotes, que en Asturias ten unha tipoloxía moi marcada. Trátase dunha construción de planta cadrada, con cuberta a catro augas, construída totalmente en madeira. Un dos seus trazos máis característicos son os piares ou \"pegoyos\", duns dous metros de altura e xeralmente de pedra. Con forma troncopiramidal de catro caras, apóianse sobre unha base de pedra chamada \"pilpayo\". Sobre os pegoyos colocábanse unhas lousas, circulares ou cadradas, tamén de pedra, que impedían o acceso de roedores e que se coñecen como \"pegoyeras\". Sobre ela e no seu centro, unha pequena peza de madeira, a \"cunca\", que serve para equilibrar ou nivelar toda a estrutura superior. O resto da construción, está formado polas vigas e por anchos taboleiros das paredes ou \"colondras\". A cuberta, sostida por catro vigas ou \"liños\", é vexetal, de lousa ou de tellas. Ao hórreo accédese por unha escaleira exterior (\"patín\" ou \"subidoira\"), cuxo chanzo máis alto está separado da porta para evitar que entren os animais. O interior carece de divisións sendo utilizado tanto como celeiro que como despensa, característica que o separa do galego, que só serve como celeiro. É, ademais, totalmente desmontable (pezas unidas sen cravos).\n\nNota de alcance: En Galicia esténdese polas comarcas nororientais da provincia de Lugo nas súas dúas modalidades, o \"asturiano-occidental\" ou \"hórreo de lousa\" e o \"asturiano-lucense\" ou \"hórreo de teito\", as únicas diferenzas entre ambos son a maior capacidade do primeiro e a cuberta de lousa deste, sendo de colmo a do segundo. A súa sustentación é a máis alta dos hórreos, e consiste en bastos piares de madeira troncopiramidais de base cadrada ou en pezas rústicas de pedra acabadas con \"tornarratos\" circulares de xisto moi pouco elaborados. O espazo que queda debaixo da cámara utilízase para gardar o carro, leña ou apeiros de labranza. A cámara aséntase sobre a grade, que se apoia nos \"tornarratos\", formada por catro vigas de sección considerable, un peche de táboas sen ningunha fenda, dado que o \"horro\" non ten a mesma concepción que o orixinariamente galego. Conta cunha única porta situada nun dos lados, entregándose na parte superior a outro conxunto de vigas que apoian nas columnas que forman as esquinas e soportan todo o peso da cuberta con estrutura elemental e grandes beirados que se trasladan á \"grade\" e aos \"pés\"."}
{"id": 1003212, "term": "Paneira", "prompt": "Define \"paneira\".", "output": "Tipo de hórreo asturiano de gran tamaño que se empeza a construír como secadoiro de millo a partir do século XVII. Son característicos da zona central de Asturias, arredor de Oviedo. A diferenza fundamental entre o hórreo asturiano e a paneira é a capacidade. A paneira pasa a ter planta rectangular, contando con seis ou máis \"pegoyos\", mentres que o primeiro ten planta cuadrangular e catro \"pegoyos\", ademais de ter un perímetro moi simple, mentres que a paneira adoita ter corredor e balaustrada, ademais dunha ornamentación máis profusa. A madeira empregada adoita ser o castiñeiro e de xeito excepcional a do carballo. As pezas son ensambladas sen cravos, utilizando cuñas de madeira. Sobre os \"pegoyos\" sitúase o \"cuadro\", formado por catro vigas de madeira chamadas \"trabes\", que adoitan ser de carballo. Sobre o \"cuadro\" e encaixada nel, levántase a \"colondra\". Para levantar a cuberta colócanse os \"perros\" ou vigas e sobre eles as armaduras que se cruzan na parte superior. Nas paneiras, o cruzamento faise sobre o \"cumio\", viga horizontal que permite que as catro augas da cuberta teñan a mesma inclinación.\n\nNota de alcance: Tanto as paneiras como os hórreos eran fundamentais nas casas de labranza, neles almacenábanse os produtos das colleitas e das matanzas polas súas boas condicións de conservación e para protexelos dos roedores ou doutros animais."}
{"id": 1014942, "term": "Hórreo galego", "prompt": "Explica o significado de \"hórreo galego\".", "output": "Celeiro feito de pedra ou de madeira que se alza sobre piares chamados \"pegoios\". A principal diferenza entre os hórreos galegos e os asturianos é a planta, rectangular nos primeiros e cadrada nos segundos."}
{"id": 1014938, "term": "Moa de hórreo", "prompt": "Cal é a definición de \"moa de hórreo\"?", "output": "Arandela que coroa os pegoios ou soportes dos hórreos asturianos e que impide que trepen por eles os roedores. Adoitan ser lousas de pedra plana, cadradas ou redondas, de gran voo."}
{"id": 1013808, "term": "Pilpayo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"pilpayo\".", "output": "Cada unha das catro lousas de pedra que illan da humidade do chan e sobre as que asentan os pegoios do hórreo."}
{"id": 1006632, "term": "Hospital", "prompt": "Explica que significa \"hospital\".", "output": "Institución destinada ao diagnóstico e tratamento de enfermos por medio de servizos especializados e con camas para os pacientes, que se transformou en equipamento de gran transcendencia adaptado ao tamaño da cidade e da súa área de influencia (hospital xeral, hospital provincial, hospital comarcal), á súa dependencia patrimonial (público ou privado) ou ao seu nivel de especialidade médica e universitaria (hospital clínico). Así mesmo, encadrouse no sistema de saúde dun país, complementado con centros sanitarios non hospitalarios ou de atención médica (ambulatorio, casa de socorro, consultorio, dispensario).\n\nNota de alcance: O equipamento sanitario atopábase xa en cernes na cidade antiga e medieval, particularmente na cidade xacobea con \"hospitais de peregrinos\", desenvolvéndose por medio das ordes relixiosas, ata a súa evolución como hospital moderno nalgunhas cidades europeas no século XVIII como institución privada e, en ocasións, centro de investigación médica, así como hospital militar e hospital de beneficencia, noutros casos. Na actualidade, o desenvolvemento da sanidade pública e privada derivou en espazos e centros hospitalarios chegando a construírse grandes complexos sanitarios, ás veces coa denominación de \"cidade da saúde\"."}
{"id": 1214594, "term": "Intercambiador de transporte", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"intercambiador de transporte\"?", "output": "Espazo destinado á conexión entre diferentes medios de transporte, creado co fin de axilizar o movemento de mercadorías e de persoas en lugar determinado. O tipo máis corrente é o que conecta os diferentes modos de transporte interurbano coas terminais de transportes de ámbito rexional ou metropolitano. Así, xunto ás terminais dos autobuses periféricos ou do ferrocarril adoita existir unha nutrida rede de autobuses urbanos e, no seu caso, unha estación de metro. Un tipo máis frecuente de intercambiador é o que se sitúa na periferia urbana, con grandes aparcadoiros disuasorios de vehículos privados a motor situados xunto ás estacións ferroviarias metropolitanas. Algúns intercambiadores, sobre todo aqueles que se localizan no centro das grandes urbes, poden chegar a ser construcións de gran volume, tendo ás veces un forte desenvolvemento subterráneo, con varios andares de usos especializados, como poden ser o de Sants en Barcelona ou Atocha en Madrid. Nestas construcións localízanse non só os propios espazos dedicados aos diferentes medios de locomoción, senón ademais os habilitados para centros comerciais, de restauración ou de lecer.\n\nNota de alcance: O concepto orixinouse no transporte de mercadorías nos puntos de ruptura de carga, tales como as estacións de ferrocarril, os portos ou os aeroportos. Nestes puntos prodúcese unha transformación permanente das infraestruturas buscando unha maior eficacia. Así, por exemplo, pódense ver nas recentes zonas de actividades loxísticas dos portos (Alxeciras ou Valencia), con recintos específicos para os containers; ou nas localidades de interior coa creación de centros integrados do transporte, cos denominados \"portos secos\" (Madrid). De modo similar, na cidade fíxose necesario habilitar tales espazos, debido á frecuencia coa que hai que utilizar máis dun medio de transporte nos desprazamentos cotiáns."}
{"id": 1004927, "term": "Invernadoiro", "prompt": "Como se define \"invernadoiro\"?", "output": "Edificio acristalado e utilitario no que se manteñen constantes a temperatura, a humidade e outros factores ambientais, como a entrada óptima de luz grazas aos seus teitos de vidro, para favorecer o cultivo ou a exhibición de plantas. Aínda que a súa orixe se remonta á Antiga Roma, os invernadoiros convértense nun elemento habitual dos grandes xardíns europeos durante o século XVII, algúns de escala e deseño importantes. Xa a inicios do século XVIII, estas estruturas eran habituais nos xardíns domésticos. Son especialmente rechamantes as grandes cúpulas de cristal dos invernadoiros situados nos xardíns botánicos, nos que se conservan plantas raras e valiosas de grande importancia ecolóxica."}
{"id": 1005006, "term": "Lagar", "prompt": "Que significa \"lagar\"?", "output": "Construción asociada ao cultivo tradicional da viña. O lagar é o núcleo fundamental dos edificios vitivinícolas onde se procesa o froito e cuxa tecnoloxía foi evolucionando á par que a das almazaras. Así, as lagaretas para a pisa e as prensas de viga para a extracción do mosto, que requirían torres e muros de contrapeso, foron substituídas por prensas industriais. Ás veces, a construción completábase con outras dependencias como as adegas de fermentación e/ou de crianza, almacéns, así como as vivendas de propietarios e de traballadores.\n\nNota de alcance: A finais do século XIX, provocado polas diferentes crises desta época, os lagares viron moi minguado o seu número e quedaron reducidos a zonas moi concretas. No caso de Andalucía, subliñar os exemplos das comarcas do sur de Córdoba, que ofrecen unha completa lectura da súa evolución desde os modos tradicionais aos máis modernos. Fronte a eles, os lagares de montaña malagueños que presentan compactos bloques de menor envergadura, mentres en Granada e Almería tamén se detectan casarías de lagar e lagares cuxas obras sintonizan coas pautas construtivas das devanditas comarcas, formando a miúdo parte de construcións mixtas."}
{"id": 1008949, "term": "Madraza", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"madraza\"?", "output": "Escola teolóxica do Islam de estudos superiores. É un centro público para o ensino do Corán ou do dereito islámico, onde tamén se impartían, durante catro anos, matemáticas, medicina, lingua e literatura. Comeza a aparecer cara ao ano 1000, pero como estrutura arquitectónica queda definida cos selxúcidas na segunda metade do século, respondendo ás necesidades da súa función. Polo xeral, adopta planta de cruz, arredor dun patio central con fonte, onde se abren os brazos a xeito de catro \"iwanes\". A esta estrutura básica anexionábanselle a biblioteca, baños, cociña, etc. Ás veces, tiña unha pequena mesquita que servía tamén de lugar de reunión e pregaria en común. Esta construción sufriu variantes segundo as rexións. As de Siria e Exipto, a diferenza das de Irán, adoitaban ser pequenas construcións, sobre todo en Damasco. Situadas nas partes máis antigas das cidades, adoitaban aproveitar un oco entre outros edificios, o que facía que a súa fachada fose máis ben estreita, aínda que tiñan moita profundidade. A súa estrutura é rectangular arredor dun patio central no que adoita haber un estanque. Con todo, a existencia dunha curiosa ménsula, algúns exemplos como os de Busra, fai pensar que o patio non era aberto senón abovedado. Adoitábase entrar por un dos lados estreitos, aínda que había numerosas entradas laterais. O patio contaba polo menos cun \"iwan\", aínda que ás veces se testemuñaron tres ou catro, nese caso, un deles é máis pequeno e comunícase coa entrada. A sala de oración consistía nun recinto alongado que ocupaba un dos lados do patio. Ás veces, o \"iwan\" que se atopa fronte á entrada cara ás veces de sala de oración. Unha arcada tripla conducía do patio á sala de oración. O resto eran salas abovedadas que cubrían o espazo entre esta e a entrada do \"iwan\" principal.\n\nNota de alcance: No caso de Irán, tras a ocupación de Anatolia polos turcos selxúcidas (finais do século XI), desenvolveuse coas madrazas unha forma de construción propia, coa que os mestres e os alumnos podían vivir e traballar xuntos, a idea era educar as \"masas musulmás\" nos principios da ortodoxia. Algunhas destas foron financiadas con fondos privados, mentres que as outras construíronas os propios príncipes e os seus conselleiros, que chegaban a recorrer aos seus propios medios, aínda que todas elas eran instrumentos do Estado. O fundador deste sistema de escolas foi o visir selxúcida al-Mulk (1018-1092)."}
{"id": 1181804, "term": "Marquesiña", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"marquesiña\"?", "output": "Proxección horizontal ou lixeiramente inclinada, polo xeral de cristal e de metal, que se coloca á entrada de edificios públicos, pazos, etc. Estendeuse ás cubertas de plataformas de estación e mesmo a claraboias. Como elemento do mobiliario urbano, a marquesiña é unha construción protexida polos lados e cuberta, destinada, nas paradas de transportes públicos, a gardar do sol e da choiva a quen esperan."}
{"id": 1004981, "term": "Mercado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mercado\".", "output": "Lugar público destinado, de maneira permanente (mercado cuberto) ou en días sinalados (rastro), á venda, compra ou permuta de bens e/ou servizos. O mercado, entendido como inmoble ou mercado cuberto, do mesmo xeito que un grande almacén ou o depósito dunha biblioteca, debe ofrecer unha visión clara dos obxectos ou produtos que contén, ter a máxima cantidade de luz e contar con amplos espazos de circulación.\n\nNota de alcance: Ao longo da historia, os mercados fóronse convertendo nun lugar público urbano, situado na vía pública ou nun inmoble, provisto de postos de venda e onde se atopan diaria ou periodicamente compradores e vendedores. A partir do século II a. C., a área económica romana desborda as fronteiras de Italia. As empresas familiares agrícolas e artesanais vanse substituíndo cada vez máis por latifundios con grandes monocultivos, empresas estatais e manufacturas privadas para mercadorías a granel que serven en especial para o abastecemento do exército e das cidades, sobre todo da propia capital. No mundo romano destaca o Mercado de Traxano que se comeza a construír xa baixo Domiciano e remata cara a 110 d. C., en conexión co foro de Traxano, superando en dimensións e importancia a todos os conxuntos arquitectónicos privados deste tipo. Durante a Idade Media, os edificios illados e as ás independentes adáptanse principalmente aos mercados. O pleno aproveitamento dos monólitos e dos dereitos de comercio e depósito polos comerciantes e artesáns organizados, esixe superficies cubertas ou salas pechadas para o almacenamento de mercadorías fráxiles. Os mercados de tecido atópanse entre os edificios especializados máis importantes desta clase. As súas dimensións e a súa arquitectura, con frecuencia pródiga, acórdase coa importancia desta industria. En grandes cidades como Flandres ou Brabante, coa súa economía téxtil orientada á exportación, estes edificios adoitan levantarse fronte ao concello e, en ocasións, acollen o espazo destinado á administración no piso superior ou na súa á lateral. A orixe de moitas das cidades europeas e o seu posterior centro urbano atópase ligado á do propio mercado (Venecia); outros, chegaron a formar parte das grandes transformacións de cidades como París. Un dos exemplos máis emblemáticos e o primeiro proxectado para abastecer unha poboación de varios millóns de habitantes foi o Gran Mercado de La Madeleine en París (1824), construído a base de ferro e vidro. No século XIX, ferro e vidro compleméntanse de maneira ideal constituíndo lixeiras e diáfanas construcións. Neste século configúrase unha nova arquitectura con ambos os materiais, ademais do ladrillo, nos novos tipos de naves para estacións, mercados e exposicións, grandes almacéns, galerías comerciais, invernadoiros, etc. Os mercados son dotados entón de fachadas a base de perfís laminados e pezas de fundición de ferro para columnas e cornixamentos en diferentes estilos."}
{"id": 1005064, "term": "Bazar", "prompt": "Que quere dicir \"bazar\"?", "output": "En Oriente, gran mercado público chamado \"suq\" en árabe e \"basaar\" en persa (de aí os termos \"zoco\" e \"bazar\") que abarca unha área arredor da aljama ou \"mesquita do Venres\". No Islam, o bazar non é só a praza comercial, senón, en xeral, o centro económico da cidade, está aberto todos os días excepto festivos e ten unha construción permanente de edificios cubertos que se pode ampliar sempre que se desexe. O bazar está composto por comercios pequenos, a miúdo do tamaño dunha pequena cuarto ou dun grande armario, situados un xunto ao outro ao longo dunha rúa. A rede de rúas que constitúe o conxunto do mercado adoita estar cuberta para proporcionar sombra, con portas e reixas que permiten pechar toda a rúa durante a noite unha vez rematada a actividade comercial. Polo xeral, véndense mercadorías similares en tendas adxacentes situadas ao longo dunha mesma rúa, polo que os compradores poden atopar produtos dun mesmo xénero (zapatos, téxtiles, ferraxería, etc.) nunha mesma zona do mercado. Por outra banda, as tendas que se dedican á venda de produtos máis valiosos, como xoias, sedas, especias, libros, etc., adoitan agruparse na zona máis prestixiosa, a miúdo preto da aljama situada no centro da cidade e no medio do mercado. Na súa orixe, alugábase o espazo exterior dos muros da mesquita para instalar tendas, á vez que se axudaba ao seu mantemento. Os pequenos comercios dedicados á venda de artigos de primeira necesidade, panaderías ou casas de baños, repártense por toda a cidade, mentres que as de produtos agrícolas, como cereais ou verduras, atópanse nas portas de entrada da poboación para facilitar o acceso. Os talleres onde se levan a cabo procesos industriais de transformación que poden resultar contaminantes, como tinguir fibras ou curtir peles, sitúanse en zonas das cidades situadas corrente abaixo e a favor do vento.\n\nNota de alcance: O bazar trata do conxunto de comerciantes, cuxa principal actividade consiste en comprar e vender no marco dunha asociación, en boa medida política, a fin de preservar e defender os seus intereses: así, os \"bazarí\" a miúdo aliáronse ao clero, contribuíndo no seu mantemento a través dun imposto relixioso."}
{"id": 1004980, "term": "Lonxa", "prompt": "Con que significado se emprega \"lonxa\"?", "output": "Conxunto onde mercadores e comerciantes se atopan para realizaren transaccións e contratos mercantís. A lonxa está formada pola asociación de dous elementos fundamentais; unha planta baixa elevada sobre un podio formada por unha sala arqueada e hipóstila, de considerable altura que, en ocasións, se enreixa ou cega os arcos das súas fachadas exteriores; e un piso superior con acceso propio e ocupando toda a superficie, no que se dispón unha sala diáfana ou tamén hipóstila, cuberta con madeira e con amplos ventanais. De maneira ocasional, esta sala superior pódese atopar anexa (casos de Valencia ou Mallorca). O conxunto constrúe un volume de importantes dimensións, de aspecto cúbico e gran solidez, con paramentos lisos e habilitado para uso público. A planta baixa destínase á actividade principal de comercio; mentres que a superior ou anexa dedícase a actividades complementarias municipais, xudiciais ou algunha outra institución pública (Consulado do Mar, tribunal de prezo xusto, etc.), sendo o inmoble, polo común, de titularidade pública. Tamén se lle chama lonxa ao espazo acoutado que precede o templo.\n\nNota de alcance: En orixe son pensadas como estruturas efémeras ou pequenas construcións, supostamente provisionais e supeditadas á construción doutra maior, a miúdo grandes igrexas ou catedrais. Atopábanse acaroadas á construción principal, coa forma dun tellado de factura sinxela, polo xeral en madeira, con cuberta a unha auga e soportada sobre piares tamén de madeira. Coa chegada da modernidade a sociedade civil progresa nas súas estruturas e regula o comercio a través de ordenanzas. Así, e co dispoñible polas taxas e as cotas, constrúe os novos mercados e engádense algunhas salas de uso propio. A súa función evolucionou desde a custodia das materias esenciais (cereais e aceite) ao intercambio comercial doutras máis evolucionadas (la ou seda, por exemplo), para chegar a ser lugar do comercio en xeral, aberto a todo tipo de mercadorías, onde se comercia con elas a modo de Sala de Contratación, ou de \"futuros\", sen obrigar á presenza da mercadoría. Deste xeito, as lonxas constitúen a ponte de conexión entre o Almudí de orixe árabe e a Bolsa de Comercio actual."}
{"id": 1196811, "term": "Mercado de abastos", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"mercado de abastos\"?", "output": "Instalación fixa dedicada ao abastecemento das poboacións. Terá un desenvolvemento significativo a partir de 1868, sendo normalmente identificado como edificación de arquitectura de ferro (mercado metálico). Os edificios caracterízanse por seren propiedade, na maioría dos casos, das corporacións locais; estaren situados no centro das cidades e teren unha ou dúas plantas comerciais como máximo. Polo xeral, non adoitan dispoñer de aparcadoiros para os clientes. Os produtos que se venden son habitualmente perecedoiros, destacando as froitas e verduras.\n\nNota de alcance: A súa orixe remóntase ao principio das cidades, xa que os núcleos de poboación dedicados a actividades industriais, artesanais e de servizos, adoitaban estar afastados das zonas de produción agrícola e, polo tanto, imposibilitados para o autoconsumo de alimentos, o que facía necesario a presenza de comerciantes ou agricultores que achegasen á cidade estes produtos. A concentración da oferta en determinados lugares do tecido urbano, dá lugar aos mercados polo miúdo que, pola función de abastecemento da poboación, pasan a denominarse tamén mercado de abastos. Ata finais do século XIX, organizábanse ao aire libre unha ou dúas veces á semana, concentrando unha gran cantidade de postos de venda que ofertaban toda clase de produtos, sobre todo de alimentación, nas zonas máis céntricas das cidades. Co descubrimento do ferro, xorden os mercados de abastos entendidos como espazos diáfanos cubertos, capaces de albergar unha variada oferta comercial. En España, os mercados polo miúdo tiveron o seu período de máximo esplendor entre 1930 e 1960, debido ao crecemento das cidades e ás políticas autárquicas do réxime que dificultaban tanto o abastecemento como o desenvolvemento doutras formas comerciais."}
{"id": 1008077, "term": "Zoco", "prompt": "Que quere dicir \"zoco\"?", "output": "Nos países árabes, mercado permanente ou periódico situado nun espazo aberto público. En implantacións urbanas aparece asociado a prazas ou espazos libres céntricos. No Islam, esta función mantense na actualidade e, polo xeral, tamén a súa denominación (praza de Yemá el Fná en Marrakech). Na cidade hispanomusulmá, o zoco tamén tivo importante implantación como o reflicten o gran número de topónimos derivados do mesmo: \"Zocodover\" en Toledo, \"azogue\", \"azoque\" ou \"azoquejo\", entre outros. Os zocos podían ser especializados por compravenda de artigos, o que deriva nas posteriores denominacións das prazas, como das carnicerías, peixerías, do carbón, da palla, da alfalfa, etc., nomes que aínda están presentes nalgunhas cidades. Ás veces, nos núcleos urbanos máis importantes estes espazos derivan cara a outras construcións máis desenvolvidas e definidas, como a alcaicería no mundo islámico occidental ou o bazar no oriental."}
{"id": 1009514, "term": "Alcaicería", "prompt": "Cal é a definición de \"alcaicería\"?", "output": "Na cidade hispanomusulmá, espazo comercial unitario formado por unha rúa pechada por un extremo e cuberta dentro do zoco. Esta forma ten a súa orixe nos foros e mercados imperiais da cidade romana. De traza case sempre cuadrangular e con rúas interiores, as alcaicerías excluían a función residencial e estaban ocupadas por tendas de produtos de valor: seda crúa ou en rama, especias, xoias, etc. Este espazo, ao que se accedía por varias portas, polo xeral catro, quedaba clausurado durante a noite. A alcaicería ten a súa orixe nos foros e mercados imperiais da cidade romana e, pola súa forma e función, é un precedente de tipos e espazos comerciais posteriores como a galería ou o centro comercial.\n\nNota de alcance: A alcaicería adquire un alto valor simbólico como síntese formal e funcional de múltiples mestizaxes culturais. Tiveron grande importancia en Al-Andalus, onde eran de propiedade real e albergaban a seda en bruto. Das máis coñecidas, a de Toledo conservouse ata o século XVIII e a de Granada destruíuse en 1843, aínda que subsiste este tipo construtivo urbano na súa localización, tipo e funcións primixenias. Outras cidades incorporárono; Sevilla tivo dúas, unha da seda e a prataría e outra das especias e da louza; Palma de Mallorca e Córdoba."}
{"id": 1196842, "term": "Mina", "prompt": "Cal é o sentido de \"mina\"?", "output": "Condución hidráulica que discorre de forma subterránea a partir dos pozos pechados e que foron coñecidas na Castela medieval polo nome de minas ou canos. Trátase de galerías subhorizontais de condución do acuífero por gravidade, semellantes aos \"qanawat\" da España musulmá, edificadas a partir do pozo-nai que recollía as augas do acuífero. Adoitaba tratarse de conducións bastante profundas e que buscaba unha maior protección contra a evaporación nas zonas áridas, maior frescor da auga, así como unha protección das propias galerías contra os axentes agresores externos (raíces de árbores, labores agrícolas, etc.). Contaban cunha altura suficiente como para permitir o paso polo seu interior (entre un e dous metros) e a súa técnica de escavación era moi similar á das galerías das explotacións mineiras, de onde deriva o propio nome destas conducións. Onde o terreo era propicio, a mina escavábase directamente, sen obra de fábrica, utilizándoo só cando a seguridade o requiría, neste caso adoitaba facerse de paredes de cachotería de pedra seca e cuberta en forma de bóveda de canón. Ao longo do seu percorrido abríanse pozos de ventilación, denominados \"lumieiras\". Dous dos elementos dominantes que se elevan sobre soportes directamente sobre a estación mineira son: o castelete de extracción e o lavado de carbón.\n\nNota de alcance: As minas son establecementos, máis que de produción de extracción e transporte, onde a combinación de edificios e instalacións conduciu a unha tipoloxía propia. O efecto das instalacións mineiras baséase na conformación das edificacións concretas- que pon de manifesto as funcións e a súa combinación -, na coidadosa coordinación e gradación das medidas e na ordenación xeral. A conglomeración típica das primeiras minas, queda substituída por un avance esencial cara á formación dun centro de gravidade e cara á reordenación organizativa e estética do territorio. Consérvanse abundantes restos usados durante o período medieval, algúns de orixe romana ou árabe, outras edificadas en época baixomedieval ou, mesmo, moderna."}
{"id": 1196843, "term": "Lumieira", "prompt": "Define \"lumieira\".", "output": "Pozo de ventilación aberto ao longo das conducións de auga coñecidas co nome de \"mina\". As lumiiras adoitaban presentarse ao exterior baixo a forma de pozos de colo circular ou cadrado, edificado en cachotería ou ladrillo. Estas construcións levántanse cunha dobre finalidade práctica e técnica; servían para a iluminación interna do percorrido, para acceder a efectuar os oportunas labores de limpeza de toba, acumulacións ou desprendementos, para tomar auga da superficie a xeito de pozos e, sobre todo, para romper a presión interna das galerías ante unha eventual crecida de caudal."}
{"id": 1196844, "term": "Minilla", "prompt": "Dime cal é a definición de \"minilla\".", "output": "Condución hidráulica similar ás minas, pero de menores dimensións. Fabricadas de cachotería, ían cubertas mediante lousas planas de pedra ou bóveda de canón de pedra ou ladrillo. Polo seu interior discorría a auga de forma similar a como o facían as de minas, pero a súa sección interior rara vez superaba os 50 a 60 cm de alto por 30-40 cm de ancho."}
{"id": 1004898, "term": "Muíño", "prompt": "Cal é o sentido de \"muíño\"?", "output": "Fábricas onde se resgarda a maquinaria que, mediante distintas fontes de enerxía (humana, animal, hidráulica, eólica, vapor ou outro axente mecánico), serve para moer, quebrantar, triturar, pulverizar ou preparar de forma conveniente os froitos, sementes ou outras substancias. Tendo en consideración a fonte de enerxía utilizada, distínguense varios tipos de muíños; entre outros moitos os muíños fariñeiros, os fariñeiros hidráulicos ou os de vento. A súa localización dependía igualmente da enerxía utilizada, así, no caso dos hidráulicos adoitaban levantarse nas proximidades dun barranco para utilizar a forza da auga que corría por estes. En xeral, estas construcións adoitaban responder a unha tipoloxía constituída polo cubo, o salón e varias dependencias anexas ás que se unía a vivenda do muiñeiro; que así podía seguir de preto as incidencias da moenda. Ademais dun pequeno local onde se vendía o gran triturado. Co desenvolvemento do sector algúns muíños sufriron remodelacións ou reconstrucións, axudándose no seu funcionamento por tubaxes a modo de canle de formigón.\n\nNota de alcance: O xurdimento dos muíños ancora as súas raíces históricas desde o momento en que o home variou os seus costumes nómades polas sedentarias; e necesitou consumir grans e sementes trituradas para alimentarse. Para iso, comezaron utilizando pedras de moer e posteriormente muíños de auga ou vento. Hoxe adoitan presentar un estado moi deteriorado pola falta de uso e o seu abandono. As súas estruturas móstranse moi afectadas e alteradas por elementos ben de índole antrópico (a través de intervencións que non respectan a edificación orixinal), ben natural (expostas a condicións climáticas, bacteriolóxicas, de limpeza, etc.)."}
{"id": 1196790, "term": "Penlas", "prompt": "Define \"penlas\".", "output": "Paletas curvas, transversais á circunferencia da roda, usadas nos rodicios e as turbinas. As penlas curvas, ao orientarse como un cataventos, podían colocarse automaticamente na dirección ao vento dominante."}
{"id": 1006930, "term": "Alfarxe/Teito de muíño", "prompt": "Que quere dicir \"alfarxe/teito de muíño\"?", "output": "Nas almazaras e muíños análogos, soleira de muíño ou o poio levantado do chan que serve de caixa e asento ás pedras."}
{"id": 1006933, "term": "Alivio", "prompt": "Cal é a acepción de \"alivio\"?", "output": "Nos muíños fariñeiros, panca que permite subir ou baixar a roda corredía e controlar así a separación entre as rodas de muíño."}
{"id": 1005000, "term": "Almazara", "prompt": "Dame a definición de \"almazara\".", "output": "Enxeño mecánico no que sobre unha gran base de pedra circular (soleira de muíño), e polo xeral terminado nun reborde (pía), xiran unha ou máis moas de pedra. Son as que moen a oliva ao virar ao redor dun eixe metálico situado de xeito vertical no centro da soleira e que soporta, á súa vez, a moega por onde cae a oliva á soleira. Os muíños podían ser movidos por tracción animal (a sangue) ou por engrenaxes conectadas a un motor, cuestión que ía unida ao emprego de muíños dunha moa (animal) ou de máis dunha (motor).\n\nNota de alcance: Nos edificios do oliveiral, a tecnoloxía resulta decisiva ao definir a fisionomía da súa instalación fundamental, a almazara, especialmente nos reinos de Granada e de Murcia e no alto Guadalquivir. En Andalucía, as almazaras foron introducidas, do mesmo xeito que as \"villae\", polos romanos, esta maquinaria de moedura e prensado de oliva constaba de: un muíño de fricción, o \"trapetum\" e dunha prensa de panca coñecida como \"torcular\"."}
{"id": 1006956, "term": "Aspa de muíño", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"aspa de muíño\"?", "output": "Aparello exterior de madeira do muíño de vento que se asemella a unha cruz ou aspa e en cuxos extremos ou paletas dos brazos se poñen uns lenzos a xeito de candeas. Ao bater o vento, as aspas xiran ao seu impulso e moven a máquina."}
{"id": 1006970, "term": "Barrón", "prompt": "Explica o significado de \"barrón\".", "output": "Eixe principal dos muíños."}
{"id": 1006958, "term": "Cabria", "prompt": "Con que significado se emprega \"cabria\"?", "output": "Aparello para subir materiais de construción. Nos muíños, utilízase para levantar as pedras destes e poder picalas. Polo xeral, a súa armazón consta de dúas vigas ou madeiros en ángulo ou de tres en forma de pavillón, onde se fixa unha polea para levantar os materiais a pouca altura."}
{"id": 1006962, "term": "Cavorco", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cavorco\"?", "output": "Oco no que se aloxan os rodicios dun muíño e que evacúa a auga."}
{"id": 1006966, "term": "Cubo de muíño", "prompt": "Que quere dicir \"cubo de muíño\"?", "output": "Depósito de certa altura ou estanque onde se almacena a auga nalgúns muíños, da súa parte inferior, aliméntanse os rodicios dos muíños. Úsase para regular o caudal e aumentar a presión no rodicio, sobre todo en lugares onde escasea a auga."}
{"id": 1006967, "term": "Quenlla", "prompt": "Con que significado se emprega \"quenlla\"?", "output": "Estreitamento na parte final do conduto que alimenta o rodicio dun muíño. Nos muíños fariñeiros hidráulicos, canle angosta por onde se conduce a auga ata a roda para facela andar."}
{"id": 1006974, "term": "Segorella de muíño", "prompt": "Que quere dicir \"segorella de muíño\"?", "output": "Peza de ferro, en forma de \"T\" que coroa o barrón ou eixe metálico dos muíños e que serve para facer virar á vez a roda de muíño co rodicio ou rodete. A rama horizontal da segorella recibe a gorxa do eixe, que se encasta con esta, facendo que o xiro sexa continuado. Na zona central da súa parte superior descansa a pedra de moer que, á súa vez encaixa sobre o brazo da segorella e xira con ela. O outro extremo da segorella atravesa a pedra inferior de moer e descansa no saleiro, peza cóncava de fundición e engraxada que permite o xiro do eixe da segorella."}
{"id": 1006913, "term": "Muíño fariñeiro", "prompt": "Que significa \"muíño fariñeiro\"?", "output": "O que adoita desenvolverse a tres alturas e cuxa principal misión é a de obter fariña a partir da moenda de cereais, nalgunhas ocasións, tamén de sal.\n\nNota de alcance: Durante o século XVIII, incorpóranse innovacións técnicas que tratan de aumentar a rendibilidade económica dos muíños fariñeiros. A mellora dos sistemas impulsadores, dos sistemas de limpa, de moenda de trigo e de peneirado da fariña, levaron a unha ampliación das instalacións. A profunda renovación nas instalacións fariñeiras prodúcese no século XIX; primeiro coa introdución dun novo sistema de moedura, a \"moenda económica\", consistente en someter o trigo a varias trituracións, mediante moas formadas por rodas de muíño francesas. Alén diso, o ensaio e a incorporación de novas fontes de enerxía será outro factor importante. Finalmente, a introdución dun novo sistema de moenda, o \"sistema austro-húngaro\", que utiliza muíños de cilindros para o peneiradomodifican de maneira radical as instalacións fariñeiras. A enerxía eléctrica virá a continuación a completar a forza motriz dispoñible e, sobre todo, a liberar as fábricas da necesidade dun salto hidráulico para o seu funcionamento."}
{"id": 1005008, "term": "Aceña", "prompt": "Cal é a acepción de \"aceña\"?", "output": "Muíño con roda vertical de corrente, polo xeral fariñeiro, á que se dirixe o caudal de auga por medio dun encoro colocado de maneira transversal, cun certo ángulo respecto das marxes do río.\n\nNota de alcance: A orixe das aceñas parece provir dos antigos muíños de barcas ancorados nas beiras dos ríos. Se nun principio se trataba de edificios sinxelos de madeira; ao establecerse de xeito permanente, construíronse con fortes muros de cantaría para evitar que fosen arrastrados pola corrente. Debido ao elevado caudal que pasa baixo a roda, as súas máquinas son relativamente potentes, aínda que limitadas polo salto creado polo encoro, que non pode ser moi alto. Outra das posibles orixes, son os muíños situados baixo unha ponte (\"so a ponte\") que aproveitaban o pequeno resalto da auga e a corrente rápida que se produce baixo os arcos deste. Aínda se poden atopar restos destas aceñas en localidades castelás como Zamora, Toro e Tordesillas."}
{"id": 1006914, "term": "Muíño de vento", "prompt": "Explica o significado de \"muíño de vento\".", "output": "O que aproveita a enerxía eólica para o seu movemento. Para o mellor aproveitamento do vento utilizan grandes aspas de muíño de madeira, onde ían suxeitas as velas trabadas a un eixe circular, encargadas de dotar de movemento a roda dentada (roda catalá nos muíños modernos) situada no interior da construción e que, pasando os seus piñóns entre os listóns dun carro ou cilindro de varas, pon en marcha toda a maquinaria. En xeral, o seu rendemento está ligado ao mellor aproveitamento do aire e da súa forza; para iso, o muíño depende de dous factores, o seu lugar de emprazamento e as velas e aspas que recollían o devandito impulso. Na Idade Media, foron emprazados a certa altura, aproveitando elevacións naturais ou artificiais do relevo, en lugares de fortes ventos, como A Mancha ou as zonas de litoral. Para recoller a enerxía eólica contaron con teares montados sobre aspas de madeira que debían ser orientados en dirección ao vento. Os máis antigos datados nos séculos XIII e XIV, foron edificios de madeira montados sobre un poste ou pivote que permitía o seu xiro, así como o emprazamento na orientación desexada. Cara ao século XV, estes muíños de poste foron substituídos polos de trípode, algo máis estables e con maior resistencia ao vento, alcanzando gran difusión en España o que queda documentado a través de diferentes gravados do século XVI. A adopción do muíño de vento de torre, baseado nun edificio circular de cachotería que permanece fixo e unha cuberta cónica, onde van montadas as aspas, aparece documentada en diversas zonas do Mediterráneo durante o século XV (Rodas, Mallorca), aínda que non fai a súa aparición en Castela ata o século XVI."}
{"id": 1006915, "term": "Muíño fariñeiro hidráulico", "prompt": "Como se define \"muíño fariñeiro hidráulico\"?", "output": "O que é destinado a moer as producións de cereais e cuxo mecanismo é accionado pola forza da auga. O aparato motriz é a roda hidráulica con alcatruces que xira impulsada pola forza da auga. Esta, almacenada nunha balsa en alto, é conducida ata o muíño a través dunha canle que permite a súa regulación, envorcándose ata a roda mediante un sifón de caída vertical. Unha vez desenvolvido o seu traballo, a auga é devolta a unha nova canle ou á canle da corga ou río. A velocidade de xiro é controlada mediante a regulación da auga desde o sifón coa cal. Un eixe vertical transmite o movemento de xiro desde o mecanismo de moenda, composto por dúas grandes pedras: a voandeira, pedra móbil; e a soleira de muíño, pedra fixa. Así mesmo, as pedras adoitan cubrirse cunha fervenza de madeira para evitar o po levantado durante a moenda. O cereal é depositado na moega, e cae de modo controlado entre as pedras por unha canle de alimentación. Unha vez moído e convertido en fariña, sae pola quenlla ata o arnal, onde é recollido."}
{"id": 1006918, "term": "Muíño de roda horizontal", "prompt": "Que significa \"muíño de roda horizontal\"?", "output": "Muíño fariñeiro hidráulico no que a auga golpea tanxencialmente ás penlas para aproveitar a enerxía de velocidade (enerxía cinética), seguindo as leis de mecánica de fluídos cun uso máis racional do caudal (volume de auga que circula por unha determinada sección dunha canle, río ou tubaxe na unidade de tempo). O caudal pode ser variable, sendo regulado, previo paso a través de comportas, polo conduto pechado que produce o chorro de auga. A velocidade do chorro pode ser moi elevada, polo que non hai practicamente limitacións de caudal e o salto proporciónao a auga embalsada ao nivel que permita a presa. O salto (desnivel medido en vertical entre a toma de auga que circula por unha determinada sección dunha canle, río ou tubaxe na unidade de tempo) pódese aumentar tomándoo augas arriba e levándoa a través dunha canle ata a balsa do muíño. As únicas limitacións enerxéticas son as impostas pola propia topografía do terreo, que condiciona o salto e o caudal do río, ás que pode adaptarse a roda. Ademais, para os muíños fariñeiros non cómpre intercalar engrenaxes para cambiar a dirección do xiro, que se transmite directamente ás rodas.\n\nNota de alcance: É un muíño versátil con gran rendemento e adaptable a ríos de salto medio e caudal variable. Da roda horizontal derivan as actuais turbinas hidráulicas de reacción. A súa difusión permitiu un aproveitamento integral dos ríos europeos na Idade Media, convivindo coas dos muíños de roda vertical. En Castela, os muíños de roda horizontal cubrían as limitacións hidrolóxicas que tiñan as aceñas. Este feito, unido á dificultade de atopar en todo momento un río con caudal suficiente como para impulsar grandes rodas de aceña, obrigou á utilización deste tipo, chamados muíños de rodezno en Castela."}
{"id": 1006919, "term": "Muíño de canle", "prompt": "Cal é a definición de \"muíño de canle\"?", "output": "Muíño fariñeiro de rodicio desprovisto do artificio de cubo de muíño. Da balsa sae unha canle aberta de paredes laterais de madeira cuxa sección se vai estreitando, a auga que expulsa dálle movemento ao rodicio, formado por uns longos radios de madeira en cuxo extremo terminan en forma de culleres. A árbore é un groso tronco ensanchado en forma de pera que se apoia por medio dunha rangua na ponte do alivio."}
{"id": 1006920, "term": "Muíño de mareas", "prompt": "Explica o significado de \"muíño de mareas\".", "output": "O que utiliza o fluxo e refluxo da auga mariña para o seu accionamento. Consta de dous elementos fundamentais: unha presa que permite acumular augas durante a preamar; e un edificio, o muíño, que contén a maquinaria que será movida na baixamar grazas ás augas impulsadas pola diferenza de niveis xerada pola marea. O depósito de auga, denominado \"antepara\", garante a dispoñibilidade da auga para poder moer durante dous ciclos diarios dunhas sete horas. Ás veces constan de dúas rodas de muíño, unha para moer en sentido ascendente da marea e a outra en sentido descendente.\n\nNota de alcance: O muíño de mareas máis antigo que se identificou ata a data sitúase en Londres ás beiras do Támese en plena ocupación romana, entre os anos 100 e 120; con todo, non será ata o século VIII cando se testemuñen as primeiras estruturas deste tipo no Mosteiro de Saint Mochaoi de Nendrum, illa de Mahee en Irlanda do Norte."}
{"id": 1006923, "term": "Muíño de rodezno", "prompt": "Cal é o sentido de \"muíño de rodezno\"?", "output": "O hidráulico de roda horizontal, chamado de rodicio en Castela, cunha gran variedade tipolóxica. Ás veces, require dunha complexa instalación hidráulica, cunha presa ou encoro de derivación do río, unha longa canle ou \"cal\", un encoro de acumulación ou \"balsa\" que, en ocasións, compleméntase cun \"cubo\" onde a auga alcanza a altura suficiente para permitir un rápido chorro de saída que impulse o rodete; segundo algúns autores, a \"canle\" foi unha invención de Oriente Medio (derivado do arubah), introducida na Península Ibérica polos árabes. Finalmente, a auga reintégrase ao río por unha canle de evacuación ou de saída.\n\nNota de alcance: Orixinados a finais da Idade Media na Península, os muíños de rodezno foron perfeccionados no Renacemento por inventores casteláns. Este tipo foi substituído durante o século pasado por novas maquinarias, agás nalgúns lugares marxinais como na Horta Pegalajar, en Xaén. As primeiras noticias sobre a existencia dos muíños de rodezno na Horta datan da época medieval. No século XVIII había tres muíños de fariña na horta e a finais do XIX xa se contaba con oito. Ata a segunda metade do século XX eran sete os muíños de fariña da horta, a maioría construídos a finais do século pasado e principios deste."}
{"id": 1006924, "term": "Muíño de roda vertical", "prompt": "Con que significado se emprega \"muíño de roda vertical\"?", "output": "Muíño fariñeiro hidráulico utilizado tanto na antiga clásica tanto en Grecia como en Roma. Existen dous tipos principais de muíños de roda vertical (eixe horizontal, tal como os describe Vitruvio, polo que algúns autores os denominan \"vitruvianos\"), cuxo funcionamento é radicalmente distinto desde un punto de vista técnico: as rodas hidráulicas verticais movidas por arriba, nas que a auga cae desde unha canle elevada aos alcatruces da roda (muíño de roda gravitatoria); e as rodas hidráulicas verticais movidas por abaixo, nas que o curso da auga actúa sobre a parte baixa das paletas ou penlas da roda (muíño de roda de corrente).\n\nNota de alcance: O muíño de roda gravitatoria e o de roda de corrente eran practicamente os que se empregaban no mundo romano, aínda que, debido ás súas limitacións de enerxía e á súa pouca versatilidade, non podían estenderse a todas as correntes de auga. A súa utilización estaba limitada á variación do caudal dos ríos e do seu nivel, deixaban de funcionar en períodos de estiaxe ou de fortes crecidas, sobre todo as rodas de corrente. Tampouco eran aplicables a ríos de caudal medio nin para cursos de montaña irregulares e de salto elevado. Ademais, para as tarefas de moenda de grans, nas que as pedras de moer xiran nun plano horizontal, requírese unha transmisión de engrenaxes para cambiar a dirección de xiro e a velocidade da moa voandeira, o que aumenta as perdas mecánicas, complica a maquinaria e eleva os custos do muíño."}
{"id": 1006921, "term": "Muíño de regolfo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"muíño de regolfo\".", "output": "Muíño hidráulico de roda de eixe vertical, inventado na Península Ibérica a finais da Idade Media e perfeccionado no Renacemento por inventores casteláns (Francisco Lobato). Dentro dunha gran variedade, pódense distinguir: muíño de regolfo sinxelo, de \"cubo\" ou quenlla pechado, de balsa, de bomba, de balsa e cubo, de medio regolfo, de regolfo completo, de carrexo, de pasaxe ou de sifón."}
{"id": 1212873, "term": "Muíño de roda de corrente", "prompt": "Dame a definición de \"muíño de roda de corrente\".", "output": "Muíño de roda vertical \"movida por abaixo\", onde o esencial para conseguir unha velocidade tanxencial da roda elevada (que en todo caso non chega a superar o terzo da da auga) é a velocidade da auga, facendo incluír baixo a roda a corrente de auga cun caudal importante; de aí o nome científico de \"rodas de corrente\", cuxas leis seguen as da mecánica de fluídos e non as gravitatorias (v. Muíño de roda gravitatoria, roda vertical \"movida por arriba\"). En cambio o salto é moi pequeno, pois limítase ao creado polo encoro que acompaña a instalación hidráulica. Non está indicada en períodos de estiaxe ou de fortes crecidas de caudal."}
{"id": 1006925, "term": "Muíño de roda gravitatoria", "prompt": "Que significa \"muíño de roda gravitatoria\"?", "output": "Muíño hidráulico no que a roda é movida por arriba a auga cae polo seu propio peso e non depende nin da velocidade nin da presión desta; as súas leis non se rexen pola mecánica dos fluídos (ao non intervir a presión) senón pola gravidade. Así, a súa enerxía atópase limitada polo caudal (volume de auga que circula por unha determinada sección dunha canle, río ou tubaxe na unidade de tempo), que determina a capacidade dos alcatruces da roda; así mesmo tamén se atopa condicionada polo salto (desnivel medido en vertical entre a toma de auga que circula por unha determinada sección dunha canle, río ou tubaxe na unidade de tempo), que non pode superar o diámetro da roda. Deste xeito, a roda hidráulica gravitatoria estaba indicada tan só para pequenos caudais e saltos, polo que se necesitaría unha roda de grandes dimensións para obter unha maior enerxía."}
{"id": 1006927, "term": "Muíño flotante", "prompt": "Dame a definición de \"muíño flotante\".", "output": "O que está composto por unha roda hidráulica montada entre dúas barcas, unidas entre si e ancoradas ou fixadas no curso dun río de correntes rápidas. En cada unha destas había un muíño, este enxeño puido ser suxerido por outro máis antigo que consistía nun barco propulsado por unha roda de paletas movidas por bois, que rotaban sobre un eixe en cuberta e que servía para propulsar o avance dos barcos (enxeño proposto polo anónimo autor de \"De rebus bellicis\", contorna ao ano 370 d. C.). Os muíños flotantes foron amplamente utilizados en toda Europa, a maioría datan do século XVIII, algúns deles sobreviviron mesmo durante os últimos anos do século XX.\n\nNota de alcance: Razóns estratéxicas levaron ao desenvolvemento deste tipo de muíños, utilizados por Belisario (militar bizantino) cando os ostrogodos, durante o asedio de Roma no ano 537, trataron de destruír os acuedutos que fornecían auga potable e forza para os muíños de gran; as grandes dificultades derivadas da interrupción no funcionamento dos muíños de auga son unha indicación do grao de dependencia respecto da enerxía hidráulica."}
{"id": 1006908, "term": "Tafona", "prompt": "Cal é a acepción de \"tafona\"?", "output": "Muíño fariñeiro de sangue ou de tracción animal. Tamén se emprega este termo para un enxeño análogo, aínda que utilizado para moer coaños e espigaduras nas fábricas de tabaco."}
{"id": 1006981, "term": "Parafuso", "prompt": "Cal é a definición de \"parafuso\"?", "output": "Nos muíños fariñeiros, peza de ferro que se encaixa por unha banda no eixe de madeira do rodicio, e polo outro na segorella que fai virar a roda voandeira."}
{"id": 1006976, "term": "Roda de muíño", "prompt": "Cal é a definición de \"roda de muíño\"?", "output": "Disco de pedra que se fai xirar rapidamente arredor dun eixe e sobre a soleira (v. Soleira de Muíño). A súa finalidade é a de moer o que se interpón entre ambas as pedras."}
{"id": 1006986, "term": "Rodezno", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"rodezno\"?", "output": "Roda horizontal hidráulica de eixe vertical, composta por unha peza circular con penlas e que ía unida á maza do eixe ou árbore mediante unhas pezas de madeira chamadas \"marráns\". Os árabes podían adoptar un perfil recto ou en forma de culler para recoller mellor o golpe de auga. Cada culler tiña dúas partes ben diferenciadas, a pa ou zona onde incidía a auga en forma de cazoleta e a cola, parte que se axustaba á maza. O corpo reforzábase mediante os camóns, aros de madeira que servían para suxeitar as colas das penlas, e as cruces, armazón que soportaba o rodicio e que estaba integrado por catro radios de madeira incrustados na maza. Era de menor tamaño que a roda vertical (entre 1,20 m. e 1,50 m. de diámetro) e adoitaba fabricarse de madeira de faia, carballo ou aciñeira para resistir a humidade.\n\nNota de alcance: O seu movemento requiría dunha certa forza de auga, polo que as instalacións que a empregaron debían contar cun cubo de muíño ou calquera outro elemento que garantise o salto necesario para conseguila. O seu uso en Castela está documentado desde o século XIII."}
{"id": 1006987, "term": "Rolo de muíño", "prompt": "Como se define \"rolo de muíño\"?", "output": "Roda de muíño cilíndrica e móbil usada nas almazaras e outros muíños análogos."}
{"id": 1196845, "term": "Roda vertical", "prompt": "Cal é o sentido de \"roda vertical\"?", "output": "Elemento máis importante do muíño xa que, ao facer funcionar a maquinaria, era o encargado de transformar a forza da auga en traballo. A roda vertical constaba de dúas cruces de madeira que encaixaban no eixe horizontal, uníndoo co eixe da roda onde, entre dous aneis paralelos de camóns, dispúñanse os elementos grazas aos que a roda movíase e transmitía o movemento ao eixe ao cal ía suxeita. Houbo de dous tipos: roda de paletas e de alcatruces. Este tipo de rodas de muíño transmítelles o seu movemento aos sistemas mecánicos industriais mediante diversos recursos, pero os máis usados foron os de roda dentada, árbore de levas e biela."}
{"id": 1196846, "term": "Roda de alcatruces", "prompt": "Cal é a definición de \"roda de alcatruces\"?", "output": "Roda de muíño na que as súas \"penlas\" están situadas na coroa. Formada por unha cadea sen fin á que se unen pequenos recipientes (alcatruces) que, conforme se ían enchendo de auga, ían facendo virar a roda polo seu propio peso. Na roda de alcatruces a auga adoitaba entrar pola parte superior desde unha pequena canle ou abertura, sendo moi común en muíños papeleiros, batáns ou ferrerías instalados en cursos de auga menores que non dispoñían de caudal suficiente para mover unha roda de paletas.\n\nNota de alcance: Este tipo de nora estivo moi estendido por toda España desde a dominación árabe ata case os nosos días, nos que aínda se poden atopar algúns exemplares. Durante os séculos XII e XIII, en Castela foi o método que permitiu regar os hortos e os xardíns, pola facilidade de facer pozos chegando ata a capa freática do subsolo que se estende baixo a meseta castelá."}
{"id": 1196847, "term": "Roda de paletas", "prompt": "Con que significado se emprega \"roda de paletas\"?", "output": "Roda de muíño composta por unha serie de táboas planas de madeira (\"penlas\") sobre as que incidía a auga ocasionando o movemento. A roda de paletas, chamada \"azuda\" na Córdoba do século XV, adoitaba alcanzar un diámetro comprendido entre 2 e 4 m e dependía, para o seu movemento, da existencia dun gran caudal de auga que golpease pola súa parte baixa, polo que só foron instaladas en grandes ríos (Guadalquivir, Guadiana, Texo, D¡ouro) e nos seus principais afluentes. Os muíños que funcionaban grazas a ela foron coñecidos como \"aceñas\"."}
{"id": 1008825, "term": "Roda voandeira", "prompt": "Que quere dicir \"roda voandeira\"?", "output": "Nos muíños fariñeiros, a roda vertical que xira movida pola segorella de muíño."}
{"id": 1196791, "term": "Ollo de muíño", "prompt": "Con que significado se emprega \"ollo de muíño\"?", "output": "Nun muíño fariñeiro, oco central da roda voandeira polo que cae o gran. Tamén se pode denominar co mesmo termo á boca aberta no muro de certos muíños para darlle entrada á auga que pon en movemento a roda voandeira."}
{"id": 1006988, "term": "Rula", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"rula\"?", "output": "Roda de muíño troncocónica e móbil usada nas almazaras."}
{"id": 1006979, "term": "Soleira de muíño", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"soleira de muíño\"?", "output": "Nos muíños fariñeiros, roda de muíño fixa, non xira, situada debaixo da roda voandeira."}
{"id": 1006990, "term": "Canle de saída", "prompt": "Define \"canle de saída\".", "output": "Nos muíños, canle de evacuación da auga que moveu unha roda hidráulica e que vai ata o leito do río."}
{"id": 1006991, "term": "Moega", "prompt": "Como se define \"moega\"?", "output": "Depósito troncocónico ou cono invertido, polo xeral de madeira, cuxa función era a de triturar, moer, limpar, clasificar ou facilitar a descarga de gran ata o ollo de muíño. Eran instaladas na parte superior dos muíños (segundo nivel), sobre as rodas de muíño, en especial naqueles casos nos que a moenda era grande, aumentando con iso a velocidade e frecuencia da caída do gran. Da moega, despréndese unha caneta da que colga unha corda que se vai temperando ao caer o trigo, de modo que caia amodo ou rápido segundo a cantidade de trigo que se vai moer e, á súa vez, regulando a velocidade de xiro do rodicio e permitindo cualificar a fariña, delgada ou grosa, segundo as necesidades. A caneta vibra amarrando un pau que se arrastra por riba da roda."}
{"id": 1006992, "term": "Tornapó", "prompt": "Que quere dicir \"tornapó\"?", "output": "Nun muíño fariñeiro, estrutura xeralmente de madeira, que tapa as rodas de muíño para evitar que se espalle o gran moído."}
{"id": 1006928, "term": "Trapiche", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"trapiche\"?", "output": "Nas Antillas, enxeño de moer cana de azucre por tracción animal (cabalos ou bois) ou a oliva por laminación e esmagamento entre roletes. Está composto por tres postes redondos, de vara e medio de alto, engarzados uns a outros cos seus dentes a modo da roda da matraca. O do centro ten unha espiga á que se lle engarza a femia dun temón como no caso das noras."}
{"id": 1006821, "term": "Museo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"museo\".", "output": "Edificio destinado á exposición de obras de arte ou coleccións científicas; na súa orixe, \"templo das musas\", deusas gregas inspiradoras das artes e do saber. Conforme aos estatutos do ICOM (Consello Internacional de Museos) adoptados durante a 22.ª Conferencia Xeral de Viena (Austria) en 2007, \"un museo é unha institución permanente, sen fins de lucro, ao servizo da sociedade e aberta ao público, que adquire, conserva, estuda, expón e difunde o patrimonio material e inmaterial da humanidade con fins de estudo, educación e recreo\". Estas institucións, seguindo as indicacións emanadas da UNESCO e do Ministerio de Cultura, clasifícanse, segundo a temática, en: casa-museo, arqueolóxico, arte contemporánea, artes decorativas, belas artes, ciencia e tecnoloxía, etnografía e antropoloxía, historia, de sitio, ou xeral. A construción conterá unha serie de espazos ordenados, en xeral, en función da súa titularidade: público ou privado, así como da presencia ou ausencia no seu interior de coleccións permanentes, de áreas públicas ou privadas. Enténdese por espazo público aquel destinado aos visitantes (vestíbulo, salas de exposición, biblioteca, salas de venda, tenda de billetes, gardarroupas, servizos sanitarios, investigadores, cafetería, etc.), e por espazo privado, o dedicado á xestión administrativa das coleccións, incluíndo os almacéns, despachos de dirección e técnicos de museos, restauradores, documentalistas, debuxantes, fotógrafos, persoal administrativo, etc. As necesidades básicas do inmoble responden á adaptación ao contorno, accesibilidade das persoas e dos bens culturais, diversidade e singularidade dos diversos tipos de espazos interiores, circuítos e relacións entre eles, mantemento de niveis de seguridade, flexibilidade e sustentabilidade dos espazos, así como a súa adaptación ao contido do centro, control da iluminación e desenvolvemento das instalacións necesarias para o cumprimento das súas funcións. Por outra banda, o edificio deberá de favorecer: un adecuado asentamento na cidade; conseguir unha correcta presentación da institución ante o público; recibir a este sen barreiras e protexelo de todo perigo, permitindo ao mesmo tempo unha adecuada circulación dos distintos grupos de visitantes; recibir, presentar e aloxar nas mellores condicións os bens culturais que conserva, garantíndolles, do mesmo xeito que aos visitantes, pero independentemente destes, unha correcta circulación das coleccións, tendo en conta os distintos tipos de pezas que a forman, o que require un deseño propio en canto a escaleiras, corredores, aparellos elevadores no relativo á resistencia de carga, dimensións, revestimentos, etc. Ademais do exposto, o inmoble deberá permitir o desenvolvemento das funcións de incremento, conservación, restauración, investigación e difusión das coleccións; así como reunir todas as condicións recollidas na normativa sobre seguridade e hixiene do traballo para o seu persoal.\n\nNota de alcance: Un museo é á vez contido (coleccións) e contedor (arquitectura). As transformacións conceptuais do museo tiveron unha tradución arquitectónica recorrente ao longo dos séculos de historia da institución. Espazos arquitectónicos influídos, pero á súa vez comunicadores, dunha serie de cuestións que extralimitan a disciplina, o que implica unha indagación na dimensión semántica. Cualificativos como templo, foro, laboratorio, espectáculo, relaciónanse coas misións atribuídas ao museo, pero tamén coa súa arquitectura. Se a creación do primeiro mouseion, fundado en Alexandría polos reis de Exipto na baixa Antigüidade grega, co propósito de tesaurizar e conseguir a posesión material de todo o patrimonio universal escrito (no seu interior chegáronse a almacenar arredor deo medio millón de rolos de papiro), achegou ao reino dos Ptolomeos a dimensión universal que alimentara o soño de Alexandre Magno, a ambición de dominar a memoria do mundo, grega e non grega. Na actualidade, as arquitecturas construídas para estes centros, así como as intervencións que transformaron en museos urbanos construídos para outros fins, alcanzaron un protagonismo público, converténdose en elementos de relevancia social, pezas de referencia para estudosos da arquitectura, fitos considerados monumentos ou visita obrigada para o turismo cultural. Un campo de innovación ao que se lle concedeu unha atención crecente foi ao das condicións espaciais e arquitectónicas de presentación dos contidos do museo, \"a preocupación polo envoltorio\", xa se trate dunha galería de arte, das ampliacións de edificios preexistentes ou da construción íntegra dun novo centro. Este feito converteuse nun dos máis relevantes da nova era: o amplo e gran desenvolvemento dunha arquitectura específica, de gran calidade e espectacularidade, que permitiu, polo xeral, reconceptualizar o museo facéndoo máis versátil."}
{"id": 1006823, "term": "Casa Museo", "prompt": "Que quere dicir \"casa museo\"?", "output": "Segundo a clasificación da UNESCO, museo situado na casa natal ou residencia dun personaxe. A casa museo caracterízase por ter unha dobre calidade: custodian tanto o patrimonio material (mobles, obxectos de uso cotián, téxtiles, etc.), como o inmaterial e simbólico, que fai referencia aos usos da cuarto, hábitos sociais, roles familiares, a modos e gustos, etc. Pola súa capacidade para poder presentar, de forma contextualizada, obras de arte, obxectos, espazos e circunstancias narrativas ou descritivas nun determinado marco temporal, este tipo de museo consegue que o público comprenda o discurso de forma máis efectiva, debido a que, o propio espazo e todo o exposto nel, atópase indiscutiblemente relacionado coa cotiandade de cada persoa."}
{"id": 1006824, "term": "Ecomuseo", "prompt": "Cal é o sentido de \"ecomuseo\"?", "output": "Museo ao aire libre, adoptado en Francia en 1971, como un exemplo de relación do museo co seu patrimonio natural, a súa contorna, ao que trata de levar a atención cultural. O termo foi ideado por Georges Henri Rivière na década de 1950, aínda que ata 1971 non se emprega de xeito oficial. A noción de ecomuseo, segundo foi perfeccionada por Rivière, supón concibilo á vez como conservatorio, laboratorio e escola, e debe expresarse por medio dun \"museo do tempo\" e dun \"museo do espazo\". Segundo o primeiro concepto, concíbese como un museo baixo tellado onde se manifesta a dimensión temporal dun territorio e os seus habitantes ao longo da historia ata o presente e de cara ao futuro; a expresión \"museo do espazo\", dá conta da dimensión descentralizada e espacial deste territorio e da súa poboación, baixo formas puntuais (enclaves naturais, xacementos, monumentos, museos, outros edificios) e lineais (observación global e especializada da contorna, relacionando entre si os seus elementos). A novidade con respecto ao museo clásico vén dada pola natureza dos seus bens e o espazo no que se desenvolven as súas actividades. Cando o programa museolóxico se amplía ao espazo de traballo, á paisaxe humana circundante, á memoria colectiva do territorio; cando adopta unha perspectiva global de inspiración antropolóxica, insírese no marco xeográfico, practica unha estreita colaboración cos veciños e toma o museo como plataforma de desenvolvemento económico e de integración social, o proxecto termina por confluír cos principios e a metodoloxía do ecomuseo. Así, no aspecto arquitectónico o ecomuseo transcende o simple edificio destinado a conservar as obras mestras, para comprender un ou varios itinerarios dispersos no territorio e mesmo laboratorios e estacións de observación que nada teñen que ver co museo clásico. En canto á distribución de equipamentos, posúe distintos centros a través da comunidade: de animación, de reunión, de investigación, de ensino e culturais, dedicados ao estudo de aspectos socieconómicos e culturais da comarca.\n\nNota de alcance: Desde a década dos anos 1970 veuse observando unha concordancia das prácticas ecomuseolóxicas en Francia e América Latina. Estas prácticas estendéronse a España, Portugal, México, Canadá, Estados Unidos e a algúns países africanos ao longo dos anos 1980. Nos anos 1990 establecéronse en Italia, Xapón e Vietnam. O concepto foise transformando no século XXI en China, poñendo a énfase en minorías étnicas. En España, o modelo adoptou diferentes variedades. É o caso da musealización de vestixios industriais practicada e algunhas rexións, como Cataluña ou Asturias. De feito o modelo fundador, o da comunidade Le Creusot-Montceau-Les Mines, foi laboratorio de experimentación das posibilidades museográficas do patrimonio industrial."}
{"id": 1006825, "term": "Gabinete de curiosidades", "prompt": "Cal é a acepción de \"gabinete de curiosidades\"?", "output": "Espazo ou local no que, durante a época das grandes exploracións e descubrimentos (séculos XVI e XVII), se expoñen e se presentan unha multitude de obxectos raros ou estraños que representan todos ou polo menos un dos tres reinos da natureza como se entendían na época: animalia, vegetalia e mineralia, ademais das realizacións humanas. Os gabinetes de curiosidades, tamén chamados cámaras de marabillas, cuartos de marabillas, \"cimeliotecas\", segundo a expresión latina, ou as \"kunst und Wunderkammern\" segundo a difundida denominación alemá, son consideradas como os antecesores directos dos museos. Pódense definir como gabinetes ateigados de curiosidades que se organizan como un microcosmos de cousas \"raras\" cuxa composición é moi variada e está sometida a ordes heteroxéneas. Acollen toda a xerarquía dos seres sen distinción, desde o home ata os obxectos de arte, pasando polos produtos da natureza, aínda que sempre partindo dun principio de \"excepcionalidade\": mostras de antropoloxía anómala, accidentes da natureza, formas fantásticas, vestixios orixinais da historia, sucesos insólitos ou personaxes extraordinarios son o repertorio destes gabinetes.\n\nNota de alcance: O gabinete de Yuste é a matriz dun tipo de museos que desde mediados do século XV empeza a proliferar en toda Europa, de entidade diversa segundo o nivel de fortuna, a proximidade aos centros de moda ou a instrución dos seus propietarios. Unha especialidade que ocupa practicamente toda a Idade Moderna, e que responde a un dispositivo intelectual e institucional baseado no que se chamou unha \"cultura da curiosidade\"."}
{"id": 1006827, "term": "Pinacoteca", "prompt": "Explica que significa \"pinacoteca\".", "output": "Lugar no que están depositadas ou se exhiben as pinturas a xeito de \"galería de arte\" ou museo de pintura (Museo do Prado, Madrid). No mundo clásico, funciona como lugar onde se custodiaban as pinturas nos templos, debido ao seu carácter votivo (Pinacoteca da Acrópole de Atenas)."}
{"id": 1032450, "term": "Sala de exposición", "prompt": "Dame a definición de \"sala de exposición\".", "output": "Un dos espazos máis extensos dentro dun museo destinado á presentación pública das súas coleccións, ben como sala de exposición permanente ou ben temporal. Estes espazos non só están dedicados ás pezas en si, tamén a vitrinas e, en xeral, a todo o que se refire á información complementaria que os acompaña: planos, textos, cartelas, vídeos, maquetas, etc. O uso e organización do lugar deducirase do valor cuantitativo e cualitativo dos fondos expostos, así como da propia temática."}
{"id": 1004989, "term": "Nora", "prompt": "Que quere dicir \"nora\"?", "output": "Enxeño hidráulico de sangue que se utiliza para a elevación ou extracción da auga dun pozo formado por dúas rodas encaixadas, unha horizontal e outra vertical, e impulsadas por un animal ou por un motor. Este mecanismo permite non só a elevación de auga, tamén a produción dunha corrente \"artificial\" continua coa que atender a rega das hortas ou o abastecemento de grandes depósitos. Distínguense dous tipos: a nora de tiro e a nora de voo, ambas especialmente utilizadas na España medieval e cuxo rastro aínda se pode seguir na actualidade. Como trazo común ás diversas tipoloxías, destaca o aproveitamento das dimensións da roda para elevar a auga ata unha altura equivalente ao diámetro desta, o que resulta imprescindible para a extracción do leito do río (situado nun plano inferior ao das súas ribeiras) e conseguinte posta en movemento por gravidade. A elevación conséguese mediante alcatruces colocados na zona da coroa que recollían a auga do leito do río e a vertían na parte superior da roda, polo costado que dá á beira, nun receptáculo chamado maseira (especie de artesa pequena e redonda), de onde a auga pasaba á condución correspondente.\n\nNota de alcance: Termo procedente do árabe \"na`ura\" (gruñir). En España, un dos primeiros documentos que recolle esta voz (\"annora\") data do século XIII, ou xa no século XIV no \"Tratado de Agricultura de Ibn Bassal\" (Anónimo de 1300): \"Tomen los alcaduçes del annora en fondo e fincan los de tierra vuelta con arena\"."}
{"id": 1014721, "term": "Alcatruz", "prompt": "Con que significado se emprega \"alcatruz\"?", "output": "Recipiente cilíndrico, con base convexa, de barro ou de metal que serve para sacar auga dos pozos e ríos, atada con outras a unha maroma dobre que descansa sobre a roda da nora. A súa altura é unha vez e media o diámetro máximo. Presenta unha escotadura exterior para a suxeición da corda. Opcionalmente pode ter un orificio na base.\n\nNota de alcance: Na antiga Roma, estas cuncas polo xeral de bronce xa eran utilizados nas chamadas por Vitruvio \"poleas ou rodas de alcatruces\" para a drenaxe daqueles pozos de mina onde, pola súa estreiteza ou profundidade, era imposible o uso doutros elementos de desaugadoiro."}
{"id": 1196839, "term": "Nora de tiro", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"nora de tiro\"?", "output": "Aquela que ten como función extraer auga dos pozos. Descendente da \"as-sania\" andalusí, o sistema motriz da nora de tiro está formado por un conxunto de elementos moi similares aos utilizados nos muíños de sangue. Na súa parte central, ten unha \"árbore\" vertical apoiado sobre unha rangua suxeito na zona superior por unha viga. Esta árbore ou peón central faise virar por medio dun mallo (varal, lanza), que está unido ao seu extremo superior e do que tira a cabalería. Baixo a viga, leva incorporada unha roda horizontal de madeira, chamada roda voandeira ou móbil, formada por un número variable de fusos ou varas entre as que ían encaixando os dentes da roda vertical (roda de auga) que encaixan, á súa vez, entre as varas da roda móbil. A coroa vai provista dunha dobre maroma á que se atan os alcatruces. A cadea de alcatruces, que ascendía e descendía do pozo arrastrada polo movemento circular da roda, recolle a auga do seu interior e lévaa ata a superficie depositándoa nunha artesa de madeira desde onde se distribúe para a rega agrícola ou calquera outra finalidade. As pezas destas norias adoitan ser de madeira de aciñeira embetunada con peixe, para soportar mellor a exposición constante á humidade; e os seus alcatruces son de barro cocido, madeira, mesmo cobre ou latón.\n\nNota de alcance: Desde un punto de vista técnico, a nora de tiro e a nora de voo tiñan claras diferenzas; mentres a primeira facía uso da enerxía animal para imprimirlle movemento (por iso tamén foi denominada como \"nora de sangue\"); a de voo usaba a enerxía hidráulica. Así mesmo, mentres que a de tiro contaba con dúas partes ben diferenciadas, motriz por un lado, hidráulica por outro, ambas conectadas mediante engrenaxe; a de voo, presentaba todos os seus compoñentes, tanto os motrices como os hidráulicos, integrados na mesma roda."}
{"id": 1196840, "term": "Nora de voo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"nora de voo\"?", "output": "A que fai uso da enerxía hidráulica para funcionar, presentando todos os seus compoñentes, motrices e hidráulicos, integrados na propia roda. A nora de voo, tamén chamada nora fluvial, necesita dunha presa de deriva que permita conducir a auga do río cara á canle onde vai emprazada para dotala de movemento. A devandita canle está situada nas marxes da corrente e resulta imprescindible; tanto para controlar o paso da auga, mediante a instalación dunha comporta no seu extremo superior cuxo peche ou apertura permita a posta en marcha ou a parada do sistema; como para imprimirlle maior velocidade e empuxe. A velocidade conséguese mediante a existencia dunha pendente de aceleración e dun angostamento da canle, que á súa vez se fai necesario para sustentar a propia noria. O elemento de captación ou aproveitamento enerxético consiste nun sistema de paletas de madeira instaladas no perímetro exterior da roda e colocadas de tal xeito que presenten unha superficie plana de cara á corrente, desta maneira o impacto da auga é aproveitado ao máximo. Unidos ao eixe central por medio de traveseiros, as paletas imprimen sobre todo o conxunto un movemento rotatorio sen fin, tanto máis acelerado canto maior é o caudal e a velocidade da auga ao seu paso pola canle.\n\nNota de alcance: A nora de voo e a nora de tiro presentan claras diferenzas técnicas (v. Nora de tiro)."}
{"id": 1001179, "term": "Obradoiro", "prompt": "Dame a definición de \"obradoiro\".", "output": "Obradoiro público do mestre nun oficio artesanal; de tallas, cerámica, etc. Na actualidade, está relacionado en especial co de confeitaría e repostería."}
{"id": 1005369, "term": "Oficina consular", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"oficina consular\"?", "output": "En xeral, edificio que é recoñecido como sede do propio consulado, é dicir, o propio consulado, o viceconsulado ou a axencia consular cuxa competencia se exerce sobre todo o territorio dun Estado estranxeiro denominado \"circunscrición consular\". O réxime aplicable á oficina consular defínese na Convención de Viena sobre as relacións consulares, de1963.\n\nNota de alcance: A oficina consular está formada polo Xefe desta (cónsul xeral, cónsul, vicecónsul ou axente consular), os funcionarios consulares, os empregados consulares e o persoal de servizo."}
{"id": 1214707, "term": "Orangerie", "prompt": "Dime cal é a definición de \"orangerie\".", "output": "Edificio cuberto e sólido cuxa función é a de albergar durante a estación invernal árbores cítricos. Aínda que o seu deseño pode variar é facilmente recoñecible, caracterizado por grandes salas ben ventiladas e ventás grandes e altas para conseguir unha boa iluminación. Están dotados con calefacción para conseguir as condicións térmicas adecuadas durante o inverno. Estas construcións adoitan atoparse en xardíns luxosos e importantes."}
{"id": 1001630, "term": "Pavillón", "prompt": "Explica que significa \"pavillón\".", "output": "Do latín papilo (bolboreta). En orixe, tenda de campaña de forma cónica, en particular, un acubillo cunha elaborada ornamentación. Máis tarde, pequeno edificio illado que constitúe unha dependencia doutro maior inmediato ou próximo a el; inclúe distintos tipos de edificios como; templetes, quioscos etc.\n\nNota de alcance: O termo pavillón aplicouse desde o século XVII, a unhas estruturas simples e illadas que se construían en parques principescos (Versalles) e nos cales se oía música, descansábase durante a caza, etc."}
{"id": 1196871, "term": "Belvedere", "prompt": "Define \"belvedere\".", "output": "Calquera construción lixeira desde onde pode observarse unha vista. A estrutura pode adoptar distintas formas como a dunha torre pequena e estar composta por diversos elementos; galerías abertas, cubertas abovedadas, etc."}
{"id": 1195692, "term": "Quiosco", "prompt": "Define \"quiosco\".", "output": "Pequena construción que se levanta nos xardíns, a miúdo circular ou cadrada, recuberta de vexetación. Ten forma de pavillón illado, sen peche lateral e con mesa ou fonte e asentos no centro. Adoita construírse cun esqueleto de pés dereitos, sobre botoeiras en basas de pedra ou caixas de ladrillo e cun enreixado ou celosía de recheo.\n\nNota de alcance: Tamén se lle chama cenador a cada unha das galerías que hai na planta baixa dalgunhas casas de Granada, aos lados do patio, sen paredes que as separen del e con teito. Adoita servir de piso a outra galería alta."}
{"id": 1011506, "term": "Quiosco", "prompt": "Explica o significado de \"quiosco\".", "output": "Templete ou pavillón con función decorativa ou lúdica, de planta circular, poligonal ou cadrada, polo xeral cuberto con cúpula ou estrutura similar sostida por columnas e aberto por todos os seus lados. A partir do século XVIII e sobre todo no século XIX, por influencia oriental e respectando a forma orixinal da tenda turca (\"kyösk\"), comezan a construírse en xardíns, terrados, etc., para o descanso e tamén para acoller algunha actividade recreativa, sobre todo a banda de música. Tamén recibe este nome, a pequena construción que se instala en lugares públicos como as beirarrúas das rúas e paseos para a atención comercial ou informativa.\n\nNota de alcance: Aínda que o termo é de orixe turca (\"kyösk\" ou \"kusk\"), ao galego chega a través do francés \"kiosque\", e non se utilizouata finais do século XIX (a Real Academia da Lingua non introduce o termo ata 1884). Ademais do deseño oriental ou arabizante, os quioscos máis apreciados son os de estilo modernista ou \"art nouveau\", tendencia que culmina a finais do século XIX e primeiros anos do XX. En España, moitos destes elementos urbanos tradicionais foron substituídos por outros de corte arquitectónico uniforme."}
{"id": 1196872, "term": "Quiosco de flores", "prompt": "Como se define \"quiosco de flores\"?", "output": "Pequeno edificio, ás veces pintoresco, que se instala nos lugares públicos para vender flores. Procede da arquitectura municipal do século XIX, con similares características estruturais e ornamentais que o resto de quioscos instalados para a atención comercial."}
{"id": 1011508, "term": "Quiosco de música", "prompt": "Que quere dicir \"quiosco de música\"?", "output": "Quiosco de construción lixeira, a miúdo elevado sobre unha plataforma, de planta circular ou poligonal e unha cuberta sostida por piares ou columnas. Instálase en parques ou xardíns e serviu tradicionalmente para celebrar concertos populares."}
{"id": 1011908, "term": "Quiosco de prensa", "prompt": "Como se define \"quiosco de prensa\"?", "output": "Pequeno edificio, ás veces pintoresco, que se instala nos lugares públicos para vender prensa escrita. Procede da arquitectura municipal do século XIX, que os construía circulares ou oitavados, en madeira ou ferro, a miúdo con zócolos de pedra ou ladrillo e realzados con azulexos, vidros, etc. Na actualidade, caracterízanse polas súas estruturas máis sinxelas co vidro e o aceiro como materiais predominantes."}
{"id": 1214708, "term": "Pazo de cristal", "prompt": "Cal é a definición de \"pazo de cristal\"?", "output": "Grandes estruturas de metal e cristal pensadas para as persoas que visitan os xardíns de inverno, ao contrario que os invernadoiros que o son para as plantas. Pódense atopar tanto en xardíns públicos como privados, con diversos tamaños e deseños, desde os grandes salóns botánicos ás pequenas ou recollidas estancias acristaladas de xardíns particulares. Os grandes pazos de cristal, cuxa cuberta non sempre é deste material, tiveron a súa orixe no século XIX grazas aos avances técnicos no moldeado e forxado do ferro e a invención do vidro plano. Polo xeral foron ideados como parte de proxectos para parques públicos, espazos de lecer e grandes exposicións universais.\n\nNota de alcance: O edificio orixinal, \"The Crystal Palace\", levantouse en Londres en 1851 para albergar a Grande Exposición celebrada ese ano na capital británica. En España destaca o Pazo de Cristal del Retiro, levantado en 1887 para a Exposición das Filipinas."}
{"id": 1006780, "term": "Palestra", "prompt": "Dame a definición de \"palestra\".", "output": "En xeral e no mundo clásico, lugar ou espazo destinado a exercicios puxilísticos e ximnásticos. A palestra era un espazo imprescindible nos ximnasios públicos, aínda que ás veces podía formar unha construción independente. Estruturalmente, respondía a un modelo xeral que adoitaba presentar pequenas variacións. A finais do século IV a. C., adoptou a forma de patio cuadrangular porticado anexo ao ximnasio, converténdose pronto no núcleo do mesmo (\"patio de exercicios\"). Vitruvio trazou o plano xenérico helenístico, onde as dependencias dos baños adquiren gran importancia, dando lugar posteriormente ás termas romanas. O conxunto formaba un cadrado ou rectángulo, con perístilo na súa zona interior no que tres das súas columnatas son simples, e a cuarta dobre. A miúdo é orientado ao mediodía, co fin de protexer o seu interior da choiva e o vento, con perímetro equivalente a dous estadios (384 m). No seu perímetro, abríanse corredores espaciosos (\"exedrae\") con asentos para conversar sobre filosofía, retórica, literatura, etc., así como toda unha serie de dependencias de diversa índole. Destacaba o pórtico do lado norte, con dobre profundidade para protexer mellor contra as inclemencias do tempo. No seu centro, sitúase unha área para as actividades dos mozos (\"efebeo\"). Á dereita, o espazo para realizar exercicios puxilísticos (\"coriceo\"), un cuarto para a aplicación de area (\"cornisterio\") e a sala de baños públicos (\"loutron\"). Á esquerda, a estancia para as uncións de aceite (\"eleotesio\"), os baños fríos (\"frixidario\") e un corredor de acceso aos baños quentes (\"propnixeo\") e os de suor (\"lacónico\" e \"pyriaterion\").\n\nNota de alcance: Tanto a palestra como o ximnasio tiñan unha dobre función educativa física e intelectual. Na palestra non existían aulas pechadas; o ensino estaba en relación recíproca cos exercicios ximnásticos que se desenvolvían ao redor. Entre outras, destacan a palestra de Delfos e a de Olimpia (século III), considerada como unha instalación modélica, exportada a todas as áreas de influencia grega, Asia Menor e Oriente Próximo."}
{"id": 1001782, "term": "Sudatorium", "prompt": "Dame a definición de \"sudatorium\".", "output": "Sala a miúdo de forma circular e con cúpula onde se realizaban os baños de suor húmido na palestra e as termas. Adoitaba conter un vasto sistema de \"hipocausti\" no subsolo e, ás veces, no alto varias pilas para activar a transpiración con ablucións a temperaturas elevadas. Situábase preto do \"tepidarium\" e o \"caldarium\".\n\nNota de alcance: Distínguese do \"laconicum\" ou sala de baños de calor seco.-"}
{"id": 1004959, "term": "Pombal", "prompt": "Cal é a definición de \"pombal\"?", "output": "Pequena construción moi estendida nas chairas de cereal de todo o territorio de Castela e León, en particular en Terra de Campos. Vinculadas á economía familiar, tiñan como finalidade a cría dos pombiños. A base da súa estrutura é o barro, utilizado en forma de tapia ou en adobes, aínda que é máis frecuente que o adobe remate muros de tapia, asentado sobre unha base de pedra que illa a estrutura do terreo. Como complemento utilízanse tamén a madeira e o ladrillo. O primeiro como armazón de cuberta, peche de ocos, linteis, etc.; e o ladrillo nos elementos decorativos da cuberta, beirados, orlas, etc. A cuberta sempre é de tella. Pode presentar planta circular, cadrada, rectangular e poligonal, subdividíndose entre os que teñen ou non patio interior, cuxa finalidade é a de gardar de xeito temporal o gando ou os apeiros. Para darlle maior capacidade de parellas ao pombal amplíase o número de paredes, levantando no interior muros, xeralmente non estruturais, que non chegan ata a cuberta. O interior componse de paredes furadas, que fan as veces de nichos para albergar os pombiños e para que aniñen as pombas. Para a súa construción pódense utilizar diversos métodos: fanse con adobes, deixando ocos; con táboas suxeitas con barro; encaixando na tapia vasillas sen cocer; escavando a tapia e recubrindo o nicho con pasta de cal. Moitas destas construcións presentan unha importante decoración cunha gran variedade de figuras e filigranas, que adoita concentrarse na cuberta, remates do cumio, beirados e muros gardaventos.\n\nNota de alcance: As primeiras referencias históricas sobre a cría das pombas atópanse na Idade Media; un dos primeiros testemuños fai referencia a un diploma do ano 956 polo que o presbítero Vitiza outórgalle á igrexa de Santa Engracia, no Bierzo, entre outros bens, un \"palumbare\"."}
{"id": 1008834, "term": "Papeleira", "prompt": "Explica o significado de \"papeleira\".", "output": "Recipiente para tirar papeis e outras cousas inservibles que está colocado en zona urbana. Na actualidade, e seguindo as políticas de accesibilidade, o mobiliario urbano debe seguir unha serie de requisitos de adaptabilidade acorde coas normativas aprobadas polos concellos respectivos. En liñas xerais, e con lixeiras modificacións segundo as diferentes normativas municipais, co que respecta a estes recipientes situados en solo urbano, estes deben estar situados na parte externa dos itinerarios adaptados ou practicables ou ben das áreas de uso común accesibles, de forma que non impidan a libre circulación dos peóns. Se a papeleira é dunha boca, estará colocada na dirección da circulación dos peóns; se é de dúas bocas, a súa localización será perpendicular a esta, sempre nun lugar visible. A abertura sitúase a unha altura sobre o chan de 75 cm a 90 cm. No caso de que invada parte da área de circulación dos peóns, será do tipo de dous ou máis pés ou terá unha prolongación ata o chan ou un zócolo de 15 cm de altura de toda a súa proxección en planta, de forma que sexa facilmente detectable co bastón das persoas invidentes. Se é de tipo basculante, estará dotada dun mecanismo que permitirá o seu movemento só ás persoas encargadas do seu mantemento e baleirado."}
{"id": 1181810, "term": "Pararraios", "prompt": "Que significa \"pararraios\"?", "output": "Artificio composto dunha ou máis varetas de ferro rematadas en punta e unidas, entre si e coa terra húmida ou coa auga, por medio de condutores metálicos que, partindo das partes máis altas, baixan ata comunicar coa terra. Colócanse sobre os edificios ou os buques para preservalos dos efectos da electricidade das nubes."}
{"id": 1214182, "term": "Pasaxe", "prompt": "Cal é a acepción de \"pasaxe\"?", "output": "Vía urbana de escasa lonxitude, ás veces como paso entre dúas rúas, e que de xeito ocasional pode aparecer cuberto a modo de galería. No centro das cidades históricas, é moi común a localización de pasaxes comerciais, como as pasaxes de Lodares de Albacete, Gutiérrez de Valladolid ou a Pasaxe do Ciclón de Zaragoza, exemplos da arquitectura modernista de principios do século XX. Como edificación residencial estivo moi estendido na cidade da primeira metade do século XIX, levando, en numerosas ocasións o nome dos seus promotores, como a Pasaxe Bacardí en Barcelona, primeira galería cuberta da cidade condal, edificada en 1860 polo arquitecto Francesc Daniel Molina. En ocasións, para a súa implantación aproveitouse os ocos deixados pola derriba dos conventos no proceso de desamortización eclesiástica. Outra versión, é a pasaxe residencial que abunda nos ensanches, subdividindo, para o seu mellor aproveitamento edificatorio, as grandes mazás deseñadas. Polo xeral, adoitan ser máis frecuentes nas etapas iniciais e nas zonas máis populares dos devanditos ensanches, momentos e lugares nos que mellor se acomodaba o parcelario de reducidas dimensións que caracteriza a estas vías. Tamén abundan nos cascos antigos con rúas de gran tamaño, case sempre asociadas a solucións de hábitat popular, como a Pasaxe Valvanera de Sevilla, baseado no modelo urbano do século XIX."}
{"id": 1008772, "term": "Paseo", "prompt": "Que quere dicir \"paseo\"?", "output": "Vía ancha e que en orixe reunía as características apropiadas para camiñar e servir como espazo de encontro aos habitantes dunha cidade. En función de épocas e lugares, o termo ten moitas acepcións que lle son sinónimas, como alameda, dique ou espigón. Os paseos de maior prestancia, en especial os inicialmente periféricos, favoreceron a existencia nos seus contornos de áreas residenciais de calidade, que de xeito ocasional puideron transformarse en zonas de comercio céntrico ou de uso de oficinas. Dous dos exemplos máis emblemáticos son O Paseo de Gracia en Barcelona e o Paseo da Castellana en Madrid. En principio, os paseos de rolda tiveron unha función militar que perderon coa derriba das murallas. Aínda que en España o auxe dos paseos nas cidades prodúcese a finais do século XVIII e ata a xeneralización do automóbil, aínda que existen notables exemplos anteriores como a Alameda de Hércules en Sevilla, a finais do século XVI. No século XIX, o paseo convértese nun espazo público urbano frecuente, con certas características comúns. Adoitaba ter contornos atractivos polas súas vistas, arborados ou elementos de ornato; tamén era un lugar cómodo, case sempre chairo e con pavimentos aptos para as cabalerías e adecuados para o tránsito peonil. Conta tamén cun importante uso social moi característico a modo de escaparate, con percorridos e pautas moi establecidos segundo as clases sociais. No centro urbano, restauráronse algunhas prazas transformándoas en paseos, acondicionadas con bancos e xardíns, estes espazos recibiron o nome de \"salón\" (o Paseo do Salón de Granada). No espazo intra muros tamén serviron de lugar para o paseo a praza maior e a rúa maior, con especiais atractivos de centralidade urbana funcional. Por outra banda, o espazo libre existente no interior dos recintos amurallados era moi limitado, polo que a maioría deles eran construídos extra muros, nas estradas e camiños de saída das cidades. Neles había maiores facilidades para o tránsito de carruaxes e abundaban os espazos acoutados para o recreo público. Co aumento do parque móbil, o concepto de paseo queda progresivamente en desuso, antes nas cidades grandes que nas pequenas, pero os seus espazos adoitan manter unha gran relevancia, conservando o valor simbólico e cumprindo o papel de lugar de encontro de orixe."}
{"id": 1008056, "term": "Paseo marítimo", "prompt": "Dame a definición de \"paseo marítimo\".", "output": "Espazo público situado ao bordo do mar, destinado ao tránsito, con numerosos espazos peonís e ocasionalmente arborado. A calidade e alta valoración das vistas nas frontes marítimas nas cidades fai que as construcións situadas nestes paseos teñan altos prezos, o que provoca unha forte tendencia á elevación dos edificios. Reálzanse así as condicións típicas dunha fachada urbana marítimas que, en ocasións, pode xerar un efecto de pantalla, privándoselles de vistas ao mar ás zonas interiores da cidade. Por outra banda, os paseos marítimos son aínda hoxe un lugar preferente de localización da hostalería.\n\nNota de alcance: O seu nacemento asóciase á función de lecer dalgunhas cidades litorais, citándose como modelo o Paseo dos Ingleses de Niza, creado na primeira metade do século XIX. A súa utilización foi ampla nas estacións turísticas de maior éxito no século XIX, establecéndose unha estreita relación urbanística entre o paseo e a praia, a través das instalacións destinadas aos baños de mar; así ocorre no Paseo da Concha en San Sebastián, en Riazor na Coruña e no Sardiñeiro de Santander. Xa no século XX asócianse coas obras públicas portuarias, que adoitan gañar terreo fronte ao mar nos procesos de ampliación dos portos. O carácter público destes paseos, quedou reafirmado en España pola Lei de Costas de 1988."}
{"id": 1008057, "term": "Rambla", "prompt": "Cal é a acepción de \"rambla\"?", "output": "Paseo principal en cidades españolas mediterráneas. Adoita consistir nunha ampla plataforma central con arborado nos seus bordos e con determinado amoblamento urbano como bancos, cadeiras e quioscos de venda de artigos varios, como prensa, flores, etc. En ocasións, o trazado das ramblas coincide coa existencia de antigos cursos esporádicos de auga, que teñen unha denominación idéntica. A diferenza da rúa maior, a rambla ten un carácter inicial primordial, moitas veces vinculado ás antigas murallas, aínda que na actualidade converteuse en espazo periférico dos centros urbanos. Grazas á súa grande anchura, as ramblas poden chegar a concentrar actividades comerciais e de oficinas, que se suman ao seu importante papel dinamizador da vida cidadá e de lugar de paseo. O referente máis importante é a Rambla de Barcelona, antigo paseo extramuros urbanizado no século XVIII, que separa a cidade medieval do arrabalde. Aínda que é en Cataluña onde este modelo alcanza un maior desenvolvemento, algunhas cidades chegan a ter ata dúas ramblas como en Tarragona: unha no casco antigo e outra, de nova creación, na máis ampla das vías do ensanche; a fórmula exportouse a outras cidades como Almería, a Rambla de Belén."}
{"id": 1196849, "term": "Piar-bebedoiro", "prompt": "Dame a definición de \"piar-bebedoiro\".", "output": "Depósito destinado para a abeberaxe dos animais, empregado ata os nosos días en toda a Península Ibérica. Os piares-bebedoiro están constituídos por unha especie de estanque que se enche con auga dunha fonte e, polo tanto, en continua renovación. Para iso conta cun sistema de entrada da auga (ben directamente desde un cano, ben a través do cano da fonte) e cun sistema de evacuación, o que permite manter un nivel constante no seu interior, á vez que asegura a súa renovación. Adoitan ter planta rectangular e estaren formados por un bocal de lousas de pedra de 60 cm a 70 cm de altura, cando se trata de abeberaxe de bestas maiores (bois e outros animais para o transporte), e de 35 cm a 40 cm cando se serven para dar de beber a ovellas ou cabras. As xuntas dos perpiaños, por onde é habitual producírense filtracións, adoitan ir trabadas mediante o emprego de argamasa resistente, en moitos casos reforzadas con lañas ou grampas de ferro na parte do peitoril e impermeabilizadas con betume pola súa parte interna.\n\nNota de alcance: A maior parte dos piares atópanse situados en camiños e vías de comunicación para garantir a dispoñibilidade de auga ás bestas, ou ben en vías pecuarias por onde é frecuente o paso do gado durante a transhumancia."}
{"id": 1196850, "term": "Piar-lavadoiro", "prompt": "Que significa \"piar-lavadoiro\"?", "output": "Depósito destinado ao lavado da roupa e que é empregado desde a Idade Media ata o século XX na Península Ibérica. A diferenza cos piares-bebedoiro radica en: a altura do peitoril, sendo nestes casos algo máis elevado, ata os 80 cm a 85 cm para facilitar a tarefa propia á que están destinados; así como na disposición da parte interna do piar, que descendía en forma de noiro, formando o perfil usual de lavado. Os piares-lavadoiro adoitan ir rodeados dun sistema de pavimentación, polo xeral un empedrado constituído por lousas de granito, seixos embutidos de morteiro, como medio de facilitar o acceso e impedir a formación de barro ao seu arredor."}
{"id": 1005021, "term": "Praza", "prompt": "Cal é a definición de \"praza\"?", "output": "Espazo libre ou non edificado, ancho e descuberto no interior dun núcleo urbano, polo xeral punto de confluencia de varias rúas, ás veces produto do seu ancheamento. Caracterizada simultaneamente polos seus aspectos formais e polas súas funcións, máis que polos seus valores simbólicos. Desde o punto de vista formal, a praza diferénciase da rúa, de traza lonxitudinal, por ter proporcións máis próximas entre o seu ancho e longo, sen chegar a ser un espazo totalmente aberto por mor da importante contribución do espazo edificado perimetral. En xeral, o concepto de praza admite moi diversos tamaños e formas, xeométricos e irregulares; a praza é ás veces de formación espontánea, por adición ou eliminación de edificacións que acoutan ou liberan un espazo, e outras obxecto dun deseño específico. Desde o punto de vista funcional, este espazo asume múltiples usos, mercado, lugar de encontro e paseo, lugar de reunión e concentración, sempre en relación co desenvolvemento urbanístico da cidade.\n\nNota de alcance: Nas cidades da antiga Grecia, a praza (ágora) erixíase como o centro da vida pública. Non só servía para o comercio e a industria, senón e, sobre todo, para todas as actividades sociais e políticas que se desenvolvían na polis, escenario de discusións, asembleas, festas, debates e actos sociais. Na antiga Roma, o foro herda a importancia da ágora. Xa en época medieval, a forma preferida para as prazas centrais foi a cuadrangular regular, sobre todo a do cadrado perfecto, frecuente no centro das cidades comerciais dos séculos XIII e XIV desde a Europa Central ata a Oriental. Para non romper a continuidade de superficie e paredes, as rúas desembocaban polo xeral nos ángulos da praza ou se estendían lateralmente a ela. Con isto, evitábase a simetría axial. Na Baixa Idade Media, a configuración dos espazos abertos enténdese como tarefa comunal. As rúas desembocan directamente e as fileiras das casas sitúanse na mesma parede da praza, son numerosos os exemplos nos que os seus pisos baixos están ocupados por soportais que unen o ámbito privado do interior co público exterior. Na praza pública, en especial a do mercado, atópanse os edificios comunais, o concello ocupará unha posición destacada con respecto ás casas dos cidadáns, máis pequenas. Fronte a el, é característico o emprazamento da igrexa principal, a catedral ou o pazo. En xeral, a configuración individual dos centros urbanos resultará da coordinación das dimensións da praza, das súas paredes, o trazado das rúas e o volume e agrupacións dos grandes edificios. Durante o Renacemento, nos trazados das prazas urbanas déixase ver unha maior influencia dos puntos de vista estético-formais que das necesidades prácticas. A transición da estrutura compartimentada medieval con numerosas casas aliñadas á utilización de grandes bloques arquitectónicos (pazos urbanos) leva a planificacións con poucos edificios illados, que deben equilibrarse entre si para non perderen o seu efecto. Nas cidades aumenta o número de prazas e as súas funcións vanse ampliando. O absolutismo impón unha nova imaxe urbana: racionalidade, claridade e ordenación sobre unha base xeométrica, que debe aparecer como trasunto da ordenación estatal. Os proxectos ideais do Renacemento consolídanse no Barroco cunha tipoloxía na cal se cumpren, e se expresan formalmente, diversas funcións. Entre elas, pódense destacar tres tipoloxías formais: as prazas pechadas en tres lados, con forma de ferradura, que se constitúen en forma habitual do patio de honra de castelos e edificios públicos e que, por mor do seu elevado número, determinarán a aparencia das capitais e das cidades residenciais; as prazas de irradiación desde os feixes dobres ou triplos de capitais ata a praza estrelada, con irradiación en todos os lados e que teñen a súa orixe na función dos puntos de unión e de articulación desde os parques e xardíns dos pazos ata as cidades, esta solución dominará as grandes ampliacións e ordenacións urbanas ata finais do século XIX; e as prazas pechadas en todos os seus lados, con poucas rúas que desembocan nelas, e que son utilizadas como recintos abertos nos barrios residenciais. Por outra banda, en grandes desenvolvementos urbanos decimonónicos como Londres ou París prolifera o termo anglosaxón \"square\" para denominar as prazas axardinadas semipechadas. En xeral, a praza é anterior ao xardín urbano público e ao parque, pero a partir do xurdimento destas formas urbanas adáptase a elas, axardínase e amóblase tomando o nome de alameda nalgúns lugares (a Alameda de Hércules de Sevilla), e, noutros, o máis xenérico de \"salón\" (O Paseo do Salón en Granada)."}
{"id": 1008060, "term": "Ágora", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ágora\"?", "output": "Na antiga Grecia, praza pública no centro da cidade, rodeada dos edificios oficiais e privados máis importantes. Poden distinguirse dous tipos: a planificada, propia da época helenística, cunha estrutura xeométrica pechada, con tres \"estoas\" en ángulo recto e en fronte o pórtico norte; e a non planificada, típica da época arcaica ou clásica na que os edificios se van engadindo ao núcleo orixinal sen un plan determinado, ao principio casas particulares e tendas longas, creando un espazo sen asimetría axial, aberto nalgún dos seus lados e enmarcado, a partir do século III a. C., en cada un deles por espazos \"estoas\", ou espazos porticados. Ambas as tipoloxías compartían unha rúa ou vía procesional, o \"Dromos\", que as atravesaba e se ensanchaba na parte central alcanzando as proporcións dunha praza.\n\nNota de alcance: En toda cidade grega, a ágora era o centro da vida pública. A construción das prazas de mercado acompaña e documenta as distintas épocas políticas das cidades-estado, así como as transformacións producidas no urbanismo desde a época arcaica ata o período helenístico. Podía cumprir diferentes funcións. Acolleu distintas funcións: foi o centro político, de participación ou discusión; cultural ou de ensino; e comercial. Nela celebrábanse asembleas por parte dos cidadáns libres, realizábanse transaccións mercantís e mesmo se administraba xustiza. En xeral, era o núcleo da vida administrativa e política, polo que incluía destacados edificios: oficinas de goberno da cidade, das asembleas, dos arquivos, así como das sedes dos maxistrados. A misión relixiosa non era a máis importante, aínda que se consideraba un espazo sagrado onde non se permitía a entrada aos impuros, ademais de posuír altares ou simples \"temenoi\" (na antiga Grecia, espazo sagrado de reducidas dimensións, delimitado por un muro). Co tempo pasou a ser o lugar do mercado aproveitando as \"estoas\" para este labor. Destacar, entre outras, a ágora de Atenas, principal praza pública do Ática desde a tiranía de Pisístrato (561-560 a. C.). Este importante elemento urbano da polis grega transmitiuse a outras culturas posteriores. Así equivale ao foro romano, aínda que a primeira era máis autónoma ao permitir a observación dun edificio como unha forma tridimensional, independente e exenta. Da mesma forma, transcende ao resto da cultura urbana occidental, sobre todo na área mediterránea; en xeral a praza e, en especial, a praza maior hispánica, son herdeiras da ágora grega."}
{"id": 1212496, "term": "Maidan", "prompt": "Define \"maidan\".", "output": "No Islam, praza pública, superficie libre sen edificacións que servía de lugar de reunión e que polo xeral é situada no centro da cidade como organizadora desta. Estas prazas podían ser utilizadas nos actos de culto, xudiciais e deportivos.\n\nNota de alcance: Estes espazos, que en principio foron deseñados e urbanizados como lugares para a celebración de cerimonias estatais, de culto e xudiciais, así como deportivas, convértense no corazón das cidades e en símbolo destas, sendo transformadas para fins comerciais. O gran maidán de Isfahán (1590-1595), capital dos safávidas desde os anos 90 do século XVI, é un dos máis espectaculares exemplos. Esta gran praza rectangular (512x159 m) é transformada para fins comerciais coa construción arredor de edificios comerciais de dous pisos que foron alugados a baixo prezo para animar os comerciantes a que abandonasen os seus locais no centro antigo e se establecesen nel. Deste xeito, o maidán converteuse no símbolo da nova cidade, cunha superficie de oito hectáreas. Un camiño de pedra rodeaba a praza a escasa distancia dos locais das arcadas dos locais, marcando os límites ao mesmo tempo da praza. Os soportais e as arcadas exteriores servían de bazar. No centro estaban as paradas dos comerciantes, artesáns, barbeiros e expositores, que podían desmontarse facilmente cando a praza debía ser escenario de desfiles militares, exercicios de instrución da garda persoal do xa, concursos de tiro con arco, xogos de polo ou festas. A cada lado do maidán atópase a entrada a un grande edificio, de tal modo que as instalacións lembran a un esquema de catro iwanes excesivamente grande."}
{"id": 1008066, "term": "Praza de armas", "prompt": "Que significa \"praza de armas\"?", "output": "Lugar aberto nunha fortaleza ou explanada nas inmediacións da cidade, onde o exército acampaba cando estaba en campaña ou onde este realizaba prácticas militares cando estaba de garda nunha praza. Na actualidade, a praza de armas personaliza certas partes da cidade consolidada (parte do núcleo urbano habitada e utilizada para diversas funcións que dispón das infraestruturas e os equipamentos considerados imprescindibles). Na cidade preindustrial, esta voz era equivalente a outras, como Campo de Marte, nas que se exercitaban as guarnicións militares. A locución referíase tamén a patios de certo tamaño, comprendidos dentro dos edificios de maior importancia militar, como castelos, alcázares ou cidadelas. O termo utilizouse tamén no urbanismo colonial de América do Sur, como sinónimo de praza maior (Perú). De modo similar, empregouse nas novas poboacións barrocas do século XVIII, como no Ferrol."}
{"id": 1008071, "term": "Praza maior", "prompt": "Dame a definición de \"praza maior\".", "output": "Espazo urbano aberto de traza e edificación regulares e de funcionalidade e simbolismo relevantes, que constitúe ou constituíu o núcleo principal da vida urbana en numerosas vilas e cidades. Desenvólvese no urbanismo hispánico durante os séculos XVI e XVII e prolóngase, posteriormente, noutras etapas históricas e noutros lugares. É construída seguindo unhas regras arquitectónicas formais, ás veces totalmente pechada, rodeada con soportais e edificios tanto de propiedade privada como pública (concellos, teatros, vivendas, comercios, etc.). En canto ao seu deseño, son espazos que adquiren diversas formas xeométricas: cadradas (María Pita na Coruña), rectangulares (Almagro), octogonais (Archidona) ou irregulares (Trujillo).\n\nNota de alcance: Aínda que a súa orixe aínda non está clara, parece que se ancora na época baixomedieval, tanto no aspecto formal como funcional, aínda que se poden atopar antecedentes máis afastados na ágora grega, no \"foro\" romano, así como certas similitudes con elementos urbanos doutras civilizacións (espazos abertos de cidades asiáticas antigas e dos grandes asentamentos urbanos da América precolombina). As prazas maiores teñen unha base formal e funcional diversa. Ás veces, xorden a partir de espazos libres de uso común, \"commons\" en Inglaterra, \"eirados\" ou campos comúns convertidos no proceso evolutivo urbano en lugares de mercado intra ou extramuros, outras dun trazado xeométrico que as propicia, como é o caso das prazas de posición céntrica ou xeométrica regular das \"bastidas\" e vilas novas, fundadas nos séculos XIII e XIV en Europa occidental e que conteñen os trazos básicos do que despois serían as prazas maiores dentro do urbanismo renacentista e do barroco. A atribución de funcións socialmente relevantes (proclamacións reais, cerimonias relixiosas ao aire libre, autos de fe e grandes espectáculos públicos) a uns determinados espazos abertos, favorece a localización de usos prestixiosos na inmediata edificación (cabido, audiencia, templos), o acondicionamento e localización do espazo libre (pavimentación especial, fontes e monumentos) e, finalmente, a dotación de aliñacións e volumetrías da edificación perimetral. Nas ordenanzas urbanas de Carlos I e de Filipe II, a praza maior convértese en concepto expreso e en norma esixida na fundación de cidades do Novo Mundo. Ao mesmo tempo, na Península e nos reinos europeos baixo a coroa española proxéctanse e constrúense novas prazas maiores sobre antigas trazas urbanas que son modificadas. Así, esta tipoloxía de praza convértese nunha das principais achegas españolas á morfoloxía urbana, dada a súa difusión, vixencia e o carácter monumental dalgunhas destas realizacións. En España atópanse exemplos pioneiros renacentistas, barrocos ou neoclásicos desta forma urbana, como, no século XVI, as de Valladolid e Lerma, barrocas en Madrid, Salamanca, da Corredera en Córdoba, neoclásicas de Barcelona, Bilbao, San Sebastián e Plaza Nueva de Sevilla. Na América central e do sur é onde a praza maior, tamén chamada ás veces praza matriz, alcanza maior frecuencia e, mesmo, pervivencia funcional; as ordenanzas establecían a obriga de localizar nelas o poder político e relixioso, así como as institucións de xustiza (audiencia, tribunais, xulgados), o que se traduce nunha relevancia arquitectónica e á súa función principal como espazo representativo e de sociabilidade. En moitas cidades americanas a praza maior segue sendo o centro da vida urbana. Este modelo foi tamén imitado e desenvolvido noutros países como Francia, onde as \"places royales\" son unha imitación das españolas, neste caso construídas principalmente polo estado absolutista e centradas por unha estatua ecuestre do monarca. Tamén en Gran Bretaña, onde o desenvolvemento de formas urbanas como os \"squares\" e \"crescents\" ingleses e os espazos libres planificados entre os pavillóns de varias exposicións universais, atopan a súa orixe na proxección e construción a praza maior hispánica."}
{"id": 1008074, "term": "Praza", "prompt": "Cal é a definición de \"praza\"?", "output": "Praza de menor tamaño e importancia, polo xeral construídas nos barrios periféricos das cidades."}
{"id": 1006648, "term": "Praza de touros", "prompt": "Que significa \"praza de touros\"?", "output": "Lugar pechado ou circo onde se leva a cabo a lidia de touros, con posibilidade de acoller outros espectáculos e usos festivos cun público numeroso (concertos, eventos deportivos, etc.). En xeral, na actualidade trátase de prazas circulares con amplos tendidos e palcos dispostos en dous pisos para acomodar un gran número de espectadores. Distínguense tres tipos de espazos: o destinado á lidia, o dos espectadores e o dos servizos. Tamén se denomina \"coso\" (do latín cursus: carreira, corrida, porque é o lugar onde se corren os touros).\n\nNota de alcance: A orixe das prazas de touros atópase nas prácticas da Antigüidade clásica mediterránea, nos xogos e combates circenses con animais salvaxes, para os que tamén se construíron edificios específicos, como os circos e anfiteatros. Como edificio urbano singular, a praza atopa a súa máxima expresión en España e Portugal, implantándose noutros países de América Latina. Pero o lugar de celebración destes festexos, ás veces, realízase non en edificacións propias para tal fin se non en espazos urbanos libres ou en instalacións efémeras destinados de xeito ocasional para celebración de corridas (a praza de San Marcos en Venecia). Nas prazas maiores de Madrid, Salamanca, Valladolid ou na Corredera de Córdoba celebráronse corridas en etapas nas que estes mesmos lugares tamén acollían cerimonias relixiosas, axustizamentos e homenaxes políticas. Aínda hoxe se conserva este uso en moitas vilas que, ás veces, ofrecen un conxunto monumental, como Chinchón ou Tembleque. En España, as prazas de touros máis antigas son espazos libres urbanos acondicionados con algunhas construcións permanentes para tal fin; realízanse a finais do século XVI e durante o século XVII (Miranda del Castañar ou a de Béjar, alcumada \"La Ancianita\", en Salamanca ou Peñafiel en Valladolid). En ocasións, o rito taurino celebrábase xunto a santuarios, igrexas e ermidas. Tamén é frecuente que o coso taurino forme parte de castelos e fortalezas, como en Fregenal de la Sierra, Barcarrota, Segura de la Sierra, etc., onde a area servía de patio de armas. Entre os cosos improvisados nas prazas urbanas e os modernos, creados en exclusiva para a lidia, existe unha fase intermedia: a construción de edificios residenciais que delimitan un espazo oitavado en cuxo interior se celebran os festexos taurinos (antigas prazas de Tarazona, La Carolina, Priego de Córdoba, Archidona, etc). O auxe destes espectáculos no século XVIII aconsellou a construción de edificios especiais consagrados ás corridas; en Almadén (Cidade Real) levántase un dos primeiros cosos taurinos exentos e con funcionalidade estable para o devandito uso, aínda que tamén destinado a vivendas na súa parte edificada. Sobreviviron nalgúns casos reminiscencias da función militar e cabaleiresca dos touros. Así se explica que dúas das primeiras prazas modernas fosen construídas polas mestranzas de cabalería correspondentes: a de Sevilla (1754-1761) e a de Ronda (1785). En ambas as dúas, tendeuse a crear un espazo circular (a de Sevilla é oblonga) para evitar ángulos nos que puidesen aquerenzárense as reses. Noutros casos, as prazas de touros dezaoitescas esqueceron por completo a función relixiosa e militar e levantáronse en exclusiva para o recreo popular e cortesán, exemplos delas son o vello coso de Madrid, xunto á Porta de Alcalá (1754), o de Zaragoza (1764, reformado en 1917), ou o de Aranjuez (1796), que se conserva no seu primitivo estado. Este é o modelo que prevaleceu sen cambios substanciais ata os nosos días. A finais do século XX e no século XXI inauguráronse numerosas prazas (pazo de Vistalegre de Madrid, San Sebastián, Moralzarzal, Illescas, etc.), que permiten tamén o seu uso como auditorio musical ou recinto deportivo."}
{"id": 1188782, "term": "Bancada", "prompt": "Cal é o sentido de \"bancada\"?", "output": "Localidade cuberta ou bancada do piso alto, con diferentes ordes de bancadas ou palcos. A bancada está destinada ao público nas prazas de touros."}
{"id": 1188896, "term": "Arrastradoiro", "prompt": "Explica o significado de \"arrastradoiro\".", "output": "Dependencia da praza de touros que comunica coa arena e onde as mulas levan o touro unha vez morto na area."}
{"id": 1188783, "term": "Balconciño", "prompt": "Cal é a definición de \"balconciño\"?", "output": "Localidade da praza de touros provista de varanda ou antepeito, adoita estar situada sobre a saída ou porta do touril."}
{"id": 1188884, "term": "Barreira", "prompt": "Que quere dicir \"barreira\"?", "output": "Valado de madeira colocado ao redor da arena, que serve de refuxio aos destros que a saltan e traspoñen cando se ven perseguidos polo touro, adoitan ter unha altura de 1,60 m. pola parte do rodo e 1,30 ou menos pola calella. A barreira leva un saínte de madeira ou estribo ao longo, pola parte do círculo e a uns 40 cm do chan, coa finalidade de axudar no salto. Nas prazas de touros máis antigas adoita ser un muro de sostén ao tendido. Tamén se lle chama barreira á primeira fila do tendido."}
{"id": 1188857, "term": "Abeiro", "prompt": "Dame a definición de \"abeiro\".", "output": "Valado que se pon diante das barreiras dos currais e das prazas de touros, separado delas o suficiente como para que o lidador poida refuxiarse burlando o touro que o persegue. Trátase dun breve valo da mesma altura e construción da barreira que se coloca paralela a ela, cunha separación duns 35 cm. Dentro da calella, debe haber así mesmo abeiros para refuxio de empregados e axudantes que, por razón do seu oficio, deban estar entre barreiras.\n\nNota de alcance: Durante algún tempo só se autorizaban os abeiros cando saía un destro coas facultades minguadas, anunciándose así nos carteis. Hoxe utilízanse en todas as prazas."}
{"id": 1188906, "term": "Temperador", "prompt": "Dime cal é a definición de \"temperador\".", "output": "Abeiro situado no centro da arena, con acceso polas súas catro frontes. Este tipo de abeiro usábase nalgunhas prazas de touros americanas."}
{"id": 1188856, "term": "Quella", "prompt": "Define \"quella\".", "output": "Espazo circular que rodea a arena e que determina o valado ou barreira, así como o muro de fábrica de onde arrinca o tendido. Adoita ter unha anchura de 1,60 m."}
{"id": 1188893, "term": "Guadarnés", "prompt": "Como se define \"guadarnés\"?", "output": "Dependencia obrigada nas prazas de touros destinada a gardar os instrumentos da lida, cadeiras, freixos e demais arreos, en xeral todo o pertencente ás cortes."}
{"id": 1188860, "term": "Patio de arrastre", "prompt": "Dame a definición de \"patio de arrastre\".", "output": "Dependencia da praza de touros destinada a esfolar e cuartear reses despois de mortas e arrastradas. Contará cun servizo veterinario para certificar a salubridade da carne destinada ao consumo."}
{"id": 1188858, "term": "Patio de cabalos", "prompt": "Que quere dicir \"patio de cabalos\"?", "output": "Dependencia onde montan os picadores, preparan os seus arreos e monturas, así como cantas dilixencias esixe a sorte de picar fóra de arena. Este patio comunica coas cuadras e ten acceso inmediato á porta de cuadrillas. Nel montan os picadores para facer o paseo."}
{"id": 1188859, "term": "Porta de cuadrillas", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"porta de cuadrillas\"?", "output": "Porta cunha dobre función, reunir ás cuadrillas ao inicio da lidia para facer o \"paseíllo\" ou despexo, e o de darlle saída e entrada aos picadores durante a lidia.\n\nNota de alcance: Ao inicio do \"paseíllo\" os mestres van á cabeza, seguidos polos seus tres peóns aliñados en fila india, os picadores montados sobre as súas cabalgaduras e por último as mulas e \"mulilleros\" que pechan a marcha."}
{"id": 1001810, "term": "Arena", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"arena\"?", "output": "Círculo de terreo limitado polo valo ou barreira onde se corren e lidan os touros. Tamén se lle denomina circo, arena, anel ou \"albero\" pola característica area de cor amarela dourada coa que adoita cubrirse, etc. O espazo destinado á lidia componse esencialmente da arena, circundado pola barreira, cos seus abeiros e a quella. A súa forma debe ser circular ou dun polígono de numerosos lados que, practicamente, o convertan nun círculo. A arena debe ter entre 45 m e 60 m de diámetro. O regulamento establece, para aqueles festexos nos que interveñen picadores, a existencia de dúas circunferencias concéntricas a 7 m e 10 m da barreira, marcadas con cal ou con area de cor distinta á dominante. As raias sinalan os lugares respectivos do picador (preto das táboas) e do touro (dentro do círculo menor), de modo que entre eles exista unha distancia de, polo menos, 3 m. O terreo que está máis próximo á barreira denomínase táboas; o que está máis preto das raias, terzo; o que circunda o centro, medios; e prato, o centro xeométrico da circunferencia. Así mesmo, o rodo debe ter comunicación inmediata e directa con certas dependencias: o touril, o patio de cabalos, o patio de cuadrillas e o esfoladeiro."}
{"id": 1188889, "term": "Tabloncillo", "prompt": "Cal é a acepción de \"tabloncillo\"?", "output": "Nas prazas de touros, última fila de asentos tanto do tendido como das bancadas."}
{"id": 1188905, "term": "Talanqueira", "prompt": "Cal é a acepción de \"talanqueira\"?", "output": "Nas prazas de touros portátiles, valado que separa o tendido da quella da barreira."}
{"id": 1188890, "term": "Tendido", "prompt": "Como se define \"tendido\"?", "output": "Bancada descuberta e próxima á barreira nas prazas de touros. O tendido empeza na barreira e sobe en bancadas ou chanzos, sempre ao descuberto, ata as bancadas cubertas ou palcos que están situados enriba. O tendido está dividido en diversos sectores, numerados así mesmo e separados uns doutros de modo ostensible. Cada un deles ten acceso por unha porta aberta no bloque da bancada, como breve túnel ou canón, ao que, seguindo a nomenclatura dos circos romanos, dáse o nome de vomitorio (v. \"Vomitorium\"). Normalmente, estas localidades son as de maior prezo. Tamén se lle pode denominar con este nome ao asento ou posto desta parte da praza que corresponde a cada espectador, así como ao billete que xustifica o dereito a ocupalo."}
{"id": 1188910, "term": "Contrabarreira", "prompt": "Dame a definición de \"contrabarreira\".", "output": "Segunda fila e seguintes de asentos nos tendidos das prazas de touros. En xeral, o límite adoita corresponder a un corredor que separa as filas baixas da gran masa da bancada."}
{"id": 1188784, "term": "Touril", "prompt": "Con que significado se emprega \"touril\"?", "output": "Dependencia da praza de touros destinada a gardar ou a encerrar os touros que se vaian lidar."}
{"id": 1032314, "term": "Chiqueiro", "prompt": "Como se define \"chiqueiro\"?", "output": "Cada un dos compartimentos do touril no que os touros están encerrados antes de seren lidados. O número mínimo é de oito."}
{"id": 1188892, "term": "Porta de touril", "prompt": "Con que significado se emprega \"porta de touril\"?", "output": "A que dá acceso ao canellón central, ao que teñen saída cada unha das gaiolas ou chiqueiros en que se encerraron os touros para darlle solta sucesivamente. A porta ha de ter, xustamente, a anchura do canellón, para que ao abrila o incomunique co paso aberto para saír á arena."}
{"id": 1004939, "term": "Depósito", "prompt": "Explica que significa \"depósito\".", "output": "Establecemento destinado a realizar provisión de gran na cidade preindustrial, co fin de asegurar a súa dispoñibilidade nas épocas de escaseza ou carestía de pan. Como conxunto edificado, un depósito podía chegar a ser un inmoble complexo, composto de partes ben diferenciadas. Ás veces, o edificio compartía coa alfóndega ou lugar destinado á compra e venda do trigo que, á súa vez, adoitaba albergar as tullas ou depósitos de grans. Tamén era frecuente que o depósito contivese os fornos de panificación, que tamén adoitaban contar cos seus propios puntos de venda de pan ou tafonas.\n\nNota de alcance: Castelo de Bovadilla fala da existencia de construcións similares xa no Antigo Exipto. A voz \"pósito\", procedente do latín \"positus\", e a presenza de certas disposicións referentes á almacenaxe de grans, procedentes da lexislación romana, dan conta dos antecedentes desta institución, ben documentada no Imperio Romano, de onde xa deriva a importancia social e política por garantir o consumo alimenticio nas grandes cidades. En España, os depósitos dispoñen de regulación específica desde finais do século XV. En 1480, as Cortes de Toledo, convocadas polos Reis Católicos, marcaron un punto de inflexión na política de equipamentos municipais dentro da Coroa de Castela. Neste contexto de obras e reformas urbanas das poboacións castelás, e respondendo a unhas necesidades funcionais básicas, quedaba comprendida a construción de edificios adecuados para a provisión do pan, abastos e mantementos esenciais para os cidadáns. En principio, a súa xestión correu a cargo da Coroa, con algunhas experiencias vinculadas ao clero, pero cara a finais do século XVII, e sobre todo xa no século XVIII, a xurisdición municipal acabou impoñéndose, dentro da súa xestión dos bens propios. Con todo, o revulsivo máis significativo e determinante para a implantación xeneralizada deste tipo de construcións por todo o reino, foron os graves problemas de carestía, que, nalgúns casos e épocas, se traduciron en auténticas fames negras nas cidades castelás desde o século XIV, e que se chegou a acrecentar durante as centurias seguintes fundamentalmente polo auxe demográfico de Castela, axilizándose así a creación destas dependencias municipais a través dos cales os concellos regulaban o comercio e o abastecemento de trigo. Resolto o abasto alimentario da cidade coa implantación da rede ferroviaria, un bo número de depósitos desapareceron, á vez que outros establecementos xenuínos da cidade preindustrial, como as fábricas de salitre. A pesar diso, e en determinadas circunstancias, algúns edificios permaneceron reconvertidos case sempre en dependencias administrativas. Hai que distinguir entre depósito e alhóndiga. Mentres que os depósitos ou alholís, termo de orixe árabe, cumpriron desde tempos ancestrais, aínda con diferentes denominacións ao longo dos séculos, o labor primordial de facilitaren o abastecemento das poboacións a través dun dos seus principais alimentos, o trigo; as alhóndigas, con precedentes no mundo musulmán, convertéronse desde o século XVI nuns equipamentos complementarios daqueles nas tarefas e funcións que debían desempeñar. A comezos do século XVII, Covarrubias matizaba, no seu \"Tesoro de la lengva castellana\", a diferenza entre ambos os equipamentos que, con todo, non impediu unha certa asimilación entre eles en numerosas poboacións da xeografía castelá durante a Idade Moderna. Mentres o depósito funciona, exclusivamente, como \"granero público do[n]de se recoge el trigo y la ceuada\"; la alhóndiga \"es la casa diputada para que los forasteros que viene[n] de la comarca a vender trigo a la ciudad, lo metan allí\", pero ademais \"también significa la que es para otras mercaderías\", polo que esta última acolleu, en numerosos casos, as funcións e dependencias daquel, como espazo destinado á almacenaxe do gran do concello, ademais de servir como lugar de venda do trigo e doutros produtos destinados ao mercado. Iso explica que a miúdo, durante a Idade Moderna, ambas as institucións, diferentes en teoría, compartisen indistintamente na práctica un mesmo edificio. Tamén hai que sinalar aqueles depósitos que foron encargados de custodiar o gran procedente do cobramento dos impostos eclesiásticos, dun modo singular o décimo, denominados cos termos propios de \"cillas\" e \"terzas\"."}
{"id": 1008943, "term": "Pozo", "prompt": "Dame a definición de \"pozo\".", "output": "Do latín \"puteus\", buraco profundo na terra, particularmente o aberto, para extraer auga existente no fondo, procedente de mananciais subterráneos."}
{"id": 1009321, "term": "Bocal", "prompt": "Cal é a definición de \"bocal\"?", "output": "Antipeito, polo xeral de forma cilíndrica, que serve como protección e revestimento á boca dun pozo."}
{"id": 1196838, "term": "Cegoñal", "prompt": "Cal é a definición de \"cegoñal\"?", "output": "Nun pozo, pértega de madeira que se fai bascular sobre unha barra transversal ou pinza, colocando nun dos extremos un contrapeso co obxecto de equilibrar o recipiente que, suspendido do extremo oposto por medio dunha corda ou unha cana, é utilizado para elevar a auga."}
{"id": 1012198, "term": "Garrucha", "prompt": "Define \"garrucha\".", "output": "Obxecto utilizado para a elevación da auga dos pozos e que é situado ou suspendido enriba do bocal. Consiste nunha roda acanalada na súa circunferencia e móbil ao redor dun eixe. Pola cadea ou garganta pasa unha corda ou canle en cuxos dous extremos actúan, respectivamente, a potencia e a resistencia."}
{"id": 1196835, "term": "Marráns", "prompt": "Explica que significa \"marráns\".", "output": "Nos pozos abertos, cada un dos madeiros, fortemente ensamblados, que formaban unha cimbra circular de diámetro inferior ao propio pozo, de forma que, entre a caixa de madeira e a parede do terreo, quedase un oco de 30 a 40 cm que se enchía con cachotería de pedra seca e que formaba o revestimento interior das paredes do pozo (de xeito excepcional, o revestimento interior fíxose de ladrillo)."}
{"id": 1008160, "term": "Pozo aberto", "prompt": "Explica o significado de \"pozo aberto\".", "output": "Construción que corresponde a un dos sistemas de aproveitamento dos acuíferos subterráneos máis utilizados ao longo da historia e, probablemente, o máis simple desde o punto de vista técnico. A súa técnica ou sistema construtivo segue sendo o mesmo desde a Idade Media, consiste en profundar no terreo, mediante a abertura dun orificio vertical, ata alcanzar o nivel da capa freática dispoñible en cada comarca, logrando así a captación directa da auga. Unha vez escavado e alcanzado o légamo (lama ou lodo), no fondo colócase unha base resistente, polo xeral unha gran pedra plana, e sobre ela disponse un armazón de madeira constituído polo que en Andalucía se denominan \"marranos\". A maior parte dos pozos foron de planta circular, aínda que tamén se atopan exemplos de planta rectangular, cadrada ou mesmo oval.\n\nNota de alcance: A técnica de captación de auga mediante pozos escavados no terreo, ten as vantaxes da súa simplicidade, con todo, conta coa desvantaxe ou dificultade de ter que elevar a auga á superficie para o seu uso, xa que unha vez rematado o proceso de construción, o pozo convértese nun depósito de almacenamento estático situado a un nivel inferior ao do uso da auga, de maneira que esixe algún tipo de mecanismo elevador, manual ou mecánico. O sistema máis utilizado desde as primeiras épocas foi o do cubo e polea, ou o que na Idade Media chamaban \"armas do pozo\" compostas, como na actualidade, dun carretón ou garrucha suspendida enriba do bocal e pola que se facía pasar unha corda que facilita a extracción do cubo. Tamén son utilizados o cegoñal ou a nora de tiro."}
{"id": 1196836, "term": "Pozo pechado", "prompt": "Explica que significa \"pozo pechado\".", "output": "Construción que serve de inicio ás galerías subterráneas (minas e canos) e cuxa realización é posible cando o desnivel, a partir da captación, é suficiente para conducir a auga ata o lugar escollido para a surxencia (descarga). O pozo nai é a primeira perforación que fai o construtor para atopar o nivel freático, e a técnica de realización escollida apenas varía da do pozo aberto. Segundo fose a natureza do terreo, esta escavación esixía ou non do emprego de métodos de contención (cimbra de madeira e encofrado de pedra seca). En certas ocasións, estes depósitos non se constrúen mediante profundización no terreo, senón case en superficie aproveitando a saída exterior dalgún acuífero. Así se realizaron na Idade Media as chamadas \"alcubas\". Doutra banda, e para aumentar o volume de auga recollido, ás veces profúndase máis o pozo principal e constrúense, xunto a el, outros dous ou tres pozos máis profundos e comunicados co primeiro mediante minas subterráneas, de modo que se concentre no principal a auga de todos eles."}
{"id": 1195274, "term": "Puteal", "prompt": "Explica que significa \"puteal\".", "output": "Na antiga Roma, bocal ou embocadura de pozo (do latín \"puteus\") cuxa función principal, no seu sentido xenérico, era a de formar parte do mobiliario decorativo de xardín da \"domus\". As súas frontes adoitaban estaren labradas en mármore con escenas mitolóxicas.\n\nNota de alcance: Ás veces foi relacionado, por influencia oriental, co costume de abrir un pozo de carácter sagrado no sitio onde caía unha exhalación. O Museo Arqueolóxico Nacional (Madrid) conta cunha das pezas de excelencia, o Puteal da Moncloa, peza clave desde o século XIX nos estudos sobre a decoración escultórica do Partenón ateniense, en especial do seu frontón oriental."}
{"id": 1196793, "term": "Pozo negro", "prompt": "Como se define \"pozo negro\"?", "output": "O que é construído a xeito de depósito subterráneo, a súa función é a de recibir nel as augas negras dun edificio cando non se teñen sumidoiros. Por non ter desaugadoiro ha de ser baleirado de xeito periódico."}
{"id": 1008161, "term": "Presa", "prompt": "Cal é o sentido de \"presa\"?", "output": "Do latín \"prendere\" (apertar), edificación consistente nun muro groso, que se constrúe en sentido transversal á corrente acuática para detela, embalsala ou derivala fóra da súa canle."}
{"id": 1008162, "term": "Torneira", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"torneira\"?", "output": "Macizo de terra arxilosa ou de calquera outro material impermeable, utilizado para atallar o paso da auga durante a construción dunha obra hidráulica. Na antiga Roma, xa se utilizaban estas torneiras conformadas por un recinto ou dependencia hermética construída con troncos, algo máis grandes que os propios cimentos da construción. A parte inferior dos troncos cravábase firmemente no chan e a parte superior deixábase aberta. As torneiras construíanse ao redor da zona que se pretendía escavar e, no seu interior, colocábanse unhas bombas que extraían toda a auga que puidese penetrar cando se acometían as obras, deixando o lugar completamente seco. Segundo descrición de Vitruvio, os romanos construían as súas torneiras de madeira, levantando as súas murallas case sempre dobres."}
{"id": 1008163, "term": "Encoro", "prompt": "Que significa \"encoro\"?", "output": "Do árabe \"sudd\" (obstáculo, presa), máquina coa que se saca auga dos ríos para regar os campos. Trátase dunha gran roda afianzada polo eixe en dous piares fortes, a cal, movida polo impulso da corrente, dá voltas e arroxa a auga fóra."}
{"id": 1008164, "term": "Dique", "prompt": "Define \"dique\".", "output": "Muro ou construción para conter as augas, normalmente dunha presa."}
{"id": 1212874, "term": "Presa de bóveda", "prompt": "Define \"presa de bóveda\".", "output": "A que ten unha dobre curvatura en dirección tanto horizontal como vertical. As presas de bóveda tamén se coñecen co nome de \"presa de dobre curvatura\"."}
{"id": 1008166, "term": "Presa de contrafortes", "prompt": "Define \"presa de contrafortes\".", "output": "A do tipo alixeirada conformada a partir de elementos verticais independentes (contrafortes), con seccións horizontais en forma de simple ou dobre \"T\", coas cabezas reforzadas e cunha forma que permite a correcta transmisión de esforzos, que sosteñen o muro de augas arriba ou cortina de estanqueidade. As formas das seccións horizontais presentan múltiples variacións buscando unha maior inercia e unha mellor distribución dos esforzos. Tamén poden alixeirarse facendo ocos lonxitudinais de dimensións significativas e formas adecuadas. En todas as presas, as subpresións redúcense se a cimentación se deixa ao aire, feito que durante bastante tempo supuxo a súa principal vantaxe.\n\nNota de alcance: A orixe das presas de contrafortes ten unha dobre fonte: a \"directa\" na que o deseño parte dunha pantalla impermeable e duns contrafortes que suxeitaban a pantalla; e a \"evolutiva\", derivada do desenvolvemento estrutural das presas de gravidade. As primeiras presas de contrafortes en España foron construídas polos romanos, destacando as de Consuegra, Iturrunduz ou Esparragalejo que formaba parte do abastecemento de augas a Augusta Emérita (Mérida). A presa de Iturrunduz, que abastecía de auga a poboación de Andelos, Navarra, esperta un grande interese desde o punto de vista tipolóxico, ao ser a primeira presa de contrafortes con pantalla delgada. Pola súa banda, a de Consuegra é a de maior lonxitude de todas as que se construíron no período de ocupación romana na Península Ibérica e, probablemente, a máis importante da dos contrafortes."}
{"id": 1008167, "term": "Presa de gravidade", "prompt": "Cal é a definición de \"presa de gravidade\"?", "output": "A que ten un esquema estrutural de carácter isostático e bidimensional. Como elemento de construción utilízanse materiais cohesivos (formigón, cachotería), non cohesivos (materiais soltos ou cachotería en seco) ou ambos os dous tipos á vez. Nas presas de gravidade as accións de envorco e deslizamento sobre os cimentos, debidas ao empuxe da auga, son contrarrestadas polo propio peso da presa. O perfil adoita ter forma triangular ou trapezoidal."}
{"id": 1008168, "term": "Presa en arco", "prompt": "Que significa \"presa en arco\"?", "output": "A que ten unha curvatura en dirección horizontal, na que a súa parte convexa recibe a maior parte do empuxe horizontal. A súa sección transversal adoita ser practicamente rectangular. As presas en arco, que non se xeneralizaron ata o século XX, tamén se coñecen co nome de \"presas de simple curvatura\"."}
{"id": 1196723, "term": "Propileo", "prompt": "Explica que significa \"propileo\".", "output": "Pequeno volume arquitectónico independente que dá entrada aos pazos exeos e aos santuarios gregos. Por extensión, entrada monumental que dá acceso entre columnas a un edificio (templo, pazo, ágora, ximnasio, etc.), formando pórticos ou unha construción especial para eles. As formas primitivas e os procedentes constitúense no ámbito do Exeo xa na época prehistórica (Troia II, Anatólico Antigo). En moitos santuarios revelouse en vestixios de plantas e fragmentos de ruínas unha especie de tipo usual con variantes locais, constituído por un pórtico anterior e outro posterior, ambos con columnas dóricas ou xónicas, e o muro central da porta. O triángulo do frontón adoita estar na fachada sobre a entrada. Algunhas portas monumentais de santuarios importantes superan este esquema en dimensións e composición, como o propileo da Acrópole de Atenas, edificio arcaico cunha fachada de 19 m e catro columnas, o muro central furado por cinco portas e o paso central ensanchado, calculado xa para a gran procesión das Panateneas. Os \"propilei\" igual que o Partenón, marcan o punto de partida dunha nova época da arquitectura grega: a percepción e o dominio do espazo. Os conxuntos helenísticos amplían aínda máis o motivo dos pórticos que flanquean os edificios, conformando un espazo. En Lindos, mesmo as portas monumentais chegan a superar as dimensións do propio templo. No Helenismo, o \"propileo\" componse de dous pórticos, a modo de vestíbulos opostos, que comparten un muro de peche común (\"períbolo\") e dá paso a un espazo descuberto. O \"propilo\" era a denominación dada á estrutura máis sinxela, mentres que reservan os termos \"propileo\" ou \"propiplei\" para as construcións máis complexas, nas que se poden distinguir outros edificios: salas adicionais, pinacoteca, templo, etc. En ocasións, engádenselle frontóns na fachada dianteira e traseira e reálzanse con bancadas. Os romanos imitaron a fórmula grega, engadindo \"exedras\" ou salas abovedadas.\n\nNota de alcance: Os \"propilei\" arcaicos, destruídos no ano 480 a. C, cando os persas incendiaron a Acrópole, sendo substituídos no período 437-432 a. C. por outros de mármore, máis cerimoniais e de maiores dimensións, proxectados polo arquitecto Mnesicles."}
{"id": 1005022, "term": "Ponte", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ponte\"?", "output": "Estrutura de madeira, pedra, ladrillo, ferro, aceiro, vidro e, mesmo, materiais orgánicos como o bambú, que salva a distancia entre dous puntos, así como os obstáculos naturais que os separan (desniveis topográficos, cursos fluviais, brazos de mar, etc.) ou ben unha vía pola que circulan outros vehículos ou fluxos, á vez que é capaz de soportar unhas cargas dinámicas en relación coa súa funcionalidade. Independentemente da época ou dos materiais, cada ponte pode clasificarse segundo a súa tipoloxía. Os catro tipos básicos son: pontes de viga, en arco, en ménsula e colgantes. A secuencia destas tipoloxías reflicte tamén unha cronoloxía aproximada da evolución da construción das pontes. A máis básica é a ponte de viga, que pode resultar tan simple como un tronco colocado sobre un rego. A construción dun arco implica un grao maior de coñecemento construtivo, e os de ménsula requiren un coñecemento avanzado de enxeñaría. Aínda que existen exemplos primitivos de pontes colgantes, as actuais son capaces de salvar grandes distancias e adoitan supoñer un reto construtivo. Outras tipoloxías resultan dunha combinación ou unha variación (pontes híbridas) destes catro básicos, como as pontes tensadas, as de celosía ou as móbiles.\n\nNota de alcance: As pontes son elementos estratéxicos e fitos significativos na ordenación territorial e urbana. Desde as pontes romanas, nalgúns casos aínda útiles, ata as máis complexas construcións contemporáneas que unen illas, costas, beiras de ríos caudalosos ou aqueles que salvan grandes desniveis de terreo e que, en calquera caso, estiveron ligadas ás principais rutas de comunicación (Ponte de Alcántara, en Cáceres ou as pontes sobre o Bidasoa que unen Irún con Hendaia). A fundación urbana da ponte é tamén fundamental, moitas pontes dan nome a importantes asentamentos, como o de Mostar en Bosnia. Outras veces unen dous núcleos de poboación creando unha soa cidade (Budapest); convértense en elementos clave da trama urbana, como en Venecia; civilízanas (pontes sobre o Sena en París); ou lles proporcionan algúns dos seus máis claros acenos de identidade (Ponte de Brooklyn en Nova York ou Ponte Veccio en Venecia). En multitude de casos, as pontes convértense en verdadeiros alardes construtivos cos máis diversos materiais, iso unido á evolución da enxeñaría. Poden variar segundo o material utilizado e a súa estrutura. Os primeiros, simples troncos, remóntanse á Idade do Bronce. En Babilonia construíronse sobre pilas de ladrillo (1800 a. C.). Os romanos abandonaron a práctica oriental de desviar as canles e desenvolveron, grazas á multiplicación de pilas e estribos intermedios e o arco de medio punto, impoñentes estruturas de madeira e pedra (acuedutos). Na Idade Media e no Renacemento, cubríronse para ofrecer refuxio ou albergar tendas, á vez que se fortificaron con ameas, torres, etc. A partir do século XIX, incorporáronse novas técnicas de enxeñaría, e o uso do ferro e do formigón armado permitiu maior resistencia e luz. Na actualidade, existen grandes obras de enxeñaría como, por exemplo, os diferentes tipos de pontes colgantes."}
{"id": 1008097, "term": "Pasarela", "prompt": "Explica o significado de \"pasarela\".", "output": "Ponte para peóns destinado a salvar estradas, ferrocarrís, etc."}
{"id": 1030599, "term": "Pontón", "prompt": "Con que significado se emprega \"pontón\"?", "output": "Ponte formada a partir de tramos flotantes formados a partir de botes, flotadores ou materiais naturais como o bambú que sosteñen un taboleiro lixeiro. Son o exemplo máis antigo e clásico do deseño de pontes militares. Este tipo de construción adoita necesitar algún tipo de arriostramento capaz de proporcionar a suficiente rixidez estrutural como para evitar que a ponte sexa arrastrada polas correntes fluviais.\n\nNota de alcance: As pontes deseñadas e construídas con fins militares son únicas na súa especie, porque, a diferenza doutros, son estruturas provisionais coas características apropiadas como para poder ser montados e desmontados coa suficiente facilidade como para poder ser trasladados dun sitio a outro con rapidez."}
{"id": 1007370, "term": "Peitoril de ponte", "prompt": "Cal é o sentido de \"peitoril de ponte\"?", "output": "Murete ou valado de pedra ou outra materia que se pon nas pontes para preservar de caídas."}
{"id": 1214183, "term": "Ponte tensada", "prompt": "Cal é a definición de \"ponte tensada\"?", "output": "Aquel cuxo deseño é produto dunha evolución entre as pontes colgantes e as pontes en ménsula. Existen moitos tipos, pero todos manteñen unha característica común pola existencia dun piar ou torre con cables individuais a tracción que sosteñen o taboleiro. Este constrúese desde as torres desde unha serie de voadizos, que se dispoñen a ambos os dous lados destas, o que equilibra a estrutura sen necesidade de ancoraxe. Debido a que o taboleiro está a ser empurrado cara á torre e polo tanto traballa a compresión, é necesario que a súa estrutura sexa moi ríxida, fronte ás pontes colgantes, nas que o taboleiro lixeiro simplemente colga dos cables. Hai dúas formas fundamentais de dispoñer os cables nas pontes tensadas clásicas: en abano, cando os cables se reúnen no alto da torre; e en forma de arpa, cando os cables se dispoñen en paralelo a medida que ascenden pola torre. A construción das grandes pontes tensadas modernas comeza coas vías de acceso e as torres. Unha vez colocados os devanditos elementos, colócase o taboleiro en tramos pendurados de cables independentes. Cando se completa a totalidade do taboleiro, este conéctase e rixidízase. A súa construción presenta dúas grandes vantaxes, ademais da súa simplicidade: case non require de cimbras e apenas interfire o tráfico marítimo. Algúns exemplos son a ponte de Tatara no Xapón, que une as illas de Oomi e Ikuchi, ou en España a ponte tensada do Parque Tecnolóxico de Santander."}
{"id": 1008099, "term": "Ponte colgante", "prompt": "Dame a definición de \"ponte colgante\".", "output": "Unha das tipoloxías básicas de ponte cuxa edificación se inicia cos piares de apoio de formigón armado, sobre os que se tenden, polo xeral, os cables de aceiro, e onde o fío principal se constrúe a partir dun sinxelo que percorre toda a estrutura cara a adiante e cara a atrás (no de Forth Road (1064), Escocia, empregouse un fío de 30.000 km. para a fabricación dos cables). En xeral, unha ponte colgante baséase na forza a tracción dos seus cables, desde os que colga o taboleiro. Os cables agrúpanse para crear un maior e as vigas do taboleiro cólganse doutros máis pequenos. O taboleiro de moitas das pontes colgantes modernas fórmase con vigas en caixón, unidas e reforzadas para resistir as cargas verticais e laterais debidas ao vento. Os tipos de reforzo varían segundo o tipo e a luz da ponte, poden ser vigas en celosía, de arriostramento transversal ou tirantes.\n\nNota de alcance: Esta tipoloxía foi considerada como a maneira máis eficaz de salvar grandes distancias, sen obstaculizar o tráfico marítimo ao non utilizar cimbras, sendo capaces de soportar grandes cargas con relativamente pouco material. Con todo, e debido ás súas delgadas liñas e elementos flexibles están expostos a cargas dinámicas que, de ser frecuentes, han de ser necesariamente contrarrestadas co taboleiro, xa que doutra forma poden provocar derrubes (ponte de Tacoma Narrows en 1940, Seattle, Estados Unidos, considerado na súa inauguración como a terceira ponte colgante máis grande do mundo). As primeiras pontes que puxeron en práctica esta idea foron as pasarelas colgantes de cordas ou lianas entrelazadas, situadas sobre arroios, creando catenarias ou arcos naturais."}
{"id": 1008108, "term": "Ponte de viga", "prompt": "Dame a definición de \"ponte de viga\".", "output": "Aquel que soporta a carga vertical que xeran as forzas cortantes, as forzas horizontais de tracción e comprensión e, cando só hai carga nun dos extremos, as forzas de torsión que se xeran en toda a lonxitude da viga. As forzas cortantes verticais repártense nos apoios. As vigas están indicadas en pontes de gran lonxitude, posto que o concepto básico de viga apoiada sobre piares nos seus extremos pode repetirse de maneira indefinida. Así, un dos seus exemplos de ponte de viga máis significativos é o considerado como a ponte máis longa do mundo, o Danyang-Kunshan, de 165 km, finalizado en 2010. Existen moitas variacións desta tipoloxía; desde a súa forma máis simple, un taboleiro horizontal apoiado nos seus extremos; ata aqueles que utilizan vigas de pedra e que salvan longas distancias utilizando un gran número de vigas apoiadas en piares colocados a pouca distancia uns doutros (ponte de Luoyang en Quanzhou, China, construído no ano 1060, con máis de 1 km de lonxitude e con 46 piares de cachotería que soportan grandes bloques de granito)."}
{"id": 1008111, "term": "Ponte sobre estacas", "prompt": "Dame a definición de \"ponte sobre estacas\".", "output": "Primitiva ponte de viga cuxos principais elementos de soporte son madeiros torados fincados no chan (estacas).\n\nNota de alcance: En Roma, no século V, a \"pons Sublicius\", unha ponte sobre estacas construída segundo o modelo etrusco, substitúe a barcaza que atravesa o Tíber. No ano 55 a. C. César fai construír en dez días, sobre o Rin, unha ponte de tramos sobre estacas, asegurada mediante estribos e cabaletes."}
{"id": 1214184, "term": "Ponte en arco", "prompt": "Que quere dicir \"ponte en arco\"?", "output": "Aquel cuxa forza vertical aplicada se transmite a través dunha curva a comprensión cara aos estribos, que son os encargados de contrarrestalas. O arco é, pola súa natureza, unha estrutura moi resistente. Na construción de pontes, o home utilizounos en diversos tipos de materiais, como a madeira, o ladrillo, o ferro, o aceiro (ponte Lupu sobre o río Huangpu de Shanghai) ou o formigón prensado; e en moi diferentes formas: algúns sitúan o taboleiro sobre o arco (ponte en ponte con taboleiro superior, como a ponte de Eads, sobre o río Mississippi en St. Louis, Estados Unidos); outros cólgano debaixo del (ponte en arco de taboleiro inferior, nos que o taboleiro colgante corta o arco nos estribos); mentres que outros permiten que o taboleiro atravese o arco (ponte en arco de taboleiro intermedio, ponte sobre o lago Roosevelt en Arizona, Estados Unidos)."}
{"id": 1214185, "term": "Ponte en celosía", "prompt": "Como se define \"ponte en celosía\"?", "output": "Aquel que pode empregar unha combinación ou cada unha das catro tipoloxías básicas da ponte (ponte de viga, en arco, en ménsula e colgantes) na configuración estrutural que está feita de vigas en celosía. Unha das primeiras manifestacións do deseño moderno de pontes e de cuxas celosías existen multitude de variantes, aínda que desde un punto de vista estrutural todas se aproveitan da resistencia propia do triángulo. As primeiras construcións desta tipoloxía construíronse en madeira, neles, a ponte divídese en tres seccións, as partes laterais, as inclinadas e as triangulares, apoiadas en estribos nos seus extremos e sobre as que, á súa vez, se apoia a sección horizontal da propia ponte. Outra das variantes utilizada é a coñecida como celosía Pratt, inventada por Thomas e Caleb Pratt en 1844, na que os elementos diagonais se inclinan cara á parte central da ponte. As de viga continua en celosía, foron construídas utilizando elementos horizontais e diagonais repetidos para crear unha estrutura continua. Na celosía lenticular, chamada así pola forma de lente dos seus cordóns, cada celosía conta cun cordón superior de ferro tubular traballando a compresión, e dous cordóns inferiores de cadeas de ferro traballando a tracción, ambos arriostrados para resistir as cargas do vento. En canto á celosía enreixada, utilízanse elementos diagonais dispostos nun enreixado situado entre dous dispositivos máis grandes e resistentes, que se fan máis grandes a medida que transmiten máis cargas aos apoios. Os elementos rectos dunha viga en celosía traballan a compresión, a tracción ou cunha combinación de ambas as dúas segundo a dinámica de forzas aplicada. Os elementos a compresión teñen unha sección transversal maior para poder soportar os efectos do empenamento.\n\nNota de alcance: A celosía é unha estrutura moi eficiente que require pouco material e presenta unha boa relación resistencia-peso. Poden utilizarse en todo tipo de estruturas, incluídas as vigas, os arcos e as ménsulas. A súa utilización é idónea nas pontes móbiles, xa que presentan boa resistencia ás cargas dinámicas."}
{"id": 1214186, "term": "Ponte en ménsula", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ponte en ménsula\"?", "output": "O que se divide en tres partes fundamentais: o brazo de ancoraxe, o brazo en ménsula e o van colgante. O piar unido ao brazo de ancoraxe soporta as forzas verticais de envorco. O piar sobre o que se equilibra a ménsula soporta as forzas de compresión. Os cordóns superiores traballan a tracción, mentres que os inferiores fano a compresión, sendo os elementos diagonais os encargados de transmitir as cargas ata os apoios. Unha ménsula é unha estrutura en voadizo apoiada sobre un soporte vertical. Se a estrutura se estende en ambas as direccións en forma de \"T\", convértese nunha ménsula en equilibrio. No deseño de pontes, as dúas partes da estrutura equilibrada coñécense como brazo en voadizo e brazo de ancoraxe. Na construción de pontes utilízanse numerosos tipos de ménsulas, que adoitan ser difíciles de identificar ao presentar o aspecto de arcos debido á forma curva dalgúns dos brazos en voadizo, polo que, en ocasións, poden chegar a confundirse coas pontes en arco. A maneira máis fácil de distinguir unha ménsula dun arco é observar a unión entre dous voadizos, que se atopará no centro do van, mentres que a xunta entre dous arcos realizarase no piar de apoio.\n\nNota de alcance: A utilización da ponte en ménsula é ideal para gargantas profundas ou ríos caudalosos ao non requirir de apoios provisionais."}
{"id": 1214187, "term": "Ponte móbil", "prompt": "Explica que significa \"ponte móbil\".", "output": "Aquel que pode empregar unha combinación ou cada unha das catro tipoloxías básicas da ponte (ponte de viga, en arco, en ménsula e colgantes) na configuración estrutural que pode moverse. Os deseños dos móbiles buscan superar os problemas asociados á permanencia das pontes, xa que estes, a pesar de seren deseñados co obxectivo de facilitar o paso, en ocasións, poden supoñer un obstáculo, así por exemplo unha ponte de tráfico rodado pode ser positiva para os vehículos aínda que pode limitar o marítimo. Existe unha gran variedade de pontes móbiles que se adaptan a toda clase de situacións, desde as que se elevan no aire ata as que se mergullan na auga, e desde as que se inclinan ata as que se enrolan. Como ocorre coa tipoloxía, o deseño destes enxeños tamén foi evolucionando a medida que se foi dispoñendo de novos materiais."}
{"id": 1214188, "term": "Ponte basculante", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ponte basculante\"?", "output": "O móbil que conta cun taboleiro ou folla que se eleva mediante o uso dun contraforte, que lle proporciona a enerxía suficiente para conseguir un movemento rápido e eficaz. Ao baixar o contrapeso situado no altodo tramo en celosía ou nun van traseiro oculto, a folla da ponte elévase. As pontes basculantes poden ter un ou dous taboleiros. Os que contan con dous tramos móbiles no seu centro coñécense como pontes basculantes de dobre folla."}
{"id": 1214189, "term": "Ponte de elevación vertical", "prompt": "Dime cal é a definición de \"ponte de elevación vertical\".", "output": "O móbil que eleva de xeito vertical a parte central do taboleiro, permanecendo paralela aos tramos iniciais. O taboleiro levántase, ben mediante dúas torres situadas a ambos os extremos do van, ou ben mediante un sistema hidráulico baixo o van. Estas pontes presentan unha mellor relación peso-resistencia que os basculantes e poden soportar cargas maiores."}
{"id": 1214190, "term": "Ponte de inclinación", "prompt": "Como se define \"ponte de inclinación\"?", "output": "O móbil que xira sobre os seus extremos arredor dun eixe lonxitudinal e cuxo taboleiro, reservado para peóns e ciclistas, é curvo. Un dos seus mellores exemplos é a ponte Gateshead Millenium elevada sobre o río Tyne, entre as localidades inglesas de Newcastle e Gateshead, onde o arco que sustenta o taboleiro cando a ponte está pechada pode rotar cara a abaixo mentres o taboleiro ascende, ao xeito dun contrapeso."}
{"id": 1214191, "term": "Ponte xiratoria", "prompt": "Dame a definición de \"ponte xiratoria\".", "output": "O móbil cuxa estrutura rota arredor dub punto de xiro situado no centro da súa luz. Ao non requirir contrapeso para o seu movemento poden chegar a ser relativamente lixeiros, aínda que o piar central ao redor do que pivotan pode resultar un inconveniente para o tráfico marítimo, sobre todo en canles estreitas."}
{"id": 1214192, "term": "Ponte pregable", "prompt": "Cal é o sentido de \"ponte pregable\"?", "output": "O móbil cuxa estrutura pode engurrarse a modo de acordeón recolléndose nunha beira. Debido á natureza relativamente fráxil dos elementos móbiles, este método está indicado para pontes de pequeno tamaño nos que os seus tramos non son demasiado pesados, nin as súas partes móbiles soportar demasiada tensión."}
{"id": 1214193, "term": "Ponte somerxible", "prompt": "Cal é a definición de \"ponte somerxible\"?", "output": "Tipo de ponte móbil pouco usual que fai descender o taboleiro ata introducilo baixo a auga para permitir o paso dos barcos.\n\nNota de alcance: En 1988, construíronse dúas pontes somerxibles na canle de Corintio (Grecia) en cada un dos seus extremos, unha no istmo e outra en Corintio, que mergullan a súa parte central ata 8 m debaixo do nivel da auga."}
{"id": 1214194, "term": "Ponte transbordadora", "prompt": "Como se define \"ponte transbordadora\"?", "output": "O móbil que pode desprazar un tramo do seu taboleiro ao longo da súa luz. Adoitan presentar un taboleiro colgado mediante cables desde unha estrutura elevada, que é apoiada en dous piares situados en ambos os extremos da ponte. O taboleiro, ou góndola, móvese cun sistema mecanizado de cables de aceiro e poleas. En España, debe destacarse a ponte de Biscaia, deseñado por Alberto Palacio Elissague e inaugurado en 1893."}
{"id": 1008112, "term": "Viaduto", "prompt": "Con que significado se emprega \"viaduto\"?", "output": "Do latín \"via\" (camiño) e \"ductus\" (conducido). Arcada ou obra de enxeñaría en altura que soporta un camiño ou unha vía férrea ao seu paso por un fondal. O viaduto está destinado a salvar as irregularidades do terreo no trazado de calquera vía de comunicación."}
{"id": 1005023, "term": "Porto", "prompt": "Cal é o sentido de \"porto\"?", "output": "Lugar localizado na costa ou na beira dun río que, polas súas características naturais ou artificiais, serve para que as embarcacións realicen operacións de carga e descarga de mercadorías ou o tránsito de persoas, embarque, desembarco, para a súa protección fronte ás inclemencias meteorolóxicas, etc. Pode ser \"natural\", cando o forma a propia configuración da costa na embocadura dun río, no propio río navegable ou nunha rada ou baía; e \"artificial\", cando é construído polo home, polo xeral, aproveitando as condicións naturais que completa con diques de abrigo, peiraos, dársenas, depósitos artificiais, diques, embarcadoiros e desembarcadoiros. Aínda que hoxe os grandes portos presentan unha gran diversidade de tránsitos e especialízanse en partes perfectamente identificadas segundo os seus usos, aínda se recorre a catalogar algúns deles en función da súa actividade principal: portos pesqueiros, petroleiros, militares ou deportivos, de refuxio, entre outros.\n\nNota de alcance: Durante amplas etapas históricas, os portos emprazáronse en áreas ben abrigadas dos ventos e da ondada, espazos que podían ser facilmente defendidos dun ataque exterior; nestes casos, as condicións naturais explicaban a súa distribución no territorio. Con todo, en datas máis recentes e grazas á grande evolución da enxeñaría, foi posible construír estes, e as infraestruturas que os rodean, noutros lugares non condicionados polo marco físico. En xeral, o porto actúa como infraestrutura de transportes principalmente dedicada ao traslado de produtos entre lugares afastados e de viaxeiros entre puntos próximos con acceso difícil ou imposible por outro medio. A evolución recente destes a escala mundial oriéntase cara á especialización como grandes centros do comercio internacional. O tráfico marítimo adquire unha enorme significación nos crecentes intercambios a longa distancia, que acompañan o denominado proceso de globalización, e viuse afectado pola xeneralización do uso de colectores para o tránsito de mercadorías, tanto no mar como en terra. Os cambios nos sistemas de transporte, unha distribución cada vez máis complexa dos peiraos e o propio carácter das plantas fabrís, aconsellan o seu traslado cara a novas localizacións mellor adaptadas. Se o porto tradicional se integraba no pobo ou a cidade á que pertencía, na actualidade asístese a un afastamento das súas instalacións da vida cotiá da urbe, á delimitación dos espazos ocupados por peiraos que se pechan ao exterior, cando o porto en cuestión alcanza certo volume de tráfico. De feito algúns espazos portuarios bastante extensos foron abandonados e son obxecto de importantes proxectos de reforma urbana seguindo o modelo dos docks dalgunhas cidades británicas."}
{"id": 1005396, "term": "Embarcadoiro", "prompt": "Cal é o sentido de \"embarcadoiro\"?", "output": "Instalación próxima á beira da auga e destinada ao embarque e desembarque de persoas ou mercadorías. Polo xeral, adoita adentrarse nas augas do porto, permitindo o amarre de embarcacións a ambos os dous lados. Un embarcadoiro independente en augas bastante protexidas podería constituír a totalidade das instalacións portuarias."}
{"id": 1005397, "term": "Espigón", "prompt": "Que quere dicir \"espigón\"?", "output": "Macizo saínte que se levanta ou constrúe á beira dun río ou na costa do mar, co obxectivo de defender as marxes ou modificar as correntes. Estas construcións son adecuadas para zonas de calma relativa, como o caso dalgunhas praias protexidas ou do interior de portos xa existentes."}
{"id": 1005398, "term": "Dique", "prompt": "Cal é a definición de \"dique\"?", "output": "Muralla ou terraplén que se constrúe avanzado no mar, co obxecto de procurar abrigo a un porto ou rada contra a ondada, como defensa disposta a repeler un posible ataque por mar de armadas inimigas ou crebaondas onde arroxar refugallos. En Cuba ou Ecuador, este termo designa o paseo que corre paralelo á beira do mar ou dun río.\n\nNota de alcance: O Dique (en castelán, Malecón) pasou a converterse no símbolo ou lugar de referencia dalgunhas cidades como A Habana ou mesmo noutras evolucionou de mero elemento arquitectónico construtivo a icona ideolóxica. Así por exemplo, en Alacante, o Paseo do Malecón (hoxe coñecido como Explanada de España), que tras a desaparición da muralla de costa estábase convertendo na fachada da cidade envorcada ao mar, asumindo así o protagonismo e a centralidade que adquiriu na actualidade, sendo o seu espazo máis representativo e emblemático, en setembro de 1868 pasou a denominarse \"Paseo dos Mártires da Liberdade\" durante o Sexenio Revolucionario español. O rito de lembrar as vítimas consolidouse co cambio de nome en clara homenaxe aos 24 dirixentes que foron fusilados o 8 de marzo de 1844 en Alacante tras a \"Rebelión de Boné\" en defensa do réxime liberal."}
{"id": 1005399, "term": "Peirao", "prompt": "Que significa \"peirao\"?", "output": "Obra de pedra, ferro ou madeira, de construción sólida ou sobre píos que é disposta en dirección conveniente na beira do mar ou dun río navegable e cuxa existencia define a condición portuaria dun lugar, creando os espazos arredor dos que crece a cidade e se entretecen os intereses dunha sociedade fortemente vinculada á vida mariñeira. A súa función é a de facilitar o embarque e desembarque de mercadorías e de persoas e mesmo, ás veces, para abrigo das embarcacións. Dentro dun porto pesqueiro, o peirao adoita atoparse en paralelo á beira, con embarcacións atracadas só no lado que dá ao mar, o que o diferencia dos embarcadoiros, onde os navíos se amarran a ambos os dous lados. En canto á súa construción, pódense distinguir dúas clase de peiraos; o sólido, máis adecuado para as zonas nas que o leito mariño é rochoso ou areoso; e o construído sobre torres, idóneo para as zonas nas que o leito mariño é máis brando, como nas beiras dos ríos ou en zonas de mangleirais."}
{"id": 1005400, "term": "Varadoiro", "prompt": "Define \"varadoiro\".", "output": "Lugar onde varan as embarcacións para protexelas, reparalas ou para limpar os seus fondos. En numerosas comunidades de praia, o varadoiro non é máis que a praia natural onde as barcas se secan para o seu posterior raspado, limpeza e reparación. Con todo, dentro da infraestrutura portuaria e en ausencia dunha marea forte, a praia non sempre resulta práctica, polo que se require a construción dunha pendente ou un varadoiro artificial. O máis característico deles consiste nunha apertura no muro do peirao, na que se constrúe unha rampla de formigón cunha superficie sólida e suave. As medidas ideais son: 5 m de ancho, unha pendente non superior ao 10 % (pendente 1/10) e con 1,5 m, polo menos, por baixo do nivel do mar."}
{"id": 1214593, "term": "Ronda", "prompt": "Que quere dicir \"ronda\"?", "output": "Vía perimetral do casco antigo dunha cidade. En orixe a rolda de muralla (v. Camiño de rolda) foi o paso ou espazo libre entre a muralla e as edificacións interiores, polas que se facía a vixilancia da cidade. Máis tarde, tras a derriba dos muros defensivos, a rolda fórmase con cada un dos paseos ou rúas, cuxo conxunto circunda a parte antiga da zona urbana, ocupando aproximadamente o perímetro no que noutras épocas se estendía a muralla.\n\nNota de alcance: A súa orixe arrinca cando as murallas que protexían os núcleos urbanos medievais e servían de límite entre o campo e a cidade perden o seu valor xa no século XIX, cando a conxestión do espazo intra muros, debido ao auxe demográfico e á puxanza económica da burguesía, esixen unha primeira expansión urbana (ensanches). Este feito provoca que o espazo ocupado polo cinto de pedra ou o inmediatamente contiguo a el se convertesen nunha rúa de circunvalación e enlace cos novos barrios. Desta forma xorden os primeiros cintos que rodean o núcleo urbano e que na actualidade se reflicten no plano a través de roldas con alto valor para a circulación do tráfico e, mesmo e segundo o seu acondicionamento, de uso habitual para o paseo. O termo provén do \"camiño de rolda, así como do feito de que este espazo posúa unha forma máis ou menos redonda. En Aragón denomínaselle \"coso\"."}
{"id": 1181807, "term": "Sinalización urbana", "prompt": "Cal é o sentido de \"sinalización urbana\"?", "output": "Conxunto de elementos existentes nunha poboación cuxa finalidade se centra en ofrecer información relevante ou imprescindible para o seu mellor funcionamento. Entre as súas variantes destacan as tipoloxías dedicadas á ordenación do tráfico viario (semáforos, entre outros), as dedicadas á información sobre identificación, localización e caracterización de rúas, prazas, etc. ou as de información sobre determinados acontecementos relacionados ou celebrados nas áreas urbanas.\n\nNota de alcance: Por motivos fiscais, en España as grandes capitais como Sevilla, Madrid ou Barcelona xa tiñan rotulación nas súas rúas a partir de finais do século XVIII."}
{"id": 1181806, "term": "Semáforo", "prompt": "Que significa \"semáforo\"?", "output": "Aparello eléctrico de sinais luminosos que, nos núcleos urbanos, serve para regular e ordenar o tráfico viario. É un dos elementos dos que conforman o conxunto dos existentes dentro da sinalización urbana e cuxa finalidade se centra en ofrecer información relevante ou imprescindible para o seu mellor funcionamento."}
{"id": 1004943, "term": "Silo", "prompt": "Cal é a definición de \"silo\"?", "output": "Depósito subterráneo para conservar o gran, sementes ou outras forraxes, polo xeral escavado ou situado en cavidades naturais. Aínda que na súa orixe foron subterráneos, evolucionan cara a un tipo de construción tamén sobre a superficie do chan. Polo xeral cárganse pola parte superior e baléiranse pola inferior."}
{"id": 1004944, "term": "Terza", "prompt": "Con que significado se emprega \"terza\"?", "output": "Celeiro ou silo de señores feudais ou ordes militares. Recibe o seu nome do tipo de décimo (un terzo) que se cobraba sobre a colleita."}
{"id": 1013164, "term": "Taberna", "prompt": "Cal é o sentido de \"taberna\"?", "output": "Na antiga Roma, comercio situado nos baixos das \"insulae\", abertos cara á vía pública e destinados á venda polo miúdo. Denominábase taberna vinaria se se vendía viño. Nos bordos dos mercados a miúdo aparecen unidas en fileiras fixas de tendas, polo xeral detrás de columnatas (\"tabernae veteres e novae\" de Roma, no Foro de Augusta Raurica). Ás veces, ramas comerciais específicas dispoñen de edificios propios; como o \"macellum\" para o mercado alimentario e o edificio dos \"eumachia\" para os panos, no Foro de Pompeia, entre outros. As \"tabernae\" tamén eran as estancias para cociñar, en xeral dispostas nos xardíns funerarios romanos, xunto á tumba. A súa función, neste caso, era a de servir nos banquetes funerarios en honra do defunto. Na actualidade, recibe este nome o establecemento público, de carácter popular, onde se serven e expenden bebidas e, ás veces, tamén comidas."}
{"id": 1214590, "term": "Taller", "prompt": "Dame a definición de \"taller\".", "output": "Do francés antigo \"astelier\" (taller de carpintería) e esta da voz francesa antiga \"astele\" (\"astilla\", en castelán, \"lasca\" en galego), derivada da latina \"astula\" (táboa). Estudo, escola ou lugar de traballo de ciencias ou de artes, en especial o dun artista ou un arquitecto no que se ensina ao estudante e aprendiz novo."}
{"id": 1006645, "term": "Teatro", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"teatro\"?", "output": "Local, edificio ou lugar ao aire libre, destinado a representacións dramáticas, musicais ou outro tipo de espectáculos. O tipo construtivo arrinca das edificacións teatrais da Antigüidade clásica (v. Teatro grego e Teatro romano). Xa no século XVI, comezan a reaparecer construcións especializadas. Como exemplos destacados: o teatro Olímpico de Vicenza en Italia, iniciado en 1580 por Palladio; ou en España, os currais de comedias como o de Almagro, datado na primeira metade do século XVI. Peor será no século XIX cando se acuñou de maneira definitiva o modelo de teatro que chega ata a actualidade. Esencialmente consta dunha sala para o público, o escenario e un espazo entre ambos chamado \"orchestra\".\n\nNota de alcance: As representacións teatrais xa existían en Exipto no 2500 a. C., relacionadas con festividades relixiosas (lenda de Osiris) e o culto ao faraón. As súas orixes en Occidente están relacionadas co \"theatron\", lugar onde se celebraban as festas dionisíacas."}
{"id": 1185152, "term": "Caixa escénica", "prompt": "Explica que significa \"caixa escénica\".", "output": "Conxunto que no teatro queda integrado polo escenario, o foso e o tear ou altura. Está situada entre o proscenio e o fondo de escenario, incluíndo a zona de bambolinas."}
{"id": 1188745, "term": "Contrafoso", "prompt": "Como se define \"contrafoso\"?", "output": "Segundo foso de teatro situado debaixo do escenario. Atópase naqueles teatros cuxo foso conta con máis dun piso."}
{"id": 1001804, "term": "Escenario", "prompt": "Como se define \"escenario\"?", "output": "Parte da caixa escénica, xeralmente elevada, sobre a que actúan os actores nunha representación teatral. O escenario é o espazo onde ten lugar a representación propiamente dita, polo que se utiliza en oposición á sala. Na súa parte anterior está limitado pola embocadura e polo proscenio. Polo xeral, e ao longo da historia, o escenario estivo situado fronte aos espectadores, nun lugar separado e oposto ao do público. En Grecia e Roma, constituía o diámetro dun semicírculo formado polas bancadas. No teatro medieval, o escenario adoitaba estar constituído por un ou varios entaboados situados nunha rúa ou praza onde se situaba o público. A partir do século XVII, comeza a orixinarse o proscenio e o escenario á italiana tal e como o coñecemos hoxe en día. Desde finais do século XIX, empézanse a investigar novas formas para achegar ou separar ao público da acción representada ou, mesmo, para integralo completamente nela."}
{"id": 1185274, "term": "Arco de proscenio", "prompt": "Dame a definición de \"arco de proscenio\".", "output": "No teatro, abertura que separa o escenario do auditorio, enmarca a escena e aloxa a cortina de boca. Na súa orixe xurdiu detrás do proscenio ou zona de actuación, facendo visible un decorado de fondo. Durante o século XVIII, o proscenio foi perdendo a súa importancia e a actuación foi trasladándose de xeito gradual á escena, por detrás do arco. No século XIX, o arco de proscenio convértese nunha parede imaxinaria que separa completamente a actores de espectadores, dando lugar a todo o complexo sistema de maquinaria e convencións que constitúe o escenario á italiana."}
{"id": 1188749, "term": "Bote", "prompt": "Cal é o sentido de \"bote\"?", "output": "No teatro, lateral esquerdo dun escenario. En orixe, nome que reciben cada un dos maquinistas que nos teatros se arroxaban desde o tear para facer que co peso do seu corpo subise a cortina, a cuxas cordas ían suxeitos."}
{"id": 1188750, "term": "Caixa", "prompt": "Explica que significa \"caixa\".", "output": "Cada un dos espazos que queda entre dous bastidores, a ambos os dous lados do escenario; serven como puntos de referencia para entradas e saídas de personaxes e, en xeral, para o xogo escénico. Dise que un actor está \"entre caixas\" cando se atopa nun lateral, listo para saír a escena."}
{"id": 1185175, "term": "Rúa", "prompt": "Que significa \"rúa\"?", "output": "No teatro, cada unha das zonas transversais do escenario, paralelas á liña de cortina, coincidindo co espazo dunha caixa. A escena terá, polo tanto, tantas rúas como caixas. Unha rúa posúe os seus propios elementos escénicos: trapas, zapóns, iluminación, a base de diabras e torres laterais, etc."}
{"id": 1185284, "term": "Chácena", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chácena\"?", "output": "Espazo rectangular situado ao fondo do escenario, por detrás da área de foro, que se utiliza como almacén de decorados e mobiliario. Adoita ter unha porta que comunica directamente co exterior, a través da cal se efectúan os labores de carga e descarga. Ás veces tamén é utilizado nas representacións como prolongación da escena visible ao público. Nos teatros que dispoñen de espazo suficiente existe, ademais, un almacén de decorados, situado fóra do escenario, onde se gardan os que non están a ser utilizados polo momento."}
{"id": 1008537, "term": "Embocadura de escenario", "prompt": "Explica que significa \"embocadura de escenario\".", "output": "Abertura do escenario a través da cal o público ve a escena. É a que vén definida polo arco de proscenio. Na práctica, queda limitada polo gardafaixa, a cortina de boca, os arlequíns, o bambolinón e os trastos."}
{"id": 1196278, "term": "Embocadura regulable", "prompt": "Que significa \"embocadura regulable\"?", "output": "Embocadura que forman o bambolinón e os arlequíns. Pode ser ampliada ou reducida a vontade."}
{"id": 1185215, "term": "Escenario circular", "prompt": "Explica que significa \"escenario circular\".", "output": "Espazo escénico consistente nunha circunferencia sobre a que actúan os actores, de forma que están materialmente rodeados de público. Os banqueiros adoitan estar nun plano inclinado para favorecer a visibilidade. Esta fórmula permitirá un uso mínimo de decoración, á vez que realza a interpretación dos actores aos que se lles outorga todo o protagonismo. Así mesmo, neste tipo de escenarios a iluminación deberá de cubrir todo o espazo escénico, xa que os actores poderán ser vistos polos espectadores desde todos os focos, sempre tendo en conta que os ángulos non dean unha luz demasiado horizontal, eliminando o risco de cegar aos espectadores, sobre todo os das primeiras filas.\n\nNota de alcance: A posta en escena nos escenarios circulares é unha práctica que se remonta aos misterios medievais e que rexorde con éxito no século XX, a través das montaxes de Reinhardt e Villiers, o que obrigou a novas formulacións de montaxe e posta en escena. Desde os últimos anos deste século, foi especialmente utilizado en numerosos espectáculos de teatro de rúa e de teatro independente."}
{"id": 1185216, "term": "Escenario de planos móbiles", "prompt": "Dime cal é a definición de \"escenario de planos móbiles\".", "output": "O que está equipado cun sistema de podios que permite crear distintos efectos de altura, escenografías e realizar mutacións rápidas."}
{"id": 1185217, "term": "Escenario de usos múltiples", "prompt": "Con que significado se emprega \"escenario de usos múltiples\"?", "output": "Aquel que é adaptable a espectáculos de moi diversa índole. Adoita estar formado por módulos independentes que permiten transformalo a vontade. Deste xeito, poden ter cabida no mesmo desde obras clásicas ata os espectáculos máis vangardistas."}
{"id": 1185177, "term": "Foro", "prompt": "Con que significado se emprega \"foro\"?", "output": "Zona do escenario oposta á embocadura e máis distante dela, especialmente as ás, decoracións teatrais e camerinos. É a máis afastada ao público."}
{"id": 1185176, "term": "Ombro", "prompt": "Como se define \"ombro\"?", "output": "Cada un dos espazos interiores do escenario situados nos laterais da embocadura. Estes espazos non son visibles ao público."}
{"id": 1188746, "term": "Piso do escenario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"piso do escenario\".", "output": "Superficie de madeira que forma o chan do escenario. Sobre ela móvense os actores e colócanse os elementos escenográficos (decorados, mobiliarios, caixa de piso, zapón, etc.), para a posta en escena. No teatro á italiana, sitúase a certa altura por encima do patio de butacas. No piso ábrense as trampas ou zapóns, a través dos cales se pode acceder ao escenario desde o foso."}
{"id": 1188748, "term": "Proscenio", "prompt": "Explica que significa \"proscenio\".", "output": "Parte dianteira do escenario, comprendido entre o seu bordo e a primeira orde de bastidores, por tanto, a máis próxima ao público. O proscenio correspóndese coa zona limitada entre a cortina de boca e o foso de orquestra, e do cal este último pode pasar a formar parte. As súas dimensións varían de acordo ás características de cada deseño. Alúdese ao proscenio así mesmo cos termos \"anteescena\" e \"gravata\".\n\nNota de alcance: No antigo teatro grego e romano, a área entre a \"skene\" e a \"orchaestra\" recibe o nome de \"proskenion\"."}
{"id": 1185260, "term": "Cuncha", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cuncha\"?", "output": "No teatro, moble de madeira colocado sobre un zapón no centro do proscenio. Servía para ocultar da vista do público a cabeza do apuntador, desta maneira podía mirar directamente aos actores e apuntarlles durante a función. Actualmente está en desuso en practicamente a totalidade destes espazos escénicos."}
{"id": 1185218, "term": "Tinglado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tinglado\"?", "output": "No teatro, armazón de madeira, en forma de entaboado ou plataforma, que se improvisa nun lugar determinado para que poida actuar sobre el unha compañía de cómicos ambulantes, actores afeccionados ou monicrequeiros. É todo un símbolo do teatro, en especial da farsa."}
{"id": 1185273, "term": "Trapa", "prompt": "Con que significado se emprega \"trapa\"?", "output": "Abertura ou oco que se abre no chan do escenario, levantando determinadas táboas para conectar a escena co foso do teatro. A trapa, que pode ser desprazada a vontade, descobre un zapón ou plataforma elevadora, para a subida ou baixada de persoas, bastidores ou pezas de decorado durante a representación."}
{"id": 1002562, "term": "Foso de teatro", "prompt": "Que quere dicir \"foso de teatro\"?", "output": "Parte da caixa escénica situada debaixo do entaboado ou do escenario. O foso é o lugar destinado á colocación de elevadores-montacargas, que teñen como misión axudar a producir efectos especiais de aparicións e desaparicións. Estes elevadores, en principio moi rudimentarios, deron paso a un complexo sistema de carretillas que mellorou a posta a punto e os rápidos cambios de escenografía. Na actualidade, moitos destes sistemas foron substituídos por mecanismos de circuítos hidráulicos, dando lugar aos chamados escenarios flotantes."}
{"id": 1185153, "term": "Tear", "prompt": "Define \"tear\".", "output": "Parte superior da caixa escénica oculta ao público, onde quedan pendurados as cortinas, bambolinas e demais elementos do decorado ata o momento no que teñan que ser baixados a escena. O tear adoita ter, polo menos, o dobre de altura que calquera cortina. Está composto polo peite na súa parte superior e, aos lados, as pontes de tiro."}
{"id": 1185276, "term": "Peite", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"peite\"?", "output": "No teatro, parte superior do tear. Trátase dunha armazón de vigas de madeira ou ferro (guías), que soportan o peso de todas as poleas e cordas coas que se colgan decorados. Polo xeral, componse de listóns de madeira paralelos á liña da cortina, tan longos como o ancho do escenario, cubrindo toda a superficie deste. Os listóns están separados entre si formando espazos ou carreiras. Apóianse en vigas transversais que están fixas aos muros anterior e posterior do escenario. Todo o conxunto está situado a bastante altura, a miúdo a 2 ou 3 m por debaixo do teito. En teatros con moita maquinaria, pode haber ata dous peites separados por uns 3 m."}
{"id": 1188751, "term": "Carreira", "prompt": "Como se define \"carreira\"?", "output": "No teatro, espazo lonxitudinal que separa as seccións enreixadas que constitúen o peite, e no que están situados os carreteis ou poleas a través das cales pasan as cordas dos elementos da escenografía que han de ser suspendidos: bambolinas, rompementos, fondos, etc. A cada carreira correspóndelle un xogo de poleas e un tiro de onde colga unha vara."}
{"id": 1001794, "term": "Camerino", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"camerino\"?", "output": "Dependencia do teatro destinada ao vestiario dos actores, especialmente o que está situado no foro dun teatro ou nun estudio de televisión. No camerino adoita haber unha mesa de maquillaxe, unha ou varias cadeiras, un diván ou sofá, un lavabo e perchas para o vestiario. Cada camerino loce un número na porta, xunto ao que se coloca o nome do actor ou a actriz que o ocupa nun espectáculo determinado. Polo xeral, os camerinos principais, máis próximos á escena e mellor dotados, destínanse ás primeiras figuras, con frecuencia no foso ou no primeiro ou segundo piso, mentres que os figurantes ou os coristas dun musical adoitan compartir camerinos máis grandes. Por extensión, chámaselles \"camerinos\", a toda a zona (camerinos, corredores, oficinas, salóns de descanso e outras dependencias) que se atopa detrás do escenario."}
{"id": 1006815, "term": "Curral de comedias", "prompt": "Dame a definición de \"curral de comedias\".", "output": "Espazo escénico desenvolvido durante os séculos XVI e XVII, en particular en España e Inglaterra, situado arredor do curral dunha pousada ou patio de veciños. Polo xeral, un curral consistía nun patio descuberto ao que daban unha serie de balcóns, xanelas e galerías desde onde se presenciaba o espectáculo. Para o profesor Díez Borque e Maravall, o curral de comedias español non só se estruturaba fisicamente senón que, ademais e sobre todo, hai que ter en conta a súa organización social, segundo a cal se poden distinguir: o patio para os homes dos sectores máis baixos da sociedade; a cazola para as mulleres dos mesmos sectores: bancos e bancadas, lugares inmediatamente superiores na categoría dos asentos populares; localidades para doutos, o faladoiro; localidades distinguidas, apousentos e reixas; e localidades oficiais. A cazola situábase fronte ao escenario, e, na parte máis alta, o \"faladoiro\". O escenario, situado nun dos seus lados, consistía nun entaboado cuberto por un torna augas e dúas portas ao fondo, unha a cada lado, polas que entraban e saían a escena os actores. Sobre o escenario, e en sentido lonxitudinal, había un corredor con tres vans, e mesmo un segundo corredor, formando unha fachada con tres niveis horizontais e tres franxas verticais. Debaixo do taboado había un foso desde o que se podía acceder a escena a través dunha trapela."}
{"id": 1188728, "term": "Burato do demo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"burato do demo\".", "output": "Nos antigos teatros e currais de comedias, trampa situada no piso do escenario pola que subía a escena ou baixaba dela un personaxe, figurando que ía ou viña dos infernos (o diaño nos autos sacramentais). Tamén se usaba para crear efectos de fume na escena, ou de \"chamas infernais\". Por este motivo, ao foso por debaixo do entaboado chamóuselle inferno."}
{"id": 1185261, "term": "Cazola", "prompt": "Dame a definición de \"cazola\".", "output": "No antigo curral de comedias era a galería reservada ás mulleres. A cazola situábase fronte ao escenario, no piso alto, e estaba incomunicada dos demais departamentos."}
{"id": 1185302, "term": "Faiado dos tornos", "prompt": "Que significa \"faiado dos tornos\"?", "output": "Parte alta do escenario do curral de comedias, situado normalmente baixo o tellado colgadizo que cubría o escenario e xusto enriba do corredor, onde se aloxaba o guindastre para a tremoia, en especial o pescante ou maquinaria para voos ou aparicións."}
{"id": 1188741, "term": "Escenario de curral de comedias", "prompt": "Cal é a acepción de \"escenario de curral de comedias\"?", "output": "Entaboado cuberto por un torna augas e dúas portas ao fondo, unha a cada lado, por onde entraban e saían os actores a escena desde o vestiario, levantado nun dos lados do patio. O espazo central, situado entre estas dúas portas, servía para revelar escenas de interiores, denominadas aparencias cando se trataba dunha visión ou escena de fantasía. Sobre o escenario, a todo o longo, había un corredor con tres ocos, mesmo un segundo corredor, formando unha fachada con tres niveis horizontais e tres rúas verticais. Os nove ocos resultantes, utilizábanse para aparencias e distintos recursos de escenografía e tremoia. Debaixo do entaboado situábase o foso, desde o que se podía acceder a escena por unha trapela; deste xeito, a disposición vertical do conxunto chegaba a converterse nunha alegoría cósmica de importancia en moitas obras clásicas: o home entre o ceo e o inferno."}
{"id": 1185262, "term": "Faladoiro", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"faladoiro\"?", "output": "No antigo curral de comedias, lugar reservado aos homes \"doutos\" ou \"espectadores máis cultos da sociedade\". O faladoiro situábase na parte máis alta do curral, fronte ao escenario."}
{"id": 1181845, "term": "Vestiario", "prompt": "Que quere dicir \"vestiario\"?", "output": "Nos ximnasios, campos de deportes, piscinas, etc., lugar destinado a cambiarse de roupa. No teatro ou calquera outro espectáculo teatral, cuartos ou apousentos onde se visten as persoas que han de tomar parte na representación dramática. No curral de comedias adoitaba estar situado detrás do escenario."}
{"id": 1001802, "term": "Entresollado", "prompt": "Que significa \"entresollado\"?", "output": "Un dos pisos altos na sala dun teatro, con frecuencia ocupada por palcos. Nos teatros con varios pisos trátase do que está situado inmediatamente enriba do patio de butacas. A miúdo, no entresollado adoita haber un \"ambigú\" polo que se accede ás localidades."}
{"id": 1185333, "term": "Foso de orquestra", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"foso de orquestra\"?", "output": "No teatro, espazo habilitado para os músicos, situado diante do proscenio e en desnivel con respecto ao patio de butacas. A súa función é a de ocultar os músicos da orquestra. Cando a representación non require acompañamento musical, o foso de orquestra pode quedar oculto polo chan da sala."}
{"id": 1185324, "term": "Ambigú", "prompt": "Explica o significado de \"ambigú\".", "output": "Palabra francesa que designa o vestíbulo dun teatro, entendido non como zona de paso, senón como salón de descanso, onde o público pode retirarse durante os intermedios, co que se converte nun espazo de reunión social. Tamén se lle chama \"ambigú\" ao salón situado na zona dos camerinos xunto ao escenario, reservado para o descanso dos actores, aínda que neste caso adóitase coñecer baixo o nome de salón de actores ou salón de descanso."}
{"id": 1196280, "term": "Galiñeiro", "prompt": "Que significa \"galiñeiro\"?", "output": "Conxunto de asentos do piso máis alto dalgúns teatros e, por extensión, o público acomodado nel. Polo xeral, estas localidades son as máis baratas dos teatros."}
{"id": 1001806, "term": "Palco", "prompt": "Que significa \"palco\"?", "output": "Nos teatros, prazas de touros e, en xeral, naqueles lugares onde se ofrecen espectáculos, zona privada desde o que se ve a representación, composto por varios asentos e, a miúdo, con forma de balcón. Os palcos están dispostos uns sobre outros a distintos niveis ou pisos. Nos currais de comedia, os palcos ou apousentos estaban protexidos por reixas ou celosías. Nas prazas de touros, adóitanse situar na parte de sombra da bancada baixa e, nalgunhas, tamén da alta. O palco central, sobre todo nas prazas onde foi frecuente a asistencia de reis ou mestranzas, adoita estar ornamentado con gran riqueza, reunindo na súa decoración a intención arquitectónica de todo o conxunto."}
{"id": 1185186, "term": "Palco de bañeira", "prompt": "Cal é a acepción de \"palco de bañeira\"?", "output": "O que, situado a ambos os lados do escenario, forma parte da propia caixa do escenario."}
{"id": 1185188, "term": "Palco de loito", "prompt": "Como se define \"palco de loito\"?", "output": "Aquel que se atopa protexido por unha celosía co fin de que os seus ocupantes non poidan ser vistos."}
{"id": 1185190, "term": "Palco de platea", "prompt": "Que quere dicir \"palco de platea\"?", "output": "O que está situado na planta baixa da sala, á altura do patio de butacas ou escasamente por encima del."}
{"id": 1185193, "term": "Palco de proscenio", "prompt": "Cal é o sentido de \"palco de proscenio\"?", "output": "Palco de platea que se desenvolve ao longo das paredes laterais dun teatro. Sitúase sobre o proscenio, contiguo á escena."}
{"id": 1185189, "term": "Palco para cegos", "prompt": "Que quere dicir \"palco para cegos\"?", "output": "Aquel cuxa excesiva proximidade ao escenario impide unha boa visibilidade."}
{"id": 1196282, "term": "Primeiro palco", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"primeiro palco\"?", "output": "Nalgúns teatros, primeira fila de palcos situada inmediatamente por encima do parterre."}
{"id": 1196279, "term": "Paraíso", "prompt": "Que significa \"paraíso\"?", "output": "Piso alto dun teatro con vans abertos e un conxunto de asentos colocados en forma de bancadas."}
{"id": 1185180, "term": "Patio de butacas", "prompt": "Que quere dicir \"patio de butacas\"?", "output": "Nos teatros, planta baixa que ocupan as butacas e que adoita ser construída cunha certa inclinación para facilitar a visión da representación. O patio de butacas, tal e como o coñecemos na actualidade, data da segunda metade do século XIX, momento no que desaparece a típica división entre butacas e patio ao instalarse estas na totalidade da planta baixa das salas teatrais."}
{"id": 1196283, "term": "Parterre", "prompt": "Cal é a definición de \"parterre\"?", "output": "Nun teatro, conxunto de asentos do fondo do patio de butacas, en especial os colocados debaixo das galerías."}
{"id": 1196281, "term": "Piso principal", "prompt": "Cal é o sentido de \"piso principal\"?", "output": "Nun teatro, conxunto de asentos do piso situado inmediatamente por encima do patio de butacas."}
{"id": 1196284, "term": "Primeiro balcón de butacas", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"primeiro balcón de butacas\"?", "output": "Nalgúns teatros, parte inferior do piso principal ou sector deste que sobresae cara a fóra."}
{"id": 1185326, "term": "Sala de decorados", "prompt": "Cal é a definición de \"sala de decorados\"?", "output": "Nos teatros, dependencia que é destinada á montaxe dos decorados nunha fase previa á súa instalación."}
{"id": 1181836, "term": "Sala de ensaios", "prompt": "Cal é a acepción de \"sala de ensaios\"?", "output": "Nos teatros, cuarto espazoso onde se realizan os primeiros ensaios dunha función. Nunha fase posterior, os actores trasládanse a un escenario onde levan a cabo os ensaios xerais."}
{"id": 1185325, "term": "Sala de orquestra", "prompt": "Cal é a definición de \"sala de orquestra\"?", "output": "Dependencia dun teatro onde os músicos da orquestra preparan os instrumentos musicais antes de comezar a súa función ou se retiran a ela para descansar durante os intermedios. Esta sala é contigua ao foso de orquestra e adoita atoparse baixo o piso do escenario."}
{"id": 1181838, "term": "Despacho de billetes", "prompt": "Define \"despacho de billetes\".", "output": "Despacho ou cabina onde se venden as localidades, situada á entrada dun teatro, cine, sala de concertos, estadios, circos, etc. Adoita estar situada na planta baixa destes edificios, xunto á porta principal, comunicándose co exterior por medio dun portelo, a través do cal se despachan as entradas. Nun primeiro momento, coñeceuse co nome de \"casilla\". En América Latina recibe o de \"boletería\"."}
{"id": 1185308, "term": "Teatro coliseo", "prompt": "Cal é o sentido de \"teatro coliseo\"?", "output": "Xunto co curral de comedias, unha das tipoloxías básicas da arquitectura teatral do século XVIII español. O coliseo, destinado ás representacións de traxedias e comedias, é un edificio cuberto que modifica o espazo único característico do curral de comedias, ao delimitar escenario e sala na liña do proscenio e cuxa planta de forma semicircular ou semielíptica facilita a visión do escenario. A este modelo de influencia italiana, iranse adaptando en toda España, en maior ou menor grao, os vellos currais e os edificios de nova construción derivados, segundo avanza o século, en \"modernos\" coliseos.\n\nNota de alcance: A súa orixe atópase no anfiteatro Flavio en Roma, construído polo emperador Vespasiano e inaugurado por Tito entre os anos 70-80 d. C., diante do cal púxose unha estatua colosal de Domiciano."}
{"id": 1185211, "term": "Teatro de cámara", "prompt": "Dame a definición de \"teatro de cámara\".", "output": "Local de reducidas dimensións, en cuxo escenario caben poucos actores e escasos elementos de decoración. O público, moi reducido tamén, contempla a representación a curta distancia, de maneira que entre actores e espectadores se establece un certo clima de \"intimidade\" que favorece a comunicación en ambos os sentidos. Por extensión, recibe o nome de teatro de cámara o espectáculo especialmente deseñado para un local desas características.\n\nNota de alcance: O teatro de cámara é un fenómeno que xorde con forza en Europa a principios do século XX, como reacción contra a \"artificiosidade\" dos grandes teatros."}
{"id": 1185212, "term": "Café lírico", "prompt": "Explica que significa \"café lírico\".", "output": "Local teatral que se caracteriza pola existencia de servizos de hostalería propios de cafés e establecementos similares, que poden ser solicitados mentres se contempla un espectáculo de xénero lírico. De acordo coa súa especialización, os cafés líricos recibiron tamén os nomes de café cantante, café concerto e outros.\n\nNota de alcance: A maior implantación deste tipo de locais teatrais produciuse durante o século XIX e no primeiro terzo do XX. Un exemplo deste tipo de espazos foi o madrileño Teatro Lope de Vega, convertido en café lírico no ano 1860."}
{"id": 1006812, "term": "Café cantante", "prompt": "Cal é a definición de \"café cantante\"?", "output": "Local onde se representaban espectáculos de variedades e en especial de cante e baile flamencos. O café cantante ten o seu antecedente nas academias ou salóns de baile. Coñece a súa época de esplendor entre 1847 e 1920. En principio, estes locais constituíron a presentación nun escenario de todas aquelas formas de costumismo andaluz que ían cristalizar no que hoxe se coñece como flamenco. Un descendente daqueles cafés cantante é o \"tablao\" (taboado) flamenco."}
{"id": 1001815, "term": "Taboado flamenco", "prompt": "Cal é a acepción de \"taboado flamenco\"?", "output": "Local especializado en espectáculos de cante e baile flamenco. O taboado flamenco é un descendente dos cafés cantantes."}
{"id": 1185213, "term": "Café concerto", "prompt": "Dame a definición de \"café concerto\".", "output": "Café lírico onde se representaban breves composicións musicais."}
{"id": 1006813, "term": "Café teatro", "prompt": "Cal é a acepción de \"café teatro\"?", "output": "Local teatral que se caracteriza pola existencia de servizos de hostalería, que poden ser utilizados mentres se contempla un espectáculo. Trátase dunha nova fórmula de teatro de cámara que gozou de certa popularidade en España nos anos sesenta e setenta do século XX, aínda que sobreviviu en datas posteriores. Consiste en levar a representación do espectáculo a un escenario pequeno, fixo ou improvisado, que se atopa nun bar ou cafetería. Aquela é contemplada a curta distancia polos clientes. Adoita especializarse en obras para dous ou tres actores, de carácter intimista e de curta duración. Aínda que nos anos sesenta tivo un marcado rumbo político e nos setenta derivou cara ao erótico, en datas posteriores decántase por formulacións próximas ao cabaré."}
{"id": 1006816, "term": "Teatro de verán", "prompt": "Cal é a acepción de \"teatro de verán\"?", "output": "Local, polo xeral ao aire libre, onde durante as épocas estivais do século XIX e comezos do XX se representaban diversos xéneros teatrais e de variedades."}
{"id": 1185121, "term": "Teatro grego", "prompt": "Que significa \"teatro grego\"?", "output": "Edificio da Grecia clásica, destinado ás representacións dramáticas, en especial a traxedia e a comedia, con certa disposición tendente aos círculos concéntricos e que, a miúdo, se atopa escavado na ladeira dun outeiro. A súa estrutura irá evolucionando segundo as necesidades e requisitos da acción. O seu esquema básico consistía en catro partes: a \"skene\", o \"proskenion\", a \"orchaestra\" e o \"koilon\". Con iso, a construción integrábase na paisaxe como unha parte deste. A nivel construtivo, en xeral, pártese dun círculo no que se inscriben tres cadrados iguais (catro no caso de Epidauro), de forma que dividan a circunferencia cos seus ángulos en doce partes. Tomándose un lado dun dos cadrados para levantar o muro de \"proskenion\", trázase unha paralela a este que sexa tanxente á circunferencia, onde se levanta a \"skene\", e a cuxos accesos se abren senllos lados para o coro (\"kathodos\"). A escena adoitaba ter dous pisos con nichos adornados con estatuas e columnas nas cales se fixaban os decorados (\"pinakes\") e estaba pechada con dúas construcións laterais sobresaíntes (\"paraskenia\"). Desde unha segunda paralela, que pasa polo centro da circunferencia cortándoa en dous puntos e facendo centro no punto esquerdo, que toma como radio o diámetro, trazábase unha liña que unía o punto dereito coa paralela que delimitaba o \"proskenion\". Ao contrario co lado dereito. A partir destes centros márcase o límite da \"orchaestra\" coas bancadas (\"koilon\"), no cal se abrían corredores (\"parodos\") por onde o público accede ao interior. A \"orchaestra\" ten forma circular ou maior que un semicírculo. Polos puntos onde os ángulos dos cadrados tocan a circunferencia, trázanse radialmente as escaleiras (\"klimax\") que dividen verticalmente o \"koilon\" en \"kerkis\". Horizontalmente distinguíanse dous grupos de bancadas mediante corredores (\"diazomata\") perpendiculares aos \"kerkis\".\n\nNota de alcance: O teatro grego é fundamentalmente un escenario relixioso. A orixe das producións teatrais sitúase nas festas relixiosas que se celebraban na honra do deus Dioniso (as \"dionisíacas\"). Desde os primeiros séculos, cantos corais, danzas extáticas e procesións de máscaras forman parte deste culto. Da unificación do culto e do xogo resultan as dúas formas do drama: a traxedia e a comedia. A mediados do século VI a. C., Tespis de Icario inicia coa súa compañía ambulante a práctica de representación cun único actor, coro e corifeo. Ao mesmo tempo, o tirano Pisístrato (comezo da traxedia grega) traslada o culto de Dioniso de Eleuteras a Atenas, introdúcese a representación dramática das Grandes Dionisíacas (534 a. C.), data na que se construíu o primeiro teatro de carácter permanente. A partir de entón, e coincidindo coas festas dionisíacas, teñen lugar representacións dramáticas competitivas, con repartición de premios. O teatro convértese en institución estatal, os cidadáns pobres reciben o \"subsidio teatral\" para compensar a perda de ganancias ocasionada pola asistencia ao teatro. Para a época de Pericles, o teatro converteuse nun importante medio de definición e elaboración do ideal de virtude cívica e moral (\"arete\")."}
{"id": 1196340, "term": "Káthodos", "prompt": "Cal é a acepción de \"káthodos\"?", "output": "No teatro grego, as saídas destinadas aos espectadores e ao coro."}
{"id": 1185143, "term": "Koilon", "prompt": "Cal é a definición de \"koilon\"?", "output": "Termo co que se designa a cávea grega. É a parte reservada ao público e que rodea a \"orchaestra\", ao principio en forma poligonal (trapecio) e, máis tarde, en hemiciclo con bancadas. O \"koilon\" é dividido de xeito horizontal por corredores (\"diazomatos\") e vertical por escaleiras (\"kerkides\"). Tras as primeiras experiencias construtivas con tribunas de madeira (Teatro de Atenas), os teatros instálanse, cando é posible, na aba das montañas. Un fondal escavado favorece a colocación de aneis de bancadas, que van ascendendo, o que permite unha visibilidade igual desde todos os asentos e determina unha boa acústica."}
{"id": 1196337, "term": "Diazomata", "prompt": "Explica que significa \"diazomata\".", "output": "No teatro grego, termo que designa os corredores, limitados por un antepeito, abertos horizontalmente e dispostos de maneira concéntrica ás bancadas ás que dividen. Adoitaba consistir nun corredor ou relanzo disposto en anel, polo xeral separado por un antepeito (\"balteo\") que impedía pasar dunha parte á outra.\n\nNota de alcance: Nos teatros, anfiteatros e circos romanos denominábase \"praecinctiones\"."}
{"id": 1196338, "term": "Kerkis", "prompt": "Define \"kerkis\".", "output": "No teatro grego, as doce porcións de bancada en forma de cuña na que se divide a antiga cávea no teatro grego.\n\nNota de alcance: A \"kerkis\" (pl. \"kerkides\") na cávea do teatro romano denomínase \"cuneus\"."}
{"id": 1185144, "term": "Proedrios", "prompt": "Cal é a acepción de \"proedrios\"?", "output": "No teatro grego, bancadas dianteiras reservadas aos sacerdotes, aristócratas e invitados de honra. Nelas tamén tomaban asento os autores e o xurado. Os adolescentes dispoñían de localidades especiais e as mulleres, do mesmo xeito que no teatro romano, tiñan destinadas as filas superiores xunto aos escravos."}
{"id": 1196341, "term": "Konistra", "prompt": "Cal é a acepción de \"konistra\"?", "output": "No teatro grego, zona comprendida entre a \"skene\" e o \"koilon\"."}
{"id": 1001805, "term": "Orchaestra", "prompt": "Que quere dicir \"orchaestra\"?", "output": "No teatro grego, espazo circular reservado para o coro, onde se desenvolvía a acción dramática e as danzas rituais ante o templo de Dioniso, co altar no centro, serve, por tanto, como escenario. Estaba situado entre a \"cávea\" e a \"skene\", arredor da cal se organizaba o resto da disposición do teatro. Co paso do tempo, o altar, que molestaba nas representacións dramáticas, será trasladado ao bordo da \"orchaestra\", sendo finalmente separado do escenario. No teatro arcaico grego comezou tendo forma trapezoidal. Máis tarde pasou a ser circular e semicircular nos edificios helenísticos e romanos. Ao seu arredor dispúñanse os asentos dos senadores ou maxistrados. Ao non empregar o coro nas representacións, os romanos aumentaron a \"scaena\" á custa da \"orchaestra\"."}
{"id": 1185128, "term": "Parodos", "prompt": "Explica o significado de \"parodos\".", "output": "Corredor de acceso lateral á \"orchaestra\" situado entre as salas da \"cávea\" e da \"skene\". Os \"parodoi\" foron utilizados tanto polo coro como polo público para situarse nas bancadas inferiores. Colocábanse a ceo aberto no teatro grego e cuberto con bóveda no teatro romano. Polo xeral, a partir do século III, péchanse cunha porta (\"pylon\")."}
{"id": 1196344, "term": "Pylon", "prompt": "Dime cal é a definición de \"pylon\".", "output": "Porta exterior que daba acceso aos \"paradoi\"."}
{"id": 1196345, "term": "Thymelé", "prompt": "Dame a definición de \"thymelé\".", "output": "No teatro grego, altar colocado na \"orchaestra\" e sobre o que se realizaban os sacrificios que precedían as representacións. Ao principio situábase no centro e máis tarde pasou a ocupar un dos laterais. No teatro romano, sobre o escenario colocábanse ata dous altares.\n\nNota de alcance: A \"thymelé\" considerábase o lugar consagrado a Dioniso, arredor do cal se desenvolvían as audicións \"timélicas\", especie de oratorios cuxos intérpretes se situaban na \"orchaestra\"."}
{"id": 1188736, "term": "Versura", "prompt": "Define \"versura\".", "output": "No teatro romano, entrada lateral á \"orchaestra\". Eran dous e unían o \"proscænium\" coa \"cávea\", sostendo coas súas bóvedas as tribunas do emperador e a das vestais."}
{"id": 1185145, "term": "Skene", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"skene\"?", "output": "No teatro grego, espazo situado fronte ao \"koilon\" (bancada), onde os actores representaban a acción. A \"skene\" consistía nun corpo edificado de seis metros de altura, ao que se lle acaroaba o \"proskenion\" na súa parte dianteira. Aínda que nun principio a \"skene\" rematouse cun tellado, co transcurso do tempo converteuse nunha especie de azotea (\"theologeion\"), onde se colocaban os deuses. A \"skene\" pechábase con dous edificios (\"paraskenia\") que avanzaban cara á \"orchestra\"."}
{"id": 1185147, "term": "Paraskenion", "prompt": "Explica o significado de \"paraskenion\".", "output": "No teatro grego, os \"paraskenia\" situábanse a ambos lados da \"skene\". Tratábase de dous edificios monumentais que avanzaban cara á \"orchestra\" e que, ás veces, eran utilizados para ocultar a maquinaria que se empregaba para facer descender a deuses ou a heroes ata o \"proskenion\"."}
{"id": 1185263, "term": "Proskenion", "prompt": "Dame a definición de \"proskenion\".", "output": "No antigo teatro grego e romano, muro permanente da \"skene\" que servía como límite da \"orchaestra\". O \"proskenion\" tiña unha forma alongada e pouco profunda."}
{"id": 1196342, "term": "Logeion", "prompt": "Dime cal é a definición de \"logeion\".", "output": "No teatro grego, zona da \"skene\" máis próxima ao público desde onde os actores declamaban. Na época helenística, é a parte central do \"proskenion\"."}
{"id": 1185150, "term": "Teatro isabelino", "prompt": "Explica que significa \"teatro isabelino\".", "output": "Teatro característico do estilo inglés baixo o reinado de Isabel I Tudor (1558-1603). Consiste nunha edificación de forma cilíndrica, aberta a un patio na súa parte interior, onde se deixaba ver un armazón de tres plantas. O escenario acaroábase a unha parte do patio, a unha altura de 1,5 m, baixo o cal se ocultaban uns mecanismos para facer desaparecer aos actores. O escenario, neste tipo de teatros, constaba de dúas partes: unha que ocupaba a metade do patio, facendo as veces de proscenio; e outra posterior, a dúas alturas, que era aproveitada para darlles cabida aos músicos, para colocar guindastres e mesmo como palco de espectadores. Todo o espazo era protexido cunha gran cuberta suxeita por dúas columnas de gran tamaño. Sobre a cuberta construíase unha pequena torre, onde un heraldo colocaba unha bandeira o día da representación (branca se era comedia ou negra se era drama)."}
{"id": 1185219, "term": "Escenario exterior", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"escenario exterior\"?", "output": "Un dos tres escenarios, xunto co escenario interior e o balcón, do teatro isabelino. Montábase sobre estacas e cubríase para protexer as suntuosas roupaxes coas que se vestían os actores."}
{"id": 1185220, "term": "Escenario interior", "prompt": "Define \"escenario interior\".", "output": "Un dos tres escenarios, xunto co escenario exterior e o balcón, do teatro isabelino, situado no foro e separado do principal por cortinas. Moitas escenas iniciábanse neste espazo antes de pasar ao escenario propiamente dito."}
{"id": 1185122, "term": "Teatro romano", "prompt": "Define \"teatro romano\".", "output": "Edificio da Roma clásica destinado a representacións dramáticas, construído en pedra, ao aire libre e inspirado no modelo dos antigos teatros gregos, aínda que difiren deste por ser, polo xeral, de maiores proporcións, porque a bancada (\"cávea\") disponse de forma semicircular e non de ferradura e porque a miúdo en lugar de estar escavada nunha ladeira, estaba implantada a nivel do chan. O teatro romano, a diferenza do seu antecesor grego, concíbese como un edificio exento. As partes nas que se dividía o seu interior eran as mesmas do teatro grego: a \"scaena\" (\"skene\" grega), a \"orchaestra\" e a \"cávea\". Durante a época helenística reorganízanse e engaden elementos distintivos: podía levantarse sobre o chan plano; a bancada dividíase en tres partes (\"imma cávea\", \"media cávea\" e \"summa cavea\"); a \"orchaestra\", que xa non se utilizaba para a representación senón para colocar asentos de autoridades, reducíase a un semicírculo. A súa estrutura arquitectónica exterior estaba formada por unha serie de arcadas resoltas en ordes, segundo unha secuencia que comezaba co dórico na primeira planta, seguíalle o xónico e por último o corintio. A \"cávea\" construíase sobre piares de formigón que sostiñan complexos sistemas entrelazados de abovedamentos que se reforzaban mutuamente e constituían un sólido soporte para os asentos. Ás veces, estaba cuberta por un \"velarium\" que se podía recoller e estender, do mesmo xeito que o escenario estaba protexido por un teito de madeira suspendido de cordas. Como regra xeral, na súa construción pártese dun círculo cuxo diámetro vén dado pola lonxitude desexada para a \"orchaestra\". Nel inscríbense catro triángulos rectángulos de modo que dividan cos seus ángulos a circunferencia en doce partes iguais. Un dos lados do triángulo constitúe a escena (\"scaena frons\"), á que se abren unha porta central (\"rexia\") e dous laterais (\"hospitalia\"). Detrás sitúase o \"postcaenium\". Trazando unha paralela que pase polo centro da circunferencia, delimítase o espazo entre o \"proscaenium\" e a \"orchaestra\". Na parte curva desta dispúñanse filas de asentos para as autoridades (\"poedria\"). Nos puntos onde os ángulos dos triángulos tocan a circunferencia, trázanse radialmente as divisións da \"cávea\" mediante escaleiras (\"scalaria\") en seis \"cunei\" ata o primeiro corredor horizontal \"praecinctionis\", a partir do cal o número destas podía ser dobre. Nos puntos de contacto da \"cávea\" co \"proscaenium\" ábrense senllos corredores abovedados (\"aditus maximi\") que, xunto cos \"vomitoria\", permitían o acceso ao público. Pola súa banda, a \"cávea\" estaba dividida horizontalmente en tres zonas (\"maenianas\"), que eran separadas entre si por pequenos muros perimetrais (balteos). Na parte superior levantábase un pórtico (\"porticus in summa cavea\") que, por razóns acústicas, debía ter a mesma altura que o muro do fondo da escena.\n\nNota de alcance: A pesar de ser esta a construción máis coñecida, o espazo teatral romano pasou por dúas fases distintas: o teatro de construción provisional, en madeira (\"Theatrum ligneum\"), único tipo en época republicana avanzada e tardía; e o teatro de construción permanente, feito en pedra (\"theatrum lapidium\"), que aparece nas postremeiras da República e prolifera durante toda a época imperial. O primeiro teatro en pedra construíuse no ano 52 a. C. (Teatro de Pompeyo) Na antiga Roma, a tradición da representación dramática non é moi antiga, os primeiros \"ludi scaenici\" (xogos escénicos), segundo o modelo grego, celébranse xa no ano 240 a. C. (Livio Andrónico) Pero ao contrario que en Grecia, non existe ningunha relación coa relixión. A obra está, desde o principio, preparada para entreter ao público."}
{"id": 1196372, "term": "Aditus maximi", "prompt": "Dime cal é a definición de \"aditus maximi\".", "output": "No teatro romano, grandes corredores abovedados de acceso lateral á \"orchestra\", situados na parte máis baixa da \"ima cávea\", por onde tamén se chegaba ás bancadas dos senadores."}
{"id": 1185123, "term": "Ambulacro", "prompt": "Como se define \"ambulacro\"?", "output": "No teatro romano, galería ou corredor cuberto e abovedado situado por encima da bancada e cuxa función é a distribución do público. Pódese chegar a construír máis dun ambulacro e estar situados a diferentes alturas. O situado no exterior, áchase a nivel da planta baixa e accédese a el desde a fachada."}
{"id": 1185129, "term": "Porticus post scaenam", "prompt": "Explica o significado de \"porticus post scaenam\".", "output": "Na cultura romana, o que está situado no exterior do edificio ao longo da fachada recta e detrás do muro da \"scaena\".\n\nNota de alcance: Tipoloxicamente estas estruturas porticadas, dotadas de exedras semicirculares, atopan paralelos en espazos tan emblemáticos como o Foro de Augusto en Roma."}
{"id": 1185126, "term": "Scaena", "prompt": "Con que significado se emprega \"scaena\"?", "output": "Parte do teatro romano onde se desenvolvía a acción teatral. Comprende o \"pulpitum\", a \"scaena frons\", os \"parascenios\", o \"hiposcenio\" e o \"postcaenium\". Co tempo, a scaena pasa de ser un elemento provisional, construído con materiais perecedoiros, a estar configurada por verdadeiras construcións monumentais. Segundo Vitruvio, a súa lonxitude debe corresponder ao dobre do diámetro da \"orchaestra\". O termo tamén podía designar o edificio en si mesmo ou o decorado que simulaba unha construción arquitectónica para ambientar a zona do \"proscaenium\"."}
{"id": 1185136, "term": "Hyposcaenium", "prompt": "Cal é a definición de \"hyposcaenium\"?", "output": "No teatro romano, espazo que quedaba por debaixo do \"proscaenium\", desde onde podían saír os personaxes que representaban as almas dos defuntos. Ás veces, era utilizado como almacén e vestiario, para instalar, oculta á \"cávea\", parte da tremoia teatral."}
{"id": 1185127, "term": "Parascaenium", "prompt": "Que significa \"parascaenium\"?", "output": "No teatro romano, corpo lateral da \"scaena\", con accesos laterais a esta. Está composto por diversos pisos, máis ou menos sobresaínte e adxacente ao proscenio e comunicado con este.\n\nNota de alcance: Os \"parascaenii\" eran utilizados polos operarios do teatro, do mesmo xeito que o \"hyposcaenium\", tanto para a maquinaria e restante utilería escénicaé, como durante as manobras da cortina."}
{"id": 1188735, "term": "Postcaenium", "prompt": "Como se define \"postcaenium\"?", "output": "No teatro romano, parte posterior da \"scaena\". Ás veces, inclúe un conxunto de dependencias e servizos."}
{"id": 1001809, "term": "Proscaenium", "prompt": "Cal é a acepción de \"proscaenium\"?", "output": "No teatro romano, parte anterior da \"scæna\", lixeiramente elevada respecto da \"orchaestra\". Ás veces designa a \"scæna\" mesma, os seus decorados ou as paredes frontais."}
{"id": 1185135, "term": "Pulpitum", "prompt": "Cal é a acepción de \"pulpitum\"?", "output": "No teatro romano, espazo situado na parte dianteira da \"scæna\", inmediata ao \"proscænium\". O termo fai referencia ao muro vertical que o eleva sobre a \"orchaestra\" que, segundo Vitruvio \"non será máis alto de cinco pés\"."}
{"id": 1185131, "term": "Scaena frons", "prompt": "Cal é a definición de \"scaena frons\"?", "output": "Fachada escaparate monumental correspondente ao muro do fondo da \"scaena\" que, durante a época republicana romana, correspóndese coa escena e da que se colgaban os decorados. Adoita ser moi variada na súa forma e na súa decoración. Polo xeral, esta fachada en pedra, cuxa función é acústica e de protección, de igual altura que a fila máis elevada de asentos, ten un tellado inclinado, acaroándose a ela dous ou tres corpos de columnas, entre as cales se intercalan estatuas. A \"scaena frons\" pode ser rectilínea ou articulada en nichos e \"exedrae\" nas que, a nivel de escenario, se abren tres portas: \"valva regia\", no centro, e dúas laterais chamadas \"valvae hospitais\". Entre as tres portas escúlpense linteis, cos seus correspondentes vestíbulos e escaleiras, para contribuír, cos seus entrantes e saíntes, a dar unha sensación de profundidade. Pode estar dividida en sentido vertical en ordes diversas."}
{"id": 1001818, "term": "Vomitorium", "prompt": "Cal é a definición de \"vomitorium\"?", "output": "No teatro romano, anfiteatro e circo, cada un dos accesos ás \"praecinctionis\". Estas entradas ou pasos (pl. \"vomitoria\"), de grandes dimensións, eran franqueables por medio de escaleiras e pasadizos habilitados na parte interna da \"cávea\", co obxecto de facilitar o acceso do público ás bancadas. Situábanse no centro ou nas esquinas de cada \"cunei\". Na actualidade, dáselle o nome de \"vomitorio\" aos ocos practicados nas bancadas dos estadios e teatros ao aire libre e habilitados para que o público poida dirixirse ás súas localidades."}
{"id": 1004902, "term": "Termas", "prompt": "Que quere dicir \"termas\"?", "output": "Construción da Roma clásica destinada ao baño público. O precedente atópase no ximnasio e a palestra gregos. Nunha primeira época, incluída a época republicana, estes edificios tiñan diversas salas cuxa disposición respectaba o costume de pasar do vestiario (\"apoditerium\") á palestra para o exercicio físico. A continuación pasábase aos baños, comezando co temperado (\"tepidarium\"), seguido da auga quente (\"caldarium\"), alternándose ás veces co lacónico. Tras as masaxes finalizábase na piscina de auga fría (\"frigidarium\"). Durante o Imperio, sumáronse outras dependencias como a destinada aos baños de suor (\"sudatorium\"), a piscina descuberta (\"natatio\"), sala para quitarse a suor e po despois dos exercicios corporais (\"destrictorium\"), outra para as uncións de aceite (\"eliothesium\"), etc., sendo en época imperial cando adquire o seu máximo desenvolvemento e monumentalidade. En xeral, distinguíanse dous tipos: as comerciais ou comunais e as grandes termas (\"thermae\") imperiais (en Roma a de Caracalla 220 d. C. Diocleciano 300 d. C.). Os baños privados (\"balneae\") eran exclusivos de cidadáns ricos e emperadores. As termas imperiais adquiren a dimensión dunha arquitectura estatal oficial, adoitaban estar decoradas con mármore, mosaicos (\"opus sectile\"), frescos, estatuas, etc. A técnica construtiva empregada, resolvía dificultades na construción de amplos espazos, en especial nas bóvedas de canón, contrafortes, salas a distinta altura, etc. En xeral, presentan unha organización espacial con tendencia á simetría axial característica da arquitectura romana, o que permitía unha orde estética, funcional e práctica. A aliñación era dobre cando o conxunto era simétrico, ou de tipo circular cando se podía realizar seguindo dúas direccións.\n\nNota de alcance: En xeral, as termas desempeñaron un papel moi importante na vida social romana, pois completa os seus servizos hixiénicos cos deportivos e sociais, así podían incluír un estadio e aloxamento para atletas, así como salas de reunión, bibliotecas e escolas públicas, etc. A importancia foi tal que se chegaron a expandir por todo o Imperio, en especial durante o século II d. C. Na catalogación realizada no 354 d. C., cifrouse en 952 o número de termas de distintos tamaños, só na cidade de Roma, algunhas de varias hectáreas como as de Diocleciano (15 ha.) ou as de Caracalla, na que podían bañarse de maneira simultánea máis de 1.600 bañistas dun mesmo sexo. Nesta época, acudir ás termas formaba parte da vida social, actividade que se difundiu nas colonias como signo de civilización, en especial onde existían fontes termais, tradición que continuou ao longo dos séculos. O uso das termas mantívose minoritariamente durante a Idade Media (Baden-Baden). Outro exemplo de arquitectura termal atópase no Islam. Comezan a construírse no século VIII, simplificando os modelos romanos de Siria e adaptándoos ás súas necesidades (sala hipóstila do complexo residencial dos omeias de Khirbat al-Mafjar). Os países musulmáns seguen gozando do \"hamman\", sala principal de planta central con cúpula e outras salas para sauna e baños, tamén abovedadas. En Europa, este tipo de arquitectura asociada a fins terapéuticos renovouse desde o século XVIII con solucións complexas que, nalgúns casos, chegaron a desenvolver toda unha cidade ao seu ao redor (Lanjarón en Granada ou Baños de Montemaior en Cáceres). En Roma chegou a haber ata cen termas, algunhas de varias hectáreas como as de Diocleciano (15 ha.). Nesta época, acudir ás termas formaba parte da vida social, actividade que se difundiu nas colonias como signo de civilización, en especial onde existían fontes termais, tradición que continuou ao longo dos séculos. O uso das termas mantívose minoritariamente durante a Idade Media (Baden-Baden). Outro exemplo de arquitectura termal atópase no Islam. Comezan a construírse no século VIII, simplificando os modelos romanos de Siria e adaptándoos ás súas necesidades (sala hipóstila do complexo residencial dos omeias de Khirbat al-Mafjar). Os países musulmáns seguen gozando do \"hamman\", sala principal de planta central con cúpula e outras salas para sauna e baños, tamén abovedadas. En Europa, este tipo de arquitectura asociada a fins terapéuticos renovouse desde o século XVIII con solucións complexas que, nalgúns casos, chegaron a desenvolver toda unha cidade ao seu arredor (Lanjarón en Granada ou Baños de Montemayor en Cáceres)."}
{"id": 1196428, "term": "Alveo", "prompt": "Dame a definición de \"alveo\".", "output": "No \"caldarium\" das termas romanas, piscina ou bañeira sobre bancadas."}
{"id": 1001777, "term": "Apodyterium", "prompt": "Que quere dicir \"apodyterium\"?", "output": "Sala destinada a vestiario no ximnasio e nas termas romanas, ao igual que nos edificios de espectáculos públicos. A miúdo, a sala estaba dotada de bancos corridos ao longo das súas paredes e de nichos escavados nestas para colocar a roupa."}
{"id": 1196431, "term": "Balneae", "prompt": "Dime cal é a definición de \"balneae\".", "output": "Na antiga Roma, baños públicos (termas) de reducidas dimensións. Este tipo de construción adáptase ao espazo que queda dispoñible noutros edificios, ás veces comparte muros coas construcións lindeiras.\n\nNota de alcance: Utilízase o plural \"balneae\" para os baños públicos e o singular \"balneum\" no caso da sala de baños pertencentes ás casas privadas."}
{"id": 1001778, "term": "Caldarium", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"caldarium\"?", "output": "Caldeira ou tanque para a auga quente, adoita ser de bronce como as destinadas no \"frigdarium\" e o \"tepidarium\". Por extensión, este mesmo termo utilízase na palestra grega e nas termas romanas para darlle nome á sala abovedada destinada a baños quentes, na que a calor provocaba unha intensa sudación. Distinguíanse tres partes, o \"labrum\", para as ablucións de auga fría; o \"caldarium\" propiamente dito, coas paredes ocas para a circulación do vapor, e o alveo, que era a piscina ou bañeira sobre bancadas para o baño quente. Vitruvio descríbeo con cuberta preferiblemente abovedada ou con dobre bóveda, a segunda delas falsa para evitar que o vapor estragase a madeira, con dobre chan e unha cámara oca entre elas para que se propagase a calor.\n\nNota de alcance: Desde a época imperial, as termas forman parte dos establecementos públicos en todas as cidades romanas. A partir de pequenas instalacións destinadas á hixiene corporal, desenvólvense centros de recreo para a poboación: son grandes establecementos representativos para o deporte, o xogo, o gozo do baño e as relacións sociais. O baño tal e como o practicaban os gregos precede á arte do baño romano. Xunto aos ximnasios e palestras van aparecendo piscinas e baños de vapor con salas de masaxe e de repouso (Olimpia, século V a. C.). A instalación da calefacción por \"hipocaustum\" permite unha radiación máis eficaz e regular en calquera época do ano. O concepto grego transmíteselles aos itálicos. Sobre todo en Campania, particulares e cidades utilizan moi pronto as numerosas fontes termais de orixe volcánico. Xa no século II os programas de construción inclúen termas privadas nas grandes villae situadas nas cidades do litoral (Pompeia, Baias, Herculano ou Stabias, considerada como unha das máis antigas)."}
{"id": 1013542, "term": "Destrictorium", "prompt": "Explica o significado de \"destrictorium\".", "output": "Na palestra grega e nas termas romanas, sala destinada a eliminar os aceites e a suor corporal co estrixilo tras participar nunha competición."}
{"id": 1001779, "term": "Frigidarium", "prompt": "Cal é a definición de \"frigidarium\"?", "output": "Nas termas, ximnasios e, en xeral, nos baños romanos, a sala destinada aos baños de auga fría unha vez que se saía da quente (\"tepidarium\"); así, era a última sala pola que pasaban os que se bañaban. Constaba de diversos \"baptisteria\", pilas redondas de grandes dimensións e adoitaba ser unha habitación de reducidas dimensións, alta, escura e coroada cunha cúpula con abertura no centro. Na palestra situábase á esquerda do \"efebeo\", xunto ao \"eleotesio\".\n\nNota de alcance: Nas termas de Caracalla (212-216 d. C.), as maiores de Roma con 55,7 x 24 m, o \"frigidiarium\" ocupaba o corazón do edificio e estaba cuberto con tres enormes bóvedas por aresta que, recibidas por columnas acaroadas, sobresaían 32,9 m por encima da cuberta, o que permitía a entrada de luz natural á estancia, a través de oito lunetos semicirculares. En España, destacan as termas romanas de Caldas de Malavella (Xirona), as de Mérida, vila de El Saucedo (Toledo), entre outras."}
{"id": 1001780, "term": "Hypocaustum", "prompt": "Dame a definición de \"hypocaustum\".", "output": "Na antiga Roma, cámara subterránea, xeralmente abovedada, onde estaban as caldeiras que quentaban as salas de baño, nas termas romanas, \"villae\" e pazos. A cámara era construída levantando o chan do edificio mediante uns pequenos piares de ladrillo ou cantería (\"suspensurae\") de 40 a 60 cm de alto, co obxecto de conducir baixo el o aire previamente quentado mediante lume ou vapor de auga e conducilo ao piso superior. No Islam, o \"hypocaustum\" (do grego \"hypo\" e \"kausis\") utilizábase baixo o pavimento nas instalacións dos castelos e baños."}
{"id": 1196384, "term": "Laconicum", "prompt": "Explica o significado de \"laconicum\".", "output": "Na antiga Roma, pequena sala situada nos baños cunha temperatura alta e ambiente seco, que era proporcionada por unha especie de estufa ou fonte de calor. Tiña unha estrutura circular, cuberta dunha cúpula esférica, con abertura (\"oculus\") regulable para poder modificar a temperatura da estancia.\n\nNota de alcance: O \"laconicum\" converteuse nunha sala habitual nas termas públicas, situándose preto do \"tepidarium\" e do \"caldarium\". Esta sala distínguese da sudatorium ou sala de baños de vapor, no feito de que mentres na primeira a calor era seca, na segunda a calor era producida por vapor de auga, o que provocaba un ambiente húmido e con iso, a sudación."}
{"id": 1001781, "term": "Natatio", "prompt": "Dime cal é a definición de \"natatio\".", "output": "Nas termas, lugar descuberto aínda que, aparentemente iluminado por espellos de bronce fixados a nivel superior a uns elementos metálicos, con piscina de auga fría para a natación. Polo xeral, estruturábase de tal maneira que o seu fondo tivese dous niveis de altura."}
{"id": 1001783, "term": "Tepidarium", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tepidarium\"?", "output": "Nas termas romanas, sala destinada aos baños de auga temperada, polo xeral situábase entre o \"frigidarium\" e o \"caldarium\". Adoitaba ter dúas piscinas simetricamente dispostas respecto ao eixe do cuarto. Esta sala estaba dotada con calefacción de aire quente baixo o pavimento. A súa función era a de habituar os bañistas coa súa temperatura morna.\n\nNota de alcance: Vitruvio dicía que, do mesmo xeito que o \"caldarium\", o \"tepidarium\" debía estar orientado a poñente ou, en último caso, a mediodía."}
{"id": 1214595, "term": "Terminal de transporte", "prompt": "Como se define \"terminal de transporte\"?", "output": "Estrutura ou instalación localizada no extremo ou final dunha liña de transporte, creada co fin de acoller os viaxeiros ou facilitar o manexo das mercadorías que se desprazan. A variada tipoloxía destas instalacións responde á súa utilización en contextos moi diferentes. Pódense clasificar dependendo ao medio ao que serven: estacións de autobuses, de ferrocarril ou aeroportos, entre outros. Así mesmo, pódense catalogar, por exemplo, polo tipo de tráfico: de viaxeiros, de combustibles, de mercadorías. Por outra banda, nas terminais de transporte búscase a consecución do obxectivo da intermodalidade. Así, considéranse imprescindibles as instalacións que permiten o tránsito dun modo de transporte a outro (marítimo a outro terrestre, por exemplo), ou aquelas que combinan varios medios para desprazar os usuarios (ferrocarril, metro e aeroporto, autobús con conexións de metro, tren de proximidade, taxi e servizo de autobús, etc.).\n\nNota de alcance: As históricas terminais de transporte revalorizáronse como lugar de intervención da arquitectura e enxeñería de prestixio, como a Terminal do Ómnibus de Retiro na cidade de Bos Aires, outras chegaron a ser utilizadas para outros fins como os culturais, museos, galerías ou centros de arte."}
{"id": 1008096, "term": "Túnel", "prompt": "Cal é o sentido de \"túnel\"?", "output": "Obra subterránea que serve de paso para establecer unha comunicación a través dun monte, por debaixo dun río ou outro obstáculo, así como o paso dun lado a outro dun centro urbano. Utilizouse desde tempo inmemorial e incrementouse o seu uso desde as últimas décadas do século XX.\n\nNota de alcance: Nos medios urbanos, os seus fins movéronse, sobre todo nos primeiros tempos, entre facilitar saídas clandestinas en edificios palacianos ou fortalezas, ata os máis recentes, para axilizar o tráfico ou enterrar arterias rápidas que distorcen o medio urbano."}
{"id": 1006643, "term": "Universidade", "prompt": "Que quere dicir \"universidade\"?", "output": "Edificio ou conxunto de edificios destinados ás cátedras e oficinas dunha universidade. As primeiras universidades xorden na Alta Idade Media (séculos V ao X), cando o ascenso das cidades xa anunciaba a transformación da sociedade medieval. Aínda que non será ata despois desta época, cando se chegue a unha disposición arquitectónica de conxunto harmonizada, así, por exemplo, os edificios para clases e reunións, con aulas e auditorios, non se configurarán como tipos ata máis tarde. Dentro das edificacións universitarias especializadas destacan os colexios e o paraninfo.\n\nNota de alcance: Durante séculos, a Igrexa monopolizara o ensino, a educación estivo en mans desta institución case como monopolio desde a temperá Idade Media. As escolas monacais transmitían as bases da formación, mentres que as catedralicias educaban a elite, alcanzando o seu florecemento no século XII. As primeiras universidades coinciden coa fusión das escolas libres e corporacións de estudantes en Boloña, París e Oxford. Seguen o modelo das asociacións urbanas, sen barreiras estamentais, como corporacións autónomas (\"universitates\") con estatutos e privilexios propios. As cidades, pola súa banda, ao proporcionaren o aloxamento, obtiveron diversos beneficios: como os derivados dun maior prestixio e dos ingresos dos estudantes (Boloña chegou a ter ata 5.000 estudantes), das visitas, do persoal especializado para a administración ou do propio persoal docente. As fundacións e corporacións ademais mercarán ou alugarán espazos libres ou casas. Os mosteiros, pola súa banda, proporcionaron lugares para as escolas."}
{"id": 1001838, "term": "Paraninfo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"paraninfo\"?", "output": "Nalgunhas universidades, salón de actos académicos de carácter solemne, tamén coñecido como Salón de Graos por ser este o lugar onde se lles confería aos alumnos o grao de doutor."}
{"id": 1181808, "term": "Panel publicitario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"panel publicitario\".", "output": "Carteleira situada en rúas, estradas, etc., con fins publicitarios."}
{"id": 1214613, "term": "Vía pecuaria", "prompt": "Cal é a acepción de \"vía pecuaria\"?", "output": "Camiño rural especializado no tránsito de gando. De maneira formal poden distinguirse varios tipos segundo a súa anchura: cañadas (máis de 75 m.), cordeis (ata 37,5 m.), vereas (ata 21 m.) e coadas (cunha anchura variable). A esta rede únense ademais outros espazos non lineais (bebedoiros e descansadoiros) que tamén conservan a condición de domino público. Ata a entrada en vigor da nova Lei 3/1995, do 23 de marzo de Vías Pecuarias, estas rutas gandeiras prestaban dous tipos de servizos, por unha banda a posta en comunicación das zonas de pastoreo estacional e, por outro, proporcionar alimento ao gando en tránsito. A partir da nova lexislación, deben cumprir ademais a misión adicional de serviren de corredores ecolóxicos para favorecer a emigración e distribución da fauna silvestre, ademais de constituír un adecuado instrumento que favoreza o contacto do home coa natureza. A Rede Nacional de Vías pecuarias sitúase arredor dunha lonxitude aproximada de 425.000 hectáreas (un 1 por 100 do territorio español)e atravesa o devandito territorio en todas direccións, en especial en sentido Norte-Sur. Iso, unido ao cambio do sentido histórico da súa finalidade, dá unha primeira idea do seu interese.\n\nNota de alcance: Estes camiños foron trazados desde a antigüidade, cambiando a súa traxectoria e denominacións segundo a época ou cultura. Así, na Roma clásica foron coñecidas co nome de \"rúas pastorum\", \"tratturi\" na península itálica, \"carraires\" en Provenza, \"caminos de la carne\" ou \"cañadas\" en Castela, \"carreradas\" en Cataluña, \"cabañeras\" en Aragón, \"azores reales\" en Valencia ou, en América meridional, camiños de tropa. Desde a súa aparición, as vías pecuarias tiveron en España unha grande importancia debido ao constante fomento e protección que se lles dispensou desde o poder. O proceso de regulamentación vai unido nas súas orixes á aparición e desenvolvemento da Mesta (século XIII)."}
{"id": 1106749, "term": "Vivenda", "prompt": "Con que significado se emprega \"vivenda\"?", "output": "Construción ex profeso ou uso de hábitat de espazos que teñen resolucións formais moi diversas. Segundo a definición dada polo Instituto Nacional de Estatística, trátase de \"todo recinto estruturalmente separado e independente que, pola forma en que foi construído, reconstruído, transformado ou adaptado, está concibido para ser habitado por persoas e non está totalmente destinado a outros fins\". A súa forma e funcións, así como a maneira en que o home tivo acceso a ela, é un dos puntos importantes que se atopan na historia da cidade. En xeral, a vivenda é a unidade básica de fogar do individuo ou familia, sexa no centro de poboación, en diseminado suburbano ou no medio rural. Pode ser clasificada seguindo distintos criterios: pola súa calidade ou habitabilidade (vivenda de luxo e infravivenda); polo seu nivel de ocupación (vivenda unifamiliar, vivenda plurifamiliar, vivenda ocupada en bloques de vivendas); polo seu tempo de ocupación (residencia principal, residencia temporal de uso estacional ou secundaria, residencia ocupada e residencia baleira); pola súa regulación (vivenda libre, dimensión social, vivenda de protección oficial ou pública); pola súa tipoloxía (casa individual ou colectiva en edificio); pola súa superficie en apartamento, número de vivendas, pola súa idade e estado de conservación; polos seus elementos de confort (electricidade, instalacións sanitarias, auga, vivenda) etc.); pola diferenciación de clase social dos seus ocupantes, así como pola calidade de edificación (vivenda burguesa, vivenda obreira, vivenda popular); ademais de polo seu usufruto (vivenda de alugueiro, inquilinato e vivenda de propiedade). En ocasións, pódese presentar como unha forma de aloxamento ilegal ou de aloxamento clandestino, por tanto, fóra de normativa, asociado na maioría dos casos ao fenómeno da infravivenda. En conxunto, a oferta do mercado de vivendas, en propiedade ou en alugueiro, forma o \"parque de vivendas\". Como residencia ou domicilio recoñécese o lugar habitual de asentamento dun individuo ou dunha familia, a modo de lugar central persoal no ámbito dunha localidade, onde converxen todos os fluxos pendulares residencia-traballo, residencia-lugar de lecer ou estudo e os fluxos estacionais entre residencia principal e, no seu caso, a residencia secundaria."}
{"id": 1181820, "term": "Acaroado", "prompt": "Define \"acaroado\".", "output": "Vivenda unifamiliar unida por unha parede medianeira. Polo tanto contigua a outras, ás que se acha unida polos lados en fileiras (v. Vivenda en fileira) ou mediante o sistema de emparellados. Adoita dispoñer dunha superficie edificada maior que a dun piso e un espazo verde reducido no frontal e parte traseira da construción. Os acaroados, tamén chamados vivendas emparelladas, progresaron moito como forma de residencia frecuente nas periferias urbanas e alternativas aos bloques de pisos e apartamentos do interior das cidades."}
{"id": 1004920, "term": "Almunia", "prompt": "Que quere dicir \"almunia\"?", "output": "Do árabe \"al-munya\", o termo designa un predio de repouso ou de recreo axardinada e con froiteiras situada fóra da cidade. Con frecuencia esta casa de campo é combinada cunha explotación agrícola."}
{"id": 1004921, "term": "Alquería", "prompt": "Que significa \"alquería\"?", "output": "Casa rural con finca agrícola, típica do Levante peninsular.\n\nNota de alcance: O termo \"alquería\" provén do árabe \"garya\", que, polo xeral, designa unha aldea, unha zona rural habitada ou cultivada. Despois da Reconquista, o nome incorpórase ás linguas románicas da Península Ibérica, a miúdo para referirse a unha pequena unidade de hábitat propia dalgunhas casas habitadas pola poboación musulmá. O señorío confírelles carácter a esas alquerías e inflúe na evolución do significado do propio termo, que chega a designar a pequena unidade de explotación, un dominio territorial. Na Idade Moderna e Contemporánea, a alquería valenciana é unha casa de campo, unha explotación illada, a miúdo, dunha extensión relativamente importante, coas edificacións de explotación que constitúen o centro da propia construción."}
{"id": 1007144, "term": "Barraca", "prompt": "Define \"barraca\".", "output": "Nas hortas de Valencia e Murcia, casa de labor, feita de adobes e con cuberta a dúas augas de cana moi inclinada. Apenas dispón de dúas estancias separadas entre si, o pavimento era de terra apisoada e o teito compoñíase de delgados troncos de árbore, canas e, sobre elas, herba seca. A porta de entrada e unha pequena ventá son as únicas pezas de carpintería. Non tiña saída de fume. No interior prevíase o lugar para as tallas de auga e, sobre el, colocábanse estantes para a louza. Se o permitía a cuberta, na parte superior, a \"andana\", colocábanse os \"zarzos\", grandes estantes para a cría do verme de seda e se non, na parte inferior nun lado da estancia. Este \"entrepiso\" ou \"andana\" era o causante de que a cuberta fose tan augada na súa inclinación. Polas súas pequenas dimensións, a barraca non podía cubrir as necesidades dunha familia campesiña, polo que a miúdo aparecía xunto a outras construcións. Podía levantarse por parellas, unha destinada a vivenda e outra para cuadra, a miúdo comunicadas mediante un corredor. Aínda que co tempo foise perdendo, adoitaba existir un banco corrido de cachotería acaroado á fachada que avanza cara aos lados formando unha prazoleta, onde se sitúa a cociña ao aire libre, o pozo de auga e o vertedoiro, próximos a eles constrúense o galiñeiro e o cortello, así como o emparrado ante a porta. O conxunto complétase coa \"sebera\",almacén de produtos similar á barraca pero máis baixo e estreito, que se separa do contacto directo co chan mediante táboas. Tamén era normal a existencia no exterior dun forno de pan, de forma semiesférica e cun único orificio como porta, que se pecha cunha placa metálica. Todo o conxunto de barracas e construcións dun mesmo campesiño, podían atoparse cercadas con cañizo."}
{"id": 1182258, "term": "Bit", "prompt": "Cal é o sentido de \"bit\"?", "output": "En Marrocos, vivenda de planta rectangular de adobe ou pedra e cuberta a dúas augas de palla ou tellas."}
{"id": 1181815, "term": "Bloque de vivendas", "prompt": "Que quere dicir \"bloque de vivendas\"?", "output": "Edificio illado cun certo desenvolvemento en altura e con diferentes plantas de características semellantes. A súa orientación non sempre coincide coa liña da rúa, polo que se lle considera unha estrutura representativa da edificación aberta.\n\nNota de alcance: O bloque de vivendas como solución de edificabilidade comeza a exporse entre arquitectos e urbanistas racionalistas a partir do primeiro terzo do século XX. Le Corbusier cualificouna como a mellor construción residencial fronte á vivenda unifamiliar con xardín. Entre as súas vantaxes atopábanse a economía ante a concentración de infraestruturas, aforro en ocupación de solo, o logro da orientación máis adecuada da vivenda pola súa independencia do trazado rueiro, así como a obtención de amplos espazos peonís ao seu arredor. Así, o bloque convértese nun dos principais protagonistas do planeamento urbano durante o século XX debido principalmente ás vantaxes económicas deste tipo de construción. O movemento masivo primeiro do campo á cidade e despois migratorio, orientan o planeamento urbanístico cara á construción de grandes barriadas de bloques residenciais. En principio, a fórmula máis utilizada foi a de bloques de cinco andares sen ascensor, de anchura variable segundo a dispoñibilidade de chan. Unha das solucións máis estendidas, en particular nas cidades dos países socialistas, pola súa viabilidade urbanística e económica foi o bloque en \"H\"."}
{"id": 1181812, "term": "Bungalow", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bungalow\".", "output": "Construción que, polo xeral, está composta por un piso ou un piso e medio, ten cuberta a dúas augas con grandes ménsulas, un amplo soportal e, polo común, está construída con materiais rústicos.\n\nNota de alcance: O actual é unha variante do \"bungalow\" (\"bangla\") indio, especialmente popular durante o primeiro cuarto do século XX, consistente nunha sinxela casa unifamiliar dun só piso, tellado de tellas, rodeada dunha varanda."}
{"id": 1006653, "term": "Cabana", "prompt": "Define \"cabana\".", "output": "Construción rústica, basta e de escasas dimensións, en especial o levantado con materiais naturais, a miúdo paus entretecidos con canas, e cuberta de ramas, destinada a refuxio ou vivenda de pastores, pescadores e xente humilde."}
{"id": 1028715, "term": "Cabana pasiega", "prompt": "Cal é a definición de \"cabana pasiega\"?", "output": "Construción tradicional ligada ao réxime de transhumancia dos pasiegos en Cantabria. De planta rectangular, ten a fachada principal sobre o pinche. Adoita ter dúas plantas; a planta baixa está dedicada exclusivamente aos animais; mentres que a superior destínase como palleira (\"payo\") e, ás veces, como vivenda. Adoita estar orientada ao Sur. Constrúese de cachotaría irregular, vista ou enfoscada ao exterior, con pezas ben labradas no recercado de ocos e enmarcando os panos da fachada. Os elementos de madeira das fachadas pintábanse de cores vivas. Na entrada hai colocado sobre o chan un \"lastrón\" (lastra grande) que recibe o nome de \"solerón\", de grande importancia pola súa función ritual. Levántase, normalmente, aproveitando algún declive do terreo, de forma que un dos lados do edificio quede case tapado. As fiestras son pequenas e escasas, unha na cociña e outra nos dormitorios. A cuberta a dúas augas cóbrese con grandes lastras, sobre as que se colocaban pedras, a miúdo de río, para suxeitalas e resistir o peso da neve e outros fenómenos climatolóxicos. Á planta alta, accédese por unhas escaleiras no exterior da fachada principal. Son de pedra, sen varanda e o relanzo empalma coa solaina, desde a que se accede ás habitacións e á palleira. A solaina, á súa vez, péchase cunha varanda de madeira, encadrada entre os esquinais ou prolongación dos muros laterais, de modo que poida resgardarse da choiva e o vento. Ao mesmo tempo, atópase protexida por un beirado voadizo, formado pola prolongación das dúas augas da cuberta, á que se coñece como \"o voo da cabana\". A porta de acceso ao piso alto é dunha soa peza de madeira e ten a particularidade de que, nos exemplos máis antigos, pecha sen bisagras. O piso alto divídese por un tabique de carballo disposto en sentido lonxitudinal, a un lado a cociña e as habitacións e, ao outro, a palleira ou \"tascón\", onde se amontoaba a herba seca. Para dividir as habitacións, utilizábase o \"bargo\" ou \"bergancio\", (varas de abeleira cruzadas e revogadas con arxila mollada), actualmente divídense con cortinas elaboradas a base de colchas vellas ou sacos. A cociña, situada á entrada do piso, distinguíase do resto por ter lume baixo e no seu centro o \"llar\", onde se colgaban as potas. Arriba, en lugar de cheminea, abríase un oco que se rodeaba de lastras. O espazo comprendido entre a parte habitable e a vertente do tellado, chámase \"payada\" ou \"payá\", alí gardábanse os obxectos inservibles, así como as ferramentas para o traballo. A parte posterior do piso alto, dedicábase a palleira.\n\nNota de alcance: A diferenza da cabana vividora, ocupábase durante o verán, estancia na que se subía o gando á montaña."}
{"id": 1028717, "term": "Cabana vividora", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cabana vividora\"?", "output": "Vivenda tradicional do pasiego de Cantabria. É unha casa de planta rectangular, con cuberta a dúas augas e fachada no pinche, lográndose o acceso a esta a través dunha escaleira, cuxo patín percorre a fachada ou algún dos lados. Conta con máis ventás que a cabana pasiega e con solaina na fachada.\n\nNota de alcance: A diferenza da cabana pasiega está no val e ocúpase nos meses de inverno, cando o gando permanece nos pastos baixos."}
{"id": 1004950, "term": "Cabreriza", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cabreriza\".", "output": "Choza en que se garda o fato de cabras e en que se recollen os cabreiros."}
{"id": 1196784, "term": "Hogan", "prompt": "Cal é a definición de \"hogan\"?", "output": "En América do norte, típica cabana dos indios navajos construída, polo xeral, de barro e troncos de madeira, e a cuberta con terróns e barro."}
{"id": 1007164, "term": "Palafita", "prompt": "Cal é a definición de \"palafita\"?", "output": "Da voz italiana palafita. Vivenda primitiva ou cabana, habitual nas rexións lacustres ou pantanosas, construída sobre postes cravados na terra co fin de illarse da humidade. Este tipo de poboados aparece no Mesolítico europeo en rexións setentrionais e difúndese ao longo do Neolítico (culturas de Cortaillod e Lagozza) en zonas centrais e alpinas, polo xeral, entre asentamentos agrícolas. A súa estrutura caracterízase polos pilotes agudos fincados en terra ou na lama, reforzados con empalizadas. Trabábanse entre si mediante travesas e revestíanse de táboas para formar unha plataforma sobre a que se construía unha única vivenda, a miúdo choza redonda ou rectangular, con cuberta de canas, xuncos ou palla. En ocasións estaba formada por dúas dependencias, vivenda ou almacén. Variantes das palafitas primitivas son as \"terramaras\" de Italia (2000-1000 a. C.) e os \"cranogs\" de Escocia e Irlanda. Probablemente de cidades palafíticas xurdiron outras tan coñecidas como Venecia ou Amsterdam. Construcións similares poden atoparse en zonas tropicais húmidas (Filipinas, Polinesia, Nova Zelandia, etc.), comarcas de África expostas a inundacións e a beiras do mar en Asia e América. Por extensión, denomínase así a calquera construción que presente a morfoloxía descrita.\n\nNota de alcance: En contra de quen considera este tipo de hábitats como \"poboados lacustres\", os estudos máis recentes indican que na súa maioría se asentaban sobre terra firme, á beira dun lago ou pantano, protexidos así de posibles crecidas e con facilidade de aprovisionamento de auga e peixes."}
{"id": 1196773, "term": "Crannogs", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"crannogs\"?", "output": "Palafitas que se apoian en pedras, pólas, montículos de barro ou sobre estacas e caixóns de vigas ensamblados e recheos de terra e de pedra. Estas construcións, da época da Tène (475-18 a. C.), están rodeadas de muros de contención, as vivendas sitúanse sobre a auga mediante madeiros ancorados ao chan. A súa cimentación baséase en cantos rodados ao redor dos piares de madeira.\n\nNota de alcance: Atópanse principalmente en Escocia e Irlanda, un dos poboados máis extensos é o de Glastonbury."}
{"id": 1196774, "term": "Terramara", "prompt": "Que quere dicir \"terramara\"?", "output": "Palafita da Idade do Bronce (XIX-X a. C.) do occidente da rexión italiana da Emilia. A vivenda era de madeira, con formas trapezoidais, cercadas por unha fosa chea de auga e protexidas por un terraplén. Estes asentamentos situábanse á beira dos ríos."}
{"id": 1028808, "term": "Casa cúbica", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"casa cúbica\"?", "output": "Construción de vivenda característica de Almería, Canarias e Ibiza, fortemente influenciada pola vivenda tradicional do Norte de África. Trátase dunha construción compacta, sen patio, rectangular, de cuberta en terraza plana, e carente de motivos ornamentais. É de reducido tamaño e pouca altura, de estrutura moi sinxela e con poucos e pequenos vans. O elemento máis característico é o teito plano que adoita pecharse con pequenos peitorís. As fachadas encálanse e, nalgunhas zonas, decóranse ademais con cores moi vivas. Adoitan ter unha soa planta, aínda que poden elevar a súa altura a dúas plantas para celeiro e faiado en zonas agrícolas e/ou de serra. O interior está compartimentado nas estancias habituais e non ten portal."}
{"id": 1007149, "term": "Casa cova", "prompt": "Dime cal é a definición de \"casa cova\".", "output": "Vivenda construída en covas naturais ou furadas en ladeiras naturais. Son de orixe prehistórica e típicas do sueste peninsular, a inmensa maioría en Granada e Almería, aínda que tamén hai covas habitadas noutras rexións. O tipo característico está orientado a mediodía para aproveitar a luz natural, xa que a porta de entrada e a característica cheminea troncocónica son a miúdo as únicas fontes de luz exterior. A cova responde a unha estrutura orgánica que permite o crecemento progresivo da vivenda. As distintas dependencias presentan planta cadrada ou rectangular con teitos de forma cónica, abovedada ou plana, dependendo das características do terreo. As habitacións comunícanse entre si mediante pasadizos, xeralmente sen porta, que se aliñan para favorecer a iluminación das máis profundas. A ventilación realízase grazas á circulación de aire producida entre a porta de entrada e a cheminea construída para tal efecto, que conforma o elemento máis característico deste asentamento. A praceta ou pequena praza exterior, así como a construción de elementos estruturais pegados á fachada da cova, completan a definición morfolóxica. No interior, a fachada e a cheminea caléanse.\n\nNota de alcance: A primeira transformación da terra para configurar o hábitat humano ten lugar no proceso de escavación dunha cova para convertela en cuarto. A vivenda troglodita constitúe o hábitat máis antigo dos asentamentos humanos e ten lugar en comarcas onde as características topográficas e morfolóxicas do terreo o permiten."}
{"id": 1007152, "term": "Casa de campo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"casa de campo\".", "output": "Aquela que é construída fóra de poboado e cuxas principais funcións son as de coidar o cultivo e recrearse."}
{"id": 1004922, "term": "Casa de labor", "prompt": "Cal é a acepción de \"casa de labor\"?", "output": "A que é ocupada por labregos, coas dependencias e ferramentas para o traballo da terra."}
{"id": 1028811, "term": "Casa de pescadores", "prompt": "Dame a definición de \"casa de pescadores\".", "output": "Vivenda situada no litoral. Manifestan diversas tipoloxías, influenciadas polas características da arquitectura de cada zona, aínda que polo xeral trátase de vivendas unifamiliares, cun máximo de dúas alturas. A primeira, a nivel de rúa, onde gardan as mercadorías e aparellos propios do seu oficio, a pesca; e, sobre ela, un único piso destinado a lugar de habitación para a familia. A estrutura xeral da vivenda é bastante estática, a planta baixa, aberta á altura da rúa mediante unha porta, é lugar de paso cara á parte posterior e dá acceso ao piso superior. Segundo a zona xeográfica da que se trate, pode ter un horto na zona posterior, accedendo a el mediante un corredor interior. A miúdo, achegan as mercadorías cara a unha xanela, aberta á rúa, que poden chegar a utilizar como mostrador. Nesta planta almacénanse canas de pescar, remos, velas e demais aparellos, mesmo poden gardar nela as embarcacións de menor porte. As fachadas do piso superior, adoitan estar acondicionadas para que nela se poidan colocar as redes para secar e estenderse cando sexa necesario o seu arranxo. Para iso, ábrense no piso alto xanelas de maior tamaño que as comúns, a modo de balcóns, onde se colocan argolas das que colgarán as redes."}
{"id": 1014444, "term": "Casa grega", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"casa grega\"?", "output": "Na antiga Grecia, construción destinada a ser habitada. Nas súas orixes, as casas eran pequenas, construíanse de adobe e a súa estrutura era simple. Nos inicios da época clásica sobrevivía o tipo de casa homérica, que funcionaba arredor dun núcleo central (\"aulé\"), formado por un patio porticado en cuxo centro se levantaba o altar dedicado a Zeus Herkenios, protector da familia, arredor do cal se distribúen as estancias. A partir do século IV a. C. e na época helenística, desenvólvense esquemas máis elaborados. O modelo seguía marcado pola tendencia xeneralizada na zona mediterránea de construír arredor dun patio rectangular aberto. Na época clásica, a casa carece de adro propiamente dito, e desenvolvíase arredor de dous núcleos perfectamente diferenciados. Á zona máis próxima á vía pública, desde o portón, accédese por un vestíbulo ou corredor a cuxos lados se situaban as cortes. Á esquerda e a dereita do patio abríanse os \"hospitalaria\" ou habitacións para os hóspedes. Ao fondo, mediante un vestíbulo columnado (\"propileo\") dábase acceso á sala dedicada, nos veráns, á vida social (\"megaro\"), desde ela entraba ao segundo dos núcleos, máis interno, que se correspondía coa zona dedicada ás mulleres, o \"xineceo\". Esta zona estaba formada por un patio porticado en tres dos seus lados (perístilo), situándose no cuarto lado as habitacións de maior tamaño, como o \"thalamos\" (cámara nupcial) e a dos criados e as fillas (\"amphithalamos\"), etc. Nos outros lugares situábanse os comedores e demais dependencias, como a cámara para as criadas. No piso superior situábanse os cuartos para os escravos."}
{"id": 1001641, "term": "Andrón", "prompt": "Explica o significado de \"andrón\".", "output": "Na casa grega, comedor e outras estancias reservadas aos homes."}
{"id": 1196755, "term": "Aulé", "prompt": "Dame a definición de \"aulé\".", "output": "Na casa grega, centro desta composta por un patio porticado que, en Roma, se correspondería co \"atrium\". Neste espazo colocábase un altar coa imaxe de Zeus Herquio, protector da familia e arredor del distribuíanse as estancias."}
{"id": 1008821, "term": "Xineceo", "prompt": "Define \"xineceo\".", "output": "Na casa grega, máis tarde tamén na romana, zona dedicada ás mulleres e a máis reservada. Para acceder a ela debíase pasar pola zona destinada aos homes. Polo xeral, está composta por un patio porticado (\"perístilo\"), rodeado de estancias entre as que se atopaba o \"oikos\", sala de maior tamaño, a sala nupcial (\"thalamos\"), e a das criadas ou a das fillas (\"amphithalamos\"). O xineceo está separado do androceo (zona destinada aos homes). Por extensión, o vocábulo aplícaselle á galería ou tribuna reservada ás mulleres nas igrexas gregas, así como a calquera zona reservada a estas, especialmente nos palacios.\n\nNota de alcance: Homero, nos seus poemas, e Eurípides, nas traxedias, fan alusión a este espazo onde se vixiaba a lexitimidade da esposa, a sexualidade na liña sucesoria e onde se desenvolvían as relacións interpersoais entre a familia e as escravas."}
{"id": 1196758, "term": "Amphithalamos", "prompt": "Define \"amphithalamos\".", "output": "Na casa grega, sala próxima ao \"thalamos\", destinada aos escravos ou ás fillas."}
{"id": 1196759, "term": "Thalamos", "prompt": "Cal é o sentido de \"thalamos\"?", "output": "Na casa grega, sala destinada ao leito nupcial. En orixe, era a estancia onde se gardaban os obxectos de valor."}
{"id": 1196756, "term": "Hospitalia", "prompt": "Dime cal é a definición de \"hospitalia\".", "output": "Tanto na Grecia como na Roma antiga, estancias destinadas aos hóspedes. Colocábase a esquerda e dereita do \"aulé\" ou patio porticado. Tamén se utiliza este termo para designar as entradas laterais á \"scaena\" no teatro romano, en cuxo centro se atopaba a principal chamada \"regia\"."}
{"id": 1195618, "term": "Megaron", "prompt": "Que quere dicir \"megaron\"?", "output": "Na antiga Grecia, denominóuselles megaron tanto ao cuarto principal da vivenda como aos edificios máis grandes e ás salas de reunións. Como edificio, defínese pola súa elemental simplicidade: un longo rectángulo con muros laterais cegos, dividido nunha habitación principal e unha ou dúas secundarias. No centro da estancia principal dispúñase un fogar bordeado por catro columnas que soportaban o teito, no que se abría un lucernario cuberto para a saída de fumes e iluminación do interior. Polo xeral a fachada ábrese mediante un pórtico con prolongacións laterais dos muros (antas) e unha aliñación de columnas. É unha construción claramente direccional, onde todas as habitacións están dispostas en fila e os accesos no eixe central. En caso de luces maiores, a cuberta é sustentada por soportes que, ou ben están colocados no centro, nunha soa fileira, ou ben en dúas fileiras paralelas ao muro lonxitudinal. Entre as diversas variantes atópanse, sobre todo na zona do Exeo; unha forma achaparrada, cuxa relación fachada-lonxitude é de aproximadamente de 1:2 (Dimini, Sesclo, Micenas); e unha forma alongada, cuxa relación é de 1:3 (Troia). Existen ademais variacións que terminan nunha ábsida semicircular en forma de pinza. Estas aparecen tanto na Troia primitiva como no continente grego, onde sobreviven mesmo á cultura micénica.\n\nNota de alcance: O \"megaron\" considerouse como a orixe do desenvolvemento da planta do templo grego. Os poemas homéricos chámanlle así á sala principal dos pazos rexios, sala de trono e de banquetes e fogar á vez, adornada con profusión. Telémaco, no pazo de Menelao, Ulises no de Alcínoo, admiran a decoración de ouro e outros metais preciosos e marfís, así como as incrustacións de marfís, etc., elementos que puideron testemuñarse en Micenas, Tirinto, Gles, no lago Copais, etc. Os seus primeiros exemplos foron encontrados tanto nas culturas marxinades do Mediterráneo Oriental como na Europa do Sueste. No Calcolítico avanza ata o bordo do Exeo (Troia, Dimini) e convértese no tipo de vivenda preferido pola clase señorial feudal. Na idade do Bronce alcanza forma monumental no ámbito do Exeo."}
{"id": 1196757, "term": "Prostas", "prompt": "Como se define \"prostas\"?", "output": "Na casa grega, sala que se abre no único dos catro lados do perístilo que non ten pórtico. O seu uso reservábase para as celebracións en xeral. A un e outro lado situábanse o \"thalamo\" e o \"amphithalamo\"."}
{"id": 1014957, "term": "Casa mariñá", "prompt": "Dime cal é a definición de \"casa mariñá\".", "output": "Vivenda característica da zona central de Asturias (\"casa chaira\"), próxima ao litoral. Recibe o seu nome polo territorio onde está situada, aínda que é unha vivenda agrícola e non pesqueira. Trátase dunha casa humilde, dunha soa planta, sensiblemente cadrada, e cuberta a dúas augas de tella. Atópase separada no seu centro, deixando a un lado a cuadra e ao outro a cociña, con dúas pequenas estancias denominadas \"martelos\" que se empregan como dormitorios e que flanquean o portal. Esta disposición de dous corpos arroupando o portal é unha solución arquitectónica tipicamente asturiana que se reflicte tamén nas vivendas con galería ou solaina."}
{"id": 1014958, "term": "Casa montañesa", "prompt": "Cal é o sentido de \"casa montañesa\"?", "output": "Casa tradicional de Cantabria. De planta rectangular, cuberta a dúas augas e fachada orientada ao sur, baixo unha das caídas do tellado. A partir do século XVII, constrúese en dúas plantas: na fachada principal presenta un amplo soportal e sobre el un balcón corrido, coñecido polo nome de \"solana\", este atópase orientado ao mediodía e adoita acharse enmarcado polas paredes dos pinches (chamados \"cortafuegos\"), que sobresaen en forma de machóns ou antas cara á fachada principal e o amplo beirado de madeira. O acceso á segunda planta realízase desde o interior, a través dun vestíbulo aberto ao exterior chamado estragal e dunha escaleira que conduce ao corredor ou \"carrejo\" da segunda planta, ao que conflúen as habitacións. Salvo na fachada, a casa carece case completamente de ocos."}
{"id": 1007155, "term": "Casa patio", "prompt": "Que significa \"casa patio\"?", "output": "Tipo residencial construtivo que se distingue pola presenza en planta dun grande espazo libre central, adecuado nas áreas de elevada insolación. Un dos seus principais elementos é o tipo de planta en \"L\", co cuarto de estar nunha das súas ás, os dormitorios na outra e os servizos e a entrada no encontro entre ambas as dúas. É o tipo de \"casa sen escaleiras\", dunha planta e de sinxela e económica construción, con dúas orientacións e cun grao de privacidade alto: o perímetro é cego e as pezas dan para o patio. Nas solucións máis luxosas, este patio pode ter arcadas e corredor cuberto perimetral, a modo de claustro, así como unha liña de fachada folgada.\n\nNota de alcance: A orixe histórica da fórmula construtiva é a vila romana, aínda que tamén na cultura árabe o patio interior ten un papel clave na residencia urbana. O referente máis actual deste tipo de casas atópase no estudo real a partir dos anos 1920 para crear agrupacións de vivendas unifamiliares de baixa altura e alta densidade. Ludwing Hilberseux, a partir de 1929, e tomando como punto de partida a idea de casa ampliable, define o tipo de planta en \"L\" de vivenda que será a base para todos os proxectos posteriores nesta liña. Nos anos trinta, os estudos de Mies Van Der Rohe sobre a casa patio definen este tipo de vivenda \"miesiana\", como aquela que pode agruparse formando mazás delimitadas por muros, que aparecen furados tan só polas portas de ingreso ás vivendas, por encima das cales asoman as copas das árbores mostrando indirectamente o esponxamento interno dos espazos habitables. Unha estrutura e unha imaxe que remiten á experiencia da cidade da antiga civilización greco-romana. Polo xeral, esta fórmula asóciase á edificación unifamiliar, o que en áreas urbanas densas equivale a residencia de alta calidade. Neste contexto sitúase a casa andaluza, moi difundida na arquitectura costumista da Restauración. En América, a colonización difundiu esta tipoloxía nas cidades crioulas que, nas súas versións posteriores dos séculos XVIII e XIX, chega a identificarse coa denominada casa colonial. Non confundir coa edificación plurifamiliar de varias plantas aínda que teñan un gran patio central, xa que esta é a propia das edificación populares, tales como a dos currais de veciños."}
{"id": 1032167, "term": "Casa pinariega", "prompt": "Cal é a definición de \"casa pinariega\"?", "output": "Casa característica da rexión dos piñeirais de Soria e Burgos, pero cuxa tipoloxía e influencia se estende de maneira periférica e excede os límites da rexión. Localizada sempre por encima dos mil metros de altitude, constitúe o máis claro exemplo de adaptación ao medio físico, tanto pola súa constitución exterior como pola súa distribución funcional. Esta adaptación maniféstase nos materiais (pedra calcaria nos muros, con cantaría nas esquinas, e profusión de madeira, en forma de armazón); na orientación ao sur para recoller toda a calor; e na cuberta de tella con amplo beirado que resgarda da choiva. Habitualmente consta de dúas plantas, a baixa de pedra e a alta de armazón. A baixa, distribúese desde un amplo portal ao redor do cal se abren a cociña, a cuadra, as dependencias auxiliares e, se non houbese planta superior, os dormitorios e a palleira. O elemento máis característico da casa \"pinariega\" é a cociña, o centro da vivenda, de planta cadrada ou circular, dividida parcialmente por un muro de media altura ante a porta de acceso (o mentirón), que serve tamén regular parar as correntes. A este muro acaróase o fogar, cunha campá cónica típica que cobre toda a estancia e que arrinca a dous metros do chan, recibindo a luz a través do seu copete, por onde tamén se pode ver o ceo. Noutra habitación, polo xeral anexa á cociña, colócase o forno. A bóveda semiesférica adóitase á parede, fabricada con adobes, abríndose a boca á cociña."}
{"id": 1032230, "term": "Casillo", "prompt": "Define \"casillo\".", "output": "Construción auxiliar da casa pinariega, acaroada ou exenta a ela, que serve de almacén de apeiros, alpendre para a leña, etc. Adoita ser de cachotería e nalgúns casos táboas. A cuberta é de tella."}
{"id": 1196742, "term": "Casa romana", "prompt": "Explica que significa \"casa romana\".", "output": "Vivenda da época clásica romana. Pódense distinguir varios tipos, que responden ás solucións adaptadas segundo os diversos poderes adquisitivos: \"domus\", \"insula\" e \"villa\".\n\nNota de alcance: As normas e proporcións das estancias domésticas e dos distintos tipos de atrios foron establecidas por Vitruvio no seu \"Tratado\". A civilización romana foi esencialmente urbana. As cidades eran a representación construída do Imperio, os centros de negocio e comercio. Así, a casa romana, como na actualidade, foi un produto da cultura material pero, sobre todo, foi un produto socioeconómico complexo no que converxían as necesidades do promotor ou do propietario, os procesos de especulación do chan urbano e as posibilidades pecuniarias de quen finalmente a ocupa en réxime de propiedade, de usufruto ou de inquilinato. Houbo queixas sobre a masificación, a escaseza de vivendas, o exorbitado dos alugueiros, a contaminación ou a perigosidade das rúas. Mesmo houbo momentos, durante o reinado de Augusto, no que se prohibiu o \"tráfico rodado\" polo centro da cidade, o que implicaba que gran parte do tráfico comercial realizásese pola noite. Desde o neolítico ata a Antigüidade tardía, grupos étnicos de inmigrantes cobren Italia cunha gran variedade de formas de vivenda e de hábitat que, en rexións apartadas, aínda se conservan. Das primeiras épocas só algúns fragmentos de plantas e sobre todo uns \"columbarios\" atopados en sepulturas, permiten reconstruír os tipos básicos rexionais: formas de transición da choza redonda á casa-fogar rectangular. Os gregos no sur e os etruscos no centro de Italia constrúen as primeiras vivendas urbanas. A partir do século III a. C., a poboación de Roma aumenta con gran rapidez. As consecuencias son a formación dun proletariado urbano, a especulación do chan, a aparición de suburbios e unha escaseza permanente de vivenda. A densidade de poboación da Roma imperial calcúlase nuns 80.000 habitantes/km2, con cifras moi superiores no centro da cidade. A casa de adro queda como vivenda da clase alta. Para a masa da poboación créanse os novos tipos de vivenda de alugueiro, as \"insulae\"."}
{"id": 1009962, "term": "Domus", "prompt": "Cal é o sentido de \"domus\"?", "output": "Casa romana tradicional. De carácter xeralmente urbano, podía ser unifamiliar ou ter varios pisos dependendo do clima e do espazo dispoñible. Construíanse cun patio porticado, \"atrium\", como eixe da vivenda. Os modelos variaban dependendo do nivel adquisitivo e co tempo fóronse incorporando sistemas de calefacción e baños. En xeral, as \"domus\" constaban das seguintes partes: unha fachada (\"fronts\"), en cuxo centro adoitaba abrirse a porta de entrada (\"ostium\") que daba acceso a un recinto alongado (\"vestibulum\"), no testeiro posterior deste atopábase a entrada (\"fauces\") a un espazo cadrado ou rectangular porticado (\"atrium\"), que proporcionaba luz aos cuartos que o rodeaban. No centro do \"atrium\" construíase un alxibe (\"implivium\"), cuxa función era a de recoller a auga de choiva que caía desde o \"combuvium\". Un \"lararium\" protexía a \"domus\". A ambos os dous lados (\"alae\") situábanse as dependencias que correspondían aos dormitorios (\"cubiculum\"), a cociña (\"coquina\") e as latrinas (\"lavatrina\"). Tras as \"alae\" situábase o salón (\"tablinum\"), que na súa orixe estaba dedicado ao leito matrimonial e que desde a época clásica dedicouse a sala de recepción. Nun lateral, atopábase o \"triclinium\" ou comedor, o seu nome deriva dos leitos que rodean a mesa. A esta parte principal da casa (\"antica\"), engádese en épocas posteriores un segundo patio porticado chamado \"peristilum\", máis grande e cun xardín, \"viridarium\", ou un horto central, \"hortus\". Ao perístilo accedíase por un corredor \"andron\", situado xunto ao \"tablinum\" que comunicaba a \"antica\" coa parte posterior da casa \"postica\". Xunto a el adoitaba instalarse outra cociña e un comedor de verán (\"triclinum aestivum\"). Ao perístilo rodeábano cuartos, \"cubiculum\" e \"oecus\". Presidíao unha \"exedra\", estancia aberta con asentos ao redor, utilizada como sala de banquetes ou de reunións. Nos laterais da vivenda abríanse portas de acceso a comercios, \"tabernae\" (\"taberna\"), dependentes da \"domus\" ou alugadas a comerciantes externos. En canto ás cubertas, segundo Vitruvio, facíanse abovedadas cando o espazo que se debía cubrir era grande e cando se construían cuartos nunha segunda planta.\n\nNota de alcance: As \"domus\" tiñan en Roma unha dobre faceta: a pública e a privada. En canto á primeira destas facetas, a casa de \"atrium\" adecuábase a un dos seus valores que lle eran inherentes o ritual cotián e relevante da \"saludatio\", un saúdo matinal no que os clientes ou deudos dun determinado señor presentábanse cada mañá ante el, para renovaren o seu testemuño de lealdade ou fidelidade, despachar os asuntos pertinentes, demostrar que se cumpriran os encargos encomendados ou solicitar favores, e, chegado o momento de eleccións, cumprir o seu rol como partidarios políticos tanto nos procesos electores republicanos, como nos que se mantiveron durante a época imperial na constitución dos gobernos urbanos. A incorporación ao fogar, durante polo menos unhas horas ao día, dos clientes, motivaría a sobredimensión da casa para alcanzar cotas palacianas nalgúns casos: mentres a vida familiar privada podería ter a súa despregadura nos tranquilos patios ou perístilos axardinados na parte posterior da casa, na parte dianteira das \"domus\", primeiro o \"atrium\" e, en época imperial, un gran \"vestibulum\", ían permitir atender a faceta vinculada coa vida pública e as recepcións de clientes e visitas."}
{"id": 1196760, "term": "Ala", "prompt": "Dime cal é a definición de \"ala\".", "output": "Na \"domus\", as dúas estancias que se sitúan ao fondo dos dous lados maiores do \"atrium\". Desde as \"alae\" distribuíanse varias estancias que correspondían aos dormitorios (\"cubiculum\")."}
{"id": 1009312, "term": "Atrium", "prompt": "Que significa \"atrium\"?", "output": "Núcleo central ou patio da \"domus\", polo xeral rodeado por galerías cubertas soportadas por columnas e aberto pola parte central da cuberta, de modo que permita a recollida da auga de choiva no \"impluvium\". Vitruvio sinala cinco tipos: \"corinthium\", \"tetrastylum\", \"tuscanicum\", \"displuviatum\", \"testudinatum\". En canto ás súas proporcións, serán de tres tipos: uns terán de anchura 3/5 da súa lonxitude, outros 2/3, e un terceiro grupo cadrado; en canto á altura será sempre igual á anchura do \"atrium\", dividíndose esta en catro partes iguais, das que 1/4 será para a altura da cuberta e 3/4 para a altura desde o chan ata a cabeza das vigas. No medio do patio, adoitaba colocarse un \"puteal\". Tamén había esculturas de fontes, animais, candelabros, etc. Nun dos seus lados, adoitaba dispoñerse o altar (\"lararium\") para os lares ou penates, onde ían colocadas pequenas estatuas e vasos de ofrendas. A luminosidade e ventilación regulábanse colocando unha candea, colgaduras ou teas na parte superior e nalgúns dos intercolumnios. Nestes situábanse tamén os \"oscilla\", lucernas de bronce e algúns retratos de antepasados ou imaxes de deuses.\n\nNota de alcance: Na época republicana, o \"atrium\" ou \"cava aedium\" atopábase unha vez traspasado o \"vestíbulum\" Este espazo cede a súa función desde comezos do Imperio ao \"peristylum\" (peristilo), adoptado das casas helénicas."}
{"id": 1196764, "term": "Corinthium", "prompt": "Que significa \"corinthium\"?", "output": "Un dos cinco tipos de atrium sinalados por Vitruvio; o máis antigo e simple, coa cuberta inclinada cara ao interior e sostida por columnas e piares (máis de catro) a xeito de perístilo."}
{"id": 1196765, "term": "Displuviatum", "prompt": "Explica o significado de \"displuviatum\".", "output": "Un dos cinco tipos de atrium que sinala Vitruvio; o que organiza as súas catro vertentes inclinadas cara ao exterior, de forma que a abertura do combuvium queda ao nivel máis alto da cuberta, impedindo que a choiva penetre no seu interior."}
{"id": 1196766, "term": "Testudinatum", "prompt": "Con que significado se emprega \"testudinatum\"?", "output": "Un dos cinco tipos existentes de \"atrium\" sinalados por Vitruvio (\"Atrium testudinatum\" ou \"atrium\" en \"tartaruga\"); o que está completamente cuberto e coas súas vertentes inclinadas cara ao exterior. En rigor, non é senón un espazo arredor do cal se organizan as estancias."}
{"id": 1196767, "term": "Tetrastylum", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tetrastylum\"?", "output": "Un dos cinco tipos de atrium sinalados por Vitruvio; o que organiza as súas vertentes inclinadas cara ao interior e soportadas por catro columnas."}
{"id": 1196768, "term": "Tuscanicum", "prompt": "Define \"tuscanicum\".", "output": "Un dos cinco tipos de \"atrium\" sinalados por Vitruvio; o que ten catro vertentes inclinadas cara ao interior, soportadas por catro vigas ou columnas que, en cada unha das catro esquinas, apóianse nos muros."}
{"id": 1001664, "term": "Compluvium", "prompt": "Dime cal é a definición de \"compluvium\".", "output": "Abertura cadrada ou rectangular inclinada cara a dentro e disposta na cuberta inclinada do adro da \"domus\". A súa función era a de permitir que penetrase a luz e recoller a auga de choiva que se acumulaba no \"impluvium\". Esta estrutura de captación hídrica creada sobre a lóxica \"combuvium-impluvium\" podíase resolver mediante grandes vigas (adro toscano), ou colocando catro apoios nas esquinas nos catro lados do adro (adros tetrástilo e corintio)."}
{"id": 1196769, "term": "Coquina", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"coquina\"?", "output": "Na \"domus\", cociña que polo xeral adoitaba situarse próxima ao \"triclinium\". En contraste co \"triclinium\", a \"coquina\" mostra o seu carácter de espazo doméstico onde desenvolvían o seu traballo algúns dos escravos da casa. Estaban compostas basicamente por un fogar e vertedoiros. O fogar facíase de ladrillos cunha superficie plana, onde se acendía o lume, contaba ademais cun arco onde se almacenaba a leña. Non contaban con cheminea polo que o fume saía pola xanela ou por un simple burato practicado no teito.\n\nNota de alcance: A comida servíase en cazolas sobre un trípode ou asábase sobre unha grella."}
{"id": 1196761, "term": "Cubiculum", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cubiculum\"?", "output": "Na \"domus\", cuarto de estar dormitorio de pequenas dimensións que se abría aos dous lados do \"atrium\". A súa ornamentación podía ser moi simple ou moi rica, con mosaicos nos chans, pinturas ou colgaduras nas paredes, etc. Na casa, os \"cubicula\" adoitaban formar parte do universo feminino, tamén do infantil, polo que neles adoitan atoparse obxectos propios do seu toucador (alfinetes e agullas para suxeitar peiteados, xoias, ungüentarios, etc.)."}
{"id": 1196762, "term": "Fauces", "prompt": "Como se define \"fauces\"?", "output": "Na \"domus\", acceso sen portas que permitía a entrada ao \"tablinum\" desde o \"atrium\". Segundo Vitruvio, cando o \"tablinum\" era grande, o seu acceso era a metade de ancho que este, correspondendo a dous terzos no caso no que o \"tablinum\" fose de pequenas dimensións."}
{"id": 1009488, "term": "Impluvio", "prompt": "Que quere dicir \"impluvio\"?", "output": "Na antigüidade clásica, alxibe ou estanque, xeralmente rectangular ou cadrado, que se situaba no centro do \"atrium\" da casa etrusca e da \"domus\" para recoller a auga de choiva caída desde o \"compluvium\"."}
{"id": 1196770, "term": "Lavatrina", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"lavatrina\"?", "output": "Na antigüidade clásica, nome que recibe o baño elemental referido ao propio recipiente e ao costume de lavarse de xeito parcial (brazos e pernas) e non de maneira cotiá. Na \"domus\" romana latrina.\n\nNota de alcance: O seu uso testemúñase xa no século III a. C. Grecia, Campania e Sicilia."}
{"id": 1196763, "term": "Ostium", "prompt": "Explica que significa \"ostium\".", "output": "Na antiga Roma, porta de entrada á \"domus\" que daba acceso á \"fauces\". Adoitaban ser de madeira ou bronce, chatoladas con ferro ou bronce e diversos apliques. Por extensión, designa tanto a porta como o vestíbulo.\n\nNota de alcance: Nas portas poñíanse a miúdo distintivos alusivos a acontecementos; así, por exemplo, o natalicio do emperador cun loureiro sobre esta; o nacemento dun fillo anunciábase con coroas nas xambas; nas vodas, colocábanse ramos verdes nas xambas; e as defuncións con ramas de ciprés ou abeto e a porta pechada. A protección dos gonzos encargábaselle á ninfa Carna mediante un ramo de espiño branco. En xeral, a función profiláctica, protectora, así como todo tipo de supersticións, adoitábase levar a cabo coa exposición de animais sacrificados colocados boca abaixo e cravados nas follas das portas, con falos apotropaicos ou vasillas con manteiga."}
{"id": 1196771, "term": "Tablinum", "prompt": "Que quere dicir \"tablinum\"?", "output": "Na \"domus\", sala ou estancia que presidía o ado, situada ao fondo do \"atrium\", entre as \"alae\", fronte á porta de entrada. En principio, destinábase ao leito marital (\"lectus aduersus\"), aínda que desde época helenística transformouse en lugar de recepción, onde o señor da casa recibía os saúdos matinais (a \"saludatio\"). A partir de entón, o \"tablinum\" ornamentouse luxosamente e colocáronse nel os arquivos familiares e os penates. Segundo Vitruvio, os salóns das casas debían ter o dobre de lonxitude que de anchura e de altura a metade da suma de ambas as medidas; se eran cadrados, a súa altura debía de ser unha vez e media o seu lado."}
{"id": 1001648, "term": "Triclinium", "prompt": "Que significa \"triclinium\"?", "output": "Na \"domus\", unha das salas principais destinada a comedor. Debe o seu nome aos tres \"lectus\" (leitos), \"biclinium\" ou \"stibadium\", dispostos arredor dunha \"cibilla\" ou mesa central en tres dos seus lados, deixando o cuarto libre para o servizo. Recibía este nome polos leitos que se dispoñían arredorr da mesa e que eran utilizados para que os comensais puidesen recostarse neles mentres comían. O seu mobiliario completábase con cadeiras de brazos, unha mesa auxiliar tipo délfica para o viño ou \"cillibantum\", unha alacena con vaixela de luxo, candelabros, etc. O chan adoitaba estar pavimentado con mosaicos e as súas paredes profusamente decoradas con pinturas, ademais de dispor de cortinaxes. A \"domus\" contaba con varios comedores que se utilizaban segundo a época do ano; o de primavera e verán estaba completamente aberto por un dos seus lados, o que daba cara ao \"atrium\" ou xardín; e normalmente pechado o de outono e inverno.\n\nNota de alcance: O \"triclinium\", especie de comedor de gala, era usado sobre todo na cea, que para os romanos adiñeirados era a principal comida do día. Esta comida, tomada á tardiña, e prolongada nos grandes banquetes durante gran parte da noite, constaba da \"gustatio\" ou aperitivo, a cea propiamente dita, e a \"mensa secunda\" ou sobremesas. Por último, a sobremesa ou \"comissatio\" na que se tomaban viño e lambetadas."}
{"id": 1007162, "term": "Insula", "prompt": "Cal é a definición de \"insula\"?", "output": "Na antiga Roma, vivendas de alugueiro plurifamiliar de varios pisos, a miúdo con \"taberna\" na planta baixa e eminentemente metropolitana. Estaba constituída por varias vivendas idénticas superpostas e separadas entre si por pisos de madeira ou bóvedas lixeiras. A súa construción adoitaba ser de mala calidade, realizada habitualmente con materiais baratos e de madeira, polo que estaban en constante ameaza de afundimento ou incendio. As \"insulae\" contaban con numerosos balcóns (\"maenianum\") e xanelas ao exterior para aproveitar todo o posible o seu interior, sen cociña nin baño. Cando eran moi grandes tiñan un patio interior de luces, aínda que o máis reducido posible para que non quedasen habitacións totalmente cegas. Adoitaban ter unha ou varias escaleiras para uso común dos veciños; se sobre o último piso se construía unha \"pergula\" ou bufarda, engadíase unha escaleira de acceso ata ela. As pezas da casa non adoitaban ter un destino fixo, como na \"domus\" ou nas \"villae\", senón que todas as habitacións tiñan usos múltiples, segundo as necesidades da familia. Nos mellores apartamentos, as estancias dos extremos eran as mellores, reservándoas para comedor e sala de recibir. As dependencias non se distribúen cun plan preconcibido, senón ao longo da fachada cando dá á rúa, ou ao longo da parede, se as fiestras dan ao patio central. Nalgunhas casas, todas as plantas corresponden a unha vivenda; noutras, subdivídense desde o piso baixo en diversos locais para tendas e talleres, muíños, fornos, etc. En orixe, era unha vivenda illada e rodeada dun xardín ou rúa (formaba unha mazá de casas de varias plantas). Destaca a estreiteza das rúas, cun mínimo de separación entre casa e casa de dous pés e medio. Este mínimo, que foi marcado pola lei decenviral, foise estreitando pola escaseza do terreo e pronto se apoiou en paredes medianeiras; práctica realizada desde tempos de Cicerón. Co crecemento de Roma, multiplicáronse este tipo de vivendas crecendo cada vez con maior altura, a pesar da prohibición de Augusto de elevalas a máis de 70 pés (21,3 m), ademais esta prohibición só fai referencia ás fachadas, polo que os interiores podían subir aínda máis. Durante a reconstrución de Nerón posterior ao incendio do ano 64 d. C., eleváronse en Roma un gran número de novas \"insulae\", trazadas de forma simétrica ao longo de rúas con columnatas e ao redor de prazas públicas, o que veu mellorar as súas características urbanas sen alterar substancialmente a súa formulación tipolóxica."}
{"id": 1004932, "term": "Vila", "prompt": "Cal é a definición de \"vila\"?", "output": "Termo polisémico que designa tanto un asentamento rural illado (sobre todo aquelas construcións dunha grande explotación agraria), os edificios e xardíns dun predio no campo, un núcleo de poboación pequeno, unha poboación de maior entidade ca un pobo, un estatuto urbano singular e privilexiado ou, entre outros, a parte antiga e amurallada da cidade. A longa traxectoria histórica desta voz explicaría tal amplitude semántica. Na antiga Roma, o termo alude ao conxunto de edificios de carácter illado e rural destinado fundamentalmente á explotación agraria. A finca romana, a \"vila\" rústica, dá orixe a numerosos tipos, tanto na cidade como no campo. Como centro dunha explotación agrícola, reúne a construción utilitaria e a vivenda. A súa forma e dimensións dependerán da dimensión do predio, así como do tipo e do volume da produción, da topografía e do clima. A \"vila\" procede da granxa tradicional polo que ten un trazado máis espontáneo e disperso que a \"domus\". Fronte ao carácter centrípeto desta última, a orientación da \"vila\" é exterior e ten unha maior variedade de plantas e formas de habitación. Nos exemplos máis suntuosos, os exteriores adoitan estar enriquecidos por pórticos e columnatas, así como cuartos que se deseñan de cara á paisaxe para recibir o sol no inverno e a sombra no verán. En xeral, as \"villae\" comprendían grandes extensións de terreo, atopábanse no campo e eran propiedade de patricios, personaxes adiñeirados ou do emperador. Á primitiva casa romana, fóronselle engadindo nas \"villae\" as dependencias propias de calquera explotación agrícola ou gandeira; cortellos, cuadras e cercados (\"cohortes\" para as diversas clases de gandos, palleiras e celeiros. Dentro das \"villae\" pódense distinguir a \"pars rustica\", construción destinada aos traballadores (xornaleiros e escravos), ao gando e á almacenaxe de froitos e cereais; e a \"pars urbana\", a vivenda reservada ao propietario da facenda e aos da súa casa.\n\nNota de alcance: Un dos maiores responsables da continuidade histórica do termo foi Andrea Palladio (1508-1580), considerado como un dos arquitectos máis imitados da historia e quen culminou esta tipoloxía construtiva proxectando e construíndo un gran número de \"villae\" en Italia concibidas como pequenas cidades e que, ao cabo, converteranse en antecedentes dos sitios reais e pazos levantados en séculos posteriores."}
{"id": 1028810, "term": "Casa rural", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"casa rural\"?", "output": "Vivenda rural popular cuxas características varían segundo a rexión á que pertenza. Pódense establecer distintos tipos de clasificacións atendendo ao aspecto externo ou á organización interior. En canto ao aspecto exterior, e atendendo aos materiais utilizados na súa construción, distínguense fundamentalmente: a casa de pedra, a de barro e a de madeira. A casa de pedra, cuxa composición concreta dependerá do ámbito litolóxico onde se atope, esténdese polo xeral por unha franxa periférica que comprende Galicia, as montañas de León, Asturias, as montañas vascas, os Pireneos e os Prepireneos, a maior parte de Cataluña e Baleares, Valencia, Murcia, o litoral mediterráneo andaluz e Estremadura. A casa de barro (barro cru secado ao sol, como o adobe ou o tapial; ou barro cocido, como o ladrillo ou a tella) atópase xeneralizada nun dominio predominantemente interior, que abarca as dúas Mesetas, o val medio do Ebro, a horta de Valencia e Murcia e a campiña do Guadalquivir. Por último, a casa de madeira que, polos perigos que implica, viuse reducida á modalidade de armazón (na que o armazón do propio material se enche con fábrica) do País Vasco, a Alcarria e terras pirenaicas das serras de Gredos e Guadarrama e do sistema Ibérico. Ademais destes grupos, atópanse outros de variada localización e que constitúen as expresións máis pobres do conxunto, como son a cova e a choza. En canto á organización interna da casa rural, estreitamente relacionada co modo de vida dos seus habitantes, exprésase en plano. A análise deste permite coñecer como se distribúe e como se relacionan entre si os espazos interiores funcionalmente diferenciados. Deste xeito, diferenciáronse dúas grandes modalidades: a casa en bloque, onde todos os espazos funcionais están baixo o mesmo teito, que pode ser elemental ou con elementos dispostos a rentes do chan, lonxitudinal ou trasversalmente, ou en altura; e, doutra banda, a casa urbana (con diferenzas con respecto ao patio), pechado ou aberto, onde os espazos funcionais atópanse disociados. É frecuente que convivan nun mesmo ámbito varios deses tipos de casa patio, do mesmo xeito que conviven as distintas condicións sociais e económicas coas que se atopan intimamente asociadas (pallozas e pazos). As casas en bloque poden ter unha ou varias plantas, xeralmente dedicadas en sentido ascendente, ao cortello, a vivenda e o celeiro, que se manifesta de xeito especial na metade setentrional de España. A medida que se avanza cara ao sur, xunto a este primeiro tipo aparecen as casas disociadas dunha ou dúas plantas, con currais ou patios máis ou menos amplos e, en xeral, pechados, característicos das paisaxes manchegas e andaluces (casal andaluz). Por último, e no que respecta en xeral á arquitectura popular en España, adóitase facer unha clasificación climática na que se distinguen cinco zonas: zona norte ou chuviosa, zona central ou da Meseta, zona meridional ou andaluza, zona oriental ou mediterránea e zona pirenaica."}
{"id": 1214612, "term": "Casas baratas", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"casas baratas\"?", "output": "Edificacións acollidas ás leis específicas do mesmo nome no primeiro terzo do século XX en España, a primeira das cales data do 12 de xuño de 1911, que propiciaba a construción de vivendas en réxime de cooperativa para grupos sociais de rendas baixas, segundo os criterios emanados do Instituto de Reformas Sociales. No plano morfolóxico, foron numerosas as ocasións nas que as promocións de casas baratas adoptaron a forma de cidade xardín, con predominio das solucións máis densas e cunha tipoloxía de edificación acaroada ou emparellada. Dadas as perspectivas económicas iniciais, as promocións tenderon a situarse nos arredores das cidades, onde o prezo do chan era máis económico. Dun modo máis xenérico, a expresión \"casas baratas\" atribuíuselle de forma indiscriminada a toda vivenda pública da primeira metade do século XX en España.\n\nNota de alcance: Ademais de ser un intento de paliar os problemas de carestía e insalubridade nas vivendas, a lexislación sobre este tipo de construcións tiña o propósito de fomentar a propiedade individualizada da residencia, tendencia que se consideraba como favorecedora da cohesión social e incentivadora do aforro. Con todo, a aplicación efectiva das leis de casas baratas foi escasa, debido fundamentalmente a que a asignación monetaria para as liñas preferenciais de créditos non foi elevada. En especial durante a década de 1920, a Ditadura de Primo de Rivera incentivou a difusión deste tipo de vivendas entre os sindicatos e agrupacións de funcionarios afíns ao réxime, apoiando o ton corporativo fronte á súa intención social."}
{"id": 1014959, "term": "Casa montañesa", "prompt": "Que quere dicir \"casa montañesa\"?", "output": "Casa rural característica da serra norte de Madrid baseada na economía pastoril, construída a base de muros de pedra, con poucos ocos para fiestras e portas, a fin de aproveitar ben a calor da leña queimada na cociña, na cheminea ou na salamandra. Os trazos típicos da casa montañesa son: paredes de carga de terra trabada con barro e pequenos seixos; tabiques interiores de barro e palla, con estacas verticais de madeira intercaladas que proporcionan consistencia; a cuberta é de tella curva árabe; a cociña, que antigamente era o centro da vida do fogar, conta cunha gran cheminea que adoita atoparse na zona norte da casa, a máis exposta aos fríos ventos do inverno; a escaleira e o chan do piso superior son de madeira; o dormitorio (alcoba) adoita carecer de fiestras e a súa porta ábrese a outra estancia; os teitos son baixos.\n\nNota de alcance: O clima e os materiais dos que se dispoñían na zona, como en xeral en toda a arquitectura popular, son os condicionantes da casa montañesa. Tamén era importante o oficio dos seus habitantes: moitas destas vivendas teñen a cuadra acaroada e contan cun espazoso sobrado para almacenar os produtos agrícolas."}
{"id": 1181823, "term": "Casa urbana", "prompt": "Que significa \"casa urbana\"?", "output": "Nas cidades, termo xenérico que se emprega para designar un edificio de cuartos. Nos países anglosaxóns, aplícase ás vivendas unifamiliares. As formas e características da vivenda urbana foron variando ao longo da historia, en función das condicións da rexión, do clima, dos recursos económicos e da dispoñibilidade de terreo edificable.\n\nNota de alcance: En época contemporánea e na gran cidade xorden novos tipos das casas de veciñanza de varias plantas con pisos separados para os diferentes estratos dunha poboación flutuante. Pode seguirse un desenvolvemento continuado destes tipos en cidades como París, que en 1821 xa contaba con 760.000 habitantes e cara a 1850 con máis dun millón. A construción de casas iguais en rúas e prazas alcanza unha escala imperial con Napoleón I, a partir de 1801, coa edificación da Rue de Rivoli. O tipo clásico das casas de bulevar, por exemplo, reunidas nunha longa fachada unitaria, determina con moi poucos cambios a imaxe das rúas principais construídas no século XIX. Este tipo determina, con variantes rexionais, a imaxe das rúas das grandes cidades europeas; onde a planta baixa, con ou sen arcadas, é ocupada por tendas con grandes escaparates; un entresollado, por outros recintos de exposición, almacenamento, oficinas ou talleres. Os tres ou catro pisos superiores adoita reservarse a cidadáns acomodados. Encima destes, xeralmente hai outros dous pisos baixo a cuberta. As dimensións dos pisos diminúen conforme á altura e o número de inquilinos aumenta. No século XX, a disgregación das cidades, a separación do tráfico, barrios industriais e barrios residenciais constitúen unha nova base para a construción de vivendas. As disposicións legais acerca da densidade da poboación para zonas concretas levan a unha realización cuantificable das alturas dos edificios, o número de vivendas e as superficies abertas dispoñibles. Os tipos fundamentais son: casas altas con pisos homoxeneamente amoblados, acceso vertical (ascensores), grandes superficies abertas comúns, luz á rúa e renovación de aire, ademais de instalacións comunitarias para o tempo libre; doutra banda, casas de pouca altura a escasa distancia, con pequenas superficies axardinadas; e, por último, casa de media altura con pisos, gastos reducidos para o acceso vertical e superficies axardinadas de tamaño medio. Xa cos rañaceos, a construción de vivendas gaña terreo entre as dominantes ou engádese, como nas grandes cidades americanas, á nova estrutura urbana vertical. Ao principio, as casas de apartamentos seguen nos Estados Unidos a orde monumental e o impulso ascensional dos rañaceos de oficinas adoptando a súa técnica construtiva e os seus sistemas verticais de acceso."}
{"id": 1004923, "term": "Casarío", "prompt": "Cal é o sentido de \"casarío\"?", "output": "Casa illada no campo con edificios dependentes anexos e fincas rústicas próximas, que se dedica á explotación agrícola e/ou gandeira. É considerado como prototipo do hábitat disperso e constitúe unha célula básica da organización do espazo rural vasco-atlántico. Definido ao mesmo tempo como casa e como explotación agrícola. A edificación corresponde a unha casa-bloque que cumpre a dobre función de vivenda familiar e de aloxamento das dependencias necesarias para o traballo agrícola (cuadra, celeiro, almacén de utensilios, etc.). Moitos casaríos actuais, en particular os que decidiron continuar a actividade agrícola, edificaron xunto á casa tradicional outras construcións anexas para albergar o cortello e os diferentes almacéns, de maneira que aquela reserve para a única función de residencia. Na contorna da casa esténdense as terras que lle pertencen.\n\nNota de alcance: O casarío foi o responsable das transformacións da paisaxe rural ao longo de moitos séculos e da súa evolución actual depende a paisaxe do futuro. O tradicional (anterior á industrialización) organizaba o seu territorio en función da proximidade da casa e dos requisitos ecolóxicos das diferentes terras de labor. Ao lado da casa, unha pequena horta, e, nas parcelas máis próximas ou terras de cultivo, a herdade. Máis aló, sobre as ladeiras de menor pendente, os prados, que, en moitas ocasións, acompañábanse de maceiras. As zonas máis afastadas e de maior pendente, eran o dominio do monte. Todo iso sobre un espazo total que apenas alcanzaba as dez hectáreas, das que unha terceira parte era a porción de labranza. A especificidade do casarío, con respecto a outras organizacións similares da montaña atlántica, radica en que as súas terras están dispostas en coto redondo. Ademais da súa función de vivenda e de explotación agraria, o casarío ocupou un notable protagonismo na vida social do agro vasco. Representou a unidade da familia troncal e exerceu a súa representatividade social e política. É frecuente que moitas familias e os seus membros sexan coñecidos no pobo polo nome do casarío máis que polo seu propio apelido. Nel conserváronse vivos a lingua vasca, así como institucións tradicionais que a urbanización acantoara. Polo que considerou como a imaxe estereotipada do pobo vasco e do seu territorio, sobre todo desde o punto de vista nacionalista."}
{"id": 1007157, "term": "Caverna", "prompt": "Explica o significado de \"caverna\".", "output": "Cavidade profunda, subterránea ou entre rochas, que serviu en ocasións de vivenda primitiva."}
{"id": 1181824, "term": "Chabola", "prompt": "Cal é a acepción de \"chabola\"?", "output": "Vivenda marxinal de escasas proporcións, construída con materiais moi pobres ou de refugallo e que adoita edificarse en zonas suburbanas. Son vivendas duns 20 m2, usadas en xeral por familias numerosas. Á súa morfoloxía, deteriorada pola utilización de materiais perecedoiros e de refugallo (madeiras, plásticos, pranchas metálicas, etc.), únese a carencia dos servizos máis elementais. Aínda que a súa localización máis frecuente atópase na periferia das grandes cidades, tamén se poden ver no interior do tecido urbano, levantadas sobre terreos de titularidade pública.\n\nNota de alcance: A chabola española, cuxa orixe se atopa relacionada co boom do éxodo rural das décadas dos anos 1960 e 1970, é o equivalente do \"bidonville\" francés, da \"favela\" brasileira, do \"ranchito\" venezolano, \"vilas miseria\" en Bos Aires, \"callampas\" en Chile, \"bustees\" na India ou \"gourbeville\" en Tunisia."}
{"id": 1181814, "term": "Chalé", "prompt": "Que quere dicir \"chalé\"?", "output": "Edificio exento e illado con xardín, dunha ou poucas plantas, non necesariamente grande e que, polo xeral, é destinado a vivenda unifamiliar. Tamén recibe este nome a casa de madeira, de estilo suízo, con tabiques interiores que compartimentan espazos.\n\nNota de alcance: En España, esta voz vinculouse a un modelo de residencia situado fóra dos cascos históricos convencionais, formando parte dunha área residencial ou urbanización, onde se impón como tipoloxía e mesmo se repite de maneira continua un único modelo construtivo. A construción é o equivalente do que a urbanización anglosaxoa ou estadounidense denomina \"house\", en contraposición a \"apartment\" (piso en bloque de vivendas)."}
{"id": 1004925, "term": "Choza", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"choza\"?", "output": "Vivenda illada de pastores de estrutura de planta, tanto circular como rectangular, feita con materiais propios da zona na que se sitúan: pedra, terra, materiais vexetais, anacos de herba cortada, cordas, etc. Existen diferentes tipos baseados, polo xeral, nun modelo circular, feito de cachotería e con cuberta en falsa bóveda, con terróns de céspede ao exterior. En canto á forma, existe outro modelo moi similar, as diferenzas advírtense na cuberta vexetal puntiaguda e moi elevada (4,85 m de altura). Un terceiro modelo, presenta paredes de pedra e cuberta vexetal pero con menor altura, 2,85 m. Existen os modelos completamente vexetais, con planta de forma ovoide. Así mesmo, púidose documentar un quinto tipo, con planta trapezoidal subdividida en dúas estancias; unha dedicada á propia habitación; e outra, na parte dianteira, a modo de soportal cuxa misión é protexer o pastor das inclemencias meteorolóxicas mentres vixía ao gando; ten cuberta a dúas augas, vexetal e está sustentada por un poste. As chozas testemuñáronse en diferentes rexións peninsulares: Cantabria, Castela León, A Comunidade de Madrid ou Estremadura. Tamén recibe o nome de choza, a tinguidura de grandes dimensións cuxa función se modificou practicando unha gran escotadura na éntase para utilizala como refuxio para persoas ou animais."}
{"id": 1007160, "term": "Curral", "prompt": "Explica que significa \"curral\".", "output": "Edificio destinado ao aloxamento de varias familias, polo xeral de escasas rendas, que adoitan compartir cociña e un mesmo servizo hixiénico. As habitacións, entre 15 e 20 m2, alíñanse arredor dun patio, cando se trata de edificios dunha soa planta, ou a un corredor, se se trata de dúas ou máis andares. Accédese á rúa por un único portal. Adoita ter acceso a corredores ou corredores exteriores e a un patio interior central e aberto. A miúdo, están emprazados no centro dun gran bloque, cuxos bordos xa están cubertos de edificios de maior calidade construtiva.\n\nNota de alcance: O seu precedente máis afastado é o curral de veciños andaluz. Aínda que nacen con carácter provisional, para darlle solución ao problema da vivenda da clase obreira procedente do campo, a súa maior difusión corresponde co incremento do proletariado urbano, a súa permanencia no tempo e a súa abundancia nalgunhas cidades españolas converteunas en parte da paisaxe arquitectónica dos seus barrios máis antigos."}
{"id": 1214521, "term": "Curral de veciños", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"curral de veciños\"?", "output": "Construción típica de Andalucía e precedente máis antigo do curral. Caracterízase por ocupar o espazo interior dun gran rueiro urbano, polo xeral con pequenas vivendas acaroadas ao seu perímetro e deixando un patio ou curral interior.\n\nNota de alcance: Son similares a estas construcións: as casas de corredor madrileñas, os solares habaneiros, os \"conventillos\" de Bos Aires, as cidades malditas de México, as cidadelas de Xixón ou os portóns de Las Palmas de Gran Canaria."}
{"id": 1000778, "term": "Casal", "prompt": "Que significa \"casal\"?", "output": "Finca agrícola ou grande unidade habitacional do campo andaluz sen preocupación ornamental, principalmente centrada na produción do cereal, sobre todo no caso da Andalucía occidental cuxo marco económico xira ao redor dos grandes latifundios cerealistas. Polo seu sentido utilitario, a estacionalidade dos labores e a súa distancia dos núcleos urbanos, os casais cerealistas adoitan responder ás fórmulas máis económicas e sinxelas da arquitectura rústica. Son de menor relevo a nivel arquitectónico cás facendas e presentan unha clara simplificación dos almacéns e demais dependencias económicas, salvo no caso dos celeiros e das gañanías, que son aquí máis importantes. Os seus casaríos, de planta rectangular, aglutinan ao seu arredor vivendas para un reducido persoal fixo, coa presenza ocasional dunha residencia diferenciada para os propietarios, aloxamentos para a man de obra xornaleira, almacéns, celeiros, dependencias para froitos e apeiros, talleres e estancias para o gando: \"tinaos\" ou \"eras\" para bois, cuadras para o gado equino, apriscos, cabreirizas, zahúrdas, etc., esquema tradicional que a modernización e mecanización alterou en profundidade. En Andalucía distínguense diversas variantes do casal cerealista e gandeiro atendendo á súa envergadura, funcións e fisionomía construtiva. Subliñando a relevancia do latifundio xunto ao da especialización agrícola, atópanse os casais cerealistas das campiñas béticas, arquetipo do \"cortijo andaluz\". Nas provincias de Cádiz, Sevilla ou Córdoba sitúanse algúns dos seus exemplos máis representativos. Compoñen extensas estruturas horizontais arredor de patios, con pezas de xeometría volumétrica entre as que sobresaen, os aloxamentos de xornaleiros- cociñas e gañanías -, celeiros, palleiras, cuadras e os cortellos para os bois. Nos rebordes da depresión bética e tramos occidentais do suco intrabético a altitude e o relevo inciden na construción. Os casaríos, polo regular de tamaño máis reducido, gañan altura dando lugar a disposicións máis compactas e irregulares (casais da metade occidental de Granada e do interior de Xaén). Así mesmo, resaltan os grandes casais de funcionalidade múltiple que serven aos maiores latifundios e que incorporan, ademais das dependencias cerealistas e gandeiras, muíños aceituneiros, adegas, capelas, señoríos e casas principais de relevo. Por outra banda, nas ladeiras e serras que circundan o val do Guadalquivir localízanse, casais especialmente gandeiros e casaríos de devesa. O carácter extensivo da explotación pecuaria tradicional produce unidades de baixa densidade edificatoria, con núcleos de tamaño medio e pequeno onde se aglutinan vivendas e dependencias de servizo, ademais de pezas e obras lixeiras diseminadas. A rusticidade adoita ser a súa nota predominante. A excepción a esta norma póñena os casaríos vinculados á cría do touro de lidia de Serra Morena, val bético e serra de Cádiz. Dada a súa proxección social, a casa dos propietarios adquire porte de señorío, acompañada por vivendas de traballadores, cuadras, o tentadoiro, currais e cercados. Con todo, no terzo oriental de Andalucía a noción tradicional desta edificación vaise perdendo ante o ascenso do policultivo en secaños e regadíos, a gandería e a repartición da propiedade. A voz \"cortijo\" xeneralízase para designar a práctica totalidade das casas rurais illadas, con independencia da súa envergadura aínda que hai que ter en conta que na súa inmensa maioría estaban ligadas a explotacións que comprendían sementeira ou gando. En xeral, a diversidade de tradicións construtivas fai posible unha ampla variedade de fórmulas: así se poden ver covas utilizadas para habitación e dependencias de labor como no norte de Granada e Almería; ou os casais con arquitectura cúbica particular de Serra Nevada e da costa de Granada.\n\nNota de alcance: Seguindo a Fernando Olmedo, os \"cortijos\" (casais) forman o grupo máis numeroso da arquitectura agrícola andaluza. A construción materialízase como a fórmula tradicional das explotacións de certa extensión sobre terras de labor e monte, fincas e casaríos dedicados á agricultura cerealista xunto á gandería. Así este representa o asentamento agrícola illado máis difundido da paisaxe rural de Andalucía no século XX, caracterizado polo peso do cereal como produto básico da alimentación, baixo estruturas nas que gran propiedade e grande explotación desempeñan un papel moi importante. O \"cortijo\"l xorde con esta denominación a partir do século XIII no desenvolvemento dos procesos de repoboación e reordenación do territorio tras a Reconquista. En séculos posteriores consolida a súa flexible dedicación agrogandeira baseadas nos sistemas de rotación que impón o cultivo cerealista e na necesidade dunha numerosa cabana para forza de tiro e adubo."}
{"id": 1009885, "term": "Crescent", "prompt": "Dime cal é a definición de \"crescent\".", "output": "Fila de edificios de forma cóncava; ou, no contexto de morfoloxía urbana, rúa ou praza curva, con fachada continua de deseño arquitectónico unificado.\n\nNota de alcance: A voz \"crescent\" vén do inglés cuxa tradución literal é \"lúa crecente\"."}
{"id": 1007161, "term": "Gañanía", "prompt": "Explica o significado de \"gañanía\".", "output": "Casa rural ou dependencia dentro dos casais ou facendas na que, en tempo de sementeira e sega, se aloxan temporalmente os gañáns (mozos de labranza). A súa planta adoita estar construída con lousas de pedra calcaria."}
{"id": 1004926, "term": "Facenda", "prompt": "Con que significado se emprega \"facenda\"?", "output": "Finca agrícola característica do campo andaluz. Cando a grande extensión é o oliveiral, o edificio recibe o nome de facenda, aínda que tamén toma esta acepción no caso das edificacións da viña. A súa presenza é de maior señorío que a do casal (propia de explotacións cerealistas), posto que nela o propietario adoitaba vivir longas tempadas. En función disto distínguese claramente a parte señorial da popular, centradas respectivamente arredor de dous patios diferenciados. Así mesmo, caracterízase por ser de grande extensión e ter polo menos unha torre, a do muíño de aceite (almazara). De planta rectangular, está formada por un conxunto de edificios de uso residencial e agrícola e de transformación dos produtos do campo, que se desenvolven arredor dun gran patio central. Polo xeral, o casarío atópase no sitio máis privilexiado da leira, que case sempre é o seu punto máis alto ou xunto ao manancial. Ademais da vivenda para o propietario, conta con outra para o capataz, almazara, naves para a oliva, lagar, adega, cuadras, \"tinaos\", palleira, celeiro, talleres de carpintería, ferrería, curral para aves e outras dependencias anexas. E nos casos de facendas máis grandes, tamén ten vivendas para o caseiro, garda e muleiro, ademais de gañanías para os traballadores temporais. Diseminados polos patios adoita haber noras, alxibes, pozos, estanques e piares-bebedoiros. Aínda que estas son as características construtivas xerais, entre os edificios olivareiros tradicionais distínguense diferentes modelos. Na Baixa Andalucía, nun triángulo que vai desde os arredores de Sevilla ao oeste de Huelva e a comarca de Arcos en Cádiz, e algúns puntos do interior, sobresaen as facendas, grandes establecementos rurais cuxa principal actividade xiraban sobre todo arredor da produción do aceite, case sempre xunto con outros aproveitamentos, sobre todo a viña, sementeira e gandeiras. En áreas da Alta Andalucía o termo facenda tamén aparece vinculado a unhas poucas posesións e casaríos de excepcional extensión. Gran parte delas manifesta unha complexidade e exuberancia arquitectónica pouco frecuente. Nestes casos o señorío acompáñase de capelas, xardíns e outros elementos. Ao núcleo residencial da propiedade engádenselles vivendas de traballadores e dependencias de labor, que poden abarcar desde almazaras, lagares e adegas de viño, a celeiros, cuadras, \"tinaos\"e palleiras, organizados arredor de patios domésticos e de labor.\n\nNota de alcance: Para as leiras agrícolas andaluzas dos campos de cereal, úsase o termo \"cortijo\". Pola súa banda as edificacións do oliveiral e a viña presentan a particularidade de que os seus edificios serven para levar a cabo a elaboración dos froitos. A súa dependencia dos circuítos comerciais determinou, á súa vez, a súa flexibilidade para adaptar ou renovar as súas instalacións segundo as circunstancias. As edificacións da oliveira seguen en número ás cerealistas e gandeiras. Chamadas facendas, caserías e muíños na súa escala superior, as súas dependencias máis características son as relacionadas coa produción oleícola- tullas, muíños, prensas, adegas -, tratándose de unidades agroindustriais nas que se combina explotación e transformación. A similitude estrutural de facendas e casais coas \"villae\" romanas é clara pola súa disposición arredor do patio, así como a semellanza funcional xa que estaban unidas á conservación e explotación do latifundio."}
{"id": 1196785, "term": "Iglú", "prompt": "Cal é o sentido de \"iglú\"?", "output": "Vivenda ou cabana esquimal con forma de cúpula. Polo xeral está construída con bloques de xeo, neve dura ou, en caso de tratarse dun cuarto permanente, con terrón, madeira ou pedra."}
{"id": 1007163, "term": "Isba", "prompt": "Que significa \"isba\"?", "output": "Casa rural de toradas cruzadas e ensambladas a media madeira. Este tipo de vivendas é característico dalgúns países setentrionais de Europa, en especial de Rusia. Entre as dependencias desta granxa ou casa de labor, distínguense: o dormitorio, o curral, as cuadras ou as cortes."}
{"id": 1014947, "term": "Casarío", "prompt": "Explica o significado de \"casarío\".", "output": "Gran casa de labor illada, con finca agrícola e gandeira, típica do territorio que ocupaba o antigo reino de Aragón. A masía ten unha entrada principal en arco de medio punto, con galería de arcos renacentistas no piso principal e, ás veces, dotada dunha pequena torre. Pódense distinguir: a masía de tipo señorial e a masía de montaña, moito máis modesta. En xeral, o tipo responde ao tradicional romano e mediterráneo, de masa paralelepípeda con cuberta a dúas augas. A planta inferior distribúese a través dunha entrada, desde onde nun recuncho da mesma arrinca a escaleira ao piso superior. A un lado adoita acharse a cociña e ao outro as cuadras e as adegas. Na planta superior, destacan a cuarto de estar e os dormitorios. Na planta superior, sitúanse os celeiros, en ocasións, con galería onde se colgan as mazarocas e outros froitos. Nas grandes masías son usuais as xanelas \"monumentais\" polos seus perfís conopiais, reminiscencias do gótico, ou arcadass de medio punto en xanelas xeminadas ou en galerías renacentistas.\n\nNota de alcance: A \"masía\" (casarío) é unha unidade de explotación tradicional, na que en orixe se desenvolvían actividades agropecuarias. Na actualidade, son moi poucas as que son utilizadas para estas actividades de forma principal e a tempo completo, xa que a maioría delas convertéronse en segunda residencia, aínda que recentemente algunhas foron transformadas para o turismo rural. A pesar do abandono xeral das actividades agrícolas, aínda se conservan algunhas \"masías\", dentro do que tradicionalmente se denominou agricultura a tempo parcial, na que se manteñen determinadas culturas, ben por afección ben por manter a tradición familiar, para o autoabastecemento (cultivo do améndoas, oliveira e outros froiteiros)."}
{"id": 1182259, "term": "Nuala", "prompt": "Dame a definición de \"nuala\".", "output": "En Marrocos, vivenda de planta cadrada con paredes de adobe ou pedra, construída sobre troncos ou paus grosos encaixados no chan uns 50 cm, a curta distancia os uns dos outros. A súa forma exterior (cuberta) lembra á dunha quilla invertida, gardando certa semellanza coa barraca valenciana."}
{"id": 1006654, "term": "Pazo", "prompt": "Define \"pazo\".", "output": "Do latín \"palatium\", o outeiro Palatino, lugar de residencia dos emperadores romanos, edificio organizado para desempeñar unha función residencial e de goberno, pública e administrativa de reis, príncipes territoriais e bispos. As súas formas, funcións, materiais e, mesmo, a súa localización foron cambiando ao longo da historia. En Mesopotamia, o pazo considerábase o centro da cidade, a súa acrópole. En Exipto, convertéronse en lugares de repouso illados que constituían unha pequena cidade independente e fortemente amurallada. O rei era considerado como un deus reinante, deste xeito, o seu pazo e a sede do seu goberno habían de ser dignos de tan alto rango (pazo de Amentep p III, 1390-1352 a. C., en Malkata). A arquitectura minoica xorde arredor da construción dos grandes pazos na illa de Creta. Na época dos Primeiros Pazos (Minoico Medio, ca. 2000 a. C.), as súas formas permanecen simples e austeras. Componse dunha serie de edificios ordenados ao redor dun patio central, rectangular e fortificado, albergando, nas súas dúas plantas, talleres, almacéns e dependencias, así como outras estancias cun carácter máis ostentoso (salón do trono). Xa na época dos Segundos Pazos (ca. 1700 a. C.), prefírense as estruturas máis ricas, de gran efectismo pictórico. A abundante decoración utiliza tanto elementos construtivos (testas de vigas), como figuras simbólicas (espirais, rosetas, etc.). A acrópole limita o espazo dos helénicos, baseados na casa grega. A súa influencia chega a Roma, alcanzando co Imperio dimensións colosais (Domus Aurea de Nerón). Algúns están divididos en dúas seccións: a gobernamental, con basílica, templo, perístilos, xardíns, pórticos, etc.; e a residencial. Na Alta Idade Media, o programa espacial e a configuración arquitectónica continúan, no aspecto económico e residencial, os das casas patruciais da alta nobreza xermánica, máis tarde iranse incorporando elementos defensivos (ameas, murallas, torres, etc.). A arquitectura do Islam, levántaos integrados na propia cidade (Alhambra de Granada) ou formando conxuntos palacianos illados (Medina Azahara en Córdoba). No Renacemento aumenta a extensión horizontal, que posibilita a clara distribución das funcións nos pisos individuais. O piso inferior, pechado como unha fortaleza, é utilizado para o tránsito de comerciantes, clientes e visitantes. O corredor de acceso e o vestíbulo, ás veces unidos, son dedicados ao paso de xinetes e mercadorías. O patio central, con loxa, utilízase para o acceso, a iluminación e a representación. O primeiro andar constitúe, cos seus suntuosos recintos, o marco representativo que requiren a categoría social, os cargos públicos e os intereses económicos das familias patricias. O segundo andar dedícase á vivenda familiar. No século XV, desenvólvese cara á arquitectura palaciana privada. Como tipo segue dominando o bloque pechado; o piso baixo apenas sen fiestras, con cornixas baixo os vans do piso superior para acentuar a extensión horizontal. Xa no Barroco (séculos XVII e XVIII), nas fachadas auméntase a concentración na parte central, que sobresae como un resalte a miúdo acentuado con orde de columnas e un frontón. Conta cun vestíbulo que desemboca no patio central. Nos bloques longos e estreitos ou moi grandes introdúcense dous ou máis patios, con dependencias administrativas e cortellos. A escaleira principal adoita elevarse a un lado do vestíbulo, coa porta cocheira. A caixa de escaleira cumpre unha función para as recepcións cerimoniais. No segundo piso, a sala principal (salón) ocupa, polo xeral, o centro da fachada.\n\nNota de alcance: Etimoloxicamente (\"palatinum\") fai referencia a un dos sete outeiros de Roma, o Palatino, onde se erixiu a residencia de Augusto e, por extensión, os que con anterioridade no mundo antigo desempeñaron semellantes funcións, é dicir, os que serven de goberno e residencia de altos dignatarios e, en xeral, calquera edificio grande e suntuoso."}
{"id": 1009538, "term": "Apadana", "prompt": "Dame a definición de \"apadana\".", "output": "No período aqueménida, denominación dada ao palacio persa, ou parte del, consistente nunha gran sala hipóstila rodeada de ambientes menores destinados a habitacións, que poderá ter ou non pórtico, e cuxa función era a de sala de audiencias e recepcións do emperador. A apadana adoitaba ter planta cadrada e erixirse sobre unha plataforma ou terraza, como os edificios mesopotámicos. Foi moi famosa a Apadana das Cen Columnas construída en Persépolis en tempo de Darío I."}
{"id": 1002002, "term": "Capela palatina", "prompt": "Define \"capela palatina\".", "output": "Capela de rexio padroado ou a que ten o rei no seu pazo. As medievais adoitan ter dous pisos, como as de Aquisgrán (pazo imperial de Aquisgrán, século VIII) ou a Santa Capela de San Luís de París."}
{"id": 1212494, "term": "Khadra", "prompt": "Cal é a definición de \"khadra\"?", "output": "En sentido literal do termo \"estancia privada\". \"Khadra\" tamén é utilizado no Islam para designar a sala do trono dos seus pazos.\n\nNota de alcance: Nas primeiras fases da arte islámica, unha cortina evitaba que o soberano fose visto no trono polos visitantes. Esta cerimonia remóntase ás tradicións da vida cortesá sasánida"}
{"id": 1014933, "term": "Mexuar", "prompt": "Explica o significado de \"mexuar\".", "output": "No seu sentido orixinal sala de deliberacións ou audiencias, onde se concentraba a actividade administrativa dos pazos musulmáns. No \"mexuar\" reuníanse os ministros e o tribunal real para impartir xustiza pública varios días á semana. Ao redor del existían numerosas dependencias de servizo."}
{"id": 1196788, "term": "Pazo arcebispal", "prompt": "Con que significado se emprega \"pazo arcebispal\"?", "output": "Residencia dun arcebispo. Cando o que reside é un bispo, denomínase \"bispal\" e cando é un abade, \"abacial\"."}
{"id": 1196789, "term": "Pazo real", "prompt": "Que quere dicir \"pazo real\"?", "output": "Residencia rexia dun emperador, pontífice, presidente ou xefe do Estado."}
{"id": 1214742, "term": "Palloza", "prompt": "Cal é o sentido de \"palloza\"?", "output": "Construción de muros baixos de pedra asentada con barro e de planta redonda ou ovalada, sobre a que se sitúa unha cuberta vexetal de forma cónica, que pode levar un cumio ou rematar en pico. A construción resulta complexa pola solución que achega para a cuberta, que varía segundo a forma e o tamaño do muro. A cuberta, de palla de centeo, adoita estar formada por un cumio sustentado por tesoiras que apoian nos muros, así como por algún pé dereito ou \"esteo\". Ás veces, as tesoiras cargan sobre unhas vigas nais que se sustentan en forcas ou pés dereitos situados xunto aos muros. A esta estrutura xeral engádenselles os pares ou cangos, que se dispoñen de forma radial seguindo a forma curva da parede e suxéitanse coas carreiras (pezas horizontais situados cara á metade dos cangos). Este tipo de construción non adoita ter fiestras e carece de cheminea, polo que o fume producido polo lume do fogar sae entre as pallas. O interior divídese con táboas de paredes e deixa un amplo espazo para os animais que compartían o cuarto e que proporcionaban calor.\n\nNota de alcance: Abarca unha zona xeográfica comprendida a ambos os dous lados da serra de Ancares e que separa as provincias de Lugo e León. Recibe distintos nomes segundo as áreas: \"palloza\" ou \"pallaza\" en territorio galego e \"casa de teito\" ou \"casa de teito redondeada\" na zona leonesa. A súa orixe aínda non está ben definida. García Bellido ve unha relación directa coas vivendas circulares dos castros do noroeste peninsular. Nesta mesma idea da ascendencia celta están, entre outros, Mercadal, Torres-Balbás ou Sánchez Palencia. Outros autores, con todo, basean as súas opinións na adaptación dunha sociedade a unha economía de subsistencia. Así, Fritz Krüger considera que a palloza é a consecuencia do paso dunha economía comunal a outra individualizada, que produce transformacións estruturais na forma e distribución dos espazos interiores e que remite a unha antiga cultura construtiva propia dos tempos prerromanos."}
{"id": 1006655, "term": "Pazo", "prompt": "Explica que significa \"pazo\".", "output": "Modelo de arquitectura civil a cabalo entre a arquitectura popular e a arquitectura \"culta\", que constitúe un verdadeiro aceno de identidade da paisaxe canónica galega. A nivel europeo, os pazos corresponderíanse coas \"vilas rurais\". Hainos que conservan un carácter fortificado propio da época medieval, que se fai visible nas súas torres, ameas, fosos, etc. Tamén hai exemplos de pazos renacentistas, máis ou menos manieristas, barrocos ou modernistas. A maioría podería equipararse, máis que a palacios, aos diversos tipos de casas fidalgas que se atopan en distintas rexións de España, cuxa principal característica común é a sobriedade decorativa, acompañada de ornamentos simbólicos ligados á heráldica (v. Escudo de armas). A austeridade exterior dos pazos, con xogos de vans moi simples, algunha galería corrida, balconadas pétreas (\"solarinas\"), escudos de armas e, case sempre, poderosas pezas de cantaría, contrasta cunha linguaxe interna moi elegante, na que se combinan patios, escalinatas barrocas, estanques, lavadoiros, fontes monumentais, etc. Os pazos non se reducen á mera construción da vivenda, contan ademais con campos de labor, extensións de arboredo de froiteiras, viñedos ou prados. Así mesmo conservan toda unha serie de dependencias ou construcións funcionais propias das faenas agrícolas (alpendres, pendellos, hórreos, cortes, cuadras, pombais, etc.), que conviven con outro tipo de dependencias como capelas ou quioscos, pechando espazos arquitectónicos con forma de \"U\"."}
{"id": 1007167, "term": "Piso", "prompt": "Cal é a acepción de \"piso\"?", "output": "Nun edificio de varias alturas, conxunto de estancias que constitúen unha vivenda independente."}
{"id": 1004928, "term": "Quinta", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"quinta\"?", "output": "Casa de recreo no campo. Os colonos que facían uso desta construción adoitaban pagar por renda a quinta parte dos froitos."}
{"id": 1007148, "term": "Carmen", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"carmen\"?", "output": "Vivenda urbana con espazo verde anexo, xardín, horto, fontes e, ás veces, estanque. O conxunto está cercado ao exterior mediante unha tapia encalada e, polo xeral, atópase asentado nos outeiros da cidade de Granada, polo que o seu terreo se dispón en terrazas graduadas.\n\nNota de alcance: En época nazarí (1231-1492), o \"carmen granadino\" designaba un tipo de leira rústica situada extra muros da cidade, entendida máis como predio de recreo que como explotación agraria. A partir do século XVII comeza a adquirir o seu carácter urbano definitivo. Forxándose xa a finais do século XVIII e comezos do século XIX, coa súa actual tipoloxía."}
{"id": 1212722, "term": "Rañaceos", "prompt": "Dame a definición de \"rañaceos\".", "output": "Edificio de moitos pisos e dunha altura excepcional, apoiado sobre unha estrutura de aceiro ou de formigón armado da que se suspenden as fachadas. O termo acuñado cara a 1890, é característico da arquitectura moderna e a súa razón é a do máximo aproveitamento do chan, levantados sobre un solar de pequena superficie e, polo xeral localizados no centro das grandes cidades. Como ocorre co resto dos edificios que forman parte das chamadas \"estruturas modernas\", os rañaceos son posibles grazas precisamente aos materiais utilizados na súa construción. En canto á súa forma, se ben esta é bastante homoxénea, con volumes alongados a base da superposición de pisos, existe unha gran variedade en canto á súa constitución e articulación. A súa tipoloxía desenvólvese entre 1870 e 1950 nos Estados Unidos. Os focos do desenvolvemento son Nova York e Chicago, disputándose de maneira periódica a primacía. Os primeiros \"elevator buildings\" xorden cara a 1870 en Nova York. Os arquitectos da segunda escola de Chicago edifican entre 1880 e 1895 prototipos de oficinas e da moderna construción estrutural. As alturas aumentan ata os 18-20 pisos. Desde o cambio de século xorden en New York os tipos coñecidos como \"rañaceos\": torres de múltiples pisos, en parte graduadaas por zonas, en parte alzadas en liña recta e, na súa maioría, estilizadas ao modo historicista e acabadas nunha cúpula. En Manhattan, concéntranse os puntos máis altos: 1913, Woolworth (240 m); 1928, Chrysler (318 m); 1930, o Empire State Building (381 m e 100 pisos).\n\nNota de alcance: En España, entre os máis altos atópanse a Torre de Cristal en Madrid e as torres da Vila Olímpica en Barcelona, que superan as corenta plantas."}
{"id": 1031691, "term": "Tenda", "prompt": "Cal é o sentido de \"tenda\"?", "output": "Construción facilmente desmontable e transportable, que consiste polo xeral nunha estrutura de puntais fincados en terra e tensados con cordas, con cuberta de tea, peles, etc. O seu uso remóntase á Prehistoria, hoxe segue sendo a vivenda dalgúns pobos nómades."}
{"id": 1212892, "term": "Ger", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ger\"?", "output": "Nome que recibe a vivenda portátil ou desmontable dos nómades de Mongolia, de estrutura similar a unha tenda, ten unha forma redonda e un diámetro que vai desde os 5 m aos 9 m. Está formada por paredes pregables, con estrutura interior de madeiras talladas e policromadas, todo iso forrado e cuberto con feltro obtido da pel dos yak, co que se consegue un illamento térmico. A cuberta exterior de algodón átase con corda de pelo do mesmo bóvido para reforzar toda a estrutura."}
{"id": 1182260, "term": "Jaima", "prompt": "Con que significado se emprega \"jaima\"?", "output": "Tenda ou vivenda do nómade do norte de África, polo xeral de pelo de camelo e cabra e facilmente desmontable. A súa forma aseméllase á da quilla invertida dun barco.\n\nNota de alcance: Cando están agrupadas forman un campamento ou \"aduar\", termo co que se lle adoita denominar, aínda que algúns autores defenden que esta voz só se empregue cando as tendas adopten unha disposición en círculo, utilizando o de \"frig\" cando se organizan nunha ou máis filas paralelas."}
{"id": 1212493, "term": "Jurta", "prompt": "Con que significado se emprega \"jurta\"?", "output": "Tenda redonda dos nómades de Asia Central. As \"jurtas\" son armazóns de madeira cubertos de teas de feltro (\"koshmas\") que, grazas ás súas características, proporcionan a temperatura adecuada para facelas habitables tamén no inverno. O interior atópase subdividido en varias estancias mediante a colocación de alfombras. Este tipo de tendas, que aínda se poden testemuñar ben entrado o século XX entre os pobos turcos da Asia Central, podían estar decoradas suntuosamente con alfombras e obxectos artísticos."}
{"id": 1031692, "term": "Tepee", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tepee\"?", "output": "Tenda típica dos indios americanos. Adoita tratarse dunha estrutura cónica realizada con paus longos de madeira e recuberta de peles de animais. Ten unha abertura superior de ventilación e unha porta de faldrón. Tamén pode recibir o nome de \"xipi\"."}
{"id": 1196786, "term": "Wigwam", "prompt": "Explica que significa \"wigwam\".", "output": "Tenda ou vivenda dos indios do norte de América, polo xeral de planta circular ou ovalada, formada por unha estrutura de paus recuberta de cascas de árbore, esteiras ou peles de animais."}
{"id": 1030000, "term": "Iurta", "prompt": "Que significa \"iurta\"?", "output": "Habitáculo ou tenda redonda usada polos mongois nómades da Asia central. Consiste nunha parede cilíndrica feita de postes e unha cuberta cónica de paus, ambas recubertas con feltro ou peles de animais."}
{"id": 1196787, "term": "Trullo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"trullo\"?", "output": "Vivenda rural típica da rexión de Apulia, no sur de Italia. Trátase dun raro exemplo de construción mediterránea de raíz prehistórica, de planta circular, con cuberta interior, a miúdo unitario e articulado en varios ambientes, e cuberta por unha falsa cúpula cónica formada por unha serie de lascas dispostas en chanzo cara ao alto, a miúdo encaladas e pintadas con figuras ou símbolos.\n\nNota de alcance: Moitos dos exemplos aínda en uso teñen máis de 1000 anos de antigüidade. Polo xeral, están emprazadas entre viñedos e serven como lugar de almacenamento ou como vivenda temporal durante a colleita."}
{"id": 1181816, "term": "Vivenda illada", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"vivenda illada\"?", "output": "Aquela que non ten en común ningunha parede con outro edificio ou casa."}
{"id": 1196741, "term": "Vivenda bifamiliar", "prompt": "Explica o significado de \"vivenda bifamiliar\".", "output": "A que consta de dúas vivendas independentes, en especial a de dous pisos, cunha vivenda completa en cada planta e dúas entradas separadas para cada unha das familias que a habita."}
{"id": 1181817, "term": "Vivenda dúplex", "prompt": "Con que significado se emprega \"vivenda dúplex\"?", "output": "Aquela cuxas estancias están dispostas en dous pisos superpostos e conectados interiormente entre si."}
{"id": 1181818, "term": "Vivenda en fileira", "prompt": "Explica que significa \"vivenda en fileira\".", "output": "Cada unha das unidades integradas nunha fileira de vivendas. Polo menos, debe ter unha parede común coa vivenda veciña e, polo xeral, adoita obedecer a un proxecto conxunto; con planta de distribución, fiestraxe, fachada e tratamento arquitectónico uniformes."}
{"id": 1181821, "term": "Vivenda trifamiliar", "prompt": "Con que significado se emprega \"vivenda trifamiliar\"?", "output": "A que consta de tres vivendas, cada unha delas organizada en tres plantas interconectadas. Tamén recibe este nome a que está composta por tres vivendas organizadas en tres pisos superpostos."}
{"id": 1182515, "term": "Construción conmemorativa", "prompt": "Define \"construción conmemorativa\".", "output": "Obra construída ou edificada na honra a un personaxe ou para conmemorar un feito relevante ou unha vitoria."}
{"id": 1004969, "term": "Arco de triunfo", "prompt": "Cal é o sentido de \"arco de triunfo\"?", "output": "Arquitectura oficial ou construción conmemorativa tipicamente romana. Na súa forma orixinal, a súa estrutura componse dun só van, con dous anchos piares e unha bóveda de canón que soportan un pesado ático, coa inscrición da dedicatoria e a estatua ou a cuadriga do homenaxeado. Desde a época de Augusto, esta forma básica organízase con columnas e cornixamento. Ao arco de triunfo dun só van súmanselles as variantes de dúas e, sobre todo, de tres vans, cunha abertura central entre dúas columnas máis pequenas, completando a construción con pilastras, laterais, bases, cornixamentos con estatuas e paramentos decorados con relevos alusivos ao feito que se lembra. O interior do arco de triunfo adoita estar ornamentado con casetóns e os ángulos das esquinas por xenios alados da vitoria.\n\nNota de alcance: O arco de triunfo xorde cara ao século II a. C. Inspirado nas portas das cidades helenísticas. Son erixidos na República polos xenerais, no Imperio polo Senado e, máis tarde, tamén polos mesmos emperadores, en puntos estratéxicos das cidades. En época imperial romana experimentan a súa maior difusión. Eríxense na honra a un personaxe ou para conmemorar un feito relevante ou unha vitoria (o de Constantino en Roma). Era frecuente que se levantasen á entrada das cidades ou dos foros, aínda que tamén se situaban no interior cun propósito decorativo. Ás veces, constitúense en auténticos templetes con catro frontes cubertos de bóvedas (o de Trípoli). Desapareceron na Idade Media para rexurdir no Renacemento (arco de Afonso V de Aragón en Nápoles ou o de Fernán González en Burgos). O Barroco imitounos a través de construcións efémeras, profusamente decoradas para celebrar un acontecemento público (Alonso Cano en Madrid, en 1648, trazou unha delas). Esta construción volve xurdir no Neoclásico (Porta de Alcalá e Toledo en Madrid; Porta de Brandeburgo en Berlín). En Oriente, existen estruturas arquitectónicas similares como os \"torii\" xaponeses, as \"toranas\" hindús ou os \"pailou\" ou \"paifang\" chineses."}
{"id": 1187307, "term": "Columna conmemorativa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"columna conmemorativa\"?", "output": "Aquela que, non tendo función construtiva, se levanta para rememorar un personaxe ou un acontecemento histórico. Adoita ter esculpidos baixo relevos ao longo do fuste. Este tipo non se corresponde cunha peza estrutural nunha construción, senón que en si mesma constitúe un monumento honorífico. Levántase xeralmente sobre un \"pódium\" de grande altura e profusamente decorado. O seu fuste, ás veces de dimensións colosais, como as de época imperial romana que alcanzan unha altura superior aos 30 m (columna Traxana, erixida no Foro de Traxano en Roma no ano 113 a. C., con 39 m de altura), adoita decorarse con bandas en baixo relevo que cobren toda a superficie, ou ben por un friso en forma de espiral. No extremo superior, a modo de pináculo, pode alzarse unha figura ou estatua (Columna de Marco Aurelio na Praza Colonna en Roma ou en épocas posteriores como a Columna Vendôme en París con 100 m de altura, erixida por orde de Napoleón Bonaparte). Este tipo de columnas illadas, na arquitectura romana serviron de elemento conmemorativo de feitos de relevancia nacional ou para glorificar os seus emperadores. En épocas máis recentes seguíronse construíndo, atopando exemplos significativos como a de Nelson na Praza de Trafalgar en Londres ou a de Cristovo Colón en Barcelona.\n\nNota de alcance: Segundo algúns autores, a influencia das columnas conmemorativas provén de modelos orientais máis antigos, que eran erixidos sobre o lugar onde estaban enterradas as cinzas dun personaxe importante."}
{"id": 1187306, "term": "Columna cóclida", "prompt": "Con que significado se emprega \"columna cóclida\"?", "output": "Columna conmemorativa que, sendo monumental, é practicable no seu interior. Incluía un interior oco que contiña unha rampla ou escaleira de caracol pola que se podía subir á plataforma superior."}
{"id": 1007715, "term": "Columna rostrada", "prompt": "Dame a definición de \"columna rostrada\".", "output": "A que ten carácter ornamental e cuxo nome se orixina por ter acaroadas ao fuste proas de naves (\"ratis\"), tallamares ou rostros das galeras e navíos tomados polos romanos aos anciates.\n\nNota de alcance: A columna rostrada, moi común entre a Roma imperial, eríxese para conmemorar unha vitoria naval, como a erixida na honra do cónsul Duilo pola súa vitoria sobre os cartaxineses na batalla de Milae, nesta, o seu fuste adórnase cos picos de bronce dos navíos que capturara. O seu uso esténdese por outras arquitecturas imperiais como as da Rusia tsarista (Columna rostrada de San Petersburgo)."}
{"id": 1004971, "term": "Obelisco", "prompt": "Dime cal é a definición de \"obelisco\".", "output": "Monólito conmemorativo ou decorativo formado por un piar, de estrutura alta e estreita, de catro caras iguais que converxen nun remate de forma piramidal. Tamén recibe o nome de \"obelo\".\n\nNota de alcance: No antigo Exipto coñecéronse baixo o termo \"téhen\". O Ben-ben, pedra sagrada que ten a forma dun monólito irregular cónico (\"menhir\"), considérase como a súa forma primitiva. As formas da arquitectura exipcia xorden como abstracción e xeometrización de modelos tomados do mundo inorgánico (formacións rochosas, formas megalíticas), como estilización de formas vexetais (papiro, loto, palma) como reminiscencias de técnicas construtivas primitivas (construcións en madeira, cana e arxila). O obelisco presenta distintos niveis de formas: especialmente importante é a forma monumental sobre un zócolo cónico (templos solares de Abu-Gurob da V dinastía); por último, aparece a clásica forma de agulla, que permanece inalterada desde o Imperio Medio. O dualismo tectónico-orgánico, xunto coa tradición e a simboloxía, forma unha unidade indisoluble física e metafísica que é característica da ideoloxía exipcia (pensamento \"mitopoiético\") en todas as súas manifestacións, tanto na teoloxía como na escritura xeroglífica. Este principio do xeroglífico é tamén aplicable á arquitectura, en especial ás formas que, a pesar das súas dimensións, non son edificacións nin partes de construcións, senón máis ben \"signos tectónicos\", como a pirámide ou o obelisco. Tras a súa pureza xeométrica agóchase un simbolismo múltiple. Os obeliscos foron imitados no reino axumita de Etiopía e Eritrea (monólito de Axum) e Mesopotamia (Obelisco negro de Salmasar II). Algúns deles foron trasladados a Roma en época imperial para decorar a \"spina\" dos circos e, posteriormente, no século XIX, en París (1836), Londres (1877) ou Nova York (1880). Un exemplo constitúeo o de Ramsés II de Luxor, situado na Praza da Concordia da capital francesa. Na Roma papal, Bernini ideou innovadores pedestais para os obeliscos (o do elefante fronte á igrexa de Minerva), mentres que a arquitectura herreriana, barroca e neoclásica crea modelos a pequena escala para remates de frontóns, balaustradas, etc. Tamén durante o Barroco se imitan estes monólitos como sostén de estatuas, polo común de virxes e santos. Polo xeral, desde o século XIX constrúense cunhas dimensións maiores e formados por varias pezas (Obelisco de Washington, con 169 m de altura, a cuxa cúspide se pode acceder por medio dun ascensor desde o seu interior)."}
{"id": 1195644, "term": "Tekhen", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tekhen\"?", "output": "No antigo Exipto, nome co que se coñecía ao obelisco, un tipo de monumento en pedra co extremo superior tallado en forma de piramidón (\"benbenet\"), polo común dourado ou chapado en ouro para acentuar aínda máis o brillo e o reflexo dos raios solares. En principio, o uso de obeliscos estaba limitado, difundíndose de maneira progresiva a partir do seu lugar de orixe en Heliópolis. Xa no Imperio Antigo (2707 a. C. a 2170 a. C.) empézanse a levantar pequenos obeliscos no exterior dalgunhas tumbas privadas, aínda que o máis usual é que se trate dun elemento integrado na arquitectura dos santuarios ou templos. No Imperio Novo (1550 a. C.-1080 a. C.) continuará o costume de levantalos no exterior das tumbas, aínda que se fai común o erixir parellas de grandes obeliscos monolíticos fronte á fachada principal dos templos ou das torres exteriores.\n\nNota de alcance: O termo \"teckhen\" pode estar relacionado co verbo \"webwn\" \"brillar\", o que supón unha conexión adicional co culto ao sol."}
{"id": 1016488, "term": "Trofeo", "prompt": "Con que significado se emprega \"trofeo\"?", "output": "Monumento triunfal, de orixe grega, evidencia do triunfo nunha batalla, levantado no lugar da contenda co botín amontoado tras a vitoria, dentro dun cerimonial vinculado á guerra. Na antiga Grecia existían dous tipos de trofeos ou \"tropaia\". O trofeo de armas constituído por unha árbore de tronco con roupaxe e armamento, que lle dan aparencia humana e cuxa orixe se remonta á primeira metade do século V a. C.; e o trofeo \"permanente\", construído en bronce ou en pedra, que adoitaba estar decorado con representacións de armas inimigas, \"nikai\" ou trofeos, e podía erixirse non só no campo de batalla, senón tamén en santuarios e en terreos fronteirizos. Os restos máis antigos deste último tipo de \"tropaia\" pertencen ás construcións conmemorativas que se erixiron durante as guerras persas. No século IV a. C., o motivo do \"tropaion\" seguía tendo bastante éxito. Con todo, a partir do período helenístico foi cambiando de forma e de sentido; converteuse nun motivo máis personalizado, destinado a conmemorar o poder do gobernante, algo que herdará Roma. Nesta época, o trofeo xa non é tanto unha ofrenda á divindade e unha marca transitoria da vitoria, converteuse fundamentalmente nun monumento conmemorativo.\n\nNota de alcance: Os monumentos levantados no campo de batalla, xa fosen trofeos ou tumbas ou enterramentos colectivos, tiñan un claro valor psicolóxico como recordos duradeiros das batallas e das súas vitorias, pero tamén como sinalizadores de lugares especiais, colocados en terreos ben visibles, o que se testemuña no caso dos trofeos romanos, construídos sobre todo a partir do século I a. C. en lugares limítrofes ou en importantes vías de comunicación. Entre outros exemplos pódense destacar, os trofeos de Pompeio nos Pireneos Orientais, o trofeo de Augusto en La Turbie, nos Alpes ou o trofeo de Adamclisi (Romanía), formado por unha torre redonda coroada por un trofeo de pedra rodeado de prisioneiros, que conmemoraba a vitoria de Traxano sobre os dacios. Estes monumentos destinados en principio a celebrar a vitoria nos espazos xeográficos con certa carga simbólica, como podía ser o lugar do enfrontamento bélico e os territorios fronteirizos, convertéronse tamén en instrumentos políticos, como fitos dun espazo controlado, pero tamén como manifestacións da extensión de poder."}
{"id": 1181726, "term": "Construción funeraria", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"construción funeraria\"?", "output": "Baixo este termo englóbanse todo tipo de enterramentos e construcións destinados a conservar os restos do ou dos defuntos, calquera que sexa a súa tipoloxía; desde os máis simples buracos ata estruturas tumulares máis ou menos complexas."}
{"id": 1011837, "term": "Ataúde", "prompt": "Cal é a definición de \"ataúde\"?", "output": "Caixa, a miúdo de madeira, ás veces de metal, dotada de tapa e destinada, nalgunhas culturas, a recibir o corpo dun defunto para o seu enterramento.\n\nNota de alcance: Ser enterrado nun ataúde en pedra, metal (chumbo) ou madeira foi, durante longo tempo, un privilexio. En occidente, a utilización do cadaleito de madeira, derivación modesta dunha práctica aristocrática, esténdese a partir de finais do século XVI."}
{"id": 1192064, "term": "Ataúde de exposición", "prompt": "Explica que significa \"ataúde de exposición\".", "output": "Ataúde sen tapa de cristal, reservado á exposición dun defunto durante a cerimonia funeraria ou á presentación permanente dos restos. A miúdo en madeira, pode ter unha forma simple ou moi elaborada. O ataúde de exposición consérvase permanentemente nas igrexas."}
{"id": 1212504, "term": "Sandapila", "prompt": "Cal é o sentido de \"sandapila\"?", "output": "Na antiga Roma, ataúde simple e de pouco valor, sobre o que eran conducidas as xentes pobres á cerimonia final da súa inhumación ou cremación. A miúdo, era portado por catro persoas."}
{"id": 1181957, "term": "Cámara funeraria", "prompt": "Que significa \"cámara funeraria\"?", "output": "Dependencia principal dunha estrutura funeraria destinada a servir como recinto sepulcral e cuxa planta pode adoptar distintas formas. Este tipo de estancias mortuorias constrúense en cantaría de calcaria, en adobe ou escavado no chan, nese caso a estrutura recibe o nome de cámara hipoxea.\n\nNota de alcance: Nalgunhas culturas, como as do antigo Exipto, a cámara funeraria foi un dos compoñentes arquitectónicos comúns independentemente das diferenzas rexionais, cronolóxicas e socioeconómicas. Todas as tumbas tiñan polo menos unha cámara para o defunto (máis dunha para as máis ricas e ostentosas), na que ás veces tamén se depositaba o enxoval funerario. A existencia permanente destes elementos pon de manifesto a importancia que tiña colocar o corpo nunha cámara funeraria protectora, rodealo do seu enxoval e realizarlle ofrendas ao defunto."}
{"id": 1001754, "term": "Capela funeraria", "prompt": "Cal é o sentido de \"capela funeraria\"?", "output": "Aquela que é de propiedade privada, onde os titulares da mesma enterran os seus defuntos no interior de igrexas e catedrais. Tamén pode referirse á que se construía nos osarios e cemiterios medievais."}
{"id": 1196061, "term": "Cella memoriae", "prompt": "Como se define \"cella memoriae\"?", "output": "Edificio reducido, a xeito de capela illada, levantado en época paleocristiá no lugar dun ou máis enterramentos de defuntos, aos cales estaba dedicada esta construción. Polo xeral a súa planta era cadrada, podendo ter un, tres e mesmo catro ábsidas. Cando tiña tres ábsidas denominábase \"trebolada\"."}
{"id": 1212486, "term": "Cenáculo", "prompt": "Dame a definición de \"cenáculo\".", "output": "Na antiga Roma, comedor destinado aos banquetes funerarios, situado no interior dos \"horti\" (xardíns) ou dos propios monumentos funerarios (\"monumenta\")."}
{"id": 1005347, "term": "Cripta", "prompt": "Dame a definición de \"cripta\".", "output": "Do grego \"kryptein\" (esconder). Estancia ou edificación subterránea dun edificio na que se facían sepulturas. Nas igrexas cristiás, capela subterránea abovedada na que se levaban a cabo celebracións relixiosas e que, en ocasións, serviu como lugar de enterramento. A súa orixe atópase no culto ás reliquias. Os cristiáns adoitaban reservar as criptas para sepulcro dos mártires e sitio de cita nos días de aniversario do seu martirio. Co tempo, cada cripta sepulcral converteuse nunha pequena capela sobre a que se erixiron outras igrexas, facendo coincidir os altares de ambas. Nunha igrexa, a cripta ocupa a cámara ou bóveda baixo o piso principal, non sempre subterránea. Esta estrutura adoita conter sepulcros e reliquias. En moitos templos, a cripta e a igrexa alta son en realidade dúas igrexas sobrepostas. Desenvolveuse sobre todo a partir dos séculos VI e VII e evolucionou desde unha cámara sepulcral a pequena capela ou igrexa."}
{"id": 1190083, "term": "Confessio", "prompt": "Cal é o sentido de \"confessio\"?", "output": "Lugar no que se depositan as reliquias de santos, mártires e confesores da fe cristiá. Polo xeral, trátase dunha pequena capela ou cripta situada baixo o altar, ás veces visible desde arriba a través dunha reixa, celosía ou calquera outra abertura. Nas basílicas, un pequeno pozo comunicaba o altar e a \"confessio\".\n\nNota de alcance: A \"confessio\" xurdiu como consecuencia da unión, por parte da Igrexa bizantina, do culto das reliquias coa celebración eucarística, ao realizarse esta sobre a tumba dos mártires. Este tipo de oratorio subterráneo baixo o altar principal, subscribe a formulación ritual e litúrxica ao uso nas grandes basílicas paleocristiás, así mesmo rememora o antigo costume de celebrar o sacrificio eucarístico sobre os sepulcros dos mártires. Da sacralidade atribuída aos seus restos, tamén deriva a \"necesidade\" de prover reliquias para incrustalas na ara, dentro do rito de consagración dos altares. O seu prototipo é a \"confessio\" en San Pedro do Vaticano. En Occidente é máis frecuente este costume, mentres que en Oriente adoita facerse uso do martyrium. Na arquitectura catedralicia española estas \"confessio\" xa estaban definidas desde a Idade Media, feita excepción de Alcalá de Henares, o Barroco limítase, por tanto, a intervir en aspectos puntuais que afectan a mellorar a ornamentación plástica ou o espazo dispoñible. Á primeira situación responde, por exemplo, a Catedral de Palencia, en cuxa cripta se colocou no século XVIII unha imaxe relicario que fai as veces de imaxe vicaria ou substituta da esculpida por Gregorio Fernández para a Capela Maior. Co segundo suposto identifícase Barcelona coa súa cripta de Santa Eulalia."}
{"id": 1009887, "term": "Cripta anular", "prompt": "Como se define \"cripta anular\"?", "output": "Cripta en forma de anel. Son características da arquitectura do primeiro románico e están ligadas ao desenvolvemento das reliquias nas igrexas. A súa función era a de permitir aos peregrinos a contemplación das reliquias, deambulando ao redor deste espazo sen molestar os oficios que se celebraban no altar. Unha das máis antigas construcións data de finais do século VI (San Pedro de Roma). Así mesmo, destacar a cripta anular de San Pedro de Rodas, no Alto Empordá."}
{"id": 1182061, "term": "Martyrium", "prompt": "Explica o significado de \"martyrium\".", "output": "Nas antigas catacumbas romanas, cripta ou sepulcro que sinalaba o lugar onde sufrira torturas ou morto un mártir, ás veces unha personalidade destacada dunha cidade que adquire popularidade entre a poboación e arredor da cal xorde un determinado culto. Polo xeral, este tipo de construcións responden a unha planta central (circular ou poligonal) de dimensións reducidas, subterráneas ou escavadas nunha rocha.\n\nNota de alcance: Na antiga Roma, os enterramentos destes personaxes focalizan a disposición das tumbas no Baixo Imperio, polo desexo social de enterrarse o máis preto posible deles. Desde o século III, convértense en obxecto de culto e xeneralízase a peregrinación a estes lugares. O \"martyrium\" máis antigo é o de San Pedro, en Roma (século II d. C.). Ademais da súa funcionalidade pode relacionarse coa nova ideoloxía cristiá, como símbolo de Eternidade. En moito casos, os \"martiria\" convertéronse en basílicas martiriais, estas de planta rectangular, que cumprían á vez as funcións de culto e de enterramento. Este tipo de construción, que estaba chamado a ter unha moi ampla difusión en Oriente e onde conducirá á planta central bizantina, estendeuse desde datas temperás por Occidente, adaptando ás necesidades do culto cristián a forma dos mausoleos e dos \"heroa\" pagáns."}
{"id": 1181749, "term": "Depósito de ofrendas", "prompt": "Dime cal é a definición de \"depósito de ofrendas\".", "output": "Lugar no que se acumulan os dons de alimentos e cerámicas ofrecidos a unha divindade ou santidade, que eran queimadas e non cociñadas, para ser cubertos posteriormente. Nestes espazos, testemuñáronse ademais potentes estratos de cinzas con abundantes restos óseos de animais procedentes de sacrificios."}
{"id": 1212488, "term": "Diaeta", "prompt": "Cal é o sentido de \"diaeta\"?", "output": "Na antiga Roma, lugar ou salón destinado ás reunións e libacións celebradas ciclicamente na honra do defunto. As \"diaetae\" adoitaban situarse en \"horti\" (xardíns) anexos á tumba."}
{"id": 1001758, "term": "Dromos", "prompt": "Con que significado se emprega \"dromos\"?", "output": "Corredor inclinado ou rampla que conduce á cámara funeraria e que pode estar presente en diversas construcións funerarias; tales como sepulcros megalíticos, hipoxeos, covas artificiais, sepulcros de falsa cúpula (\"tholos\"), etc. Na área de influencia fenicia, os \"dromos\" poden estar compostos por unha escaleira ou por un simple tramo de chanzos, normalmente de tres a catro metros de profundidade."}
{"id": 1181732, "term": "Enterramento colectivo", "prompt": "Cal é o sentido de \"enterramento colectivo\"?", "output": "Enterramento múltiple, non sincrónico, cunha disposición deliberada dos cadáveres co obxecto de preservar os seus restos. Este ritual funerario coñécese desde o Neolítico, con antecedentes en contextos mesolíticos da fachada atlántica de Bretaña e Portugal. Está asociado especialmente ao megalitismo, aínda que tamén se coñece en túmulos non megalíticos, covas artificiais, hipoxeos e covas naturais.\n\nNota de alcance: Aínda que o enterramento colectivo, ou múltiple (Rodamés e Picazo 2005: 51), parece estar relacionado preferentemente coa inhumación, tamén se documenta entre as sepulturas de cremación, ou, mesmo, entre aquelas nas que conviviron ambos os rituais. Tal práctica debeu arraigar en zonas como o sueste da Península Ibérica, ata o punto de manterse durante o Bronce Final Recente, ás veces mesmo en tumbas de inhumación de clara tipoloxía colonial, como a Loma do Barranco da Unión, aínda que a xeneralización do ritual incinerador, que levase á aparición na zona de verdadeiras necrópoles, contribuiría á súa desaparición definitiva."}
{"id": 1181734, "term": "Cemiterio", "prompt": "Dame a definición de \"cemiterio\".", "output": "Lugar consagrado á sepultura dos cadáveres. Adoita ser unha área descuberta e delimitada por un muro, tapia ou valo, con rúas ou sendas internas para o emprazamento agrupado de tumbas. Así mesmo, adoita comprender fosas comúns, nichos, tumbas e panteóns ou sepulcros en forma de capela ou edículo.\n\nNota de alcance: Na cultura clásica houbo unha clara división entre a cidade dos vivos e a dos mortos, que eran enterrados nos camiños e nos campos situados fóra dos núcleos de poboación. Xa na Idade Media imponse o enterramento dentro do poboado. Nalgúns casos, esta tradición continuou ata a Cédula de Carlos III de 1787, que ordenou o establecemento de cemiterios fóra das cidades. Desde que van adquirindo entidade morfolóxica, dentro ou no bordo das cidades, son varios os tipos de cemiterios que se poden atopar: o predominio do xardín inglés no período prerromántico; o chamado pracer das tumbas do romántico, no que se sentan as bases dos máis frecuentes no mundo latino e nos que a arquitectura se impón á paisaxe no que se sitúa. Nestes tipos distínguense plantas regulares con eixes marcados de simetría e unha arquitectura monumental aplicada ás dependencias, capela e portada, aos que se lles engadirían tumbas, mausoleos e zonas verdes. Pola contra, na Europa setentrional e nos Estados Unidos atópanse os chamados parques fúnebres, que perseguen a idea de igualdade do home fronte á morte e que adoitan localizarse sobre outeiros, pradeiras, etc., limitando neles a presenza de arquitectura. En España, pola súa amplitude e integración na trama urbana destacan os cemiterios da Almudena (Madrid) e Montjuïc (Barcelona), ou os cemiterios rurais de Luarca, Noia ou Casa Bermeja. A diferenza entre necrópole e cemiterio depende da metodoloxía de estudo que se empregue en cada caso, reservando o primeiro termo para aqueles casos en que estes lugares sexan susceptibles dunha análise e estudo arqueolóxico."}
{"id": 1004993, "term": "Necrópole", "prompt": "Dame a definición de \"necrópole\".", "output": "Enterramento de grande extensión onde se concentran varias construcións funerarias, individuais ou colectivas (v. Enterramento individual e Enterramento colectivo), entre as cales existen relacións cronolóxicas estreitas nunha área máis ou menos delimitada formalmente. O emprego prolongado pode producir diferenzas nas formas dos enterramentos, o ritual e os enxovais funerarios. No interior das necrópoles pódense atopar diversos tipos de monumentos funerarios que lembran a memoria do defunto.\n\nNota de alcance: A diferenza entre necrópole e cemiterio depende da metodoloxía de estudo que se empregue en cada caso, reservando o primeiro termo para aqueles casos en que estes lugares sexan susceptibles dunha análise e estudo arqueolóxico. O estudo destas necrópoles achega datos fundamentais sobre as estruturas socio-políticas sobre todo en sociedades fortemente xerarquizadas, como poden ser a exipcia ou a ibérica."}
{"id": 1005338, "term": "Macaber", "prompt": "Que significa \"macaber\"?", "output": "Necrópole ou cemiterio islámico. As necrópoles islámicas estendíanse, polo xeral, extra muros das cidades xunto aos camiños que conducían ás portas principais. Son recintos abertos, sen valar. En Occidente, ao cemiterio musulmán coñéceselle co termo de \"maqabir\" ou \"maqbarat\".\n\nNota de alcance: Fronte á aptitude do cristián vello que prefería descansar no interior dos templos, a familia mourisca prefería ser enterrada nestes \"macaberes\"."}
{"id": 1005340, "term": "Tofet", "prompt": "Define \"tofet\".", "output": "Recinto sagrado delimitado por unha barreira arquitectónica (polo xeral unha estrutura mural realizada con perpiaños) apartada do recinto urbano. Nesta área sagrada realizáronse sacrificios infantís sobre altares de pedra como ofrendas á deusa Tanit e a Baal-Hammon. Posteriormente, os restos eran cremados e as cinzas depositadas sobre urnas cerámicas cubertas cunha sorte de pratos que fixeron as funcións de tapadeiras. As urnas eran enterradas a pouca profundidade e, sobre elas, colocábanse ronseis votivas de pedra ou betilos que sinalizaban a súa existencia.\n\nNota de alcance: Os restos sagrados atopados nos \"tofets\", tan característicos da área central mediterránea, procedían dun dos ritos que máis caracterizaron a fenomenoloxía relixiosa fenicia e púnica: o \"molk\" (\"moloch\") ou sacrificio ritual de individuos infantís na honra ás divindades."}
{"id": 1181728, "term": "Enterramento de cremación", "prompt": "Dame a definición de \"enterramento de cremación\".", "output": "Aquel no que o ritual funerario practicado foi a cremación, é dicir, cando polas características da combustión o corpo non se destrúe por completo. As cinzas, mesturadas cos restos óseos, son recollidas directamente no chan ou depositadas nunha urna ou vasilla de cerámica, acompañadas ou non dun enxoval. Esta práctica coñécese en Europa desde o Neolítico, pero gañará terreo impoñéndose á inhumación a partir do Bronce Final (cultura dos Campos de Urnas).\n\nNota de alcance: A diferenza entre cremación parcial ou carbonización e cremación total ou incineración radica na intensidade, duración e homoxeneidade da combustión. Acostúmase a reservar o concepto de incineración cando se trata dunha cremación total do esqueleto e, a pesar da non consumición da totalidade dos restos óseos debido á súa gran resistencia ao lume, faise evidente a intencionalidade de reducir o corpo do defunto á mínima expresión, é dicir, practicamente a cinzas."}
{"id": 1181787, "term": "Cremación primaria", "prompt": "Explica que significa \"cremación primaria\".", "output": "Tipo de enterramento no que a cremación se realiza no propio lugar de enterramento (fosa), a miúdo de planta rectangular, no que se instalou a pira, na antiga Roma, e en liñas xerais, coincidindo cos \"busta\" (\"bustum\"). Unha vez que concluíu a cremación, os restos son recollidos nunha urna cineraria ou nun colector de materia orgánica: madeira, cestería, tea, etc., que se deposita no mesmo lugar ou nas proximidades do enterramento. Posteriormente, a fosa é selada con pedras de diverso tamaño, terra ou unha capa de tapial mesturada con cal, erixíndose, nalgunhas ocasións, sobre esta un túmulo de dimensións variables con obxecto de marcar o enterramento ao exterior.\n\nNota de alcance: A adopción do rito da cremación no suroeste da Península Ibérica é un dos aspectos máis discutidos nos últimos anos. A análise dos rexistros arqueolóxicos dos restos achados, permite defender a súa orixe nalgún punto do Mediterráneo nun momento precolonial, o vinculado aos Pobos do Mar e, por último, a súa orixe no mundo dos Campos de Urnas."}
{"id": 1181788, "term": "Cremación secundaria", "prompt": "Explica o significado de \"cremación secundaria\".", "output": "Tipo de enterramento no que a cremación se realiza nun lugar distinto ao do enterramento, o que implica o traslado máis ou menos completo dos restos do defunto, nunha urna cineraria ou outro colector orgánico, queimado previamente nun \"ustrinum\" familiar ou público, á tumba definitiva. Na antiga Roma, esta cremación previa realizábase nos \"ustrina\" (\"ustrinum\")."}
{"id": 1181729, "term": "Enterramento de incineración", "prompt": "Dime cal é a definición de \"enterramento de incineración\".", "output": "Aquel no que o rito funerario practicado foi a incineración, é dicir, cando polas características da combustión o corpo se destrúe case por completo. Esta práctica coñécese en Europa desde o Neolítico, pero gañará terreo impoñéndose á inhumación a partir do Bronce Final (cultura dos Campos de Urnas). As cinzas do defunto son depositadas nun buraco practicado directamente no chan ou recollidas nunha urna ou vasilla de cerámica, acompañadas ou non dun enxoval.\n\nNota de alcance: Para a diferenza entre cremación parcial ou carbonización e cremación total ou incineración ver enterramento de cremación."}
{"id": 1181730, "term": "Enterramento de inhumación", "prompt": "Cal é o sentido de \"enterramento de inhumación\"?", "output": "Aquel no que o ritual funerario practicado foi a inhumación ou enterro dos restos. Pode darse un enterramento en sentido estrito nunha fosa, con algún elemento colector intermedio, xeralmente ataúde ou sarcófago, ou pode deixarse o corpo en contacto co aire, nunha cova ou cámara funeraria. Dentro deste tipo de enterramentos distínguense dúas variantes: a inhumación primaria e a inhumación secundaria.\n\nNota de alcance: Nalgunhas culturas testemuñouse un uso simultáneo do enterramento de incineración e inhumación. En Roma, este uso coetáneo así como a substitución absoluta da incineración pola \"humatio\" a partir dos séculos centrais do Imperio, é un tema que suscitou todo tipo de controversia entre os especialistas. J. M. C. Toynbee (1993, 24 ss.), sinala que desde os seus inicios en Roma coexisten ambos os tipos, sen que exista unha regra fixa para a elección dun e doutro. Tanto Cicerón (\"De leg\" II, 22, 56), como Plinio (\" Nat. Hist. \" VII, 187) afirman que a práctica máis antiga en Roma foi a inhumación, con todo na necrópole do Foro (VIII a VI a. C.) documéntanse ambos os ritos, ademais da cremación como uso frecuente na Roma do século V a. C. na \"Lei das Doce Táboas\" (Cic., \"De leg\", 23, 58). Será xa a partir da época adriana cando a inhumación comece a ser maioritaria, ata converterse, tanto en Roma como nas súas provincias, en practicamente o único rito xa a mediados do século III d. C."}
{"id": 1181735, "term": "Inhumación primaria", "prompt": "Cal é a definición de \"inhumación primaria\"?", "output": "Tipo de enterramento de inhumación no que os restos permanecen no seu emprazamento orixinal, fronte á inhumación secundaria en que son trasladados. Algúns dos trazos que permiten identificar unha inhumación primaria son, entre outros; o que os restos non aparezan especialmente alterados; que esta alteración, se a houbese, fose explicable por causas naturais (como consecuencia de factores internos da tumba ou, por exemplo, por efecto da gravidade); ou o feito de que non aparezan reagrupados seguindo determinados criterios de idade ou sexo."}
{"id": 1181736, "term": "Inhumación secundaria", "prompt": "Con que significado se emprega \"inhumación secundaria\"?", "output": "Tipo de enterramento de inhumación no que os restos, todos ou parte, se trasladan desde o seu emprazamento orixinal a outro distinto e son obxecto dun novo enterramento despois da descomposición do cadáver, fronte á inhumación primaria en que permanecen no seu emprazamento orixinal. Esta inhumación secundaria ou inhumación en dous tempos, ás veces, acompáñase de complexas manipulacións cuxos exemplos máis antigos remóntanse ao musteriense. O recoñecemento arqueolóxico da inhumación en dous tempos non é fácil de recoñecer. A presenza de conexión anatómica non basta para excluíla. Nalgunhas poboacións, era bastante frecuente proceder á apertura dun osario tras un período bastante longo, (uns sete a oito anos). Durante este lapso de tempo depositábase o corpo dos individuos mortos e os defuntos máis recentes acababan alí o seu descarnamento; na actualidade atópanse como esqueletos que están en conexión cun medio composto por ósos dislocados.\n\nNota de alcance: A inhumación secundaria tamén se pode confundir coa redución do corpo. Esta práctica, bastante frecuente nos cemiterios, consiste en gañar espazo, dentro dunha tumba, para os restos máis recentes mediante o reagrupamento dos restos que levan máis tempo enterrados; xa sexa que se producise o descarnamento a 1,50 m ou a 15 km, o desprazamento dos ósos dislocados sempre destrúe, de forma irremediable, a orde anatómica. Algúns dos trazos que permiten identificar unha inhumación secundaria son: o feito de que os restos aparezan especialmente alterados sen que esta fose explicable por causas naturais; que fosen reagrupados seguindo algún criterio de idade, sexo, etc.; que aparezan concentrados nun espazo máis reducido que o necesario; ou que haxa unha ausencia de certos restos, especialmente de pequeno tamaño; por exemplo, astrágalos (\"talus\") ou dentes. Isto mesmo sucede cando as articulacións conservadas se atopan entre os restos óseos máis sólidos. Cando faltan pequenos ósos, como astrágalos (\"talus\") ou os dentes, e o estado de conservación é bo, existen sospeitas de que se produciu unha inhumación secundaria. Ademais de por razóns rituais, pódese considerar inhumación secundaria cando os restos se trasladan desde o seu emprazamento orixinal, simplemente por razóns de espazo."}
{"id": 1181717, "term": "Enterramento en cova", "prompt": "Dime cal é a definición de \"enterramento en cova\".", "output": "O practicado en covas ou abrigos naturais ou artificiais (enterramentos campaniformes). Gran parte deste tipo de sepulturas aparecen en covas de estancia, o que indica que foron utilizadas, non se sabe se simultaneamente, como vivenda e como cova sepulcral.\n\nNota de alcance: O enterramento no mesmo lugar de habitación respondería a impulsos afectivos ou ao papel especialmente relevante do defunto; o primeiro podería vir apoiado polo elevado número de tumbas infantís destas características."}
{"id": 1181727, "term": "Enterramento en greta", "prompt": "Explica o significado de \"enterramento en greta\".", "output": "Aquel que consiste na deposición do cadáver nun oco escavado na rocha."}
{"id": 1181733, "term": "Enterramento individual", "prompt": "Define \"enterramento individual\".", "output": "O dun único individuo cuxos restos se son depositados, segundo o ritual funerario seguido, en fosas, covachas, cistas, e urnas, en xeral grandes vasillas de cerámica lisa, escura e bruñida. Iníciase ao final do Calcolítico, sendo xa no Bronce pleno unha das características da chamada cultura do Argar.\n\nNota de alcance: Ao final do Calcolítico, momento no que ten lugar o inicio do fenómeno campaniforme, comezará a descomposición do ritual colectivo en beneficio do individual, que será a característica dominante durante a Idade do Bronce e que está perfectamente clara nalgunhas zonas da Península Ibérica, como no Sur, presentándose con máis complexidade noutras, como na Meseta Norte. Durante a Idade do Bronce, a forma de enterramento é peor coñecida nalgunhas zonas con respecto a outras. Na Meseta Norte, o número de casos coñecidos é moi baixo, aínda que en aumento. Non está ben definido este aspecto, xa que á beira de enterramentos en dolmens, aparecen outros illados ou con varias inhumacións."}
{"id": 1181737, "term": "Enterramento simple", "prompt": "Que quere dicir \"enterramento simple\"?", "output": "Termo empregado para designar a todo aquel enterramento que non ten unha superestrutura. Polo xeral, está composto unicamente por un colector funerario, salvo, como ocorre nalgúns casos, pequenos túmulos ou calquera outro sistema de cuberta de pequenas dimensións, por oposición á construción funeraria."}
{"id": 1181746, "term": "Enterramento baixo pavimento", "prompt": "Explica que significa \"enterramento baixo pavimento\".", "output": "Ritual funerario típico das primeiras sociedades neolíticas consistente na inhumación dos restos baixo os pavimentos das vivendas, amortallándoos previamente en tecidos e despois colocados envoltos en esteiras ou en grandes cestos.\n\nNota de alcance: As posibles relacións entre os mortos e a casa dos vivos testemúñanse xa na Idade do Bronce, cultura do Argar, con enterramentos individuais ou dobres que se dispoñen baixo os chans das casas ou do espazo habitado, acompañados de ricos enxovais. Exemplos que continúan en época ibérica, coa existencia de enterramentos infantís fundacionais baixo o chan da vivenda ou ben na mesma tradición romana dos enterramentos \"sub grundaria\", é dicir, enterramento baixo o pavimento dos fogares dos fillos falecidos menores de 40 días."}
{"id": 1196895, "term": "Enterramento baixo tegula", "prompt": "Define \"enterramento baixo tegula\".", "output": "Un dos tipos básicos de enterramento que ofrecen as necrópoles tardoantigas, no que o principal material utilizado é a \"tegula\" ou tella romana. Segundo a disposición destas distínguense varios tipos: enterramento baixo \"tegula\" a dobre vertente, en horizontal ou combinando as dúas disposicións, colocadas sobre a fosa ou a estrutura construída. As \"tegulae\" empregadas adoitaban ser de gran tamaño (entorno aos 65 x 45 cm), cun reborde nos seus lados maiores para encaixar coa fileira seguinte."}
{"id": 1196896, "term": "Enterramento baixo tegula a dobre vertente", "prompt": "Cal é o sentido de \"enterramento baixo tegula a dobre vertente\"?", "output": "Un dos tipos de enterramento baixo \"tegula\", cuxa distinción radica no aspecto visible ou exterior da tumba pola disposición das tellas a dobre vertente.\n\nNota de alcance: Na época tardorromana, tanto nos enterramentos baixo \"tegula\" ou baixo lousas de pedra ou mármore, o único rito funerario practicado é a inhumación (v. Enterramento de inhumación) do cadáver, que se introduce no espazo preparado para tal efecto (enterramento en fosa, en cista, sarcófago ou ataúde), vestido ou envolto nun sudario. Polo xeral, disponse en posición decúbito-supino, cos brazos ao longo do corpo, descansando sobre a pelve ou flexionados sobre o peito. A cabeza adoita colocarse en posición frontal, a miúdo ao oeste, presentando a tumba unha disposición leste/oeste."}
{"id": 1196897, "term": "Enterramento baixo tegula en horizontal", "prompt": "Que quere dicir \"enterramento baixo tegula en horizontal\"?", "output": "Un dos tipos de enterramento baixo \"tegula\", cuxa distinción radica no aspecto visible ou exterior da tumba pola disposición en horizontal das tellas.\n\nNota de alcance: Un dos aspectos destacables da época tardorromana é a desaparición paulatina das estruturas monumentais de carácter funerario, non tendo constancia da presenza destes monumentos no Baixo Imperio, polo que a parte visible da tumba céntrase polo xeral na cuberta, que non sempre se mostrou ao exterior."}
{"id": 1212489, "term": "Enterramento en ánfora", "prompt": "Explica o significado de \"enterramento en ánfora\".", "output": "Un dos tipos básicos de enterramento romanos, no que a ánfora se utiliza como envoltura funeraria. A peza rompe para introducir o corpo e péchase con barro ou simplemente se cobre. Pode ir ou non no interior dunha fosa, en posición vertical ou horizontal."}
{"id": 1181741, "term": "Enterramento en cista", "prompt": "Que significa \"enterramento en cista\"?", "output": "Un dos tipos de enterramento máis estendido e con maior perdurabilidade. Fórmase a partir dun paralelepípedo construído con lousas de pedra, ladrillo, \"tegula\" ou cachotería. O receptáculo funerario confecciónase recubrindo unha fosa paralelepípeda, escavada na rocha ou na terra, cun número variable de lousas de pedras superficialmente traballadas que, unha vez depositado o cadáver, cóbrese con outras pezas apoiadas horizontalmente sobre as verticais. Noutros casos as paredes poden estar recubertas por perpiaños ou por obra de cachotería, máis ou menos regular. A cista pode finalmente cubrirse cun túmulo. O ritual funerario asociado pode ser tanto a inhumación como a incineración, ben sexan enterramentos individuais (a partir dos inicios da Idade do Bronce) ou enterramentos colectivos (cistas megalíticas con cuberta tumular).\n\nNota de alcance: Atendendo ao criterio de factura da pedra pódese falar: de cistas de lousas cando a pedra está máis traballada, e de cistas de lousas, cando a pedra é máis basta e irregular."}
{"id": 1181742, "term": "Enterramento en fosa", "prompt": "Cal é a definición de \"enterramento en fosa\"?", "output": "O que é practicado nunha fosa escavada na terra ou nun soporte mural, variando as súas dimensións segundo o rito e a importancia do enxoval funerario. No primeiro caso pode presentarse illada ou formando parte dunha necrópole. Na súa concepción máis sinxela, neste tipo de enterramento o cadáver deposítase directamente na terra, sen que teña que darse necesariamente un colector para os restos. Noutros casos, as fosas poden aparecer recubertas con bloques de pedra e algunhas cubrirse cunha ou máis lousas, \"tegulae\" (v. Enterramento baixo \"tegula\") ou con túmulo (v. Túmulo funerario). A fosa pode escavarse tamén nunha rocha, con ou sen cuberta. Os muros das igrexas, capelas e claustros poden ser tamén soporte para este tipo de enterramento. O ritual funerario asociado é xeralmente a inhumación. Segundo a forma que presente a fosa pódese falar de fosas de sección rectangular, trapezoidal, circular (moi comúns durante a Prehistoria recente) ou elíptica."}
{"id": 1181743, "term": "Fosa elíptica", "prompt": "Dime cal é a definición de \"fosa elíptica\".", "output": "A planta presenta unha forma de elipse. Pode corresponder a un enterramento de inhumación ou de incineración e estar ou non cuberta mediante diferentes estruturas de complexidade variable."}
{"id": 1181744, "term": "Fosa rectangular", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"fosa rectangular\"?", "output": "Aquela cuxa planta presenta catro ángulos rectos e os lados contiguos desiguais. Pode corresponder a un enterramento de inhumación ou de incineración e estar ou non cuberta mediante diferentes estruturas de complexidade variable."}
{"id": 1181745, "term": "Fosa trapezoidal", "prompt": "Cal é a acepción de \"fosa trapezoidal\"?", "output": "A que a súa planta presenta unha forma de cuadrilátero irregular que non ten ningún lado paralelo a outro. Pode corresponder a un enterramento de inhumación ou de incineración e estar ou non cuberta mediante diferentes estruturas de complexidade variable."}
{"id": 1212499, "term": "Puticuli", "prompt": "Dime cal é a definición de \"puticuli\".", "output": "Na antiga Roma, depósito funerario, en forma de fosas comúns dispostas en \"culinae\" (áreas de chan público), onde eran arroxados os cadáveres dalgúns escravos ou cidadáns da máis baixa condición social. Os máis coñecidos estaban situados ao exterior da Porta Esquilina (Roma).\n\nNota de alcance: Estas áreas de chan público, dispostas para tal efecto, existiron de maneira habitual nas cidades do Imperio, non alcanzando o valor de \"loci relixiosi\" (lugares santificados) propiamente dito, xa que nelas os enterramentos realizábanse sen sometérense ao \"ius pontificium\" (dereito pontificio). A pesar diso, e como ocorría cos \"ustrina\", si mereceron unha certa consideración relixiosa."}
{"id": 1181748, "term": "Enterramento en pithos", "prompt": "Que significa \"enterramento en pithos\"?", "output": "Inhumación en vasilla ou recipiente de cerámica de grandes proporcións utilizada para almacenaxe de diversos produtos e, ocasionalmente, como colector funerario, introducindo nelas o defunto repregado. Na Península Ibérica, agás casos illados, esta modalidade de enterramento, documentada en Anatolia desde o V milenio a. C., é exclusiva do círculo do Argar B. O \"pithos\" colócase horizontal e coa cabeza do defunto sempre cara ao fondo, como sucede en Creta. A orientación dos \"pithoi\" é indistinta e no seu interior o cadáver aparece sempre flexionado en decúbito lateral, predominando o dereito, dándose casos de enterramentos dobres, ao parecer masculinos e femininos conxuntamente. Sobre o cadáver vertíase ocre ou cinabrio. Este ritual pode estar asociado tamén a enterramentos secundarios."}
{"id": 1196898, "term": "Enterramento en pozo", "prompt": "Cal é a definición de \"enterramento en pozo\"?", "output": "Tumba formada pola escavación dun pozo de paredes verticais que pode alcanzar gran profundidade (entre 4 e 5 m). No fondo do pozo localízanse pequenas cámaras ou ocos que recollen unha ou máis urnas de incineración.\n\nNota de alcance: Este tipo de tumba empregarase exclusivamente no rito de incineración e son habituais durante o período fenicio-púnico na Península Ibérica, sendo a necrópole Laurita do Cerro de San Cristóbal (Almuñécar, Granada) a que mellores exemplos presenta."}
{"id": 1196899, "term": "Enterramento en pozo con cámara lateral", "prompt": "Cal é a acepción de \"enterramento en pozo con cámara lateral\"?", "output": "Enterramento en pozo de paredes verticais que pode alcanzar gran profundidade (entre 4 e 5 m). No fondo do pozo ábrese unha galería ou cámara que pode presentar diversas formas e dimensións, na que se deposita a urna de incineración.\n\nNota de alcance: Este tipo de tumba empregarase exclusivamente no rito de incineración e son habituais durante o período fenicio-púnico na Península Ibérica, sendo a necrópole Laurita do Cerro de San Cristóbal (Almuñécar, Granada) a que mellores exemplos presenta."}
{"id": 1181747, "term": "Enterramento en urna", "prompt": "Explica que significa \"enterramento en urna\".", "output": "Consistente na deposición dos restos incinerados ou inhumados do defunto no interior dun colector ou vasilla de forma e capacidade variables. Este tipo de enterramento xeneralízase en Centroeuropa coa Cultura dos Campos de Urnas e constituirá a forma habitual durante a Idade do Ferro. Unha das maiores porcentaxes das inhumacións en urnas corresponden a nenos, e a localización dos enterramentos no interior ou no exterior da vivenda, dependerá da idade ou de calquera outro rito socio-relixioso. Así, os recentemente nados e os de dous ou tres anos atópanse fóra destas, acaroados ao muro exterior ou lixeiramente separados; mentres que os de seis ou sete anos están no interior."}
{"id": 1181738, "term": "Estrutura funeraria", "prompt": "Explica o significado de \"estrutura funeraria\".", "output": "Termo empregado para designar todos aqueles enterramentos que constan dunha estrutura, xa sexa subterránea (columbario) ou sobre superficie (pirámide, mastaba, etc.), por oposición ao enterramento simple."}
{"id": 1005337, "term": "Catacumba", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"catacumba\"?", "output": "Necrópole subterránea, en ocasións con varios niveis, composta por un conxunto de galerías subterráneas e cámaras comunicadas que serviron de cemiterio a xudeus e cristiáns en Roma durante os primeiros séculos da nosa era. De maneira excepcional, foron empregadas para o culto ou como refuxio. Nelas distinguíanse os ambulacros, corredores ou corredores escavados; os \"cubículos\", ensanchamentos do ambulacro cunha forma circular, cuadrangular ou hexagonal, con bancos para o culto; os arcosolios, sepulcros dos mártires; e os \"loculi\", nichos escavados nas paredes do ambulacro onde cabían ata tres cadáveres. Ás veces, abríanse pequenas salas que se supón eran lugares para a celebración das cerimonias relixiosas. A miúdo, as paredes das catacumbas píntanse con escenas do Antigo e do Novo Testamento e con simboloxía funeraria. Tamén se poden atopar inscricións funerarias.\n\nNota de alcance: Do latín \"catacumbae\" (sempre se usa en plural), as catacumbas, destinadas exclusivamente á inhumación, constitúen un modelo funerario case privativo de Roma e algunhas outras cidades de Italia, aínda que non faltan algúns exemplos nas provincias. Convertéronse en lugar de culto ata a promulgación do Edicto de Milán no ano 313. Este tipo de construción non só corresponde a ritos cristiáns, senón tamén xudeus, gnósticos e cismáticos. Algunhas son mixtas e conteñen enterramentos cristiáns e pagáns, como a da Vía Latina. As cristiás foron abandonándose a partir da promulgación do chamado Edicto de Milán."}
{"id": 1196642, "term": "Ambulacro", "prompt": "Con que significado se emprega \"ambulacro\"?", "output": "Corredor longo e estreito escavado nas catacumbas e en cuxos ensanchamentos se sitúan os cubículos."}
{"id": 1196643, "term": "Cubiculum", "prompt": "Explica o significado de \"cubiculum\".", "output": "Nas catacumbas, ensanchamento do ambulacro, ao final deste ou polo cruzamento con outro, onde se colocaban bancos para os ritos e as celebracións do culto."}
{"id": 1196644, "term": "Lóculo", "prompt": "Explica que significa \"lóculo\".", "output": "Nicho escavado nas paredes rochosas dos hipoxeos ou das catacumbas, utilizado para enterramentos de inhumación, polo xeral por cristiáns, xudeus ou semitas. Nas catacumbas, adoitaba estar escavado nas paredes do ambulacro e nel introducíanse dous ou tres cadáveres en posicións contrarias."}
{"id": 1005345, "term": "Columbario", "prompt": "Cal é a acepción de \"columbario\"?", "output": "Construción funeraria consistente nunha cámara abovedada subterránea ou semisubterránea moi común na antiga Roma. O seu nome (do latín \"columba\", pomba) vén dado pola forma dos \"loculi\" ou nichos, espazos destinados a cada unha das urnas cinerarias, semellantes aos habilitados para os niños nos pombais e que se abren nos seus muros. Debido ás pequenas dimensións da urna, a profundidade desta nunca é excesiva, en orixe empotrábase na obra de fábrica, sobresaíndo só a tapa. A súa morfoloxía e decoración eran moi variadas. Son enterramentos exclusivamente de incineración.\n\nNota de alcance: Aínda que probablemente fosen tomados da cultura etrusca, xorden en Roma a mediados do século I a. C., como enterramentos colectivos pertencentes a corporacións funerarias, en contraposición aos mausoleos familiares e tumbas illadas. Permaneceron en uso ata o século II d. C., e mesmo se perpetúan ao longo do século III d. C."}
{"id": 1181983, "term": "Cova artificial", "prompt": "Que quere dicir \"cova artificial\"?", "output": "Construción funeraria escavada no chan ou na rocha, que pode adoptar a forma dun sepulcro de corredor, cunha cámara funeraria que pode presentar diversas plantas-, circular, oval ou, máis frecuentemente rectangular, e un corredor delimitado e diferenciado, ademais doutras estruturas como nichos, bancos, portas, etc. Estes enterramentos poden presentarse illados ou formando concentracións de relativa entidade.\n\nNota de alcance: É un tipo de enterramento asimilado ao fenómeno megalítico, por tanto, a enterramentos colectivos de inhumación frecuentes, sobre todo na metade meridional da península e de clara raíz mediterránea, son moi comúns no Exeo e no Mediterráneo central."}
{"id": 1003322, "term": "Hipoxeo", "prompt": "Cal é a definición de \"hipoxeo\"?", "output": "Construción funeraria subterránea cunha ou varias cámaras como dependencia principal que poden chegar a constituír conxuntos de gran complexidade, traballando ao exterior as portas de acceso e compartimentando o interior con piares e columnas tallados na propia rocha. Ademais poden contar con outras estruturas complementarias como nichos, pozos, etc. Os primeiros hipoxeos en Exipto constrúense para os príncipes palatinos (comarcas), que ao caer o poder real xa non se enterran no cemiterio xunto á pirámide, senón na súa terra natal ou onde desenvolven as súas actividades. A estrutura das rexións do Alto Exipto favorece especialmente este tipo de sepultura que toma dos complexos das pirámides, aínda que cun desenvolvemento máis severo, o principio do camiño final construído en tres seccións. Estas primeiras construcións son de estrutura sinxela, como en Assuán (dinastía VI), compostas por un camiño escarpado con chanzos e raís de pedra ascende pola pendente desde o pequeno embarcadoiro á beira do Nilo. Termina a media altura nunha terraza orientada cara ao oeste. A continuación, constrúese unha sala transversal escavada na rocha. No centro desta atópase o altar para os sacrificios e na parede rochosa do fondo ábrese un nicho que alberga unha estela de falsa porta, onde desemboca o camiño que ascende pola montaña. A raíz destas construcións con espazos transversais van xurdindo obras máis complexas, determinadas pola alternancia rítmica das salas anchas e longas. Esta evolución prepárase nos templos-pirámides e continúase nas tumbas reais e nos templos do Imperio Novo. O hipoxeo de Qaw el-Kebir, construído no Imperio Medio para o monarca Uakka II, constitúe un fito importante dentro desta evolución. Partindo dunha torre situada no val un camiño cuberto ascende ata o peche transversal formado por unha segunda torre. Tras esta porta ábrese un patio rodeado por un pórtico; del parte unha escalinata que conduce á terraza seguinte, na que se sitúa unha sala hipóstila colocada en sentido transversal, á que se une unha sala ancha con piares (sala lonxitudinal e sala baixa). O seguinte espazo, lixeiramente abovedado, está escavado na rocha. Nel atópase o altar para o culto funerario. Unha última porta conduce á cámara funeraria, subdividida simetricamente. O agrupamento de espazos interiores e exteriores apunta xa cara aos grandes templos funerarios exipcios.\n\nNota de alcance: Os exemplos deste tipo de construcións funerarias son comúns no Mediterráneo occidental. É necesario retrotraerse á protohistoria para atopar casos de cámaras escavadas construídas. En Exipto, ao longo de toda a súa historia o culto aos mortos permanece como elemento fundamental da relixión. Os centros gravitatorios da arquitectura vinculada a este culto vanse desprazando aos poucos: a monumentalidade das tumbas decrece (mastaba, pirámide, etc.) e aumenta a dos templos funerarios. Os hipoxeos constitúen unha etapa importante nesta evolución. Existen cámaras nos séculos V e IV a. C. en Grecia e entre os etruscos é un modelo funerario estendido. Os precedentes atópanse no mundo fenicio-púnico, con hipoxeos en zonas con este substrato que perduran ata época romana."}
{"id": 1181694, "term": "Mastaba", "prompt": "Explica que significa \"mastaba\".", "output": "Construción funeraria de forma troncopiramidal e planta rectangular, con muros inclinados de adobe, de maneira que a superficie do teito ou da cuberta, plana ou abovedada, é máis pequena que a da base. Algunhas destas construcións, que máis tarde deron lugar ás pirámides, chegaron a alcanzar grandes dimensións (54x27 e 12 m de altura). A mastaba é propia da civilización exipcia, en especial durante a época tinita (ca. 3100-2680 a. C.), onde estas construcións adquiren dimensións de grandes edificios; e, no Imperio Antigo, a menfita (ca. 2454-2200 a. C.). As primeiras compoñíanse dun pozo onde repousaban os restos do defunto con pequenos túmulos funerarios de adobe e xunco. Posteriormente, fixéronse máis complexas ao aumentar o número de cámaras para albergar os enxovais, escaleiras, trampas para saqueadores, etc. Nun dos seus ángulos atopábase unha estela de falsa porta orientada cara a Oriente que indicaba o lugar das ofrendas que, cara á IV Dinastía (ca. 2600-2454 a. C.), convértese nunha capela aberta ao exterior. Durante a V dinastía (ca. 2454-2297 a. C.) desenvolveranse unha serie de salas destinadas ao culto e ás ofrendas, sostidas por piares e columnas e concibidas a imaxe dunha casa. O \"serbad\" ou cámara do Ka era o compartimento decorado con pinturas parietais e relevos policromados onde se achaba o enxoval funerario. A cámara hipoxea (v. Hipoxeo), á que se accede a través dun pozo cegado tras o peche, era o lugar destinado a albergar o sarcófago coa momia.\n\nNota de alcance: Empregouse tanto para as tumbas reais como para as privadas desde o Dinástico Temperán (ca. 3100-2686 a. C. A partir do Reino Antigo (ca. 2686-2181 a. C.) O seu uso queda restrinxido para as tumbas de particulares."}
{"id": 1005351, "term": "Mausoleo", "prompt": "Cal é a acepción de \"mausoleo\"?", "output": "Construción de orixe greca oriental de carácter monumental, á vez que funeraria, cuxo obxectivo último era homenaxear o defunto. Os trazos comúns dos mausoleos son: a sucesión de corpos en sentido vertical, a presenza de edículas pechadas ou abertas, e un corpo inferior formado por un podio e/ou escalinatas. Tamén pode recibir o nome de \"mauseolo\". Toma o nome e o modelo do \"mausôleion\", tumba do rei de Caria Mausolo, en Halicarnaso, ao suroeste de Anatolia (actual Turquía). Posteriormente, o termo estendeuse de maneira xenérica a calquera construción ou estrutura funeraria adornada de maneira profusa con columnas, cámaras, estatuas e epígrafes. Inclúe varias estruturas arquitectónicas que teñen en común a monumentalidade; como o panteón redondo (Mausoleo de Adriano en Roma, século II d. C., cuxo cilindro, asentado sobre un zócolo cadrado de 10 m de alto, alcanza un diámetro de 64 cm); ou o rectangular, que se difundiu en Roma desde finais do século I ou as trazadas a modo de túmulo funerario. En Asia e África levántanse en forma de pavillón ou estancia rectangular, con torre poligonal ou redonda cuxos muros exteriores se adornan con columnas xustapostas e a cuberta remátase cun cono apuntado (\"türbe\"), lembrando en ocasións as lanternas dos mortos (Torres de Palmira). Na India o máis representativo é o Taj Mahal, \"Mausoleo de Mumtaz i Mahal\". Na actualidade, séguense construíndo para personaxes de gran relevancia social ou política.\n\nNota de alcance: A construción da tumba do rei de Caria Mausolo iniciouse pouco antes da súa morte, no 353 a. C., e foi terminado pola súa viúva, Artemisa. O edificio levantouse sobre un podio cuadrangular, rodeado por un perístilo de 36 columnas, e rematado por unha pirámide que servía de pedestal a unha cuadriga. A composición resultante tiña unha clara lectura ideolóxica: a do rei Mausolo, que se elevaba ao Máis Alá tras a súa morte. O edificio inspirábase cunha maior monumentalidade na Tumba das Nereidas de Janto, en Asia Menor, e supuxo a confluencia das correntes artísticas e relixiosas procedentes de Asia, Exipto e a propia Grecia. Calcúlase que a altura orixinal da construción alcanzaba os 42 m de altura e a súa obra atribúese ao arquitecto ateniense Piteo. As esculturas foron realizadas por Leocares, Briaxis, Escopas e Timoteo."}
{"id": 1001763, "term": "Panteón", "prompt": "Dame a definición de \"panteón\".", "output": "En orixe, templo dedicado ao culto de todos os deuses e arquetipo da arquitectura romana (do grego \"pan\", todo, e \"theos\", deus). Un dos máis importantes e modelo destes edificios é o Panteón de Agripa en Roma, reconstruído desde os cimentos por Adriano entre os anos 118 e 128 d. C. Dado que os romanos concibían a terra como un disco cuberto por unha cúpula celeste, o edificio acometido por Adriano pretendía simbolizar ese universo da terra e os deuses. De planta circular (43 m de diámetro) e tambor cilíndrico (v. Tambor de cúpula) de dous pisos, no que se apoia unha cúpula semiesférica, cun óculo (\"oculus\") de 9,1 m, única fonte de luz natural, aberto duns oito metros no seu espazo superior como vínculo sempre presente co cosmos. Desde o exterior apenas se aprecia a enorme cúpula semiesférica, que se mergulla de xeito visual na envoltura dos muros. O paso do cilindro á cúpula lévase a cabo mediante aneis graduados superpostos. O antepatio está máis dominado polo pórtico a modo de templo, cos frontóns triangulares graduados, que pola construción circular que se levanta detrás del. Co paso do tempo, chegou a converterse en sepulcro destinado a enterramento de varias persoas, por exemplo, varios membros dunha familia e, en orixe, igrexa, capela ou estancia habilitada para conter sepulcros de reis ou personaxes ilustres. En España, desde Filipe II o panteón rexio foi o de El Escorial, aínda que previamente o foran tamén San Isidoro de León, Oría, as Folgas, etc. Adoita constar de capela con altar e cripta, así como doutras dependencias complementarias como podredoiros. En América do Sur e Central (Chile, Ecuador, Honduras, Perú) dáselle o nome de cemiterio.\n\nNota de alcance: A técnica e a forma dos edificios circulares prehistóricos chegan desde o Mediterráneo oriental ao occidental coas correntes culturais. Mantéñense aínda durante séculos tras a desaparición da cultura micénica. As súas concepcións o espazo cobran un novo auxe nos edificios romanos de planta central (panteón, tholos ou mausoleo)."}
{"id": 1004972, "term": "Pirámide", "prompt": "Dime cal é a definición de \"pirámide\".", "output": "Monumento funerario de base cadrada con catro caras triangulares que converxen nun vértice común, de carácter cósmico, cultual, ritual ou simbólico. Como construción arquitectónica de carácter funerario asóciase ao Antigo Exipto e evolucionará a partir das pirámides graduadas (pirámide de Zoser en Saqqara). A pirámide clásica, creación da Dinastía IV (2613-2494 a. C.), está construída a base de formas xeométricas simples: a base é un cadrado, o vértice está situado na perpendicular do centro deste e as catro superficies laterais son triángulos isósceles (enterramento dos faraóns do Imperio Antigo, ca. 2686-2181 a. C.). No seu interior destacan; a cámara do faraón, o \"serdab\" e os corredores. Será no mesmo período presidido pola Dinastía IV, cando se ensaien tres tipos de construcións: a pirámide truncada (Dahchur), que cambia o ángulo de construción a media altura, pasando de 54º a 43º; a veciña pirámide vermella, cunha inclinación continua de 43º a 30º; e, por último, as pirámides de Gizeh, construídas polos faraóns Keops, Kefrén e Mikerinos, alcanzando un sensible aumento da súa altura mediante o seu maior ángulo de inclinación (5552.), chegando á proporción clásica. O que os exiptólogos chaman complexo piramidal consiste nunha pirámide clásica, co seu templo anexo e o templo do val, ademais dunha calzada que une ambos os santuarios e, a miúdo, unha ou varias \"pirámides subsidiarias\".\n\nNota de alcance: A palabra que é empregada na actualidade deriva do grego \"pyramis\" (pastel de trigo), tipo de pastel cuxa forma se asemellaba á pirámide. Con todo, a palabra exipcia antiga para designalas era mer. Estes grandes monumentos xorden sobre as tumbas reais. Na relixión exipcia a vida e a morte, o visible e invisible non están separados de maneira irreconciliable, a morte non é máis que o paso a outra forma de existencia máis duradeira. En virtude desta idea xorde, xa no Exipto prehistórico, o costume de colocar unha casa simbólica sobre a tumba subterránea, o que dá lugar a unha serie de variantes propias como as mastabas. En Exipto, a construción das pirámides está relacionada co culto a Re, deus solar. A interpretación destas construcións, como símbolo dun feixe de raios solares polo que o \"ka\" (alma, forza espiritual creadora) do faraón ascende cara ao sol, confírmase no texto do \"piramidón\" de Amenemes III. As construcións piramidais non son exclusivas de Exipto, aínda que probablemente sexan as máis coñecidas, tamén son frecuentes en América do sur e central, tendo unha función ritual e cósmica vinculada ao calendario. Algunhas delas son bases troncopiramidais cun templo no cume. A súa estrutura construtiva é diferente das dos perpiaños exipcios. Na actualidade, séguense utilizando en estruturas modernas (Museo do Louvre, París)."}
{"id": 1182640, "term": "Pirámide graduada", "prompt": "Que significa \"pirámide graduada\"?", "output": "No antigo Exipto, tipo de pirámide que parece derivarse das mastabas do Dinástico Temperán (3100-2686 a. C.), construción funeraria rectangular de carácter tanto real como privado. Como o seu nome indica, as paredes non son lisas, senón que se conforman superpoñendo varios módulos a modo de chanzos. Algunhas das pirámides posteriores posúen aínda un núcleo graduado, aínda que a maioría presentan caras lisas conseguidas enchendo o espazo entre os chanzos con cascotes ou pedras pequenas. A primeira pirámide graduada foi construída polo arquitecto Imhotep para o faraón da III Dinastía Netjerikhet Djeser (2667-2648 a. C.). en Saqqara. A primeira pirámide \"clásica\", derivada das anteriores, constrúese en Dashur a principios da IV Dinastía (2613-2494 a. C.)."}
{"id": 1181695, "term": "Serdab", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"serdab\"?", "output": "Cámara que se atopa nas mastabas do Imperio Antigo exipcio (2686-2181 a. C.) e que polo xeral estaba destinada a conter o enxoval e as estatuas do \"Ka\" (alma) do defunto. Aínda que carecía de fiestras e de acceso directo, a miúdo practicábanse unha serie de orificios ou abríase unha rañura estreita nun muro desta habitación, co obxecto de permitir que as ofrendas puidesen chegar ata as estatuas. Os exemplos máis antigos de \"serdab\" en tumbas privadas datan da IV Dinastía (2613-2494 a. C.)."}
{"id": 1181739, "term": "Sepulcro de torre", "prompt": "Explica que significa \"sepulcro de torre\".", "output": "O que se presenta con forma de torre, polo xeral construído en pedra e adobe. No mundo romano, os sepulcros de torre distínguense doutros similares pola súa maior altura con respecto á base; aínda que derivan de modelos orientais, diferéncianse deles na introdución de elementos de partición horizontal que, en occidente, faise sobre os seus laterais. A altura adoitaba depender da dignidade do defunto.\n\nNota de alcance: No seu aspecto definitivo pódense considerar unha manifestación mediterránea, cun gran número de exemplos en Occidente e no norte de África. En América do Sur a este tipo de estruturas coñécenselles co nome de \"chullpas\"."}
{"id": 1181704, "term": "Chullpa", "prompt": "Que significa \"chullpa\"?", "output": "Torre sepulcral de pedra e adobes na que, en época preincaica, os indios aymara de Bolivia e Perú enterraban os seus xefes. A miúdo, trátase de construcións cilíndricas, ou lixeiramente cónicas, de 9 m de altura, co seu diámetro menor na base e o maior na parte alta do muro, onde unha cornixa sobresaínte aumenta a impresión cónica da torre. Na parte inferior da construción, ocupando o seu centro, levántase unha cámara de falsa bóveda que serve como enterramento. Tamén poden verse \"chullpas\" de planta rectangular que presentan estilos moi diferentes. As de construción máis basta asócianse coa cerámica derivada do estilo de Tiahuanaco e as construídas con aparello de pedra coa época incaica. Estas construcións asócianse coa cerámica derivada do estilo de Tiahuanaco e as construídas con aparello de pedra coa época incaica.\n\nNota de alcance: Estas estruturas arquitectónicas atópanse diseminadas por todo o altiplano andino, co tempo recibiron moitas e variadas denominacións, tanto de orixe aymara e quechua como de orixe castelá. Así, ademais de \"chullpa\", coñecéronse co nome de \"chullperio\", \"pukullo\", \"waka\" e \"taramayo\"; derivadas da lingua castelá coñécense outros termos como \"torrecilla\", \"gentilar\", \"mausoleo\", \"tumba piar\", \"tumba columnar\", \"casa tumba\" ou simplemente \"torres funerarias\"."}
{"id": 1181740, "term": "Tumba de cámara", "prompt": "Que quere dicir \"tumba de cámara\"?", "output": "Construción funeraria na que a dependencia principal, destinada a recibir os enterramentos, está composta por un ou máis corredores (\"dromos\"), un adro de planta cadrada ou rectangular e unha cámara funeraria. A cámara pode presentar un banco corrido para depositar o enxoval funerario. A partir destes trazos básicos, estas construcións poden presentar unha gran variedade tipolóxica e morfolóxica."}
{"id": 1181714, "term": "Cista megalítica", "prompt": "Con que significado se emprega \"cista megalítica\"?", "output": "Tipo de enterramento en cámara simple de forma rectangular, escasa profundidade e cuberta alintelada. Xeralmente, este tipo de estrutura funeraria está construída por lousas mal traballadas, que se desprazarían para cada nova inhumación. Aínda que existen algunhas excepcións, polo común correspóndese cunha forma de inhumación, primaria ou secundaria, que adoita ser colectiva. Dentro destas estruturas funerarias pódense distinguir dous grupos: cistas megalíticas exentas e cistas megalíticas con túmulo. Un mesmo túmulo pode acubillar varias cistas.\n\nNota de alcance: O apelativo de megalítica emprégase para diferenciala das pequenas cistas e, á súa vez, o nome de cista para distinguilas dos dolmens."}
{"id": 1005355, "term": "Dolmen", "prompt": "Que quere dicir \"dolmen\"?", "output": "Do celta e do bretón \"tol\" (mesa) e \"men\" (pedra). Construcción megalítica de carácter funerario colectivo. Os dolmens son cámaras sepulcrais abertas, de planta poligonal, ovoide ou circular, formadas por grandes bloques ciclópeos verticais, que reciben o nome de ortostatos, coroados por unha cuberta monolítica horizontal a modo de mesa (etimoloxicamente dolmen significa mesa de pedra), que poden levar ou non corredores. Poden contar cunha estrutura externa tumular que, ademais de cumprir funcións arquitectónicas, contribuía a acentuar a existencia e grandiosidade da tumba. Este túmulo pode adoptar distintas formas. Como excepción pódense citar os dolmens das illas Baleares que, a diferenza dos que existen noutros lugares do Mediterráneo occidental, carecen de túmulo e no seu lugar adoitan presentar un pequeno muro de contención. Aínda que se documentasen cremacións parciais e incineracións, o rito funerario asociado a este tipo de enterramento é a inhumación colectiva, quizais de carácter secundario, sendo ademais o espazo reutilizado durante longos períodos de tempo. Como no resto de sepulcros megalíticos, pode darse unha ornamentación a base de gravados lineais máis ou menos profundos ou pequenas cavidades, denominadas \"cazoletas\", obtidas picando a superficie da pedra sen chegar á perforación. Teñen un longo período de utilización, desde o Neolítico Final e ao longo de todo o Calcolítico, con reutilizacións esporádicas posteriores."}
{"id": 1182065, "term": "Anta", "prompt": "Define \"anta\".", "output": "Nome que reciben tanto os dolmens como os sepulcros de corredor en Galicia. Os máis temperáns, adoitaban ter unha planta poligonal, tendente a circular nalgúns casos e netamente rectangular noutros. Os segundos, que se corresponden a unha fase máis avanzada, poden ser poligonais, trapezoidais ou circulares con pequenos corredores. Unha característica dos dolmens galegos e asturianos é a decoración pintada ou gravada con motivos ondulados, serpentiformes, zigzags simples ou en bandas, etc., todo iso en vermello, branco ou negro, con claros paralelos atlánticos en Portugal, Francia (Bretaña), Irlanda e Inglaterra. Outros nomes que reciben estas construcións son arca, antela, arquiña ou arqueta.\n\nNota de alcance: Nun templo, esta mesma voz fai referencia ás prolongacións dos muros laterais. Mentres que nos antigos templos gregos o termo anta (do latín antae, pilastras), define á pilastra embutida nun muro, ben detrás dunha columna, ben nos extremos dun muro ou aos lados da porta."}
{"id": 1181761, "term": "Naveta", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"naveta\"?", "output": "O termo naveta, utilizado para un tipo de vivenda pretalaiótica balear (ca. 1500-850), tanto en Mallorca como en Menorca, repítese na segunda illa para nomear unha construción funeraria que presenta forma de nave invertida, cunha fachada plana ou lixeiramente cóncava na que se abre a porta. Na de enterramento, o acceso ao interior adoita facilitarse a través dun rudimentario e breve corredor que conduce ata a cámara sepulcral, cunha forma alongada e cuberta polo xeral con grandes lousas planas. Nalgúns casos posúen dúas plantas, unha situada ao nivel do chan exterior e outra superior á que se ascende por un orificio aberto no teito da máis baixa. As paredes laterais adoitan tender á aproximación de fiadas para facilitar a cuberta reducindo a luz. Para o seu emprazamento, ás veces elíxese unha plataforma rochosa natural, lixeiramente destacada sobre a contorna e a certa distancia dos poboados. Estas navetas son osarios colectivos, onde se dispoñen sen orde aparente restos de inhumacións, probablemente enterramentos secundarios, en número notable. As navetas de habitación son construcións de planta alongada terminada en ábsida, con porta de acceso no lado contrario e cámara interior de forma variable."}
{"id": 1181677, "term": "Sepulcro de corredor", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"sepulcro de corredor\"?", "output": "Construción megalítica, na que a cámara funeraria e o \"dromos\" de acceso están concibidos como espazos claramente diferenciados. A cámara, dependencia principal, ocupa invariablemente unha posición central, mentres que o corredor se dispón a modo de radio, case sempre cunha orientación cara ao Leste/Sueste, coincidente co nacente solar, aínda que nestes sepulcros presentan unha gran variedade tipolóxica. Mentres que as cubertas dos corredores son invariablemente planas (v. Cuberta plana) e alinteladas, baseándose no uso de ortostatos, as das cámaras poden ser tamén cupulares, construídas mediante lousas pequenas por aproximación de fiadas. O espazo destinado a servir como recinto funerario é principalmente a cámara, aínda que é frecuente descubrir enterramentos noutros puntos: cámaras secundarias, nichos que se abren nas paredes ou fosas escavadas no túmulo que pode cubrir este sepulcro. Como no resto de sepulcros megalíticos, pode darse unha ornamentación a base de gravados lineais máis ou menos profundos ou pequenas cavidades, denominadas \"cazoletas\", obtidas picando a superficie da pedra sen chegar á perforación.\n\nNota de alcance: Aínda que se documentasen cremacións (v. Enterramento de cremación) parciais e incineracións (v. Enterramento de incineración), o rito funerario asociado a este tipo de enterramento é a inhumación colectiva, sendo ademais o espazo reutilizado durante longos períodos de tempo. Teñen un longo período de utilización, desde o Neolítico Final (ca. 3700/2800-2500 a. C.) e ao longo de todo o Calcolítico (desde ca. V milenio a. C. Reutilizacións esporádicas posteriores."}
{"id": 1181715, "term": "Sepulcro de galería", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"sepulcro de galería\"?", "output": "Construción megalítica formada por unha cámara funeraria e un \"dromos\" de acceso, sen que estes espazos estean claramente diferenciados. O corredor vai pechándose cara á entrada formando un \"V\", polo que tamén toman o nome de \"galería cuberta\" ou \"galería en V\". A planta e disposición destes sepulcros presenta unha gran variedade tipolóxica. As cubertas son invariablemente planas (v. Cuberta plana) e alinteladas, podendo existir tamén piares centrais sobre os cales descansan os bloques empregados como alicerces. O espazo destinado a servir como recinto funerario é principalmente a cámara, aínda que é frecuente descubrir enterramentos noutros puntos: cámaras secundarias, nichos que se abren nas paredes ou fosas escavadas no túmulo que poden cubrir este sepulcro. Como no resto de sepulcros megalíticos, pode darse unha ornamentación a base de gravados lineais máis ou menos profundos ou pequenas cavidades, denominadas \"cazoletas\", obtidas picando a superficie da pedra sen chegar á perforación.\n\nNota de alcance: Do mesmo xeito que o sepulcro de corredor, ten un longo período de utilización, desde o Neolítico Final (ca. 3700/2800-2500 a. C.) e ao longo de todo o Calcolítico (desde ca. V milenio a. C. Reutilizacións esporádicas posteriores. Aínda que se documentasen cremacións parciais e incineracións, o rito funerario asociado a este tipo de enterramento é a inhumación colectiva, sendo ademais un espazo reutilizado durante longos períodos de tempo."}
{"id": 1005356, "term": "Tholos", "prompt": "Define \"tholos\".", "output": "Construción ou edificio de planta circular e longo corredor ou \"dromos\" con cuberta de falsa cúpula construída por aproximación de fiadas, con forma cónica ou troncocónica ao exterior, e túmulo cubrindo o conxunto. A súa fisionomía é moi variada dada a súa presenza en ámbitos culturais moi distintos. Acolle enterramentos colectivos, con distribución dos cadáveres preferentemente na cámara, recostados sobre as paredes. Na súa construción podecombinarse cachotería ou megálitos.\n\nNota de alcance: No período micénico eran construcións circulares de carácter funerario, encaixadas nunha ladeira e revestidas de grandes perpiaños, ás que se accedía polo \"dromos\", un dos máis claros exemplos de \"tholos\" (pl. \"tholoi\") é o denominado \"Tesouro de Atreo\" de Micenas. Na antiga Grecia, o tipo de \"tholos\" ten as súas raíces nas sepulturas prehistóricas. Os gregos adóptano xunto co culto aos heroes e aos sacrificios. Os traballos arqueolóxicos testemuñaron diferentes tipos básicos de todas as épocas: cilindros de fábrica pechados con ou sen columnata interior (Atenas), pórtico sen \"cella\" (monóptero) (Samotracia), ou \"cella\" circular con columnas ou pilastras acaroadas no seu interior e perístase exterior (\"tholoi\" de Delfos, Olimpia e Epidauro). Na Grecia clásica, por extensión, denominóuselles \"tholoi\" aos edificios circulares, sede dos maxistrados da polis ou \"prítanos\" durante o século V a. C. A partir do século IV a. C., o termo designou os templos de planta circular con columnata arredor e \"cella\". Os primeiros \"tholoi\" na antiga Roma adoptan dos gregos a súa forma clásica, templo redondo con \"cella\" e pórtico circulares, dedicados, sobre todo, ao culto das divindades e heroes ctónicos (Esculapio, deus da medicina). O máis importante destes edificios en Roma é o templo de Vesta no Foro. Estes \"tholoi\" romanos poden ser considerados como transposición da choza redonda latina arcaica a unha forma monumental en pedra, uníndose ao principio do templo romano sobre podio."}
{"id": 1005362, "term": "Túmulo funerario", "prompt": "Dame a definición de \"túmulo funerario\".", "output": "Montículo artificial que cobre un ou varios enterramentos. Ademais de identificar a presenza da sepultura, nalgúns casos cumpre unha función arquitectónica e de protección da estrutura que acubilla. Son frecuentes ao longo da Prehistoria en diferentes contextos culturais. Nas construcións megalíticas, a súa forma varía en función das súas características: en liñas xerais obsérvase unha maior tendencia cara ás plantas alongadas no norte de Europa e un predominio das circulares na Península Ibérica. As variantes ibéricas monumentais aparecen sobre cámaras ou estruturas arquitectónicas de ata dez metros de amplitude. Pero tamén existen exemplos máis sinxelos sobre deposicións de urnas funerarias. En moitos casos, os montículos tumulares son resultado da deposición desordenada de cascallos, mellor ou peor trabados, pero sen unha estrutura definida. Noutras ocasións, os túmulos foron dotados de especiais recursos para seren reforzados; por exemplo, os peristalitos ou círculos de bloques que se dispoñen ao redor das cámaras dolménicas, buscando contrarrestar os seus empuxes centrífugos. As estruturas tumulares poden ser de distintos materiais- pedra, adobe ou terra e, máis raramente, madeira- e dimensións, segundo as características do enterramento sobre o cal se superpoñen: cista, fosa, enterramento en urna, etc."}
{"id": 1182132, "term": "Barrow", "prompt": "Explica o significado de \"barrow\".", "output": "Nome que recibe o túmulo funerario cando está construído con terra. En Gran Bretaña o termo \"long barrow\" é utilizado para designar os \"túmulos longos\", supostamente sen estruturas enterradas, do Neolítico e Calcolítico."}
{"id": 1181768, "term": "Cairn", "prompt": "Explica que significa \"cairn\".", "output": "Termo bretón empregado para designar grandes monumentos tumulares funerarios de acumulacións de pedras. A súa forma pode ser circular, poligonal ou rectangular, e poden chegar a recubrir ata dez sepulcros de corredor. Especificamente é o nome que recibe o túmulo funerario cando está construído só con pedras."}
{"id": 1181703, "term": "Kurgan", "prompt": "Cal é a definición de \"kurgan\"?", "output": "Nome ruso que designa tradicionalmente os túmulos funerarios das estepas ucraínas e rusas correspondentes a diversos períodos. Polo xeral, teñen forma semiesférica, aínda que ás veces as súas bases poden ser ovais ou rectangulares. O tamaño oscila entre 0,3-0,6 m e 20 m de altura e 3-4 m e 100 de diámetro. Baixo o túmulo poden darse diferentes tipos de enterramento de varóns importantes, tanto simples como con superestrutura: enterramento en pozo, fosa, cista, catacumbas e cámara de madeira. Poden atoparse illados, aínda que con frecuencia concentrábanse en grupos moi numerosos. Son coñecidas grandes necrópoles familiares formadas por \"kurgáns\" con enterramentos situados en filas, en círculos concéntricos, etc. Os máis antigos aparecen durante o Neolítico tardío e no Calcolítico (IV-III milenio a. C.) nas estepas das bacías do mar Negro e do mar Caspio, no Cáucaso do norte e en Transcaucasia. En Europa oriental e setentrional e Asia central construíronse ata época medieval.\n\nNota de alcance: O nome de cultura kurgan comprende o que os rusos chaman cultura xamna (de tumbas en fosas) e o que en Alemaña se coñece cos nomes de \"Schnurkeramik\", \"Streitaxkultur\" e \"Ockergräberkultur\". A palabra \"kurgan\" significa túmulo (\"hügelgrab\"), de aí que a cultura \"kurgan\" se chame tamén \"hügelgräberkultur\" ou cultura dos túmulos. Esténdese orixinariamente pola conca baixa do Volga e o cinto estepario asiático, aínda que máis tarde difundiuse pola área do mar Negro e máis aló da área do Exeo, os Balcáns, Centroeuropa, a área balcánica e a Rusia central. Foi unha potente e duradeira cultura euroasiática, que causou cambios locais tanto na prehistoria europea como a do Próximo Oriente."}
{"id": 1181959, "term": "Mámoa", "prompt": "Define \"mámoa\".", "output": "Nome específico co que se lles denomina en Galicia aos túmulos funerarios megalíticos que cobren un ou varios enterramentos, e nos que se atoparon vestixios de incineración de cadáveres. Adoitan ter unha planta circular, aínda que se coñecen tamén de planta ovalada. As súas dimensións oscilan entre un mínimo de 12 m e un máximo de 30 m de diámetro e entre 1 m e 3,50 m de altura. A súa técnica construtiva varía, podendo estar construídos só con terra, combinando capas de terra e pedras ou con reforzos pétreos na base ou a media altura do túmulo. En ocasións, están delimitados por un anel de pedras ou peristalito."}
{"id": 1212491, "term": "Horrea", "prompt": "Explica o significado de \"horrea\".", "output": "Na antiga Roma, almacén ou depósito anexo á tumba e, polo xeral, situado en xardíns funerarios amplos. A súa función era a de conter e conservar os produtos e útiles relacionados co banquete funerario. Tamén reciben este nome os grandes celeiros, utilizados como almacéns para o comercio, sobre todo nas cidades portuarias de importancia."}
{"id": 1181751, "term": "Lousa", "prompt": "Cal é a acepción de \"lousa\"?", "output": "Pedra plana, lisa e pouco grosa que cobre unha sepultura. Caracterízase polo carácter basto, irregular e pouco traballado da pedra tras a súa extracción.\n\nNota de alcance: Malia que en castelán se diferencia entre \"laja\" e \"losa\" polo traballado da peza, en galego tanto unha coma outra remiten á mesma voz: lousa."}
{"id": 1014880, "term": "Lápida funeraria", "prompt": "Explica o significado de \"lápida funeraria\".", "output": "Peza plana e alongada, polo xeral de pedra ou metal, que pecha ou sinala unha sepultura. Adoita estar colocada nun recinto ou edificio xa sexa en horizontal, polo xeral a nivel do chan, xa sexa en vertical contra un muro. Pode levar, gravadas ou esculpidas, inscricións e ornamentos como epitafios, emblemas heráldicos, escudos de armas ou efixies."}
{"id": 1181752, "term": "Lousa funeraria", "prompt": "Define \"lousa funeraria\".", "output": "Pedra grande e plana que cobre unha sepultura. Caracterízase polo traballado e regular desta.\n\nNota de alcance: A principal diferenza entre lousa funeraria e lousa baséase nun criterio da factura do traballo da pedra; mentres que a primeira revélase traballada e regularizada, a segunda caracterízase por un traballo basto e irregular."}
{"id": 1181709, "term": "Monumento funerario", "prompt": "Cal é o sentido de \"monumento funerario\"?", "output": "Monumento, de carácter conmemorativo, erixido en memoria dun defunto. A súa función é a de sinalizar, resaltar e destacar un enterramento ou tumba dun personaxe ou ben a de servir en distintos momentos do ritual funerario, constituíndose como elementos de autorrepresentación social e de prestixio, orientados tanto á exaltación do defunto como á da súa familia. Polo xeral, trátase dunha tumba levantada no emprazamento que esta ocupa, ou ben no dun epitafio, dunha placa funeraria (colocada sobre un muro ou un nicho), nas proximidades dunha sepultura, dunha estela ou dun cenotafio. É, polo tanto, unha sinalización e un signo que ás veces se converte en sepultura propiamente dita. Dada a súa presenza en distintos contextos culturais a súa tipoloxía e morfoloxía varían enormemente. Os monumentos helenísticos e romanos reflicten unhas características comúns: sucesión de corpos en sentido vertical, presenza de edículas abertas ou pechadas e un corpo inferior formado por un podio e/ou escalinatas. En Roma, no que se refire aos aspectos formais e edilicios da construción, a representación e o prestixio social derivados desta podían conseguirse a través da superficie e/ou posición do terreo ocupado, os materiais empregados, por cantidade e calidade, a riqueza do enxoval ou a magnificencia das cerimonias e ritos celebrados tanto con motivo do funeral en si mesmo como das datas conmemorativas. Co fin de destacar a tumba en relación a outras, sobre todo no que respecta á altura, fíxose uso de todo tipo de medios que lles permitisen destacar sobre sepulcros próximos. Da mesma forma, ocorreu no mundo ibérico, os monumentos funerarios constitúense no principal elemento para efectuar unha lectura tanto da organización social como do contido ideolóxico. Este último ten a iconografía en pedra como fórmula máis evidente de expresión. Nos primeiros momentos da cultura ibérica só algúns personaxes teñen acceso ao ritual funerario. Os aristócratas constrúense importantes edificios que precisan de especialistas canteiros, construtores e escultores. As sepulturas constitúense en moradas definitivas, nas que se simboliza a vida despois da morte, e alúdese ao personaxe enterrado mediante figuras ou escenas nas que se enfronta durante a súa viaxe ao Máis Alá a seres e animais fantásticos, combates dos que sempre sae vitorioso. As esculturas asociadas a estes monumentos funerarios ibéricos cumpren papeis relacionados con estas accións. Os leóns, significan o valor e a dignidade aristocrática do defunto. As esfinxes, o vehículo alado da viaxe ao Máis Alá. Os grifóns, obstáculos na viaxe, aos que hai que abater. Os touros, ligados á potencia física e á fertilidade, etc.\n\nNota de alcance: Nos primeiros momentos da cultura ibérica só algúns personaxes teñen acceso ao ritual funerario. Así, os aristócratas fanse construír importantes edificios que precisan de especialistas canteiros, construtores e escultores. As sepulturas constitúense en moradas definitivas, nas que se simboliza a vida despois da morte, e se alude ao personaxe enterrado mediante figuras ou escenas nas que se enfronta durante a súa viaxe ao Máis Alá a seres e animais fantásticos, combates dos que sempre sae vitorioso. As esculturas asociadas a estes monumentos funerarios ibéricos cumpren papeis relacionados con estas accións; os leóns, significan o valor e a dignidade aristocrática do defunto; as esfinxes o vehículo alado da viaxe ao Máis Alá. Os grifóns, obstáculos na viaxe, aos que hai que abater; os touros, ligados á potencia física e á fertilidade, etc."}
{"id": 1181753, "term": "Altar funerario", "prompt": "Cal é a definición de \"altar funerario\"?", "output": "Monumento funerario que pode desenvolverse ata alcanzar un carácter monumental, como os altares funerarios romanos, cunha cronoloxía centrada fundamentalmente entre os séculos I a. C. e I d. C., aínda que se estenden ata o século III. O altar funerario está formado por un corpo principal, con ou sen pilastras laterais, e rematado por un frontón central flanqueado por elementos como \"focus\" ou \"pulvini\". Con orixe nos monumentos \"a dado\" con friso dórico, construíronse polo xeral a partir dun núcleo de \"caementicium\", revestido despois mediante \"opus quadratum\", incorporando ás veces decoración en relevo: motivos vexetais, cabezas de Gorgona, máscaras de teatro, escenas de caza ou mitolóxicas, etc.\n\nNota de alcance: Os al. funerarios adoitaban dispoñerse normalmente en espazos interiores."}
{"id": 1182045, "term": "Mesa de ofrendas", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"mesa de ofrendas\"?", "output": "Mesa destinada a recibir ofrendas en especie; foi utilizada en case todos os cultos desde a antigüidade. Entre os exipcios, a mesa de ofrendas foi considerada como un dos elementos máis característicos; nas tumbas foi un elemento destinado a recibir as ofrendas levadas no seu nome polos parentes do defunto ou polo sacerdote funerario. A mesa de ofrendas é a figuración estilizada, en pedra, da esteira de xunco ou papiro sobre a que se servía a comida ao defunto ante a súa tumba, e que contiña, na súa orixe, unha escudela con auga e alimentos, é dicir, a ofrenda que os exipcios chamaron \"hetep\". Ao representalas como monumentos illados, estas convértense en obxectos de carácter marcadamente funerario, adoptando a forma cadrada, cun pico polo que caía a auga que se vertía sobre elas. A superficie superior cubríase de representacións en relevo de produtos alimenticios e recipientes para líquidos, que debían ser suficientemente recoñecibles, a pesar da esquematización das siluetas. Os alimentos máis representados foron o pan e os anacos de carne de diferentes animais, fundamentalmente aves ou gando bovino. Entre os recipientes aparecen a miúdo os destinados a conter cervexa, cuncas de libacións, cuncas para incenso ou ungüentarios para perfumes, xa que antes de realizar a comida funeraria era necesario levar a cabo o rito da libación e purificación. As mesas de ofrendas colocáronse inicialmente diante da estela de \"porta falsa\". Co tempo, ambos os obxectos situáronse fóra da tumba, de maneira que as persoas que se achegaban a ela puidesen recitar a oración ou lista de ofrendas inscrita, unha fórmula para propiciar as dádivas que han de depositarse en honra do defunto, obténdose así os bens mencionados nas devanditas inscricións. No culto católico, a mesa de ofrendas adoita ser de gran talla, en pedra, colocada no exterior do recinto, preto da entrada dunha igrexa ou no interior da nave, sendo destinada a recibir as ofrendas en especie."}
{"id": 1011838, "term": "Catafalco", "prompt": "Dime cal é a definición de \"catafalco\".", "output": "Construción destinada á exposición solemne dun ataúde ou da efixie dun defunto. O catafalco comprende un portaféretro e pode estar erixido sobre chanzos. A miúdo está recuberto de panos coas cores funerarias, pinturas alegóricas, emblemas ou esculturas e, ás veces, por unha estrutura máis complexa en forma de baldaquino (dosel funerario). Nas cerimonias conmemorativas, o catafalco toma a forma e o lugar que ocupa o féretro nas igrexas (tanto se o defunto está ou non no seu interior, así como no caso de exequias rexias). Durante o Barroco a este tipo de monumento funerario, exemplo de arquitectura efémera, de tamaño monumental e gran complexidade iconolóxica, chamóuselle \"castrum doloris\". Polo seu carácter eventual, podían estar realizados con materiais lixeiros que permitían ensaiar composicións que, levantadas en pedra, resultasen máis custosas ou arriscadas."}
{"id": 1005334, "term": "Cenotafio", "prompt": "Que quere dicir \"cenotafio\"?", "output": "Monumento funerario erixido á memoria dun defunto, no que non se achan os restos da persoa á que está dedicado. Pode estar decorado con esculturas, pinturas, inscricións, etc.\n\nNota de alcance: Do grego \"kenotaphion\", o cenotafio fronte ao panteón ou sepulcro, é unha construción simbólica en memoria dun personaxe ou colectivo que desaparecera ou fora enterrado noutro lugar ou nun lugar afastado ao que habitaban os seus familiares. A súa intención é a de conmemorar a morte de alguén para perpetuar a súa memoria, non estaba, pois, destinado a albergar o corpo, senón a darlle repouso á alma. A súa entrada pretendíase invocando tres veces o nome do defunto. VI, 505-506). En Roma, a construción deste tipo de monumentos funerarios era frecuente cando alguén morría no mar ou na guerra. A este respecto destaca a relativa frecuencia de monumentos conmemorativos na honra de lexionarios e soldados romanos caídos e/ou desaparecidos en territorios fronteirizos. Correspondíase á necesidade de asegurar un correcto tránsito ao Máis Alá mediante todo o conxunto de cerimonias que debían finalizar coa deposición do defunto nunha tumba, referente deste a partir dese momento e máxima garantía da súa memoria. Na actualidade forma parte dun protocolo, en especial tras as dúas guerras mundiais, que dá lugar á \"tumba do soldado descoñecido\" único caso en que pode existir algún resto humano anónimo."}
{"id": 1181680, "term": "Columna funeraria", "prompt": "Dime cal é a definición de \"columna funeraria\".", "output": "Columna ou piar que contén unha urna cineraria ou un vaso illado coas entrañas do defunto. A columna funeraria pode atoparse como monumento independente ou levantarse sobre un monumento funerario cristián."}
{"id": 1181755, "term": "Cuppa", "prompt": "Define \"cuppa\".", "output": "Monumento funerario romano de incineración en forma de cuba (\"cuppa\") ou de tonel, montado normalmente sobre un zócolo. Trátase de perpiaños coa cara superior redondeada que, nalgúns casos, poden estar decorados con molduras e cartelas que albergan a correspondente inscrición funeraria.\n\nNota de alcance: Baixo a definición de \"cuppa\" englóbanse non só aquelas construcións monolíticas semicilíndricas e que designan unha determinada forma de sepultura, que consta do enterramento propiamente dito e un cerramento semicilíndrico sobre plinto, senón que tamén se adscriben a ela todas aquelas estruturas realizadas en cachoteria xa apoien sobre base plana xa directamente na terra. Este último tipo de \"cuppa\" en forma de túmulo prismático é menos frecuente. Foi unha modalidade moi repetida en Emerita Augusta (Mérida), sobre todo na segunda metade do século II e que máis tarde se empregou como material de construción nos paramentos da alcazaba árabe. É tamén un tipo de construción moi frecuente nas necrópoles norteafricanas."}
{"id": 1181754, "term": "Dístilo", "prompt": "Explica que significa \"dístilo\".", "output": "Monumento funerario erixido en memoria ou recordo conmemorativo dun defunto. Está formado por un corpo inferior ou \"podium\" que soporta dúas columnas de estilo clásico e que, normalmente, se atopan rematadas por un cornixamento.\n\nNota de alcance: A procura da monumentalidade e o afán por manter presente a memoria do defunto, son criterios que se aplican aos monumentos funerarios durante todo o século II, entre os que cabe destacar o dístilo de Iulipa en Zalamea de la Serena, provincia de Badaxoz, con vinte e tres metros de altura e único exemplo conservado na Península Ibérica. Na rexión de Siria e outros lugares do Imperio Romano pódense atopar paralelos deste monumento funerario."}
{"id": 1181712, "term": "Edícula templiforme", "prompt": "Explica o significado de \"edícula templiforme\".", "output": "Monumento funerario que lembra a memoria dun defunto e cuxa sección horizontal reproduce a planta dunha construción dun templo; así mesmo a sección vertical e a visión frontal tamén representan a fachada dun templo \"in antis\". Neste tipo de monumento, os elementos arquitectónicos plasmados adoitan ser funcionais: columnas ou pilastras soportando frontóns. O conxunto adoita estar decorado polos catro lados."}
{"id": 1182626, "term": "Encachado tumular", "prompt": "Explica que significa \"encachado tumular\".", "output": "Elemento dunha estrutura funeraria consistente nun pavimento de pedras de forma e tamaño variable que rodea unha fosa ou cista megalítica. Estas estruturas vanse acaroando unhas a outras ata formaren verdadeiras necrópoles. Definen espacialmente unha área delimitada que se circunscribe ao Alentejo portugués durante a Primeira Idade de Ferro, cunha extensión na Estremadura española, concretamente na necrópole de Medellín. A súa variedade tipolóxica é grande nestas zonas: a planta pode ser circular, rectangular ou cuadrangular e todo o conxunto pódese cubrir cunha capa de pedra e area de características variables. Ademais, pode darse unha disposición graduada, é dicir, máis dun encintado rodeando a fosa, destacando así o carácter monumental da sepultura."}
{"id": 1015942, "term": "Estela funeraria", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"estela funeraria\"?", "output": "Pequeno monumento funerario normalmente en pedra ou mármore, composto por unha lousa vertical, polo xeral monolítica e de forma rectangular e, ás veces, con basa e coroamento (estela pseudoedícula). Colocábase á cabeza dunha sepultura ou sobre un cenotafio.\n\nNota de alcance: A estela sepulcral no mundo clásico é á vez \"sema\" e \"mnema\", signo de enterramento e monumento que perpetúa a memoria do defunto a través da imaxe e do texto, polo que, en xeral, leva inscricións de loito e unha decoración esculpida. É un fito espacial que abre a porta ao mundo de ultratumba, ao novo lugar que é morada para o morto, á vez que símbolo relixioso situado nun espazo sagrado, o cemiterio, santuario dos deuses infernais. Nas fenicias, estas pedras, ademais de marcar o emprazamento da tumba, servían como refuxio da alma, que \"habitaba a pedra vertical\". En ocasións poden ter un pequeno nicho escavado e algunhas poden conter cinzas. Polo común, no culto fenicio as inscricións gravadas sobre as estelas permiten seguir a evolución da escritura cursiva, ademais de contribuír, segundo a forma dos signos representados, a determinar a datación das tumbas, os nomes de persoas, así como os de deuses (Baal, Eshmun, Hammon, Melkart, Sakon, Pan e Maskir) e das deusas (Tanit e Astarté), proporcionando, ademais, indicacións sobre os rituais cultuais practicados. No Islam, as estelas adoitan levar inscricións en letras árabes, en grafía bastante coidada e mantendo a base da liña en todo momento. Estas lápidas de pedra, rectangulares ou tabulares, fincábanse verticalmente na terra para sinalar a cabeceira e os pés da tumba. Díxose que este tipo de estelas son unha lembranza simbólica da existencia das dúas testemuñas que han de estar presentes para que o óbito sexa considerado no seo do Islam."}
{"id": 1005358, "term": "Cipo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cipo\".", "output": "Bloque prismático ou cilíndrico no que predomina a verticalidade e que é erixido en memoria do defunto. Pode aparecer espido ou adornado con esculturas, pero, en calquera caso, sempre leva algún tipo de inscrición.\n\nNota de alcance: En Etruria desenvolvéronse diversos tipos de cipos funerarios, algúns con bases moi elaboradas. Nos cipos romanos, as palabras \"in fronte\", \"in agrum\", seguidas de cifras, indican respectivamente o espazo de terreo que, diante e detrás do monumento, pertencían á sepultura. Dentro do culto islámico, na rexión toledana aparece un tipo orixinal de cipo sepulcral, cuxa orixe parece que se acha en Tunisia, con forma de fuste cilíndrico, ensanchado nos seus extremos por senllos aneis planos. Nunha das súas frontes tallábanse as correspondentes inscricións significativas e pregarias a Alá, polo xeral sobre estrutura rectangular. As inscricións funerarias, neste tipo de monumentos e culto, adoitan conter os datos persoais: o nome, a filiación e, ás veces, a data da morte. O resto do epitafio é de carácter relixioso, contendo tamén eloxios para o defunto e, mesmo, para o que lea a inscrición."}
{"id": 1190105, "term": "Estela antropomorfa", "prompt": "Que quere dicir \"estela antropomorfa\"?", "output": "Monumento monolítico de carácter funerario con forma humana, máis ou menos estilizada segundo a cultura á que corresponda.\n\nNota de alcance: A realización de monumentos antropomorfos, herdeiros iconograficamente dos ídolos calcolíticos, é unha característica da Idade do Bronce no Occidente da Península Ibérica (III Milenio a. C.). Adoitan presentar un perfil tubular, de sección elíptica, cun dos bordos esculpido en forma de rostro humano, no que se representan, de forma esquemática, certos trazos faciais, dous pares de ollos, boca e nariz, cun marcado carácter simbólico. As estelas ibéricas, poden representar figuras femininas ricamente enxoiadas e vestidas (v. Dama ibérica), novos tocando instrumentos musicais ou figuras masculinas coa vestimenta guerreira. Poden estar dotadas de inscricións funerarias. Son imaxes que reproducen categorías da sociedade ibérica. A representación da dama e do guerreiro ibérico está ligada a espazos sagrados, xa sexan estes funerarios ou cultuais. No período visigodo tamén se testemuñaron estelas de forma antropomorfa esquemática. Neste tipo de monólito, a parte central adoita estar ocupada por dous arcos de ferradura sobre columna central e xambas exteriores con tendencia converxente, reafundidos con respecto á superficie."}
{"id": 1181756, "term": "Monumento cruciforme", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"monumento cruciforme\"?", "output": "Monumento funerario en forma de cruz, a miúdo realizado en pedra ou metal, que indica o emprazamento dunha sepultura. Pode descansar directamente sobre o chan ou sobre un soporte ou pedestal."}
{"id": 1182297, "term": "Calvario", "prompt": "Dame a definición de \"calvario\".", "output": "Construción conmemorativa da paixón de Cristo composta por unha ou máis cruces erixidas sobre unha plataforma, ás veces pode chegar a constar de varias figuras evocando a crucifixión. A plataforma dun calvario repousa polo xeral sobre bancadas ou sobre unha base, en ocasións enriquecido con decoración en baixo, medio ou alto relevo e no que se poden tamén abrir nichos."}
{"id": 1181851, "term": "Monumento graduado", "prompt": "Explica que significa \"monumento graduado\".", "output": "Monumento funerario, polo xeral de granito, constituído por varios banzos que indica o emprazamento dunha sepultura. A arquitectura emeritense (Emerita Augusta, Mérida) na súa primeira fase colonial é fundamentalmente granítica, un grupo importante de obras neste tipo de material desde a primeira fase colonial, e agora no ámbito privado, son os monumentos funerarios nas súas distintas manifestacións. Son monumentos tipo altar coroados polos \"pulvini\", moitos dos cales conservan aínda pegadas do seu traballo reliviario decorativo. Entre este tipo de construcións atópanse numerosos monumentos graduados, algúns rematados con estelas de diferente tipoloxía que coroaban gran número de recintos funerarios emeritenses. A reutilización permanente destes elementos é, sen dúbida, o factor que máis favoreceu a deterioración e a perda das súas capas externas de probable cubrición estucada policromada."}
{"id": 1181762, "term": "Monumento templiforme", "prompt": "Define \"monumento templiforme\".", "output": "Monumento funerario que lembra na súa estrutura arquitectónica a forma dun templo. Adoita alzarse sobre un alto podio no que se pode abrir unha cámara funeraria. Os monumentos templiformes atopan os seus precedentes no mundo grego, en Etruria e en monumentos de tradición helenística de Sicilia. Na Península Ibérica, áchanse principalmente na costa oriental, en xeral en zonas frecuentemente romanizadas desde datas temperás, situadas no triángulo formado por Saguntum, Edeta e Valentia, principalmente, e Ilici. Dentro destes, os chamados templiformes hispánicos aseméllanse na súa decoración exterior á decoración dos sarcófagos procedentes da costa de Asia Menor, compartimentados en fornelas coroadas por frontóns."}
{"id": 1181681, "term": "Monumento turriforme", "prompt": "Explica que significa \"monumento turriforme\".", "output": "Monumento funerario, en forma de torre, cuxa orixe se atopa en Exipto. Este tipo de monumento, tamén se testemuña en época prerromana na Península Ibérica, influído polos fenicios e asimilado pola arquitectura funeraria ibérica. Polo xeral, constan dunha base composto dun zócolo, graduado ou non, sobre o que se eleva unha edícula prismática, a miúdo pechada e abovedada, que contén un receptáculo funerario, escavado frecuentemente no chan da mesma. Adoitaban decorarse con esculturas en vulto redondo e en relevo de figuras humanas, monstros e animais de esquina. Adoitan situarse no centro da necrópole. Un dos exemplos máis antigos testemuñado na Península Ibérica, datado cara ao 500 a. C., é o de Pozo Moro (hoxe no Museo Arqueolóxico Nacional, en Madrid), onde a torre, rodeada dun seixo, sitúase no centro dun recinto que delimita o lugar. En cada unha das esquinas da base un león coas fauces abertas, símbolo do poder e vigor do príncipe, protexía a tumba.\n\nNota de alcance: As necrópoles do mundo ibérico reflicten a estrutura xerarquizada da sociedade. O espazo funerario convértese nun símbolo do prestixio e do poder a través de monumentos elaborados e custosos. As altas xerarquías seleccionan para enterrarse unhas tumbas monumentais decoradas con esculturas en vulto redondo e en relevo. Estes prestixiosos enterramentos son variados na súa forma, iconografía e grao de monumentalidade. Exemplos como: monumentos en forma de torre, piares-estela, túmulos e cámaras subterráneas, estatuas de xinetes, estelas en forma de guerreiros e damas, ou pequenos altares, entre outros. Trátase dunha diversidade de construcións onde se aprecian distintos rangos sociais, pero tamén a posibilidade de selección do monumento por parte do aristócrata. A súa localización tamén é decisiva, xunto aos camiños e vías naturais, converténdose en puntos de referencia na paisaxe para viaxeiros. Próximo a unha ruta, o monumento atrae ao viaxeiro, marca un territorio e convértese en propaganda e exaltación sagrada da familia que ten o poder."}
{"id": 1181684, "term": "Piar-estela", "prompt": "Define \"piar-estela\".", "output": "Monumento funerario característico do sueste ibérico construído con perpiaños de pedra calcaria e decorado habitualmente con relevos, esculturas exentas ou animais de esquina. Componse dunha base graduada, un piar cadrado ou columna que sustenta un capitel. O capitel pode estar decorado con ovas, volutas e mesmo con personaxes femininos ou masculinos tallados en relevo. O piar adoita estar rematado en moldura e unha gola ou nacela como soporte dunha estatua zoomorfa en vulto redondo: un touro, un león ou un ser fantástico, como a serea ou a esfinxe. As súas dimensións medias oscilan entre os dous e os tres metros de altura. Os exemplares máis antigos datan do século V a. C.\n\nNota de alcance: O piar-estela, expresión máis completa da arquitectura ibérica, simboliza os privilexios sociais e os desexos de transcender tras a morte. Tanto os monumentos turriformes como os piares-estela, xorden nos primeiros momentos da cultura ibérica (séculos VI-V a. C.). Á novidade técnica que supón a súa planificación arquitectónica, hai que engadir o papel que cumpriron como receptores dunha iconografía monumental, introducindo o particular gusto ibérico pola escultura que se manterá vivo ata a época romana. O monumento, como outros procedentes das necrópoles ibéricas, reúne distintos significados, desde o seu evidente carácter funerario e conmemorativo como construción que sinala unha tumba; a súa vontade de perpetuar o recordo do defunto na sociedade e o desexo, por tanto, de transcender tras o paso ao Máis Alá; ata a súa función de exaltación e exhibición do poder das elites. Casos como os de Pozo Moro (Museo Arqueolóxico Nacional, Madrid) ou Monforte del Cid supoñen bos exemplos desas tumbas aristocráticas."}
{"id": 1182004, "term": "Mosaico sepulcral", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"mosaico sepulcral\"?", "output": "Tipo de cuberta sepulcral que, seguindo as mesmas técnicas utilizadas para os mosaicos domésticos - teselas polícromas -, forma un panel decorativo con inscrición funeraria incluída que identifica ou pecha a estrutura sepulcral. A súa orixe, ligada ás primeiras inhumacións, data do século I, mentres que o final da evolución do tipo sitúase en plena Idade Media. Atópase moi ligado aos chans das primeiras igrexas cristiás, aínda que pode atoparse tamén como epitafios de sarcófagos de pedras, en cemiterios ou no interior de mausoleos. Como cuberta funeraria aparece sobre todo ligada ao enterramento de inhumación, en tumbas tanto cristiás como pagás. É especialmente frecuente entre mediados do século IV e mediados do século V, aínda que continúa durante o século VI. En España case todas estas lápidas funerarias musivas concéntranse no litoral mediterráneo, sendo habitual sobre todo en Tarragona e os seus arredores."}
{"id": 1005352, "term": "Nicho", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"nicho\"?", "output": "Recesión, case sempre con arco, practicada nas construcións funerarias, dentro dos cales e segundo o ritual funerario seguido, dispóñense os cadáveres en diversos contedores (urnas, sarcófagos, etc.).\n\nNota de alcance: Os nichos, entendidos como elementos decorativos, traballados nas paredes, diferéncianse das fornelas en que chegan ata o chan."}
{"id": 1005360, "term": "Ortostato", "prompt": "Cal é a acepción de \"ortostato\"?", "output": "Termo que se aplica para designar as grandes lousas ou bloques de pedra, dispostos de xeito vertical, que forman o zócolo dun muro, así como os que son integrados como parte das construcións megalíticas e soportan as súas cubertas. Adoitan ser de granito ou lousa dependendo da oportunidade local da xeoloxía, ás veces, transpórtanse desde longas distancias. Sostéñense grazas ao seu afianzamento nunha pequena gabia e ao uso de pedras menores, a modo de calzas, que favorecen a suxeición e o levantamento de cada unha das lousas, ao que contribúe tamén a súa leve inclinación cara ao centro da cámara funeraria."}
{"id": 1001762, "term": "Osario", "prompt": "Cal é a acepción de \"osario\"?", "output": "Espazo no que se depositan restos óseos despois de se consumir a súa carne nun enterramento temporal. Nas igrexas e cemiterios, é o lugar destinado a reunir os ósos que se extraen das sepulturas. Ata o século XVIII construíanse para este fin pequenas capelas ou recintos xunto ás igrexas ou nos seus muros. Máis tarde, os osarios fóronse convertendo en fosas ou compartimentos especiais baixo as sepulturas, aínda que tamén poden dispoñerse compartimentos separados ou comúns. Son frecuentes para acoller restos de falecidos en combates e lembrar o lugar no que se produciu a batalla. En xeral, o osario é calquera lugar no que se producise unha concentración deliberada de restos óseos, posibles inhumacións secundarias, por motivos diversos, ben sexa rituais ou por necesidade de dispoñer de máis espazo."}
{"id": 1181982, "term": "Peristalito", "prompt": "Dime cal é a definición de \"peristalito\".", "output": "Nas construcións megalíticas, círculo exterior de grandes lousas erguidas, de traxectoria paralela á da cámara funeraria e cuxa finalidade é a de contrarrestar os empuxes centrífugos desta e servir por tanto de reforzo. Son característicos dos sepulcros de falsa cúpula do mediodía ibérico, así como dalgúns dolmens occidentais."}
{"id": 1001756, "term": "Pira", "prompt": "Explica que significa \"pira\".", "output": "Estrutura na que se procede á cremación (v. Enterramento de cremación) dun cadáver e que consiste nun amontoamento de pedras e de leña. Na cultura ibérica, a partir dos restos carbonizados conservados identificouse o uso da madeira de piñeiro, de aciñeira, de buxo e de chopo nestas piras funerarias. A arqueoloxía demostra que os iberos queimaban os defuntos vestidos e con algúns dos seus obxectos persoais, entre os que son frecuentes as armas. A xulgar polo estado dos restos óseos calcinados, a temperatura debía alcanzar os 600 ou 700 graos. No mundo romano a pira era conformada mediante unha pila rectangular (\"rogus\") de leña que, ás veces e para facilitar a combustión, era acompañada de papiro.\n\nNota de alcance: O ritual funerario romano dentro destas estruturas marcaba que os ollos do cadáver fosen abertos no mesmo momento de ser colocado sobre a pira, rodeándoo de ofrendas diversas, dos seus efectos persoais e, nalgúns casos, de animais domésticos que eran sacrificados sobre esta estrutura para que acompañasen a alma do defunto no Máis Alá. Entón, e por última vez, os familiares e amigos pronunciaban en voz alta o nome do defunto: o lume era aplicado á pira con fachos e, unha vez que o cadáver se consumira, as cinzas eran regadas con viño. Os ósos queimados e esas mesmas cinzas eran recollidos polos familiares e depositados en diversos recipientes que serían colocados na tumba, cuxa morfoloxía dependía da dispoñibilidade económica da familia e do tipo de colector funerario."}
{"id": 1005343, "term": "Bustum", "prompt": "Que quere dicir \"bustum\"?", "output": "Cremación primaria que alberga unha pira destinada a incinerar os corpos, depositándose no mesmo espazo, unha vez finalizada a cremación, os restos, a urna e os enxovais. Algúns dos \"busta\" documentados responden a un tipo de fosas rectangulares escavadas na terra, que tras a cremación dos restos humanos, eran baleiradas e revestidas con grandes perpiaños. No centro desta estrutura adoitábase depositar a urna cos restos incinerados, rodeada polas ofrendas. O \"bustum\" era á súa vez sinalizado en superficie por unha estrutura tamén en pedra, a modo de altar ou ara."}
{"id": 1212503, "term": "Rogus", "prompt": "Cal é o sentido de \"rogus\"?", "output": "Dentro dos usos e espazos funerarios romanos, pila, a miúdo rectangular, de leña que, ás veces e para facilitar a combustión, era acompañada de papiro e que servía como pira nos enterramentos de cremación."}
{"id": 1001765, "term": "Ustrinum", "prompt": "Que significa \"ustrinum\"?", "output": "Na antiga Roma, espazo ou estrutura especialmente acondicionado para a realización de cremacións (v. Cremación secundaria), que albergaba unha pira destinada a incinerar os corpos e cuxos restos eran trasladados posteriormente ás respectivas sepulturas. O chan, sobre o que se realizou a cremación, queda rubefacto, é dicir dunha coloración e textura diferentes ás naturais. O \"ustrinum\" podía situarse en tumbas de carácter familiar, ou ben ter un carácter público. A través das fontes púidose testemuñar a existencia dalgunhas destas estruturas de carácter permanente, asociadas a tumbas usadas de maneira colectiva durante xeracións (Mausoleo de Augusto). Así mesmo, coñécense algúns exemplos en necrópoles de Roma ou próximas a ela; a pesar diso, o corrente era utilizar \"utrina\" comúns, públicos ou semipúblicos, onde os cadáveres eran incinerados e os seus restos eran recollidos e trasladados con posterioridade ao enterramento propiamente dito.\n\nNota de alcance: A diferenza entre \"ustrinum\" e \"bustum\" radica principalmente na súa utilización en cremacións secundarias para o primeiro e cremacións primarias para o segundo."}
{"id": 1181702, "term": "Podredoiro", "prompt": "Dime cal é a definición de \"podredoiro\".", "output": "Espazo destinado a depositar os cadáveres antes de trasladalos á súa localización definitiva. É polo tanto un aloxamento temporal e previo á posterior recollida de parte ou todos os restos que poden ser dispostos máis tarde en diferentes espazos ou colectores.\n\nNota de alcance: Un dos exemplos máis característicos é a cámara do mosteiro do Escorial na que se depositan os cadáveres dos reis e membros da súa familia antes de trasladalos ao panteón."}
{"id": 1011840, "term": "Sarcófago", "prompt": "Dime cal é a definición de \"sarcófago\".", "output": "Caixa pechada cunha tapa, realizada en diversos tipos de materiais (pedra, terra cocida, cerámica ou xeso), destinada a conter os restos mortais dun ou de varios corpos e que é utilizada en diferentes cultos, épocas e lugares. O sarcófago pode estar tallado nun só bloque ou pode conseguirse unindo pezas dispares, ás veces reutilizadas. Neste último caso fálase de pseudosarcófagos. Durante algunhas épocas foi frecuente o uso de dous sarcófagos, un dos cales introducíase no outro, polo que o tamaño do exterior foi moi considerable. Pode estar decorado con relevos e inscricións sobre as súas diferentes frontes (v. Fronte de sarcófago), así como sobre a tapa (v. Tapa de sarcófago), ou no seu interior, pero en todos eles predominan as imaxes relixiosas e as advocacións a divindades funerarias.\n\nNota de alcance: O uso do termo sarcófago e o de sepulcro dependerá do contexto cultural das pezas. O obxecto adopta o nome de sarcófago (en grego, \"que come carne\") por unha calidade especial da calcaria á que se atribuía a propiedade de consumir os restos mortais. A pesar da súa significación etimolóxica, denomínase con devandito termo a toda caixa funeraria realizada en material duradeiro, pedra, bronce, chumbo, etc., dentro da cal se pode depositar un ataúde co cadáver."}
{"id": 1181407, "term": "Caixa de sarcófago", "prompt": "Dame a definición de \"caixa de sarcófago\".", "output": "Parte do sarcófago que serve para conter o corpo do defunto. A caixa, monolítica ou formada por varias pezas, adopta diversas formas: pode ser antropoide (sarcófago antropoide) e adaptarse á forma do corpo (como en Exipto), ovalada ou trapezoidal. Cando a cabeceira da caixa é máis ancha que o pé fálase dunha caixa en forma de funda. No interior dalgunhas delas escávase un alvéolo para colocar a cabeza do defunto, ao que se denomina alvéolo cefálico. A caixa pode presentar un orificio para a saída de fluxos."}
{"id": 1030118, "term": "Fronte de sarcófago", "prompt": "Explica que significa \"fronte de sarcófago\".", "output": "Cara principal do sarcófago decorada, polo xeral, con escenas en relevo nun friso continuo. Nos sarcófagos pagáns estes relevos adoitan responder a escenas mitolóxicas relacionadas coa vida de ultratumba, mentres que nos cristiáns atópanse escenas relativas a pasaxes bíblicas ou ao defunto. Moitos destes frontes de sarcófagos decorados foron reutilizados como lápidas funerarias."}
{"id": 1181481, "term": "Sarcófago antropoide", "prompt": "Con que significado se emprega \"sarcófago antropoide\"?", "output": "O sarcófago adopta a forma do corpo humano. Aínda que normalmente asóciase con Exipto, tamén é utilizado por outras culturas.\n\nNota de alcance: No antigo Exipto, o sarcófago antropoide varía o seu estilo e decoración segundo as épocas. Aparece durante a dinastía XII (1985-1795 a. C.) co obxectivo de servir de substituto ao corpo do defunto se chegaba a ser destruído. Durante o Imperio Novo (1550-1069 a. C.) Convértese nun tipo popular, e a súa aparencia chega a identificarse con Osiris (v. Figura de Osiris), engadíndolle en ocasións barba e brazos cruzados sobre o peito. A decoración adoitaba cubrir completamente a superficie exterior e as dúas tapas (v. Tapa de sarcófago). Os temas e as composicións teñen un significado preciso e responden á concepción relixiosa da época. Os espazos baleiros cubríanse, xeralmente, con inscricións que narran capítulos do \"Libro dos Mortos\" ou dos \"Textos das Pirámides\". Na cultura fenicia os sarcófagos constitúen a parte máis espectacular da súa escultura. A apelación de antropoide, \"á imaxe do home\", débese a Ernest Renan. Fundamentalmente, distínguense dos exipcios en que mentres estes últimos son tallados en pedras duras, tipicamente exipcias, os fenicios foron realizados preferentemente en mármore grego de Paros, de Tasos e do Pentelikón, e foron esculpidos, polo menos unha gran parte deles, por artistas de formación grega. A maioría foron policromados, pintura que hoxe desapareceu. Os sarcófagos máis antigos, datados do fin do século VI e V a. C., teñen unha caixa e unha tapa que se adaptan ás formas do corpo humano, cunha curvatura para brazos e pernas, os xeonllos estaban suxeridos. Sobre a tapa, o rostro do defunto tállase segundo os canons de beleza grega: rostro impasible e cabeleira rizada. Os exemplares máis recentes, datados entre os séculos IV e III a. C., presentan unha caixa rectilínea, redondeada á altura dos ombreiros. Os últimos exemplos van perdendo a forma antropoide: a cabeza do morto pósase sobre o coroamento da cimbra da tapa, separada por unha liña transversal. Os sarcófagos de mármore reservábanse para a elite do poder. A súa presenza baliza o Mediterráneo occidental, Cartago, Sicilia e a Península Ibérica."}
{"id": 1181479, "term": "Sarcófago de bañeira", "prompt": "Cal é a acepción de \"sarcófago de bañeira\"?", "output": "Sarcófago en forma de pila que se consegue partindo dun rectángulo na parte superior e curvando os seus lados na inferior. A miúdo, recibe unha decoración de gallóns, con ou sen follaxe. A tapa do sarcófago adoita ser troncopiramidal cando non se representa ao defunto na súa parte superior."}
{"id": 1196894, "term": "Sarcófago monolítico", "prompt": "Cal é a acepción de \"sarcófago monolítico\"?", "output": "Sarcófago de pedra con forma rectangular, trapezoidal ou, polo xeral, paralelepípedo. Excepto os de mármore, adoitan ser bastos, furados nun bloque monolítico, superficialmente desbastados e cunha cuberta maciza en forma de dobre vertente.\n\nNota de alcance: O uso funerario e construtivo da pedra é tan antigo como a mesma existencia dos rituais mortuorios. A pedra é o elemento imperecedoiro, símbolo de eternidade e perduración fronte á carne en proceso de corrupción."}
{"id": 1181480, "term": "Sarcófago rectangular", "prompt": "Define \"sarcófago rectangular\".", "output": "Sarcófago que ten forma de rectángulo. Os lados son rectos na súa maior parte ou na súa totalidade, aínda que se lle poden engadir pequenas partes curvas, en particular, na parte inferior ou na tapa do sarcófago. En caso de non recibir a representación do defunto na parte superior, esta cóbrese cunha tapa troncopiramidal, recordo da cuberta a dúas augas dos sarcófagos romanos de orixe oriental."}
{"id": 1030117, "term": "Tapa de sarcófago", "prompt": "Explica o significado de \"tapa de sarcófago\".", "output": "Elemento do sarcófago cuxa función é a de pechar a caixa (v. Caixa de sarcófago). A tapa pode ser unha simple lápida plana, con forma de cuberta a dúas augas ou con forma antropomorfa, como as que se realizaron en Exipto durante a Dinastía XXI, imitando a silueta humana; poden ser lisas ou cruciformes, con ou sen acroterios, ou ter forma de cuberta arqueada.\n\nNota de alcance: Nalgúns sarcófagos exipcios atopáronse tapadeiras no seu interior, que entran en contacto directo coa momia para proporcionarlle así unha maior protección. Para os exipcios, o defunto impregnábase da potencia máxica contida nas imaxes divinas que decoraban a tapadeira."}
{"id": 1016397, "term": "Sepulcro", "prompt": "Como se define \"sepulcro\"?", "output": "Obra polo común de pedra, que se constrúe levantada do chan, para darlle sepultura, honrar e facer máis duradeira a memoria do defunto. Divídese en dúas partes: a cama, onde descansa o defunto e a peaña ou corpo decorado con diversas figuras. Segundo estea concibido como unha estrutura exenta ou incorporada a un soporte mural, pódese distinguir entre sepulcro exento e arcosolio. En fosas e túmulos poden ser rupestres.\n\nNota de alcance: O uso do termo sepulcro e o de sarcófago dependerá do contexto cultural das pezas. Na Idade Media, en particular durante o século XV, o sepulcro adquire un maior desenvolvemento ante a especial atracción e respecto que experimenta a morte, que se concibe como un paso a unha nova vida, sen desprezar o prestixio e posición social que o defunto adquiriu na vida terreal e que atopará o seu reflexo no sepulcro, e no complicado ritual funerario que se desenvolve co fin de conseguir o descanso eterno da alma. O enterramento no interior das igrexas estaba reservado para as máis altas dignidades ou individuos de elevada posición social."}
{"id": 1181991, "term": "Sepulcro exento", "prompt": "Como se define \"sepulcro exento\"?", "output": "O de base paralelepípeda exenta, polo común en pedra, que se constrúe levantado do chan, e sobre o que aparece representada a figura do defunto, esculpido todo o seu contorno ao estar concibido para ser contemplado nunha visión circundante. Neste tipo de sepulcro distínguense dous elementos fundamentais: a \"cama\" ou núcleo, base ou plano horizontal sobre o que se dispón a estatua, e o \"vulto\" ou representación do defunto. Esta cama sepulcral viña significar a perpetuación do túmulo funerario ou catafalco, que se colocaba na igrexa e sobre o que era exposto o cadáver antes de proceder ao seu enterramento. O segundo elemento do sepulcro exento constitúeno a peana ou corpo, cabeceiras e costados que se decoran con escudos heráldicos, figuras en relevo e encasamentos de diverso tipo, destacando a apertura de pequenas fornelas sobre soportes. Polo xeral, os costados dedícanse a conter as figuras ou escenas relixiosas, mentres que as cabeceiras resérvanse para colocar aos pés unha inscrición sepulcral, e no cabezal, o emblema ou escudo heráldico.\n\nNota de alcance: O sepulcro situábase no centro dunha capela, baixo a cúpula e fronte ao retablo, dependendo esta localización da importancia e rango do personaxe representado. Normalmente o enterramento no interior das igrexas estaba reservado para as máis altas dignidades ou individuos de elevada posición social que, con todo, podían sinalar a súa tumba de moi diversas formas, sendo unha delas o enterramento exento co sepulcro colocado nun lugar destacado."}
{"id": 1181993, "term": "Sepulcro domatomorfo", "prompt": "Como se define \"sepulcro domatomorfo\"?", "output": "Tipo de sepulcro exento que imita ou reproduce a forma dunha casa e que se caracteriza por presentar unha cuberta a dúas augas. A cuberta a dobre vertente foi tamén utilizada nos sepulcros medievais, principalmente naqueles que carecían de representación do defunto e cuxa tapa se decoraba con motivos heráldicos.\n\nNota de alcance: O seu remoto precedente atópase nos sarcófagos que se labraron nos séculos V e IV a. C. En Fenicia, Xonia e Cartago."}
{"id": 1181995, "term": "Sepulcro trapezoidal", "prompt": "Define \"sepulcro trapezoidal\".", "output": "Tipo de sepulcro exento no que predomina un perfil trapezoidal, quizais para facilitar a visión da estatua xacente que se tende sobre o seu núcleo, ou ben para lembrar o modo en que o defunto era exposto durante a celebración dos ritos que precedían ao seu enterro. Neste tipo de sepulcro a cama elévase na cabeceira e descende nos pés."}
{"id": 1181994, "term": "Sepulcro troncopiramidal", "prompt": "Dame a definición de \"sepulcro troncopiramidal\".", "output": "Tipo de sepulcro exento cuxas paredes se dispoñen en talude.\n\nNota de alcance: O modelo para este tipo de sepulcro foi o de Sixto IV, obra de Pollaiolo de finais do século XV, cunha cama en forma de pirámide oblonga de paredes cóncavas. En España introdúcese nas primeiras décadas do século XVI."}
{"id": 1185767, "term": "Sepulcro mural", "prompt": "Que quere dicir \"sepulcro mural\"?", "output": "Aquel que está incorporado a un muro do que forma parte ou se xustapón. De acordo coa relación existente entre o monumento funerario e o muro que lle serve de sustento, pódense distinguir dous tipos fundamentais, segundo se construíu como un nicho (sepulcro mural en nicho) ou como un monumento simplemente pegado á parede (sepulcro mural pegado)."}
{"id": 1181989, "term": "Sepulcro mural pegado", "prompt": "Como se define \"sepulcro mural pegado\"?", "output": "Tipo de sepulcro mural no que os relevos ou elementos arquitectónicos que o acompañan se xustapoñen a parede, sen formar parte dela e sen incidir na súa estrutura. O sepulcro concíbese entón en relevo cara a fóra, sobresaíndo en maior ou menor medida do lenzo da parede á que se acaroa. A forma máis sinxela desta modalidade é a colocación do sepulcro pegado á parede por un dos seus costados, permanecendo visibles dous dos seus lados se se coloca nun ángulo ou, máis frecuentemente, tres laterais."}
{"id": 1181990, "term": "Sepulcro mural en nicho", "prompt": "Con que significado se emprega \"sepulcro mural en nicho\"?", "output": "Tipo de sepulcro mural que implica a apertura dun arco ou van alintelado na parede que o acubilla. A forma máis sinxela de sepulcro mural en nicho comprende un arco escavado no muro no que se introduce unha cama sepulcral, sobre a que adoita colocarse a representación do defunto. A fronte da cama ou arco alíñase con respecto á superficie exterior da parede e decórase con motivos de diversa índole. Por riba da cama, os muros e bóveda do nicho poden ser revestidos con ornamentación esculpida ou pintada. Partindo destes elementos, que forman o núcleo central do sepulcro, a estrutura pode complicarse de diversas formas, finxindo estruturas arquitectónicas mediante a adición de elementos aos lados do nicho e sobre este, cun desenvolvemento variable en altura. Normalmente, o arco do sepulcro permanece cego, aínda que se está situado entre dúas capelas, pode abrirse por completo, de modo que a figura do defunto poida ser vista."}
{"id": 1181357, "term": "Arcosolio", "prompt": "Con que significado se emprega \"arcosolio\"?", "output": "Sepulcro mural en nicho, acubillado por un arco ou un van alintelado aberto na parede. A súa estrutura é susceptible de múltiples variacións polos diversos elementos que o poden formar e as diferentes combinacións que se establecen entre eles. De acordo coa relación existente entre o sepulcro e o muro que lle serve de sustento, pódense distinguir dous tipos de arcosolio, dependendo de se este forma parte da estrutura arquitectónica ou simplemente se acaroou á parede. En ambos os casos, decóranse con abundantes motivos propios de cada estilo, ademais de repetirse de xeito habitual escudos familiares e figuracións como as virtudes, alegorías relacionadas coas boas obras ou outros elementos unidos á idea da morte, ademais da estatua xacente ou orante do personaxe representado.\n\nNota de alcance: O arcosolio ten o seu precedente nos \"loculi\" rectangulares das catacumbas e, fundamentalmente, nos \"arcosolia\" que se abrían nos muros das súas galerías."}
{"id": 1003237, "term": "Urna funeraria", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"urna funeraria\"?", "output": "Recipiente de forma e capacidade variables, así como de diferentes tipos de materiais como o metal, pedra, cerámica, vidro ou calquera outra materia, destinada a conter os restos ou as cinzas (incineración e inhumación) dos cadáveres humanos e que foi utilizada por diferentes épocas, culturas e lugares.\n\nNota de alcance: Na arte naga (pobos mongoloides que habitan nas rexións sub-himalaias e nas fronteiras con China e Birmania), algunhas urnas funerarias en pedra servían de depósito do cranio dun antepasado. Tamén se atopan urnas non decoradas entre os nagas do oeste. Outras culturas americanas, como a maia, esculpen o defunto sedente na tapa, cun toucado semellante ao da divindade solar ou ben representando, no corpo central da urna, un rechamante motivo polícromo aplicado que representa a cabeza do deus solar, coas súas características pupilas en forma de espiral e o nariz aquilino; adornado cun gran toucado, orelleiras e colar de contas circulares de cor verde, simulando ser de xade. A zapoteca representa nas súas urnas funerarias figuras antropomorfas; unha das máis características é a sedución ataviada cos trazos que definen o deus zapoteca da choiva. No curso medio baixo do río Magdalena, as urnas atópanse asociadas ao estilo \"Mosquito\", caracterizándose polas súas tapadeiras, que son coroadas por imaxes femininas ou masculinas sentadas, polo xeral sobre un banco e coas mans sobre os xeonllos. Os corpos e as extremidades represéntanse estilizados e cos papos da pernaavultados. O recipiente dispón a miúdo de tres ou catro asas e está decorado con cabezas modeladas de felinos ou paxaros."}
{"id": 1182889, "term": "Urna cineraria", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"urna cineraria\"?", "output": "Vasilla, vaso ou caixa cuberta, con formas, materiais e capacidade variables utilizada para depositar as cinzas provenientes da incineración dun corpo ao longo de diferentes épocas, culturas e lugares. A urna cineraria de terracota, bronce, alabastro ou mesmo de vidro, pode presentar unha tapa que, ás veces, representa a cabeza do defunto e pode adoptar unha forma cónica, bicónica, cilíndrica, cúbica, tomar un aspecto antropomórfico ou representar pequenos edículos.\n\nNota de alcance: Os fenicios reutilizaron como urnas cinerarias grandes vasos de alabastro de forma oval e dúas asas, que foran fabricados en Exipto para conter viño e exportalo. En Roma e en Etruria as urnas cinerarias podían ser de dous tipos: grandes caixas labradas nun bloque de pedra de planta rectangular, en ocasións, co nome do defunto e escenas de distinto tipo gravadas nas súas paredes. A tapa pode ser plana, a dúas augas (urna en forma de templo) ou levar esculpida a figura xacente do defunto (v. Estatua xacente). Tamén se poden atopar en forma de grandes vasillas de vidro, algunhas das cales conserváronse practicamente intactas ao introducilas á súa vez noutras vasillas de chumbo, antes de ser enterradas ou depositadas nos columbarios. As cinzas dos defuntos, tras ser consumidos polo lume, eran depositadas nestas urnas que, posteriormente, colocábanse nos columbarios, nos estantes ou nos vasares de tumbas monumentais, aínda que en ocasións eran depositadas no chan. Ademais do ámbito romano, é característica do mundo funerario ibérico, no cuadrante sueste peninsular. Terminado o banquete ritual que implica a destrución e o enterramento da vaixela utilizada, depositábanse os restos do defunto dentro de cada tumba, polo xeral introducidos nunha urna de cerámica, que en ocasións pode ser unha cratera ática ou unha caixa de pedra. A súa presenza, unida á arquitectura de tumbas de cámara, foi considerada como característica da etnia bastetana. Unha das súas particularidades máis notables é o seu marcado carácter arquitectónico, o que lles leva a converterse en verdadeiras miniaturas de monumentos funerarios. Están construídas en pedra e poden estar decoradas con pinturas ou relevos. Do mesmo xeito que as romanas, as urnas ibéricas están cubertas por unha tapa. Un caso excepcional, dentro da cultura ibérica, é a estatua sedente feminina coñecida como Dama de Baza (v. Dama ibérica), en cuxo trono escavouse un orificio para introducir ósos queimados, probablemente de muller."}
{"id": 1189460, "term": "Urna de vísceras", "prompt": "Define \"urna de vísceras\".", "output": "Caixa ou cofre de pequeno tamaño, polo xeral de metal e, a miúdo, con forma de urna. A súa función é a de conter as vísceras dun morto, cando corpo e vísceras se enterran separados."}
{"id": 1181789, "term": "Urna sepulcral", "prompt": "Cal é a definición de \"urna sepulcral\"?", "output": "No culto católico, urna de pequenas dimensións destinada a conter restos óseos que foron trasladados desde o seu lugar de enterramento orixinal. É, polo tanto, un pequeno osario formado polo sarcófago, que podía ir sostido sobre figuras ou columnas a rentes do chan ou en arcosolios, e a tapa, de cuberta plana ou a dobre vertente, sendo máis común o segundo tipo. A urna colocábase nas capelas ou claustros das igrexas e podía ir decorada con diferentes motivos e relevos.\n\nNota de alcance: A urna sepulcral ten o seu maior desenvolvemento durante os séculos XIV e XV."}
{"id": 1182518, "term": "Construción militar", "prompt": "Dime cal é a definición de \"construción militar\".", "output": "O patrimonio da arquitectura militar defensiva componse de distintas construcións e elementos de variada tipoloxía sinalada a través da función asignada dentro dos complexos conxuntos orgánicos e sistemas de estratexia. Forman parte da arquitectura defensiva, todas aquelas estruturas construídas ao longo da historia para a defensa e o control dun determinado territorio, sexa terrestre ou marítimo, formando parte deste de maneira indisoluble. No seu conxunto destacan singularmente murallas, castelos, torres vixía, fortalezas e fortificacións da Idade Moderna e Contemporánea, arsenais, portas da cidade, é dicir, tanto as propias estruturas militares como as que xorden das interrelacións recíprocas entre fortificación e o urbanismo da cidade."}
{"id": 1000774, "term": "Fortaleza", "prompt": "Que quere dicir \"fortaleza\"?", "output": "Recinto fortificado dentro dunha poboación murada para maior control e independencia, a miúdo enclavado en lugar elevado dunha cidade, e utilizado como residencia e símbolo do sultán ou do gobernador e acuartelamento da guarnición. Presenta unha gran variedade de elementos construtivos segundo a importancia do lugar onde se sitúa. Nas máis sinxelas destacan as estruturas militares, como as de Loja (Granada). Noutros casos, forma parte dun núcleo urbano maior no que se inclúen outras edificacións que cumpren unha función administrativa e civil, e ao que se unen posteriormente pazos ou casas-pazo (Alhambra de Granada). Outras construcións poden chegar a engadir diferentes recintos amurallados entre os que se atopan estancias palacianas. Como sucede na maioría das construcións militares, o interior adoita ser bastante sobrio con longas salas, aberturas estreitas, diversos sistemas de defensa, patios, cortellos e austeras habitacións. Para cumprir a súa función militar, os seus muros reforzábanse con grandes perpiaños e poderosas torres e portas, especialmente defendidas, con accesos abaluartados e en curva, sendo este un dos elementos estruturais máis destacados, ás veces as portas contaban con inscricións figurativas simbólicas e case sempre con esculturas símbolo tanto de prosperidade, poder e prestixio do sultán.\n\nNota de alcance: Alcazaba é un termo árabe equidistante entre a acrópole clásica e a cidadela renacentista e barroca, aínda que con maior relevancia civil e administrativa que esta última. Supuñan a recuperación dunha tradición moi antiga do Próximo Oriente. Un dos exemplos máis importantes deste tipo de construción constitúeo a alcazaba de Alepo (s. XIII) Ten unha clara preeminencia en Al-Andalus, a pesar de que no mundo hispano-cristián os alcázares e os castelos, con características poliorcéticas distintas (conxunto de técnicas e disposicións destinadas á expugnación ou defensa das fortalezas), adoitaban desempeñar unha función similar. Trala Reconquista restauráronse e adaptáronse á nova pirobalística (as de Almería e Granada polos Reis Católicos) fronte ao conflito mudéxar. No sur de España existen exemplos representativos como os de Badaxoz, Málaga, Mérida, etc."}
{"id": 1007013, "term": "Alcázar", "prompt": "Define \"alcázar\".", "output": "Recinto fortificado que adoitaba ser residencia dos gobernantes musulmáns e que, con posterioridade, foi utilizado polos reis cristiáns. Orixinarios do período musulmán, estaban enclavados nun lugar estratéxico e elevado dentro dunha poboación amurallada. Cumpren a dobre función de pazo e fortaleza (cidadelas), xa que foron construídos con fins estéticos e defensivos. Co tempo, os monarcas cristiáns adaptáronos ao gusto occidental e reforzaron as súas funcións defensivas elevando torres e murallas, engadindo un foso e colocando pronunciadas ameas nos seus muros exteriores (Alcázar de Granada, Toledo ou o de Segovia).\n\nNota de alcance: O termo alcázar alude máis a un matiz histórico ou sociolóxico que arquitectónico, incidindo nos seus habitantes e a súa condición de morada, máis que nas súas calidades defensivas. Por iso vincúlase a construcións tan dispares, desde un punto de vista poliorcético, como son os alcázares rexios de Toledo, Segovia ou Sevilla. A complexidade das construcións reflicte a súa evolución histórica. Por exemplo, no Real Alcázar de Sevilla atópase desde un pazo mudéxar completo (patios, salón de embaixadores, alcobas reais, etc.) a un pazo gótico ou un pavillón chinés. Ademais da Península Ibérica, existen alcázares noutros territorios que foran controlados polos árabes e cristianizados posteriormente. Un exemplo atópase en Palermo, onde a fortificación árabe de Cassarno foi remodelada e convertida posteriormente nun castelo normando."}
{"id": 1214180, "term": "Arsenal", "prompt": "Define \"arsenal\".", "output": "Edificio militar ou particular destinado á construción, reparación, almacenamento e distribución de armamento, munición e outros efectos de guerra, así como as embarcacións e utensilios e xéneros necesarios para equiparas."}
{"id": 1007000, "term": "Barbacá", "prompt": "Cal é a acepción de \"barbacá\"?", "output": "Liña de defensa avanzada de fortificación, destinada á protección dos accesos dunha cidade (portas, torres, cabezas de pontes, etc.). Adoitaban atoparse xunto aos puntos máis vulnerables das construcións militares, en especial enfronte da porta fortificada. A súa función era a función de reforzo destas zonas. Por esta razón, constrúense preto dos accesos das murallas, actuando a modo de torre-porta albarrá. No termo adóitase incluír calquera tipo de elemento defensivo que poida cumprir esta función de apoio (barbacán, matacán, cadafalso). Podían chegar a formar estruturas complexas, con portais propios fortificados de difícil paso para acceder á fortificación (Castelo de Sigüenza en Guadalaxara), a miúdo estaban provistas das súas propias portas e pontes levadizas, ou mesmo constituíren en si mesmas un baluarte. Na Idade Moderna, co desenvolvemento da poliorcética (técnica destinada á defensa das fortalezas) producíronse estruturas aínda máis compactas e independentes, fronte ás medievais que destacaban polas formas labirínticas do seu interior que potenciaban o seu poder defensivo.\n\nNota de alcance: En termos militares, a barbacá diminuía as posibilidades dun ataque por sorpresa á porta fortificada, á vez que posibilitaba a confinación dun ataque a unha área relativamente pequena e exposta, que se dominaba desde o propio acceso."}
{"id": 1214522, "term": "Barbacá con patio", "prompt": "Explica o significado de \"barbacá con patio\".", "output": "Unha das principais tipoloxías de barbacá composta por un recinto situado en fronte da porta, delimitado por unha muralla ou empalizada, coa súa propia porta e, ás veces, foso. En ocasións, atopábase fóra do foso principal do castelo e conectada ao acceso principal mediante unha ponte."}
{"id": 1214523, "term": "Barbacá de corredor", "prompt": "Cal é a definición de \"barbacá de corredor\"?", "output": "Tipoloxía de barbacá alternativa á do patio (v. Barbacá con patio). Esta estrutura engádeselle á fronte da porta fortificada, desenvolvéndose como unha extensión do seu corredor de entrada, coa suficiente altura como para ocultar o van de acceso. A entrada podía estar protexida por un portón, por unha reixa ou por ambos á vez. O parapeto ameado adoitaba protexer un adarve ao que se podía chegar desde o interior da porta fortificada ou desde a propia barbacá."}
{"id": 1007001, "term": "Berma", "prompt": "Cal é o sentido de \"berma\"?", "output": "Chanzo entre o bordo inferior dunha muralla defensiva e o bordo superior da escarpa do foso, que evita que as pedras lanzadas polo inimigo caian neste. Ademais reforza a cimentación da muralla que, en terreos non rochosos, adoita estar debilitada polo baleirado do foso."}
{"id": 1007018, "term": "Búnker", "prompt": "Con que significado se emprega \"búnker\"?", "output": "Construción militar ou refuxio, polo xeral subterráneo ou semisubterráneo, realizado en ferro, cemento e formigón. Utilízase en períodos bélicos para protexerse dos bombardeos aéreos e de artillería."}
{"id": 1005013, "term": "Castelo", "prompt": "Dame a definición de \"castelo\".", "output": "Do latín \"castellum\". Edificio ou conxunto de edificios fortificados por murallas e outros elementos defensivos, así como o lugar fortificado para a defensa dun territorio. Polo xeral, sitúase nun lugar elevado.\n\nNota de alcance: As diversas edificacións militares análogas, como o alcázar, a torre grande ou a fortaleza, por exemplo, dificultan os límites conceptuais do termo. O característico do castelo fronte a outras construcións é que debe cumprir á vez tres condicións: lugar de protección con abundantes sistemas construtivos defensivos; elemento ofensivo para vixiar zonas rebeldes; e, por último, residencia do señor do lugar. Á hora de interpretar un castelo, hai que ter en conta o emprazamento e a estrutura. A localización de moitos deles elixiuse para facilitar a defensa e a vixilancia das terras circundantes, por iso é polo que adoitan ocupar zonas elevadas de terreo. Estas localizacións proporcionaban beneficios tácticos, aínda que a súa finalidade tamén adoita ser estratéxica, para o que hai que ter en conta a súa situación respecto á distribución poboacional, a rede das comunicacións e a produción agrícola. Mentres que algúns castelos eran instrumento de conquista, outros eran centros residenciais e administrativos de dominios territoriais, e tiñan un propósito relativamente pacífico. En calquera caso, o carácter das estruturas dun castelo indicará se a súa primeira función foi a de ser unha fortaleza, ou máis doméstica. Por outra banda, a interpretación destas construcións é complexa xa que a maioría delas non se constrúen nunha soa fase, senón que experimentaron séculos de adaptacións, dando como resultado unha amálgama de períodos construtivos. Ante isto, á hora de catalogar e estudar resulta clave analizar os elementos na fábrica do propio edificio, o que permite recompilar unha historia estrutural máis concreta. Detalles arquitectónicos, anomalías estruturais e conceptos relativos á planificación ofrecen indicios para a interpretación. A época de maior esplendor prodúcese en Europa durante a Idade Media co feudalismo, cuxa decadencia non impediu que seguisen construíndose fortificacións similares que, en ocasións, se denominan de igual forma, a pesar de non cumpriren as tres funcións sinaladas: prisións (Torre de Londres, Torre da Calahorra en Córdoba) ou, a partir do Renacemento, pazos (Pazo de Carlos V, Granada). Noutros países diferéncianse lingüisticamente: en Francia o castelo é \"ch. teau fort\", mentres que \"ch. teau\" significa palacete ou pazo. En Alemaña, \"burg\" corresponde a un castelo militar medieval, e \"schloss\" é o palaciano. Existen múltiples variedades na súa construción, aínda máis se se inclúen os modelos xaponeses, pero na súa forma máis elemental conteñen dous elementos esenciais: muralla ameada e torre, aos que se pode ir engadindo outros elementos."}
{"id": 1214524, "term": "Bailey", "prompt": "Define \"bailey\".", "output": "Voz inglesa derivada da antiga francesa baile. Cercado exterior dun castelo e, por extensión, patio descuberto deste rodeado por unha muralla ou empalizada.\n\nNota de alcance: Son numerosos os exemplos de castelos que contan con dous ou máis recintos que dividen o complexo en varias áreas protexidas, cada unha cunha función propia. Nestes casos, adoitaba planificarse unha progresión dun recinto a outro. Esta organización mostraba unha estrutura xerárquica, cos apousentos do señor situados na zona máis apartada do castelo e os edificios menores nos máis accesibles."}
{"id": 1007015, "term": "Baluarte", "prompt": "Dime cal é a definición de \"baluarte\".", "output": "Na Idade Media, obra de fortificación destinada á defensa do lume artilleiro ou lume de flanqueo de características indefinidas. Evoluciona na segunda metade do século XVI cara a unha torre rectangular ou poligonal e, por último, cara a unha forma de pentágono irregular unido pola súa base á fortaleza principal. O baluarte, tamén chamado bastión ou luneta, sobresae no ángulo de confluencia de dúas cortinas ou lenzos de muralla para dificultar o ataque. Os seus muros son grosos e de pouca altura e as paredes en noiro. Componse de tres elementos: flanco, cara e gola, que é a parte que comunica co resto da fortificación. Presenta diversas tipoloxías: cortado, dobre, cheo, plano, unido, separado e baleiro."}
{"id": 1007004, "term": "Coracha", "prompt": "Dame a definición de \"coracha\".", "output": "Sistema de fortificación e defensa, consistente en dobre recinto de muralla onde o exterior se prolonga, con adarve de dobre antepeito que, partindo dunha fortificación, se prolonga cara ao exterior organizando unha estrutura de avanzadas que dan acceso protexido a un punto concreto como, por exemplo, unha torre."}
{"id": 1009842, "term": "Hornabeque", "prompt": "Con que significado se emprega \"hornabeque\"?", "output": "Fortificación exterior consistente en dous medios baluartes, unidos entre si por un lenzo amurallado. A súa función na fortaleza é a de defender os flancos, as súas caras e a cortina."}
{"id": 1195742, "term": "Patio de armas", "prompt": "Dame a definición de \"patio de armas\".", "output": "Espazo central nun castelo ou fortaleza ao redor do cal se distribúen estancias como a capela, a sala de recepcións, a armería, as naves para o acuartelamento da tropa, corredores cara aos alxubes, e mesmo a pasadizos secretos de fuxida reservados ao señor. A entrada a un castelo prodúcese xeralmente a través deste patio, que nalgúns casos lembra os claustros monásticos."}
{"id": 1214214, "term": "Portelo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"portelo\"?", "output": "Porta secundaria nos castelos medievais, de menores dimensións que a principal. Chegaron a ter distintas funcións, facilmente distinguibles segundo a súa localización e aspecto. Así, algúns portelos coñecidos como poternas, tiveron unha función directamente relacionada cunha política de defensa activa, pois permitían aos ocupantes da fortaleza realizaren saídas expeditas contra un exército sitiador. Outros, con todo, situadas polo xeral preto das cociñas pensáronse simplemente como entrada de servizo, ligadas ao aprovisionamento e outras funcións domésticas, a elas axustóuselles unha rampla ata a ponte levadiza por onde se subían as mercadorías."}
{"id": 1214215, "term": "Porta fortificada", "prompt": "Que significa \"porta fortificada\"?", "output": "Entrada principal dos castelos medievais, constituída pola porta principal, polo xeral asociada a unha torre por estar contida nunha ou por atoparse flanqueada por unha ou dúas delas, e pola propia torre ou torres adxuntas. En orixe, as portas fortificadas eran rectangulares, contaban cunha soa torre e non se abrían a corredores, como foi a norma nas construcións posteriores, senón a unha especie de zaguán. Desde finais do século XII, as portas flanqueadas por torres que sobresaían desta convertéronse en práctica común, posibilitando unha mellor defensa. Máis tarde, estas uníronse por unha habitación que se estendía enriba do corredor de entrada e desde a que se manexaban os mecanismos da reixa e a ponte levadiza. Xa no século XIII, o deseño máis habitual foi o da porta con cubos. Podía ter planta circular ou con forma de \"D\", de modo que a entrada quedaba retranqueada respecto a unha fronte con dous saíntes marcados. O especial fincapé durante este século do perfeccionamento do recinto fortificado, levou ao desenvolvemento dun tipo de porta fortificada con características retomadas da torre da homenaxe, as coñecidas como keep-porta. A estas engadíuselles un bloque residencial rectangular que albergaba importantes dependencias domésticas, aínda que conservando en todo momento a potencialidade defensiva das antigas portas fortificadas. Estes elementos fundíronse nunha estrutura unitaria que se converteu nunha tipoloxía moi popular, na que á entrada se lle unen na defensa da fortaleza, as torres, ponte levadiza, unha reixa, distintas ordes de seteiras e cadafalsos sobre a propia entrada e arredor das torres, así como e, nun aspecto máis doméstico, unha sala no segundo andar e cámaras privadas no primeiro (Castelo de Tonbridge en Kent, 1250). Aínda que o carácter monumental deste último tipo seguiu sendo popular no período tardomedieval, no século XIV a tendencia foi a de afastarse do aire abertamente marcial a favor dunha maior elegancia e estilización das formas, con torres flanqueantes, ás veces poligonais, de grande altura. En España, como un dos seus exemplos característicos pódese subliñar as Torres dos Serranos en Valencia (ca. 1349), de planta poligonal, na que destaca unha arcada cega de delicada trazaría por encima do van de entrada, así como unha galería sobrevoada sobre ménsulas arredor da última planta. O século XV non trouxo grandes innovacións no seu deseño, a adopción da planta integrada do período tardomedieval fixo que as novas portas non tivesen a mesma entidade que en séculos pasados, converténdose en pouco menos que un corredor abovedado aberto nunha das súas ás. No castelo de Belca (monte. 1456), en Cuenca, a porta é comparativamente máis baixa, cunha fronte ancha flanqueada por dúas torres grandes redondas."}
{"id": 1195743, "term": "Reixa", "prompt": "Que significa \"reixa\"?", "output": "Peite que protexía as portas principais, os portelos e outras entradas exteriores das fortalezas. Utilizados xa en época romana, introducíronse nos castelos medievais a comezos do século XII. Fabricada en madeira, e con forma de grella, a reixa era unha porta vertical suspendida encima da entrada e que se baixaba á súa posición cando se necesitaba para a protección da fortaleza. Accionábase desde arriba cun mecanismo de engrenaxes mediante unha cadea, un de cuxos extremos estaba suxeito a unha polea e o outro a un torno. Outras dúas cadeas colocábanse nos extremos da reixa por encima doutras dúas poleas que terminaban en contrapesos. A reixa mantense en posición elevada por dous madeiros horizontais retráctiles que sobresaen do muro posterior a esta, e os contrapesos fíxanse en posición ancorándoos a unha barra metálica asegurada por ganchos. Para baixar a reixa, as dúas vigas portantes e a barra metálica que áncora os contrapesos libéranse. O peso da reixa permite un rápido descenso. O peite desprazábase por carrís tallados na pedra a ambos os dous lados da entrada. Os extremos dos madeiros terminaban en punta e estaban forrados de ferro. A maioría das reixas quedaban aloxadas no interior do propio edificio, sobresaíndo só os seus extremos inferiores. Con todo, algúns deixábanse á vista (reixa exterior), aínda cando estivesen en posición de alzada, nun retranqueo na fronte da porta fortificada."}
{"id": 1009844, "term": "Reduto", "prompt": "Dame a definición de \"reduto\".", "output": "Obra pechada no interior dunha fortificación que, nas construcións militares, están destinadas a prolongar a defensa dun castelo."}
{"id": 1007021, "term": "Chevaux de frise", "prompt": "Como se define \"chevaux de frise\"?", "output": "Barreira de pedras aguzadas fincadas, destinada a defender un paso ou entrada. A súa misión era a de imposibilitar o achegamento da infantería asaltante —non da cabalería— que, entorpecida coa carga de escalas ou arietes, era atrasada o suficiente como para causarlle numerosas baixas na distancia na que é branco seguro para os proxectís dos defensores.\n\nNota de alcance: Aínda que é infrecuente o seu uso en singular, tamén se pode atopar baixo o termo \"Cheval de frise\". Estas defensas están documentadas en varias rexións peninsulares, aínda que son máis numerosas nas rexións setentrionais."}
{"id": 1007022, "term": "Cidadela", "prompt": "Cal é a acepción de \"cidadela\"?", "output": "Fortaleza ou recinto de fortificación permanente e illado que se sitúa no interior dun núcleo urbano amurallado ao que domina e que serve de refuxio á súa guarnición. A cidadela, que forma parte do conxunto de fortificacións. dispostas nas prazas fortes, está composta por varios edificios e muros de defensa que a converten nunha cidade dentro doutra cidade. En xeral, non hai unha regra de construción definitiva, xa que se axustan ás circunstancias locais, de terreo, económicas ou temporais. O complexo está rodeado de varios muros, non só erixidos de forma especialmente resistente, senón tamén provistos de partes voadizas (bastións) para almacenar armas. O acceso consiste nun intrincado corredor en \"zig-zag\" tras o pórtico, que permita atrasar ou deter ao inimigo o máximo tempo posible en caso de incursión. Adoita estar situada en lugares protexidos naturalmente; sitios elevados, rodeados por fosos, etc. En paralelo á substitución das murallas medievais polos muros abaluartados, a cidadela configúrase como unha fortaleza de forma estrelada e separada da cidade por unha chaira, que serve como lugar para o exercicio militar e como zona descuberta indispensable para a súa defensa se a cidade era tomada. Este tipo de construcións tamén eran dispostas xunto ás cidades de recente conquista, cun carácter disuasorio de posibles rebelións.\n\nNota de alcance: A cidadela, do italiano \"cittadella\", é unha derivación da acrópole grega e do castelo roqueiro, consecuencia do cambio radical das fortificacións a causa da artillería no Renacemento. En España, as cidadelas levantábanse sobre todo en prazas fortes próximas á fronteira con Francia, por exemplo Jaca, Pamplona ou Figueras. Aínda que unha das de maior transcendencia política foi a construída en Barcelona en 1715 por orde de Filipe V, recentemente concluída a Guerra da Sucesión, como modo de controlar máis a cidade. Na actualidade, tras a súa derriba en 1868 durante a revolución da Gloriosa, converteuse nun parque público."}
{"id": 1005014, "term": "Cuartel", "prompt": "Cal é o sentido de \"cuartel\"?", "output": "Edificio ou recinto destinado a residencia ou aloxamento habitual da tropa e ao exercicio de actividades militares. A súa localización urbana tivo repercusións na forma e planeamento urbanístico destas.\n\nNota de alcance: Historicamente, a existencia de tropas nas cidades considerábase unha necesidade para a defensa militar da praza, en paralelo ao seu amurallamento, ademais de un elemento fundamental para o control da orde pública. A derriba das murallas e as desamortizacións do século XIX contribuíron a un reaxuste das edificacións militares na cidade. Isto traduciuse, por unha banda, no feito de que o cuartel vise incrementado o seu papel de aloxamento de tropas, na medida en que a súa existencia facilitaba a realización de adestramento e práctica militar nos arredores da cidade. Por outro, no que o Ministerio da Guerra reivindicase para acuartelamentos antigos edificios clericais. Xa no primeiro terzo do século XX, comeza unha tendencia ininterrompida á localización periférica dos cuarteis, fundamentalmente por esixencias técnicas do novo armamento e dos vehículos motorizados."}
{"id": 1195688, "term": "Barbacán", "prompt": "Con que significado se emprega \"barbacán\"?", "output": "Muro de pouca altura ou barreira que, para maior defensa, levántase diante do principal dunha construción militar."}
{"id": 1009835, "term": "Fortaleza", "prompt": "Cal é a definición de \"fortaleza\"?", "output": "Construción militar fortificada destinada a aumentar as posibilidades defensivas dunha zona. É un termo xenérico que inclúe un amplo tipo de construcións con finalidade militar: os complexos das cidades amuralladas mesopotámicas, chinesas ou exipcias (Fortaleza de Pelusio), as acrópoles, os antigos castros, os castelos medievais, os \"kremlin\" rusos, etc. Destaca o seu valor militar defensivo, mediante elementos construtivos relacionados entre si, dos cales os principais son as murallas, fosos, torres, barbacás, baluartes, etc., que se unían a outras pontes como secundarias levadizas, escarpas, seteiras ou matacáns. Algunhas delas foron míticas pola súa fama de inexpugnabilidade (Alamut en Irán). A súa evolución foi paralela ao desenvolvemento do armamento de asedio destinado a tomalas, sobre todo da artillería que determinou un cambio radical no século XV e a aparición da chamada \"traza italiana\". Este tipo de fortalezas contaba con muros de pedra e area, en principio de ladrillo, máis anchos e baixos para soportar mellor o impacto dos canóns. Incluían revellíns e bastións que ofrecían a posibilidade de efectuar un lume cruzado sobre os atacantes. O resultado foi o desenvolvemento de fortalezas en forma de estrela (Fortaleza de San Pedro e San Paulo en San Petersburgo), moi difíciles de conquistar, o que xustifica algunhas celebracións como a toma de Breda. No século XX evolucionan cara ao búnker de ferro, cemento e formigón, capaz de soportar bombardeos aéreos. Fortalezas destacadas foron a de Eben-Emael en Bélxica e as construídas na Muralla do Atlántico pola Wehrmacht."}
{"id": 1007985, "term": "Acrópole", "prompt": "Como se define \"acrópole\"?", "output": "Cidadela, ou recinto fortificado situado na parte alta das antigas cidades gregas, onde, polo seu carácter especialmente inexpugnable, se situaban os principais edificios públicos e relixiosos das mesmas. Do grego \"akropolis\", de \"akro\" (cume), e \"polis\" (cidade), desde un punto de vista etimolóxico, define un complexo relixioso e apartado cultural do núcleo urbano. Nela construíanse templos destinados aos deuses baixo cuxa advocación se protexía a cidade.\n\nNota de alcance: A acrópole era o núcleo defensivo onde os cidadáns se refuxiaban en caso de asedio, o que permitiu que moitas das cidades-estado non estivesen amuralladas. A partir do século V a. C., o investimento en construcións fóra desta e a súa consideración como elemento excluínte e antidemocrático, símbolo visual de oligarquía e monarquía, ampliou os mecanismos de defensa a toda a cidade. Das acrópoles conservadas na actualidade, destacan as de Atenas e Pérgamo. A primeira é a máis importante fortaleza da Ática xa no século XII a. C., paulatinamente vai perdendo este carácter para converterse definitivamente no santuario central da Ática a finais do século VI a. C., alcanzando o seu maior esplendor na época de Pericles (século V a. C.). Nela distinguíanse os \"propilei\", o Partenón, o Erecteion, etc. A de Pérgamo, cidade fundada no 281 a. C., inclúe un arsenal que estaba amurallado e situado na parte máis alta do outeiro. Ademais, embelecíana suntuosos edificios públicos como o teatro, a ágora, a biblioteca, o pazo real e construcións relixiosas como o templo de Zeus, actualmente no Museo Pergamum de Berlín. O termo cae en desuso a favor da cidadela, zona última de defensa ou baluarte dunha cidade."}
{"id": 1001853, "term": "Casamata", "prompt": "Explica que significa \"casamata\".", "output": "Bóveda moi resistente nunha muralla. En particular, os abovedamentos para as instalacións de pezas de artillería en construcións tales como torres da homenaxe ou castelos con cinto de murallas."}
{"id": 1195721, "term": "Castro", "prompt": "Define \"castro\".", "output": "Poboado fortificado da Idade dos Metais. En xeral, o termo aplícase a todo poboado fortificado da Idade do Ferro situado en lugar elevado, onde as defensas naturais son reforzadas polo home. Designa un concepto similar ao termo \"oppidum\" romano. Construíronse por toda Europa, a India e mesmo Nova Zelandia. En particular, fálase de \"cultura dos castros\" para referirse ao noroeste da Península Ibérica. Neste sentido aparecen cara ao século IV a. C. Están construídos por un núcleo agrupado de vivendas unifamiliares sen rúas, rodeadas por un parapeto pétreo. As vivendas eran dunha soa altura, cun muro circular tamén de pedra que soportaba un teitume cónico vexetal. As súas defensas están relacionadas tanto coas necesidades militares como coas de prestixio e delimitación dos territorios. Os principais elementos defensivos que poden incluír son: terrapléns, parapetos, muros, fosos e, ás veces, torres grandes. A disposición interna labiríntica, baseada en unidades independentes e illadas, facilitaba o fin defensivo. Existen diversos tipos: os de interior, situados en zonas elevadas, con plantas circulares e varias murallas; os de montaña, que centran a súa defensa interior en terrapléns e fosos; e os costeiros, que unen a súa defensa interior de fosos coa exterior do mar. No noroeste, predomina a xeometría circular e na celtibérica a rectangular, propia de estruturas máis evolucionadas que entran mesmo en contacto co mundo romano."}
{"id": 1214598, "term": "Escaragüita", "prompt": "Cal é a acepción de \"escaragüita\"?", "output": "Torre de pequeno tamaño de planta cilíndrica en saínte, que é situada nas frontes e esquinas de torres e murallas."}
{"id": 1001859, "term": "Garita", "prompt": "Dame a definición de \"garita\".", "output": "Pequena torre oca, cuberta e con seteiras, colocada en accesos e puntos saíntes de fortalezas e palacios cunha clara función defensiva. Adoita sobresaír dunha muralla ou torre de maior tamaño e, a miúdo, está situada nunha esquina ou preto dunha entrada. Ademais dunha pequena caseta para abrigo e vixilancia dos sentinelas, alude a un dispositivo vinculado á fortificación abaluartada que suple as atalaias dos castelos. Unha das súas maiores vantaxes do punto de vista militar é o feito de que, ao carecer de alicerces, non poden ser minadas. O seu uso é pouco frecuente e tardío na súa versión de cachotería, a única que pode ter subsistido, a diferenza doutras, debido ao grosor das súas paredes, o emprazamento en ángulos externos e a provisionalidade que tiña ás veces. Poden construírse en madeira ou pedra, no primeiro caso en zonas de clima especialmente duro, sen que se conservasen en ningún caso. Os seus muros son delgados para que puidesen sobresaír do paramento e o sentinela teña máis ángulo de visión. Nelas ábrense xanelas alongadas e estreitas. En arquitectura militar tamén se coñece como \"garitón\". Co tempo, o termo designou calquera apousento onde só cabe unha persoa.\n\nNota de alcance: A garita adoita ser confundida coa escaraguaita, escaragüitas ou as espéculas, as súas predecesoras funcionais. En numerosas ocasións, os cadafalsos e ladroeiras cumpriron a función da garita, especialmente de noite, cando a vixilancia era máis auditiva que visuala e centrábase nos aproches. Existen numerosos exemplos da transformación dunha ladroeira en garita aproveitando o soporte dos seus modillóns (muralla urbana de Ciudad Rodrigo)."}
{"id": 1007020, "term": "Oppidum", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"oppidum\"?", "output": "Campamento militar romano, construído cun trazado cadrado duns 2.250 pés, aínda que en época imperial tamén se testemuñaron con trazados rectangulares. O espazo, defendido por unha muralla ou parapeto, quedaba dividido en catro partes por dúas vías principais que se cortaban en cruz, cardus e decumanus, que se estendían entre catro portas: \"porta praetoria\", \"porta dextra\", \"porta sinistra\" e \"porta decumana\". Entre a muralla e as tendas reservábase un amplo espazo ao redor de todo o recinto chamado \"intervallum\". No eixe principal e no lugar elevado, o tribuno fixaba o lugar onde había de estar situado o \"praetorium\" (a tenda do xeneral). Xunto a este núcleo, instalábase a administración no \"quastorium\", os cabaleiros e os infantes especiais: as rúas que separaban as tendas recibían o nome de \"strigae\". En época imperial, divídese en tres partes: a \"praetentura\" ou parte dianteira do \"praetorium\", o propio \"praetorim\", e a \"retentura\".\n\nNota de alcance: A urbanística do mundo romano viña ser reflexo da organización e distribución dos espazos no campamento. Os \"oppida\" situábanse estratexicamente colocados ao longo da fronteira para a seguridade desta. O \"oppidum de Monte Bernorio\" dominaba unha importante encrucillada de pasos ou vías de comunicación naturais que discorren pola Cordilleira Cantábrica. A través destas prodúcese o tránsito Norte-Sur, desde a Meseta norte ao Mar Cantábrico, e leste-oeste, polo seu piedemonte, desde os Pireneos e o Mediterráneo cara ao occidente, Asturias e Galicia. Tamén se controlan os puntos de conexión entre a conca do río Pisuerga e a zona do curso alto do río Ebro. A conquista desta cidade fortificada resultou esencial durante as campañas militares que o emperador Octavio Augusto desencadeou contra ástures e cántabros a finais do século I a. C."}
{"id": 1212500, "term": "Qasba", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"qasba\"?", "output": "Nas cidades do Magreb, fortaleza ou castelo."}
{"id": 1007064, "term": "Rábida", "prompt": "Explica que significa \"rábida\".", "output": "Fortaleza militar e relixiosa do Islam que é edificada na fronteira cos reinos cristiáns."}
{"id": 1007011, "term": "Revellín", "prompt": "Como se define \"revellín\"?", "output": "Obra triangular exterior ou en forma de \"V\" comprendido entre dous baluartes, e cuxa función é a de protexer o lenzo de muralla (ou cortina) dividindo as forzas atacantes. Xunto a outros elementos forma parte da \"traza italiana\"; estilo de fortificación desenvolvido na península italiana a finais do século XV e principios do XVI (v. Fortaleza."}
{"id": 1212501, "term": "Ribat", "prompt": "Explica que significa \"ribat\".", "output": "Na arquitectura islámica, fortaleza polo xeral estruturada arredor dun gran patio central, que era levantada nas zonas fronteirizas. Estas fundacións servían como punto de partida para a guerra santa. Como tales, posibilitaban a práctica da relixión e da meditación dos guerreiros.\n\nNota de alcance: Estas fundacións, que se desenvolveron nos primeiros tempos islámicos nas fronteiras de Asia central, Anatolia e o norte de África desde os que se loitaba contra os infieis, servían como punto de partida para a guerra santa. Como tales, posibilitaban a práctica da relixión e da meditación dos guerreiros."}
{"id": 1007008, "term": "Glacis", "prompt": "Dame a definición de \"glacis\".", "output": "Nunha fortificación permanente, explanada en declive que, na arquitectura militar medieval, se estendía desde o camiño cuberto cara á campaña e á que se lle daba unha inclinación tal como para que resultase unha prolongación da inclinación do parapeto da fortaleza e, grazas ao cal, os soldados inimigos que avanzan queden expostos á liña de lume directa."}
{"id": 1195690, "term": "Ladroeira", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ladroeira\"?", "output": "Obra voadiza de pequenas dimensións, co chan con seteiras para a defensa vertical da zona situada baixo ela: portas, ventás, esquinas ou zonas especialmente vulnerables nunha fortificación. Presenta a forma dun balcón colocado en muros ou torres dos que sobresaen. Ás veces, inclúe un teito protector, seteiras, ameas, ou pode estar encaixada nos muros como simple saínte, aínda que o elemento característico é o chan aberto desde o que se podían arroxar todo tipo de obxectos (frechas, pedras, etc.).\n\nNota de alcance: Este elemento defensivo ten a súa orixe nos adarves en voadizo que aparecen nas construcións militares, tal e como pode observarse nos baixo relevos do Palacio de Nínive que representan o sitio asirio de Lachish (século VIII a. C.). O seu uso esténdese desde o Crecente Fértil ata o mar Caspio. Aínda que se desenvolve no mundo baixorromano e bizantino, apenas quedan restos pola súa extrema fraxilidade. Utilízase fundamentalmente na Idade Media e aparece no Islam, período omeia no século VIII e, posteriormente, nas murallas urbanas do Cairo ou Alepo. Xeneralízase nas construcións inglesas do século XIII, aínda que o termo adoita asimilarse a adarves amatacanados sobre as portas de acceso. Por esta razón, en francés ou inglés úsase a voz \"matacán\". Esténdese por Europa durante o século XIV con exemplos mudéxares, con ladróns embutidas nos muros da torre grande (Torre de Garci-Méndez en El Carpio, Córdoba), ou impoñentes estruturas sobre as portas de acceso (Castelo de Valencia de Don Juan, en León). Quedan restos delas nas edificacións urbanas, tanto nas murallas exteriores (as de Rodas) como no interior, onde se prolonga a súa construción nas fortes casas nobiliarias (Ávila, Cáceres, etc.), nas cales mantén a súa función militar. A difusión dos matacáns relegará as ladroeiras cara a zonas específicas de acceso, mantendo o seu uso ata a metade do século XVIII."}
{"id": 1007010, "term": "Matacán", "prompt": "Define \"matacán\".", "output": "Parapeto en voadizo situado polo xeral sobre un muro, torre ou porta dunha fortificación, apoiado sobre ménsulas, modillóns ou contrafortes e co chan con seteiras para o control e a defensa da vertical do pé do muro, polos que arroxar proxectís e líquidos como viño ou auga, nunca aceite, sobre os asaltantes. En principio, os matacáns fixéronse de madeira, acaroándoos como portas ás ameaxes, máis tarde foron substituídos por obras permanentes de pedra, formando con eles camiños de rolda voadizos, sostidos por cartelas ou repisas do mesmo material. O seu uso xeneralízase a partir do século XII. É o dispositivo de control máis recente, entre os que se atopan a ladroeira ou o cadafalso."}
{"id": 1007024, "term": "Motilla", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"motilla\"?", "output": "Centros fortificados do Bronce Antigo e Medio da Península Ibérica, situados en terras chairas de explotación agrícola que, tras varios séculos de existencia e continuadas reconstrucións, evolucionan cara á forma de inmensos túmulos (v. Túmulo funerario), destacan especialmente sobre a chaira manchega. Estes centros estaban formados por unha torre central rodeada de recintos amurallados concéntricos (ás veces ata tres liñas de muralla), que configuraban un espazo circular de 30 m a 50 m de diámetro. No seu interior, construíanse algunhas vivendas e silos e, no exterior, outras zonas de habitación. Estas fortalezas, cuxo número debeu ser considerable, actuaron como centros de control, almacenamento e distribución nas explotacións agrícolas nas terras de cultivo.\n\nNota de alcance: As máis coñecidas son as de motillas en Los Palacios (Almagro, Ciudad Real), Los Romeros (Alcázar de San Juan, Ciudad Real), Las Cañas e El Azuer (Daimiel, Ciudad Real), El Quintanar (Munera, Albacete) e La Peñuela (Albacete)."}
{"id": 1007025, "term": "Muralla", "prompt": "Que significa \"muralla\"?", "output": "Fábrica, a miúdo coroada por un parapeto, que rodea unha zona, unha praza forte ou un territorio para a defensa deste. Polo xeral trátase dunha construción sólida en pedra, madeira, adobe ou outros materiais que adoita alcanzar unha altura considerable. Desde a Antigüidade foi o sistema máis común e simple de defensa e protección dunha comunidade. Os muros compleméntanse con outros elementos como portas, torres, fosos, ameas, adarves, revellíns, etc. A súa construción está determinada por factores históricos, militares e técnicos, con cambios nas tácticas de ataque e defensa, e tamén económicos cando se transforma nun elemento de fiscalidade. Na época preindustrial, moitos asentamentos atopábanse encerrados por un muro ou fortificación que delimitaba o ámbito urbano fronte ao mundo rural situado fóra. Aínda que a afirmación do límite campo-cidade debe ser matizada, xa que en numerosas ocasións unha parte do espazo \"intra muros\" aparecía sen edificar, mentres que noutras se rexistraba un significativo crecemento máis aló das murallas, baixo a fórmula dos populosos arrabaldes.\n\nNota de alcance: Co tempo, e a pesar de ser o seu papel máis importante, non só chegan a cumprir unha función militar defensiva senón que definiron un espazo de poder e dereito, converténdose nun elemento ideolóxico, social, xurídico, político e simbólico, así actuaron como elemento de separación entre os cidadáns e os campesiños, que durante moito tempo tiveron uns dereitos e deberes civís moi diferenciados. As súas fases históricas parten da Idade Antiga nos imperios mesopotámico e exipcio, onde a edificación de murallas formaba parte da actividade arquitectónica real; dela dependía a protección do poder concentrado nas cidades. As murallas de Uruk (período de Uruk 3000 a. C.), considéranse as máis antigas de Mesopotamia, a súa construción atribúese ao rei Gilgamesh. As murallas, símbolo de independencia entre os etruscos e itálicos, representaban no Imperio Romano o poder e a orde imperiais. Os primeiros, perfeccionaron a antiga técnica mediterránea do aparello ciclópeo sen argamasa. Os romanos introducen os ladrillos cocidos e o formigón coado. Xa na última época do Imperio desenvolveuse unha técnica unitaria: cimentos macizos pero pouco profundos; muros de 2,50 a 3 m de espesor de formigón coado entre paramentos de aparello de pedra ou ladrillos, de 5 a 10 m de altura, polo xeral, un camiño de rolda protexido cuberto por un parapeto mixto de ameas e seteiras (muro Aureliano, construído a partir do 270 d. C.). Durante a Idade Media, practicamente todas as cidades estaban rodeadas de murallas pola inseguridade da época. O Renacemento convérteas nunha actividade intelectual que introduciu innovacións estruturais polos avances poliorcéticos e as visións utópicas da cidade ideal, o que se traducirá en muros de menor altura, maior espesor e complexidade de liñas. A Idade Contemporánea é o período da súa demolición, no século XIX, primeiro Barcelona (1855) e despois Madrid (1869) derrubaron as súas fortificacións, aínda que durante o século XX tendeuse a conservalas por motivos patrimoniais e turísticos. O recinto amurallado urbano de Ávila foi considerado como o mellor conservado do mundo, declarado Patrimonio Mundial desde 1985, o perímetro da súa muralla é de 2.516 m, con 87 torres ou cubos, 9 portas e 2.500 merlóns. Entre as estruturas defensivas históricas máis importantes destacan as de Mohenjo-Daro (civilización do Indo), Xericó, Troia, Bizancio, e grandes murallas como o Muro de Adriano en Gran Bretaña, un dos máis importantes monumentos de fronteira romanos. A Gran Muralla chinesa (do século III a. C. XVI d. C.) é un dos exemplos máis impresionantes polas súas enormes dimensións, cunha lonxitude de 2.000 km e cuxos fragmentos suman máis de 6.000 km."}
{"id": 1001841, "term": "Adarve", "prompt": "Con que significado se emprega \"adarve\"?", "output": "Nunha fortificación, conxunto de dispositivos defensivos situados na parte superior dunha muralla detrás do parapeto utilizado como plataforma de combate. O termo inclúe tres elementos fundamentais na zona alta das murallas: o camiño de rolda, o parapeto e o paradous. En ocasións, omitiuse para evitar o seu uso como defensa das forzas asaltantes, no caso en que estas controlasen o espazo. Existen múltiples variantes e tipos de adarve: adarve simple, dobre, colgado e voado. Por extensión, o termo aplicouse a todo o muro, á zona interior da muralla ou ao terraplén que queda tras construír o parapeto nas fortificacións modernas."}
{"id": 1195682, "term": "Adarve colgado", "prompt": "Cal é o sentido de \"adarve colgado\"?", "output": "Adarve que supera a liña da muralla cun certo voo, apoiado para iso en ménsulas e, a miúdo, amatacanado para aumentar a función defensiva da verticalidade do muro."}
{"id": 1195681, "term": "Adarve dobre", "prompt": "Con que significado se emprega \"adarve dobre\"?", "output": "O que inclúe dous niveis, sendo o superior o lugar de enfrontamento e o inferior o utilizado na circulación das tropas ou subministracións bélicas."}
{"id": 1195680, "term": "Adarve simple", "prompt": "Cal é a definición de \"adarve simple\"?", "output": "Aquel no que aparecen unicamente os tres elementos básicos: camiño de rolda, parapeto e paradous."}
{"id": 1195683, "term": "Adarve voado", "prompt": "Con que significado se emprega \"adarve voado\"?", "output": "O que está situado sobre un arco, cubrindo o baleiro de dúas torres barbacás co fin de facilitar a defensa vertical da entrada da fortificación."}
{"id": 1195676, "term": "Camiño de rolda", "prompt": "Explica que significa \"camiño de rolda\".", "output": "Pasadizo ou corredor protexido do exterior que rodea unha fortificación pola parte superior das súas murallas. No adarve, é elemento básico, xeralmente descuberto, por onde se desprazan as tropas para cubrir as zonas atacadas. Adoitaba servir para dar acceso aos postos de vixilancia. Noutros países, como Francia, utilízase como sinónimo de adarve."}
{"id": 1195678, "term": "Paradous", "prompt": "Dame a definición de \"paradous\".", "output": "Peitoril de pouca altura, grosor e calidade, situado intra muros para que os defensores que estaban nun adarve non caesen, ao mesmo tempo que servía como defensa se a liza (espazo a esquerda e dereita dunha fortificación que se atopa tras a ponte levadiza, entre a muralla e o edificio) era tomada. Na maioría das fortalezas perdeuse."}
{"id": 1007367, "term": "Parapeto", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"parapeto\"?", "output": "Parede, peitoril a unha altura variable que serve de protección ou barreira ao longo do bordo exterior de pontes, terrazas, escaleiras, pozos, etc. Nas fortificacións, terraplén ou muro de protección nos atrincheiramentos. O parapeto adoita incluír elementos defensivos importantes como ameas, merlóns, estaleiros ou ben estar colocado á barbeta e cego."}
{"id": 1009524, "term": "Amenaxe", "prompt": "Con que significado se emprega \"amenaxe\"?", "output": "Coroamento completo dun muro de fortificación, consistente nun conxunto de ameas situadas a intervalos regulares. Así, o perfil do parapeto visualízase como unha secuencia alterna de merlóns e ocos, os primeiros con vans abucinados que permitían lanzar proxectís. Aínda que as dimensións foron variando, nos primeiros merlóns a tendencia era a ser considerablemente máis anchos que os ocos. Desde o século XIII, os remates das ameas adoitaban facerse cunha moldura en resalte respecto da cara exterior. A súa finalidade era a de evitar que as frechas alcanzasen o interior da construción tras rebotar na parte alta do parapeto. Ás veces, as caras dos merlóns tiñan un tratamento similar."}
{"id": 1006996, "term": "Amea", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"amea\"?", "output": "Cada un dos parapetos saíntes e en forma de prismas que, situados a intervalos regulares, coroan un muro fortificado. Aos beirados que sobresaen chámaselles \"merlóns\" e \"troneiras\" aos ocos entre as ameas. Adoitan ter forma cadrada; aínda que tamén existen cortadas en oxivas; graduadas, como en Asia, Persia, países árabes, ou na Irlanda baixomedieval onde este tipo se converte na principal tradición rexional, na que os merlóns máis anchos chegaban a ter ata dous chanzos e en cuxas esquinas do edificio, onde as ameas formaban un ángulo recto, os floróns estaban conformados por elementos verticais. En España, cunha gran tradición e influencia construtiva islámica, desenvolveuse un estilo mudéxar nos merlóns que tiñan un remate piramidal coñecido como \"sobrepena\", influídas polas de dobre vertente das ameas europeas, aínda que en España chegóuselles a dar unha dimensión tridimensional que, en gran medida, era ornamental. Outra das formas, desenvolvida en Italia, era a característica amea en cola de andoriña, onde a cara interior dos merlóns estaba arqueada para darlles a forma de \"V\" curvada. Por último, destacar as ameaxes esculpidas características da Inglaterra de finais do século XIII e, en especial, no norte durante o século XIV con ameas esculpidas con guerreiros, músicos ou figuras mitolóxicas. Os materiais usados na súa construción van desde a pedra ao ladrillo e ao morteiro. As ameas cumpren unha dobre función: defensiva, como sistema de protección adicional para as tropas da zona alta das murallas; e ofensiva, ao permitir lanzar obxectos contra os atacantes nas zonas intermedias (algunhas, mesmo, incorporan na súa propia estrutura elementos ofensivos como as seteiras). Coa aparición da artillería modifícanse pola poliorcética (arte de atacar e defender as prazas fortes) e convértense, a modo de cimacio, en robustos bloques con gran profundidade. Nalgúns casos cumpren ademais unha función ornamental (Lonxa de Valencia).\n\nNota de alcance: Orixinalmente, chamouse \"amea\" (raíz do latín \"minae\", \"saíntes\", co artigo árabe al) ao espazo intermedio no coroamento dun muro dentado de fortificación. Algúns autores, como Rosina Lajo, denominan amea ao oco entre estes remates, chamando merlón ao prisma. Tamén se coñece así ao conxunto formado por ameas e merlóns. Para o coroamento completo dun muro de fortificación, ás veces tamén chamado \"amea\", reservamos o termo ameaxe."}
{"id": 1195687, "term": "Barbeta", "prompt": "Que quere dicir \"barbeta\"?", "output": "Parapeto corrido, sen seteiras, ameas ou merlóns, polo xeral situado nos ángulos dun baluarte. É utilizada pola artillería a descuberto."}
{"id": 1195684, "term": "Merlón", "prompt": "Como se define \"merlón\"?", "output": "Cada un dos anacos de parapeto que hai entre canoneira e canoneira (oco entre as ameas para disparar as pezas de artillería)."}
{"id": 1195726, "term": "Alambor", "prompt": "Que significa \"alambor\"?", "output": "Talude ou derrame do muro situado na zona inferior das torres defensivas e murallas, consiste nun engrosamento da base da muralla que conforma un plano inclinado. A súa función era a de reforzar estas estruturas e presentaba diversas vantaxes: ofrecer protección fronte a minas ou zapas, ao darlle á muralla unha maior estabilidade debido á súa base máis ancha; manter a distancia máquinas de asalto coa súa plataforma saínte, o que facía máis difícil escalalas; o maior grosor proporcionaba á súa vez maior protección fronte aos proxectís; así mesmo as súas calidades deflectivas podían utilizarse como defensa activa, pois os proxectís arroxados desde arriba podían rebotar e dirixirse contra os asaltantes. Aínda que a partir do século XII comeza a difundirse o seu uso, non se xeneraliza ata mediados do século XV coa aplicación das novas técnicas pirobalísticas."}
{"id": 1007420, "term": "Seteira", "prompt": "Que quere dicir \"seteira\"?", "output": "En particular nas murallas das fortalezas, abertura longa e estreita que con carácter defensivo practícase nun muro, a través da cal dispara o arqueiro. Esta abertura disponse en sentido vertical ou horizontal, en forma de cruz, e con derramamamento ao interior, ao exterior ou a ambos os dous lados do muro, chamado abucinamento. Esta forma proporcionaba ao arqueiro máis liberdade respecto á dirección e o alcance das frechas. A parte vertical do devandito ensanchamento chámase \"deriva\" e a horizontal \"derramamento\".\n\nNota de alcance: A voz seteira inclúe a seteira neurobalística e a troneira para fusileiros."}
{"id": 1195732, "term": "Seteira apaisada", "prompt": "Dame a definición de \"seteira apaisada\".", "output": "Seteira que ten a súa maior dimensión en sentido horizontal."}
{"id": 1195733, "term": "Seteira invertida", "prompt": "Cal é o sentido de \"seteira invertida\"?", "output": "Seteira que é máis ancha no seu exterior que pola parte interior do muro ou parede."}
{"id": 1195689, "term": "Cadafalso", "prompt": "Cal é a definición de \"cadafalso\"?", "output": "Galería de madeira, temporal ou permanente, colgada por medio de modillóns e de cantimploras, que se sitúa en torres e lenzos amurallados dun castelo. O cadafalso constaba dunha galería de combate pechada e en voadizo sobre a fronte da muralla, cuxo obxectivo era o de proporcionar unha liña de defensa avanzada e de controlar a área situada directamente ao pé dos lenzos. A miúdo, está cuberto e ten a fronte e a base con seteiras (v. Seteira) para o fustrigamento vertical, tamén podían arroxarse proxectís por algúns buracos practicados no chan, que daban ao pé das murallas. A galería interior facilitaba un rápido despregamento de homes e munición. É o elemento precursor dos matacáns e ladroeiras."}
{"id": 1009944, "term": "Cubo de muralla", "prompt": "Como se define \"cubo de muralla\"?", "output": "Nunha fortificación, torre grande acaroado á muralla, preferentemente de sección circular. A súa función é flanquear e reforzar a defensa facendo as veces de contraforte."}
{"id": 1001628, "term": "Foso", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"foso\"?", "output": "Gabia ancha e profunda practicada ao redor dunha fortaleza con función defensiva ou de protección. É o elemento poliorcético (conxunto de técnicas e disposicións destinadas á defensa de fortalezas) máis constante, ubicuo e antigo dunha fortificación. O foso constitúe o mellor obstáculo contra a zapa (minas), a aproximación da infantería e a tormentaria (arietes, bastida, etc.), aumentando a súa anchura co uso da artillería. Pode ser inundable ou seco segundo as características topográficas e climáticas do lugar. Así, nunha zona rochosa convén unha cava seca e máis ancha que profunda, fronte á arxilosa onde ten vantaxe a auga. Algúns fosos secos alcanzan gran dimensión volumétrica (fortalezas cruzadas do século XII ou \"karahori\" xaponés), e outros apenas son perceptibles ao estaren colmados despois de séculos en desuso. Os inundables abundan na Europa occidental entre os séculos XIII e XV (fortificación de Caerp. e en Gales).\n\nNota de alcance: Aínda que é un elemento asociado aos castelos europeos, tamén se poden atopar nas aldeas fortificadas dos indios do Mississippi (Parque Arqueolóxico de Parkin, Arkansas); nos castelos xaponeses que inclúen fosos moi elaborados de ata tres círculos concéntricos, algún navegable, ou mesmo na cidade prohibida de Pequín (52 m por 6 m de profundidade). Na actualidade o termo esténdese a outros usos ao designar o espazo que separa zonas en lugares destinados a espectáculos públicos: teatros, estadios, etc."}
{"id": 1195730, "term": "Contraescarpa", "prompt": "Con que significado se emprega \"contraescarpa\"?", "output": "Parede do foso en pendente situada fronte á escarpa ou alambor da muralla."}
{"id": 1009840, "term": "Escarpa", "prompt": "Como se define \"escarpa\"?", "output": "Nun foso de fortificación, a parede en talude máis próxima ao recinto amurallado."}
{"id": 1007026, "term": "Lenzo de muralla", "prompt": "Define \"lenzo de muralla\".", "output": "Muro de peche ou porción de muralla que corre en liña recta entre dous baluartes ou entre dous cubos de muralla."}
{"id": 1215362, "term": "Barbacá", "prompt": "Que quere dicir \"barbacá\"?", "output": "Cada unha das aberturas ou orificios que se deixan en murallas e torres e cuxa función é a de introducir no seu interior madeiras horizontais dun andamio durante a súa construción."}
{"id": 1008109, "term": "Ponte levadiza", "prompt": "Que quere dicir \"ponte levadiza\"?", "output": "Pasarela abatible ou corredeira, a miúdo de madeira, que dá paso ou o impide a unha fortificación. Utilizábase para salvar fosos ou para suprimir un acceso a parte do recinto. A ponte levántase por medio de poleas, cordas ou cadeas. A levadiza é a máis coñecida das pontes móbiles e o seu deseño copiado por outras para facilitar a navegación cando o taboleiro deste non resulta bastante alto. Compóñense dun ou máis tramos, brazos, ás ou ramas móbiles, ao redor dun eixe horizontal, mediante contrapesos, cables e engrenaxes. As de brazo ou á única adáptanse só para pequenas luces e son as máis parecidas ás medievais das fortalezas europeas. Ademais varían segundo o eixe de rotación sexa fixo ou móbil. No primeiro caso, cada tramo ten dous brazos dos que un ten o contrapeso que, ao elevarse o outro, entra baixo o taboleiro nunha caixa protexida da acción da auga. Tamén existen exemplos de brazo único, nos que o contrapeso se traba ao coitelo mediante un xogo de articulacións ou rodas dentadas (tipo Straus). As de eixe móbil ou rodaxe poden ser do tipo Scherzer, neste caso, trátase dunha ponte con tramo móbil a cuxo extremo posterior se adapta un sector circular que roda sobre un plano horizontal.\n\nNota de alcance: Aínda que non se conservan as pontes levadizas medievais, o tipo de mecanismo que se usaba púidose reproducir a partir dos restos arquitectónicos."}
{"id": 1195639, "term": "Nurague", "prompt": "Cal é a acepción de \"nurague\"?", "output": "Estrutura illada ou formando parte de recintos defensivos característica da cultura da Sardeña da Idade do Bronce Medio e Final. A \"nuragha\" é definida como lugar de culto e fortaleza defensiva e de control territorial, composta por unha de torre que contén enterramentos megalíticos. Estaba construída con pedras, de planta circular, corpo troncocónico e cuberta de falsa bóveda e rodeada por unha complexa estrutura defensiva. Algunhas \"nuraghas\" están formadas por unha simple torre, outras poden presentar unha maior complexidade con varias estruturas, ás veces de gran complexidade. Ao abeiro dalgunhas destas fortificacións agrupáronse vivendas constituíndo auténticos poboados nuráxicos. As \"nuraghas\" repártense ao longo de toda a illa, sendo as máis coñecidas e mellor conservadas as de saint-Antine de Torralba e sa Nuraxi-Barumini. Os poboados máis importantes son Onrrubia, Losa, Serra-Illixi, Barumini e Nuoro.\n\nNota de alcance: En Sardeña, iníciase no Bronce Antigo unha fase \"protonuráxica\" cara a 1700 a. C. que se desenvolverá durante todo o Bronce Medio, con continuidade no final, ata o inicio da Idade do Ferro, co seu período de apoxeo entre 1500 e 1000 a. C. aproximadamente. A evolución da cultura nuráxica estableceuse en cinco fases, das que as fases I a III corresponden á Idade do Bronce e as restantes á do Ferro."}
{"id": 1214195, "term": "Praza forte", "prompt": "Explica o significado de \"praza forte\".", "output": "Lugar cunha situación estratéxica especial e fundamentalmente preparado para resistir un asedio prolongado. Partindo das estreitas murallas medievais, e debido ao desenvolvemento e mellora da artillería, derivadas do emprego da pólvora, durante os séculos XVI ao XVIII foise impondo en Europa a necesidade de aumentar os recintos defensivos das cidades. O enxeñeiro francés Vauban foi o impulsor dun novo sistema de fortificación caracterizado por un trazado quebrado e unha maior anchura das defensas, que incluían baluartes, glacis e construcións progresivamente complexas, como revellíns lunetas e hornabeques. Ademais das murallas abaluartadas e o artillado, unha praza forte dispuña dunha numerosa guarnición militar capaz de disuadir o hipotético inimigo. Os asedios podían ser prolongados, polo que a praza forte debía poder acumular abundantes reservas de víveres e armamento, moitas veces custodiados nas cidadelas, ou recintos ultradefensivos de nova construción. Situábanse nas zonas fronteirizas para impedir ou dificultar o avance de exércitos inimigos. Para mellor asegurar a defensa, nas prazas fortes había importantes servidumes militares, tanto encamiñadas a facilitar un rápido movemento de tropas no interior do recinto amurallado, como a conservar libre de construcións a contorna inmediata da cidade, para que o atacante non se puidese fortalecer nelas.\n\nNota de alcance: Así concibidas, as prazas fortes tiveron un gran protagonismo nos conflitos europeos, con todo, o seu importante papel foise reducindo a partir das guerras napoleónicas, e acabaron por mostrarse inoperantes ante os rápidos progresos da artillería, xa na guerra franco-prusiana de 1870. Con posterioridade, a estratexia militar dispuxo defensas externas ás cidades, denominadas campos atrincheirados ou fortes avanzados, pero a súa virtualidade nunca sobrepasou o século XIX. Co paso do tempo, as construcións militares das antigas prazas fortes pasaron a estimarse polo seu valor histórico e arquitectónico e dun modo progresivo foron obtendo a conseguinte consideración monumental, entrando nos Plans Nacionais de conservación dalgúns países. Na Península Ibérica destaca a conservación dunha notable rede de prazas fortes na fronteira hispanoportuguesa."}
{"id": 1006994, "term": "Polvoreira", "prompt": "Con que significado se emprega \"polvoreira\"?", "output": "Lugar ou edificio disposto para gardar a pólvora e outros explosivos."}
{"id": 1007202, "term": "Torre defensiva", "prompt": "Como se define \"torre defensiva\"?", "output": "Edificio ou construción con predominio da altura sobre as dimensións laterais, que serviu ou serve como lugar de protección, defensa e observación de territorios, en especial durante períodos históricos inestables, como a Idade Media. Estas construcións illadas, con funcións defensivas e de vivenda, tiveron formas moi elaboradas, sobre todo en Francia e Inglaterra. Pouco a pouco fóronse incorporando ás murallas ou fortificacións dos castelos. A miúdo está separada das defensas exteriores e usábase como refuxio final. A máis coñecida é a torre da homenaxe.\n\nNota de alcance: Na antiga Grecia, a técnica da fortificación fai grandes progresos desde a época clásica. As murallas constrúense seguindo a técnica de dobres paramentos e as torres defensivas refórzanas e divídenas en lenzos á vista, aos que protexen flanqueándoos. En Mantinea a hai máis de 100 a intervalos de tan só uns 6,50 m. En Perga, en Panfilia, sobresaen case en toda a súa profundidade da liña da muralla, pero a intervalos maiores. Desde o primeiro piso as seteiras practicadas nos lados dominan os espazos intermedios e a chaira; a plataforma do segundo piso aloxa armas arreboladizas de longo alcance. En Roma, as torres defensivas son de pequeno tamaño na primeira época. Tómanse do urbanismo grego arredor do século III d. C., como construcións para reforzar e flanquear a muralla e tamén como soportes das plataformas de artillería. A forma rectangular inicial foi substituída en época imperial a miúdo pola circular ou semicircular, máis apropiada para a defensa. Nun principio, as torres sitúanse máis ou menos afastadas unhas doutras, segundo o terreo; máis tarde elévanse a distancias regulares, por exemplo a 100 pés romanos (29,60 m no muro Aureliano). Na Alta Idade Media, época da maioría das fundacións urbanas, a técnica defensiva volve alcanzar en toda Europa unha categoría elevada. As torres defensivas cumpriron varias funcións: como reforzo construtivo do muro (efecto de contraforte); como consolidación dos puntos especialmente expostos por exemplo (portas, pontes, portos, peiraos, presas, etc.); como flanqueo nos ataques, onde sobresaen do muro a intervalos determinados polo alcance das armas; e como plataformas defensivas situadas a grande altura para dominar o campo para disparar. As formas clásicas no medievo, a torre rectangular e a cilíndrica, sofren numerosas modificacións, como a torre semicircular, en forma de \"D\" e a poligonal. Os avances técnicos da arquitectura do século XII posibilitaron a introdución da forma cilíndrica. A superficie redondeada engadía calidades deflectivas, e a planta circular ofrecía unha maior resistencia ao minado debido á ausencia de esquinas. Xa na Idade Media tardía aparecen con frecuencia pisos superiores conformados con gran fantasía e cubertos con pequenas torres e saíntes en lugar de corpos construtivos sinxelos."}
{"id": 1007204, "term": "Albarrá", "prompt": "Cal é a acepción de \"albarrá\"?", "output": "Torre fortificada, separada das murallas e unida a estas xeralmente por pontes, arcos e lenzos estreitos (corachas), facilmente destruíbles en caso de perigo, quedando entón illadas do conxunto. Nalgúns casos podíase acceder a elas a través de pasadizos subterráneos, inaccesibles para o inimigo (mina). A edificación destaca do resto da construción pola súa posición adiantada respecto á liña de murallas da fortificación. Adoitaban ser torres vixía que se construían como baluartes dunha gran fortaleza ou como atalaias, asumindo unha función defensiva de vixilancia e acoso, permitindo os ataques de flanco aos asaltantes das murallas ou portas; e, por outra ofensiva (poliorcética), ao facilitar saídas e entradas controladas de forzas que frustrigasen os sitiadores. Por extensión, designa calquera torre con función defensiva e, en xeral, todo elemento que cumpra estas características: albarrá illada, torre da homenaxe, aproches ou corachas de acceso e control puntual.\n\nNota de alcance: Debido á influencia do Islam (con orixes cronolóxicas nas construcións defensivas almohades do século XIII), o termo emprégase especificamente para fortificacións medievais da Península Ibérica, mentres que noutras culturas se asimila ao termo \"barbacá\"."}
{"id": 1028813, "term": "Talaiot", "prompt": "Cal é o sentido de \"talaiot\"?", "output": "Torre defensiva fortificada da cultura talaiótica (1350-650 a. C.) das Illas Baleares. Ten planta circular ou cuadrangular e un corpo troncocónico ou troncopiramidal, construído con cachotería e realzado en ocasións cunha plataforma inferior. No seu interior ábrese unha estancia ou cámara con falsa bóveda, ás veces cunha columna monolítica central. Está relacionado coas \"nuraghas\" de Sardeña."}
{"id": 1195744, "term": "Torre cabaleira", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"torre cabaleira\"?", "output": "A que está situada na parte superior doutra, sendo de menor tamaño."}
{"id": 1195735, "term": "Torre de asedio", "prompt": "Que quere dicir \"torre de asedio\"?", "output": "Aquela que presenta a base cadrada, de madeira e de varios pisos de altura unidos entre si por unha escaleira interior ou posterior, cunha ponte levadiza no seu cume permitíalles aos homes acceder á ameaxe do castelo inimigo e transportar os soldados que levaba no seu interior. A torre construíase máis alta que o muro que debía ser atacado, con catro grandes rodas que permitían a súa mobilidade co obxectivo de poder empuxala ata a muralla. Noutras ocasións, os sitiadores construían unha torre de asedio fixa, ou mesmo un \"castelo de asedio\", a certa distancia da muralla, coa altura suficiente para que os arqueiros varresen as ameas e as deixasen libres de defensores para poder así utilizar as escalas portátiles.\n\nNota de alcance: A torre de asedio foi un invento da Idade Antiga e Media empregado en Oriente e Occidente. Desapareceu coa xeneralización do canón no século XV. A evolución arquitectónica do castelo nos séculos XII e XIII estivo vinculada ás melloras nas técnicas de asedio. Aínda que as defensas lígneas de moitos dos primeiros castelos non resultaban tan intimidatorias, ofrecíanlles aos defensores clara vantaxe fronte aos inimigos non moi versados en tácticas de asedio. Á vez que se reforza o papel do castelo na guerra, os enxeñeiros militares déronlle voltas á maneira de superar os obstáculos que presentaban estes edificios e conforme as técnicas de asedio desenvolvéronse facéndose cada vez máis efectivas, fíxose necesario construír defensas máis impoñentes."}
{"id": 1007207, "term": "Torre da homenaxe", "prompt": "Explica que significa \"torre da homenaxe\".", "output": "A principal, máis alta e mellor fortificada dunha fortaleza e nexo de unión entre a torre defensiva e a torre-pazo. Xunto co patio de armas, considéraselle o gran compoñente en pedra do castelo, ambos poden definirse como formas inequívocas da arquitectura defensiva. Serve de residencia do señor e cumpre coas funcións máis destacadas dun castelo, albergando as estancias principais na planta superior e, ás veces, os almacéns de víveres na planta baixa. Sitúase na zona máis abrigada en relación cun posible ataque exterior e tradicionalmente consideróuselle como o último lugar no que refuxiarse ou como o punto final dunha secuencia de defensas. Aínda que a súa localización habitual é intra muros, tamén se puideron testemuñar escasos exemplos extra muros, como é o caso da torre da homenaxe do castelo de Bellver, en Palma de Mallorca. As primeiras torres da homenaxe datan do século XI, e a súa forma mantívose como un trazo esencial do castelo ao longo do período medieval. Entón como agora, patróns e arquitectos favorecían a altura co fin de crear un efecto arquitectónico e de prestixio. En ocasións, un castelo podía ter máis dunha torre da homenaxe. Durante o século XV, con motivo da ampliación das dependencias residenciais no Alcázar de Segovia, o rei Xoán II de Castela construíu unha segunda torre no extremo oposto da fortaleza.\n\nNota de alcance: En España, o seu nome reflicte a práctica feudal de renderlle homenaxe ao señor, era o lugar dos xuramentos de fidelidade dos vasalos cara aos gobernantes. En Inglaterra coñécese co termo \"Keep\" e en Francia adóitase chamar \"donjon\", nome derivado do latín \"dominus\" (señor), o que indica a súa particular asociación co señorío."}
{"id": 1195739, "term": "Torre grande", "prompt": "Cal é o sentido de \"torre grande\"?", "output": "Torre fortificada, baixa e ancha, rematada con ameas e situada sobre unha zona escarpada. É frecuente no Renacemento, sobre todo, cando comeza a diminuír a altura da torre medieval acaroada ao muro como primeiro paso evolutivo cara ao baluarte, do que é a súa orixe."}
{"id": 1182517, "term": "Construción relixiosa", "prompt": "Que quere dicir \"construción relixiosa\"?", "output": "Edificación, ou conxunto de edificacións, de lugares de culto e/ou espazos sagrados difundidas, desde épocas pretéritas, por todas as culturas e civilizacións. Adoitan presentar unhas características moi concretas, ademais de numerosos exemplos que, debido ao tipo de estruturas, perduraron ata os nosos días. Os materiais utilizados non difiren dos empregados noutro tipo de construcións, pero si o seu deseño e finalidade; tanto a casa de deus (templos, mesquitas, mosteiros, sinagogas, catedrais, ermidas, etc.), como a morada póstuma do home (sepulcros, pirámides, mausoleos, cemiterios, etc.), son construcións ideadas, creadas co fin determinado de albergar a esencia dese ser inabarcable e a alma de quen o adorou."}
{"id": 1007033, "term": "Abadía", "prompt": "Como se define \"abadía\"?", "output": "Dependencia con territorio propio rexido por un abade ou unha abadesa. O conxunto está composto por diversas estancias organizadas ao redor dun claustro: igrexa, sala capitular, refectorio, dormitorio, etc. Para aumentar a súa autonomía inclúe dependencias e edificios dedicados á intendencia (panadería, muíño, vacaría, etc.), sanidade (casa de enfermería, médico, xardín botánico, etc.) ou ensino.\n\nNota de alcance: A abadía (do francés antigo \"abadie\", que á súa vez procede do latín \"Abbas\", \"abade\") diferénciase do mosteiro en que este só é priorado (á súa fronte hai un prior dependente do abade). O abade non implicaba inicialmente autoridade, polo que o título concedíase a un monxe de recoñecida autoridade ou idade avanzada. As primeiras abadías cristiás levantáronse en Oriente (Exipto, Siria, Grecia). En Occidente, as primeiras establecéronse seguindo as regras de San Bieito. A partir do século VI, coa súa implantación xeneralízase o seu uso como unha institución xurídica e a palabra designa ao superior da comunidade de máis de doce monxes ou monxas. Por extensión, nos cenobios (lugar onde habitaban os monxes) femininos aparece o título de abadesa. Nas grandes abadías (As Folgas, Pedralbes), a abadesa adoitaba ser de sangue real e o seu poder e influencia eran notables."}
{"id": 1009519, "term": "Aliñamento", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"aliñamento\"?", "output": "Sucesión en liña recta de megálitos ou menhires, é un dos tipos de construcións megalíticas do Neolítico e Eneolítico (5000-1700 a. C.).\n\nNota de alcance: Adoitan estar orientados en dirección leste-oeste, o que suxire unha relación co culto ao Sol, aínda que tamén existen teorías que os consideran avenidas procesionais, construcións conmemorativas, funerarias, etc. As últimas investigacións atribúenlles varias funcións, facendo fincapé no coñecemento que debían ter os seus construtores das estacións do ano. Unha das causas reside no feito de que as culturas da época, cada vez máis sedentarias e influídas polos ciclos da natureza, necesitaban controlar estes fenómenos dentro do incipiente proceso agrícola. Algúns especialistas, como o arqueólogo J. P. Mohen, comprobaron que o proceso construtivo supón unha sociedade evolucionada e xerarquizada. Os máis soados son os de Carnac (Menec, Kermario e Keslescan), cun total de 2.813 menhires distribuídos nunha lonxitude de 3 km. Nas zonas da área celta (noroeste europeo), puidéronse testemuñar outros de menor tamaño, aínda que se estenderon cara a poboacións limítrofes, como foi o caso do suroeste da Península Ibérica."}
{"id": 1212594, "term": "Ashram", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ashram\"?", "output": "Na tradición hindú, ermida (\"asrama\", orixe da voz inglesa \"ashram\", morada apartada para actividades relixiosas) que, na India, era utilizada polos sabios como lugar de recollemento.\n\nNota de alcance: Co tempo, o significado do termo amplíase aplicándose ao estilo de vida daqueles brahmanes que moraban nos devanditos lugares, mesmo a unha comunidade de retiro formada por persoas que buscan a elevación espiritual baixo o liderado dun místico. Os \"ermitáns\" brahmánicos que vivían en \"asramas\" eran cabezas de familia de estirpe védica, que realizaban sacrificios domésticos e que seguían unha vida relixiosa, probablemente en zonas afastadas de cidades e aldeas."}
{"id": 1007034, "term": "Baptisterio", "prompt": "Cal é o sentido de \"baptisterio\"?", "output": "Capela, edificio exento ou anexo a unha igrexa onde se atopa a pía bautismal. A súa planta adoita ser central, circular ou poligonal (polo común octogonal). Os baptisterios forman parte, polo rango sagrado do Bautismo, das primeiras igrexas domésticas. Despois do recoñecemento oficial (Edicto de Milán, Constantino, século IV d. C.) aparecen, para o número crecente de catecúmenos, igrexas bautismais independentes xunto ou contiguo ás igrexas episcopais (San Xoán de Letrán en Roma). Aos espazos rectangulares coa pía bautismal na cabeceira, sucédenos as edificacións de planta cadrada e circular coa pía (piscina) no centro, escavada no chan con pouca profundidade e á que se descendía por sete gradas, ademais nestes espazos podía atoparse unha capela ou altar para a Eucaristía e a Comuñón, así como outra a modo de pórtico. A forma preferida desde o século V é o octógono, probablemente por mor da súa simboloxía numérica. A forma básica, o espazo octogonal rodeado de muros espidos e cuberto por unha cúpula ou unha cuberta de pavillón, será transformada en moitas variantes e asociada con outros elementos construtivos. Arquitecturas falsas enmarcan frescos e mosaicos; nichos de diversas formas e dimensións furan plasticamente a envoltura mural. Unha columnata separa a piscina do deambulatorio, delimitándoa como espazo central. As columnas soportan, ou ben un elevado ciborio que se alza libremente no espazo, ou ben un piso superior en forma de torre ou lanterna que sobresae por encima do deambulatorio. Co tempo, a piscina foi substituída por unha fonte no caso das primeiras basílicas cristiás, e por unha pía bautismal desde o século XII, con exemplos notables durante o Románico e o Gótico. Ata o século VIII son habituais as construcións exentas que máis tarde desaparecen en favor de espazos integrados nas igrexas, capelas bautismais situadas polo xeral xunto á entrada.\n\nNota de alcance: O modelo do baptisterio atópase nos mausoleos ou rotondas pagás de obxecto relixioso ou sepulcral. A composición centrada obedecía á piscina central, reminiscencia dos baños antigos. A súa orixe está no \"frigidarium\" romano onde os primeiros cristiáns realizaban o sacramento do bautismo por inmersión. En principio, o bautismo celebrábase nas casas particulares (no \"impluvium\" do \"atrium\" ou no \"oecus\"), ou ben nos ríos. Tamén nas catacumbas, como as de Priscila e do cemiterio Ostriano de Roma, onde se acharon restos de baptisterios decorados con pinturas murais reproducindo o bautismo de Cristo. O baptisterio tende a construírse diante da igrexa, de xeito simbólico, para indicar que se debe pasar por alí (recibir o bautismo) antes de entrar no templo, é dicir, antes de ser acollido na comunidade dos fieis que celebra a eucaristía. A planta octogonal alude ao \"oitavo día\", termo simbólico para designar a eternidade, cuxas portas abre o bautismo. Ademais, as construcións arquitectónicas ou composicións diversas baseadas no octógono (en forma ou en planta se se trata dun edificio ou de estrutura como o baptisterio, fonte, etc.), simbolizan a rexeneración espiritual por ir o oito unido a esta idea como intermediario entre o cadrado e o círculo, de aí que a maioría dos baptisterios teñan planta octogonal."}
{"id": 1007035, "term": "Beataría", "prompt": "Como se define \"beataría\"?", "output": "Casa na que viven as beatas ou persoas que se dedican a facer obras de caridade, formando comunidade e seguindo algunha regra.\n\nNota de alcance: Os beaterios ou \"beguinages\" abundan na Flandres católica, sendo os máis soados os de Gantes e Bruxas. Trátase dunha institución peculiar dos Países Baixos, fundada no século VII por Santa Bega de Andenne, filla de Pipino de Landen, primeiro duque de Bramante e nai de Pipino II de Heristal, fundador da dinastía carolinxia."}
{"id": 1212612, "term": "Chaitya", "prompt": "Como se define \"chaitya\"?", "output": "Na relixión budista, palabra sánscrita que, en orixe, recibe todo lugar sagrado de culto, túmulos sagrados ou, especificamente, a estupa budista. O seu uso foise restrinxindo, limitándose aos santuarios ou mosteiros escavados nas paredes da rocha de outeiros solitarios, compostos por un vestíbulo, un deambulatorio ou unha ábsida que encerra unha estupa, ademais de certo número de columnas. Co tempo, a voz \"chaitya\" tamén fai referencia a mosteiros que inclúen outros edificios ou elementos (\"vihara\").\n\nNota de alcance: Dentro da gran variedade de mosteiros budistas, as \"viharas\" e os \"chaitya\" pódense distinguir como os dous grandes grupos dentro deste tipo de construcións, chegando a convivir e unir nun mesmo espazo arquitectónico (mosteiro budista de Karli, composto por un \"chaitya\" e tres \"viharas\")."}
{"id": 1001866, "term": "Claustro", "prompt": "Dime cal é a definición de \"claustro\".", "output": "Galería con arcadas que cerca o patio principal dun mosteiro ou templo. Os arcos apoian sobre columnas ou dobres columnas e a súa función principal é a de comunicar e acceder ás diversas dependencias. A planta máis frecuente é a cadrada ou rectangular, aínda que existen excepcións como a trapezoidal (claustro das Donas en Salamanca). Cada galería abovedada, constituída e limitada por arcadas soportadas por columnas, denomínase \"panda\". Nun exemplo típico, no que o claustro se sitúa no costado meridional do templo, o esquema sería: a galería norte ou \"mandatum\"; a galería leste, ou do capítulo; a galería sur, ou do refectorio e a galería oeste. Arredor delas distribúense os espazos da vida relixiosa; ao leste, a biblioteca e a sala capitular; ou os dormitorios, o refectorio e a cociña no sur. O patio, xeralmente axardinado, contaba cun pozo ou fonte, cuxos referentes son o \"combuvium\" e o \"canthaurus\" romanos, substituídos máis tarde por un templete. O claustro reflicte o movemento arquitectónico no que se constrúe. Os románicos, por exemplo, caracterízanse por arcos de medio punto e capiteis decorados con escenas bíblicas (San Xoán da Pena); no Gótico, por arcos apuntados e bóvedas de cruzaría (As Folgas, Burgos). Entrado xa o século XVI, no Renacemento, aos claustros cistercienses engádeselle unha planta superior, que se levantan para comunicar as partes transformadas ou recentemente creadas dos cenobios, os coros altos e os novos dormitorios monacais. Nas abadías das monxas, o claustro tiña a mesma función que nas de homes, un ámbito que permitía a circulación entre as distintas estancias. Así mesmo, o espazo central aberto permitía captar auga conducida aos alxibes e servía como lugar para cultivar plantas ornamentais e medicinais. Con todo, o máis habitual é que os claustros femininos fosen ámbitos menos monumentais, con plantas irregulares e dotados dun aire doméstico.\n\nNota de alcance: O claustro naceu cos mosteiros como unha evolución do adro da \"domus\" e das primeiras basílicas paleocristiás. O Concilio de Tours, no ano 567, prescribe que os mosteiros deben ter un lugar onde os monxes poidan ler, Santo Isidoro cita entre as dependencias monásticas un pórtico que daba paso ao xardín. O plano de San Galo (século X) mostra un claustro contiguo a unha igrexa que serve de distribuidor."}
{"id": 1196652, "term": "Cantharus", "prompt": "Con que significado se emprega \"cantharus\"?", "output": "Fonte situada no centro dos claustros dos mosteiros e no adro das igrexas para as ablucións (purificación simbólica de quen estaba a piques de entrar no templo). A súa forma, da que provén o seu nome, aseméllase ao vaso grego con amplas asas e pé vertical estreito."}
{"id": 1196653, "term": "Panda", "prompt": "Dame a definición de \"panda\".", "output": "Na Idade Media, nome que recibe cada lado ou galería do claustro dun mosteiro desde onde se distribúen as dependencias deste: sala capitular, refectorio, dormitorios, etc. Estas galerías son abovedadas e están constituídas e limitadas por arcadas soportadas por columnas."}
{"id": 1214525, "term": "Galería do capítulo", "prompt": "Cal é o sentido de \"galería do capítulo\"?", "output": "Na Idade Media, nome que recibe o lado oriental do claustro dun mosteiro desde onde se distribúen as súas dependencias. Tamén chamada galería este, nela sitúanse, comezando polo lado máis próximo á igrexa, o \"armariolum\", a sala capitular, a escaleira de subida ao dormitorio, o locutorio, a pasaxe cara ás hortas e a sala dos monxes. O que singulariza a galería oriental do resto, é ser a única que contaba con dous pisos de altura. Sendo a superior unha gran nave diáfana utilizada como dormitorio común. Para chegar a esta segunda planta contábase con dúas escaleiras, a que adoitaba situarse entre a sala capitular e o locutorio e a chamada escaleira de maitíns, que comunicaba o dormitorio coa igrexa a través dos brazos do cruceiro, a súa función era a de que os monxes puidesen acudir aos rezos a esas horas temperás."}
{"id": 1214527, "term": "Galería do refectorio", "prompt": "Define \"galería do refectorio\".", "output": "Na Idade Media, nome que recibe o lado sur do claustro dun mosteiro desde onde se distribúen as súas dependencias. A gran peza deste lado do claustro era o refectorio ou comedor. A redor deste situábanse: o \"lavatorium\", polo xeral disposto baixo un templete que avanzaba cara ao xardín do claustro; o \"calefactorium\", onde se atopaba o \"scriptorium\" monástico e os monxes cualificados copiaban libros; e a cociña, tanto para os propios monxes como para os leigos."}
{"id": 1214528, "term": "Galería norte", "prompt": "Dime cal é a definición de \"galería norte\".", "output": "Na Idade Media, nome que recibe o lado norte do claustro dun mosteiro desde onde se distribúen as súas dependencias. Esta galería carece de dependencias ao estar pegada á igrexa. Nela ábrense polo menos dúas portas, a dos monxes, xunto ao cruceiro, e a dos leigos, situada aos pés do templo. Ambos os accesos conducen aos seus respectivos coros, colocados ao longo da nave central."}
{"id": 1214526, "term": "Galería oeste", "prompt": "Con que significado se emprega \"galería oeste\"?", "output": "Na Idade Media, nome que recibe o lado occidental do claustro dun mosteiro desde onde se distribúen as súas dependencias. Paralela á galería oeste, situábase a \"cilla\" ou almacén, próximo aos lugares de estancia e traballo dos leigos e de fácil acceso para o aprovisionamento. Para garantir a incomunicabilidade cos monxes, aos leigos habilitóuselles un corredor propio. Nesta galería tamén adoitaba dispoñerse a portería."}
{"id": 1001869, "term": "Clavería", "prompt": "Con que significado se emprega \"clavería\"?", "output": "Nas catedrais, oficina que se encarga da recadación e distribución de rendas do cabido."}
{"id": 1004888, "term": "Convento", "prompt": "Que quere dicir \"convento\"?", "output": "Edificio ou conxunto deles en que vive unha comunidade relixiosa baixo as regras da súa orde.\n\nNota de alcance: A pesar de que ás veces se utilicen como sinónimos, as diferenzas entre mosteiro e convento son notables, en función das regras polas que un e outro se rexen, aínda que non polas construcións e pola súa disposición arquitectónica, que adoita seguir o esquema da casa patio que, nestes casos, se acompaña de claustro. O mosteiro, é a casa que alberga unha comunidade relixiosa contemplativa (beneditinos, cistercienses, xerónimos ou cartuxos). Polo xeral, están emprazados en lugares apartados, autosuficientes, polo que se rodean de hortos, granxas ou algunhas industrias das que obteñen alimentos. O convento, ao contrario, pon o seu acento principal na vida en común e é propio de ordes mendicantes (franciscanos, dominicos, agostiños, carmelitas, etc.). É un tipo de construción fundamentalmente urbana. Na baixa Idade Media, comezaron a instalarse en cidades e núcleos importantes, en gran parte extra muros, polo que foron tomados como referencia para o desenvolvemento de arrabaldes. En España, desde o século XVI e, en especial, durante o século XVII, as diferentes ordes recibiron importantes doazóns mobles e inmobles que se traduciron nun número cada vez maior de conventos no interior das cidades, fenómeno que explica que máis da terceira parte da superficie intra muros fose ocupaba por estas instalacións eclesiásticas. Durante o século XIX, o proceso de desamortización fixo que moitos destes terreos se convertesen en solo de reserva urbana para canalizar o crecemento das cidades, outras veces foron reutilizados para acoller servizos públicos (cuarteis, cárceres, centros educativos, sedes administrativas, etc.), noutros casos, foron derrubados para favorecer a apertura de prazas ou espazos destinados a mercados ou recintos feirais. Na actualidade, gran parte dos conventos que se conservan nas cidades españolas foron declarados bens de interese cultural."}
{"id": 1196888, "term": "Altana", "prompt": "Como se define \"altana\"?", "output": "Nos conventos, ático a nivel superior da coxía caracterizado pola presenza dominante de ocos (ventás, galerías abertas, etc.), destinado fundamentalmente aos enfermos. Polo xeral, a altana está orientada cara ao claustro con vista ao mediodía."}
{"id": 1001877, "term": "Compás", "prompt": "Define \"compás\".", "output": "Adro, patio ou lonxa ó aire libre que precede a igrexas, conventos e mosteiros. Este espazo previo á edificación, é definido por dúas fachadas que conforman unha escuadra pechada. Nos mosteiros, o compás adoita estar definido pola fachada da igrexa e a dalgunhas dependencias exteriores ou secundarias da comunidade, como a dos servidores."}
{"id": 1214529, "term": "Comungatorio", "prompt": "Dame a definición de \"comungatorio\".", "output": "Nos conventos femininos, pequena abertura practicada no muro e pechada por un batente ou unha reixa, situada entre o coro e o altar, a través da cal, as relixiosas de clausura reciben a comuñón. Pode estar decorada en todo o seu perímetro e levar unha inscrición ou iconografía relativa ao Santo Sacramento. Na igrexa católica tamén recibe este nome, a varanda ante a que se axeonllan os fieis para comungar."}
{"id": 1014937, "term": "Locutorio", "prompt": "Dime cal é a definición de \"locutorio\".", "output": "Estancia de pequenas dimensións que se atopa nos mosteiros e conventos de clausura. Nos primeiros adoita situarse na galería do capítulo, próxima á sala capitular como despacho para preparar as tarefas para realizar durante a xornada: repartición de traballos, apeiros, instrucións, recepción aos novizos, etc. Nos conventos, o locutorio sitúase na área vestibular e é unha dependencia dividida por un muro ou tabique, ao que se lle practica un oco polo que se efectúa a comunicación entre os visitantes exteriores e as relixiosas de clausura. A separación queda garantida mediante unha reixa que pode ser simple ou composta. Nalgúns casos, cóntase cun pequeno torno para intercambios co exterior; noutros, é a propia reixa a que posúe unha abertura en forma de ventá."}
{"id": 1196887, "term": "Torno", "prompt": "Como se define \"torno\"?", "output": "Nun convento feminino, dispositivo circular xiratorio, polo xeral de madeira, situado no oco dun muro separador entre a clausura e o exterior e, a través do cal, se intercambiae obxectos dunha parte a outra sen contacto visual directo das persoas. Polo xeral, o aviso desde o exterior para efectuar a comunicación realízase mediante un timbre, chamador ou tirador unido por unha cadea a unha campaíña. Outra cadea adoita empregarse para abrir ou pechar o torno. Noutros casos, e dado que o acceso ao presbiterio estaba vetado neste tipo de institucións, era utilizado como espazo de comunicación entre a sancristía (recámara do templo onde se gardan os obxectos e as roupas necesarias para a celebración) e a igrexa. A través do torno as monxas pasaban o enxoval sagrado e os adornos aos capeláns (San Andrés del Arroyo).\n\nNota de alcance: Nos conventos de clausura, unha das relixiosas queda ao coidado do torno, recibindo o nome de torneira, principal contacto coa institución tanto para o intercambio como para, por exemplo, solicitar entrevistas."}
{"id": 1001879, "term": "Sala de profundis", "prompt": "Cal é a definición de \"sala de profundis\"?", "output": "Sala dos antigos edificios conventuais que era utilizada para celebrar as asembleas dos frades que habitaban o devandito convento. Xeralmente, situábase na á poñente do claustro baixo. Contaba cun banco corrido de cachotería acaroado aos muros, que servía como asento aos relixiosos."}
{"id": 1005031, "term": "Cruceiro", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cruceiro\"?", "output": "Espazo orixinado pola intersección da nave central dunha igrexa de planta de cruz con outra perpendicular, a cal debe ser tan ancha como a maior, de forma que orixine un cadrado ou rectángulo. As esquinas reforzadas dos muros que xorden neste lugar de sección transfórmanse en piares (piares de cruceiro). Adoita estar cuberto por un cimborio, como sucede nas igrexas románicas; ou por unha cúpula nas renacentistas e as de cruz grega, baixo a cal se sitúa o altar maior. Con iso conséguese destacar desde o exterior o punto de encontro das naves e, á vez, iluminar o interior a través dos vans que se intercalan na súa parte superior. Existen igrexas con dobre cruceiro no norte de Europa como a de Cluny ou a de Salisbury. Tamén se lles chama cruceiro ás cruces de pedra que se colocan nos adros das igrexas e nas cruces dos camiños. Estas adoitan situarse sobre unha plataforma con chanzos.\n\nNota de alcance: A súa orixe remóntase ás basílicas paleocristiás, derivado do \"calcídico\" pagán ou dos pórticos do perístilo. Non debe confundirse co transepto que se corresponde coa nave perpendicular á central."}
{"id": 1029367, "term": "Estupa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"estupa\".", "output": "No culto budista, construción relixiosa con base cónica, cilíndrica ou cuadrangular, rematada por cúpula semiesférica ou bulbosa, feita de terra ou de pedras amoreadas, erixido en memoria de Buda, que se interpreta como monumento de peregrinación xa que garda reliquias. En xeral, adoita estar constituído por un túmulo de ladrillo e barro formado fundamentalmente por cinco elementos: unha plataforma cadrada (\"medhi\"); un corpo central semiesférico (\"anda\"); unha empalizada cuadrangular (\"harmika\"); un eixe cúbico (\"vashti\"); e uns discos decrecentes, de sete a trece segundo a súa santidade (\"ttra\"), símbolo de soberanía en Oriente. Arredor do túmulo, adoita haber un espazo circular para realizar o ritual, delimitado por columnas ou pilastras (\"vedika\") con arquitrabes corridos, interrompido en catro partes por un pórtico de ingreso (\"toran\"), referidos aos puntos cardinais.\n\nNota de alcance: Os antecedentes das estupas foran as tumbas reais, polo que ao ser adoptada a súa forma ao servizo da simboloxía budista, afírmase de feito o carácter rexio de Buda. A súa forma hemisférica confírelle ao monumento un significado cósmico; así mesmo poden interpretarse como réplicas artificiais da montaña e de aí a súa analoxía cos túmulos funerarios de Occidente. O poste da parte inferior da estupa simboliza o eixe do mundo. Nas estupas tibetanas os diversos niveis que se marcan simbolizan os cinco elementos e os parasois do seu remate ao longo do eixe as xerarquías supramundanas. Entre as moitas estupas construídas durante o século III a. C. son particularmente notables as de Sanci, que se acompañan de numerosas representacións figurativas."}
{"id": 1196666, "term": "Dharma-chaitya", "prompt": "Dame a definición de \"dharma-chaitya\".", "output": "Tipo de estupa cuxa función é a de expoñer a doutrina budista."}
{"id": 1196664, "term": "Dhâtu-chaitya", "prompt": "Dime cal é a definición de \"dhâtu-chaitya\".", "output": "Tipo de estupa cuxa función é a de conter reliquias."}
{"id": 1196665, "term": "Paribhoga-chaitya", "prompt": "Explica o significado de \"paribhoga-chaitya\".", "output": "Tipo de estupa cuxa función é a de conter obxectos sagrados de Buda."}
{"id": 1196667, "term": "Uddeshika-chaitya", "prompt": "Explica o significado de \"uddeshika-chaitya\".", "output": "Tipo de estupa cuxa función é a de actuar como santuario."}
{"id": 1007037, "term": "Humilladoiro", "prompt": "Que quere dicir \"humilladoiro\"?", "output": "Lugar devoto a modo de pequenas capelas ou de pequeno oratorio, situado nas entradas ou saídas das aldeas, nas proximidades dunha ermida ou xunto aos camiños transitados que conteñen cruces ou imaxes veneradas de pedra ou madeira sobre bancadas. Ás veces, a cruz complétase cunha estación ou paso da Paixón. No centro da Península Ibérica, adoitan ser cruces bastas de pedra espidas; en Levante, abundan as obras refinadas da arte gótica e renacentista, ás veces resgardadas baixo templetes. En Francia abundan sobre todo en Provenza.\n\nNota de alcance: A miúdo, os humilladoiros sucederon ás representacións pagás, en particular as de Mercurio."}
{"id": 1015791, "term": "Cruz de humilladoiro", "prompt": "Cal é a definición de \"cruz de humilladoiro\"?", "output": "Cruz venerada no interior dos humilladoiros. Pode ser de madeira e gornecida con espellos embutidos en marcos que adoitan actuar como relicarios.\n\nNota de alcance: No culto católico, o humilladoiro é un lugar devoto a modo de pequena capela, emprazado á entrada ou saída dos pobos, xunto aos camiños transitados, e no que se erixen cruces ou imaxes veneradas."}
{"id": 1000786, "term": "Igrexa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"igrexa\"?", "output": "Do latín \"ecclesia\", grego \"ekklesia\" (asemblea, aplicado aos primeiros cristiáns). Cristián consagrado ao culto público. Tamén, conxunto de crenzas e adeptos dunha relixión cristiá. O edicto de Milán (313) propiciou a súa construción, aínda que algunhas fontes falan da súa existencia xa no século II, onde serviron como capelas temporais os \"cubiculum\" das catacumbas e as \"cellas memoriae\". As primeiras tomaron a planta rectangular das basílicas romanas, con acceso no lado curto e unha ábsida que pechaba o presbiterio. Máis tarde, foron incorporando o coro o altar e a cátedra. A inserción dun transepto, perpendicular á planta da basílica, deu lugar á cruz latina con evidentes referencias simbólicas. Ademais deste tipo de planta, desenvolveuse a de cruz grega, con remate en cúpula, fundamentalmente en Bizancio (Santa Sofía de Constantinopla). O edificio adáptase ás peculiaridades construtivas locais: igrexas de madeira do norte de Europa. Existen modelos singulares como os das igrexas ortodoxas de Lalibela, en Etiopía, consistente nun conxunto de monólitos escavados na rocha volcánica (século XII). A arquitectura románica aplica a construción abovedada e o desenvolvemento da planta de cruz cunha cabeceira de ábsidas de fronte. Nas de peregrinación, a ábsida ou capela maior rodéase do deambulatorio (Santiago de Compostela). A influencia islámica permite arcos entrecruzados cun oco central. No Gótico, destaca a bóveda de cruzaría e o deambulatorio. O Renacemento resucitou as formas clásicas (San Pedro de Roma). Na contrarreforma e no Barroco prolifera a de nave única, con capelas laterais, cruceiro saínte ou non e remate a miúdo en cúpula (Il Gesù en Roma). O Romanticismo, propugnou o regreso da arte gótica e cara a mediados do século XIX rexurdiu de maneira ecléctica as igrexas neobizantinas, neorrománicas (Sacré-Coeur de París) e neogóticas. Durante o século XX, desenvólvense as formas racionalistas e funcionalistas (Nôtre Dame de Ronchamp, de Le Corbusier).\n\nNota de alcance: Á hora de estudar un edificio hai que ter en conta dúas ideas fundamentais: estrutura e finalidade. Case todos os enriquecementos arquitectónicos poden entenderse en relación a como se sustenta unha igrexa e a que é o que os seus construtores pretendían que expresase. Na arquitectura eclesiástica, a lóxica estrutural lévase aos seus límites, amoreando vertixinosamente pedras en altura ata formar unha agulla de lazaría ou unha cúpula. Mesmo os lugares non estruturais poden descifrar cal puido ser a súa finalidade ou a quen foi consagrada. Follas, brotes ou flores sinalan xúbilo e regreso ao Paraíso. As estatuas dos santos indican a advocación particular dunha igrexa ou a conexión entre o Ceo e Terra."}
{"id": 1009528, "term": "Ambón", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ambón\"?", "output": "Plataforma elevada con peitoril, a miúdo con dúas escaleiras de acceso, situada fóra do presbiterio, no lado dereito respecto ao altar. Na liturxia bizantina, o ambón forma parte material da iconostasio. Adoita ser de menor tamaño que o púlpito, sendo característico da arte prerrománica. O seu nacemento é moi temperán na Igrexa cristiá. No século III xa se menciona a función de lector e o seu lugar elevado. Os ambóns antigos eran estruturas graduadas, cuxos diversos niveis correspondían á diversa categoría da función que se exercía neles. A plataforma superior era utilizada polo diácono para o canto do Evanxeo, o subdiácono lía a Epístola no segundo plano e os clérigos inferiores lían as outras partes da Escritura na bancada inferior, de onde saíu o nome de \"gradual\". Realizábase dotándoo dunha estrutura parecida a unha torre; podía estar rematado cun ciborio e, polo xeral, tiña dúas escaleiras, unha que miraba ao leste e a outra encarada ao oeste, orientadas simbolicamente tal como se facía a planta da igrexa. A colocación de dous ambóns distintos é posterior ao século X, situábanse a ambos os dous lados do altar maior, utilizándoos respectivamente para o canto ou lectura do Evanxeo ou da Epístola. En ocasións, tamén poden atoparse situados aos lados do coro, no presbiterio, ou ben, un fronte ao outro na nave central ou no cruceiro.\n\nNota de alcance: A orixe do ambón atópase no estrado empregado polos rabinos xudeus para a lectura e comentario do texto sagrado nas sinagogas. O seu nome provén do grego \"anabaino\" (subir). Na historia da Igrexa foi designado tamén con outros nomes: \"bema\", \"pyrgos\", \"pulpitum\", \"suggestus\", \"auditórium\", \"dicterium\" etc. Máis tarde, e por identificación co atril ou o facistol que se instalaban sobre el, pasou a chamarse \"pluteus\", \"lectricium\". O ambón desaparece a principios do século XIV, aínda que se conservou, de maneira illada e anacrónica nalgúns países; como España, en cuxas vellas igrexas se conservan os dous ambóns da Epístola e do Evanxeo polo menos ata mediados do século XX; ou en Latinoamérica onde poden observarse na decoración interior dalgúns templos coloniais."}
{"id": 1009530, "term": "Andito", "prompt": "Dame a definición de \"andito\".", "output": "Galería ou tribuna que corre por encima das naves laterais e do deambulatorio dun templo, co mesmo longo e ancho que elas, formando o segundo piso da igrexa e que ás veces se acusa ao exterior. Nas igrexas románicas, equivale á tribuna sobre as naves baixas ou colaterais e ocupan toda a súa anchura e lonxitude, co que forma o segundo piso das igrexas (nave superior), mirando á nave central por senllas arcadas. Nas igrexas góticas, é unha galería estreita (\"triforio\")."}
{"id": 1001881, "term": "Antecoro", "prompt": "Explica que significa \"antecoro\".", "output": "Peza ou dependencia que precede o coro dunha igrexa ou entrada principal deste."}
{"id": 1009534, "term": "Anteigrexa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"anteigrexa\"?", "output": "Prolongación do extremo occidental dunha igrexa semellante a un porche, pórtico, soportal ou nártice, pero con varias coxías. Polo xeral componse de nave central e laterais."}
{"id": 1001882, "term": "Antesancristía", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"antesancristía\"?", "output": "Pequena sala que dá paso á sancristía, ás veces situada entre esta e o lugar onde se celebran os oficios sagrados."}
{"id": 1013867, "term": "Arco triunfal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"arco triunfal\"?", "output": "Nome que se lle dá á embocadura ou entrada ao presbiterio desde a nave á ábsida principal, ao transepto ante el ou á capela maior dunha igrexa. Nas igrexas primitivas convértese en punto notable para a decoración de pinturas e mosaicos.\n\nNota de alcance: O termo recíbeo en recordo do arco de triunfo romano, no que atopa a súa orixe. Os cristiáns adoptaron esta forma nos accesos ás igrexas, simbolizando con iso a entrada triunfal de Cristo e dos fieis nos Ceos."}
{"id": 1001666, "term": "Adro", "prompt": "Dame a definición de \"adro\".", "output": "Do latín \"atrium\", antipatio aberto ou patio porticado que precede, xunto ao \"nártice\", ás naves na basílica paleocristiá. Co tempo, o adro, que adoitaba utilizar este espazo como lugar de reunión social, reduciuse a unha explanada dianteira nas igrexas (\"parvis\", \"paradisus\"). Este patio, coa súa organización porticada, desprazouse cara a un lado, converténdose no claustro dos mosteiros.\n\nNota de alcance: Os seus antecedentes atópanse no \"atrium\" etrusco e no da casa romana (\"domus\"), Outros ven a orixe do adro cristián en Oriente, nos patios dos templos semitas."}
{"id": 1002006, "term": "Nártice", "prompt": "Cal é a definición de \"nártice\"?", "output": "Na basílica paleocristiá e bizantina, e como esixencia litúrxica, espazo porticado do adro, situado ante o ingreso a esta e destinado inicialmente aos catecúmenos e penitentes. A súa orixe está na galería que antecede o \"atrium\" ou perístilo das \"domus\" romanas ou tamén no calcídico das antigas basílicas pagás. Adoitaba situarse aos pés (oeste) da nave central ou principal, polo xeral na parte exterior, acaroadp á fachada da basílica. O propósito inicial era separar os penitentes e catecúmenos do resto da congregación. Nas igrexas bizantinas de maior importancia, como a de Santa Sofía de Constantinopla, adoitaba ser dobre: o exterior, fóra da fachada principal, chamado \"exonártice\"; e o interior ou \"endonártex\", entre o pórtico externo e a propia igrexa. Tamén designa ao pórtico do adro paralelo ao \"nártice\", polo que nese caso tamén se denominaría \"endonártex\". Ambos teñen funcións litúrxicas distintas. A miúdo, ocupaban toda a lonxitude da fachada ou mesmo a excedían, ás veces, podían ter un segundo piso (Santa María Pammakaristos de Constantinopla). Sustentábase mediante columnas e pilastras e normalmente teitábase. A súa área delimitábase por unha parede, arcada ou varanda.\n\nNota de alcance: O \"nártice\" (do grego \"narthex\", \"arqueta\") constituía unha esixencia da liturxia que, cara ao século X, co bautismo e a desaparición da categoría dos catecúmenos, caeu en desuso transformándose no vestíbulo a modo de pórtico que adoita preceder as igrexas románicas. Na Península Ibérica, algúns por tradición mozárabe, formaban pórticos abertos aos pés da igrexa (San Vicente de Ávila) ou nun dos seus lados (San Millán de Segovia)."}
{"id": 1196062, "term": "Endonártex", "prompt": "Explica que significa \"endonártex\".", "output": "Na basílica paleocristiá e bizantina, o interior dun dobre \"nártice\", situado entre o pórtico externo e a propia igrexa. Tamén designa o pórtico do adro paralelo ao \"nártice\"."}
{"id": 1196063, "term": "Exonártex", "prompt": "Explica que significa \"exonártex\".", "output": "Na basílica paleocristiá e bizantina con dobre \"nártice\", o exterior ou primeiro \"nártice\", situado fóra da fachada principal da igrexa e que daba acceso ao patio. Tamén designa o pórtico do atrio paralelo ao \"nártice\"."}
{"id": 1007047, "term": "Basílica cristiá", "prompt": "Explica o significado de \"basílica cristiá\".", "output": "No mundo cristián, edificio dedicado ao culto comunal, de planta lonxitudinal, de tres ou cinco naves separadas por series de columnas ou piares, sendo a nave central de maior altura e anchura e as laterais baixas e estreitas. A sección graduada permite unha iluminación regular. Á nave central ábreselle o triforio ou \"matronio\" (\"matroneum\") construído sobre as naves laterais; con cruceiro e ábsida na cabeceira, ás veces con próteses e diaconicón. A nave central adoita ter cuberta a dúas augas de madeira, e a unha as laterais. Vai precedida de adro e \"nártice\". A disposición espacial das naves oponse ao concepto clásico e ao oriental. O transepto na súa forma romana falta case en todas partes. O corpo da igrexa e a ábsida sucédense directamente. O presbiterio únese á ábsida. Bancos fixos, púlpitos, ambóns e canceles forman un recinto illado para as celebracións litúrxicas e para o clero. A situación terminal do altar, que non ocupa o centro xeométrico, crea un espazo-tensión caracterizado pola súa proxección cara a adiante, pola súa introversión que descoida en certo modo os exteriores e pola súa pretensión de lixeireza, conseguida sobre todo mediante cubertas de madeira. A basílica adoitaba estar orientada cara á saída do sol, e polo extremo leste remataba nunha ábsida semicircular, en cuxa entrada se situaba o altar, acubillado por un baldaquino. Debaixo deste adoitaba haber unha \"confessio\". O bispo sentábase nun trono colocado detrás do altar e celebraba a Eucaristía mirando cara ao oeste.\n\nNota de alcance: A arquitectura, sobre todo das primeiras basílicas (basílicas paleocristiás), responde á xerarquización do cristianismo e ao establecemento de barreiras sociais entre \"o pobo da igrexa\" e o clero desde a súa proclamación como relixión estatal. A basílica cristiá, adaptación da basílica romana, non debe confundirse coa igrexa basilical."}
{"id": 1009956, "term": "Diacónicon", "prompt": "Que quere dicir \"diacónicon\"?", "output": "Na basílica paleocristiá, sala de planta cuadrangular, ás veces unha ábsida lateral, situado ao lado dereito da ábsida central, en disposición simétrica coa prótese. A función orixinaria desta sala foi a de gardar os obxectos sagrados e as ofrendas."}
{"id": 1212631, "term": "Paraíso", "prompt": "Como se define \"paraíso\"?", "output": "Nas primeiras basílicas cristiás, \"nártice\" axardinado, a miúdo cunha fonte no centro. Algúns autores sinálano como a orixe do claustro dos mosteiros."}
{"id": 1195547, "term": "Prótese", "prompt": "Explica que significa \"prótese\".", "output": "Na basílica cristiá, ábsida lateral, do lado oposto ao \"diaconicón\", destinado ás ofrendas e á bendición do pan e do viño."}
{"id": 1001884, "term": "Cabeceira de igrexa", "prompt": "Que significa \"cabeceira de igrexa\"?", "output": "Parte principal oposta aos pés dunha igrexa, polo xeral onde se atopa o presbiterio e o altar maior, a oposta aos pés. Ás veces, é un simple muro calado cun gran ventanal (cabeceira plana), como ocorre nas catedrais góticas de Inglaterra; as máis é unha ábsida ou capela redonda, rectangular ou poligonal, cuxa embocadura á nave ou corpo da igrexa adoita facerse en arco (arco triunfal). A cabeceira típica componse de varias ábsidas, como ocorre nas igrexas románicas. As mesmas trazas reitéranse no Gótico e aínda no Renacemento.\n\nNota de alcance: Tradicionalmente orientábase ao leste, polas súas implicacións simbólicas (no simbolismo da igrexa asimílase á cabeza de Cristo)."}
{"id": 1001886, "term": "Ábsida", "prompt": "Dame a definición de \"ábsida\".", "output": "Elemento que remata a nave principal e que, xunto ao presbiterio, forma a cabeceira das igrexas. Polo xeral, construíase orientada cara ao levante. A súa planta e alzado adoita ser semicircular, aínda que tamén pode ser poligonal, cadrada, etc., e, a miúdo, cóbrese cunha bóveda de forno ou de cuarto de esfera. Na arquitectura paleocristiá, esta parte atopábase separada dos fieis polo presbiterio, ao que se lle engadía o transepto nas grandes construcións. No Románico, en torno á ábsida, engádese un deambulatorio que dá acceso ás absidiolas. No século XII, puxéronse de moda as ábsidas lobuladas. Finalmente o Gótico, coa súa tendencia aos espazos unificados, suprimiu as distancias entre presbiterio e ábsida en favor dun enorme coro de forma poligonal ou cadrada, polo que se crea un único espazo na cabeceira das igrexas que, no Renacemento, chega a adquirir grandes proporcións, ao mesmo tempo que a súa forma se simplifica e xeometriza (Basílica de Santa María a Maior en Roma).\n\nNota de alcance: Ten a súa orixe nos \"absidia\" romanos, construcións redondas que se engadían ao corpo principal dun edificio, sendo lugar destinado aos maxistrados e o emperador, que actuaba como xuíz e ás veces mesmo era reverenciado como un deus. \"Exedra\" é a acepción antiga do termo. A adaptación da ábsida para o trono episcopal foi sinxela, enfatizándose a miúdo cun mosaico de Cristo Xuíz no muro posterior."}
{"id": 1001890, "term": "Absidiola", "prompt": "Cal é o sentido de \"absidiola\"?", "output": "Denominación que reciben as capelas absidiais ou ábsidas menores e secundarias, frecuentemente semicirculares, aínda que tamén as hai cadradas ou rectangulares, que se abren a modo de lóbulos aos brazos do cruceiro, a ambos os dous lados da ábsida principal nas igrexas cruciformes. Tamén reciben este nome as capelas radiais que forman unha coroa ao redor do deambulatorio. Adoitan ser en número impar, a que se sitúa no pé da igrexa adoita consagrarse á Virxe María e ter maiores dimensións que o resto."}
{"id": 1008746, "term": "Altar", "prompt": "Explica que significa \"altar\".", "output": "Entre os pagáns, lugar alto ou mesa sobre pedestal ou sobre bancadas, onde se celebran os sacrificios. Entre os cristiáns, mesa ou ara consagrada, máis ou menos decorada, onde se celebra o sacrificio da misa. En xeral, componse de bancadas, mesa de altar, retablo e outros elementos e accesorios. Co cristianismo os altares dotáronse de dosel- ciborio ou baldaquino -, pavillón ou templete de catro columnas e arcadas, teito plano, pirámide ou cúpulas de madeira ou mármore ou chapado de metais preciosos. No culto católico, o altar debe cubrirse cos manteis de altar, cuxo principal adorno litúrxico é a cruz de altar entre dous, catro ou seis candeleiros, segundo a solemnidade da misa; agréganse relicarios, imaxes e xarros con flores, excepto na Vinda e Coresma. Ao pé da cruz colocábase a sacra. O altar pode recibir distintas denominacións dependendo do seu emprazamento (altar maior, altar menor), a súa función litúrxica principal (altar do Santo Sacramento), ou a súa morfoloxía (altar funerario). Eventualmente pode situarse ao aire libre, configurando unha especie de altar portátil. En Inglaterra, despois da Reforma, as mesas de madeira para a comuñón substituíron os altares. No culto xudeu utilizouse para inmolar vítimas e facer ofrendas, compoñéndose dunha pedra ou dun montículo delas, como nos primitivos altares fenicios. No gran Templo de Xerusalén houbo dous altares: o altar dos holocaustos e o dos incensos. Entre os ortodoxos, o altar adopta forma de mesa consagrada, en madeira, metal ou pedra, situada detrás da iconostasia e composta por unha táboa cadrada ou rectangular colocada sobre catro ou cinco montantes. No centro desta, nunha cavidade lacrada, colócanse as reliquias dun santo (\"confesssio\"). Sobre o altar, do mesmo xeito que no culto católico, esténdese unha lisa tea branca, en liño ou en seda, que chega ata o chan. O conxunto recóbrese cun segundo tecido decorado con cores que varían segundo a liturxia.\n\nNota de alcance: Os primeiros altares proveñen da mesa onde se celebraban os ágapes eucarísticos e funerarios, moble indispensable nas casas. Así, as primeiras mesas (\"mensa\"), en madeira ou en metal, eran cadradas ou circulares, montadas sobre bastidor, trípode ou un só pé (\"stipes\"). O altar de pedra naceu, probablemente, nas catacumbas onde adoitaba celebrarse o aniversario dos mártires, no seu propio sepulcro, xeralmente baixo arcosolio. A lousa móbil de mármore (\"mensa\") que cubría a tumba facía as veces de mesa de altar. O altar cristián debe situarse fronte ao Leste ou Terra Santa, onde tivo lugar a Paixón ou Morte de Xesús. Simboliza a presenza de Cristo no Sacramento da Eucaristía, e considérase como o centro ideal do templo católico."}
{"id": 1011460, "term": "Altar fixo", "prompt": "Explica que significa \"altar fixo\".", "output": "O que se constrúe formando unha soa peza co chan, de maneira que non poida moverse. A mesa do altar fixo, segundo o costume tradicional da Igrexa e o seu significado, é de pedra, especialmente de pedra natural, dun só bloque, aínda que tamén pode empregarse a madeira ou o cemento. O que se utilice maioritariamente a pedra responde non só a ser o lugar normal do sacrificio, senón tamén ao feito de ser o símbolo de Cristo a quen se identifica coa rocha de Israel. As cinco cruces gravadas na súa mesa, lavadas, unxidas e incensadas na cerimonia de consagración, evocan as cinco chagas de Cristo.\n\nNota de alcance: O altar fixo e de materiais sólidos propagouse na primeira metade do século IV; o que foi propiciado polo desenvolvemento da arquitectura basilical, que buscaba suxerir a idea dun altar estable e en harmonía coa monumentalidade do edificio, así como a de Cristo como pedra angular sobre a que debe edificarse o templo. O seu desenvolvemento foi posible fundamentalmente grazas á liberdade que empezaba a gozar a Igrexa e que daba estabilidade á función litúrxica, co que se abandona a mobilidade dos altares de madeira. Desde entón propagáronse altares en metais preciosos, tanto en Occidente como en Oriente. Xa no século XI, en España, un concilio ordenou que os altares fosen definitivamente de pedra."}
{"id": 1189146, "term": "Altar itinerante", "prompt": "Con que significado se emprega \"altar itinerante\"?", "output": "No cristianismo, moble, en forma de pequeno cofre ou maleta, utilizado polos sacerdotes nos seus desprazamentos. Unha vez aberto transfórmase nun altar, conformando o fondo do mesmo unha pedra de altar consagrada. No seu interior, adoita conter os obxectos e ornamentos litúrxicos necesarios para a celebración da misa.\n\nNota de alcance: Non se debe confundir co altar portátil."}
{"id": 1013622, "term": "Altar lateral", "prompt": "Cal é a acepción de \"altar lateral\"?", "output": "No culto cristián, o que pertence a calquera santo que non é titular da igrexa, así como aqueles que se atopan nun dos brazos do cruceiro ou ao longo do muro de peche das naves laterais. Polo xeral, sitúanse en capelas separadas dalgún modo do corpo da igrexa. En calquera caso, non poderán destacarse do altar maior nin polo ornato, nin pola materia, nin pola disposición."}
{"id": 1013621, "term": "Altar maior", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"altar maior\"?", "output": "Altar que se sitúa na nave central ou principal dunha igrexa, no seu eixe, ante o coro, na cabeceira ou baixo o cruceiro. Algúns estaban aloxados debaixo dun dosel exento coñecido como baldaquino (altar maior da catedral de Xirona con baldaquino do século XIV). No altar maior colócase o santo titular e adoita exceder en magnificencia os demais altares, situándoo nunha plataforma máis alta que o resto da igrexa, chegándose a el por tres bancadas, símbolo das tres virtudes teologais. Ás veces, pode aparecer illado sobre unha cripta."}
{"id": 1011461, "term": "Altar portátil", "prompt": "Que significa \"altar portátil\"?", "output": "Pedra de altar consagrada, móbil, de reducidas dimensións, utilizada para celebrar o sacrificio da misa sobre un moble ou un altar non consagrado. Pódense establecer dous tipos: a simple lousa de pedra encerrada nun marco metálico, e a de forma de arqueta nunha soa peza, sendo esta última a máis frecuente. A modalidade do primeiro tipo componse dunha cara lisa de mármore ou de pedra, encadrada dentro dun marco ancho e groso, en madeira e gornecido á súa vez por un amplo bordo de prata que tan só deixa ver a parte anterior da pedra. Esta, que constituía o altar propiamente dito, era de pórfiro ou de ónix, de cristal de rocha e eventualmente de lousa. As reliquias introducíanse entre a pedra e o armazón. As pezas do segundo tipo, adoptan a estrutura de mesa, que xeralmente monta sobre patas con cabeza de animal, característica do século XII. Tanto a base inferior como a superior sobresaen do corpo vertical intermedio, a miúdo figurado con personaxes inscritos individualmente en rectángulos. Ao redor da pedra central, polo común de pórfiro, adoita agruparse o apostolado baixo arcos de medio punto e escenas evanxélicas relativas á Paixón, Resurrección e Ascensión, ademais da Trindade, todo iso esmaltado.\n\nNota de alcance: O altar portátil xurdiu a consecuencia das esixencias prácticas da vida misioneira, co fin de oficiar a misa sobre elas durante as viaxes. As primeiras fontes remóntanse ao ano 511. A mesa superior, achada no sepulcro de San Cutberto (+ 687), en Durban (Irlanda), é considerada o exemplar máis antigo. A maioría dos altares portátiles que chegaron ata nós pertencen ao Románico e caeron en desuso no século XIV, candon son substituídos polas actuais aras ou aras portátiles."}
{"id": 1189708, "term": "Base de altar", "prompt": "Cal é o sentido de \"base de altar\"?", "output": "Apoio do altar que pode adoptar unha gran variedade de formas: un sistema de columnas, catro pés ou, por exemplo, un podio, buscando darlle maior solidez ao conxunto."}
{"id": 1038264, "term": "Frontal de altar", "prompt": "Con que significado se emprega \"frontal de altar\"?", "output": "Paramento de altar correspondente ao costado ou parte que dá aos fieis. Pode ser de distintos materiais, de táboa de madeira pintada, tecidos bordados, metal precioso engastado de pedras e xemas, mármore e estuco, etc. A súa función é decorativa, adornando a fronte das mesas de altar. É probable que, desde o momento no que o altar se constitúe por unha estrutura móbil e provisional, se considerase necesario cubrilo cun mantel, que tiña inicialmente unha razón práctica, pronto cargada dun simbolismo ligado á solemnidade do ágape ou á honra. Do simple mantel derivou o costume de realizar ornamentos no costado dianteiro, cando aínda o sacerdote celebraba de cara aos fieis; del derivou o uso do frontal como adorno, que se podía cambiar segundo o tempo da liturxia ou do tipo de celebración. Ao principio, e durante toda a Idade Media, os frontais de altar adoitaban ser de teas moi ricas, bordadas de ouro e seda e realzadas, ás veces, con pedrerías que, a miúdo, se estendían igualmente polos costados. O maior desenvolvemento destes elementos decorativos produciuse no século XI e prolongouse durante certo tempo ata o definitivo cambio de orientación do altar, desprazado ao fondo do presbiterio ou do coro, ante o cal o sacerdote celebraba de costas aos fieis. Durante os séculos X ao XII comézanse a realizar tamén en metal e en táboas pintadas ou con relevos, sendo xa máis abundante no século XIII e na arte románica. Na arte gótica e o Renacemento desenvólvese o uso dos frontais de tapicería. No Barroco son típicos os ornatos pintados, de metal e de madeira dourada sobre fondos de seda e veludo, destacando os ricos frontais de prata, substituíndo en moitos casos aos bordados ou aos realizados en mármores, con relevos de prata repuxada e dourada, completando o repuxado con abundante decoración miúda con follada e rocalla, con representacións de temas eucarísticos ou figurativos, neste momento de estilo moi diferente aos frontais de tecidos bordados.\n\nNota de alcance: Cando a estrutura do frontal de altar é de tecido ou materiais brandos recibe o nome de frontal de altar."}
{"id": 1187624, "term": "Frontaleira", "prompt": "Cal é a acepción de \"frontaleira\"?", "output": "Faixas e adornos como goteiras que guarnecen o frontal de altar na parte superior e nos laterais. Tamén recibe este nome o lugar no que se gardan os frontais de igrexa."}
{"id": 1189127, "term": "Mesa de altar", "prompt": "Explica que significa \"mesa de altar\".", "output": "Parte horizontal que forma o corpo superior do altar. Debe ser de pedra natural, dunha soa peza, outrora o bastante grande como para recibir o crucifixo, o cáliz e a hostia, e entón denominábase pedra de consagración. Na liturxia bizantina, a mesa de altar ocupa un lugar privilexiado no templo e está coroada ou cuberta por un ciborio ou baldaquino de altar."}
{"id": 1189128, "term": "Pedra de altar", "prompt": "Como se define \"pedra de altar\"?", "output": "Pedra natural monolítica ou dun só bloque, de reducidas dimensións, consagrada e incrustada nunha mesa de altar."}
{"id": 1015534, "term": "Remate de altar", "prompt": "Que significa \"remate de altar\"?", "output": "Coroamento de altar. A súa función é esencialmente decorativa."}
{"id": 1001891, "term": "Deambulatorio", "prompt": "Explica o significado de \"deambulatorio\".", "output": "Espazo que rodea a ábsida no extremo oriental dunha igrexa; corre arredor da capela maior como prolongación das bóvedas laterais que se unen detrás. Non é propiamente un coro, senón un espazo que queda por detrás do deambulatorio para deixarlles espazo aos peregrinos que visitaban os altares de reliquias."}
{"id": 1015660, "term": "Camarín", "prompt": "Dime cal é a definición de \"camarín\".", "output": "Capela pequena colocada no alto detrás do altar para a exposición dunha imaxe de forma que esta sexa visible desde as naves. O primeiro exemplo completamente desenvolvido atópase na igrexa dos Desamparados de Valencia (1647-67), aínda que existen exemplos anteriores no Toledo de fins do século XVI."}
{"id": 1007200, "term": "Campanario", "prompt": "Con que significado se emprega \"campanario\"?", "output": "Torre elevada, acaroada ou exenta, para servirlles de soporte ás campás. Polo xeral, en relación cunha construción relixiosa ou un edificio de culto, adoita estar vinculada ou próxima a unha igrexa. Adoitan rematarse cunha cruz, unha veleta ou un galo. Na vida civil serviu como torre de observación.\n\nNota de alcance: Aínda que o termo se aplica á torre no seu conxunto, o campanario é o piso superior desta. En Europa, o campanario aparece nos séculos VIII-IX, aínda que en principio foi máis usada a espadana. En Italia, país de orixe do campanario, constitúese o tipo de \"campanile\", que queda limitado ao sur de Europa; onde se eleva exento ante a igrexa ou á beira dela, polo xeral como torre rectangular."}
{"id": 1009788, "term": "Espadana", "prompt": "Explica que significa \"espadana\".", "output": "Pequeno muro rematado en piñón (parte superior do muro que acaba en punta), que serve de prolongación da torre ou da fachada dunha igrexa e onde se abren vans para colgar e voltear campás. A espadana forma parte dunha tipoloxía de campanario que, nos seus inicios, se construía nas igrexas rurais e comunidades austeras do Císter. Na súa estrutura máis sinxela componse por unha parede calada, cun ou dous claros (termo co que se coñece a estas aberturas) en forma de arco, abertos nunha ou dúas alturas, nos cales se colocan unha serie de campás de distintos tamaños (Igrexa de Santa María de Eunate, Muruzábal, Navarra). En principio acaban en piñón agudo, como pode verse nas igrexas visigóticas (San Xoán de Baños, Palencia). No Románico fixéronse en ladrillo ou pedra, con formas máis complexas con ata catro vans en horizontal (San Pedro Apóstolo de Perdices, Soria). No Gótico, presentan formas esveltas (Igrexa de Pisón, Castrejón), aínda que apenas se construíron. Rexorde nos séculos XVII e XVIII, chegando a engadirse a anteriores igrexas románicas e prerrománicas (San Pedro de Amusco en Palencia). Este elemento, como falsa fachada que serve de campanario, trasládase tamén á arquitectura barroca hispánica colonial (Igrexas Beatas de Belén, Guatemala). Continúa utilizándose en épocas posteriores de forma esporádica (Igrexa da Inmaculada, en La Línea de la Concepción, Cádiz)."}
{"id": 1015580, "term": "Cantoría", "prompt": "Cal é o sentido de \"cantoría\"?", "output": "Tribuna ou lugar sobreelevado dunha igrexa destinado principalmente ao canto coral e no que, polo xeral, tamén se coloca o órgano, de maneira que o conxunto crea unha unidade arquitectónica e decorativa (o que se coñece como tribuna de órgano). Adoita ser de madeira ou pedra, en ocasións leva unha celosía ou reixa que serve para ocultar os membros do coro ou os relixiosos das ordes de clausura.\n\nNota de alcance: A tribuna colócase, polo xeral, ao oeste, sobre a porta de entrada da igrexa, aínda que tamén pode situarse na nave, nun dos brazos do transepto ou no coro. En ocasións, a tribuna de gran tamaño e, a miúdo, con varios niveis superpostos, reservábase aos homes durante a cerimonia."}
{"id": 1000802, "term": "Capela", "prompt": "Cal é o sentido de \"capela\"?", "output": "En xeral, oratorio, lugar ou edificio relacionado coa súa función cultual, polo xeral de pequenas dimensións, con altar e advocación particular, podendo ser exento ou formar parte doutro maior. Pode atoparse en diferentes tipos de construcións: igrexas, catedrais, conventos, etc. Como edificio exento e illado existen exemplos na arquitectura paleocristiá (\"martyrium\"); con todo, como parte doutro edificio maior a capela non aparecerá ata a Idade Media, respondendo á necesidade de renderlles culto aos santos, á vez que permite oficiar de maneira simultánea. As igrexas primitivas conservadas, tales como as \"cellae memoria\" dos cemiterios ou as \"kahibé\" de Siria, son precisamente capelas. A súa planta adoita ser dunha nave e un, tres ou, mesmo, catro ábsidas. Poden presentarse arquitrabadas, como as asiáticas, ou abovedadas sobre unha planta cadrada. Capelas posteriores, aínda que con maior suntuosidade (Saint Chapelle de París), continúan co mesmo esquema. Tamén se lles chama capela ás ábsidas e lugares con altar que se agregan ás igrexas. As primeiras que se desenvolveron foron as capelas absidiais e absidiolas, que se dispoñían de fronte, nos extremos do cruceiro ou arredor do deambulatorio. As abertas ao longo das naves inícianse no século X, segundo o plano de San Galo, e desenvólvense sobre todo no Gótico aproveitando os espazos entre os estribos ou contrafortes das bóvedas, permanecendo desta maneira no Renacemento e Barroco. Tamén se poden atopar noutros tipos de edificios civís como os pazos.\n\nNota de alcance: Do latín medieval \"capella\" (capa pequena), en recordo da capa de san Martiño, cuxo relicario se conservaba na igrexa de San Martiño de Tours, no oratorio dos primeiros reis franceses e sobre os que se prestaban xuramentos. Os reis francos levaban consigo esta reliquia de forma permanente; os eclesiásticos que os acompañaban presiden ao mesmo tempo a chancelería do estado. O termo evoluciona ata definir un aloxamento específico (igrexa, casa, instalación de campaña) e, máis tarde, ao novo edificio de Aquisgrán (Capela Palatina de Aquisgrán), converténdose a partir de aquí nun concepto xenérico da arquitectura relixiosa."}
{"id": 1013649, "term": "Capela absidal", "prompt": "Explica que significa \"capela absidal\".", "output": "A que se abre na ábsida, polo xeral nunha absidiola."}
{"id": 1002000, "term": "Capela bautismal", "prompt": "Que quere dicir \"capela bautismal\"?", "output": "A que se sitúa no interior da igrexa cristiá onde se celebra o sacramento do Bautismo, a miúdo provista dunha pía bautismal. A súa localización pode variar, aínda que, polo simbolismo do sacramento, aconséllase que se sitúe xunto á entrada da igrexa."}
{"id": 1005030, "term": "Capela de ánimas", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"capela de ánimas\"?", "output": "Aquilo que está dedicado ás ánimas do purgatorio. Algunhas construcións deste tipo chegaban a contar con dous altares colaterais (Convento de San Pablo en Burgos).\n\nNota de alcance: O purgatorio apenas estaba identificado na arte. Non entra realmente nela ata os últimos anos do século XVI, na época das grandes controversias relixiosas. Desde o momento en que se definiu o dogma do Purgatorio, reafirmado e confirmado polo Concilio de Trento, comezan a prolifrar nas igrexas este tipo de capelas."}
{"id": 1212823, "term": "Capela da Virxe", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"capela da virxe\"?", "output": "Nunha catedral, unha das capelas máis significativas das dedicadas á Virxe, situada detrás do altar maior e onde se practicaba a especial devoción que na Idade Media se tiña por santa María, en especial en Inglaterra (Capela da Virxe da catedral de Hereford, 1220). Adoita corresponder á de maior tamaño despois da principal."}
{"id": 1013650, "term": "Capela fornela", "prompt": "Que quere dicir \"capela fornela\"?", "output": "A que se abre nas naves laterais, a miúdo cunha cuberta abovedada."}
{"id": 1013651, "term": "Capela lateral", "prompt": "Con que significado se emprega \"capela lateral\"?", "output": "Nunha igrexa ou catedral, capela que se sitúa a un lado ou outro da maior, ben no cruceiro ou nas naves laterais. A miúdo, adoitan engadírselle ao edificio na súa vida posterior, de maneira que poden parecer de estilo distinto ao da propia igrexa ou romper co aspecto regular do edificio principal. Así mesmo, poden constituírse como unidades independentes, o que posibilita o proporcionar un espazo adecuado ou suficiente para a celebración de cerimonias menores ou para conmemorar a doantes ou santos de importancia. A miúdo, estas capelas conteñen unha imaxe sagrada que sostén as prácticas devocionais dunha congregación e que, polo xeral, dálle nome á propia capela."}
{"id": 1002001, "term": "Capela maior", "prompt": "Cal é a acepción de \"capela maior\"?", "output": "A principal dunha igrexa, polo xeral sitúase no eixe central, onde se atopan o altar maior e o presbiterio."}
{"id": 1196060, "term": "Capela posa", "prompt": "Dame a definición de \"capela posa\".", "output": "Pequena construción situada nas esquinas dos adros dos conventos levantados desde o século XVI na América Latina. A súa planta é cadrada, aberta en dous dos seus lados e cuberta por unha bóveda.\n\nNota de alcance: A súa construción e culto formaba parte dos rituais procesionais realizados na evanxelización da poboación indíxena."}
{"id": 1009793, "term": "Capela votiva", "prompt": "Como se define \"capela votiva\"?", "output": "Capela que está acaroada ou englobada nunha igrexa. Está dotada para a celebración de misas pola alma do fundador, quen adoita sufragar a súa construción, ou de quen este quixese solicitar (capela votiva de Galeazzo María Sforza, Milán)."}
{"id": 1001321, "term": "Catedral", "prompt": "Dame a definición de \"catedral\".", "output": "Templo ou igrexa principal, cabeceira dunha diocese cristiá por residir nela o cabido catedralicio presidido polo bispo. Do latín \"cáthedra\" e do grego \"kathedra\" (asirno), o nome provén da localización no seu interior da cátedra onde o bispo ou o arcebispo, nese caso cualifícase de \"metropolitana\", séntase nas celebracións relixiosas. Existen igrexas que mantiveron esta denominación a pesar de non ser o lugar onde reside o bispo. O termo aparece por primeira vez no Concilio de Tarragona no ano 516 (\"ecclesia catedralis\"). Tamén se empregan outros termos para esta acepción como \"duomo\" (casa de Deus) en Italia; \"münster\" en Alemaña; \"minster\", de \"mosterium\", en Inglaterra; ou \"seo\", a \"sede\", nalgunhas zonas de España. Trátase de edificios lonxitudinais de varias naves e sección transversal graduada. Na maioría das catedrais medievais, a nave central alcanza aproximadamente o dobre de altura que as naves laterais, diferenza que se suaviza no caso das catedrais con tribunas. O seu apoxeo prodúcese en Europa a mediados do século XII, cando o centro da vida relixiosa se traslada dos grandes mosteiros ás cidades. No Gótico, momento de maior esplendor, caracterízase pola planta de cruz latina, unha gran ábsida con absidiolas, bóvedas de cruzaría, vidreiras, portadas monumentais con grandes torres e agullas que acentúan a verticalidade do edificio (Catedral de Chartres, de Colonia, León ou Burgos).\n\nNota de alcance: En Aragón e Cataluña tamén se coñece co nome de seo. A catedral cumpre tanto unha función educativa como social (á súa sombra móntanse feiras e festas) ou relixiosa (escolas catedralicias). As súas formas son variadas debido ás singularidades locais e ao amplo intervalo de tempo en que se constrúen, (Catedral de Colonia de 1248 a 1880). Este feito provocou ás veces o resultado de edificios eclécticos onde se mesturan elementos de estilos arquitectónicos diversos. Desde unha perspectiva urbanística, desde a Idade Media, á catedral asóciaselle cunha localización urbana. O emprazamento de moitas destas construcións reflicte unha continuidade na ocupación de determinados lugares que antes acolleran castros, basílicas ou mesquitas. Na cidade preindustrial, a importancia do edificio reflíctese na súa localización céntrica dentro do espazo intra muros. Así, un número importante de urbes históricas toman como referencia a situación da catedral que, xunto con outros espazos como os destinados á casa consistorial ou ao mercado, permiten entender a disposición das rúas principais."}
{"id": 1007054, "term": "Colexiata", "prompt": "Dime cal é a definición de \"colexiata\".", "output": "Igrexa abacial dependente de Roma. A institución é rexida por un clero regular presidida por un prior ou abade e adscrita, en numerosas ocasións, a patrocinio rexio ou nobiliario. A colexiata ten un capítulo de cóengos seculares, no que se celebra a liturxia catedralicia."}
{"id": 1002003, "term": "Coro", "prompt": "Explica que significa \"coro\".", "output": "Do latín \"chorus\", do grego \"khorós\" (danza en corro). Parte da igrexa destinada ao canto e oración dos eclesiásticos, clérigos e músicos. A súa localización foi evolucionando co tempo, aínda que sempre entre o presbiterio, o centro e os pés da nave central. Nas basílicas, a \"schola cantorum\", situábase ante o altar maior, no presbiterio, nun recinto pechado por unha cancela ou peitoril de mármore, entre os dous ambóns ou púlpitos. Esta disposición permaneceu noutros estilos cun peche ornamentado con esculturas (o \"jubé\" francés e o \"zettner\" alemán), especialmente no Gótico. Así mesmo, caracterízase polas cantaríastalladas en madeira con profusos traballos de marquetería (Amiens, Ulm, León, Toledo) que inclúen baixo e medio relevos, así como elementos funcionais e decorativos como a misericordia, que substitúe os vellos asentos e peitorís de mármore ou pedra (coro romano pétreo, do mestre Mateo de Santiago de Compostela). Tamén se pode emprazar tras o altar maior, na ábsida ou na prolongación da nave, máis aló do cruceiro, como sucede nalgunhas igrexas francesas, nas que se atopa rodeado de capelas e, ás veces, con traza poligonal. A finais do Gótico e no Renacemento situouse definitivamente na nave central, nun espazo pechado polos muros do trascoro ou \"jubé\" e con enreixados de ferro na súa entrada. Outro dos lugares nos que se pode atopar situado é na entrada da igrexa, nun lugar elevado, o que favorece a visión da nave central."}
{"id": 1002012, "term": "Socoro", "prompt": "Como se define \"socoro\"?", "output": "Nunha igrexa ou catedral, lugar que se sitúa debaixo do coro."}
{"id": 1002013, "term": "Trascoro", "prompt": "Que significa \"trascoro\"?", "output": "Nunha catedral ou igrexa, muro posterior do coro ou elemento divisorio entre este e a nave, detrás do altar maior. A primeira finalidade do trascoro foi a de pechar ou de illar o devandito recinto, separándoo da nave central. Así, cumpriría unha función similar ao do trasaltar, o seu paralelo na do deambulatorio, que neste caso vén ser o revés da capela maior. A primeira estrutura parietal do trascoro transformouse nunha construción que, baixo unha concepción monumental, xunta arquitectura, escultura e pintura, aínda que o normal é que se reduza ás dúas primeiras e que a pintura quede limitada a un ou máis cadros. Debido á súa importancia visual, como fachada interior que preside o primeiro espazo do edificio sagrado, o trascoro constituía un foco natural para a imaxinería litúrxica e devocional e convertíase na superficie de maior riqueza dentro da arquitectura eclesiástica. Segundo foi desenvolvéndose o período medieval, os trascoros aumentaron na súa escala e decoración, ofrecendo unha solución equiparable ao dunha fachada ou ao dun retablo. Malia as semellanzas entre eles, o trascoro difire claramente de ambos. A primeira distinción é a súa marcada horizontalidade ou composición apaisada distanciándose de calquera outra creación arquitectónica, polo xeral desenvolvida en vertical. Esta organización horizontal é consecuencia dos condicionamentos do coro e do seu cadeirado. Pero tamén deriva da necesidade de elevarse só o imprescindible para non entorpecer a visión da nave sobre el e así garantir a súa continuidade. En contraste con esta altura limitada, prodúcese un acusado desenvolvemento en nave, xa que debe abarcar toda a anchura de piar a piar. A miúdo, trascoro e muros laterais teñen unha mesma arquitectura, se ben entre un e outro median algúns piares, co que se delimitaclaramente o trascoro. Este aparecerá como unha fachada ou retablo achatado, pois o seu coroamento apenas se lle dá cabida a un ático, empregándose no seu lugar unha balaustrada ou elemento semellante pola necesidade de protexer a zona alta, utilizada para o tránsito e para a proclamación das lecturas sagradas, o que xustificada o nome de \"leccionario\" que tamén recibe o trascoro. Noutros casos redúcese a un Calvario, cando non a unha simple imaxe. Repetindo a composición de fachadas e retablos, o trascoro articúlase en alzados con columnas ou pilastras que contribúen a formar as rúas e entrecarreiros, con matices, xa que un trascoro do século XVI non é igual a outro do século XVIII, acusando neste sentido a mesma evolución que o retablo. No Cincocentos téndese á compartimentación excesiva e á acumulación de adornos soportes, todo iso apertado nunha estrutura mural plana. Pola contra, no século XVIII e, en xeral, no Barroco avánzase cara a unha maior simplificación e integración, que levan implícitas a desaparición dos entrecarreirosdas trazas platerescas ou manieristas, á vez que se disimulan as rúas laterais para que toda a énfase recaia na central, garantindo a unidade do conxunto fronte á dispersión predominante nas composicións de séculos anteriores. Así mesmo, vai cambiando o tipo de soporte, pasando dos machóns góticos á pilastra con grutescos, do balaustre á columna de terzo inferior decorado e desde aquí ás pilastras e columnas canónicas, as salomónicas e os estípites. Tamén se acusa esta evolución en canto ás representacións, pois da sobrecarga e predominio do relevo no século XVI téndese posteriormente á redución das imaxes, preferíndose a estatua de vulto redondo, a cal contribúe a acentuar esa énfase das masas e do plástico."}
{"id": 1212678, "term": "Trascoro-altar", "prompt": "Explica que significa \"trascoro-altar\".", "output": "Un dos tipos de trascoros máis característicos das catedrais e colexiatas, así como das grandes parroquias maiores. A súa característica principal é a incorporación dun altar en lugar do gran van central do trascoro-porta. Co tempo, as portas chéganse a suprimir dos grandes trascoros catedralicios, aplicándose o acceso ao coro desde os muros laterais. Ao prescindir delas, acentúase o carácter de retablo, gañando en autonomía ao debilitarse a súa relación co coro propiamente dito, o que xustifica os esforzos dos artistas por despregar aparatosas composicións. O trascoro, entón, participará máis do retablo ou mesmo chega a incluílo na súa propia estrutura, polo xeral na parte central, sobre o altar, mentres que o resto da distribución aseméllase máis a unha fachada (Catedral de Coria). Este modelo acusa sobre todo os trazos da obra interior e en realidade concíbese como tal, como unha capela ou un retablo máis do templo. Se o centro se reserva ao altar e á súa imaxe correspondente, os extremos destínanse a portas ou nichos con esculturas e, nalgún caso, a outros altares."}
{"id": 1212682, "term": "Trascoro elevado", "prompt": "Explica o significado de \"trascoro elevado\".", "output": "Aquel cuxa principal característica é a de aparecer en alto en relación á planta da igrexa. A estrutura elévase sobre un ancho arco, co que, a nivel de planta, non interrompe a continuidade do templo nin a visión cara ao altar maior. O acceso garántese a través dunha escaleira de caracol. A función principal deste modelo é a de dar a conveniente presentación ou relevancia ao respaldo do coro alto."}
{"id": 1212679, "term": "Trascoro-monástico", "prompt": "Define \"trascoro-monástico\".", "output": "Tipo de trascoro intermedio entre o trascoro-porta e o trascoro-altar, reunindo trazos dos dous modelos. No centro ábrese unha gran porta, a miúdo con follas ricamente ornamentadas (Cartuxa de Granada), ás veces realizadas en ébano e pau santo con taraceas de marfil. A diferenza con respecto ao primeiro tipo, é que a ambos os dous lados da porta levántanse senllos altares cos seus retablos respectivos, compoñendo un tríptico de elementos verticais, concedendo a mesma atención compositiva ao centro e aos laterais. Desta maneira, a solución contradí a usual tipoloxía de desenvolvemento horizontal do trascoro.\n\nNota de alcance: Este modelo atopa a súa xustificación nos costumes monásticos, onde nas súas grandes igrexas, en especial a dos beneditinos, tiñan cabida tanto monxes como laicos, aínda que debidamente separados e con espazos ben delimitados, correspondendo a metade occidental ao pobo e a oriental aos monxes, cuxo coro se enfrontaba á capela maior. Un muro interpúñase entre unha parte e outra á altura do altar da Santa Cruz, que ocupaba o centro da nave, aínda que ese peche abríase a través dun amplo van ou porta para permitir aos laicos contemplar as cerimonias levadas a cabo no altar maior. A división da nave seguíase mantendo, mesmo, naqueles mosteiros nos que non se permitía a entrada aos laicos (Císter ou a Cartuxa), como fórmula de distinción do coro dos monxes do dos conversos, aínda que se mantiña unha porta de comunicación e, a ambos os dous lados dela, dous altares secundarios nos que se oficiaba a misa para os leigos, un dedicado á Virxe e o outro aos sufraxios dos defuntos."}
{"id": 1212680, "term": "Trascoro-muro", "prompt": "Define \"trascoro-muro\".", "output": "O composto por unha simple parede ou muro de peche, sen ningún dos elementos que caracterizan os outros tipos de trascoros, aínda que a ausencia dos devanditos elementos (altar ou porta) non impide que na súa estrutura destaque un adecuado ornato ou unha concepción monumental (Catedral de Córdoba). En xeral, a súa estrutura xustifícase pola proximidade ao muro dos pés da igrexa, esta falta de espazo imposibiltao para o desenvolvemento no seu interior dunha capela, nin sequera á presenza dun altar."}
{"id": 1212681, "term": "Trascoro-porta", "prompt": "Con que significado se emprega \"trascoro-porta\"?", "output": "Un dos tipos máis antigos de trascoros caracterizado principalmente por unha gran porta que ocupa o seu centro. Por medio dela ábrese a estrutura, o que permite ver o altar maior mesmo desde os pés da catedral ou igrexa. O seu ancho van organízase como unha gran portada, o que pode dar un esquema vertical na zona mediana, contrario á estrutura horizontal dominante no conxunto da construción dos trascoros. Os laterais, que só cumpren a función de peche, aprovéitanse para un despregamento de relevos que chega a compoñer un adecuado programa iconográfico. Así, o trascoro-porta ofrece un maior carácter de fachada, o que comparte máis trazos coas composicións do exterior; en realidade trátase dunha estrutura externa de apertura cara a un interior. Neste sentido, é equivalente ás fachadas ou portadas interiores que anteceden unha capela ou sancristía.\n\nNota de alcance: Aínda que non foi o modelo máis difundido en catedrais e colexiatas, tivo boa acollida nas grandes igrexas da área catalá-levantina (trascoros catedralicios de Tarragona, Barcelona, Valencia e Palma de Mallorca). Tamén se coñecen exemplos noutras rexións como no antigo reino de León ou en Castela (trascoros de Santiago, Oviedo, Toledo ou Burgos)."}
{"id": 1212684, "term": "Trascoro-templete", "prompt": "Explica que significa \"trascoro-templete\".", "output": "Tipo de trascoro desenvolvido sobre todo en Aragón e en rexións veciñas baixo a súa influencia artística e cultural, como Navarra e a Rioxa. Na súa estrutura incorpora un altar, acaroando un templete de disposición centralizada, orixinalidade que o diferencia do modelo de trascoro-altar. O trascoro, neste caso, deixa de ser un muro decorado para converterse nunha arquitectura con espazo que se adianta e invade a nave, adquirindo trazos de auténtico altar maior, pero sen o carácter de obra exenta que no presbiterio adoitan ter os baldaquinos. Dentro do tipo de trascoro-templete desenvólvense dúas versións: na primeira, o templete acolle tanto o altar como a súa imaxe, de acordo cos modelos italianos (Seo de Zaragoza); na segunda, o templete só protexe a imaxe titular, mentres que o altar queda anteposto, arrimado ao seu pedestal, segundo a tradición española (catedral de Santo Domingo de la Calzada)."}
{"id": 1001746, "term": "Deambulatorio", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"deambulatorio\"?", "output": "Do latín \"ambulare\" (andar), á ou nave situada ao leste dunha igrexa que rodea o coro, ao presbiterio ou a capela maior, describindo unha planta poligonal ou circular que une e prolonga as naves laterais entre si. Este espazo pode estar composto por unha ou varias naves que, no seu contexto externo, dan paso a absidiolas que se abren de forma radial, no seu interior cada unha destas naves alberga unha capela. Nas súas orixes, o deambulatorio carecía de capelas. A partir do século X, as capelas radiais comézanse a construír nas igrexas de peregrinación, ante a falta de espazo que provocaba a chegada masiva de fieis que acudían a estas igrexas para venerar reliquias. O deambulatorio procuraba a circulación e a reverencia de todos eles, converténdose nunha estrutura habitual no Románico e perfeccionándose no Gótico, onde se chega a construír un dobre corredor. Nos edificios relixiosos de planta central, denomínase deambulatorio á nave ou galería que circunda o centro."}
{"id": 1196886, "term": "Eremitorio", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"eremitorio\"?", "output": "Paraxe onde hai unha ou máis ermidas. Tamén se coñece con este termo o pavillón illado onde príncipes e magnates do século XVIII se retiraban e apartaban da vida cortesá."}
{"id": 1005032, "term": "Ermida", "prompt": "Cal é o sentido de \"ermida\"?", "output": "Capela ou santuario, polo xeral de pequeno tamaño, situado polo común en despoboado e que non adoita ter culto permanente. En orixe, pódese entender como o pequeno receptáculo cunha dependencia a modo de oratorio cunha capela para rezar e, en ocasións, un pequeno recuncho para recollerse o que vive nela, o ermitán.\n\nNota de alcance: A orixe das ermidas como construción relixiosa está nas gretas das rochas e nas cavernas, onde os primeiros cristiáns realizaban a oración e as prácticas relixiosas durante os primeiros anos das persecucións. Xa durante a Idade Media, a vida eremítica foi suprimida no monacato beneditino a favor da vida en común. Aínda que as ermidas, illadas ou formando colonias, sempre rexorden. Os intentos por institucionalizalas quedan xeralmente insatisfeitos. Só na orde dos cartuxos se logra a unión de ambas as posibilidades nunha organización conventual."}
{"id": 1002007, "term": "Nave de igrexa", "prompt": "Como se define \"nave de igrexa\"?", "output": "Cada un dos espazos que, delimitado por muros ou filas de arcadas e columnas, se estenden en sentido lonxitudinal ao longo dos templos, catedrais ou igrexas. Entre as naves máis importantes pódense distinguir: a nave central, a nave lateral e a de cruceiro. O modelo básico foi a basílica romana que se compoñía dunha, tres ou máis naves, sempre en número impar e coa nave central máis elevada que as laterais. Este modelo trasladouse ás primitivas igrexas cristiás. O número de naves irá en aumento en relación directa coa importancia do edificio (San Pablo Extramuros, en Roma). Nas catedrais medievais, a nave ocupaba o brazo occidental da igrexa e comprendía un amplo espazo aberto de gran lonxitude, polo xeral flanqueado por arcadas que daban ás naves laterais, a súa grande altura, ademais, proporcionaba espazo para o claristorio, o que permitía a iluminación cenital dos espazos centrais, como no caso dun dos máis espectaculares exemplos, o da catedral de San Pedro en York (1291-1390).\n\nNota de alcance: A voz \"nave\", derivada da palabra latina \"navis\" (barco), procede, segundo algúns especialistas, da forma de quilla que ten a bóveda central das igrexas. Viollet-le-Duc e algúns autores ingleses utilizan este termo exclusivamente para este espazo, reservando o de \"corredor\" para os laterais da nave central. Aínda que estes espazos servían a usos relixiosos, as súas grandes dimensións suxiren, segundo Malcolm Hislop, que un dos seus principais obxectivos era o de proporcionar un escenario solemne para acontecementos rituais infrecuentes e un impacto arquitectónico capaz de xerar reverencia e asombro. As plantas das igrexas pretendían ser microcosmos da vida cristiá. A procesión a través da nave significaba a viaxe dunha persoa ao longo da súa vida, cun destino final no presbiterio como imaxe arquitectónica do Ceo e no altar como imaxe sacramental de Cristo."}
{"id": 1013665, "term": "Nave central", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"nave central\"?", "output": "Nunha catedral ou unha igrexa, espazo principal ou nave que ocupa o eixe lonxitudinal desta, desde os pés ou \"nártice\" ata o cruceiro ou presbiterio, cando o espazo interior desta está dividido en varias naves. En ausencia de transeptos estenderase ata o antealtar. Polo xeral, a nave central, tamén denominada principal ou maior, adoita ser de maior anchura e altura que as naves laterais."}
{"id": 1196064, "term": "Nave de cruceiro", "prompt": "Cal é a acepción de \"nave de cruceiro\"?", "output": "Nunha igrexa ou catedral, a nave que ocupa o espazo de cruceiro ou transepto que é perpendicular ás outras naves."}
{"id": 1002008, "term": "Nave da epístola", "prompt": "Que quere dicir \"nave da epístola\"?", "output": "A que, desde o punto de vista dos fieis, se sitúa á dereita do altar. Por extensión, denomínase así a todo o lateral dereito (nave, muro, etc.) dunha igrexa."}
{"id": 1002009, "term": "Nave do evanxeo", "prompt": "Que significa \"nave do evanxeo\"?", "output": "Aquela que, desde o punto de vista dos fieis, atópase situada á esquerda do altar. Por extensión, denomínase así a todo o muro lateral esquerdo, etc.) dunha igrexa."}
{"id": 1013666, "term": "Nave lateral", "prompt": "Explica que significa \"nave lateral\".", "output": "Nunha igrexa ou catedral con varias naves, as que son lonxitudinais ou paralelas a ambos os dous lados da central, detrás das arcadas principais. Polo xeral, adoita separarse desta por columnas ou piares.\n\nNota de alcance: Desde o Medievo, as naves laterais foron un elemento moi significativo dentro da formulación e deseño dunha catedral, o seu uso xeneralizouse como fórmula eficaz para a organización espacial. As naves facilitaban a comunicación dentro do edificio, proporcionando os medios para deambular por todo o perímetro sen interromper os servizos que tiñan lugar na nave maior. Un exemplo destacado é a Catedral de Sigüenza (Guadalaxara), que comprende numerosas construcións periféricas e áreas dedicadas a distintas actividades."}
{"id": 1005034, "term": "Parroquia", "prompt": "Cal é a acepción de \"parroquia\"?", "output": "Igrexa á que lle corresponde a atención dunha zona da diocese ou demarcación administrativa da Igrexa Católica. A parroquia, que ten carácter local, pode coincidir ou non cun municipio, un barrio ou outra demarcación civil, definíndose como o territorio elemental da división eclesiástica que está baixo a xurisdición dun cura párroco."}
{"id": 1002010, "term": "Pé de igrexa", "prompt": "Cal é a acepción de \"pé de igrexa\"?", "output": "Parte da igrexa oposta á principal ou cabeceira desta."}
{"id": 1000800, "term": "Presbiterio", "prompt": "Define \"presbiterio\".", "output": "Nunha igrexa, situado preto do extremo oriental da igrexa, arredor do altar maior, polo xeral en lugar elevado, ocupa a ábsida da cabeceira de nave, e está separado desta por bancadas, cancel, etc. Polo xeral, o presbiterio diminúe de anchura, axustando as dimensións do edificio ás do altar, aínda que adoita conservar a altura, converténdose nun espazo marcadamente vertical. No presbiterio, dispóñense os elementos litúrxicos necesarios para o rito (altar, credencia, cátedra, ambón, etc.). Os oficios eran cantados, así que un engadido importante do presbiterio era o coro, que quedaba cara ao oeste. Alí situábanse os sitiais dos cantores, situados uns enfronte doutros ao longo dun corredor central. En época paleocristiá estaba levantado sobre a cripta, ocupando, ás veces (igrexa episcopal dee Aquileia), todo o ancho da sala, o que sinala o comezo da separación litúrxica e xerárquica entre o clero e a comunidade. Na súa orixe só tiñan asento nel os presbíteros.\n\nNota de alcance: Considerado cumprimento do \"sanctasanctórum\" do Templo de Salomón, o presbiterio enténdese como un microcosmos celeste (centro relixioso da catedral) ao que se accede a través dunha reixa ou varanda. Nalgunhas congregacións posteriores á Reforma, todo o interior da igrexa pode servir para estes usos, aínda que permanece a natureza sagrada deste espazo."}
{"id": 1002011, "term": "Sancristía", "prompt": "Que significa \"sancristía\"?", "output": "Dependencia anexa a unha catedral ou igrexa reservada ao clero, polo xeral á dereita do presbiterio, co que adoita estar comunicado e cuxa función é a de gardar as pezas (ornamentos sagrados) e demais obxectos sagrados utilizados durante o oficio. Substitúe a prótese e o \"diaconicón\", chegando a adquirir en ocasións unha certa autonomía estrutural como capela, pero sen perder a súa funcionalidade orixinaria."}
{"id": 1013676, "term": "Transepto", "prompt": "Cal é a definición de \"transepto\"?", "output": "Do latín \"trans\" (a través) e \"saeptum\" (división). Nave perpendicular á maior ou central. Nas igrexas de planta de cruz latina, corresponde ao brazo máis curto da cruz ou o que cruza o extremo leste da nave. Cando a planta é de cruz grega, os transeptos corresponden ás catro proxeccións que saen do centro.\n\nNota de alcance: Aínda que a miúdo confúndese co cruceiro, este non é senón a intersección entre o transepto e a nave central."}
{"id": 1002005, "term": "Brazo do transepto", "prompt": "Define \"brazo do transepto\".", "output": "Cada unha das dúas fraccións do transepto sinaladas en planta e determinadas pola intersección coas naves lonxitudinais."}
{"id": 1002015, "term": "Triforio", "prompt": "Explica que significa \"triforio\".", "output": "Galería aberta no muro sobre as arcadas ou bóvedas das naves laterais, polo xeral das igrexas, corresponde ao tinglado de cuberta destas naves. O triforio ten menor anchura que a nave, está composta a base de ventás, polo común tríforas, sendo frecuente o carácter decorativo. É característico do estilo gótico."}
{"id": 1212492, "term": "Janaqah", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"janaqah\"?", "output": "Convento mesquita monástica das irmandades sufís dos derviches (membros da orde islámica \"tariqa\", que, baixo a dirección dun xeque, vive segundo o principio de non ter ningunha posesión), onde vivían, rezaban e recibían os peregrinos. O \"janaqah\", considerado como lugar sagrado e zona de peregrinaxe, é unha gran e austera construción central con catro pórticos nos eixes e unha sala cadrada cuberta por unha cúpula. Numerosas estancias de diferente forma, que abren ao exterior con loxas abovedadas, ocupan as esquinas do macizo cadrado en dous pisos e nunha complicada e artística orde. A tumba venerada polos crentes, un xardín, un estanque e un caravasar pertencen ao conxunto pictórico que rodean o edificio. Un dos máis emblemáticos edificios é o \"janaqah\" situada preto de Bujará xunto á tumba de Baha al-Din, o fundador da orde Naqshbandi, que era como unha segunda Meca e que atraía moitos peregrinos. Pola súa banda, os \"janaqah\" centroasiáticos son sempre compactos, tenden a unha estrutura cúbica e inclúen sempre unha sala con cúpula central, na que, a diferenza da mesquita, se acha un mihrab."}
{"id": 1212495, "term": "Külliye", "prompt": "Cal é o sentido de \"külliye\"?", "output": "Complexo de edificios relixiosos fundados por sultáns e ricos particulares. Está composto por unha escola, vivendas, un baño (\"hamman\") e unha cociña destinada para os máis desfavorecidos, algúns poden contar mesmo cun hospital. Xurdiron sobre todo en época otomá, aínda que os de maior tamaño apareceron a partir do século XVI. Os \"külliye\" construíanse, na maioría dos casos, xunto cunha mesquita."}
{"id": 1004918, "term": "Menhir", "prompt": "Como se define \"menhir\"?", "output": "Monumento megalítico (v. Megálito) consistente nun gran bloque de pedra alongado, fincado en terra en posición vertical. É a máis simple destas estruturas. O monólito, en estado natural sen labrar, ou parcialmente regularizado, adoita ter forma prismática ou cilíndrica. Están estendidos por todo o mundo, aínda que os máis numerosos áchanse na Bretaña francesa (Carnac), onde algún deles chegou a alcanzar 20 m de alto e un peso de 350 toneladas (Locmariaquer). Poden atoparse de forma illada ou en agrupacións chamadas \"crómlech\" e aliñamentos. Algúns levan decoracións gravadas ou están bastamente traballados a modo dunha informe figura antropomorfa, o que leva a certos autores a identificalos como ídolos. Outros estudosos consideráronos manifestacións culturais relacionadas cunha dimensión relixiosa de carácter funerario ou conmemorativo. Mesmo hai quen lles atribúe un aspecto fálico aludindo á idea de fecundidade ou trátaos como precedente do obelisco exipcio. Outras teorías relaciónanos con estelas territoriais, as estacións do ano e os calendarios. Nos inicios do cristianismo, moitos foron derrubados ou cristianizados marcándoos cunha cruz, ben nos seus lados ou no cume (Saint-Uzec, en Pleumeur-Bodou)."}
{"id": 1004912, "term": "Mesquita", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"mesquita\"?", "output": "Edificio destinado ao culto relixioso do Islam, aínda que en principio o seu fin non era exclusivamente relixioso, senón como lugar de reunión. O modelo construtivo inicial parte da casa con patio de Mahoma en Medina, onde se reunían os seguidores do profeta, e da basílica paleocristiá, aínda que cun carácter principalmente funcional. Naceu como espazo de reunión para o culto e para a toma de grandes decisións da comunidade. En ocasións cumpre funcións educativas (madrazas) ou funerariass (complexos mamelucos no Cairo). A amplitude espazo-temporal do Islam produciu moitos modelos e singularidades, aínda que existen elementos que son comúns a todos eles. Á entrada sitúase o \"sahn\", patio a ceo aberto onde se adoita colocar o \"sabil\", fonte para as ablucións, ás veces rodeado duns pórticos chamados \"riwaks\". A partir do século XI, os pórticos do patio decoráronse con entradas monumentais denominadas \"iwanes\". Nun dos seus lados sitúase a torre anexa ou minarete desde a que se chama á oración. No interior atópase o \"haram\", sala con ou sen columnas, orientada de maneira perpendicular cara á \"quibla\", muro construído en dirección á Meca. No eixe central deste muro ábrese o \"mihrab\", habitación ou fornela diante da cal está a \"macsura\", zona destinada á autoridade. Xunto a eles o \"minbar\", lugar desde o que o imán dirixía a oración. A súa expansión achegou grandes variacións con incorporación de elementos arquitectónicos locais que xa existían con anterioridade: basílicas paleocristiás, arcos de ferradura, pagodas, cúpulas bulbosas e puntiagudas ou o modelo turco con reminiscencias de Santa Sofía. A variedade é enorme se se inclúen as construcións modernas do século XX. Non obstante, pódense distinguir tres grandes modelos: o estilo arábigo ou \"mesquitas hipóstilas\", como a Mesquita de Córdoba, nas que o \"haram\" ten múltiples columnas, preto de 850 en Córdoba); as otomás, de cúpula central rodeada doutras máis pequenas, onde o \"haram\" é un espazo central unificado (Mesquita Azul, en Etambul); e as mesquitas con \"iwán\", articuladas arredor do patio central con grandes \"iwhan\" no centro dos pórticos (Mezquita de Isfahan). A elas engádenselles múltiples matices derivados das distintas zonas e dinastías (mesquitas omeias, tulunís, fatimís, mamelucos, persas, timúridas, mogolas, etc.). En concreto, as chinesas (Mezquita de Xian) mesturan elementos arquitectónicos orientais (tellados, \"paifang\", pagodas, etc.) con outros elementos básicos: \"haram\", \"mihrab\", \"quibla\", etc.\n\nNota de alcance: No Islam considérase como a primeira mesquita a que rodea a Kaaba na Meca. Segundo a tradición, Mahoma, tras utilizar un curral en Quba, fundou a primeira mesquita en Medina, composta por un patio con muros de ladrillo e portas de pedra, unha cabana de troncos de palma e, arredor do patio os cuartos do profeta e a súa esposa, polo que algúns supoñen que en principio só foi a súa vivenda."}
{"id": 1007198, "term": "Minarete", "prompt": "Que significa \"minarete\"?", "output": "Torre estreita e elevada, de planta cadrada, octogonal ou circular que destacaba da mesquita e da cidade, e desde onde se convoca os fieis á oración e que nas noites do Ramadán adoita iluminarse. Polo común, constrúese en pedra e aínda máis en ladrillo, ás veces, estucado. En xeral, componse de dous ou máis corpos superpostos, galerías externas, unha escaleira ou rampla interior e un balcón ou saínte que rodea a parte superior, desde onde o muecín realiza as cinco chamadas diarias á oración. En Mesopotamia, a rampla é exterior e ascende sobre os corpos ao xeito dos cigurats asirios, modelo imitado polos tulunís. En Occidente, corresponde a unha torre prismática cadrada cun corpo superior rematado nunha cúpula. No Exipto mameluco, consta de varios pisos con balcóns rematados por unha lanterna. Turquía constrúe torres circulares moi agudas rodeadas de balcóns intermedios. O seu número tamén varía entre a torre única do Magreb e os dous ou catro no oriente musulmán. O número de minaretes construídos, desde os otománs do século XV, supón un aspecto que marca a importancia do edificio, chegando aos seis das mesquitas máis destacadas. A Gran Mesquita da Meca e Santa Sofía de Constantinopla superan esta cantidade, chegando ata os sete. En calquera caso, constitúe o principal elemento vertical da arquitectura do Islam.\n\nNota de alcance: Na zona árabe, a necesidade de tal estrutura xurdiu probablemente da casa de Mahoma, en Medina, no ano 624. En calquera caso, e aínda que chegou a converterse en característica permanente da paisaxe islámica, a orixe dos minaretes é aínda motivo de controversia entre os especialistas. Parece que en tempos do Profeta non había ningunha construción semellante (o muecín de Mahoma chamaba á oración subido ao tellado dunha casa). Segundo algunhas fontes, o minarete provén das torres campanario de Siria ou Exipto; outras, tendo en conta a súa etimoloxía (do árabe \"al-manar\", \"o faro\"), sitúano nos faros. Aparecen por primeira vez en época omeia en Siria no século VIII. En calquera caso, a súa construción foi o resultado conxunto dunha necesidade da fe e da situación dos musulmáns nas terras que conquistaran. Pronto, a súa presenza xeneralizouse, case sempre tomando a forma dalgún modelo local. En Siria, por exemplo, a torre cadrada que adoitaba usarse na cela dos ermitáns deu orixe ao minarete cadrado característico, que se estendeu polo oeste cara ao norte de África e España e polo leste cara a Iraq e Irán."}
{"id": 1212505, "term": "Sherefe", "prompt": "Dime cal é a definición de \"sherefe\".", "output": "Balcón do minarete desde o que se chama á oración. En especial para a arquitectura otomá foi un elemento construtivo importante, destacando minaretes con \"sheferes\" a varios niveis da torre."}
{"id": 1014935, "term": "Yamur", "prompt": "Explica que significa \"yamur\".", "output": "Remate do minarete composto por un mastro con tres bólas de metal dourado (polo xeral de bronce) de tamaño decrecente en altura e engarzadas nunha vareta vertical. Ás veces, colócase na cúspide unha media lúa ou unha flor de lis (Mesquita de Córdoba).\n\nNota de alcance: Aínda que o \"yamur\" é un obxecto decorativo colocado no tope dos minaretes, como elemento cultual apuntouse unha posible simboloxía máxica protectora da mesquita."}
{"id": 1014932, "term": "Haram", "prompt": "Explica o significado de \"haram\".", "output": "Sala cuberta e delimitada das mesquitas destinada á oración, co espazo suficiente para poder aloxar durante o rezo a toda a comunidade, utilizando para iso tamén o patio (\"shan\"). Este espazo sagrado, está constituído por naves perpendiculares á \"quibla\"; con columnas, en especial nos modelos omeias (Mezquita de Córdoba); ou cun espazo central diáfano nos modelos turcos. Ten portas directas á rúa e unha gran fachada que se abre ao patio. O chan, xeralmente, está cuberto por alfombras ou esteiras onde se prostran os fieis. En occidente, a planta das mesquitas almohades caracterízase pola súa composición simétrica e unificada. O \"haram\", presenta as naves en dirección perpendicular á \"quibla\", cunha transversal ou de cruceiro paralela a esta, perfeccionando o sistema de planta en \"T\" que xa se dera en Qairawan e na aljama de Al-Hakan II en Córdoba.\n\nNota de alcance: Nos pazos árabes, o termo \"haram\" refírese ao espazo reservado ás mulleres."}
{"id": 1001667, "term": "Iwán", "prompt": "Dame a definición de \"iwán\".", "output": "Estrutura de planta cadrada ou rectangular da arquitectura civil e relixiosa do Islam, pechada en tres dos seus lados e completamente aberta polo cuarto. O \"iwán\" pode dar a un patio ou a outra sala, en todo caso situado nun plano inferior. Incorpórase á arquitectura islámica a partir dos abasidas (século VIII) en Mesopotamia, aínda que xa existen precedentes na arte persa sasánida anterior. Na arquitectura persa desenvolveuse para a mesquita o chamado esquema de catro \"iwanes\", no que estes se abren por senllos lados cara a un patio central. Este esquema influíu nunha serie de edificios da primeira época otomá, nos que, con todo, o patio central non permanece aberto senón que está abovedado. A variedade é moi grande dependendo das zonas e os edificios: desde os monumentais nos relixiosos (Mesquita do Inam, en Isfahán), funerarios (Taj Mahal), os palacios de Bagdad, etc., aos sinxelos de vivendas e madrazas, onde se utilizaba para a formación dun edificio disposto ao redor dun patio rodeado por varios pisos, que son as estancias dos estudantes. Nas vivendas particulares adoita orientarse ao norte, sendo nos patios o lugar de repouso durante o verán. Nas mesquitas dá lugar a un modelo característico: as mesquitas de \"iwanes\". Desde o patio central destas, os \"iwanes\" dan acceso ás distintas estancias. Tamén se coñece como \"iván\", \"diwán\" ou \"liwán\"."}
{"id": 1002023, "term": "Macsura", "prompt": "Como se define \"macsura\"?", "output": "Recinto situado ante o \"mihrab\" dunha mesquita, destinado a unha autoridade relixiosa (o califa ou o imán) ou civil para a oración. A \"macsura\", en consonancia co \"mihrab\", está ricamente decorada con cúpulas que chaman a atención pola beleza dos seus elementos e composicións. Delimítase con xogos de arcadas e, nalgúns casos, sepárase con algún tipo de barreira arquitectónica. En ocasións, algúns espazos laterais da mesquita reservados ás mulleres reciben esta mesma denominación. Nesta zona tamén pode atoparse a Sala do Tesouro ou \"Bayt al-mal\" e o \"minbar\", desde o cal se realizará a \"Kutba\" ou sermón do venres. Ás veces, pode conter o sepulcro dun personaxe considerado santo. Tamén se denomina \"maqsura\".\n\nNota de alcance: A miúdo, atópase situado no lugar de oración do imán ou a autoridade civil, na tradición profética destaca o valor que ten a \"primeira fila\" (máis próxima á \"kaaba\" e, por tanto, especialmente bendicida), que provoca polo xeral ampliacións laterais que permiten aumentar o número de persoas que están nesta posición. Convértese nunha zona particularmente reservada cando se trata do califa ou do sultán e o seu séquito, con medidas especiais de illamento e protección para evitar atentados políticos, por exemplo cando o califa se atopaba orando de costas aos crentes. Estes medios varían segundo as zonas e os momentos políticos. Coa crise do califato cordobés, a situación agravouse e o acceso á zona mesmo se realizaba desde pasadizos secretos (\"sabat\") que conectaban a mesquita co pazo (Medina Azahara)."}
{"id": 1196008, "term": "Masjid", "prompt": "Explica o significado de \"masjid\".", "output": "Pequena mesquita ou zona de oración, na que se pronunciaba a \"khutba\" na oración do \"Juma´a\". Literalmente significa \"o lugar onde un se prosterna\", termo de orixe preislámica do que derivará \"mesquita\". Non se utiliza para o culto do venres, polo que non ten \"minbar\". Estas pequenas construcións abundan, fundamentalmente, en Turquía.\n\nNota de alcance: As \"masajid\" foron a primeira gran contribución do primeiro Islam en Arabia en cuxo culto se constitúe como un espazo particular, sacralizado, esencial de todo o universo, xa que, segundo as palabras do Profeta \"a terra enteira é unha\" masjid \", unha mesquita\". Mahoma fíxose cargo da antiga \"masajid al-haram\" da Meca e transformouna en \"quibla\" (o lugar cara ao cal se dirixe a oración) da nova fe (Corán II, 136 e seguintes). A mediados do século XI en Exipto, as \"masajid\" substitúen as mesquitas aljamas, como pequeno oratorio erixido con fins conmemorativos ou filantrópicos e cuxa construción ou financiamento adoitaban ser privadas. Haberá que esperar bastante ata que algunhas delas adquiran un carácter congregacional, ao asignarlles un \"jatib\" ou director de oracións en representación do estado (mesquita de Aqmar, 1125, e a de al-Salih Tala. i, 1160)."}
{"id": 1196016, "term": "Mesquita con cúpula", "prompt": "Explica o significado de \"mesquita con cúpula\".", "output": "Mesquita na que o haram se constitúe como un grande espazo aberto cuberto por unha gran cúpula central. De entre este tipo de construcións destacan as mesquitas otomás, como en Istambul a do Sultán Ahmed I \"a mesquita Azul\" levantada nun dos lugares máis cobizados, xunto ao hipódromo situado en fronte de Santa Sofía."}
{"id": 1196017, "term": "Mesquita de iwanes", "prompt": "Con que significado se emprega \"mesquita de iwanes\"?", "output": "Aquela na que destaca como principal elemento arquitectónico o \"iwan\". Na arquitectura persa dos séculos XI ao XIII desenvolveuse o \"esquema dos catro iwanes\", no que cada un deles se abre por senllos lados cara a un patio central. Durante a primeira época otomá, incluíronse, ademais dos \"iwanes\", unha serie de edificios nos que, con todo, o patio central non permanece aberto, senón que está abovedado. De entre estas construcións destacan as mesquitas persas como a de Masyid-e Yami ou \"do Venres\", en Ispahán.\n\nNota de alcance: O esquema dos catro iwanes, é ao tempo a máis sinxela e a máis complexa das formas arquitectónicas deste período. A máis sinxela, porque os grandes catro \"iwanes\", inscritos en altos rectángulos a modo de pantalla e flanqueados por unha dobre fileira de \"iwanes\" máis pequenos, constitúen unha organización repetitiva, cuxa orixe é moi antiga, xa que está relacionada con arcadas furadas ou cegas ao redor dun patio, e mesmo con diversas tradicións preislámicas. A súa complexidade vén dada a partir das dúas innovacións que se introducen no século XII. A primeira refírese a que a súa planta se transforma nunha composición que xira arredor dun patio baleiro para indicar a dirección cara á que se debe orientar o fiel, o cal lles confire aos seus catro lados unha especie de igualdade monumental, sendo o \"iwan\" da \"quibla\", polo xeral, de maiores dimensións que os outros. A segunda innovación reside en que este patio é en realidade unha fachada que non se corresponde completamente coas construcións que ten detrás, cuxos fins litúrxicos eran practicamente nulos."}
{"id": 1196018, "term": "Mesquita de planta central", "prompt": "Explica que significa \"mesquita de planta central\".", "output": "Tipoloxía de mesquita que se converte a partir da época otomá nunha das máis destacadas na historia da arquitectura do Islam, froito do impacto que exerceu a arquitectura bizantina de Constantinopla. A construción caracterízase por unha planta central, cuberta cunha gran cúpula sobre pendentes. Estas construcións responden e son máis propias da cosmovisión e da estética do Islam que das funcións de uso da propia mesquita, onde se prescinde dos elementos laterais de separación das naves, é dicir, dobres columnatas e arcadas, impoñéndose a vista na nave central e nesa gran cúpula central soportada, polo xeral, por catro grandes piares. Deste xeito, plásmase a idea dun espazo en expansión desde o centro en todas as direccións, unha transposición a tres dimensións dunha das principais categorías do arabesco, o expansivo, e, polo tanto, un dos principios básicos da concepción espacial do Islam. Pola mesma razón, trátase dun espazo ilimitado no que non se perciben as paredes como peche nin como límite espacial, presentándose os muros abertos por numerosos vans.\n\nNota de alcance: Entre os exemplos máis destacados atópase a Mesquita de Shézadé (1543-1548), obra do arquitecto Sinan, mandada edificar polo sultán Suleyhéman en memoria do seu fillo Szad."}
{"id": 1196015, "term": "Mesquita hipóstila", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mesquita hipóstila\".", "output": "Construción lixeira, planimorfa e alintelada, onde as columnas son un elemento fundamental. O termo \"hipóstilo\" na arquitectura do Islam refírese de xeito especial á zona santa ante a parede da \"quibla\" no tipo de mesquita hispóstila con patio. Un exemplo constitúeo o modelo tuluní, cun gran patio central (Planta de Ibn Tulun, no Cairo). O modelo cordobés coloca o \"sahn\" nun extremo."}
{"id": 1002024, "term": "Mihrab", "prompt": "Con que significado se emprega \"mihrab\"?", "output": "Nicho, fornela ou pequena sala nas mesquitas e diante da cal adoita situarse a \"macsura\". A súa planta pode ser semicircular ou octogonal, pechándose con bóveda de cuarto de esfera, cupular ou ben aloxándose en arco ou extremo agudo. Ás veces, un pasadizo comunica o \"mihrab\" directamente co pazo. En xeral, os de forma cóncava danse en lugares públicos mentres que os lisos, cando aparecen, levántanse en zonas de culto privado. Pronto foi punto notable da mesquita onde se acumularon elementos e diversas técnicas ornamentais: baldosas, mosaico, mármores polícromos, columnas decorativas e ornamentación de estuco, etc., importancia que se lle outorga por ser o lugar reservado á presidencia do califa, e na súa ausencia ao gobernador da cidade. En ocasións, contén o Corán ou anacos da \"Kaaba\". Na arquitectura timúrida e na Córdoba califal, os \"mihrabs\" recubríronse de teselas de mosaicos con ouro e cores brillantes. No mundo otomán e no Irán safawí, destaca a riqueza dos azulexos.\n\nNota de alcance: A orixe do termo aínda é motivo de polémica; mentres que para uns procede da voz persa que designaba a zona da casa preislámica na que se adoraba a Mitra; para outros, deriva do termo árabe que literalmente significa \"para loitar\". Non foi un elemento proposto por Mahoma e por iso aparecerá tarde (un século despois da \"Héxira\"), aínda que é aceptado por todas as correntes do Islam. Designa un lugar especialmente sagrado dentro da mesquita, non polo propio lugar senón pola dirección cara á que está orientado: a Kaaba na Meca. En xeral, hoxe interprétase como un nicho inserido na parede da \"quibla\" da mesquita que indica a dirección deste punto, aínda que existen mesquitas como a de Damasco ou a de Córdoba que non teñen esta orientación. Ademais, non aparece en ningunha das primeiras mesquitas, nunca é visible máis que desde unha parte do edificio e toda a planta do mesmo marca a dirección cara á que debe orarse de forma tan obvia que se fai innecesario calquera outro sinal. Tampouco satisfai de todo interpretar o \"mihrab\" como salón do trono en versión reducida, como se suxeriu, porque se converteuse, case inmediatamente, nun trazo de todas as mesquitas, e finalmente en motivo artístico común dos obxectos de piedade. Para comprender o seu sentido orixinal debemos ter en conta dúas cousas. Para comezar, os escritores medievais están xeralmente de acordo en que o \"mihrab\" cóncavo apareceu na mesquita de al-Walid en Medina, que substituíu e embeleceu a casa-mesquita do Profeta. En segundo lugar, o \"mihrab\" non se colocaba no centro, senón no lugar onde, segundo as tradicións, adoitaba estar o Profeta cando rezaba. Polo tanto, o seu propósito pode ser o de simbolizar o lugar onde se colocaba o primeiro imán (ou director da oración), que naceu como recordatorio preciso na mesquita do Profeta e que logo, a través da obra de al-Walid, estendeuse a todo o Islam. O sucesor do cargo do Profeta tiña connotacións de realeza e o mesmo ocorreu co \"mihrab\", pero só polo seu significado como conmemoración relixiosa puido ser aceptado case inmediatamente en todos os edificios relixiosos."}
{"id": 1011495, "term": "Minbar", "prompt": "Cal é o sentido de \"minbar\"?", "output": "Cátedra da mesquita ou púlpito en forma de escaleira que conduce a unha plataforma elevada, á que se dirixe o imán que sobe a pregaria durante as oracións do Venres, de modo que os crentes poidan velo á vez que oír ben a súa voz en toda a sala de oración. A construción adoita realizarse en madeira tallada, ás veces en pedra, e sitúase na mesquita á dereita do \"mihrab\". A forma do conxunto proclama a continuidade da tradición; adopta sempre a figura dunha escaleira máis ben estreita, disposta entre dúas paredes e case sempre provista de pasamáns. A partir do período selxúcida (1055-1194), a esta estrutura engadíuselle un baldaquino ou cúpula que cobre o chanzo superior e unha porta ao pé da escaleira. Estas adicións limitáronse a acentuar o carácter simbólico do \"minbar\", que corresponde á escaleira dos mundos, os niveis máis espazados son o mundo corpóreo, o mundo psíquico e o mundo do espírito puro, e ao trono en canto lugar \"polar\". A importancia destes púlpitos apréciase no feito de que a maioría das veces están ricamente ornamentados (\"minbar\" da mesquita Kutubiya de Marrakech, finais do século XII).\n\nNota de alcance: O prototipo de \"minbar\" era unha especie de escabel con bancadas que o Profeta usaba na súa mesquita de Medina para falarlles aos fieis reunidos. Segundo algunhas autoridades tradicionais, este escabel tiña tres chanzos. O Profeta sentaba no terceiro e apoiaba os pés no segundo. Posteriormente, Abu Bakú, o primeiro califa, sentouse no segundo chanzo, cos pés no primeiro, ' Umar, o segundo califa, tomou asento no terceiro banzo, á vez que os seus pés se apoiaban no chan. O sentido xerárquico dos chanzos é evidente. De acordo con outras fontes, o \"minbar\" primeiro de Medina tiña seis chanzos. Os \"manabir\" (plural de \"minbar\") máis antigos que aínda subsisten teñen de sete a once, proliferación de chanzos que se explica polo costume de que o imán predique o sermón do Venres desde un dos inferiores. Entre as dúas partes canónicas do sermón (a exhortación aos fieis e loanza do Profeta), senta un instante no seguinte chanzo. Os banzos superiores do \"minbar\", e sobre todo, o máis alto, adornado cun testeiro como se fose un trono, permanecen baleiros: evocan a función preeminente do Profeta. O conxunto do \"minbar\" ten unha gran carga simbólica. A porta pechada adéntranos nun espazo sagrado, illado do mundo profano; a escaleira simboliza unha escala que partindo da terra chega ata o ceo. Orixinalmente servía non só para predicar, senón tamén como trono ou tribunal de Mahoma e os califas, os guías relixiosos e políticos da comunidade. Cando os fieis aumentaron e as mesquitas se agrandaron, tamén se fixeron necesarios \"manabir\" máis altos, que ademais foron cada vez máis decorados e artísticos. Na actualidade, o minbar serve exclusivamente como púlpito para o sermón (\"khutba\") da oración do Venres."}
{"id": 1212498, "term": "Pishtaq", "prompt": "Explica que significa \"pishtaq\".", "output": "Na arquitectura islámica, entrada principal e monumental das mesquitas e dos pazos. Distínguense por un arco alto ante un \"iwan\". Nos mausoleos do nordeste de Irán dos séculos XI e XII, o \"pishtaq\" convértese nun elemento esencial, definíndose como unha elevada e solemne portada que lle confire un carácter de fachada única ao edificio.\n\nNota de alcance: Algúns especialistas afirman que a súa orixe atópase en Asia Central, onde xa se engadían estas estruturas a metade do século XI, como en Sarajs e Mehne, ao sur de Turkmenistán. Estas consistían en dúas protuberantes torres que forman unha especie de iwan oco co característico arco inscrito nun rectángulo destinado, ás veces, a ocultar unhas escaleiras que conducían á galería. En principio, a súa decoración é sobria nos catro lados; aínda que posteriormente, como sucede en Uzgend (1152 e 1186) e en Urgench, a crecente complexidade das molduras e motivos decorativos acentúa o contraste entre fachada e muros laterais. En Mehne e Uzgend, adquiriron forma de auténtica fachada, transcenden da entrada para converterse nunha especie de pantalla protectora tan ancha como o edificio e cuxa altura tan só é excedida pola cúpula."}
{"id": 1013679, "term": "Quibla", "prompt": "Dime cal é a definición de \"quibla\".", "output": "Na mesquita, muro cara ao cal se dirixe a oración dos fieis. En xeral está orientado cara á Meca (Corán II, 136 e ss), aínda que algunha delas non presenta esta orientación, como a Mesquita de Córdoba, que está orientada cara ao sur. Se ao principio da expansión da fe islámica se rezaba en dirección a Xerusalén, no ano 624 fixouse A Meca como dirección desta, co fin de fortalecer a nova fe. Na parede da \"quibla\", salvo nalgúns casos, ábrese ao \"mihrab\" que, como un elemento máis da parede, sinala a dirección da pregaria."}
{"id": 1002026, "term": "Riwaks", "prompt": "Cal é o sentido de \"riwaks\"?", "output": "Na mesquita, galería lateral ou pórtico que rodea o patio ou \"sahn\" para darlles acubillo aos fieis. O \"riwaks\" principal acostuma servir de acceso á verdadeira sala de oración ante o \"mihrab\".\n\nNota de alcance: En ocasións, este espazo é reservado ás mulleres para a oración."}
{"id": 1002025, "term": "Sahn", "prompt": "Cal é a definición de \"sahn\"?", "output": "Patio central dunha mesquita que pode estar rodeado de pórticos (\"riwaks\") e ter unha fonte (\"sabil\") ou distintos sistemas de carrexo de auga para realizar o rito das ablucións. No califato omeia, os patios colocábanse á entrada (Damasco, Córdoba). Os \"riwaks\" podían abarcar todos os lados ou só tres deles, deixando a fachada de entrada á mesquita sen eles; mesmo cumprían unha función de separación de sexos, xa que algunhas zonas reservábanse ás mulleres. Nalgúns modelos, o patio incluía unha profunda vexetación que imitaba a configuración interior por medio de filas de laranxas aliñadas e á mesma distancia que as columnas da sala adxacente (\"Patio de los Naranjos\", Mesquita de Córdoba). Tamén aparecerá rodeado de xardíns na Gran Mesquita de Xian, seguindo os modelos locais. Cos tulunís, en Exipto, o patio aparece nunha posición central pechada á que se accede por unha porta tras un muro que rodea toda a mesquita. O cambio abasí introducirá as peculiaridades persas, con grandes portas nos pórticos, \"iwanes\" (Mezquita aljama de Isfahán), etc. Durante o período otomán continuarase coa utilización do \"sahn\", ao que se incorporarán os \"riwaks\" rematados con cúpulas, aínda que a profusión de mesquitas en Istambul favorecerá a aparición das \"masyid\", con patios moi reducidos ou inexistentes, algúns deles sen \"sabil\". As voces \"shan\" e \"sahn\" adoitan utilizarse como sinónimos."}
{"id": 1013680, "term": "Sabil", "prompt": "Como se define \"sabil\"?", "output": "Fonte pública ou cisterna no mundo árabe. Na mesquita, fonte para as ablucións. Como fonte pública, ocupa unha parte indispensable das cidades. Pode estar integrada á súa vez noutras construcións, como, entre os mamelucos (século XV), o \"sabil-kuttab\" que reúne unha fonte pública e unha escola primaria (coránica) na parte superior. Nas mesquitas, no patio de entrada (sahn), adoita aparecer un elemento para as ablucións con forma de piscina, pozo ou fonte. Polo xeral, sitúase no centro do patio, simétrico con respecto a un ou varios eixes (Ibn Tulún), resaltando a súa importancia no conxunto. Adoita estar ao aire libre, como sucede na maioría das construcións hispanomusulmás (Córdoba, Sevilla, etc.). No Próximo Oriente, a miúdo aparecen protexidos mediante outras construcións con variantes segundo os modelos locais, desde o nicho con cúpula do modelo tuluní, ao templete otomán. Tamén se lle coñece co termo de \"sebil\".\n\nNota de alcance: Cumpre unha función importante dentro do rito das ablucións islámicas, proceso denominado \"de purificación\", que é esixido antes da oración. Nas grandes mesquitas, esta función complétana canalizacións e outras pilas de auga (Mesquita de Omar, Istambul)."}
{"id": 1001322, "term": "Mosteiro", "prompt": "Que significa \"mosteiro\"?", "output": "Construción relixiosa onde habita unha comunidade de monxes, comprometidos individualmente baixo votos. En xeral, ao comezo do cristianismo, os mosteiros ocupábanse da asistencia aos peregrinos no camiño ao santuario. Para o monacato, oposto á forma de vida na Antigüidade, vanse creando aos poucos diversas formas de organización cos seus correspondentes programas arquitectónicos. As construcións monacais poden estar compostas por unha ou varias edificacións, pero a súa estrutura debe responder ás esixencias regulares da devandita comunidade. A grande amplitude espazo-temporal producirá múltiples formas. Desde un punto de vista cronolóxico e artístico pódense diferenciar os medievais dos renacentistas e barrocos, coas súas propias características arquitectónicas; ao que se engaden as sucesivas reformas relixiosas (Cluny, Císter, etc.), coas súas peculiaridades estruturais. Con todo, e a pesar das diferenzas, todos eles teñen elementos comúns: o compás; a igrexa, polo xeral aberta aos fieis; o claustro, nexo entre os monxes e o mundo exterior (agás no modelo bizantino, unha de cuxas características será precisamente a ausencia deste); ao redor do claustro sitúanse o refectorio, a sala do mandatum, o armarium, o lavatorium, o calefactorio, a sala capitular e outras dependencias anexas como o locutorio ou a \"cilla\". Tamén son comúns as dependencias que aseguraban a súa independencia: dormitorios, hortos, enfermerías, talleres, cuadras, cemiterios, hospedarías, etc. Nalgúns instalábanse zonas especiais para reis ou nobres ligados ao mosteiro polos seus fundadores ou benfeitores (Pedralbes), chegando en ocasións a converterse en residencias do monarca (San Lourenzo do Escorial). Son diversos os termos cos que se designan a estas construcións en diversos cultos, desde \"vihara\" no budismo, ao \"mandir\" ou \"koil\" no hinduísmo.\n\nNota de alcance: Na arquitectura monástica, para a catalogación ou clasificación dos distintos tipos de mosteiros ou antigos cenobios hai que ter en conta as diferentes ordes (cluniaciense, cist. ense, cartuxana, xerónima, xesuítica, etc.). Por riba de xéneros artísticos, serán estas as que permitirán distinguir unhas construcións doutras xa que, independentemente do estilo, son as que prescriben o programa funcional e, con iso, a forma e distribución dos edificios. Os mosteiros acrisolan influencias artísticas e culturais da Antigüidade e, á súa vez, inflúen en ideas e solucións posteriores a eles, que non só atinxen á arquitectura, senón ao aproveitamento dos recursos naturais e ata ás formas de vida e á organización do traballo e das actividades humanas. O mosteiro ten a súa orixe nos ermitáns que vivían illados en zonas desérticas ou de difícil acceso e que aos poucos formaron comunidades. O fenómeno dáse en múltiples culturas e comunidades: cristianismo, budismo, taoísmo, etc., o que unido á extensión temporal dá lugar a unha gran variedade. En Europa occidental aparecen ligados ao cristianismo desde o século IV, pero é o século VI coa regra de San Bieito cando se comeza a falar dunha verdadeira arquitectura monástica. A partir dese momento convertéronse en auténticos complexos independentes, para o cal incluíron todo tipo de dependencias que garantían a súa autonomía. As reformas de Cluny (século X), a Cartuxa (século XI), o Císter (século XII) e as ordes mendicantes (século XIII) crearán diferentes estruturas monásticas. Tamén se lle coñece co nome de priorados. En Europa oriental, a súa orixe está en Exipto con San Antonio (século III), e estendéronse por Grecia, e máis tarde por Palestina, Siria, Asia Menor, etc., con formas propias e unha gran variedade de \"lauras\", \"estilitas\" etc. Desde o imperio bizantino, o centro neurálxico cambiou de Grecia a Constantinopla, difundíndose posteriormente polo Leste de Europa con características específicas. En Extremo Oriente e a India son moi diversos, existen desde sete séculos antes que os cristiáns e abarcan diferentes credos."}
{"id": 1196067, "term": "Armarium", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"armarium\"?", "output": "Pequeno nicho escavado no muro no que se custodiaban os libros litúrxicos e os usados durante a lectura do claustro. En ocasións, situábase dentro da sancristía ata que o volume medraba e almacenábanse na biblioteca."}
{"id": 1196066, "term": "Calefactorium", "prompt": "Que quere dicir \"calefactorium\"?", "output": "Polo xeral situado na galería sur dos claustros dos mosteiros, constitúese como a única sala con calefacción, á marxe da enfermaría e as cociñas, que dispoñían dunha fonte de calor e onde se instalaba o \"scriptorium\". O sistema de calefacción adoitaba consistir nunha cheminea central ou lateral, aínda que nalgúns casos utilizábase o \"hipocaustum\" romano. Tamén se denominaba \"a gloria\"."}
{"id": 1004934, "term": "Cilla", "prompt": "Que significa \"cilla\"?", "output": "Dependencia monacal de servizo situada na galería oeste e onde se gardan as provisións do mosteiro. Polo xeral, ten varios pisos; o inferior usado como adega e o superior para almacenar o gran. Adoitan situarse na zona de leigos.\n\nNota de alcance: As \"cillas\" construíronse co fin de depositar nelas as colleitas da Igrexa, tanto as obtidas dos gañados e terras da súa propiedade, como as que lle correspondían en concepto de rendas decimais. Tamén hai \"cillas\" de señores feudais."}
{"id": 1196065, "term": "Lavatorium", "prompt": "Explica o significado de \"lavatorium\".", "output": "Nos mosteiros, pileta ou fonte usada para lavar as mans antes das comidas disposta, con frecuencia baixo un templete. Adoita colocarse na galería meridional do claustro ou galería do refectorio, ás veces a modo de templete, fronte á porta do refectorio dos monxes."}
{"id": 1001325, "term": "Oratorio", "prompt": "Dame a definición de \"oratorio\".", "output": "Lugar destinado á oración, polo xeral en pequenas construcións illadas. Desde os primeiros tempos do cristianismo, xurdiron como capelas unidas aos mosteiros en lugares apartados, ou en medios rurais, así como nas casas con carácter particular. Nas igrexas conventuais, dise do coro dos clérigos. A partir do século XVI, construíronse oratorios coa función de auditorio musical."}
{"id": 1001646, "term": "Refectorio", "prompt": "Define \"refectorio\".", "output": "Nas comunidades relixiosas, gran sala rectangular destinada como comedor. Adoitaba incluír un púlpito ou zona elevada onde un dos monxes lía pasaxes piadosas ou as Sagradas Escrituras mentres se comía en silencio. Dentro dos mosteiros, os refectorios son as salas que máis diferenzas admiten, aínda que os dos mosteiros cistercieses españois son dunha soa nave e cubertos, polo xeral, por bóvedas de canón apuntado, pero pode variar infinitamente en canto ás súas dimensións, desde o pequeno refectorio de Poblet ata a magnificencia do de Santa María de Huerta.\n\nNota de alcance: Durante a Alta Idade Media, a organización estamental non se perde nos mosteiros senón que se institucionaliza de xeito visible. Leigos e monxes mantéñense separados mesmo na igrexa. Só o cemiterio é común. Así, nestas comunidades relixiosas poderanse observar dous refectorios: un destinado aos monxes, ás veces composto por unha sala de dúas naves e dous pisos con altas ventás; e un segundo disposto como refectorio dos leigos."}
{"id": 1001649, "term": "Sala capitular", "prompt": "Cal é a definición de \"sala capitular\"?", "output": "Na sala capitular os monxes, sentados sobre unhas bancadas de madeira ou de pedra situadas ao longo dos muros, len a diario un capítulo da regra ou orde,de aí o nome, que despois era comentado polo abade. Era, xunto ao coro eclesiástico, o único espazo asembleario do mosteiro, nela teñen lugar as xuntas monacais ou as dos cabidos catedralicios. Polo tanto, pode ser considerado como o espazo de goberno do cenobio, onde se decidían, por votación e baixo a autoridade da figura abacial, os asuntos relativos á xestión dos fondos con que contaba a institución, a recadación de impostos, as obras de restauración e rehabilitación, os conflitos xurídicos ou políticos, etc.\n\nNota de alcance: Na sala capitular os monxes, sentados sobre unhas bancadas de madeira ou de pedra situadas ao longo dos muros, len a diario un capítulo da regra ou orde, de aí o nome, que despois era comentado polo abade. Era, xunto ao coro eclesiástico, o único espazo asembleario do mosteiro, nela teñen lugar as xuntas monacais ou a dos cabidos catedralicios. Polo tanto, pode ser considerado como o espazo de goberno do cenobio, onde se decidían, por votación e baixo a autoridade da figura abacial, os asuntos relativos á xestión dos fondos con que contaba a institución, a recadación de impostos, as obras de restauración e rehabilitación, os conflitos xurídicos ou políticos, etc."}
{"id": 1196068, "term": "Sala do mandatum", "prompt": "Con que significado se emprega \"sala do mandatum\"?", "output": "No culto cristián, ordes premonstratenses, na que se levaba a cabo o ritual do lavatorio de pés dos que ingresaban no claustro, a oración que recitaban comezaba coas palabras de \"Cristo mandatum est... \". Tamén se denomina \"galería da lectura\" ou \"galería das collectiones\" debido a que nela, e antes do oficio nocturno de completas, os monxes lían diversas lecturas sacras, entre as que destacaban as \"collectiones\" (tratado sobre a vida monástica). Incluía un banco de pedra ou madeira ao longo do muro da igrexa para facilitar a cerimonia do mandatum ou a lectura."}
{"id": 1014936, "term": "Scriptorium", "prompt": "Define \"scriptorium\".", "output": "Nos mosteiros e conventos medievais, espazo onde os monxes realizan o traballo intelectual, escriben e realizan a copia de manuscritos, o que inclúe desde a confección física do códice ata a iluminación de cada volume. Nos primeiros tempos, antes de que se creasen salas específicas dedicadas ao noviciado, tamén desempeñaba esta función. Nos antigos cenobios, o \"scriptorium\" situábase na galería do refectorio."}
{"id": 1005949, "term": "Pagode", "prompt": "Que significa \"pagode\"?", "output": "Templo de carácter relixioso propio dalgúns pobos orientais, polo xeral budistas, composto por unha torre con cubertas que se proxectan en voadizo en cada un dos seus numerosos pisos que, á súa vez, son divididos por cornixas, beirados, etc. As pagodas son erixidas con fins conmemorativos ou para albergar reliquias. En China, os primeiros exemplos corresponden ao século IV a. C. Os materiais empregados inicialmente foron a madeira, sendo, a partir do século VI, cada vez con máis frecuencia, de ladrillo e pedra, probablemente por influencia india. A súa planta pode ser cadrada (antes do século X) ou poligonal, e o número de pisos, que decrece en altura, é impar e nunca menos de cinco nin superior a trece, símbolo dos ceos que superpón á Terra na teoloxía budista e onde os futuros budas esperan a hora da súa aparición. A miúdo, emprazábanse en lombas próximas ás cidades conforme á doutrina \"feng shui\". A desaparecida torre de porcelana en Nanking, que tiña máis de 80 m de alto, foi unha das máis coñecidas e imitadas pagodas chinesas. En Birmania, adoitan ter planta cadrada e cruciforme, con pisos superpostos e cubertas similares ás chinesas (Pagoda Shwe Dragn en Rangoon, chapeada en ouro desde a base ao cume) ou ás hindús. En ocasións, imitan formas monstruosas como as do dragón en Ava e recóbrense de ouro. As coreanas inspíranse nas chinesas, ás veces decoradas con relevos e estruturas, como as do tabernáculo, que constan de base, estancia e teitume. No Xapón, as máis antigas corresponden aos séculos VII e VIII e caracterízanse pola planta cadrada, poucos pisos ao redor dun piar central (\"shinbashira\"), construídas en saínte, construídas en madeira e vellas a construcións relixiosas maiores; algúns destes exemplos atopámolos nas de Horyuji, Horinji ou Hokiji, cubertas preto de Nara.\n\nNota de alcance: O termo foi utilizado por primeira vez a comezos do século XVI polos portugueses, referido aos templos de \"bhagavati\" (\"Deusa Nai\"), pasando posteriormente a significar calquera templo relixioso elevado das Indias Orientais e China. Outras fontes derívano do chinés, literalmente \"torre das oito esquinas\". En principio, aplícase unicamente a templos budistas e posteriormente xeneralízase aos de calquera relixión oriental. O seu simbolismo e orixe formal atópase na estupa budista india, cuxa influencia pasou a Asia Central e China a través da Ruta da Seda, transformándose ao incorporar detalles específicos de cada zona."}
{"id": 1195815, "term": "Pailou", "prompt": "Con que significado se emprega \"pailou\"?", "output": "Tipo de entrada ou porta monumental, característica da arquitectura tradicional chinesa que se erixe á entrada dun pazo, tumba ou lugar sagrado. Está composta dunha estrutura alintelada, de pedra ou madeira, cun, tres ou cinco ollos, e con voadizos.\n\nNota de alcance: Adoitaba erixirse con fins conmemorativos ou cerimoniais. Garda relación coa \"torana\" hindú ou o \"torii\" xintoísta."}
{"id": 1005035, "term": "Santuario", "prompt": "Que significa \"santuario\"?", "output": "Do latín \"sanctus\" (sagrado). Lugar ou edificio dedicado ao culto divino, como unha igrexa, templo ou mesquita, en especial a parte máis íntima e sagrada do edificio. Así por exemplo, no culto cristián a zona do altar e a inmediatamente circundante (antealtar). É frecuente que se dispoña de estancias para conservar as reliquias ou imaxe dun santo de especial devoción, así como exvotos e infraestruturas para a celebración de ritos de sacrificio, ofrenda ou pregaria.\n\nNota de alcance: Ao longo das diferentes culturas, o santuario tivo diferentes acepcións. Mentres que para as relixións orientais ou clásicas da Antigüidade, era considerado como o espazo sagrado (\"temenos\" grego), para o cristianismo o santuario é o edificio en si."}
{"id": 1004911, "term": "Sinagoga", "prompt": "Dame a definición de \"sinagoga\".", "output": "Edificio onde os xudeus se congregan para o culto e a instrución relixiosa; a voz procede do grego \"synagógue\" (\"acción de reunir\", \"asemblea\", lugar onde se celebra). A súa estrutura adoita ser alongada, con tres salas básicas: o vestíbulo de entrada (\"ulam\"), custodiado por columnas; a sala central ou \"sancto\"; e o lugar onde se conservaba a Arca da Alianza ou \"sancta sanctórum\" (\"devir\"). Esta estrutura responde a unha das sinagogas máis importantes e coñecidas; o Templo de Salomón en Xerusalén (século X a. C.). O Templo foi demolido, reconstruído e posteriormente ampliado por Herodes o Grande, para, finalmente, ser arrasado no século I polos romanos. Este edificio foi o modelo das sinagogas posteriores. Coa diáspora hebraica, adoptaron formas distintas segundo a época de cada país. Como nas mesquitas respecto da Meca, nas sinagogas a orientación é cara a Xerusalén e, en xeral, constan dos seguintes elementos: un recinto en cuxa parede este (\"Arón acodes\") atópase o tabernáculo, representación da Arca da Alianza, para colocar os rolos da Lei (\"Rolo da Torá\"); unha lampadiña que arde constantemente en recordo da luz perpetua que brillaba no Templo de Xerusalén (\"ner tamid\"); e a representación do candelabro dos Sete Brazos (\"menoráh\"). Por último, unha mesa colocada sobre un estrado para o atril da torá (\"bimá\"), que fai as veces de altar, permite a lectura da Torá e unha cátedra central destinada á lectura (\"miqrá\"). A máis antiga de Europa é a románica de Worms, en Alemaña. Outras sinagogas destacadas son as de Toledo (Sinagoga do Tránsito), Córdoba, Praga ou Berlín.\n\nNota de alcance: A sinagoga como institución ten a súa orixe na época do segundo Templo, cando tras ser deportados os xudeus a Babilonia e quedaren afastados do Templo de Xerusalén, se congregaban na casa de oración para ler e explicar os escritos sagrados. No século I xa eran numerosas por todo Israel, como o testemuñan os relatos do Evanxeo, así como nos países onde había colonias xudías establecidas. Pero foi tras a destrución do Templo por Tito no ano 70 cando a sinagoga se convertería no centro e foco da vida relixiosa do xudaísmo, ao organizarse os rezos cotiáns non xa en rememoración senón en substitución dos sacrificios e ritos do Templo. En hebreo denomínase Bet Hakeneset. En castelán, en ocasións coñéceselle co nome de \"aljama\". Na sinagoga, aos homes permíteselles acudir con sombreiro durante o servizo divino e, entre os ortodoxos, segréganse os fieis dun e doutro sexo. Os rezos comunitarios celébranse tres veces ao día (anoitecer, amencer e ao mediodía) en presenza dun mínimo de dez varóns maiores de trece anos (\"minián\"). A parte esencial do culto é a oración. Comprende a liturxia xudía: o Séma; o Semone ' Esré ou dezaoito oracións á maior gloria de Deus e en ben dos suplicantes; e a bendición sacerdotal (Núm 6, 24-26). A Torá lese, no seu contido instrutivo, durante o ano, seguida dos textos proféticos. Tal liturxia complétase con outras pregarias e cantos segundo o ciclo sinagogal. O termo tamén pode facer alusión á personificación medieval da relixión xudía, mediante a representación dunha figura humana cos ollos vendados e un bastón crebado na man (fachada da catedral gótica de Estrasburgo)."}
{"id": 1189329, "term": "Arón hacodes", "prompt": "Dame a definición de \"arón hacodes\".", "output": "No culto xudeu, arca-armario no que se garda o \"séfer Torá\" (o Pentateuco ou Rolo da Lei). Portátil na súa orixe, na actualidade converteuse nun elemento fixo (nicho ou armario) acaroado á parede que mira a Xerusalén, punto focal da decoración e acondicionamento nas sinagogas. Ten portas, xeralmente de madeira ou de bronce labradas, e cóbrese cunha cortina (\"parojet\"), reproducindo o esquema ancestral da disposición destes elementos. Este moble realízase en recordo do texto do \"Éxodo\" (25,6).\n\nNota de alcance: A congregación xeralmente ponse de pé cando se abren as portas da Arca e unha luz perpetua mantense acesa diante dela. Entre os sefardís, o Arón hacodes recibe o nome de \"hejal\"."}
{"id": 1002028, "term": "Genizah", "prompt": "Cal é o sentido de \"genizah\"?", "output": "Dependencia da sinagoga onde se conservan libros e obxectos sagrados que non se utilizan nos actos do culto, que están en desuso pero que nalgún momento tiveron un valor sagrado para os xudeus ou que conteñen o nome de Deus.\n\nNota de alcance: \"Genizah\" significa literalmente \"desafogo\" pois, segundo a Lei, estes obxectos ou escritos podían para despexar o recinto, aínda que nunca destruírse por iniciativa humana. Grazas á conservación dos mencionados manuscritos e documentos, en xeral, descubríronse multitude de textos dun extraordinario valor para coñecer a historia e cultura xudías (\"genizah\" do Cairo)."}
{"id": 1196027, "term": "Sancta sanctorum", "prompt": "Que significa \"sancta sanctorum\"?", "output": "Espazo considerado como o máis sagrado dentro dunha sinagoga. Este termo aplicóuselle, en orixe, á parte interior máis sagrada do tabernáculo erixido no deserto e do Templo de Salomón, en Xerusalén, separado do \"sancto\" por un veo.\n\nNota de alcance: A estancia estaba destinada á custodia da Arca da Alianza, onde só tiña acceso o Sumo Sacerdote."}
{"id": 1196026, "term": "Sancto", "prompt": "Cal é a acepción de \"sancto\"?", "output": "Estancia principal do Templo de Salomón, en Xerusalén, de forma rectangular, con dobre de longo que de ancho, iluminado por ventás e forrado con madeira de cedro."}
{"id": 1028814, "term": "Taula", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"taula\"?", "output": "Monumento megalítico característico da cultura talaiótica de Menorca. Consta dunha gran pedra prismática colocada en vertical (ortostato) sobre a que descansa outra horizontal, de forma que organizan unha construción en \"T\", a modo de gran mesa de pedra de case tres metros de altura. Están situados no centro dun conxunto de grandes pedras (como as de Trepuco, Torralba d´en Salort ou Talati de Dalt)."}
{"id": 1212632, "term": "Temenos", "prompt": "Dame a definición de \"temenos\".", "output": "Palabra de orixe grega que significa \"lugar ou porción do terreo consagrado\". Na antiga Grecia, perímetro ou recinto sagrado onde se levanta un altar ou un templo, delimitado por un muro (\"períbolo\") e un acceso (\"propileo\"). O \"temenos\" elévase como o dominio persoal da divindade. Nun principio segue os contornos naturais do terreo, sendo normalmente engadidos posteriores as aliñacións e terrazas. O requisito máis importante para o culto é o altar, sobre o que se ofrecen os sacrificios á divindade. Non obstante, como o período de construción adoitaba dilatarse durante moitos anos, era frecuente que durante ese tempo se construísen estoas ou outros edificios ao seu redor. Polo xeral, estas construcións levantábanse sen suxeitarse a un plan urbanístico previo, nin sequera a unhas aliñacións ou a uns eixes fixos, senón que se limitaban a axustarse á topografía do lugar. Pola súa banda, as portas monumentais (\"propilei\") adáptanse a un lugar conveniente no muro do \"temenos\", sen relación directa co templo. A miúdo, adoita haber un altar unido de xeito axial ao templo principal a través dunha rampla. Ata o Helenismo, non se lles engaden outras edificacións ou se constrúen prazas.\n\nNota de alcance: A organización do culto na antiga Grecia era unha cuestión de estado. En todas as cidades existían comisións para a xestión do \"temenos\" e a organización das festas coas súas procesións, sacrificios, competicións deportivas e musicais. Para os \"temenos\" centrais, as cidades adoitaban formar unha \"confederación relixiosa\" (\"amphiktyonia\"). Ás festas acudían participantes de todos os estados que formaban parte dela, cesando entre tanto as rivalidades."}
{"id": 1016462, "term": "Templete", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"templete\"?", "output": "Pavillón cuberto a modo de pequeno templo, ás veces aberto, e polo xeral sostido por columnas que alberga unha imaxe, un altar ou calquera outro obxecto de veneración. O termo en castelán designa unha construción aberta ou pechada, de planta circular, cadrada ou poligonal, realizada en pedra e cuberta abovedada ou cupuliforme. Noutras linguas, recórrese á voz italiana \"tempietto\" para aludir a esta estrutura. As súas formas poden ser moi variadas. Moitos deles imitan os templos gregos, particularmente a da \"tholos\" e a dos \"martyria\", cunha columnata (perístilo) que envolve a cella e unha cuberta en forma de cúpula. Estes a miúdo adórnanse con ordes clásicas (toscano, dórico romano) e remátanse con outros elementos como unha balaustrada (San Pietro in Montorio de Roma). Nos claustros das igrexas, é frecuente atopalos con morfoloxías que van desde a máis simple (San Esteban de Salamanca) a outras máis complexas (templete do claustro do Mosteiro de Guadalupe en Cáceres), onde se mesturan os estilos góticos e mudéxar para formar sobre a súa planta cadrada unha pirámide de gabletes.\n\nNota de alcance: Algúns autores falan da posible influencia dos pavillóns de recreo que se levantan nos xardíns dos palacios hispano-musulmáns (Pavillón do Patio dos Leóns da Alhambra de Granada) neste tipo de estruturas. Así mesmo, no Próximo Oriente o \"sabil\" protéxese en ocasións cunha construción similar ao templete otomán. O Mosteiro do Escorial tamén conserva no centro do claustro outro pavillón de estilo renacentista, neste caso con forma similar ao italiano de San Pietro in Montorio."}
{"id": 1009610, "term": "Baldaquino", "prompt": "Como se define \"baldaquino\"?", "output": "Templete, dosel ou ceo de estrutura ríxida sobre columnas ou pés dereitos que alberga un asento, unha cama, un trono ou un altar. Pode estar suspendido do teito ou sobresaíndo dun muro.\n\nNota de alcance: O baldaquino, tras a época medieval, recibe o nome de ciborio."}
{"id": 1031287, "term": "Base de templete", "prompt": "Define \"base de templete\".", "output": "Fundamento, corpo ou parte no que se apoia un templete."}
{"id": 1005948, "term": "Templo", "prompt": "Cal é a definición de \"templo\"?", "output": "Do latín \"templum\" (lugar circunscrito, lugar sagrado). Construción destinada, pública, e exclusivamente, a un cultor, a que protexe a imaxe dunha divindade ou edificio construído como morada permanente ou ocasional desta e, polo tanto, para o seu encontro cos homes. Por iso, en moitos casos preténdese repetir o \"pazo ceo\" ou a \"morada alta\" da propia divindade. Dentro do templo existe un centro particularmente sagrado arredor do cal se ordena o conxunto: o \"Santo dos Santos\" no templo de Salomón ou o altar no templo cristián. Como edificio autónomo consagrado a algunha divindade, o templo aparece desde moi antigo (Mesopotamia, Exipto, India, América precolombina, etc.), aínda que tal denominación non se acuña ata a época imperial romana, antes denominábase \"naos\" entre os gregos e \"oecus\" entre os latinos. Os diferentes cultos, así como a súa evolución a través das épocas determinarán as formas, partes, a súa distribución e ata os materiais utilizados (templo exipcio, templo grego, templo romano)."}
{"id": 1195544, "term": "Templo exipcio", "prompt": "Cal é a acepción de \"templo exipcio\"?", "output": "Construción relixiosa do antigo Exipto consagrada a unha divindade. O termo exipcio empregado para este tipo de construcións é \"Hut-netcher\" (a casa do deus). Críase que os templos foran concibidos polo deus Tot, deidade da intelixencia e a escritura, na época na que os deuses gobernaban na Terra; polo tanto, eran unha creación \"perfecta\". Os exipcios consideraban os templos como partes integrantes do mundo orgánico, que crece, perece e ha de ser creado de novo. Así case todos os edificios proceden do Imperio Novo (1551-1071 a. C.). As construcións precedentes tan só aparecen de forma fragmentaria nas ruínas dos templos que foron reutilizadas. A pesar diso, aínda que variaron en tamaño e complexidade, sábese que o seu deseño apenas foi modificado en tres mil anos. O templo de Horus en Edfú, reconstruído a partir do ano 237 a. C. baixo os Ptolomeos, é un bo exemplo de templo de grandes dimensións e de estrutura tradicional. O modelo clásico consta dunha avenida de esfinxes (\"dromos\") que desembocaba na porta de entrada ante a que se erixían obeliscos e colosais estatuas do faraón. Estaba flanqueada por torres e daba paso a un patio sen cuberta rodeado dunha fila de columnas (sala hípetra). Seguíanlle a sala hipóstila e, a continuación unha serie de estancias cuxos teitos descendían en altura a medida que se avanza cara ao interior: sala para as ofrendas, un vestíbulo arredor do santuario e un \"sancta sanctorum\" co tabernáculo da deidade á que estaba dedicado o edificio que, segundo se cría, non era unha mera representación do deus, senón que albergaba a súa \"alma\" (ka, espírito). Ao fondo situábase a capela coa barca sagrada na que era transportada a divindade nos festivais. Os templos deseñábanse como modelos de Exipto e do Universo. As columnas tallábanse con frecuencia en forma de plantas, os teitos pintábanse coa aparencia do ceo, e o santuario, como lugar máis elevado do templo, representaba un montículo da creación no que se cría que comezara a vida. O recinto amurallado que rodeaba ao templo cumpría así mesmo moitos propósitos. Era práctico, mantiña afastados aos intrusos e protexía aos residentes; e á vez simbólico, protexía o templo como lugar de orde e serenidade fronte ao mundo caótico do exterior.\n\nNota de alcance: Os templos constrúense para os deuses principais e utilízanse en rituais diarios e festivais. En teoría, é o rei quen leva a cabo devandito protocolo, aínda que na práctica son os sumos sacerdotes de cada templo os que desempeñan tal función. As cerimonias cotiás realízanse no interior, onde o público non é admitido. Antes de poder entrar ao interior do santuario do deus, o sumo sacerdote debe limparse ritual e fisicamente bañándose no lago sagrado do templo, así como afeitarse todo o pelo do seu corpo. Con todo, os templos exipcios, edificio público máis importante do Imperio Medio, eran algo máis que lugares de culto, combinando a súa función relixiosa coa de centros de aprendizaxe e administración para a nación. Eran o lugar de residencia e adestramento para o inmenso aparello burocrático do país. Os grandes templos incluían escolas, universidades, arquivos e bibliotecas; eran centros de administración gobernamental, de estudo científico e médico e de administración agrícola; ademais de servir como celeiro público e obradoiro. O templo de Amón en Karnak, ao sur de Tebas, converteuse de xeito gradual no centro administrativo e relixioso do imperio exipcio. Cada templo contaba cun persoal de sacerdotes e administradores. Tiñan os seus propios bens, talleres, bibliotecas e escolas e xogaban un gran papel na vida económica e intelectual do país. Os templos non eran centros relixiosos ao servizo da comunidade; a relixión persoal da xente corrente practicábase no fogar. Alzábanse no centro das economías da súa cidade e das zonas adxacentes. Os templos máis notables (como o de Karnak ou o Rameseo, en Luxor) contaban con grandes silos nos que se almacenaba o cereal que se distribuía entre os seus empregados e o propio goberno en concepto de racións ou salarios, ou ben se utilizaba para custear a construción dos monumentos faraónicos e as reparacións do propio edificio. Os templos eran os encargados dos procesos de rexistro, almacenamento e redistribución da maior parte das riquezas de Exipto."}
{"id": 1212633, "term": "Torre", "prompt": "Dame a definición de \"torre\".", "output": "No templo exipcio, cada un dos grandes macizos, polo xeral de cantaría, que flanquean a porta monumental de acceso á sala hípetra. Estrutúrase en forma troncopiramidal, muros grosos e macizos en noiro, a miúdo decorados con baixo relevos policromados que narran escenas mitolóxicas, guerreiras e inscricións en xeroglífico. No cumio coróanse cunha moldura convexa (\"gola exipcia\") a modo de cornixa que sobresae das esquinas. Ás veces, no seu interior constrúense angostas escaleiras ou algunha estancia con abertura ao exterior. O tamaño varía segundo a importancia do templo e, segundo a súa magnitude, poden estar precedidos dun dromos, dous obeliscos ou estatuas colosais acaroadas aos muros. Nunhas rañuras practicadas na fachada fíxanse uns mastros de madeira, que sobresaen moi por encima da cuberta das torres, estas sostiñan os emblemas triangulares da deidade. Tras elas sitúase unha sala descuberta na súa parte central a modo de patio porticado (sala hípetra). Poden clasificarse en dous tipos: os erixidos en parella, entre os cales se abre a porta de entrada (Templo de Horus, Edfú); ou o que constitúe unha única construción atravesada por esta porta. Ambas as estruturas tamén se poden atopar nas fachadas dos pazos ou semihipoxeos. En época ptolemaica abandonou a súa forma tradicional para acompañarse de pórticos ou propilei.\n\nNota de alcance: A comezos do Imperio Novo, cos Tutmósidas, a torre (termo de orixe grega que significa \"gran porta\") convértese no elemento máis significativo dos grandes templos (Luxor) e, a diferenza dos \"propilei\" atenienses onde os pórticos sucesivos aparecían en diminución, cumpre unha función de barreira que protexe o interior. As decoracións das grandes portas de entrada fan alusión ao simbolismo da forma, á representación do \"horizonte divino\", que en Exipto está determinado polas terrazas rochosas a ambos os dous lados do val do Nilo, por encima do que se eleva ao sol. Tamén a protección contra as forzas malignas atopa a súa expresión simbólica nestas dúas torres (torres erixidas en parella). Os mastros suxeitos na súa fachada e decorados con gallardetes, convértense en atributos do divino."}
{"id": 1195694, "term": "Sala hípetra", "prompt": "Como se define \"sala hípetra\"?", "output": "Sala do templo exipcio que se abre tras as torres e que está descuberta na súa parte central, ao xeito dun patio porticado."}
{"id": 1195695, "term": "Sala hipóstila", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"sala hipóstila\"?", "output": "Sala pechada dos templos exipcios situada entre o patio porticado ou sala hípetra e o santuario. A súa cuberta plana é sostida por numerosas columnas. Tamén se denomina \"sala da aparición\". Un dos exemplos máis grandiosos é a gran sala de Karnak (103 m x 52 m e 134 columnas). En xeral, o termo hipóstilo (do grego \"hypo\", columnas, e stylos, columna), aplícase aos edificios clásicos para describir unha gran sala ou cámara cuxo teito estaba sostido por columnas."}
{"id": 1005353, "term": "Speos", "prompt": "Dime cal é a definición de \"speos\".", "output": "Caverna con función construtiva ou especificamente templo ou tumba subterráneos, en especial no antigo Exipto. Son edificacións nas que se combinan as estruturas típicas dos templos coas dos hipoxeos que, pola natureza das construcións, non necesitaban de aparello algún. O termo designa, polo xeral, os do antigo Exipto onde adoitaban estar construídos en terreos escarpados do val do Nilo. Por extensión, aplicouse a outras construcións subterráneas como as da antiga cidade nabatea de Petra (Xordania). Con formas moi variadas, a miúdo caracterízanse por fachadas esculpidas na rocha e decoradas de acordo coas características da época. Cando unha parte destes templos está escavada na rocha e outra parte no exterior, denomínanse \"hemispeos\" ou \"semiespeos\".\n\nNota de alcance: Neste tipo de construcións destacan especialmente os de Abu Simbel: o de Nefertari e o de Ramés II, este último composto no exterior por colosais estatuas sedentes e no interior por salas hipóstilas (\"pronaos\") con piares osiríacos, capelas laterais, un santuario e unha cripta."}
{"id": 1196732, "term": "Hemispeos", "prompt": "Con que significado se emprega \"hemispeos\"?", "output": "Templo exipcio que ten unha parte del escavado na rocha e a outra parte no exterior, como o Templo Mentuhotep I."}
{"id": 1004913, "term": "Templo grego", "prompt": "Explica o significado de \"templo grego\".", "output": "Construción da antiga Grecia consagrada a unha divindade. Fronte ao cristianismo, o Islam e a relixión xudía, na vida relixiosa da antiga Grecia e, parcialmente, no budismo, hinduísmo e nos ritos da América precolombina, venerábase ás deidades desde o exterior xa que o culto era exclusivo da clase sacerdotal, por iso o altar se atopaba diante do templo. O templo levantábase sobre unha base de tres chanzos (\"crepidoma\"), polo xeral dentro dun recinto sagrado (\"temeos\"), rodeado de muros e comunicado co mundo exterior a través dunha porta porticada (\"propileo\"). No seu interior, o núcleo constituíao a \"cella\" ou \"naos\", onde se gardaba a imaxe divina, só accesible aos sacerdotes, unha cámara rectangular precedida por un vestíbulo reducido, ou \"pronaos\", con dúas columnas \"in antis\" en cada un dos seus extremos. Nos templos menores, era unha simple estancia rectangular que carecía de columnas (\"ástilo\"), mentres que nos maiores colocábanse filas de soportes para situar as vigas. Nun principio construíronse en madeira e adobe, ata que se impuxeron a pedra e o mármore. Orientábase deste a oeste e ao carecer de xanelas a luz resultaba escasa. Os estilos adaptáronse aos canons das ordes arquitectónicas. Na súa construción alcanzouse unha gran perfección técnica ao utilizar recursos ópticos apenas perceptibles que lle restaban rixidez á construción: énfase dos fustes, base graduada elevada no centro, inclinación das columnas cara a dentro, apertura variable dos intercolumnios, etc. Os gregos buscaron ofrecer sensación de harmonía coa aplicación dos seus coñecementos xeométricos (sección áurea).\n\nNota de alcance: O templo foi o edificio grego máis importante. Aínda que se ben hai que ter en conta que, a pesar de cumprir unha función pública vital e ser o símbolo da polis, non podemos consideralo un edificio público na actual acepción do termo, xa que só os sacerdotes e algúns individuos seleccionados tiñan acceso ao seu interior. Este feito producía un gran contraste entre a sinxeleza do seu interior, co da grandeza da fachada que merecía todas as atencións arquitectónicas e fronte á que se celebraban publicamente os ritos."}
{"id": 1002029, "term": "Ádyton", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ádyton\"?", "output": "No templo grego, sala sagrada inaccesible aos fieis, (literalmente \"lugar ao que non se vai\"), representación do \"megaron\". Atopábase na parte posterior do templo, incomunicada da \"naos\" e con entrada independente. Así mesmo, podía situarse rodeando a \"naos\" ou baixo ela.\n\nNota de alcance: Aínda que ás veces forma parte do \"opistódomo\", non debe confundirse con este xa que o \"opistódomo\" (almacén do templo) podía contar con outras dependencias ademais de co \"ádyton\"."}
{"id": 1002030, "term": "Cella", "prompt": "Cal é a acepción de \"cella\"?", "output": "Sala central dos templos clásicos, comprendida entre o pronaos e o opistódomo, que presenta unha forma alongada segundo o seu eixe lonxitudinal. Polo xeral, os seus lados péchanse mediante un muro e non teñen máis van que o da propia porta de acceso. Era o lugar destinado á imaxe da divindade, equivalente latino ao \"naos\" grego (Atenea no Partenón ou Zeus no Templo de Olimpia)."}
{"id": 1002031, "term": "Ábaton", "prompt": "Cal é a acepción de \"ábaton\"?", "output": "Nome que se lle dá á \"cella\" do templo grego, entendendo o espazo como recinto sagrado por ser o lugar onde se atopa a imaxe da divindade."}
{"id": 1002033, "term": "Opistódomo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"opistódomo\"?", "output": "Do latín \"opisthodomus\" (parte interior do templo, da casa). No templo grego (dórico), parte posterior oposta ao \"pronaos\". Pode consistir nunha sala sen comunicación coa \"cella\", ou simplemente, nun adro simétrico a este. Do mesmo xeito que o \"pronaos\" adoita abrirse a través dunha columnata entre as antas laterais, prolongando en profundidade o espazo dos pórticos. Este espazo quedaba reservado ao sacerdocio."}
{"id": 1002034, "term": "Pronaos", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pronaos\"?", "output": "No templo grego, estancia ou pórtico que precede á \"cella\", e desde a que se dá acceso a esta. En Grecia, o pronaos adoita ter a profundidade dun intercolumnio; en Etruria e Roma é moito máis profundo e, ás veces, adoita ter planta cadrada como en Cori. Nalgúns edificios especiais, como os mitreos (santuario de Mitra) correspondía á sala que antecedía o santuario."}
{"id": 1007072, "term": "Templo áptero", "prompt": "Cal é a definición de \"templo áptero\"?", "output": "Templo grego que non ten columnatas nas fachadas laterais."}
{"id": 1007066, "term": "Templo anfipróstilo", "prompt": "Con que significado se emprega \"templo anfipróstilo\"?", "output": "O que ten dous pórticos columnados, un en cada unha das fachadas menores, é dicir, aquel no que a composición do próstilo repítese no opistódomo e a pronaos."}
{"id": 1007079, "term": "Templo in antis", "prompt": "Cal é o sentido de \"templo in antis\"?", "output": "Templo grego carente de perístilo e composto por unha \"cella\" alongada con cuberta a dúas augas de pouca pendente, á que se acaroa un pórtico dianteiro ou \"pronaos\". O pórtico presenta na súa fronte dúas columnas situadas entre dúas \"antae\" (pilastras con capitel e basa) acaroadas aos extremos dos muros para o seu reforzo, e que sobresaen da \"cella\". A lonxitude da súa nave terá o dobre da súa anchura.\n\nNota de alcance: O templo \"in antis\" procede do modelo de casa con planta de \"megaron\" de Troia e Tirinto."}
{"id": 1007092, "term": "Templo próstilo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"templo próstilo\"?", "output": "Tipo de templo no que o pórtico álzase exento diante do edificio e onde o \"pronaos\" está precedido por unha fila de columnas. As columnas ocupan toda a anchura da \"cella\", formando así a fronte do edificio. É similar ao templo \"in antis\", formado tamén por unha \"cella\" e un pórtico frontal acaroado a esta. A diferenza fundamental entre un e outro radica no número de columnas dispostas no exterior do pórtico; polo xeral catro (tetrástilo) no caso do templo próstilo e dous no \"in antis\"."}
{"id": 1007073, "term": "Templo díptero", "prompt": "Dime cal é a definición de \"templo díptero\".", "output": "Templo grego con dúas filas de columnas en todos os seus lados, polo xeral ten oito columnas na súa fronte, pero pode chegar a ter dez (Templo de Artemisa en Éfeso, o de Quirino en Roma e o de Zeus Olímpico en Atenas). A distancia entre as filas de columnas será igual á dun intercolumnio. O pórtico é dobre.\n\nNota de alcance: O intercolumnio é a distancia existente entre dúas columnas adxacentes que dependerá non só das regras de cada orde clásica, senón tamén dos parámetros dun sistema proporcional estrito. Vitruvio definiunas no século I a. C., posteriormente foron adaptadas por teóricos renacentistas. Segundo estas regras os intercolumnios podes ser: picnóstilo, cando a distancia entre columnas é igual a 1,5 diámetros con respecto á base destas; sístilo, cando é de 2 diámetros de distancia; eustilo, 2,5 diámetros; diástilo, 3 diámetros; e areóstilo, con 3,5 diámetros ou máis de distancia entre as bases das columnas (ao ser unha distancia demasiado ancha para a pedra só é empregada en estruturas de madeira)."}
{"id": 1195698, "term": "Templo monóptero", "prompt": "Cal é a definición de \"templo monóptero\"?", "output": "Edificio de planta circular que carece de muros e cuxa \"cella\" está rodeada dun só anel de columnas (templo de Roma e Augusto na Acrópole de Atenas). Este tipo de construción, para algúns autores, deriva das estruturas funerarias (\"tholos\")."}
{"id": 1007081, "term": "Templo períptero", "prompt": "Cal é a acepción de \"templo períptero\"?", "output": "Templo grego no que o pórtico rodea toda a planta. A \"cella\" atópase completamente rodeada por unha columnata ou fila de columnas (\"pteron\"). Este modelo converteuse no máis estendido de todos, en especial na arquitectura grega. Vitruvio designa con este termo tanto o templo redondo como o rectangular cinguido de columnas; na actualidade, a terminoloxía arqueolóxica adoita reservar o nome ao último. O períptero regular, segundo as normas vitruvianas, debía de ser hexástilo ou con seis columnas nas frontes, e once nos lados incluídas as angulares. Na práctica, sobre todo nos tipos máis antigos, o número variaba xa nas ás, xa nas frontes: cinco columnas no templo de Apolo en Termos (Etolia); oito no Partenón, etc. Nas \"tholoi\", a columnata debe rodear o muro redondo da \"cella\"; de existir só aquela, o templo denomínase \"monóptero\", como \"áptero\" se se pecha por un muro circular sen columnata.\n\nNota de alcance: Os romanos adoptaron o tipo rectangular para as súas construcións (templo de Cástor e Pólux, en Roma), pero con máis frecuencia combinan este tipo coa tradición etrusca, o \"pseudoperíptero\"."}
{"id": 1007103, "term": "Templo pseudodíptero", "prompt": "Que significa \"templo pseudodíptero\"?", "output": "Templo grego, onde a \"pronaos\" está articulada nunha dobre fila de columnas libres. Os lados e a parte posterior presenta unha soa columnata, onde a fileira de columnas internas está acaroada ás paredes laterais da \"cella\"."}
{"id": 1007125, "term": "Templo pseudoperíptero", "prompt": "Dime cal é a definición de \"templo pseudoperíptero\".", "output": "Variante do templo períptero, escasamente utilizada polos gregos, sendo moito máis habitual entre os romanos, na cal os muros da \"cella\" se expanden ata o bordo do estilóbataco fin de aumentar o espazo interior. A columnata perimetral redúcese a unha serie de semicolumnas ou pilastras acaroadas ao muro que bordean o edificio na súa totalidade, impedindo deste xeito un percorrido arredor do templo."}
{"id": 1195722, "term": "Templo romano", "prompt": "Cal é a acepción de \"templo romano\"?", "output": "Edificio da Roma clásica utilizado para celebracións relixiosas. Nos inicios da República imitaron a traza etrusca, algunhas das súas características distintivas foron a planta axial, sobre \"pódium\", tripla \"cella\", pórtico profundo, escaleiras moi espazadas, tramo frontal de columnas e altar exterior, entre outras (Templo de Xúpiter Capitolino do século VI a. C.). Avanzada a época republicana, a influencia helénica transformou as súas medidas conforme ao equilibrio e riqueza de detalles do prototipo grego orixinal (Templo de Fortuna Viril, no Forum Boarium de Roma, século II a. C.). No Imperio, construíuse con mármore e aumentáronse as proporcións, con clara tendencia á suntuosidade. Podía ser de dous tipos: circular ou rectangular. Dentro dos circulares, Vitruvio diferencia entre o templo monóptero (sen \"cella\" e pórtico perimetral elevado sobre \"pódium\") e o períptero (con \"cella\" circular no interior e cuberta cupuliforme ou coniforme de madeira), similar ao tholos do século IV a. C. No rectangular, elevado sobre \"pódium\", expandiuse a \"cella\" lateralmente ata o bordo da planta do templo, o pórtico con columnata ampliouse e, por influencia grega, nos laterais e posterior as columnas son acaroadas, polo xeral columnas corintias, a modo de perístilo (Maison Carrée de Nimes, colonia romana de Nemausus, as Galias, ca. 19 a. C.). Este tipo de construcións, máis altas que longas ou anchas, eran frecuentes en tempos de Augusto. De maneira ocasional foron utilizadas para outros propósitos: reunións do Senado, oficina de verificación de pesos e medidas, exhibicións de coleccións de arte, etc.\n\nNota de alcance: A concepción espacial da arquitectura relixiosa romana considérase unha herdanza itálico-mediterránea antiga, na que se funden elementos itálico-etruscos e gregos. O modelo inflúe de xeito formal en detalles da arquitectura e da organización plástica. Mentres que a influencia etrusca déixase sentir no cerimonial relixioso, na construción dos santuarios, así como na forma básica dos templos. Por outra banda, as principais diferenzas entre o templo romano, \"templum\", e o templo grego, residen no tratamento que recibe o recinto sacro perimetral, que no caso romano se subordina a un eixe que domina a orientación do templo e do espazo situado fronte a el, así como na implantación do propio edificio con respecto a ese espazo. Era o propio sacerdote (\"augur\") o que se encargaba de estudar o terreo e trazar os lindeiros onde ía ser levantado. O \"augur\" trazaba un círculo sobre a terra, dividíndoo mediante dúas liñas ortogonais para marcar os cuadrantes do recinto, marcaba un eixe fronte a el e outro transversal, determinando desta forma a parte frontal e a posterior, a dereita e a esquerda. Mentres que o templo grego se emprazaba nun terreo aberto e se accedía a el polos seus catro lados, o romano sitúase ao fondo dun espazo aberto claramente definido e alíñase co eixe do espazo. Así, o romano eríxese acaroado á parte traseira de tal espazo, elevado sobre un \"pódium\" ou base, de paredes verticais, que só ten bancadas de acceso na fronte da súa fachada anterior, a diferenza do estilóbato grego, que estaba composto por tres bancadas perimetrais."}
{"id": 1195816, "term": "Torana", "prompt": "Define \"torana\".", "output": "Tipo de entrada ou porta monumental de madeira ou pedra característica da arquitectura hindú e budista que se asocia ás estupas. A torana constrúese ao xeito dun elaborado pórtico cerimonial esculpido, formado, polo xeral, por dous ou tres linteis entre dous postes."}
{"id": 1195813, "term": "Torii", "prompt": "Explica que significa \"torii\".", "output": "Portada ou porta cerimonial xaponesa, de madeira ou pedra, que sinala a entrada ao espazo sagrado dun santuario Shinto. Consiste en dúas columnas, sobre as que se sustentan dous arcos, unidas por unha viga pasante e outra apoiada no máis alto, proxectándose fóra das columnas. A miúdo están coloreadas de vermello ou vermellón. Algúns exemplares teñen táboas escritas montadas entre as barras horizontais.\n\nNota de alcance: Para entrar a estes santuarios xintoístas, primeiro débese pasar baixo a \"torii\" (porta, MiMi) que representa o limiar que separa o mundo externo e secular. No Xapón, a cidade e o bosque son dous mundos distintos: un habitable e o outro non, un profano e o outro sagrado. O camiño, un de ida e outro de volta, é unha construción formada por dez mil portas ou \"torii\" de madeira, colocadas unha xunto á outra."}
{"id": 1212630, "term": "Vihara", "prompt": "Explica que significa \"vihara\".", "output": "En orixe, lugar de refuxio dos monxes budistas errantes na época de choivas, onde pasaban a vivir en comunidade. Máis tarde, fóronse transformando en construcións e lugares de residencia de carácter permanente. Desde este novo carácter comezaron a súa ampliación chegando, algúns deles, ata a suntuosidade. A pesar da diversidade na súa construción, no século II a. C. regularizouse, sendo un edificio cuadrangular arredor do cal se establecían diferentes celas ou dependencias independentes, aínda que tamén as hai acaroadas ou aliñadas arredor dun edificio central, seguindo o modelo de \"ashram\". Co tempo fixéronse máis complexos, engadindo novos edificios e funcións á máis propia da meditación. Foron, por exemplo, a orixe de universidades budistas (Universidade de Nalanda na India). O termo estendeuse por todo o Extremo Oriente con matices particulares en cada zona. En Tailandia, un \"vihara\" é un pequeno templo sagrado. Na India, as \"viharas\" poden recibir outras denominacións como: \"matha\", \"mandir\" ou \"koil\".\n\nNota de alcance: Forma parte do conxunto de tipos de vivendas que se reflicte nos textos sagrados budistas (Pancha Lenani) : \"Vihara\", \"Addayoga\", \"Pasada\", \"Hammiya\" e \"Guha\" das cales só sobreviviron as \"viharas\" (mosteiros) e as \"guha\" (covas rupestres), estas últimas tamén denominadas \"chaitya\". A pesar da gran variedade de mosteiros budistas, as \"viharas\" e os \"chaitya\" pódense distinguir como os dous grandes grupos dentro deste tipo de construcións, chegando a convivir e unirse nun mesmo espazo arquitectónico (Mosteiro budista de Karli)."}
{"id": 1007032, "term": "Yeshivá", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"yeshivá\"?", "output": "En hebreo, \"sesión\" ou \"reunión de eruditos\". Co tempo veu designar os institutos, colexios ou academias rabínicas dirixidas por un mestre prestixioso e nos que se estuda o \"Talmud\".\n\nNota de alcance: As primeiras \"yeshiboht\", foron creadas nos países do Islam e en Europa do sur (España e Francia). A partir do século XV, o seu centro trasládase a Alemaña e Polonia. Na actualidade, a maioría destas institucións atópanse en Israel."}
{"id": 1212507, "term": "Zawiye", "prompt": "Dame a definición de \"zawiye\".", "output": "Na arquitectura islámica, pequenos conventos ou lugares de recollemento dos derviches, nas que se recitaba o Corán baixo a dirección dun imán. Neles podían vivir e ser enterrados homes relixiosos venerables. Algunhas destas construcións chegan a converterse en lugares conmemorativos ou santuarios.\n\nNota de alcance: O Magreb foi escenario durante a Idade Media dun misticismo moi estendido que tiña elementos do islam popular. Ascetas e sufís construíron numerosas fundacións relixiosas, como o \"ribat\" ou as \"zawiyas\" (zawiya al-Nossak construída por Abu ´Inan ante as portas de Ramat)."}
{"id": 1212508, "term": "Cigurat", "prompt": "Cal é a definición de \"cigurat\"?", "output": "Do asirio zigguratu (cume, cima). Torre piramidal e graduada formada pola superposición de terrazas ou corpos decrecentes en número variable, en cuxa terraza superior se levanta un templo. Erixido nun patio interior amurallado precedido dun antepatio, está formado por unha planta rectangular, cadrada ou ovalada. O último nivel corresponde ao santuario. O interior, na súa maior parte, está construído en arxila sen cocer e o exterior por muros en noiro revestidos de ladrillo cocido. O acceso aos distintos niveis é posible a través de escaleiras. Polo xeral, nos modelos mesopotámicos a principal, eixe central da construción, adoita ter un carácter monumental e sobresaír da estrutura. Iníciase lonxe do corpo do propio zigurat e continúa ata a plataforma superior, uníndose ás dúas escaleiras laterais ao nivel da primeira plataforma. Con iso perseguíase crear unha magna perspectiva que entroncase coa idea de \"unha escaleira entre o ceo e a terra\" (cigurat de UR).\n\nNota de alcance: Os máis antigos remóntanse a finais do cuarto milenio a. C. A descrición bíblica da Torre de Babel (Xénese, 11, 1-9) baséase neste tipo de edificación. A súa forma permaneceu practicamente inalterable durante todo o período mesopotámico (épocas babilónica, kasita e asiria), ata a decadencia do imperio neobabilónico (538 a. C.). A diferenza da pirámide, erixíase dentro da cidade como templo dedicado a unha deidade, no \"temenos\". Fóra de Mesopotamia realizáronse outros de estrutura máis complicada, suntuosamente ornamentados e con maior número de terrazas, torres, portas, etc. (cigurat de Choga Zambil, preto de Susa, século XIII a. C.). Os seleúcidas seguiron construíndoos. A estas construcións outorgáselles un valor simbólico de enlace entre o ceo e a terra, deus e os homes. Chegóuselles a comparar cos dous minaretes en forma de espiral das mesquitas da época do califa al-Mutawakkil, en Samarra (847-861 d. C.). Xa en época moderna, serviron de inspiración de edificios como o Museo Guggenheim de Nova York, deseñado por Frank Lloyd Wright como un cigurat invertido."}
{"id": 1009419, "term": "Cuarto de estar", "prompt": "Cal é a acepción de \"cuarto de estar\"?", "output": "Peza da vivenda na que habitualmente se reúnen as persoas da familia e onde estas reciben aos da súa confianza."}
{"id": 1029583, "term": "Despensa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"despensa\"?", "output": "Dependencia ou apousento da casa, da nave, etc., destinado a conservar comestibles. Adoita estar situada no lugar máis fresco e resgardado da vivenda."}
{"id": 1001691, "term": "Faiado", "prompt": "Cal é o sentido de \"faiado\"?", "output": "Espazo situado entre o último andar e a cuberta dun edificio, en especial dunha vivenda, e, polo xeral, iluminado con bufarda. A súa función pode ser dobre; como despensa, gardando obxectos en desuso; ou como espazo habitable."}
{"id": 1196320, "term": "Faiado gateiro", "prompt": "Define \"faiado gateiro\".", "output": "Aquel que non é habitable."}
{"id": 1196321, "term": "Faiado vividoiro", "prompt": "Dame a definición de \"faiado vividoiro\".", "output": "O piso máis alto da casa situado inmediatamente á cuberta. Pode ser habitable ou comercial.\n\nNota de alcance: No Madrid da Restauración, existían un tipo de vivendas, chamadas \"cuarto baxo\", especialmente coñecidas pola pronunciada xerarquía que establecía entre os seus veciños. O cuarto baixo podía funcionar como cuadra, cocheira, almacén, tenda ou taller; sobre el levantábase o piso principal, ocupado por familias de certa categoría social, ou mesmo membros da nobreza; o segundo piso estaba destinado ao burgués enriquecido, comerciante sobre todo, e o chamado \"faiado vivideiro\" reservábaselles aos serventes ou a grupos da clase traballadora."}
{"id": 1002036, "term": "Dormitorio", "prompt": "Cal é a definición de \"dormitorio\"?", "output": "Nunha vivenda, peza destinada para durmir. Entre os romanos, non só o \"cubiculum\", senón o nicho ou alcoba. Nos mosteiros, normalmente o dormitorio que era común atópase sobre a sala capitular e comunica co transepto da igrexa. Tratábase dunha nave diáfana á que se accedía por dúas escaleiras, a que adoitaba dispoñerse entre a sala capitular e o locutorio e a chamada escaleira de matíns, que comunicaba o dormitorio coa igrexa a través do brazo do cruceiro, co fin de que os monxes puidesen concorrer ao oficio sempre a cuberto."}
{"id": 1181796, "term": "Ducha", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ducha\"?", "output": "Estancia ou lugar onde hai un aparello ou instalación que serve para ducharse."}
{"id": 1001638, "term": "Estudio", "prompt": "Con que significado se emprega \"estudio\"?", "output": "Habitación ou lugar de traballo dun artista ou profesional liberal. Tamén se lle chama estudio ao apartamento formado por unha sala multifuncional que integra as funcións de durmir, comer e estar nun só ambiente; dispón ademais de cociña ou recuncho de cociña, normalmente integrado na propia sala, e un baño."}
{"id": 1001736, "term": "Galería", "prompt": "Dime cal é a definición de \"galería\".", "output": "Corredor aberto ao exterior con arcos ou vidreiras para iluminar os cuartos interiores dunha casa e sostido por columnas ou piares. Pode estar situado tanto na planta baixa como na superior dun edificio. Cumpre varias funcións: unión entre zonas, observación e mesmo recreo, como sucede nos miradoiros en que se converteron os camiños de rolda dos alcázares ou nos pazos onde se celebraban festas e recepcións.\n\nNota de alcance: O termo galería é moi amplo e pode abarcar unha gran variedade de espazos; a loxa,  como estrutura aberta que une o interior e o exterior dun edificio; nos complexos monásticos, onde segue o perímetro do claustro ou mesmo forma parte dun panda; nas igrexas, o triforio, que responde a esta traza como corredor elevado sobre as bóvedas das naves laterais, do mesmo xeito que o corredor alto e adornado con estatuas que aparece na fachada dalgunhas catedrais góticas dos séculos XIII e XIV; a escalaurbanística, pode rodear unha rúa ou praza en cuxo caso se chama soportal; en edificios públicos de espectáculos alude ao piso alto con vans abertos e asentos (paraíso); ou en vivendas particulares, onde se refire ao corredor descuberto ou con vidreiras que ilumina o interior."}
{"id": 1001738, "term": "Galería aberta", "prompt": "Cal é o sentido de \"galería aberta\"?", "output": "Aquela cuxos vans ao exterior non están pechados por carpintería."}
{"id": 1196685, "term": "Varanda", "prompt": "Define \"varanda\".", "output": "Do portugués varanda, afín á voz castelá \"baranda\". Balcón lixeiro ou galería aberta, acristalada, con tellado e soportes lixeiros de metal ou columnas salomónicas de madeira.\n\nNota de alcance: Este tipo de corredor é característico das casas rústicas de finais do século XVIII e principios do século XIX."}
{"id": 1001737, "term": "Galería cuberta", "prompt": "Cal é a acepción de \"galería cuberta\"?", "output": "Construción artificial composta por unha especie de corredor formado por grandes pedras e un teito do mesmo material."}
{"id": 1001739, "term": "Galería subterránea", "prompt": "Con que significado se emprega \"galería subterránea\"?", "output": "Camiño que se fai en construcións que están por debaixo de terra."}
{"id": 1001740, "term": "Galería voada", "prompt": "Cal é a definición de \"galería voada\"?", "output": "A que sobresae dunha parede ou edificio. Adoitan estar sostidas por un armazón de vigas de madeira, a modo de balcón corrido, e ter igual función que as sobrepostas aos pórticos."}
{"id": 1001668, "term": "Loxa", "prompt": "Con que significado se emprega \"loxa\"?", "output": "Galería exterior teitada e aberta, polo menos por un lado, formada por unha columnata ou arcada que, con frecuencia, ocupa unha posición dominante sobre un patio interior. Pode formar parte dun edificio ou ser unha estrutura independente. A loxa é un elemento arquitectónico que actúa como bisagra entre o interior e o exterior do edificio. Tamén cumpre a función dos soportais ao proporcionar refuxio ante as inclemencias do tempo. Polo xeral sitúase a rentes do chan, aínda que en ocasións tamén pode estar en niveis máis elevados, nese caso denomínase \"loxa dobre\". Nos complexos monásticos e edificios civís, esta estrutura segue o perímetro do claustro ou do patio, e nas igrexas románicas castelás forma parte dos pórticos. Desde un punto de vista urbanístico tamén pode rodear unha rúa ou praza, nese caso chámase soportal.\n\nNota de alcance: Aínda que esta estrutura xa existía nas \"estoas\" gregas e as primitivas lonxas, o seu nome provén de Italia (\"loggia\")."}
{"id": 1181792, "term": "Gardarroupa", "prompt": "Cal é a acepción de \"gardarroupa\"?", "output": "En pazos, casas nobres e establecementos públicos, oficina ou almacén destinado a custodiar a roupa e outros aveños das persoas que acoden temporalmente a eles."}
{"id": 1005954, "term": "Lavadoiro", "prompt": "Con que significado se emprega \"lavadoiro\"?", "output": "Lugar dunha casa, a miúdo unha galería aberta, onde se adoita instalar a pía de lavar a roupa ou, na actualidade unha lavadora."}
{"id": 1031573, "term": "Anllar", "prompt": "Que significa \"anllar\"?", "output": "Lugar ou moble destinado a gardar ou amorear a leña."}
{"id": 1001703, "term": "Latrina", "prompt": "Explica o significado de \"latrina\".", "output": "Retrete colectivo con varios compartimentos, separados ou non, que verten nun único tubo colector ou nunha gabia.\n\nNota de alcance: A voz \"latrina\" provén do latín \"latrina\" contracción de \"lavatrina\", lavarse (lavar). En épocas temperás da República habilítase un espazo destinado ao aseo corporal en xeral, tanto para o baño como para as necesidades dexectoras. Xa en época imperial, o desenvolvemento dos establecementos termais públicos limita o aseo corporal a estes espazos polo que a voz \"latrina\" queda limitada ao dispositivo creado para excretar. En diante, ante a carencia de auga corrente e o oneroso do seu transporte, a cociña e a latrina asócianse na casa romana co fin de optimizar os recursos que garantisen unha mínima calidade hixiénico-sanitaria dos fogares, en especial dos inmobles de apartamentos. Para iso, a auga residual procedente da limpeza da casa evacúase por onde pode reaproveitarse finalmente para o arrastre de refugallos orgánicos. Algunhas evidencias arqueolóxicas móstranos a \"latrina\" como un ámbito reducido pero individualizado, cun banco cuberto por unha placa furada en círculos para os usuarios baixo o que se abría unha fosa séptica ou corría unha canle de deposición e desaugadoiro que saneaba a latrina. Aínda que con maior frecuencia se atopa adxacente ao fogón en que se cociña, illada por un murete ou por un panel de madeira ou sen separación algunha. En todo caso, as \"latrinae\" atópanse separadas dos sectores da casa ocupada polos habitantes de condición libre, membros da familia parental propietaria, que empregan outros dispositivos mobles nos seus propios sectores de habitación. O seu uso esténdese ata a época contemporánea, por exemplo, nalgúns campamentos ou cuarteis antigos."}
{"id": 1004874, "term": "Megálito", "prompt": "Que quere dicir \"megálito\"?", "output": "Construción do III ao I milenio a. C. (cultura megalítica) con pedras de grandes dimensións reagrupadas baixo diversas formas. A súa tipoloxía pode reducirse a cinco grupos: menhires, crómlech, aliñamentos, dolmens e cistas megalíticas. A eles engádenselles outras construcións locais como os trilitos, os sepulcros de cúpula (Micenas), os \"nuraghas\" (Sardeña), os talaiots e as navetas (Illas Baleares), os sesi (Pantelaria) e os \". chie\" (Puglia). A complexidade destas construcións evidencia un marcado proceso evolutivo de organización e xerarquización social, así como coñecementos astronómicos favorecidos pola experiencia agrícola. En 1979, J. P. Mohen deu a coñecer a súa hipótese sobre o proceso de construción que se iniciaba na canteira, de onde se extraían os bloques de pedra, algún deles a unha gran distancia da súa localización final e que se transportaban probablemente sobre rolos. Sobre un burato escavado deixábanse caer e fixábanse firmemente en posición vertical, enchendo o oco. No caso dos dolmens, os bloques horizontais colocábanse realizando terrapléns a ambos os dous lados e á mesma altura que os bloques verticais, o que permitía trasladar o horizontal ata a súa posición final. Ao cubrilo de terra daba lugar ao túmulo. Vinculados a este tipo de arquitectura desenvólvense outros elementos artísticos: gravados, esculturas, estelas, etc.\n\nNota de alcance: O seu uso corresponde en xeral ao período Neolítico (idades do Cobre e do Bronce). O vocábulo adoptouse no Congreso Internacional de Antropoloxía de París de 1867 para designar estas estruturas prehistóricas de carácter funerario, relixioso ou conmemorativo. Áchanse esparexidos por Europa, o norte de África, Asia, América e o Extremo Oriente."}
{"id": 1004917, "term": "Crómlech", "prompt": "Explica que significa \"crómlech\".", "output": "Do galés \"crwm\" (arqueado) e \"llech\" (pedra). Monumento megalítico formado por menhires e dolmens dispostos en serie, círculo ou elipse.\n\nNota de alcance: Son estruturas megalíticas de finais do Neolítico e do Calcolítico, que foron erixidas na franxa atlántica e mediterránea europea. Nun principio, pensouse que cumprían unha función funeraria, aínda que estudos posteriores revelaron conexións con fenómenos celestes que servían para controlar as estacións do ano, aspecto fundamental nas incipientes sociedades agrícolas. Tampouco faltaron teorías que os asocian cunha función mística e máxica. O esforzo de construción destas estruturas denota unha organización social desenvolvida. Comprobouse que moitas destas pedras eran traídas desde longas distancias e, posteriormente, colocadas na súa posición con complexos sistemas que esixían unha elaborada planificación das fases de construción. As maiores concentracións de \"crómlech\" atópanse nas Illas Británicas e o noroeste de Francia. Un dos máis coñecidos é Stonehenge, en Salisbury (Inglaterra), composto de fileiras concéntricas de dolmens e menhires arredor dunha ara central rodeada de \"trilitos\". Na Península Ibérica existen restos deste tipo nos Pireneos centrais e occidentais, asociados á Idade do Ferro e a culturas de influencia céltica. Son similares aos europeos na disposición (círculos de pedras cravadas no chan), pero cun tamaño menor."}
{"id": 1012963, "term": "Nave", "prompt": "Define \"nave\".", "output": "Do latín medieval \"navis\" (embarcación). En xeral, poderíase definir como cada un dos espazos que, delimitados por muros ou filas de arcadas e columnas, se estenden en sentido lonxitudinal ao longo dos edificios, templos, almacéns, fábricas, etc. De maneira específica; nunha basílica romana, sería aquel espazo central iluminado polas altas xanelas laterais do triforio; mentres que nunha igrexa cristiá ou catedral medieval, definiríase como o espazo do brazo occidental que ocupaba unha área ampla e considerable de lonxitude aberta, polo xeral flanqueada por arcadas que daban ás naves laterais.\n\nNota de alcance: Aínda que as naves servían a usos relixiosos, as súas grandes dimensións suxiren que un dos seus principais obxectivos era o de proporcionar un escenario impoñente para acontecementos rituais extraordinarios, así como, e sobre todo, un impacto arquitectónico capaz de xerar reverencia e asombro."}
{"id": 1009889, "term": "Cruxía", "prompt": "Explica o significado de \"cruxía\".", "output": "Desde un punto de vista construtivo, espazo comprendido entre dous muros de carga ou dúas fileiras de piares. Tamén cada unha das naves ou divisións principais en que se divide a planta dun edificio, xa sexa por un muro, un muro de carga ou por calquera outro elemento de apoio vertical ou transversal (por exemplo, dous aliñamentos de columnas)."}
{"id": 1001743, "term": "Pasadizo", "prompt": "Cal é a definición de \"pasadizo\"?", "output": "Paso estreito que nas casas ou rúas serve para ir dunha parte a outra atallando camiño."}
{"id": 1001744, "term": "Corredor", "prompt": "Que quere dicir \"corredor\"?", "output": "Nun edificio, peza de paso, polo xeral estreita e longa, cuxa función é a de poñer en comunicación ou facer posible o acceso dunhas dependencias ou estancias a outras."}
{"id": 1001745, "term": "Criptopórtico", "prompt": "Define \"criptopórtico\".", "output": "Nas \"villae\" romanas, galería ou pasadizo semisubterráneo, a miúdo cuberto con bóveda e iluminado con xanelas altas. Polo xeral, sobre el levántase o pórtico superior ou o ambulacro. A súa función era a de servir de refuxio da calor no verán e do frío no inverno durante os paseos. Na actualidade aínda se conservan algunhas destas estruturas como no Foro de Segóbriga ou en Augusta Emérita onde o criptopórtico rodea o conxunto do Templo de Diana."}
{"id": 1001669, "term": "Patio", "prompt": "Explica o significado de \"patio\".", "output": "Espazo central dun edificio pechado lateralmente por paredes ou pórticos, desde onde se abren dependencias e que nas casas e outros edificios se adoita deixar descuberto. A súa función pode ser moi diversa, pero xeralmente é a de subministrar luz e ventilación aos interiores.\n\nNota de alcance: Constitúe un espazo importante na arquitectura mediterránea, islámica e iberoamericana. O patio equivale ao \"atrium\" na \"domus\", porticado e coas diferentes zonas de residencia agrupadas ao seu aredor. En xeral, nestas culturas ao patio outórgaselle unha grande importancia na casa, tanto polo seu valor económico (en ocasións, a el abríanse dependencias como almacéns, oficinas, talleres ou locais de depósito), arquitectónico ou social."}
{"id": 1196299, "term": "Patio aberto", "prompt": "Que significa \"patio aberto\"?", "output": "Espazo ao aire libre rodeado, tan só de xeito parcial, por muros ou edificios."}
{"id": 1196300, "term": "Patio de luces", "prompt": "Cal é o sentido de \"patio de luces\"?", "output": "O que é situado nas partes posteriores da casa para que as estancias situadas nela reciban luz.\n\nNota de alcance: O concepto actual deste termo pódese atopar xa nas casas urbanas de alugueiro da antiga Roma (\"insula\"), xurdidas da transformación, elevación e agrupación de casas de adro, onde o núcleo central das vivendas é transformado en patio de luces."}
{"id": 1196301, "term": "Patio de rueiro", "prompt": "Explica que significa \"patio de rueiro\".", "output": "O que conta cunha grande amplitude, de aliñacións polo xeral paralelas ás fachadas e que serve ás distintas edificacións que constitúen unha mazá."}
{"id": 1196302, "term": "Patio de ventilación", "prompt": "Cal é o sentido de \"patio de ventilación\"?", "output": "Aquel cuxa función é a de proporcionar ventilación ás estancias interiores. Adoita ser de dimensións máis reducidas que a do patio de luces."}
{"id": 1212628, "term": "Peonia", "prompt": "Como se define \"peonia\"?", "output": "Espazo central dun edificio pechado lateralmente por paredes ou pórticos, desde onde se abren dependencias e que nas vivendas e outros edificios adóitase deixar descuberto. A súa función pode ser moi diversa, pero polo xeral adoita ser a de subministrar luz e ventilación aos espazos interiores.\n\nNota de alcance: Constitúe un espazo importante na arquitectura mediterránea, islámica e iberoamericana. O patio equivale ao \"atrium\" na \"domus\", porticado e coas diferentes zonas de residencia agrupadas ao seu ao redor."}
{"id": 1001670, "term": "Perístilo", "prompt": "Cal é a definición de \"perístilo\"?", "output": "Do grego \"peri\" (ao redor), e \"pteron\" (á). Galería de columnas que rodea completamente un patio ou un edificio. En especial, aplícase ao patio da casa greco-romana de época helenística e imperial, arredor do cal se dispoñían as diferentes ás da casa (\"casas de perístilo\"). Vitruvio descríbeo cun terzo máis longo que a súa anchura, con columnas a unha altura igual ao ancho, os intercolumnios entre tres e catro \"himoscapos\", agás na orde dórica que seguirá as súas propias regras."}
{"id": 1001671, "term": "Soportal", "prompt": "Explica que significa \"soportal\".", "output": "Do latín porta (porta). Antecorpo ou galería, a miúdo sostida por columnas e arcos, que é acaroada a un edificio e que forma o acceso cuberto ao portal de entrada. Ás veces, aplícase a toda terraza cuberta cuxa estrutura estea apoiada sobre piares."}
{"id": 1002038, "term": "Portal", "prompt": "Explica o significado de \"portal\".", "output": "Peza inmediata á porta de entrada das casas e que serve de paso para a escaleira ou para as demais dependencias. Nunha casa de veciños dá acceso ás distintas vivendas."}
{"id": 1001672, "term": "Pórtico", "prompt": "Define \"pórtico\".", "output": "Galería cuberta, con columnas ou piares que soportan a cuberta e que polo xeral se atopa acaroada ao longo do muro, da fachada ou sobre o patio interior dun edificio, en Europa adoita rematarse cun frontón. O pórtico (do latín \"porticus\" e \"porta\", \"porta\") pode cumprir unha función ornamental, de resgardo ou paseo, proporcionándolle monumentalidade ao acceso da edificación. No ximnasio grego, galería sinxela con cuberta soportada por columnas ou piares que rodeaba todo o edificio e que adoitaba ser dobre na parte meridional, co obxecto de que a choiva non puidese entrar no fondo. Os templos dóricos da Grecia clásica están totalmente determinados polo pórtico, que rodea o núcleo cunha envoltura de columnas. As tensións espaciais do interior fórmanse a partir das diferentes direccións dos espazos interiores na súa relación co espazo exterior. Xa en época helenística, ademais de rodear as longas terrazas e de flanquear edificios importantes serven para \"organizar arquitectonicamente\" a pendente: a ladeira de rocha orgánica, os muros pechados de contención con contrafortes e as frontes abertas dos pórticos forman longas liñas horizontais superpostas.\n\nNota de alcance: Aínda que os termos porche e pórtico teñen significados bastante similares, na linguaxe corrente o primeiro adoita utilizarse cun matiz máis doméstico e o segundo máis monumental, como o dunha igrexa, un edificio monumental, etc., e a miúdo composto con algunha orde arquitectónica clásica."}
{"id": 1001685, "term": "Cuadripórtico", "prompt": "Cal é o sentido de \"cuadripórtico\"?", "output": "Patio pechado con pórticos nos catro lados que, a xeito de galería cuberta, rodeaba un espazo interior e aberto nas edificacións da antiga Roma (basílicas, teatros, etc.). O cuadripórtico ou pórtico cuadrangular romano, é o resultado dunha evolución dos grandes pórticos columnados das cidades helenísticas (\"basilike stoa\")."}
{"id": 1009953, "term": "Pórtico decástilo", "prompt": "Como se define \"pórtico decástilo\"?", "output": "O que ten dez columnas na súa fronte."}
{"id": 1009959, "term": "Pórtico dístilo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pórtico dístilo\"?", "output": "Na arquitectura grega, aquel que se constrúe con dúas columnas frontais."}
{"id": 1009960, "term": "Pórtico dístilo in antis", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pórtico dístilo in antis\"?", "output": "Na arquitectura grega, pórtico que ten dúas columnas frontais entre as antas que reforzan os extremos do muro."}
{"id": 1009961, "term": "Pórtico dodecástilo", "prompt": "Explica que significa \"pórtico dodecástilo\".", "output": "Aquel que conta con doce columnas na fronte."}
{"id": 1009537, "term": "Pórtico in antis", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pórtico in antis\"?", "output": "Pórtico dianteiro ou pronaos acaroado a un templo grego. Este pórtico presenta na súa fronte dúas columnas situadas entre dúas \"antae\" (pilastras con capitel e basa), acaroadas aos extremos dos muros para o seu reforzo, e que sobresaen da \"cella\"."}
{"id": 1001748, "term": "Rampla", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"rampla\"?", "output": "Construción ou camiño en pendente, talude ou escarpe, disposto para salvar a diferenza de nivel entre dúas superficies, así como para subir ou baixar por el."}
{"id": 1009420, "term": "Recibidor", "prompt": "Que quere dicir \"recibidor\"?", "output": "Antesala ou primeira peza dunha vivenda, na que se abre a porta de entrada a esta. Cando é de maiores dimensións denomínaselle vestíbulo."}
{"id": 1001639, "term": "Sala", "prompt": "Define \"sala\".", "output": "Peza ou estancia principal da vivenda ou doutras edificacións, en especial referido á de maior importancia pola súa función como marco da vida social, así como polo seu tamaño e valor decorativo."}
{"id": 1001660, "term": "Salón", "prompt": "Dime cal é a definición de \"salón\".", "output": "Apousento ou estancia de grandes dimensións, a miúdo ben amoblado e decorado, destinado á vida social, reunións públicas, funcións, bailes, etc. Polo xeral, nas vivendas serve de cuarto de estar e de comedor."}
{"id": 1001675, "term": "Solario", "prompt": "Cal é a acepción de \"solario\"?", "output": "En piscinas, ximnasios, balnearios, etc., terraza ou lugar reservado para tomar o sol. Na casa romana, é unha galería ou zona exposta ao sol xunto ao perístilo."}
{"id": 1001631, "term": "Soto", "prompt": "Con que significado se emprega \"soto\"?", "output": "Peza ou parte da edificación que queda por debaixo do nivel da rúa, total ou parcialmente enterrado. Neste último caso, tamén pode recibir o nome de semisoto. Esta dependencia é transitable e pode ser habitable. Se o edificio ten máis sotos, o máis próximo á superficie do terreo denomínase primeiro soto. Nun edificio clásico, o soto atópase por baixo do \"piano nobile\" (piso principal), nun nivel equivalente ao dun plinto ou pedestal."}
{"id": 1007196, "term": "Torre", "prompt": "Que quere dicir \"torre\"?", "output": "Edificio, estrutura ou construción de desenvolvemento vertical e predominio da altura sobre as dimensións laterais. A torre é unha construción común á arquitectura de moitos países e períodos. A partir do século XI, as torres, cun carácter defensivo, dispóñense a intervalos ao longo da muralla. Como a torre da homenaxe, as primeiras torres grandes eran de planta rectangular, pero desde o século XII empezáronse a construír conforme a plantas circulares ou con forma de \"D\". Con iso buscábase un maior campo de tiro, ademais de ser menos vulnerables ás minas ou zapas. Tamén podían albergar espazos de carácter doméstico. Pódense clasificar de diversas maneiras segundo a súa función (albacara, albarrá, vixía, etc.). Pode presentarse exenta ou formar parte doutro edificio maior. Unha gran parte delas atópanse asociadas a construcións relixiosas, con funcións rituais de chamada á oración (minarete, campanario, etc.) ou sinalización dun lugar sagrado (\"sikhara\" ou as góticas situadas no cruceiro). Noutros casos, serviron como lugares de protección, defensa e observación de territorios, en especial durante o período medieval (atalaia). Estas construcións illadas, con funcións defensivas e de vivenda, tiveron formas moi elaboradas, sobre todo en Inglaterra e Francia. Máis tarde fóronse incorporando ás fortificacións dos castelos (torre da homenaxe, torre barbacá).\n\nNota de alcance: Algunhas delas perduraron ao longo da historia como exemplos singulares: Torre dos Ventos no século I a. C. (Andronicus Cyrrhestes, Atenas), de forma octogonal e cuxa denominación se debe aos relevos que adornan a parte superior da torre, nos que se achan representadas as oito divindades dos ventos; a Torre inclinada de Pisa no século XII ou Torre Eiffel no XIX (1889). Na actualidade, materiais como o formigón armado ou o aceiro, así como o perfeccionamento do ascensor (Elisha G. Otis en 1853) favoreceron o seu desenvolvemento e difusión, en ocasións con funcións moi concretas que deron lugar a termos como o anglosaxón \"skyscraper\", \"rañaceos\", acuñado cara a 1880 para designar un edificio de oficinas de 46 metros de altura en Nova York, construcións lideradas por escolas como as de Chicago. A torre non só é unha construción arquitectónica senón que entrou a formar parte dun amplo abano simbólico desde a Antigüidade. No sistema xeroglífico exipcio, convértese nun signo determinante que expresa a elevación de algo, ou a acción de elevarse por encima da norma vital ou social. Na Idade Media, torres e campanarios podían servir como atalaias, pero tiñan un significado de escala entre a terra e o ceo, ao aplicar o simbolismo polo cal altura material equivale a elevación espiritual."}
{"id": 1001622, "term": "Chapitel", "prompt": "Con que significado se emprega \"chapitel\"?", "output": "Elemento piramidal ou remate apuntado ou bulboso dunha torre. Cando é moi agudo denomínase frecha ou agulla. Aínda que pode estar realizado en pedra é máis frecuente na súa estrutura a madeira chapada de chumbo ou lousa. Sobre todo dáselle o nome de chapitel ás cubertas de lousa en pavillón agudo e con armaduras de cuberta de madeira difundidas no norte de Europa e que os Austrias importaron a España desde Flandres. En igrexas menores podían usarse outras cubertas, como tellas ou taboíñas, pero en edificios de alto status como as catedrais, o chumbo era a opción preferida.\n\nNota de alcance: Os chapiteis de madeira desenvolvéronse a partir dos tellados piramidais baixos cos que se cubriron as primeiras torres. O patrón dos pares principais que subían desde as catro esquinas da torre modificouse, de maneira que en lugar de ascender ata o vértice sostivesen un colar continuo a modo de base ata a cúspide, ao redor do cal se asentaba o resto da armazón de madeira. Unha vez que o armazón estaba ensamblado, equipábase con taboleiros e cubríase con chumbo. Unha das principais razóns polas que se optou pola madeira e non pola pedra, máis duradeira e resistente, neste tipo de elementos foi o aforro de tempo na súa construción. Edificar un chapitel en pedra podía prolongarse ao longo dun tempo considerable. Así, o da igrexa de Santiago en Louth, Lincolnshire, que se eleva 43 m sobre o alto da torre, tardou 14 anos en construírse (3 m ao ano)."}
{"id": 1010130, "term": "Agulla", "prompt": "Como se define \"agulla\"?", "output": "Chapitel moi agudo, de estrutura triangular ou cónica afiada dunha torre, da cuberta dunha igrexa ou doutros edificios de tipo medieval. En xeral, construíronse en pedra ou madeira cun revestimento de chumbo ou cobre, aínda que en épocas máis recentes, e de maneira ocasional, pódense atopar en ferro fundido.\n\nNota de alcance: Aínda que o chapitel e a agulla son termos practicamente equivalentes, a principal distinción radica en que mentres que a segunda diminúe de maneira graduada en altura, o chapitel elévase nunha pendente ininterrompida."}
{"id": 1212717, "term": "Agulla aberta", "prompt": "Como se define \"agulla aberta\"?", "output": "Tipo de agulla cuxo principal elemento diferenciador é o uso dunha rede aberta de trazaría e arcobotantes."}
{"id": 1212718, "term": "Agulla coroa", "prompt": "Explica que significa \"agulla coroa\".", "output": "Agulla aberta composta por unha serie de arcobotantes que converxen cara ao centro da estrutura, deste xeito créase unha forma similar á dunha coroa, de aí o seu nome."}
{"id": 1212719, "term": "Agulla complexa", "prompt": "Cal é o sentido de \"agulla complexa\"?", "output": "Aquela cuxa estrutura caracterízase pola combinación de partes abertas e pechadas, ás veces, creando fortes contrastes pola utilización de diferentes tipos de materiais."}
{"id": 1212715, "term": "Agulla de peitoril", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"agulla de peitoril\"?", "output": "A de tipo octogonal cuxas caras triangulares sepáranse do bordo da torre á que coroa. Con estas agullas inclúese un antepeito que discorre todo o perímetro superior da torre, con pináculos nas catro esquinas."}
{"id": 1212712, "term": "Agulla de casco", "prompt": "Cal é a acepción de \"agulla de casco\"?", "output": "Tipo de agulla que non é usual ou convencional, composta por unha cuberta con catro caras romboidais en ángulo cara ao interior que crean pinches en cada un dos catro lados da torre."}
{"id": 1212714, "term": "Agulla de pé aberto", "prompt": "Dime cal é a definición de \"agulla de pé aberto\".", "output": "Aquela cuxa forma se asemella á torre de agulla, distinguíndose dela no feito de que preto da parte inferior da súa estrutura, as catro caras cantoneiras se estreitan e as catro laterais ábrense."}
{"id": 1212713, "term": "Agulla de torre", "prompt": "Explica o significado de \"agulla de torre\".", "output": "A octogonal cuxas caras triangulares se asentan sobre unha base cadrada. Polo xeral, adoita presentar medias pirámides nas esquinas da base, que unen esta coas catro caras de esquina da agulla que, neste tipo, non coinciden cos lados da torre."}
{"id": 1212720, "term": "Frecha", "prompt": "Cal é o sentido de \"frecha\"?", "output": "Agulla de pequeno tamaño situada polo xeral na cumieira dunha cuberta a dúas augas ou na intersección de dúas cubertas a dúas augas perpendiculares. Así mesmo, o termo define á altura dun arco ou bóveda desde a liña de arranque á clave.\n\nNota de alcance: Un dos exemplos máis coñecidos é a frecha do cruceiro de Notre-Dame de París. A estrutura actual remóntase a 1858-1860 e mostra a reconstrución do chapitel do século XIII do arquitecto Eugène Viollet-le-Duc, danada durante a Revolución francesa, e demolida a comezos do século XIX."}
{"id": 1212716, "term": "Vertex", "prompt": "Dame a definición de \"vertex\".", "output": "Agulla alta e moi estreita, case como unha espiga, situada no centro da base dunha torre. Estes elementos son característicos da terminación dalgúns rañaceos."}
{"id": 1007208, "term": "Torre vixía", "prompt": "Cal é o sentido de \"torre vixía\"?", "output": "A que se levanta na costa como sistema de comunicación e transmisión de mensaxes, a xeito de atalaia, así como lugar de vixilancia. A plataforma superior, a miúdo, aparecía protexida por ameas de cantaría e matacáns de pedra.\n\nNota de alcance: Un dos vestixios máis notables das obras de fortificación emprendidas durante o reinado de Filipe II (1556-1598) será precisamente unha torre vixía, a do Marenyet, construída en 1577 polo arquitecto Gianbattista Antonelli. O monarca mandouna construír a raíz do ataque berberisco de Dragut en 1550."}
{"id": 1195723, "term": "Atalaia", "prompt": "Cal é a definición de \"atalaia\"?", "output": "Torre vixía de orixe árabe, a miúdo con acceso elevado ou en posición vixiante. Adoita formar parte dun edificio maior, a miúdo, en forma de corpo voado. O seu uso foi abundante durante a Idade Media e Moderna, sobre todo nos litorais expostos a incursións piratas. Durante a Reconquista da Península Ibérica utilizouse para enviar sinais de comunicación."}
{"id": 1195724, "term": "Escaraguaita", "prompt": "Dime cal é a definición de \"escaraguaita\".", "output": "Nunha fortaleza, garita ou torre en voadizo de pedra e de forma cilíndrica, acabada en chapitel ou cuberta cónica, a miúdo situada nas esquinas ou no centro de dúas cortinas de muralla, sobresaíndo do antepeito por encima do adarve.\n\nNota de alcance: En España, aparece a partir do século XV o que, en ocasións, permite datar unha fortificación. É antecesora das garitas con seteiras do século XVI."}
{"id": 1195725, "term": "Espécula", "prompt": "Como se define \"espécula\"?", "output": "Torre vixía de pequeno tamaño, elevada sobre un terreo para aumentar o alcance visual na defensa dunha fortaleza."}
{"id": 1007205, "term": "Torre almenara", "prompt": "Dame a definición de \"torre almenara\".", "output": "Torre vixía, a modo de faro, utilizada para facer sinais de lume. (Singular de \"Al manur\", \"lugares de lume\")."}
{"id": 1181794, "term": "Rocho", "prompt": "Con que significado se emprega \"rocho\"?", "output": "Dependencia destinada a gardar ou a almacenar obxectos (trastos) de pouco ou ningún uso."}
{"id": 1001662, "term": "Vestíbulo", "prompt": "Como se define \"vestíbulo\"?", "output": "Do latín \"vestibulum\". Adro, portal ou patio cuberto que dá entrada a unha casa ou a un edificio (vivendas, hotel, museo, etc.). Tamén recibe este nome a antesala de paso a un salón ou conxunto de cuartos."}
{"id": 1001707, "term": "Vestidor", "prompt": "Cal é a acepción de \"vestidor\"?", "output": "Habitación con armarios para gardar a roupa e que serve para vestirse ou espirse. Adoita estar situado xunto ao dormitorio."}
{"id": 1002039, "term": "Zaguán", "prompt": "Cal é a acepción de \"zaguán\"?", "output": "Espazo cuberto que serve de vestíbulo. Entrada á casa ou vivenda situada tras a porta da rúa."}
{"id": 1012600, "term": "Debuxo lineal", "prompt": "Define \"debuxo lineal\".", "output": "Debuxo ao trazo baseado na representación das formas a través de diferentes figuras xeométricas que, á súa vez, tamén constitúen o seu obxecto de estudo. O resultado é unha composición xeométrica representando un edificio en planta, sección e alzado, ou ben un fragmento de edificio, de máquinas, un detalle de construción, etc.\n\nNota de alcance: Esta denominación é utilizada frecuentemente como sinónimo de debuxo xeométrico e en contraposición con debuxo artístico."}
{"id": 1175615, "term": "Esbozo", "prompt": "Explica que significa \"esbozo\".", "output": "Debuxo técnico ou arquitectónico lixeiro dun obxecto, paisaxe ou territorio, executado de forma rápida, a man alzada, sen valerse de instrumentos xeométricos e sen medidas, que reflicte de forma sumaria as liñas esenciais do obxecto representado. O seu equivalente noutro tipo de debuxo é o apunte.\n\nNota de alcance: A voz esbozo (frecuentemente referida polo galicismo croquis, tomado do francés) utilízase con profusión desde o século XIX para designar o debuxo rápido e a man alzada. A rápida incorporación da terminoloxía francesa ao vocabulario do debuxo veu motivada, en primeiro lugar, polo dominio e a calidade técnica dos textos franceses do século XIX; estes manuais, amplamente divulgados por toda Europa, arrebataron o lugar de privilexio que ostentaran os tratados italianos en séculos anteriores.. En segundo lugar, vén determinada polo xurdimento nese mesmo país do que máis tarde se coñecerá como \"debuxo técnico\", reclamado pola emerxente industrialización e desenvolvido en novas institucións de ensino, como \"l´École Polytechnique\". Neste contexto, incorpórase ao galego o termo \"esbozo\", aínda que matizando as súas acepcións do francés orixinal para diferenciarse dos \"bosquexos\" , que xa ocupaban o seu lugar no vocabulario das artes. Así, o esbozo vén nomear en castelán ao debuxo a man alzada que especializa as súas funcións ao servizo da representación de elementos industriais; de aí que, para diferencialo dos debuxos delineados con instrumental de debuxo, fálase con moita frecuencia de \"esbozo acoutado a man alzada\"."}
{"id": 1196568, "term": "Esbozo acoutado", "prompt": "Explica o significado de \"esbozo acoutado\".", "output": "Esbozo que é complementado con cifras e liñas de cota para indicar as medidas dos seus elementos."}
{"id": 1196569, "term": "Debuxo técnico", "prompt": "Que significa \"debuxo técnico\"?", "output": "Debuxo lineal que posúe un carácter instrumental ao servizo dunha profesión determinada, como pode ser a arquitectura (v. Debuxo arquitectónico) ou a enxeñería, e que está auxiliado por un conxunto de convencións e técnicas xeométricas de representación."}
{"id": 1031835, "term": "Debuxo arquitectónico", "prompt": "Como se define \"debuxo arquitectónico\"?", "output": "Debuxo técnico que, por medio de procedementos xeométricos, representa edificios, ou parte deles, principalmente en planta, alzado ou sección."}
{"id": 1031836, "term": "Anteproxecto", "prompt": "Cal é o sentido de \"anteproxecto\"?", "output": "Conxunto de traballos preliminares ou estudo previo á elaboración dun proxecto. Polo xeral, o anteproxecto está relacionado coa arquitectura e a enxeñaría."}
{"id": 1031842, "term": "Desenvolvemento", "prompt": "Explica o significado de \"desenvolvemento\".", "output": "Deseño no que se representa, de forma simultánea e continua, un obxecto ou construción que non pode ser apreciado desde un só punto de vista; por exemplo, as diversas caras dun edificio."}
{"id": 1031844, "term": "Montea", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"montea\"?", "output": "Debuxo a tamaño natural dun elemento arquitectónico. Serve como patrón para facer o despezamento dunha estrutura, sacar patróns, etc."}
{"id": 1031843, "term": "Perfil", "prompt": "Como se define \"perfil\"?", "output": "No debuxo arquitectónico, representación real ou imaxinaria dunha sección vertical dun edificio. Tamén se refire ao contorno aparente dunha figura.\n\nNota de alcance: O perfil utilízase, sobre todo, naqueles motivos estruturais ou ornamentais cuxo relevo é difícil de apreciar frontalmente."}
{"id": 1175610, "term": "Plano", "prompt": "Dame a definición de \"plano\".", "output": "Representación xeométrica, a escala nunha superficie plana, dun terreo, edificio ou máquina en planta, alzado ou sección."}
{"id": 1175611, "term": "Alzado", "prompt": "Explica o significado de \"alzado\".", "output": "Debuxo que representa, en plano vertical e sen perspectiva, unha máquina, un edificio, etc. Nas artes da representación, o alzado fai referencia ao debuxo do escenario, sendo este o seu deseño frontal, sen aterse á perspectiva. Os alzados utilízanse para mostrar detalles dimensionados dos aspectos verticais dos escenarios e da escenografía. Polo xeral, é realizado polo escenógrafo con precisión e a escala."}
{"id": 1193711, "term": "Alzado frontal", "prompt": "Con que significado se emprega \"alzado frontal\"?", "output": "Debuxo a escala ou alzado que representa unha vista dianteira dunha escenografía."}
{"id": 1193712, "term": "Alzado lateral", "prompt": "Dime cal é a definición de \"alzado lateral\".", "output": "Debuxo a escala ou alzado que representa a vista dun lado da escenografía."}
{"id": 1175612, "term": "Planta", "prompt": "Explica o significado de \"planta\".", "output": "Plano da sección horizontal dun edificio ou nivel. En función dos distintos pisos en que estea dividido o edificio, recibe a denominación de planta baixa, planta do piso principal, etc. En arquitectura, as plantas poden dedicarse á representación dun aspecto particular: a distribución, cimentación, instalacións, etc."}
{"id": 1175613, "term": "Sección", "prompt": "Dime cal é a definición de \"sección\".", "output": "Do latín \"sectio\" (cortar). Debuxo resultante do corte dun obxecto por un ou varios planos. As seccións nos deseños arquitectónicos adoitan coincidir cun plano de intersección vertical que permite ofrecer os detalles a escala do interior dun edificio. En función do devandito corte a sección pode ser: vertical, horizontal, transversal se a sección se realiza de maneira perpendicular á maior dimensión do edificio, lonxitudinal se se fai en paralelo a ela ou oblicua."}
{"id": 1175614, "term": "Escala", "prompt": "Cal é a acepción de \"escala\"?", "output": "Liña recta graduada que aparece normalmente na parte inferior dun plano, dividida en partes que corresponden aos múltiplos e submúltiplos dunha unidade de lonxitude, a través da cal se indica a adecuación entre o tamaño dun obxecto nun plano, mapa, etc., e o tamaño real do representado."}
{"id": 1031845, "term": "Patrón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"patrón\"?", "output": "Patrón a tamaño natural dunha obra completa ou dunha parte dela e que, xunto con outras follas de papel, serve para facer a maqueta desta. O modelo adoita aplicarse a elementos construtivos: arco, escaleira, armadura, etc."}
{"id": 1012673, "term": "Proxecto", "prompt": "Dime cal é a definición de \"proxecto\".", "output": "Debuxo arquitectónico ou conxunto de debuxos e documentos relativos á intervención nun terreo ou á construción dunha máquina, edificio, etc."}
{"id": 1031841, "term": "Traza", "prompt": "Que quere dicir \"traza\"?", "output": "Delineación dun plano ou proxecto dun edificio."}
{"id": 1196534, "term": "Debuxo politécnico", "prompt": "Que significa \"debuxo politécnico\"?", "output": "O que utiliza a liña como único elemento de expresión, similar aos gravados a buril do Neoclasicismo e amparado no rigor da xeometría descritiva contemporánea.\n\nNota de alcance: O debuxo politécnico foi adoptado na École Polytecnique durante o século XIX."}
{"id": 1001184, "term": "Elemento arquitectónico", "prompt": "Que quere dicir \"elemento arquitectónico\"?", "output": "Obxectos que son empregados na construción e na ornamentación de edificios e espazos asociados."}
{"id": 1009500, "term": "Acanto", "prompt": "Dame a definición de \"acanto\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental disposto frontalmente moi común na zona mediterránea. A súa forma, moi elaborada, está inspirada na folla de acanto (planta de follas longas e regularmente dentadas). Componse dunha serie de folios denominados lóbulos, estruturados mediante un eixe coñecido como nervio central. É un compoñente básico nos capiteis corintio e composto, con variantes como as dos escultores gregos, cunha variante máis espiñenta (\"acanthus espinosus\"), fronte aos romanos, que usaban unha máis carnosa (\"acanthus Collins\"). Tamén aparece en franxas e en molduras. Deles pasou aos estilos medievais, arte árabe califal e románica, sempre con diversas interpretacións e estilizacións. No Islam, o acanto é un motivo fundamental na arquitectura e a miniatura desde o século VII, co que xa nesta época empezou a ser un motivo decorativo utilizado en diversas formas artísticas, que podían ser na súa realización tanto naturalistas como abstractas. Os modelos máis importantes atópanse na arte da dinastía persa dos sasánidas (224-651), así como na arte oriental bizantina. O seu recordo permanece na decoración gótica. Rexorde co Renacemento, tentando volver ás formas puras da Antigüidade. Durante o Barroco e o Neoclásico mantén a súa vixencia. O acanto, xunto coas palmetas, adoita ser o motivo máis representado nos acroterios.\n\nNota de alcance: Do grigo \"akanthos\", a súa invención atribúeselle ao arquitecto Calímaco (século V a. C.). Segundo Vitruvio, a súa orixe atópase na raíz de acanto que creceu con forma de voluta sobre o sepulcro dunha moza de Corintio."}
{"id": 1009851, "term": "Caulículo", "prompt": "Cal é a definición de \"caulículo\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental, en forma de talo retorcido, utilizado no capitel corintio e composto. O caulículo consiste nunhas varetas que xorden do feixe do acanto que van enroscarse, en espiral, nos ángulos e medios do ábaco, servindo de sostén ás volutas. Ás veces, son tanxentes baixo o florón e outras entrecrúzanse."}
{"id": 1186014, "term": "Folíolo", "prompt": "Dame a definición de \"folíolo\".", "output": "Motivo floral, característico da decoración hispanomusulmá desde finais da época cordobesa (Califato Omeia de Córdoba 929-1031), que representa cada unha das láminas foliares das que se compón unha folla, en particular de acanto. A talla adoita ser profunda, modelada e carnosa. Un dos primeiros representantes foi o mestre Halaf, que introduce un novo tipo de ataurique, de follas simétricas e asimétricas, divididas internamente en múltiples folíolos, en cuxos bordos aparecen os característicos aneis ou ollos circulares, alternando ou separados por dous sen eles."}
{"id": 1007499, "term": "Acrótera", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"acrótera\"?", "output": "Elemento decorativo utilizado como remate no frontón dun templo, colocado sobre este, no centro e nas esquinas, en túmulos funerarios, etc., con forma de deseños florais, trípodes, monstros, homes, etc. No templo grego clásico, o termo fai referencia ao pedestal de pedra sobre o que se colocaban as estatuas, palmetas, macetóns, animais fantásticos (esfinxes, quimeras), etc., situado no vértice ou nas esquinas inferiores dun frontón. Na antiga Roma, o acroterio incluía tanto o pedestal como o elemento decorativo que soportaba. Máis tarde, designou estritamente ao elemento ornamental, que no dórico adoitaba ser unha palmeta, no xónico elementos con claras influencias persas e no corintio a miúdo representaba grifóns. Vitruvio distinguirá entre \"acroteria mediana\", adorno sobre o vértice central do frontón, e \"acroteria angularia\", o que se levanta en cada un dos ángulos inferiores. Nas culturas chinesa e xaponesa, os acroterios son adornos tradicionais nos extremos das cubertas que, cando están emparellados nos vértices da armadura de limas, outórganlle ao tellado un perfil característico \"en forma de cornos\".\n\nNota de alcance: A función destes elementos foi principalmente ornamental na cultura occidental, mentres que o acroterio chinés, xunto á súa función construtiva, destacou polo seu gran simbolismo, cunha gran variedade de seres, todos eles asociados á auga, que protexerán as cubertas do vento, tormentas e lume. Así, en China adoptan o aspecto de animais fantásticos concretos (o seu nome \"xiashu\" designa \"pequenos animais\". Poden ter formas peculiares, un \"qilin\", \"xiacu\", \"suanni\", \"xiezhi\", etc., que no seu conxunto configuran un \"Wenzhou\" ornamentos zoomórficos da azotea \", cuxo número, sempre impar, indica a importancia do edificio. Colocábanse en liña sobre a cumieira inclinada ou na esquina do tellado e a súa función, unida ao simbolismo das súas formas, era a de protexer os bulóns que suxeitaban as tellas da cumieira."}
{"id": 1009508, "term": "Lastra", "prompt": "Explica que significa \"lastra\".", "output": "Pedra labrada de forma rectangular, máis pequena que un pedrón rodado (pedra grande, a miúdo redondeada, que se atopa sobre a superficie da terra ou parcialmente embebida nela) e máis grande que un seixo. Polo xeral, úsase para o empedrado ou pavimentación rústica, muros e cimentos."}
{"id": 1007501, "term": "Lazo", "prompt": "Como se define \"lazo\"?", "output": "Labor ornamental, en relevo incisa ou plana, a base do lazo ou polígono estrelado e as súas combinacións. Este tipo de decoración úsase na arte musulmá e no mourisco ou mudéxar."}
{"id": 1212456, "term": "Xadrezado", "prompt": "Que quere dicir \"xadrezado\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental a base de cadros, dispostos a dous niveis de relevo ou de dúas cores alternativamente, simulando ser un taboleiro de xadrez ou de damas. No Románico destaca o tipo xaqueado."}
{"id": 1212459, "term": "Xaqueado", "prompt": "Con que significado se emprega \"xaqueado\"?", "output": "Xadrezado alterno en tres liñas paralelas. Este elemento ornamental é característico do Románico, en especial na contorna arquitectónica do Camiño de Santiago."}
{"id": 1191525, "term": "Aleta", "prompt": "Dame a definición de \"aleta\".", "output": "Cada un dos elementos, a miúdo en forma de volutas, que enlazan os corpos das naves laterais dunha igrexa, en fachada co da nave central de maior altura, sen correspondencia coa estrutura arquitectónica interna. Tamén chamado aletón, pode levar ornamentación con motivos xeométricos e vexetais."}
{"id": 1007502, "term": "Alfiz", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"alfiz\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental, consistente nun recadro decorativo que circunscribe as portas e ventás e, en xeral, os arcos nas arquitecturas musulmá e mourisca. O seu arranque parte a miúdo á altura das impostas, pero pode prolongarse ata o chan. Normalmente o lfiz, do árabe \"al-ifriz\", trázase ou deseña configurando un cadrado no que, o punto de cruzamento das súas diagonais tómase tamén como punto de trazo de arco. A este nivel, que é o das impostas, empeza a resaltarse o alfiz, desta maneira suxírese tan só o enmarcado da parte media superior do cadrado."}
{"id": 1007507, "term": "Arrabá", "prompt": "Como se define \"arrabá\"?", "output": "Na arquitectura musulmá e mourisca, conxunto de molduras e outros motivos ornamentais que enmarcan de forma rectangular o van dun arco, xeralmente un de ferradura."}
{"id": 1212457, "term": "Ameíñas", "prompt": "Define \"ameíñas\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental en serie que imita as ameas dunha fortificación. Pode estar limitado na súa parte superior por unha liña que simula a forma dun filete."}
{"id": 1007503, "term": "Almofadado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"almofadado\"?", "output": "Revestimento mural onde o bordo dos perpiaños, ou o elemento de imitación destes, está reafundido mediante arestas achafranadas ou redondeadas. A orixe do almofadado sitúase no labrado das xuntas de contacto dos perpiaños, co obxecto de poder encaixar uns con outros. A robustez severa da traza xeneralizou o uso en formas regulares e a súa aplicación a bases, zócolos e outras partes residentes da obra, non só en paramentos de cantaría senón noutros materiais que as imitaron: ladrillaría, estucos, etc.\n\nNota de alcance: A arquitectura fenicia utilizouno a miúdo. En Grecia, empregouse como ornamento de fábricas incluíndo elementos característicos como as semiesferas da Ágora de Atenas (muros da antiga Ceca contigua á Estoa de Átalo) ou de Delfos (muro de contención no Templo de Apolo), visibles aínda hoxe en día. En Roma, acentuouse o seu carácter monumental destacando sobre todo o traballo dos perpiaños. Desde o século XV aplicouse a construcións civís (Castelo de Manzanares del Real, Casa de los Picos en Segovia, etc.). No Renacemento, a súa ornamentación xeneralizouse e enriqueceu, sendo un acabado característico dos palacios italianos desta época, en cuxas plantas baixas aumenta o seu relevo (Palacio Medici-Ricardi de Michelozzo). O Barroco complicouno ofrecendo unha ampla colección de modelos. Tras o Manierismo, coa orde rústica e o seu intento por aparentar o inacabado, destacará o almofadado deste nome. Co Neoclásico volveuse á sinxeleza dos seus comezos."}
{"id": 1185808, "term": "Almofadado alterno", "prompt": "Como se define \"almofadado alterno\"?", "output": "O que ofrece fiadas alternadas de diversas alturas ou aquel que combina dous estilos en cada unha delas."}
{"id": 1185809, "term": "Almofadado arabesco", "prompt": "Como se define \"almofadado arabesco\"?", "output": "Aquel que se presenta ornamentado con arabescos ou grutescos."}
{"id": 1212726, "term": "Almofadado biselado", "prompt": "Con que significado se emprega \"almofadado biselado\"?", "output": "Aquel no que os lados dos bloques terminan en ángulo e dan lugar a rañuras con forma de \"V\" nas xuntas."}
{"id": 1185810, "term": "Almofadado corrido", "prompt": "Que significa \"almofadado corrido\"?", "output": "O que ten acanaladas ou reafundidas tan só as súas xuntas horizontais, correndo deste xeito por toda a fachada."}
{"id": 1185811, "term": "Almofadado de caveto", "prompt": "Cal é a definición de \"almofadado de caveto\"?", "output": "Aquel cuxos coxíns acaban nunha moldura de perfil cóncavo, como un caveto que ás veces se inscribe en filetes, listeis ou outra moldura rectilínea."}
{"id": 1185812, "term": "Almofadado de gola", "prompt": "Dime cal é a definición de \"almofadado de gola\".", "output": "O que ten as arestas das pedras labradas co perfil desa moldura. Adoita aparecer integrado noutros almofadados para destacar unha zona importante ou a clave dun arco que, polo xeral, está rematada con molduras."}
{"id": 1185813, "term": "Almofadado de bispel", "prompt": "Dame a definición de \"almofadado de bispel\".", "output": "Aquel cuxas xuntas quedan afundidas en ángulo recto, coas arestas das almofadas achafranadas a 45 graos."}
{"id": 1185814, "term": "Almofadado de maior a menor", "prompt": "Explica que significa \"almofadado de maior a menor\".", "output": "O que se forma na esquina dun edificio, cuxas pedras se presentan, alternativamente, de tamaño grande e pequeno. Tamén recibe este nome o que presenta as pedras de igual forma, aínda que sexa en todo o lenzo da parede."}
{"id": 1185815, "term": "Almofadado de taboleiros", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"almofadado de taboleiros\"?", "output": "O que presenta os coxíns planos e resaltados, como taboleiros lisos, con xuntas de canle rectangular entre os perpiaños."}
{"id": 1185816, "term": "Almofadado de talón", "prompt": "Dame a definición de \"almofadado de talón\".", "output": "O que ten os coxíns recadrados por unha moldura de talón."}
{"id": 1212728, "term": "Almofadado en bloques", "prompt": "Dime cal é a definición de \"almofadado en bloques\".", "output": "Aquel cuxos bloques son separados por ocos regulares ou aparentes recesións. Sobre todo nos casos nos que se atopa na contorna dunha ventá ou dunha porta. Este tipo de almofadado popularízase en Inglaterra da man do arquitecto James Gibbs."}
{"id": 1185819, "term": "Almofadado en chafrán", "prompt": "Define \"almofadado en chafrán\".", "output": "O que ten as arestas labradas en ángulo de 45º, formando unha canle na punta. As arestas poden aparecer suavizadas redondeándose."}
{"id": 1185817, "term": "Almofadado en cadros", "prompt": "Cal é a acepción de \"almofadado en cadros\"?", "output": "Aquel que presenta os perpiaños recadrados, planos e saíntes, que rodea un cuarto bocel e un filete."}
{"id": 1185818, "term": "Almofadado en cadros inversos", "prompt": "Explica o significado de \"almofadado en cadros inversos\".", "output": "O que ten os perpiaños recadrados, planos e reafundidos, que cingue un filete ou faixa e separa unha canle cadrada."}
{"id": 1212727, "term": "Almofadado en franxas", "prompt": "Como se define \"almofadado en franxas\"?", "output": "Aquel no que só se atopan acentuadas as xuntas superior e inferior entre os boques."}
{"id": 1185820, "term": "Almofadado en punta de diamante", "prompt": "Que quere dicir \"almofadado en punta de diamante\"?", "output": "O que ten coxíns tallados en facetas, é dicir, cos seus taboleiros en declive de modo que se asemellan a pirámides cuadrangulares ou picos que poden terminar nun punto. Poden recibir distintas denominacións segundo a forma deste: se o perpiaño é cadrado (diamante cadrado), se é rectangular (diamante cuadrilongo) ou desmocharse por unha cara plana (diamante facetado)."}
{"id": 1185821, "term": "Almofadado estalactítico", "prompt": "Que quere dicir \"almofadado estalactítico\"?", "output": "O que presenta a superficie exterior ornamentada en relevo de forma desigual, a modo de estalactita. É moi variado e as estalactitas poden ser verticais ou horizontais, nese caso pode confundirse cos almofadados rústicos. Tamén se chaman de bágoas ou de pingas de cera."}
{"id": 1185822, "term": "Almofadado imbricado", "prompt": "Explica o significado de \"almofadado imbricado\".", "output": "Aquel cuxos coxíns son adornados con escamas."}
{"id": 1195604, "term": "Almofadado ligado", "prompt": "Explica que significa \"almofadado ligado\".", "output": "O que alterna pedras de distinto tamaño e ofrece caras maiores e menores."}
{"id": 1185823, "term": "Almofadado punteado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"almofadado punteado\"?", "output": "Aquel cuxos coxíns aparecen traballados con labores como a de punto ou rede e que recadra unha faixa."}
{"id": 1185824, "term": "Almofadado reafundido", "prompt": "Que quere dicir \"almofadado reafundido\"?", "output": "O que ten as xuntas acanaladas e presenta un perfil rectangular."}
{"id": 1212729, "term": "Almofadado romboidal", "prompt": "Explica o significado de \"almofadado romboidal\".", "output": "Aquel no que as caras dos bloques se presentan labradas cun patrón de pequenas pirámides que se repiten."}
{"id": 1185825, "term": "Almofadado rústico", "prompt": "Explica o significado de \"almofadado rústico\".", "output": "Aquel cuxos coxíns se presentan sen labrar, coa súa aspereza natural e con basta e pouca labra de pico. Ás veces, os ángulos das xuntas están redondeados, coas súas arestas convexas. Desenvólvese a partir do século XII."}
{"id": 1214530, "term": "Almofadado isabelino", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"almofadado isabelino\"?", "output": "Tipo español de almofadado rústico, adornado coas típicas bólas isabelinas semellantes a balas de canón. Desenvolveuse en España a finais do século XV, sendo un dos seus máis destacados exemplos o castelo de Manzanares del Real (Madrid)."}
{"id": 1185826, "term": "Almofadado vermicular", "prompt": "Como se define \"almofadado vermicular\"?", "output": "O que ten coxíns recubertos dunha trama de liñas sinuosas e irregulares. De forma figurada, dise que imita as roeduras dos vermes."}
{"id": 1007505, "term": "Angrelado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"angrelado\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental formado por picos ou recortes en forma curva e por angreis, todos eles postos en serie, como pequenos dentes. Na arquitectura medieval, adoita aplicarse ao ornato dos arcos. Pode ser sinxelo e/ou composto."}
{"id": 1185829, "term": "Angrel", "prompt": "Dime cal é a definición de \"angrel\".", "output": "Lóbulo cóncavo máis ou menos profundo."}
{"id": 1185828, "term": "Angrelado composto", "prompt": "Dime cal é a definición de \"angrelado composto\".", "output": "Aquel no que cada un dos angreis corresponde a varios arcos formando trifolios, cuadrifolios, etc. Este tipo adoita usarse na arquitectura gótica."}
{"id": 1185827, "term": "Angrelado sinxelo", "prompt": "Dame a definición de \"angrelado sinxelo\".", "output": "Aquel no que os angreis pertencen a un só arco. Este tipo deriva do arco lobulado musulmán."}
{"id": 1007506, "term": "Antefixa", "prompt": "Cal é a definición de \"antefixa\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental ou funcional, polo xeral en barro cocido e ás veces en mármore, colocado de maneira vertical no bordo dunha cuberta para ocultar ou disimular o extremo ou as xuntas de cada fileira de tellas. A miúdo, preséntase con forma vexetal (palmetas, flores, froitas), tamén con motivos antropomorfos (carátulas, figuriñas, gorgonas, ménades) ou mesmo escenas en relevo. É frecuente nos beirados dos edificios gregos, romanos ou etruscos.\n\nNota de alcance: A súa invención atribúeselle a Boutades de Sicione (século VII a. C.). En Grecia, as antefixas modelábanse a man ou mecanicamente. Os etruscos suspendíanas tamén das arquitrabes a modo de floco colgante, constituído por tabletas de barro cocido representando mascaróns ou simples adornos en relevo. Durante a última época romana, as antefixas tiveron forma de aguia."}
{"id": 1009535, "term": "Peitoril", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"peitoril\"?", "output": "Parapeto de cachotería que pecha a parte baixa dun van e que media entre o peitoril e o chan. Ás veces, substitúese por unha varanda ou balaustrada. O termo antepeito tamén é utilizado para nomear o muro protector que se levanta nos bordos dunha ponte e lugares elevados ou como prolongación dos muros da fachada, por encima da liña de azotea dun edificio, ás veces sobre a cornixa."}
{"id": 1187577, "term": "Apio", "prompt": "Dame a definición de \"apio\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental consistente nas follas desta planta. A súa forma é trilobulada e similar á hortelá silvestre. A súa utilización hai que centrala principalmente na arquitectura medieval, na ornamentación dos capiteis góticos, dos floróns de remate do mesmo estilo e en heráldica na decoración das coroas de duques e marqueses."}
{"id": 1212392, "term": "Arabesco", "prompt": "Explica o significado de \"arabesco\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental coñecido desde a época helenística, pintado ou esculpido, que consiste en liñas entrelazadas de pequenos e idénticos compoñentes non figurativos, polo común de carácter xeométrico, adoptado como sistema para cubrir unha superficie ou o fondo dunha obra figurativa. Por analoxía, o seu significado esténdese tanto ás combinacións xeométricas de polígonos entrelazados (lazaría, \"sebka\"), como ás formas vexetais (ataurique) ou mesmo á escritura cúfica. Admite unha gran variedade de posibilidades ás que noutros estilos se lles engade figuras reais ou fantásticas. Cando estas se entrelazan con elementos vexetais de forma sobrecargada, denomínase grutesco. Os arabescos poden decorar muros, pilastras, bóvedas, teitos, manuscritos, etc.\n\nNota de alcance: A súa denominación provén da utilización destes motivos polos árabes, aínda que a decoración xeométrica remóntase a culturas e estilos anteriores como a exipcia, asiria, etrusca, romana, persa etc. O termo documéntase por primeira vez en español en 1567, sendo un italianismo (deriva do italiano \"arabo\", árabe). Na Idade Media aplicouse a toda clase de obxectos, e no Renacemento italiano destacan pola súa frecuencia. En pintura e escultura, o termo designa a liña rítmica compositiva."}
{"id": 1001186, "term": "Arco", "prompt": "Cal é a definición de \"arco\"?", "output": "Do latín arcus (arco), elemento arquitectónico cuxa estrutura plana está composta por unha ou máis curvas que salva a luz entre dúas columnas ou no oco dun muro. É aplicado para salvar ocos ou tramos de obra e proxectado para resistir unha carga vertical mediante compresión, principalmente axial. O arco deriva dunha porción continua de circunferencia, elipse, parábola, etc., que cobre un van entre dous puntos fixos, entre os que reparte os empuxes exercidos mediante as pezas menores que o compoñen, doelas individuais de pedra ou ladrillo, que, perfectamente acopladas unhas con outras, realizan a función de transmitilos aos puntos de apoio de xeito perpendicular e cara ao exterior, o que provocaría a separación destes se non se usasen muros ou contrafortes exteriores. Existen moitas variedades de arcos derivados da forma básica, o arco de medio punto."}
{"id": 1196175, "term": "Acodo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"acodo\"?", "output": "Moldura resaltada dunha doela e situada por baixo da liña do intradorso."}
{"id": 1013849, "term": "Arcobotante", "prompt": "Que quere dicir \"arcobotante\"?", "output": "Arco situado no exterior dun edificio e que traslada ou neutraliza o empuxe dunha bóveda ou cuberta a un contraforte, estribo ou botarel. O arcobotante forma un segmento de arco rampante, rebaixado ou por tranquil. Adoita ter unha canle no seu extradorso que conduce a auga de choiva da cuberta ás gárgolas, á vez que enriquece esteticamente o conxunto arquitectónico. En xeral, coincide cos arcos perpiaños das bóvedas, permitindo reducir o espesor dos muros e mesmo abrir neles grandes ventás con vidreiras entre os apoios.\n\nNota de alcance: Aos arcobotantes asóciaselles principalmente coas esveltas estruturas da arquitectura gótica. Utilízase por primeira vez na nave central de Notre Dame de París (1180)."}
{"id": 1013845, "term": "Arco abucinado", "prompt": "Con que significado se emprega \"arco abucinado\"?", "output": "Aquel cuxa luz aumenta de xeito gradual cara a un dos paramentos a partir do oposto, é dicir, ten máis luz no perímetro exterior que no oposto. O seu intradorso é unha superficie cónica."}
{"id": 1009506, "term": "Arco alintelado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"arco alintelado\"?", "output": "O plano que dexenera en liña recta, co intradorso horizontal e, desde un punto do seu eixe central, despece radial das doelas. Adoita construírse cunha lixeira contrafrecha para anular o asento do arco."}
{"id": 1008944, "term": "Arco angrelado", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"arco angrelado\"?", "output": "O que ten o intradorso formado por varios arcos menores, acordados ou non e a xeito de lóbulos, que se cortan orixinando uns ángulos de lados curvos que figuran picos ornamentais saíntes."}
{"id": 1013848, "term": "Arco angular", "prompt": "Dame a definición de \"arco angular\".", "output": "Aquel que ten o intradorso formado por un ángulo e despezamento radial nas doelas."}
{"id": 1009539, "term": "Arco apuntado", "prompt": "Dame a definición de \"arco apuntado\".", "output": "O que está a formar por dous arcos de circunferencia con igual radio, con dous centros, que son equidistantes do punto central da recta que une os puntos de arranque, e que ao cruzarse forman un ángulo. A diferenza dos arcos clásicos, carece de clave marcada e no seu lugar incorpora un perpiaño de unión.\n\nNota de alcance: Aínda que xa se utilizou en Asiria, Micenas e Grecia, e a arquitectura románica empregáseo nalgunha traza de bóvedas, será no Gótico cando chega ao seu máximo apoxeo, presentando múltiples variantes. O seu uso esténdese á arquitectura musulmá da Península Ibérica e de Sicilia."}
{"id": 1013846, "term": "Arco agudo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"arco agudo\"?", "output": "O que presenta un número par de centros e cuxo intradorso está definido por dúas rectas inclinadas e simétricas que van do arranque á clave de arco. Distínguense, polo menos, dúas variantes: o que está formado por varias porcións de circunferencia en número par, iguais dúas a dúas, con distinto centro cada un e atopándose na clave de arco en forma de ángulo; e o que está formado por dous arcos iguais, con distinto centro e unidos por dúas rectas, que ao cortarse forman ángulo na clave."}
{"id": 1007676, "term": "Arco conopial", "prompt": "Como se define \"arco conopial\"?", "output": "Arco apuntado no seu centro e composto por outros catro de circunferencia, iguais entre si, aínda que os dous centrais teñen os seus eixes fóra deste, sendo o valor da suma total 360º; isto produce unha curva composta por unha parte convexa e outra cóncava.\n\nNota de alcance: O arco conopial comezou a utilizarse no ano 1300 e foi moi popular a finais da Baixa Idade Media e principios do século XVI, en especial en Inglaterra."}
{"id": 1013864, "term": "Arco de todo punto", "prompt": "Dime cal é a definición de \"arco de todo punto\".", "output": "Arco apuntado cuxos dous centros se atopan no arranque deste, é dicir, trazado a partir dun triángulo equilátero."}
{"id": 1013851, "term": "Arco en cortina", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"arco en cortina\"?", "output": "O de dous centros que é trazado por dúas porcións de circunferencia, con centros exteriores por encima da liña de impostas, e que se cortan na clave de arco formando ángulo."}
{"id": 1007683, "term": "Arco lanceolado", "prompt": "Cal é a acepción de \"arco lanceolado\"?", "output": "Arco apuntado de forma moi aguda, cada un de cuxos semiarcos de intradorso está formado por acordo de dous arcos circulares."}
{"id": 1007688, "term": "Arco Tudor", "prompt": "Con que significado se emprega \"arco tudor\"?", "output": "Arco apuntado formado por outros catro de circunferencia iguais dous a dous. Os dous laterais teñen o seu centro na liña de imposta; e os centrais téñeno por baixo desta, na prolongación dos radios oblicuos dos devanditos arcos laterais. Ao cruzarse, crean un arco conopial achatado, característico do estilo inglés do mesmo nome.\n\nNota de alcance: É característico da arquitectura gótica de Inglaterra durante o reinado de Henrique VII e os Tudor, dinastía que lle dá o seu nome."}
{"id": 1007673, "term": "Arco carpanel", "prompt": "Que quere dicir \"arco carpanel\"?", "output": "Aquel que está formado por tres curvas que se cruzan, cada unha delas co seu propio centro. A central ten un radio maior cás outras, e o seu centro atópase por baixo do nivel da imposta. Segundo o seu número denomínanse de tres, cinco ou sete centros, sempre en número impar dado a horizontalidade do seu tanxente en clave (o número máis frecuente é o de tres centros, un para a curva central e dous para os extremos). A suma dos seus respectivos ángulos equivale a 180º."}
{"id": 1196195, "term": "Arco catenario", "prompt": "Cal é a acepción de \"arco catenario\"?", "output": "O formado por unha porción de elipse ou parábola. Está construído segundo o principio da catenaria, a curva que forma unha cadea ou unha corda con peso suspendida entre dous puntos en equilibrio baixo empuxes determinados. Tamén chamado arco elíptico ou do fío."}
{"id": 1007675, "term": "Arco cego", "prompt": "Dime cal é a definición de \"arco cego\".", "output": "Arco figurado que ten tapiada a súa luz. Aparece, sen abertura, sobreposto nas arcaturas, paredes tapiadas, arcos de descarga, etc., como motivo ornamental ou para avivar un paramento liso. En ocasións, aparecen en series entrelazadas definindo unha arcada maciza e clarificando as forzas actuantes, á vez que proporcionan unha superficie de riqueza decorativa."}
{"id": 1013852, "term": "Arco cruceiro", "prompt": "Cal é a definición de \"arco cruceiro\"?", "output": "O que une en diagonal os ángulos dunha bóveda oxival."}
{"id": 1007677, "term": "Arco de campá", "prompt": "Cal é o sentido de \"arco de campá\"?", "output": "O semicircular, similar ao arco alintelado, que é sustentado por grandes apoios de bordos inferiores curvos, normalmente dúas ménsulas, dando ao van a forma dunha campá."}
{"id": 1007690, "term": "Arco de descarga", "prompt": "Dame a definición de \"arco de descarga\".", "output": "O construído xeralmente sobre un lintel co obxecto de reducir ou descargar o peso do muro que incide sobre el. Tamén se lle coñece co termo \"arco de alivio\"."}
{"id": 1009597, "term": "Arco de entibo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"arco de entibo\".", "output": "O que se apoia nos muros, piares ou outros arcos a modo de tirante co fin de reforzar estas estruturas e evitar unha posible inclinación."}
{"id": 1196203, "term": "Soarco", "prompt": "Dame a definición de \"soarco\".", "output": "O arco de enterro, cando o que reforza é a nave central."}
{"id": 1007678, "term": "Arco de ferradura", "prompt": "Explica o significado de \"arco de ferradura\".", "output": "O dun centro cuxo intradorso é maior que media circunferencia e de radio maior que a semiluz. Neste tipo, o intradorso amplíase por encima da liña de arranque, estréitase máis arriba e termina nun vértice redondeado (máis anchos no ril que na imposta). Ao longo da historia, presentaron pequenas diferenzas técnicas que permiten distinguir entre o arco de ferradura visigodo, o emiral e o califal."}
{"id": 1013858, "term": "Arco de ferradura apuntado", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"arco de ferradura apuntado\"?", "output": "O que, sendo de ferradura, está composto doutros dous de igual valor que ao cruzarse orixinan un ángulo na clave de arco."}
{"id": 1196199, "term": "Arco de ferradura califal", "prompt": "Dime cal é a definición de \"arco de ferradura califal\".", "output": "Arco de ferradura característico da Córdoba califal (século X), cuxo peralte é a metade do radio e o despezamento das doelas chega á liña de impostas, aínda que existen variacións que manteñen as xuntoiras como resto do arco de ferradura emiral. Este tipo presenta descentramento do extradorso e intradorso."}
{"id": 1196198, "term": "Arco de ferradura emiral", "prompt": "Que significa \"arco de ferradura emiral\"?", "output": "Arco de ferradura característico do emirato de Córdoba (século IX) que inclúe alfiz, albanegas, xuntoiras, así como o despezamento das doelas por cores ao redor da clave de arco. Nesta tipoloxía, o peralte é a metade do radio e o seu extradorso concéntrico ao intradorso."}
{"id": 1196197, "term": "Arco de ferradura visigodo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"arco de ferradura visigodo\"?", "output": "Arco de ferradura que se caracteriza por ter un peralte dun terzo de radio, o despezamento das doelas e o extradorso descentrado baixo o centro do arco."}
{"id": 1009546, "term": "Arco tumido", "prompt": "Que quere dicir \"arco tumido\"?", "output": "Arco de ferradura, de maior corda ou luz á altura dos riles que nos arranques."}
{"id": 1007679, "term": "Arco de medio punto", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"arco de medio punto\"?", "output": "O dun centro cuxo intradorso é de media circunferencia, polo que a súa horizontal (altura do vértice sobre a horizontal dos arranques) é igual á súa semiluz. A amplitude do arco de medio punto equivale a 180º."}
{"id": 1007686, "term": "Arco peraltado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"arco peraltado\".", "output": "Arco de medio punto dun centro cuxa altura ou frecha é maior que a semiluz polo uso dun peralte no arranque. Tamén se denomina arco realzado.\n\nNota de alcance: Utilizouse na arquitectura bizantina, visigoda e musulmá para dar sensación de esveltez aos vans."}
{"id": 1009617, "term": "Arco deprimido", "prompt": "Que significa \"arco deprimido\"?", "output": "O que está formado por un número impar e cuxos centros se atopan por baixo da liña de impostas, a excepción dos laterais que se sitúan á altura da devandita liña."}
{"id": 1013888, "term": "Arco deprimido rectilíneo", "prompt": "Que significa \"arco deprimido rectilíneo\"?", "output": "Aquel que é formado por dous cuadrantes de circunferencia unidos por unha recta."}
{"id": 1007693, "term": "Arco diafragma", "prompt": "Que quere dicir \"arco diafragma\"?", "output": "Estrutura de reforzo que divide perpendicularmente unha nave respecto ao seu eixe lonxitudinal. A súa función é a de contrarrestar os empuxes que a cuberta exerce sobre os muros laterais, vigas, coro ou construción superior. Un dos exemplos máis característicos deste tipo atópase na catedral de Wells (Inglaterra), cun arco diafragma invertido por encima doutro en posición normal, formando o coñecido como \"arco tesoira\"."}
{"id": 1009544, "term": "Arco dobrado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"arco dobrado\".", "output": "O que é composto por dous superpostos e concéntricos de diferente diámetro. É característico da arte románica."}
{"id": 1013857, "term": "Arco en gola", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"arco en gola\"?", "output": "O trazado por catro porcións de circunferencia, as dúas superiores con centros interiores que se cortan en ángulo na clave de arco, e as dúas inferiores con centros exteriores, polo que os arranques do arco son convexos, sumando un total de 360º. Debe o seu nome á forma resultante e que semella dous perfís de golas ou cumes rectos que se cortan en ángulo na clave."}
{"id": 1010835, "term": "Arco xuntoiro", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"arco xuntoiro\"?", "output": "Aquel no que os salmeres son perpiaños do muro dispostos horizontalmente. Neste tipo de arcos, as doelas poden ser substituídas, ata a altura dos riles, por outros tantos perpiaños en igual disposición. O despezamento das doelas do resto do arco adoita ser radial."}
{"id": 1013854, "term": "Arco oblicuo", "prompt": "Define \"arco oblicuo\".", "output": "Aquel cuxos machos ou apoios son dispostos de maneira oblicua con respecto á súa planta. O intradorso non está en ángulo recto con respecto á cara frontal das xambas."}
{"id": 1009545, "term": "Arco faixón", "prompt": "Cal é o sentido de \"arco faixón\"?", "output": "O que reforza e corta unha bóveda de canón en sentido transversal ao seu eixe. Pode presentar unha sección plana ou moldurada. É característico do estilo románico, no Gótico convértese no arco principal que salva o ancho da nave central."}
{"id": 1013855, "term": "Arco festonado", "prompt": "Con que significado se emprega \"arco festonado\"?", "output": "O que está formado por varios de circunferencia que se cortan, o seu intradorso está decorado con ondulacións convexas ou festóns. É similar ao arco angrelado aínda que de menor tamaño e con maior número de lóbulos."}
{"id": 1007682, "term": "Arco florentino", "prompt": "Como se define \"arco florentino\"?", "output": "O semicircular cuxas doelas incrementan a súa anchura a medida que se aproximan ao centro. O seu intradorso está formado por un arco de medio punto, aínda que aparellado de tal forma que o extradorso constitúese nun arco apuntado."}
{"id": 1013856, "term": "Arco formero", "prompt": "Cal é a definición de \"arco formero\"?", "output": "O transversal ao faixón que corre paralelo ao eixe lonxitudinal dunha nave, a miúdo poñendo en comunicación a esta coa nave lateral contigua. Recibe o arranque dunha bóveda na súa intersección co muro de peche. No Gótico é o máis utilizado pola súa importancia na bóveda de cruzaría.\n\nNota de alcance: A denominación deste tipo de arco atribúeselle ao arquitecto francés Filiberto del´Orme."}
{"id": 1013859, "term": "Arco lobulado", "prompt": "Cal é o sentido de \"arco lobulado\"?", "output": "Aquel cuxo trazado está constituído por tres ou máis arcos de circunferencia que se cortan entre si. Existen dous tipos: arco trilobulado e arco polilobulado.\n\nNota de alcance: O arco lobulado ten a súa orixe en Oriente Próximo e foi importado polos árabes á Península Ibérica a mediados do século X."}
{"id": 1196202, "term": "Arco polilobulado", "prompt": "Que significa \"arco polilobulado\"?", "output": "Aquel cuxo intradorso está composto por máis de tres lóbulos."}
{"id": 1196201, "term": "Arco trilobulado", "prompt": "Cal é a acepción de \"arco trilobulado\"?", "output": "Aquel cuxo intradorso está formado por tres lóbulos. Tamén se coñece co nome de arco trifoliado."}
{"id": 1007685, "term": "Arco mixtilíneo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"arco mixtilíneo\".", "output": "O que presenta un intradorso formado por liñas rectas e curvas, gardando unha perfecta simetría."}
{"id": 1013862, "term": "Arco perpiaño", "prompt": "Como se define \"arco perpiaño\"?", "output": "Aquel que está disposto transversalmente ao eixe dunha bóveda de aresta, de cruzría ou contiguas, quedando resaltado a xeito de cincha.\n\nNota de alcance: No Gótico é o equivalente ao arco faixón do Románico."}
{"id": 1007687, "term": "Arco rampante", "prompt": "Como se define \"arco rampante\"?", "output": "O de dous centros que non ten os seus pés ou arranques nunha mesma liña horizontal, polo que é asimétrico, é dicir, o que tendo os seus arranques a distinta altura define o seu intradorso por dous arcos de circunferencia acordados."}
{"id": 1009541, "term": "Arco rebaixado", "prompt": "Como se define \"arco rebaixado\"?", "output": "Aquel cuxa frecha ou altura é menor que a semiluz. Así, a súa curva corresponde a un semicírculo co centro por debaixo do nivel da imposta."}
{"id": 1007680, "term": "Arco escarzano", "prompt": "Explica o significado de \"arco escarzano\".", "output": "Arco rebaixado que é menor que a circunferencia do mesmo radio, polo que o seu centro está baixo a liña de arranque correspondendo a 60º. Os cortes das doelas están dirixidos ao vértice inferior dun triángulo equilátero."}
{"id": 1013868, "term": "Arcos entrelazados", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"arcos entrelazados\"?", "output": "Arcos que, dispostos en dúas series, se superpoñen dividindo os seus vans polo xeral en partes iguais.\n\nNota de alcance: Comeza a utilizarse na arquitectura califal con Alhaquen II, dando orixe á decoración de entrelazo e á de \"sebka\"."}
{"id": 1013869, "term": "Arcos imbricados", "prompt": "Que significa \"arcos imbricados\"?", "output": "Arcos entrelazados que se superpoñen arrincando das claves de arco dos inferiores."}
{"id": 1007692, "term": "Arco toral", "prompt": "Dime cal é a definición de \"arco toral\".", "output": "Cada un dos catro arcos sustentantes que forman o cruceiro, e sobre os que polo xeral se asenta ou sostén unha bóveda de arestas ou de cruzaría ou outro tipo de cuberta elevada. Tamén se lle denomina arco toral aos arcos primeiros dunha bóveda de intersección perpendicular ao eixe maior desta."}
{"id": 1009551, "term": "Arcada", "prompt": "Cal é o sentido de \"arcada\"?", "output": "Conxunto de arcadas ou secuencia rítmica de arcos sobre columnas, machóns ou piares que forman unha coxía. A arcada ten unha función construtiva."}
{"id": 1196207, "term": "Arcada", "prompt": "Como se define \"arcada\"?", "output": "Do italiano arcata, e este do latín arcus, arco, a voz define unha serie de arcos exentos ou acaroados a unha construción que cumpren unha función estrutural ou ornamental. O conxunto denomínase arcada e a súa disposición pode ser en liña ou en forma de círculo ou semicírculo. A miúdo apóianse sobre columnas ou piares, aínda que tamén se atopan sobre machóns, en especial nas pontes. O termo tamén fai referencia a calquera van cuberto por un arco, sobre todo ao \"ollo\" das pontes.\n\nNota de alcance: A súa orixe remóntase ao antigo Exipto, aínda que o seu maior desenvolvemento corresponde á arquitectura romana na construción de pontes e acueductos (Acueduto de Segovia). Na arte de construción omeia, os \"riwaks\" están formados por arcadas cubertas que converten o patio da mesquita."}
{"id": 1196208, "term": "Arcada cega", "prompt": "Cal é a definición de \"arcada cega\"?", "output": "A que ten a luz dos seus arcos tapiada por un paramento."}
{"id": 1196209, "term": "Arcada finxida", "prompt": "Cal é o sentido de \"arcada finxida\"?", "output": "Aquela que está simulada."}
{"id": 1196089, "term": "Arcatura", "prompt": "Cal é a definición de \"arcatura\"?", "output": "Serie de arcadas finxidas que cumpren unha función decorativa. Nas postremeiras da arte románica aplícaselles ás arcadas figuradas, cegas ou non, polo xeral de pequenas dimensións, en voadizo e decoradas con pequenas columnas e modillóns. A súa localización atópase baixo as cornixas, beirados e xanelas, substituíndo os modillóns na súa suxeición. Tamén fai referencia ás arcadas en relevo ou pintadas que decoran púlpitos, bancos, altares, etc., en especial no ámbito da ourivaría románica e gótica. En xeral, pódense distinguir tres tipos: as corridas, serie de arcadas cegas colocadas baixo as xanelas; de coroamento, situadas baixo as cornixas; e de ornamentación, as que decoran as estruturas inferiores dun edificio, como as basas das portadas das igrexas. A súa función é decorativa, ao mesmo tempo que permite unha xestión visual do espazo, especialmente os pechados, alixeiralos coa falsa ilusión dun van.\n\nNota de alcance: Diferénciase da arcada cega en que mentres esta pode cumprir unha función estrutural, a arcatura cumpre unha función decorativa ou ornamental."}
{"id": 1013883, "term": "Arquivoltas", "prompt": "Explica que significa \"arquivoltas\".", "output": "Conxunto de arcos que compoñen unha portada abucinada. A decoración, no Románico, é diversa: xadrezados, puntas de diamante, dentes de serra, motivos fitomorfos, escenas relixiosas, etc., e reálzase con bandas e baquetóns. No Gótico, complícase con cavetos e bordóns que arrincan dos capiteis que se suprimen ao final deste estilo, permitindo que a arquivolta se prolongue pola xamba ata o chan.\n\nNota de alcance: As arquivoltas aparecen nas portadas e ventás das construcións románicas e góticas co fin de solucionar a abertura dun muro de gran grosor e, desta maneira, corrixir visualmente o efecto de túnel do abucinamento."}
{"id": 1029388, "term": "Arquivolta", "prompt": "Como se define \"arquivolta\"?", "output": "Moldura concéntrica que decora a cara exterior dun arco desde unha imposta a outra, sobresaíndo do muro."}
{"id": 1187645, "term": "Arranque", "prompt": "Cal é a definición de \"arranque\"?", "output": "Punto, liña ou plano de unión entre o arco e os seus soportes. É o asento das primeiras doelas. Tamén as primeiras fiadas do arco ou bóveda que se sosteñen sen cimbra."}
{"id": 1196176, "term": "Cartón", "prompt": "Cal é a acepción de \"cartón\"?", "output": "Chave de arco cando está decorada como unha folla de acanto."}
{"id": 1196177, "term": "Protíride", "prompt": "Define \"protíride\".", "output": "Clave de arco cando está labrada en forma de ménsula con perfil en \"S\"."}
{"id": 1007603, "term": "Clave de arco", "prompt": "Define \"clave de arco\".", "output": "Do latín clavis (chave). Nun arco, doela en forma de cuña, a miúdo decorada, situada no centro dos empuxes deste, xeralmente a máis elevada. É a última que se coloca e serve para pechalo."}
{"id": 1013930, "term": "Contraclave", "prompt": "Que significa \"contraclave\"?", "output": "Doelas tanxenciais ou contiguas á clave de arco ou bóveda."}
{"id": 1007604, "term": "Doela", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"doela\"?", "output": "Do francés dialectal \"douvelle\", derivado do latín tardío \"doga\" (tonel). Perpiaño ou ladrillo labrado en forma de cuña, polo xeral de cachotería, e que, disposto radialmente con outros de forma xustaposta, compoñen un arco ou bóveda."}
{"id": 1196374, "term": "Doela en ángulo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"doela en ángulo\"?", "output": "A que, por estar labrada en ángulo, monta na parte superior sobre a fiada horizontal contigua."}
{"id": 1196373, "term": "Doela a xunta perdida", "prompt": "Con que significado se emprega \"doela a xunta perdida\"?", "output": "Aquela cuxa xunta exterior vertical toma dirección diversa na parte interior da fábrica."}
{"id": 1196375, "term": "Doela de gatillo", "prompt": "Cal é a acepción de \"doela de gatillo\"?", "output": "Aquela que forma ligazón coas fiadas de perpiaños horizontais do muro, onde está colocada."}
{"id": 1196376, "term": "Doela de forquita", "prompt": "Dime cal é a definición de \"doela de forquita\".", "output": "A que é situada nun ángulo da bóveda de aresta, formando o recode e ligazón entre dúas caras contiguas."}
{"id": 1196377, "term": "Doela engrenada", "prompt": "Cal é a definición de \"doela engrenada\"?", "output": "Cada unha das doelas que van colocadas en dúas filas e enlazadas as unhas ás outras."}
{"id": 1012836, "term": "Salmer", "prompt": "Dame a definición de \"salmer\".", "output": "Nun arco ou bóveda, a primeira doela ou doelas de arranque cortada en plano inclinado."}
{"id": 1001563, "term": "Sobrazo", "prompt": "Cal é a definición de \"sobrazo\"?", "output": "Cada un dos triángulos comprendidos entre a rosca do arco, a horizontal trazada desde o seu punto máis alto e a vertical alzada desde a súa impostura. Na arte musulmá, onde a miúdo estas liñas destácanse con pintura ou molduras, denomínase albanega."}
{"id": 1187906, "term": "Albanega", "prompt": "Que quere dicir \"albanega\"?", "output": "Triángulo comprendido entre o alfiz e a rosca dun arco. É o nome co que se coñece ao sobrazo na arte musulmá."}
{"id": 1196187, "term": "Extradorso", "prompt": "Con que significado se emprega \"extradorso\"?", "output": "Superficie externa e convexa dun arco ou bóveda delimitada pola propia estrutura."}
{"id": 1007681, "term": "Falso arco", "prompt": "Explica que significa \"falso arco\".", "output": "Construción de albanelería cuxa forma de arco créase a partir da aproximación de fiadas horizontais cara ao interior, de tal modo que se atopan no centro da luz ou nun punto no que se pecha unha sobrepena que o coloca. Non son verdadeiros arcos, posto que o despezamento é horizontal e non radial."}
{"id": 1007562, "term": "Imposta", "prompt": "Cal é a acepción de \"imposta\"?", "output": "Moldura ou superficie de apoio dos puntos de arranque dun arco ou bóveda, a partir dos cales inician a descrición da súa curvatura e sobre a que descansa o salmer. A miúdo adopta a forma de bloque, capitel ou moldura. Así mesmo, a imposta pode actuar como cornixa ou fileira en voadizo que, na fachada dun edificio, acusa o plano horizontal de intersección entre dúas plantas superpostas."}
{"id": 1105565, "term": "Intradorso", "prompt": "Cal é a acepción de \"intradorso\"?", "output": "Superficie inferior cóncava dun arco ou bóveda. Nos arcos existe un intradorso interno e outro externo. Tamén se lle chama intradorso á cara da doela que forma esta superficie interior."}
{"id": 1013923, "term": "Ril", "prompt": "Con que significado se emprega \"ril\"?", "output": "Nun arco ou bóveda, o espazo comprendido entre o primeiro e o segundo terzo do seu vértice (altura do arco sobre a horizontal dos arranques) ou parte curvada do arco entre a imposta e a clave de arco."}
{"id": 1196188, "term": "Rosca", "prompt": "Cal é a acepción de \"rosca\"?", "output": "Espazo delimitado polo extradorso e o intradorso (grosor do arco). Na superficie conformada pola rosca, móstrase a disposición ou despezamento das doelas."}
{"id": 1007689, "term": "Semiarco", "prompt": "Dame a definición de \"semiarco\".", "output": "O que só ten a metade do seu radio desenvolvido."}
{"id": 1212458, "term": "Arcos cegos", "prompt": "Con que significado se emprega \"arcos cegos\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental que trata de transmitir sensación de movemento. O devandito motivo é produto da copia, a tamaño reducido, dunha arcatura."}
{"id": 1001501, "term": "Arrimadillo", "prompt": "Que quere dicir \"arrimadillo\"?", "output": "Revestimento de esteira, madeira, tea ou azulexos que se aplica á parte baixa dunha parede para protexela do rozamento."}
{"id": 1009556, "term": "Arrocabe", "prompt": "Explica que significa \"arrocabe\".", "output": "Faixa decorativa de madeira ou xeso que cobre a parte alta do muro onde apoia o teitume, entre os muros e o alfarxe ocultando o estribo. Nunha armadura de madeira, é o conxunto formado polos elementos que, desde a fita do almarbate ata a soleira, se antepoñen a modo de remate e tapaxuntas ás pezas estruturais (soleira, estribo e barbela dos pares). Ás veces, ten unha única función decorativa a modo de friso no coroamento dun muro."}
{"id": 1015205, "term": "Arrocabe plano", "prompt": "Como se define \"arrocabe plano\"?", "output": "O que non está decorado."}
{"id": 1009834, "term": "Artesón", "prompt": "Como se define \"artesón\"?", "output": "Cada un dos entrepanos ou espazos cóncavos decorativos en que se divide un teito, arco ou bóveda e cuxo conxunto forma o artesoado. O artesón é un elemento arquitectónico ornamental creado na retícula dunha estrutura, lembrando a forma dunha artesa. Consiste en molduras que configuran paneis rectangulares ou poligonais nun teito, polo xeral, alintelado, aínda que tamén se poden realizar nas bóvedas ou no intradorso dos arcos."}
{"id": 1015206, "term": "Artesón por cubertas", "prompt": "Dime cal é a definición de \"artesón por cubertas\".", "output": "O que está formado por un taboleiro grande, disposto entre as vigas e entrepanados ou codais dun piso. Adoitan ter ornamentación."}
{"id": 1187471, "term": "Ataurique", "prompt": "Cal é o sentido de \"ataurique\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental composto por motivos vexetais, moi estilizados, e inspirados no acanto clásico. Este tipo de ornamentación, básico na decoración musulmá, raia no xeométrico: vástagos, follas e flores entrelazadas. Por extensión, tamén se chama ataurique (do árabe \"at-tawsiya\") á ornamentación de xesería tallada de estilo musulmán ou mourisco, especialmente o que se atopa en frisos e sobreportas.\n\nNota de alcance: Os motivos do ataurique remóntanse á arte preislámico-persa dos sasánidas, e axustáronse nos séculos posteriores aos estilos cambiantes de cada época. As decoracións que adoptan o nome de ataurique correspóndense en gran medida co repertorio de motivos dos arabescos."}
{"id": 1187472, "term": "Ataurique ajacarado", "prompt": "Cal é a acepción de \"ataurique ajacarado\"?", "output": "O que está formado por lazos de follaxe."}
{"id": 1007734, "term": "Atlante", "prompt": "Explica que significa \"atlante\".", "output": "Escultura masculina de medio ou de corpo enteiro, en pé ou en crequenas (atlantes do teatro de Pompeia ou do templo de Zeus en Agrigento), que cumpre a función de columna na arquitectura clásica e que foron imitadas noutros estilos, como no Renacemento, Manierismo, Barroco e mesmo no Modernismo. Utilizábanse como sostén dun cornixamento, arquitrabe ou como motivo ornamental. Aínda que, en ocasións, son meros elementos decorativos sempre manteñen a aparencia de sostén, xa sexa remarcando as liñas de forza dun arco ou cos brazos en alto e flexionados en actitude de suxeitar un peso, sendo acaroados aos piares sobre os que se apoia o arquitrabe (Museo Hermitage de San Petersburgo).\n\nNota de alcance: Debe o seu nome ao xigante Atlas que, segundo o mito, sostiña o globo celeste sobre as súas costas. Nas culturas precolombinas a figura adáptase ás peculiaridades locais, como os de Tula, onde os atlantes representan a personaxes divinos e están construídos en seccións co sistema \"espiga e caixa\" (sistema de construción de piares e columnas, composta de seccións nas que se van colocando as pezas unha sobre outra, encaixando a caixa ou espiga da peza inferior nun buraco da de arriba. Esta, á súa vez, conta cunha espiga na parte superior para a caixa da peza contigua)."}
{"id": 1015570, "term": "Azulexería", "prompt": "Dime cal é a definición de \"azulexería\".", "output": "Obra feita ou revestida de azulexos."}
{"id": 1000954, "term": "Azulexo", "prompt": "Cal é a acepción de \"azulexo\"?", "output": "Ladrillo ou baldosa plana e vidrada, de pasta cerámica vidrada que presenta varias cores, con ou sen debuxo, e que é utilizada como revestimento ou motivo decorativo en paredes ou chans con pouco desgaste.\n\nNota de alcance: 2686 a. C.-2613 a. C.) (pirámide de Zoser no complexo funerario de Sakkara, ca. 2650 a. C.) e en Asiria (templo de Korsabad, ca. 710 a. C.). Babilonia perfeccionounos utilizándoos como ladrillos de fábrica e enriquecéndoos con relevos (porta de Isthar). A súa introdución na Península Ibérica débese aos musulmáns, quen probablemente os tomasen á súa vez de Persia. Os exemplos máis antigos atópanse en Medina Azahara. Cos almohades (1220) aparece o alicatado. No século XVI, comezan a utilizarse técnicas e policromía italiana, desprazando o principal centro peninsular de Manises a Sevilla e, máis tarde, a Talavera. Na actualidade é particularmente importante nas dependencias interiores das vivendas, xa que polas súas características estruturais resulta útil en espazos relacionados coa auga (baños, cociñas, etc.)."}
{"id": 1000976, "term": "Naveta", "prompt": "Cal é a acepción de \"naveta\"?", "output": "Azulexo de forma hexagonal alongada, cadrado no centro e triangular nos bordos.\n\nNota de alcance: A naveta é típica da cerámica valenciana. Usábase para compoñer pavimentos, xunto con outros azulexos máis pequenos. Os mellores exemplares datan do século XV."}
{"id": 1010136, "term": "Alizar", "prompt": "Que significa \"alizar\"?", "output": "Azulexo destinado a cubrir os bordos dos chanzos, os peitoris das fiestras e os ángulos dos muros ou dos frontais de altar. Tamén reciben este nome aqueles que forman o friso colocado nos zócolos ou frontais recubertos de azulexos de aresta. Os máis temperáns levan decoración de lazo, lirios contrapeados, arcadas e estilizacións vexetais, con vedríos verdes, brancos, negros e melados, dentro da tradición hispanomusulmá."}
{"id": 1013997, "term": "Azulexo de aresta", "prompt": "Cal é a acepción de \"azulexo de aresta\"?", "output": "O que está feito por medio da técnica de \"cunca ou aresta\", con debuxos en oco realizados mediante moldes de presión. Posteriormente, aplícase a pintura con óxidos e esta é depositada nas cavidades ou concas resultantes delimitadas por unha aresta.\n\nNota de alcance: Este sistema cultivarase a partir do século XVI, a imitación do alicatado polícromo. Por ser dun acabado en relevo só se utilizará en zócolos e non en solados."}
{"id": 1015006, "term": "Azulexo pasamán", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"azulexo pasamán\"?", "output": "Aquel que ten forma semirectangular. Normalmente é colocado sobre unha varanda."}
{"id": 1013998, "term": "Azulexo plano pintado", "prompt": "Cal é a definición de \"azulexo plano pintado\"?", "output": "O que leva motivos pintados sobre o biscoito con base branco estannífero.\n\nNota de alcance: O introdutor do azulexo renacentista en España foi o italiano Francesco Niculoso Pisano, que traballou en Sevilla no século XV. Importou a esencia do artista renacentista co emprego da policromía e do debuxo, o que supuxo unha revolución na arte da azulexería."}
{"id": 1014896, "term": "Olambrilla", "prompt": "Con que significado se emprega \"olambrilla\"?", "output": "Azulexo decorativo duns 7 cm de lado. Son utilizados en combinación con baldosas rectangulares para formar pavimentos, cubrir zócolos e chanzos."}
{"id": 1014917, "term": "Socarrat", "prompt": "Dame a definición de \"socarrat\".", "output": "Peza plana de barro cocido, sen vidrar, con motivos decorativos en óxidos. Colócase nos teitos entre as vigas. As cores máis utilizadas son o negro minral e o vermello almagre, aínda que ás veces utilízase tamén o amarelo. O \"socarrat\" é característico da zona valenciana."}
{"id": 1007359, "term": "Balaustrada", "prompt": "Define \"balaustrada\".", "output": "Serie ou orde de balaústres que forman unha varanda ou peitoril, colocados sobre un zócolo e soportando unha banda, táboa, cornixa ou moldura de remate. Poden ser de pedra, ladrillo, madeira ou metal."}
{"id": 1001025, "term": "Balaústre", "prompt": "Dame a definición de \"balaústre\".", "output": "Columna ou piar de pequeno tamaño que formando unha serie entre as barras constitúen a balaustrada. Adoita ser de sección circular e perfil sinuoso, en forma de floreiro. Consta de pé, barriga ou parte avultada ás veces hemisférica, pescozo ou gorxa e capitel. Fanse de pedra, madeira ou ferro. A súa envoltura xeral adoita ser cilíndrica, ás veces troncocónica e prismática, cuadrangular nalgúns casos con caras esculturadas e en forma de paraboloide ou hiperboloide. O balaústre serve de apoio e forma as varandas e peitorís dos balcóns, azoteas, escaleiras e corredores."}
{"id": 1003244, "term": "Baldosa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"baldosa\".", "output": "Peza de mármore, cerámica, arxila, pedra ou lousa, polo xeral fina e pulida, utilizada para solar ou revestir muros. A súa forma máis corrente é a cadrada, aínda que pode adoptar moitas outras variantes. Debido á súa gran durabilidade e á súa resistencia é habitual atopalas en zonas de uso público; nos espazos domésticos, a miúdo úsanse en cuartos de baño e cociñas."}
{"id": 1196274, "term": "Baldosa de cerámica", "prompt": "Define \"baldosa de cerámica\".", "output": "A de arxila cocida que se emprega para revestir paredes, chans, etc."}
{"id": 1196276, "term": "Baldosa de laminado", "prompt": "Cal é a definición de \"baldosa de laminado\"?", "output": "A de pavimentación realizada mediante a encolaxe de tres ou máis chapas de madeira cun adhesivo resistente á humidade. Polo xeral, os seus cantos están acantilados co fin de asegurar unha colocación perfectamente aliñada."}
{"id": 1196275, "term": "Baldosa de madeira", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"baldosa de madeira\"?", "output": "Peza de pavimentación que se forma unindo de xeito lateral unha serie de tiras curtas de madeira. Polo xeral, realízase mediante a ensamblaxe con lingüeta e rañura."}
{"id": 1196277, "term": "Baldosa de taboíñas", "prompt": "Dame a definición de \"baldosa de taboíñas\".", "output": "A de pavimentación realizada mediante a unión dunha serie de taboíñas curtas de madeira dura formando un debuxo."}
{"id": 1196273, "term": "Baldosiña", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"baldosiña\"?", "output": "A de pequeno tamaño e, polo xeral, de escaso espesor ou moi fina."}
{"id": 1002423, "term": "Base", "prompt": "Que quere dicir \"base\"?", "output": "Corpo formado polo conxunto da base e plinto ou pedestal sobre o que se asenta ou coloca unha columna."}
{"id": 1187580, "term": "Besante", "prompt": "Cal é a definición de \"besante\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental propio da arte románica que consiste nun disco plano, polo común empregado en platabandas e arquivoltas. A súa denominación parece provir da moeda do mesmo nome."}
{"id": 1005155, "term": "Bloque de pedra", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bloque de pedra\"?", "output": "Material construtivo"}
{"id": 1007512, "term": "Bóla", "prompt": "Que significa \"bóla\"?", "output": "Motivo arquitectónico ornamental de forma esférica ou mole redondeada de pedra ou doutro material, que se emprega en fachadas, remates arquitectónicos, frontóns, pontes, balaustradas, etc. Aparece no Románico, formando fileiras de bólas en relevo dentro dunha arquivolta; e no Gótico español a modo de imposta. A partir do Renacemento e durante o Barroco, a bóla exenta será moi utilizada como remate arquitectónico, moitas veces coroando unha pirámide."}
{"id": 1185831, "term": "Remate circular", "prompt": "Explica que significa \"remate circular\".", "output": "Elemento esférico ou lanterna que coroa, como motivo ornamental, un pináculo, unha agulla ou unha cuberta. A miúdo, nas construcións relixiosas adoita aparecer rematado por unha cruz."}
{"id": 1001323, "term": "Bóveda", "prompt": "Como se define \"bóveda\"?", "output": "Do latín volvere (arroiar), estrutura arqueada que cobre o espazo entre dous piares (muros, apoios ou arcos) e que forma o teito ou a cuberta dun edificio, cuarto ou doutro espazo parcial ou totalmente pechado. Unha bóveda pode xerarse pola rotación dun arco, polo seu desprazamento ao longo dun eixe ou pola intersección de varios arcos ou de dúas bóvedas da mesma frecha. A súa estrutura faina moi apropiada para cubrir espazos moi amplos, utilizando pezas pequenas que traballan a compresión (doelas) con tensións similares ás dun arco. Na súa construción destaca a pedra, aínda que tamén se usa o ladrillo, valéndose dunha cimbra ou tesoira para montala, e, na actualidade, o aceiro ou o formigón armado, este último material é utilizado fundamentalmente en galerías, túneles e amplas cubertas.\n\nNota de alcance: A diferenza da cúpula, a bóveda disponse sobre un espazo lonxitudinal. A bóveda foi utilizada na arquitectura exipcia xa que, a pesar de ser fundamentalmente arquitrabada, se testemuña o seu emprego no interior de tumbas achadas en pirámides anteriores a 1540 a. C. En Roma e Bizancio esta estrutura alcanza unha grande importancia. No Románico óptase pola bóveda de canón da que derivou a de aresta, modo común para cubrir as naves laterais, polo xeral reforzadas coa construción de arcos traveseiros entre as capelas. O abovedamento gótico deriva en xeral da bóveda romana de canón, de sección semicircular, aínda que de maneira máis directa provén da intersección de dúas bóvedas de canón en ángulo recto. Pero a arquitectura gótica preferiu a de cruzaría, converténdose nun dos seus selos arquitectónicos, que se complicou ata chegar á estrelada ou a de abano a finais do século XV. Xa no Renacemento adoptáronse formas simples, aínda que en ocasións de tamaño espectacular."}
{"id": 1008866, "term": "Bóveda anular", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bóveda anular\"?", "output": "Bóveda de canón de eixe circular lonxitudinal, ou a situada sobre os muros de dous círculos concéntricos. Pola forma curva que presenta, a bóveda anular, derivada da palabra latina \"anellus\" (anel), adoita utilizarse para cubrir deambulatorios circulares arredor de edificios de planta central (igrexa paleocristiá de Santa Constanza, Roma). Ás veces, o muro interior chega a reducirse a unha alma, árbore ou piar central."}
{"id": 1008869, "term": "Bóveda avenerada", "prompt": "Cal é a acepción de \"bóveda avenerada\"?", "output": "Bóveda de forno ou de cuarto de esfera decorada con venera."}
{"id": 1008870, "term": "Bóveda calada", "prompt": "Como se define \"bóveda calada\"?", "output": "A que contén plementos perforados para que pase a luz a través dela. Adoita utilizarse na arquitectura musulmá e no Gótico tardío. Un exemplo atópase na Capela do Condestable da Catedral de Burgos."}
{"id": 1008868, "term": "Bóveda de abano", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bóveda de abano\".", "output": "Aquela que está formada por unha serie de nervios radiais do mesmo tamaño e coa mesma curvatura, que parten do seu arranque en forma de abano ou palmeira aberta, ocupando todo o intradorso. Polo xeral cobre un espazo poligonal. As bóvedas de abano adoitan presentar unha trazaría complexa e en ocasións están ornamentadas con colgantes (elementos que parecen suspendidos das interseccións entre bóvedas adxacentes). Tamén se coñece co termo de palmeada.\n\nNota de alcance: Modalidade tardía da bóveda de cruzría, caracteriza a arquitectura gótica anglosaxoa, en especial durante o século XV."}
{"id": 1013828, "term": "Bóveda de alxibe", "prompt": "Que significa \"bóveda de alxibe\"?", "output": "A que é formada pola conxunción de dúas bóvedas de canón sobre un soporte continuo, rectangular ou cadrado, o que dá lugar a catro panos triangulares esféricos coas súas arestas entrantes. Cando o vértice de unión se substitúe por unha superficie plana ou unha recta denomínase bóveda de esquife, que se emprega xeralmente para acubillar unha planta rectangular."}
{"id": 1196238, "term": "Bóveda de arcos entrecruzados", "prompt": "Dame a definición de \"bóveda de arcos entrecruzados\".", "output": "Aquela cuxos arcos se cruzan sen pasar polo centro da bóveda. É característica da arte musulmá."}
{"id": 1007795, "term": "Bóveda de aresta", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bóveda de aresta\".", "output": "Aquela que está formada pola intersección perpendicular de dúas bóvedas, a miúdo de canón, de igual frecha ou altura, conformando un espazo cadrado. As súas arestas, que poden estar ou non ornamentadas con molduras decorativas, son saíntes cara ao interior, formando unha cruz ou aspa que divide en catro compartimentos a propia bóveda. As liñas de intersección dan lugar a un cadrado perfecto cando son bóvedas de igual altura, sendo entón de cruzaría; e a un espazo rectangular cando varían na luz das dúas bóvedas. Nas igrexas románicas a bóveda de aresta era un modo común para cubrir as naves laterais, polo xeral reforzada coa construción de arcos traveseiros entre as capelas. Un dos inconvenientes deste tipo de abovedamento era que cada compartimento tiña que construírse dunha soa vez e cun gran apoio de cimbras. Tamén se coñece como bóveda por aresta."}
{"id": 1013834, "term": "Bóveda de espello", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bóveda de espello\"?", "output": "Bóveda de aresta na que non se expresa a intersección no contorno dos arestóns."}
{"id": 1007798, "term": "Bóveda de canón", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bóveda de canón\".", "output": "A que se orixina polo desprazamento dun arco de medio punto (xeratriz semicircular) sobre soportes paralelos a través dun eixe lonxitudinal (directriz recta). Precisa contrafortes para neutralizar o empuxe e transmitilo ao muro de carga. As bóvedas de canón poden subdividirse en coxías por medio de arcos faixóns. É a forma máis simple de bóveda.\n\nNota de alcance: Aplicouse posteriormente a outras bóvedas dando lugar á de medio canón peraltada (arco peraltado), rebaixada (arco rebaixado). Serve para cubrir espazos lonxitudinais como as naves ou os transeptos das igrexas. Utilizouse con frecuencia na arquitectura romana, no Románico e no Gótico inicial."}
{"id": 1008865, "term": "Bóveda de canón apuntado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bóveda de canón apuntado\"?", "output": "A semicilíndrica orixinada polo desprazamento dun arco apuntado (xeratriz oxival) a través dun eixe lonxitudinal (directriz directa)."}
{"id": 1196239, "term": "Bóveda de canón peraltado", "prompt": "Cal é o sentido de \"bóveda de canón peraltado\"?", "output": "Bóveda de canón cuxa xeratriz é un arco peraltado a través dun eixe lonxitudinal (directriz recta). Neste tipo, a frecha ou distancia entre arranque e clave de bóveda é maior que a metade da distancia entre os estribos ou apoios."}
{"id": 1008873, "term": "Bóveda de cruzaría", "prompt": "Como se define \"bóveda de cruzaría\"?", "output": "A que se desenvolve a partir da de aresta e cuxa estrutura está composta por arcos que se cruzan diagonalmente, tamén chamados nervios, cunha clave común e cuxo espazo se cobre cunha plementería sustentada. Os seus nervios pódense multiplicar, distinguíndose os fundamentais sustentantes; de cruzaría ou diagonais, que nacen nos xarxamentos (salmer común a dous arcos contiguos) e que se cruzan diagonalmente na clave maior; os arcos terceróns ou os combados. Do mesmo xeito, pódense distinguir diferentes claves sustentantes; como a central, maior ou polo; e as dos extremos dos nervios terceróns; así como as sustentadas ou decorativas. A bóveda de cruzaría constitúese como unha das principais características do Gótico. Tamén se denomina Bóveda de oxiva.\n\nNota de alcance: Conciliar o uso do arco co espiñazo horizontal da cuberta foi un dos principais problemas co que se atoparon os arquitectos á hora de deseñar as primeiras bóvedas de cruzaría. Nun tramo cuadrangular, os arcos laterais da bóveda, por unha banda, e as diagonais, por outra, abarcan unha anchura diferente, de maneira que se todos os arcos fosen semicirculares a diagonal esixiría un arco de maior diámetro que o dos arcos laterais. Neste caso a bóveda adoptaría unha forma cupulada, opción adoptada sobre todo en Francia onde xorden as bóvedas cupuliformes de cruzaría. Noutros casos, elixiuse o espiñazo horizontal, resultando do peralte dos arcos laterais para alcanzar a altura dos diagonais, ou ben reducindo a altura destes últimos mediante un arco rebaixado. Pero aínda máis complicado resultou o abovedamento de tramos rectangulares, xa que había que ter en conta tres voos distintos (lateral, lonxitudinal e diagonal). A solución alcanzouse coa introdución do arco apuntado, cuxa luz e perfil podía modificarse sen debilitar a bóveda. Por riba, todos os arcos podían arrincar do mesmo nivel para presentar unha mellor aparencia."}
{"id": 1007805, "term": "Bóveda estrelada", "prompt": "Cal é a definición de \"bóveda estrelada\"?", "output": "Bóveda de cruzaría decorada cunha nervadura que se entrecruza formando unha trazaría de estrela. A estrutura complícase na súa forma ao engadir, ademais dos arcos cruceiros, ligaduras, arcos terceróns, diagonais e combados.\n\nNota de alcance: Este tipo de bóvedas utilízase moito no Gótico tardío, en especial na arquitectura inglesa. En España, por influencia mudéxar, chegáronse a calar os plementos, semellantes ás celosías das cubertas, como sucede na arquitectura isabelina."}
{"id": 1007800, "term": "Bóveda de cuarto de canón", "prompt": "Define \"bóveda de cuarto de canón\".", "output": "Aquela cuxa sección é a metade da de canón, é dicir, a xeratriz abarca a metade dun arco de medio punto, ou a un cuarto de círculo. Tamén se coñece como bóveda de cuadrante."}
{"id": 1007808, "term": "Bóveda de cuarto de esfera", "prompt": "Dame a definición de \"bóveda de cuarto de esfera\".", "output": "A que, como o seu nome indica, describe esta porción de esfera. A súa proxección semicircular faina idónea para cubrir espazos absidais. Polo tipo de construción tamén se lle pode considerar unha semicúpula."}
{"id": 1013837, "term": "Bóveda de lunetos", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bóveda de lunetos\".", "output": "Aquela que está atravesada de xeito perpendicular por outras menores ou lunetos. Adoitan ser bóvedas de canón ou de medio canón. Os nervios murais xorden dun nivel superior ao dos muros diagonais, para aumentar a luz procedente das ventás.\n\nNota de alcance: É característica da arquitectura do Renacemento e do Barroco."}
{"id": 1013840, "term": "Bóveda de quinchas", "prompt": "Con que significado se emprega \"bóveda de quinchas\"?", "output": "Aquela que utiliza como materiais construtivos a cana e o barro."}
{"id": 1013838, "term": "Bóveda de recanto de claustro", "prompt": "Con que significado se emprega \"bóveda de recanto de claustro\"?", "output": "A que se orixina pola intersección de dúas bóvedas de canón da mesma frecha que fan ángulo, onde se suprimen as partes superiores con arestas entrantes e plementos triangulares curvos. A súa planta pode ser cadrada ou un polígono regular, polo que canto maior sexa o número dos seus lados maior terá similitude cunha cúpula. Os arcos que orixinan as súas arestas poden ser rebaixados.\n\nNota de alcance: Tamén recibe o nome de bóveda claustral, por utilizarse nos claustros que posúen canóns cilíndricos seguidos que se cortan entre si na intersección dos ángulos."}
{"id": 1013832, "term": "Bóveda encamonada", "prompt": "Define \"bóveda encamonada\".", "output": "A que é construída de tabique, trazada ficticiamente con madeiras e xeso baixo un teito ou armadura co fin de imitar unha verdadeira. Non ten, por tanto, unha función construtiva."}
{"id": 1013833, "term": "Bóveda esférica", "prompt": "Cal é a acepción de \"bóveda esférica\"?", "output": "Aquela que cun arco elíptico describe, no interior, media esfera e é soportada por un muro circular. Ás veces, o exterior da bóveda é cuberta por un tellado circular inclinado."}
{"id": 1008872, "term": "Bóveda de esquife", "prompt": "Define \"bóveda de esquife\".", "output": "A formada pola intersección de dous de canón sobre un soporte continuo, cadrado ou rectangular. Consta de catro panos triangulares esféricos e é de arestas entrantes. A miúdo é empregada para cubrir espazos rectangulares."}
{"id": 1013839, "term": "Bóveda de panos", "prompt": "Con que significado se emprega \"bóveda de panos\"?", "output": "Bóveda de esquife que, ademais de sobre unha planta cadrada, pode construírse sobre calquera planta poligonal, en especial, sobre a de oito lados."}
{"id": 1013835, "term": "Bóveda helicoidal", "prompt": "Dame a definición de \"bóveda helicoidal\".", "output": "Aquela que cobre unha escaleira helicoidal ascendendo á par con ela."}
{"id": 1013836, "term": "Bóveda invertida", "prompt": "Explica que significa \"bóveda invertida\".", "output": "A que, en lugar de ser unha estrutura de cuberta, constrúese co extradorso apoiado sobre o terreo, desta forma conséguese máis resistencia ou estabilidade en terreos de pouca consistencia."}
{"id": 1007811, "term": "Bóveda nervada", "prompt": "Cal é a definición de \"bóveda nervada\"?", "output": "Variante gótica da bóveda de aresta soportada por arcos que sobresaen da superficie do intradorso, como os arestóns (v. Nervio arestón) e os faixóns (v. Nervio faixón). Nesta estrutura primeiro construíanse os nervios, formando unha especie de esqueleto, despois enchíanse os ocos intermedios constituíndo o intradorso."}
{"id": 1196246, "term": "Bóveda plana", "prompt": "Que quere dicir \"bóveda plana\"?", "output": "Aquela cuxo intradorso é plano e que se aparella como os arcos alintelados."}
{"id": 1013841, "term": "Bóveda rampante", "prompt": "Dame a definición de \"bóveda rampante\".", "output": "A que presenta un eixe inclinado e cuxas bocas non están na mesma horizontal. Adoitan ser bóvedas de canón en pendente, de sección normal, así como as de canón cuxa directriz é un arco por tranquil. Serven para soster bancadas dunha escaleira, dun circo ou teatro, etc."}
{"id": 1009628, "term": "Bóveda sexpartita", "prompt": "Define \"bóveda sexpartita\".", "output": "Variante da bóveda de cruzaría, na que cada coxía se subdivide en seis panos de plementería, incluíndo nervios diagonais: un transversal, que pasa pola clave de arco, e dous arcos formeiros a cada un dos seus lados. Este tipo de estrutura tectónica, obriga á distribución das cubertas das naves laterais en dobres bóvedas de cruzría por cada unha sexpartita na central, á vez que á alternancia de soportes, onde se dá diferente concentración de forzas.\n\nNota de alcance: Caracteriza a arquitectura do Alto Gótico das catedrais francesas do século XII, máis tarde foron imitadas en Inglaterra e outros países europeos."}
{"id": 1196247, "term": "Bóveda sobre trompas", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bóveda sobre trompas\"?", "output": "A que, mediante a utilización doutras catro cónicas, produce o tránsito do cadrado da planta ao círculo da bóveda, o que provoca que o devandito cadrado se converta nun octógono. Así mesmo, pode crear un polígono de numerosos lados se se lle engaden bóvedas suplementarias."}
{"id": 1013842, "term": "Bóveda tabicada", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bóveda tabicada\".", "output": "A construída por unha ou varias follas de baldoas ou ladrillos colocados de plano mostrando a cara maior, uns a continuación dos outros, o que produce a impresión de estar ante un tabique volteado. A miúdo, aplícase en bovedillas de teitos e escaleiras, superpoñendo varios grosos: dous ou tres nas primeiras, tres ou catro nas segundas.\n\nNota de alcance: Na antiga Roma utilizábase como cimbra permanente na bóveda de formigón. En España, foi introducida polos musulmáns, perdurando nas bóvedas á catalá."}
{"id": 1007813, "term": "Bóveda de vela", "prompt": "Cal é o sentido de \"bóveda de vela\"?", "output": "Aquela que é formada pola intersección dunha cúpula esférica e catro planos verticais, paralelos dous a dous, que delimitan sobre a súa base unha planta cadrada."}
{"id": 1013829, "term": "Luquete", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"luquete\"?", "output": "Casquete esférico que pecha a bóveda de vela."}
{"id": 1008875, "term": "Clave de bóveda", "prompt": "Cal é a definición de \"clave de bóveda\"?", "output": "Peza ou doela máis alta e central que pecha os arcos ou nervios dunha bóveda. Na bóveda de cruzaría hai que distinguir entre a maior ou \"polo\", que é a central, e as secundarias, sendo fundamentais as sustentantes, é dicir, a central e aquelas onde se unen arcos terceróns e cadeas."}
{"id": 1009863, "term": "Clave colgante", "prompt": "Que significa \"clave colgante\"?", "output": "Clave de bóveda cuxa boquilla sae do intradorso da bóveda e que aparece colgada ou suspendida. Cobre a intersección das nervaduras dunha bóveda ou teito, con decoración escultórica colgante en forma de florón.\n\nNota de alcance: A clave colgante foi profusamente utilizada no Gótico, en especial no século XV."}
{"id": 1013796, "term": "Estribo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"estribo\"?", "output": "Macizo ou machón de fábrica para contrarrestar os empuxes dunha construción. Nunha armadura de cuberta, o madeiro colocado horizontalmente sobre os tirantes e no que se apoian os pares de armadura. Nas bóvedas, obra de fábrica que serve para contrarrestar e reforzar o seu empuxe."}
{"id": 1007810, "term": "Falsa bóveda", "prompt": "Con que significado se emprega \"falsa bóveda\"?", "output": "A que non funciona como tal, conseguindo a súa aparencia pola aproximación de fiadas de pedra saíntes que parten dunha planta rectangular, remontando de forma independente desde os muros e aproximándose de maneira sucesiva ata coincidir nun punto central.\n\nNota de alcance: En Exipto, disimúlase cortando as arestas saíntes, dando lugar a unha aparencia de bóveda. Tamén foi empregada con frecuencia polos maias, onde alcanza unha gran variedade, chéganse a distinguir ata dez tipos diferentes."}
{"id": 1196218, "term": "Luneto", "prompt": "Dime cal é a definición de \"luneto\".", "output": "Abertura practicada preto do arranque dunha bóveda ou unha cúpula formada a partir doutra máis pequena, a miúdo de canón, que penetra nela. Ábrese ao exterior por unha vidreira ou cristaleira para proporcionar iluminación ao interior. Por extensión, oco practicado nun teito para posibilitar a entrada de luz."}
{"id": 1007816, "term": "Nervio", "prompt": "Cal é a acepción de \"nervio\"?", "output": "Elemento curvo que, a xeito de moldura saínte e corrida, áchase no intradorso da bóveda dividíndoa en panos ou plementos. En ocasións sobresae de xeito visible da superficie circundante. Ten funcións construtivas, estruturais e decorativas. As nervaduras (conxunto de nervios) das bóvedas estaban compostas por pezas individuais, cada unha deseñada e cortada para o lugar particular que ían ocupar no arco. Os macizos nervios das primeiras bóvedas románicas foron puramente funcionais pronto deixaron paso aos perfís elegantes e moldeados propios da estética gótica, onde a lixeireza cumpría unha función importante. Na igrexa abacial de San Pedro, en Chartres, o perfil compóñeno molduras achafranadas e circulares, enlazando o sofito co carácter cadrado das primeiras nervaduras. As nervaduras construíanse apeadas sobre unha cimbra e compoñíanse dunha serie de doelas cortadas con exactitude e que se traban cun espazo intermedio (plementería) a través dun corte triangular denominado \"cola\". No encontro entre eles colócase a clave de bóveda, agás nos nervios formeiros e faixóns. Nas bóvedas máis sinxelas (bóveda de aresta ou de cruzaría), pódense distinguir distintos tipos: nervios formeiros; faixóns, de arestón, etc."}
{"id": 1196220, "term": "Nervio cambado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"nervio cambado\"?", "output": "Nas bóvedas estreladas, o que forma curva."}
{"id": 1196221, "term": "Nervio de arestón", "prompt": "Cal é o sentido de \"nervio de arestón\"?", "output": "O que marca a intersección de dúas bóvedas."}
{"id": 1196222, "term": "Nervio de clave", "prompt": "Cal é a acepción de \"nervio de clave\"?", "output": "O horizontal que forma a directriz dunha bóveda de oxiva ou apuntada."}
{"id": 1007819, "term": "Nervio de cruzaría", "prompt": "Dime cal é a definición de \"nervio de cruzaría\".", "output": "Aquel que marca a aresta que se entrecruza diagonalmente."}
{"id": 1196223, "term": "Nervio diagonal", "prompt": "Como se define \"nervio diagonal\"?", "output": "Nunha bóveda de cruzaría, o que desde as xuntoiras a cruza diagonalmente pasando pola clave maior (v. Clave de bóveda). A súa función é sustentánte."}
{"id": 1196224, "term": "Nervio faixón", "prompt": "Cal é a definición de \"nervio faixón\"?", "output": "Aquel que segue o perfil do intradorso da bóveda en sentido perpendicular ao seu eixe."}
{"id": 1196225, "term": "Nervio formeiro", "prompt": "Como se define \"nervio formeiro\"?", "output": "Nervio ou arco que se atopa na intersección dunha bóveda cun muro."}
{"id": 1196226, "term": "Nervio secundario", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"nervio secundario\"?", "output": "O que ten unha función ornamental nunha bóveda de cruzaría, sendo este distinto dos que arrincan dun piar ou dun nervio de clave."}
{"id": 1007818, "term": "Nervio terciario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"nervio terciario\".", "output": "O intermedio nunha bóveda de cruzaría, non xorde de maneira directa dos arranques principais nin do colgante central."}
{"id": 1007820, "term": "Nervio transversal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"nervio transversal\"?", "output": "O sustentante dunha nave perpendicular ao eixe maior da bóveda de aresta ou de cruzaría que a cobre."}
{"id": 1196227, "term": "Arco tercerón", "prompt": "Explica que significa \"arco tercerón\".", "output": "Nunha bóveda estrelada, aqueles que parten do punto de unión das diagonais e forman unha bisectriz en cada un dos ángulos que forman estes. O triángulo que xeran é de menor altura que os diagonais. Nunha bóveda de cruzaría, o que se voltea desde os ángulos ou engastes ás claves secundarias. Os arcos terceróns estaban deseñados para fortalecer a clave de arco ou espiñazo proporcionando apoio entre a súa intersección cos nervios diagonais e os vértices do tramo. As disposicións poden variar. Hislop ilustra o seu deseño co da bóveda da nave de Lincoln, datada ca. 1235-1240, onde se pode apreciar, ademais das dúas nervaduras diagonais e o espiñazo traseiro, un curto nervio lonxitudinal e oito terceletes adicionais que se estenden a partir das catro esquinas do tramo da bóveda. Catro deles alcanzan o espiñazo lonxitudinal nun punto a medio camiño entre o centro da bóveda e os seus lados; os outros catro elévanse ata os extremos do nervio traseiro. Tamén se lle coñece co nome de nervio tercelete, torcelete e braguetón."}
{"id": 1212637, "term": "Plementería", "prompt": "Dime cal é a definición de \"plementería\".", "output": "Nunha bóveda de cruzaría, o conxunto de materiais (pedras) que forman a súa cuberta, dispostas entre os nervios e cuxa función é meramente pasiva. Para as técnicas de construción v. Plemento."}
{"id": 1009625, "term": "Plemento", "prompt": "Que quere dicir \"plemento\"?", "output": "Nunha bóveda de cruzaría, cada un dos panos que forman a plementería. Aínda que parecen superficies planas, os plementos constrúense como arcos moi rebaixados que se fixan ao seu sitio vertendo formigón desde arriba.\n\nNota de alcance: A transición desde o abovedamento de aresta a bóvedas de cruzaría significou un cuantioso cambio tecnolóxico. Fronte á sólida construción das bóvedas de aresta, as de cruzaría presentaban unha armazón na que os espazos entre as nervaduras estaban recheos con plementos de pedra e/ou morteiro. Esta forma significou un uso moito máis económico dos materiais e, con iso, unha axuda a minimizar as forzas laterais exercidas pola bóveda. Aínda que encher os plementos das bóvedas de cruzaría cunha mestura de morteiro permaneceu como unha opción adoptable de maneira ocasional, a partir do século XII os arquitectos edificaron as súas bóvedas de plementos arqueados con fiadas de pedra relativamente delgadas. Os plementos enchíanse un a un, comezando no arranque das nervaduras e despois ascendendo cara ao espiñazo. As fiadas colocaríanse sobre unha cimbra de madeira de forma que non quedasen ocos ao apear os nervios. Desenvolvéronse dous métodos principais para construír plementerías, baseadas nas prácticas de cantería da Illa de Francia e Inglaterra. No sistema francés, as pedras coas que se construían os plementos (as doelas) dispúñanse en fiadas estreitas, co obxectivo final de crear unha xuntura recta no espiñazo. Na práctica inglesa, as fiadas colocábanse en paralelo entre si, de maneira que segundo avanzaba a obra había unha desviación progresiva do eixe do espiñazo. Así, cando se alcanzaba este, a plementería estaba completamente fóra de liña e as seccións adxacentes dos plementos terminaban atopándose en ángulo (bóveda do presbiterio da catedral de Ely, Cambridgeshire, Inglaterra, 1239-1250). Esteticamente, o método francés daba mellor resultado, pero levaba máis tempo e era máis custoso porque cada doela tiña que labrarse cunha forma e tamaño individuais antes de colocarse en posición. Houbo un certo grao de solapamento xeográfico entre ambas técnicas, usándose o método francés ocasionalmente en Inglaterra e viceversa, sobre todo na área de influencia inglesa do suroeste francés. Nalgúns casos, ambas as técnicas foron utilizadas na mesma bóveda, (a igrexa de Mouliherne, preto de Saumur)."}
{"id": 1196214, "term": "Punto de arranque", "prompt": "Que quere dicir \"punto de arranque\"?", "output": "O comezo dos arcos que compoñen a bóveda."}
{"id": 1007589, "term": "Bovedilla", "prompt": "Como se define \"bovedilla\"?", "output": "Bóveda pequena que se dispón entre viga e viga a fin de formar a estrutura dun teito ou dun chan."}
{"id": 1196219, "term": "Seo", "prompt": "Como se define \"seo\"?", "output": "O equivalente ao sobrazo do arco."}
{"id": 1212802, "term": "Bucranio", "prompt": "Cal é a definición de \"bucranio\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental característico da Antigüidade Clásica, con forma de cranio de touro ou de boi visto en posición frontal. Adoita aparecer nas métopas dun friso dórico, polo xeral flanqueado por grinaldas ou discos, que simbolizan os pratos rituais do sacrificio. Estes motivos ornamentais volven aparecer no Renacemento.\n\nNota de alcance: O motivo, cuxa voz bucranio (do latín \"bucranium\"), derivada do grego cuxa tradución é \"cabeza de boi\", provén dos antigos sacrificios de animais. Aínda que xa no cristianismo eliminouse esta práctica, a imaxe sobreviviu como prefiguración do sacrificio de Cristo."}
{"id": 1186493, "term": "Cabeza clava", "prompt": "Cal é a acepción de \"cabeza clava\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental que representa cabezas zoomorfas ou antropomorfas, talladas en baixo e alto relevo, e que se insiren nas paredes das edificacións e nos linteis.\n\nNota de alcance: As cabezas cravas son unha das máximas representacións da tradición en pedra no Perú prehispánico (arte lítica Recuay)."}
{"id": 1009786, "term": "Cairel", "prompt": "Que significa \"cairel\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental en forma de floco ou festón colgante e, ás veces, calado que será moi utilizado na arquitectura musulmá, gótica e mudéxar. Abunda na segunda e terceira etapa do gótico. Tamén se lle chama cairel ao imoscapo da columna."}
{"id": 1007362, "term": "Contraporta", "prompt": "Explica que significa \"contraporta\".", "output": "Peche en forma de reixa ou balaustrada, polo xeral baixa, que, nunha igrexa separa o presbiterio ou as capelas da nave central. Nas primeiras basílicas, correspondía a un peitoril ou antepeito de pouca altura, calado ou macizo con paneis que ás veces se labran. No seu centro, abríase unha porta. Desde o século XIII, o cancel (\"cancelli\") elévase e ao seu paramento interior acaróanselle as carpinterías dos sitiais decorándose, ao exterior, con arcadas e relevos."}
{"id": 1105752, "term": "Placa de contraporta", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"placa de contraporta\"?", "output": "Elemento ornamental e decorativo consistente nunha peza labrada en pedra ou madeira, con recortes e escotes propios dun labor de carpintería e ebanistería. A placa adoita colocarse no centro da contraporta, flanqueado por barroteiras."}
{"id": 1192071, "term": "Plúteo", "prompt": "Explica o significado de \"plúteo\".", "output": "Na igrexa paleocristiá e medieval, peche ou antepeito composto por un muro baixo de paneis de pedra, mármore ou madeira decoradas. A súa función era a de separar ou compartimentar espazos arredor do presbiterio, coro ou as capelas da nave central.\n\nNota de alcance: Chamaráselle plúteo (do latín \"plutheus\") se o muro é macizo e transenna se é calado."}
{"id": 1187603, "term": "Transenna", "prompt": "Cal é a acepción de \"transenna\"?", "output": "Contraporta ou peche de pedra ou mármore, abalaustrado e traballado con labor de calado, que separa o presbiterio ou as capelas da nave central das igrexas cristiás. Tamén se pode facer en madeira.\n\nNota de alcance: Denomínase plúteo se é macizo e transenna se é calado."}
{"id": 1187579, "term": "Cardina", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cardina\".", "output": "Motivo ornamental propio da arquitectura gótica, que consiste en elementos vexetais similares ás follas do cardo, xeralmente rizadas. Adoitan adornar todos os elementos arquitectónicos: pináculos, arquivoltas, repisas, frisos, etc. Tamén se lle coñece co nome de cardo ou cardencha."}
{"id": 1005194, "term": "Cariátide", "prompt": "Que significa \"cariátide\"?", "output": "Do grego \"karyatides\", \"mulleres de Carias\", escultura feminina con traxe talar que funciona de soporte na estrutura arquitectónica a modo de columna. Coroa a súa cabeza cun elemento a xeito de capitel, sobre o que apoia un arquitrabe, ménsula, etc. A figura, característica da Grecia clásica, representa unha muller vestida cunha túnica (\"peplo\") e coroada por un tocado troncocónico en forma de \"kalathos\", que fai a función de capitel e no que apoia o arquitrabe. Posteriormente, substituíuse por un coxín moldurado con gallóns e coroado por un ábaco. Un dos exemplos máis coñecidos atópase no pórtico das cariátides do Erecteion da Acrópole de Atenas (conxunto de finais do século V a. C.), situado no lado meridional do edificio, en dirección ao Partenón e sobre a tumba do rei Cécrops, con seis columnas en forma de \"corés\" e cuxas coroas fan as veces de capitel."}
{"id": 1185830, "term": "Casetón", "prompt": "Cal é a definición de \"casetón\"?", "output": "Cada un dos paneis, compartimentos ocos ou taboleiros reafundidos, a modo de caixóns, na que queda dividida a cara inferior dunha cuberta ou o interior cóncavo dos arcos ao cruzarse as vigas ou molduras que a forman a maneira de rede, a miúdo con fins decorativos, polo que adoitan estar ornamentados. As súas formas son moi variadas; de xeito usual con forma de artesa invertida e cun rosetón no seu fondo; poden ser tamén cadradas, rectangulares, octogonais, romboidais, trapezoidais, ovaladas, circulares, etc."}
{"id": 1007515, "term": "Orla", "prompt": "Dame a definición de \"orla\".", "output": "Faixa ornamental que en arquitectura aparece ao longo de muros, pavimentos, chans ou teitos. Normalmente, fórmase pola repetición dun motivo constituíndose nunha serie indefinida."}
{"id": 1007516, "term": "Chambrana", "prompt": "Define \"chambrana\".", "output": "Labor ou motivo decorativo realizado en pedra ou en madeira, para colocar arredor dun van: porta, ventá, cheminea, etc."}
{"id": 1195609, "term": "Cimbra", "prompt": "Cal é o sentido de \"cimbra\"?", "output": "Estrutura ou armadura provisional, a miúdo de madeira, sobre a que se eleva un arco ou bóveda de fábrica durante a construción e ata o momento en que poida autosustentarse ou colocarse a pedra de clave."}
{"id": 1195611, "term": "Cimbra cambada", "prompt": "Cal é o sentido de \"cimbra cambada\"?", "output": "Táboa empregada como cimbra para arcos alintelados. Xeralmente, adoita ter unha pequena agulla para contrarrestar o asento inevitable do arco."}
{"id": 1009883, "term": "Costela", "prompt": "Cal é a acepción de \"costela\"?", "output": "Cada un dos listóns que se colocan de xeito horizontal sobre os coitelos dunha cimbra, co obxecto de enlazalos e recibir sobre eles as doelas."}
{"id": 1002054, "term": "Columna", "prompt": "Cal é a acepción de \"columna\"?", "output": "Elemento arquitectónico estrutural soporte vertical, normalmente de sección circular ou poligonal, e que adoita estar formada por basa fuste e capitel. A súa función construtiva fundamental é a de servir de apoio ou resistir as accións verticais ou oblicuas dos elementos sustentantes: muros, teitos, entaboamentos, arcos e bóvedas. Así mesmo, a columna pode cumprir funcións ornamentais e conmemorativas. Cando a sección é cuadrangular, denomínase piar ou pilastra. Pode colocarse directamente sobre o chan ou sobre un pedestal.\n\nNota de alcance: Como expresión artística, a columna é un dos elementos máis estendidos e característicos. En Exipto e Persia son frecuentes en pazos e templos, con salas específicas de columnas (sala hipóstila). Na arquitectura clásica grega é un elemento fundamental construído conforme a canons de proporción que determinan as ordes arquitectónicas. O nivel técnico é tan elevado que se producen correccións visuais como a \"éntase\", o control de espazos nos intercolumnios ou o grosor das columnas situadas nas esquinas. No Románico, xunto á súa función construtiva, asumen un fin pedagóxico de ensinanzas das Sagradas Escrituras. No Gótico estilízanse e agrúpanse, colaboran conxuntamente para resistir os empuxes oblicuos de certas estruturas. Volven cobrar relevancia desde o Renacemento ao Neoclásico ao achegaren novos modelos como a columna faixada. Adórnanse profusamente durante o Plateresco e o Barroco. Na arquitectura do século XX perden importancia coa utilización de novos soportes (vigas), desaparecendo practicamente como elemento decorativo nas novas tendencias arquitectónicas. Segundo Vitruvio e Pausanias, a orixe da columna deriva dos troncos usados en construcións primitivas de vivendas e templos. As máis antigas atopadas, aparte dos soportes dos dolmens, son a \"cabezas de muro\", segundo se aprecian na zona de Saqara, en Exipto."}
{"id": 1005164, "term": "Base", "prompt": "Que significa \"base\"?", "output": "Asento ou peza inferior sobre a que se apoia o fuste dunha columna en todas as ordes arquitectónicas excepto na dórica, e que asegura a estabilidade do vulto redondo. A basa adoita estar composta por molduras e, en xeral, formada por unha terraza e un plinto. A súa forma vai evolucionando segundo a época e a cultura, afectando as proporcións, molduras e ornamentos, aínda que se poden establecer algunhas normas xerais. Así, por exemplo, a dórica carece de basa e o fuste apoia sobre a estilóbata; a basa xónica é circular, con plinto, dúas escocias con filetes, toro e astrágalo; a composta é similar á corintia; e a toscana componse dun plinto, toro e, ás veces, listel.\n\nNota de alcance: En canto á súa evolución histórica pode destacarse que, na arquitectura exipcia, as basas son inexistentes (protodórico), ou ben se trata dun disco sen molduras en case todos os seus tipos (palmiforme, campaniforme, hatórico), aínda que no lotiforme presentan formas de loto pechado. Na Persia aqueménida, as basas tiñan forma campaniforme e estaban decoradas con motivos vexetais. Nas ordes clásicas, a variedade é maior. Así, por exemplo, no xónico pódense distinguir basas características de Asia Menor (dúas escocias estreitas sobre un touro macizo, con acanaladuras horizontais), fronte ás clásicas do Ático (touro, escocia e touro)."}
{"id": 1187730, "term": "Base ática", "prompt": "Con que significado se emprega \"base ática\"?", "output": "Aquela que é usada inicialmente na orde xónica e que está formada por unha escocia entre dous filetes e dous touros. A súa altura é equivalente á metade do módulo. Este divídese en tres partes: unha para o pedestal cadrado ou plinto, e dúas máis que se subdividen, á súa vez, en catro. Unha parte corresponde ao touro superior, unha e media á escocia e os seus filetes e a unha e media restante para o touro inferior."}
{"id": 1196081, "term": "Base composta", "prompt": "Define \"base composta\".", "output": "A que se asocia á orde arquitectónica composta. Adoita continuar a composición da basa corintia composta, variando ou non os elementos moldurados, introducindo listeis e astrálagos entre as escocias e mantendo sempre a composición entre dous touros."}
{"id": 1196086, "term": "Base composta decorada", "prompt": "Cal é o sentido de \"base composta decorada\"?", "output": "Basa composta cuxas molduras decóranse con múltiples motivos: abelorios, follas, ovas, etc."}
{"id": 1196082, "term": "Base corintia", "prompt": "Dime cal é a definición de \"base corintia\".", "output": "Aquela que é propia da orde corintia. Similar á base xónica, pero con variacións segundo a área xeográfica e as transicións temporais, aparece fundamentalmente nos modelos helenísticos e romanos. Pódense distinguir dous tipos básicos: a base corintia simple e a composta."}
{"id": 1196087, "term": "Base corintia composta", "prompt": "Cal é a acepción de \"base corintia composta\"?", "output": "Basa corintia que arrinca desde un plinto e inclúe dous touros; un inferior, de maior diámetro para aumentar o efecto piramidal; e outro superior, separados ambos por dúas escocias entre as que se sitúa un baquetón dobre.\n\nNota de alcance: Aínda que aparece nas postremeiras da República romana, terá o seu máximo apoxeo na Roma imperial."}
{"id": 1196088, "term": "Base corintia simple", "prompt": "Que significa \"base corintia simple\"?", "output": "Basa corintia composta por dous touros separados por listeis, o superior de menor diámetro aínda que máis alto que o inferior.\n\nNota de alcance: É usada principalmente nas construcións gregas helenísticas, aínda que se mantén na Roma imperial."}
{"id": 1196083, "term": "Base de Speltz", "prompt": "Con que significado se emprega \"base de speltz\"?", "output": "Nome co que se coñecen as basas deseñadas polo alemán Alexander Speltz, investigador e divulgador das ordes arquitectónicas. Tratou de superar o modelo de módulos e traballou cun valor centesimal. Seguindo os modelos do arquitecto Vignola, aínda que aplicando as súas propias fórmulas, redeseñou as dimensións dos elementos das basas, pero non os seus compoñentes."}
{"id": 1196084, "term": "Base xónica", "prompt": "Con que significado se emprega \"base xónica\"?", "output": "A de orde xónica cuxa altura é de medio módulo dividido en tres partes: un para o plinto ou pedestal cadrado e dous máis que, á súa vez, se subdividen en sete partes. Tres delas corresponderían ao touro e o resto á escocia, cos seus filetes e astrágalo. As proporcións poden presentar variacións segundo as zonas."}
{"id": 1196085, "term": "Base toscana", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"base toscana\"?", "output": "A que é propia da orde arquitectónica toscana. Ten unha altura equivalente á metade do diámetro do fuste e divídese nun plinto, xeralmente circular, do que arrinca un touro. Está separada do fuste por un listel simple."}
{"id": 1005165, "term": "Plinto", "prompt": "Como se define \"plinto\"?", "output": "Parte inferior ou máis baixa do acropodio ou da base da columna, con forma cadrada ou paralelepípedo, máis longo que alto. Polo xeral, o plinto fai corpo co vulto redondo, xa sexa porque estea tallado no mesmo bloque, ou ben porque estea modelado na mesma masa que este. Pode ter a súa orixe na pedra que servía de base á columna ou pé dereito de madeira."}
{"id": 1181502, "term": "Terraza", "prompt": "Que quere dicir \"terraza\"?", "output": "Parte superior do acropodio que representa un chan natural (herba, flores, etc.) ou artificial (chan, lousa, etc.), sobre a que se alza unha figura ou repousan os pés dunha ou de varias figuras en vulto redondo. Por extensión, parte superior da basa."}
{"id": 1000864, "term": "Capitel", "prompt": "Define \"capitel\".", "output": "Parte ou elemento superior dunha columna, piar, pilastra e, por extensión, dun muro. Adoita estar tallado, sendo a estrutura e a decoración do capitel elementos característicos para definir as ordes e estilos de arquitectura: asiria, exipcia, dórica, xónica, corintia, toscano, composto, románico, gótico, barroco, etc. O capitel componse de colarino, equino e ábaco. A súa función é a de ampliar a base sustentante da columna para recibir e soportar a estrutura arquitectónica superior, sobre este descansa a arquitrabe ou ben se apoia o pé dun arco. Ao mesmo tempo, cumpre un papel primordial en canto á ornamentación. A súa orixe pode atoparse na zapata de madeira interposta entre unha columna e o lintel que a sustenta (\"pé dereito\").\n\nNota de alcance: Os primeiros capiteis proceden de Exipto, algúns dos cales reducíanse a un simple ábaco cadrado (columnas protodóricas). En Persia, construíanse con dúas figuras contrapostas entre as cales deixábase un rebaixo no que se apoiaba a arquitrabe. Na arquitectura grecorromana, desenvolveuse especialmente multiplicando a súa variedade. No Románico adquire un sentido didáctico. No Gótico simplifícase e, ás veces, é substituído por simples molduras. O estilo bizantino toma como modelo o capitel corintio. A partir do Renacemento retorna ás ordes clásicas. Coa práctica desaparición da columna na arquitectura contemporánea, o capitel queda relegado como elemento ornamental, achegando, nalgúns casos, unha gran variedade e orixinalidade (estilo modernista da Sagrada Familia de Barcelona)."}
{"id": 1005182, "term": "Ábaco", "prompt": "Como se define \"ábaco\"?", "output": "Do grego abax (taboleiro grego), elemento superior do capitel dunha columna, de calquera das ordes arquitectónicas. Trátase dunha peza cadrada en forma de taboíña ou taboleiro que, colocada sobre o equino, coroa o capitel e serve de asento á arquitrabe, á vez que protexe a súa decoración. As columnas e piares, chamados protodóricos de Exipto, non teñen outro capitel que un sinxelo ábaco liso de planta cadrada que aumentou de tamaño no Imperio Novo, incluíndo ornamentación de cartuchos. Na Grecia clásica, na orde dórica continúa a forma paralelepípeda moi simple e tanto o ábaco como o cimacio debían ter a mesma altura que o equino. Na xónica, o ábaco pode ser cóncavo ou convexo e enriquécese cunha decoración de molduras. Manterase da mesma forma nas ordes toscana, dórica e xónica romanos. Na corintia e no composto está formado por dúas molduras, un filete ou listel e unha gola, moldeado con adornos, arestas achafranadas e coas caras curvas cara ao centro, onde destaca un florón ou rosa. Na arte bizantina e no prerrománico, desenvólvese ata formar unha imposta. Na arquitectura medieval, especialmente no Románico, adquire un gran desenvolvemento e un volume maior. Simplifícase no Renacemento e Neoclásico fronte ao Barroco, onde se complica con molduras e adornos.\n\nNota de alcance: Vitruvio limita o ábaco aos capiteis xónico e corintio e chama plinto ao ábaco dórico. En Asia oriental e meridional o ábaco non adoita existir, polo que a columna entronca directamente co cornixamento ou a cuberta."}
{"id": 1009531, "term": "Capitel angular", "prompt": "Dime cal é a definición de \"capitel angular\".", "output": "O que, ao estar disposto en esquina, presenta dúas das súas caras en ángulo recto. Na orde xónica, adopta unha forma especial co obxecto de presentar volutas nas súas dúas frontes contiguas."}
{"id": 1196121, "term": "Capitel bizantino", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"capitel bizantino\"?", "output": "Aquel que toma como modelo o corintio, ao que estiliza cunha forma troncopiramidal invertida. Adoita estar formado por dous corpos: o inferior decorado con motivos vexetais e o superior ou cimacio a miúdo liso ou adornado con relevos de temas bíblicos. Tamén se lle coñece co nome de capitel imposta."}
{"id": 1196122, "term": "Capitel califal", "prompt": "Cal é a acepción de \"capitel califal\"?", "output": "O que abarca desde a estilización dos capiteis compostos romanos (Mesquita de Córdoba) aos complexos de \"niño de avespa\" (Medina Azahara). Xeralmente, trátase dun capitel de mármore de orde corintia, cunha característica decoración de follas estilizadas de tres folíolos e de palmetas de tres apéndices a un e outro lado dunha folla central, que fai as funcións de nervio axial e que está descomposta na súa base nun talo vertical e dous talos laterais. Na zona superior, presenta unhas voluminosas volutas laterais, formadas por elementos decorativos trilobulados e separados por volutas inversas entrelazadas."}
{"id": 1009798, "term": "Capitel campaniforme", "prompt": "Explica que significa \"capitel campaniforme\".", "output": "Aquel que ten forma de campá invertida. De maneira simbólica, esta tipoloxía representa o penacho de espigas do papiro en flor aberta."}
{"id": 1196117, "term": "Capitel lotiforme", "prompt": "Define \"capitel lotiforme\".", "output": "Capitel campaniforme coa forma da flor de loto ou dunha palmeira pechada."}
{"id": 1009831, "term": "Capitel composto", "prompt": "Cal é o sentido de \"capitel composto\"?", "output": "En Exipto, na época ptolemaica, fórmase a través dunha combinación do capitel campaniforme e do palmiforme e, ás veces, do hathórico, no que, na parte do colariño, ás follas de palma engádenselles os froitos e ata as cascs estilizadas da palmeira. Na arte clásica romana, é unha combinación do xónico e corintio. Os acantos deste se sobre montan ás grandes volutas xónicas e, a miúdo, aparece no equino de gallóns."}
{"id": 1009828, "term": "Capitel corintio", "prompt": "Como se define \"capitel corintio\"?", "output": "Aquel que consta dun ábaco perfilado en moldura de remate e ángulos achafranados, así como dun corpo con forma de campá invertida arredor da cal se desenvolve toda a decoración vexetal, baseada esta en dúas filas de follas de acanto superpostas e caulículos nos catro ángulos superiores que parten duns finos talos. Un colariño, formado por un bordón e un filete, sepárao do fuste. Das volutas adoitan nacer outras menores, como varetas, que son os caulículos que van unirse cara ao centro onde se coloca unha flor.\n\nNota de alcance: O capitel corintio, en principio dominado por motivos de acanto, non aparecerá baixo a súa forma definitiva ata o final da época clásica. As formas primitivas do século V a. C. As \"cellas\" proceden dos templos dóricos. Un dos máis antigos exemplos coñecidos ata a data testemuñase no templo de Apolo en Bassae (mediados do século V a. C.-comezos do século IV a. C.) e é atribuído ao arquitecto Iktinos."}
{"id": 1186012, "term": "Cáliz", "prompt": "Cal é a definición de \"cáliz\"?", "output": "Núcleo ou macizo de formas vexetais de cuxo centro a miúdo xorde un caule. No capitel corintio trátase dun núcleo vexetal que descansa sobre o caulículo e do cal xorden as volutas e hélices."}
{"id": 1009800, "term": "Capitel eólico", "prompt": "Como se define \"capitel eólico\"?", "output": "Variante do capitel corintio, con nome proposto por Dörpfeld e que aparece no período helenístico. No capitel eólico suplántanse as follas de acanto por outras esmagadas, omitindo ás veces as volutas, ou alternándoas con bustos antropomorfos."}
{"id": 1009832, "term": "Cartoncillo", "prompt": "Explica o significado de \"cartoncillo\".", "output": "No capitel corintio, cada un dos roleos que o decoran."}
{"id": 1185919, "term": "Coroa de acanto", "prompt": "Explica que significa \"coroa de acanto\".", "output": "No capitel corintio, cada unha das filas de follas de acanto dunha mesma altura."}
{"id": 1186015, "term": "Hélice", "prompt": "Explica o significado de \"hélice\".", "output": "No capitel corintio, as volutas máis pequenas situadas no centro ou banda, con traxectoria a modo de espiral e que se orienta cara ao interior do devandito capitel, describindo así mesmo unha curva que dá voltas indefinidas ao redor dun punto. Por extensión, ás veces tamén se lle dá este nome ás volutas en xeral do capitel corintio."}
{"id": 1009807, "term": "Capitel cúbico", "prompt": "Explica o significado de \"capitel cúbico\".", "output": "O románico construído pola unión dun dado e dun cono. Está tallado a partir dun cubo, coas súas partes inferiores traballadas de forma redondeada para adaptarse ao fuste circular, a cada un dos seus lados correspóndelle unha cara plana ou luneto. As caras semicirculares resultantes reciben o nome de \"escudos\". Ás veces, os ángulos presentan finas estrías chamadas \"alforzas\". Tamén se lle coñece coa denominación de capitel almofadado."}
{"id": 1186113, "term": "Capitel dobrado", "prompt": "Define \"capitel dobrado\".", "output": "Aquel que está colocado nun ángulo entrante sobre dúas superficies que se cortan en ángulo recto."}
{"id": 1009826, "term": "Capitel dórico", "prompt": "Cal é a definición de \"capitel dórico\"?", "output": "Na antiga Grecia, o formado por ábaco similar a un taboleiro de planta cadrada, equino circular e ánulos. En Roma, o de ábaco moldurado, en xeral troncocónico, que ten cuarto bocel en lugar de equino, colariño con floróns, tambor adornado con volutas e astrágalo. O colariño componse de tres aneis estreitos e graduados de forma invertida e un equino circular de grande altura rematado por un listel."}
{"id": 1196118, "term": "Capitel hathórico", "prompt": "Cal é o sentido de \"capitel hathórico\"?", "output": "O exipcio que representa a cabeza da deusa Hathor nas súas dúas caras ou nas catro.\n\nNota de alcance: O capitel hathórico só se atopaba nos templos dedicados a deidades femininas, como, por exemplo, os conservados en Abu Simbel, Filé."}
{"id": 1009827, "term": "Capitel xónico", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"capitel xónico\"?", "output": "Aquel que se corresponde ao segundo das ordes clásicas da arquitectura, composto por unha voluta dobre ancha, de tal modo que a súa circunferencia excede o ábaco que adoita ter forma de tableta fina, perfilada en moldura de remate. O capitel xónico, que ten unha orixe construtiva con traveseiros ancorados baixo as vigas mediante cuñas inclinadas, ten a altura da metade do diámetro inferior do fuste, e de lado, tanto como o diámetro máis unha sexta parte deste. Este tipo únese ao fuste por medio do astrágalo ao que se superpón o equino decorado con ovas. O capitel xónico sofre unha evolución ao longo dos diferentes períodos. Así, se nos capiteis arcaicos as volutas se despregan amplamente por encima do equino; na época clásica repréganse cara ao fuste da columna que, á súa vez, perde a súa excesiva esveltez. Ademais, a forma usual do capitel, concibido para ser visto de fronte, cae en contradición nas esquinas do templo coa esixencia de igualdade formal en todas as súas caras. As volutas que se atopaban en ángulo recto, únense dunha forma particular nunha voluta de esquina que se curva en diagonal cara ao exterior. En Roma, o uso do capitel xónico era menos frecuente e tiña escasas diferenzas. Neste período, as volutas únense entre si por unha moldura terminada en arestas horizontais."}
{"id": 1185936, "term": "Capitel acarnerado", "prompt": "Explica o significado de \"capitel acarnerado\".", "output": "Tipo de capitel xónico no que as volutas se enlazan en alto por medio dunha banda ou listel convexa, co que o conxunto lembra a corna do carneiro. É típico de Figalia (Grecia) e dalgúns exemplares pompeianos."}
{"id": 1196143, "term": "Capitel ménsula", "prompt": "Explica que significa \"capitel ménsula\".", "output": "Aquel que inclúe unha ancha ménsula por encima do propio capitel. Ten a mesma filosofía construtiva de descarga de forzas que os capiteis bizantinos. É característico dos edificios platerescos españois."}
{"id": 1196127, "term": "Capitel nazarí", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"capitel nazarí\"?", "output": "O que está composto por dúas partes ben diferenciadas: a inferior é cilíndrica, a modo de prolongación do fuste; mentres a superior, máis desenvolvida, ten forma de paralelepípedo de base cadrada, que é a que concentra unha maior decoración baseada, polo xeral, en elementos vexetais estilizados (atauriques), aínda que tamén estean presentes a escritura ou os mocárabes; a parte inferior mostra unha decoración de folla lisa continua con pouco relevo e aspecto de cinta."}
{"id": 1196119, "term": "Capitel osiríaco", "prompt": "Como se define \"capitel osiríaco\"?", "output": "O exipcio que representa a cabeza de Osiris, deus da morte e da resurrección. A figura completa adoita aparecer acaroada a un piar."}
{"id": 1186114, "term": "Capitel palmiforme", "prompt": "Dime cal é a definición de \"capitel palmiforme\".", "output": "O exipcio que imita, nos seus trazos esenciais, as follas estendidas das ramas dunha palmeira, motivo que cobre todo o corpo deste. En época ptolemaica, represéntanse os seus froitos no arranque deste e o colariño imita a casca dunha árbore.\n\nNota de alcance: Os capiteis palmiformes remóntanse ás columnas de madeira rematadas por follas de palma. A súa transposición á pedra conduce á estilización dos elementos esenciais como son: fuste, atadura e follas de palma."}
{"id": 1196120, "term": "Capitel persa", "prompt": "Define \"capitel persa\".", "output": "Na época aqueménida, aquel cuxas características principais son o da utilización dun tipo de decoración en zodaria (motivos animais) e con volutas. O modelo fórmase con dous touros contrapostos ou animais fantásticos axeonllados e unidos entre si polo tronco, o que dá sensación de soster o peso da cuberta sobre o lombo. A decoración adoita completarse con volutas na parte inferior destas figuras. Algunhas fontes consideran a zodaria como unha imposta e ás volutas como o propio capitel."}
{"id": 1196097, "term": "Capitel protodórico", "prompt": "Explica que significa \"capitel protodórico\".", "output": "O do antigo Exipto cuxa principal característica é a súa sinxeleza. A súa forma corresponde a un ábaco unido directamente ao fuste."}
{"id": 1212485, "term": "Capitel rústico", "prompt": "Cal é o sentido de \"capitel rústico\"?", "output": "Capitel elaborado en pedra bastamente labrada, sen ornamentación ou elaboración plástica. Polo xeral, adoitan ser capiteis inacabados."}
{"id": 1009829, "term": "Capitel toscano", "prompt": "Con que significado se emprega \"capitel toscano\"?", "output": "O que consta de ábaco cadrado e liso. Está coroado por un listel; un equino, polo común perfilado en cuarto bocel e de fácil trazado xeométrico; e por un colariño dun a tres filetes, ou ben de dous deles e un caveto. Na parte superior do fuste adóitaselle engadir un hipotraquelio formado por un bordón e un filete. Foi tamén moi utilizado no Renacemento, en especial na arquitectura herreriana e no neoclásico."}
{"id": 1005183, "term": "Equino", "prompt": "Que quere dicir \"equino\"?", "output": "Do latín \"epistylium\", grego \"ekhinos\" (equino, ourizo de mar). Elemento ou corpo principal do capitel dórico, xónico e toscano con perfil de moldura convexa, máis ancha pola súa terminación que polo seu arranque e que, situado entre o ábaco e o colariño, enlaza e transmite ao fuste as presións do cornixamento ou carga superior."}
{"id": 1187489, "term": "Muñón", "prompt": "Que significa \"muñón\"?", "output": "Elemento saínte, polo común de forma troncocónica, que nos capiteis románicos termina nunha flor, ocupando o sitio que nos clásicos leva florón.\n\nNota de alcance: Xunto cos pitóns, o muñón convértese nun dos trazos máis característicos do capitel románico español, cuxo tipo se inicia na catedral de Jaca e se difunde no século XI e principios do século XII."}
{"id": 1187490, "term": "Pitón", "prompt": "Como se define \"pitón\"?", "output": "Folla saínte, cónica e carnosa que destaca no capitel a modo das antigas volutas e que forma un pico gallonado nos extremos daquel.\n\nNota de alcance: Xunto cos muñóns, estes elementos ornamentais caracterizan a arte románica española, que se inicia na catedral de Jaca e se difunde durante os séculos XI e comezos do XII. O capitel con pistóns é un tipo peculiar en España."}
{"id": 1041245, "term": "Voluta", "prompt": "Cal é a definición de \"voluta\"?", "output": "En xeral, elemento arquitectónico ornamental consistente nun motivo ou moldura saínte en forma de banda, de sección plana, cóncava ou convexa, que describe unha espiral de orixe fitomorfo no seu extremo. Cando se utiliza nas fachadas dos edificios, o tamaño estará acorde coa importancia deste. No capitel xónico, chámaselle voluta a cada un dos elementos en espiral; no corintio, aos elementos fitomorfos en espiral."}
{"id": 1007708, "term": "Columna balaustrada", "prompt": "Explica o significado de \"columna balaustrada\".", "output": "Aquela na que o fuste adopta forma de balaustre. Usouse no Renacemento, especialmente no Plateresco, onde era máis un elemento ornamental que funcional."}
{"id": 1187708, "term": "Columna avultada", "prompt": "Dime cal é a definición de \"columna avultada\".", "output": "Aquelas cuxos perfís aseméllanse a un fuso alongado. Algunhas delas non están avultadas máis que a partir dun terzo da altura."}
{"id": 1009509, "term": "Columna pegada", "prompt": "Explica o significado de \"columna pegada\".", "output": "A que non é independente, atópase incorporada ou parcialmente embutida nun elemento vertical construtivo, un muro ou piar, sen deixar espazo entre ambos e sobresaíndo máis da metade do seu diámetro. Cando algunha das súas pezas se introduce no elemento ao que está acaroada, formando parte de ambos, cualifícaselle ademais de \"embebida\", \"entrega\", \"entregada\" ou \"de media cana\"."}
{"id": 1187709, "term": "Columna acantoada", "prompt": "Cal é a definición de \"columna acantoada\"?", "output": "A que está encaixada nun ángulo, a súa función é a de reforzar un piar e/ou soster unha bóveda."}
{"id": 1187716, "term": "Columna arrimada", "prompt": "Con que significado se emprega \"columna arrimada\"?", "output": "Aquela cuxa característica definitoria é a de tocar ou rozar un muro."}
{"id": 1014352, "term": "Columna almofadada", "prompt": "Explica que significa \"columna almofadada\".", "output": "Aquela cuxo fuste está interrompido por bloques planos cadrados ou almofadados separados por cortes."}
{"id": 1196074, "term": "Columna angular", "prompt": "Cal é o sentido de \"columna angular\"?", "output": "A que se sitúa nos ángulos dun edificio. Segundo Vitruvio, deben ter un diámetro superior nunha quinceava parte con respecto ao resto da columnata, co fin de corrixir os defectos ópticos que a deformen."}
{"id": 1007709, "term": "Columna anoada", "prompt": "Que quere dicir \"columna anoada\"?", "output": "Soporte de pedra esculpido de tal forma que semella dúas ou catro columnas cos seus fustes anoados. Este tipo de columnas atópanse, ás veces, na arquitectura románica."}
{"id": 1187712, "term": "Columna carolítica", "prompt": "Cal é o sentido de \"columna carolítica\"?", "output": "Aquela cuxo fuste está decorado con grilandas que o rodean en espiral."}
{"id": 1187713, "term": "Columna cilíndrica", "prompt": "Que significa \"columna cilíndrica\"?", "output": "Aquela cuxo diámetro é constante."}
{"id": 1187714, "term": "Columna composta", "prompt": "Define \"columna composta\".", "output": "A que pertence á orde composta. As súas proporcións son as da corintia e o seu capitel ten as follas de acanto do corintio, coas volutas do xónico en lugar dos caulículos."}
{"id": 1187722, "term": "Columna corintia", "prompt": "Cal é o sentido de \"columna corintia\"?", "output": "A que pertence á orde corintia. Na súa orixe a súa altura correspondíase a nove e media ou dez veces o seu diámetro inferior, aínda que máis tarde fóronse rebaixando. O seu capitel está adornado con follas de acanto e caulículos."}
{"id": 1187723, "term": "Columna dórica", "prompt": "Que quere dicir \"columna dórica\"?", "output": "A que pertence á orde dórica. A súa altura non pasaba na súa orixe de seis veces o diámetro inferior, aínda que con posterioridade fíxose chegar a máis de sete. O seu capitel componse dun ábaco cun equino ou un cuarto de bocel. Existen dúas variedades: o dórico romano, que pode ter un fuste acanalado ou liso, e conta cunha basa; e o dórico grego, con fuste acanalado e ausencia de basa."}
{"id": 1187309, "term": "Columna estriada", "prompt": "Como se define \"columna estriada\"?", "output": "Aquela que presenta estrías verticais no seu fuste, con ou sen filete entre elas."}
{"id": 1187710, "term": "Columna exenta", "prompt": "Explica que significa \"columna exenta\".", "output": "A que non é tanxencial na súa altura, nin está acaroada a ningún outro elemento da construción. A columna exenta, tamén chamada separada, colócase illada con respecto aos elementos verticais, entrando tan só en contacto cos horizontais (chan, cornixamento, etc.). Utilízase habitualmente en galerías, claustros e espazos porticados."}
{"id": 1007712, "term": "Columna faixada", "prompt": "Que significa \"columna faixada\"?", "output": "Aquela cuxo fuste está dividido en tambores de distinto diámetro e superpostos alternativamente. O seu uso xeneralizouse a partir do Renacemento."}
{"id": 1005184, "term": "Columna fasciculada", "prompt": "Dame a definición de \"columna fasciculada\".", "output": "Aquela cuxo fuste está composto por varias columnas iguais ou de idénticas características. Adoitan estar agrupadas sobre unha mesma basa e coroadas por un só capitel. O modelo é similar á columna lotiforme do antigo Exipto. Son características da arquitectura oxival."}
{"id": 1187311, "term": "Columna xeminada", "prompt": "Que quere dicir \"columna xeminada\"?", "output": "A que está formada por capiteis superpostos e por dous fustes xemelgos, colocados de xeito paralelo ou xustaposta, constituíndo así un mesmo soporte. Son frecuentes nos claustros románicos. Tamén se denominan baixo o mesmo nome as columnas emparelladas empregadas no Renacemento (Miguel Ángel, Paladio, Serlio, etc.)."}
{"id": 1187390, "term": "Columna historiada", "prompt": "Explica o significado de \"columna historiada\".", "output": "A que ten un fuste ornamentado con relevos e que alude a relatos ou elementos alegóricos (flora, fauna e figuras animadas). Un claro exemplo deste tipo de columnas son as imperiais romanas (Columna de Adriano)."}
{"id": 1187724, "term": "Columna xónica", "prompt": "Cal é a acepción de \"columna xónica\"?", "output": "A que pertence á orde xónica. A súa altura é de oito a oito e media veces o seu diámetro inferior. O seu capitel está adornado con volutas."}
{"id": 1187725, "term": "Columna lotiforme", "prompt": "Con que significado se emprega \"columna lotiforme\"?", "output": "Dise da columna que en xeral adopta a forma da flor, aínda que ás veces o fuste asume tamén a forma de talo do loto."}
{"id": 1007714, "term": "Columna ofídica", "prompt": "Como se define \"columna ofídica\"?", "output": "Aquela cuxo fuste está formado por dous cilindros longos e estreitos que se entrelazan en espiral. O seu nome deriva da similitude da súa forma coa de dúas serpes entrelazadas. É moi utilizada no estilo cosmatesco."}
{"id": 1187726, "term": "Columna oxival", "prompt": "Define \"columna oxival\".", "output": "A que pertence ao estilo oxival. O seu fuste é cilíndrico, delgado e de moita altura. Ás veces, pode levar un pequeno capitel."}
{"id": 1187727, "term": "Columna palmiforme", "prompt": "Como se define \"columna palmiforme\"?", "output": "Unha das catro formas típicas nas que, no antigo Exipto, se tallaban o fuste e/ou o capitel con forma de palma ou de folla de palma, sendo os outros tres: o papiro (v. Columna papiriforme), o loto (v. Columna lotiforme e o composto (v. Columna composta).\n\nNota de alcance: Como outros elementos da arquitectura exipcia, as formas das columnas en pedra están inspiradas nas da flora nativa, así como nas das estruturas arquitectónicas relixiosas da Época Predinástica (ca. 3150 a. C.), elaboradas a base de caules, xuncos e de troncos"}
{"id": 1196075, "term": "Columna barriguda", "prompt": "Con que significado se emprega \"columna barriguda\"?", "output": "Aquela cuxo fuste presenta a forma de floreiro, coa parte superior máis estreita e o desnivelamento pronunciada, ás veces, simula estar partida ou decorada.\n\nNota de alcance: Este tipo de columnas son características da arquitectura rusa do século XIX (Catedral de San Salvador en San Petersburgo) e séguense utilizando no século XX (Galerías Gum en Moscova)."}
{"id": 1187728, "term": "Columna papiriforme", "prompt": "Que significa \"columna papiriforme\"?", "output": "Unha das catro formas típicas nas que, no antigo Exipto, se tallaban o fuste e/ou o capitel con forma de follas de papiro, sendo os outros tres: o palmeira (v. Columna palmiforme), o loto (v. Columna lotiforme) e o composto (v. Columna composta).\n\nNota de alcance: As columnas de madeira foron as máis utilizadas nas casa exipcias e tamén, aínda que de forma ocasional, nalgúns edificios relixiosos, así mesmo fórono como soportes decorativos para os teitos e almacéns superiores. Con todo, tanto os piares como as columnas de pedra que aparecen nos edificios relixiosos e funerarios exipcios teñen unha clara e dobre finalidade: a funcional e a simbólica, formando parte esencial da natureza cosmolóxica dos templos desta cultura."}
{"id": 1187494, "term": "Columna románica", "prompt": "Dame a definición de \"columna románica\".", "output": "A que pertence ao estilo románico. É de pouca altura, conta cun capitel de ábaco groso e un tambor ricamente historiado. O fuste é liso e a basa característica ou imitada das clásicas."}
{"id": 1007716, "term": "Columna salomónica", "prompt": "Dime cal é a definición de \"columna salomónica\".", "output": "Aquela cuxo fuste ten forma de espiral ou helicoidal, describindo varias espiras superpostas en torno a un mesmo eixe vertical. Dise que deriva do templo de Salomón en Xerusalén, e pode estar coroada con calquera tipo de capitel.\n\nNota de alcance: A columna salomónica, tamén chamada retorneada, é característica da arquitectura barroca, aínda que tamén se atopan exemplos na decoración de sarcófagos romanos."}
{"id": 1196069, "term": "Columna mosaica", "prompt": "Que quere dicir \"columna mosaica\"?", "output": "A salomónica cuxo fuste en espiral está decorado con teselas."}
{"id": 1007721, "term": "Columnata", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"columnata\"?", "output": "Serie repetida de columnas unidas por unha viga arquitectónica horizontal (sistema arquitrabado) ou mediante arcos. A columnata sostén, polo xeral, un cornixamento continuo ou arcada."}
{"id": 1009548, "term": "Columnata areóstila", "prompt": "Dime cal é a definición de \"columnata areóstila\".", "output": "A que conta cuns intercolumnios superiores a tres módulos, é dicir, tres veces o diámetro inferior do fuste da columna."}
{"id": 1009958, "term": "Columnata diástila", "prompt": "Como se define \"columnata diástila\"?", "output": "Edificio cuxos intercolumnios suman tres diámetros inferiores do fuste. Así, o diámetro inferior do fuste será equivalente a unha das oito partes e media en que se divide a altura da columna."}
{"id": 1187313, "term": "Columna torsa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"columna torsa\"?", "output": "Aquela cuxo fuste está decorado con molduras ou estrías que a percorren helicoidalmente arredor dun núcleo cilíndrico central.\n\nNota de alcance: O seu uso abarca desde a antigüidade clásica ata movementos dos séculos XIX e XX, como o Modernismo, no que se realizaron pezas singulares."}
{"id": 1187729, "term": "Columna toscana", "prompt": "Como se define \"columna toscana\"?", "output": "Tipo de columna pertencente á orde toscana. A súa altura é de catorce módulos, con fuste liso con moita éntase, capitel de molduras e basa ática simplificada."}
{"id": 1005171, "term": "Fuste", "prompt": "Cal é a definición de \"fuste\"?", "output": "Do latín \"fustís\", pau. Elemento central e vertical dunha columna ou pilastra comprendido entre a base e o capitel. A súa orixe provén do soporte \"pé dereito\". Para a súa elaboración utilizáronse múltiples materiais ao longo da historia: pedra, madeira, metal, aceiro de fundición etc. Pode ser dunha única peza monolítica, estar dividido en varias seccións cilíndricas chamadas tambores ou ben estar composto por perpiaños, posteriormente cortados en forma circular. O seu uso vai asociado á estrutura arquitrabada, aínda que tamén aparece na abovedada. Á súa función construtiva úneselle a estética, sendo ademais un dos elementos arquitectónicos con maior simbolismo, debido á similitude co tronco dunha árbore, símbolo esencial na maior parte das culturas; a árbore representa a vida do cosmos, a súa densidade, crecemento, proliferación, xeración e rexeneración. En Exipto, os fustes imitan o talo de loto, palma ou papiro. No mundo grecorromano cobra relevancia por ser unha parte característica dos estilos ou ordes clásicos. En Grecia foi habitual a cariátide e o atlante, figuras antropomorfas coa función de fuste. No románico son orixinais os emparellados que, no caso de estaren entrelazados, forman columnas ofídicas. O Manierismo tomouse certas liberdades co uso de fustes de grandes dimensións, ou os formados por faixas ou aneis saíntes que adoitan coincidir cos tambores. Atendendo á súa morfoloxía e decoración pódense clasificar en lisos (toscano, oriental), acanalados (xónico, corintio, persa), estriados (dórico), faixados (Renacemento), helicoidais (Barroco), abalaustrados (Plateresco), almofadados (Manierismo), etc."}
{"id": 1187483, "term": "Anel", "prompt": "Que significa \"anel\"?", "output": "Moldura que, a xeito de faixa ou arandela, cingue o fuste dunha columna ou outro elemento de características similares. Pode estar decorado ou presentarse liso e aparece en grupo, aneis, baixo o ábaco do capitel dórico. A súa utilización é especialmente profusa na arquitectura gótica dos séculos XII e XIII. Nas columnas pegadas aos muros, os aneis adoitan ter un tizón encaixado na parede."}
{"id": 1005177, "term": "Colariño", "prompt": "Define \"colariño\".", "output": "Moldura decorativa comprendida entre o astrágalo e o equino. Adoita estar formada por un filete e un tondino, liso ou ornamentado, que nas ordes clásicas sitúase na parte superior do fuste das columnas. Na dórica, corresponde á parte inferior do capitel formada por aneis concéntricos e separada do fuste por unha pequena acanaladura chamada \"hipotraquelio\". Na Idade Media labrarase na parte inferior do capitel."}
{"id": 1007555, "term": "Contracanle", "prompt": "Cal é a acepción de \"contracanle\"?", "output": "Baqueta ou moldura estreita e redonda, que se introduce no terzo inferior de cada canle ou estría dunha columna a fin de protexela dos golpes."}
{"id": 1187482, "term": "Éntase", "prompt": "Con que significado se emprega \"éntase\"?", "output": "Lixeira convexidade ou engrosamento practicado no fuste dunha columna clásica, a fin de corrixir defectos ópticos de perspectiva que fai aparecer como cóncava á columna recta. Polo xeral, practícase cara ao centro do fuste e de abaixo cara a arriba e equivale a unha trixésima parte do diámetro inferior ou imoscapo. Con iso, lógrase a ilusión óptica de perfecta ortogonalidade. Estas correccións ópticas, fanse necesarias para contrarrestar as deformacións determinadas pola forma cóncava das nosas córneas, que tende a curvar as liñas rectas. Nalgunhas columnas cretenses e micénicas, a diminución practícase de arriba a abaixo (énfase invertida). Nas ordes clásicas, como no dórico, a inchazón ou leve convexidade presentábase no primeiro terzo do fuste, diminuíndo coa altura, o que producía unha sensación de abombamento nos tambores centrais que lle quitaba rixidez xeométrica á columna e realzaba a súa forza ascensional. Na Idade Media practicamente deixouse de utilizar, aínda que se seguiu recorrendo á énfase nas arestas dalgúns capiteis. Co Neoclasicismo recupérase este recurso."}
{"id": 1187379, "term": "Fuste balaustrado", "prompt": "Dame a definición de \"fuste balaustrado\".", "output": "O que ten forma de balaustre. Abunda na arte plateresca, especialmente nas columnas acaroadas de carácter ornamental."}
{"id": 1187380, "term": "Fuste pegado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"fuste pegado\"?", "output": "Aquel que ten libre a maior parte do seu contorno, estando adherido o resto a un muro ou piar."}
{"id": 1187382, "term": "Fuste entorchado", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"fuste entorchado\"?", "output": "O que ten estrías retorcidas en hélices. Son moi característicos deste tipo os románicos."}
{"id": 1187383, "term": "Fuste estriado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"fuste estriado\".", "output": "Aquel que está labrado de arriba abaixo con mediacana en oco ou canaladuras."}
{"id": 1187385, "term": "Fuste exento", "prompt": "Que quere dicir \"fuste exento\"?", "output": "O que se sitúa completamente illado ou independente de todo muro ou piar."}
{"id": 1187386, "term": "Fuste funicular", "prompt": "Que significa \"fuste funicular\"?", "output": "Aquel que se presenta a súa forma exterior retorcida en forma de funículo. Aplícase, principalmente, aos medievais."}
{"id": 1187387, "term": "Fuste fusado", "prompt": "Que quere dicir \"fuste fusado\"?", "output": "O que ten forma de fuso, con maior diámetro no centro que nos extremos, sendo os destes iguais."}
{"id": 1187389, "term": "Fuste gallonado", "prompt": "Explica que significa \"fuste gallonado\".", "output": "Aquel que é ornamentado con labores saíntes e circulares, de arriba cara a abaixo."}
{"id": 1187392, "term": "Fuste prismático", "prompt": "Cal é a definición de \"fuste prismático\"?", "output": "O que está formado por un prisma de máis ou menos caras. Pode ser considerado como o tránsito do piar á columna."}
{"id": 1187393, "term": "Fuste quebrado", "prompt": "Dame a definición de \"fuste quebrado\".", "output": "Aquel que segue varios ángulos formando zig-zag. Sobre todo empregouse como decoración na arte románica."}
{"id": 1005173, "term": "Imoscapo", "prompt": "Cal é o sentido de \"imoscapo\"?", "output": "Parte ou diámetro inferior do fuste da columna que se utilizaba como medida base para achar o módulo, polo xeral a metade do imoscapo, é dicir, o radio. A miúdo cúrvase en apófise para acordar co listel superior da base."}
{"id": 1005174, "term": "Sumoscapo", "prompt": "Cal é a definición de \"sumoscapo\"?", "output": "Parte superior do fuste da columna."}
{"id": 1007719, "term": "Tambor", "prompt": "Como se define \"tambor\"?", "output": "No fuste da columna, o formado por cada un dos elementos ou bloques cilíndricos ou troncocónicos, con ou sen estrías, colocados de maneira superposta. Tamén muro de sección cilíndrica ou poligonal que serve de base a unha cúpula."}
{"id": 1215361, "term": "Hipotraquelio", "prompt": "Cal é a definición de \"hipotraquelio\"?", "output": "Do latín \"hypotrachelium\". Extremo superior do fuste da columna sobre o que apoia o capitel con igual diámetro. Na orde dórica, moldura cóncava horizontal composta por un ou máis cercos, na parte alta do fuste, onde finalizan as acanaladuras. Vitruvio defíneo como pescozo ou corpo inferior do capitel dórico romano, desde a moldura do sumoscapo ata o primeiro anel baixo o equino, cun terzo da altura do capitel, sendo esta a acepción que perdura con posterioridade."}
{"id": 1005185, "term": "Media columna", "prompt": "Define \"media columna\".", "output": "Columna encaixada ou endosada que, fóra do paramento, só permite ver a metade do seu diámetro."}
{"id": 1005166, "term": "Pedestal", "prompt": "Cal é o sentido de \"pedestal\"?", "output": "Corpo ou bloque moldeado que funciona como base ou pé doutro elemento. Base dunha columna, no que se distingue a basa, o dado ou paralelepípedo central e o cimacio, cornixa ou moldura voada na súa parte superior. Polo xeral, o pedestal ten función de soporte dunha columna, dunha estatua, un busto, etc."}
{"id": 1181505, "term": "Cornixa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cornixa\"?", "output": "Parte superior do cornixamento dun pedestal."}
{"id": 1005208, "term": "Dado", "prompt": "Como se define \"dado\"?", "output": "Paralelepípedo de forma rectangular ou cadrada, que forma a parte central dun pedestal, comprendido entre as molduras da basa ou zócolo e o coroamento ou cimacio."}
{"id": 1005209, "term": "Zócolo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"zócolo\"?", "output": "Elemento ou parte inferior do pedestal baixo o dado ou neto. Como revestimento, dise da faixa ou listón, polo xeral de madeira, resaltada na parte inferior da parede interior, onde se une co pavimento. A miúdo revístese de azulexos."}
{"id": 1007517, "term": "Cuncha", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cuncha\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental ou escultórico formando un cuarto de esfera, con conos elevados entre fendeduras que forman un motivo a xeito de cuncha mariña. Este motivo é coñecido no Románico, Gótico, estilo isabelino e, sobre todo, no Renacemento, nas bóvedas dos nichos, nas fontes de cunca, pilastrillas, etc.\n\nNota de alcance: A cuncha é, ademais, o emblema dos peregrinos de Santiago, polo que aparece en esculturas e edificios relacionados co camiño de Santiago."}
{"id": 1001188, "term": "Contraforte", "prompt": "Que quere dicir \"contraforte\"?", "output": "Construción acaroada ou entregada ao muro a modo de macizo vertical, pilastra ou machón, que funciona como reforzo deste ou para contrarrestar os empuxes dun arco ou bóveda. Ás veces, esta función desempeña un arco arcobotante. Poden ser exteriores e visibles ou ben disimularse embebidos na distribución, como ocorre nos edificios romanos e bizantinos. O contraforte resulta do principio sobre o cal se desenvolve o peso que supón unha forza vertical que, xunto á horizontal dos empuxes, dá unha resultante cuxa dirección pasa pola estrutura portante. Por iso adoitan construírse nun material resistente de gran masa: formigón, pedra ou ladrillo.\n\nNota de alcance: En Mesopotamia xa se utilizaba este sistema construtivo (Pazos de Firuzabad e Sarvistán), de onde en principio o herdaron os romanos. Estes construíanos superpoñendo perpiaños tanto no exterior como no interior, o que ofrecía a posibilidade de controlar o espazo mediante a súa fragmentación (Basílica de Magencio en Roma). O seu maior desenvolvemento prodúcese na arquitectura románica e gótica. Os contrafortes románicos poden ter planta rectangular ou cadrada e utilízanse como continuación dos piares interiores; os góticos son máis esveltos polo aumento da altura dos edificios. Desta maneira, prodúcese un maior empuxe lateral que se contrarresta co arcobotante e outro contraforte exento, o estribo, formado por diferentes corpos graduados que se rematan cun pináculo que descarga a tensión transmitida desde a bóveda."}
{"id": 1009875, "term": "Contraforte diagonal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"contraforte diagonal\"?", "output": "O único que está colocado contra o ángulo recto formado por dous muros, e que equidista aproximadamente de ambos."}
{"id": 1009873, "term": "Contraforte en ángulo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"contraforte en ángulo\".", "output": "O que cingue o ángulo dunha edificación, composto por dous contrafortes situados a 90º nas caras adxacentes de dous muros perpendiculares. Emprégase sobre todo en torres."}
{"id": 1009876, "term": "Contraforte retranqueado", "prompt": "Explica que significa \"contraforte retranqueado\".", "output": "Aquel que está lixeiramente atrasado con respecto ao ángulo que forman dous muros."}
{"id": 1007519, "term": "Contrapilastra", "prompt": "Cal é o sentido de \"contrapilastra\"?", "output": "Resalto que se fai no paramento dun muro e que flanquea toda a altura dunha pilastra ou media columna acaroada."}
{"id": 1007520, "term": "Cornixamento", "prompt": "Como se define \"cornixamento\"?", "output": "Conxunto de molduras que coroan un edificio ou unha orde arquitectónica. Polo xeral, está composta por arquitrabe, friso e cornixa."}
{"id": 1003316, "term": "Cornucopia", "prompt": "Como se define \"cornucopia\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental en forma de corno ancho adornado con flores, millo e froitos, que na tradición grecorromana simbolizaba a abundancia e prosperidade. Na ornamentación das ordes clásicas aparece xeralmente xunto a bucranios.\n\nNota de alcance: O tamén chamado \"Corno da Abundancia\" ou \"cornu Copiae\" aparece en mans de cantas figuras alegorizan nocións tales como riqueza, prosperidade, bos augurios, etc., especialmente da deusa Fortuna. Na mitoloxía grega, Amaltea aleitou a Zeus con leite de cabra. En agradecemento este regaloulle un dos cornos que tiña o poder de conceder desexos ao seu dono, converténdose en símbolo de abundancia ou prosperidade."}
{"id": 1000892, "term": "Cristaría", "prompt": "Dame a definición de \"cristaría\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental de coroación, característico dos dous últimos períodos do Gótico (nun principio, ao Gótico español chamóuselle \"obra de cristaría\"). Consiste nun mesmo motivo de talla calada, vexetal e xeométrico, que corre ao longo de fachadas e teitumes, repetíndose en serie. Como adorno de labores calados foi moi utilizado no estilo oxival, colocándose no cabalete de tellado e outras partes altas dos edificios.\n\nNota de alcance: A cristaría desenvólvese na época dos Reis Católicos co estilo plateresco. Nos pazos urbanos representativos da nova nobreza cortesá do imperio español (século XVI), a cristaría substitúe as ameas tanto no interior dos patios como no exterior dos edificios. Ao avanzar o Plateresco, os motivos amplíanse a filigranas de escudos, xenios alados, medallóns, flameiros, etc."}
{"id": 1187578, "term": "Crista", "prompt": "Como se define \"crista\"?", "output": "Cada un dos elementos ornamentais calados que, dispostos en serie, forman unha cristaría."}
{"id": 1001993, "term": "Cuberta", "prompt": "Que quere dicir \"cuberta\"?", "output": "Pechamento superior dunha construción ou parte exterior dun teitume, cuxa principal función é a de protexer dos fenómenos atmosféricos. O termo cuberta inclúe tanto o cerramento ou cubrición como a estrutura que o soporta. Os materiais que a compoñen son diversos; desde a pedra nas construcións máis importantes, ata as táboas de madeira, lousa e fundamentalmente as tellas ou, mesmo, o formigón cuxa principal característica é a impermeabilidade. Ao ser unha das súas principais funcións a de protección dun edificio, a súa evolución en canto a estudo na investigación e uso de materiais protectores dos axentes externos foi continua: choiva, frío, calor e mesmo o ruído. Novos compoñentes como a tea asfáltica, o betume, o alcatrán, a grava ou as fibras sintéticas foron incorporándose, asegurando un perfecto illamento ao superpoñerse entre si ou ao ser base doutros materiais básicos. Na actualidade ofrécense solucións aparentemente innovadoras, como son as cubertas axardinadas (Cidade Financeira en Boadilla del Monte, Madrid), que teñen a súa orixe nas cubertas vexetais que xa se utilizaban nas vivendas dalgunhas culturas (Países Nórdicos, Inglaterra). A súa morfoloxía está determinada pola climatoloxía e polo aproveitamento dos recursos naturais da zona. Por iso, destacan as cubertas planas nos países cálidos cun baixo índice pluvial; as complexas e inclinadas, nos países con elevadas precipitacións; ou o uso da lousa como elemento de revestimento en contornas alpinas (Alpujarra granadina). Outras clases de cubertas son as investidas, cando se coloca un illante térmico sobre o impermeabilizante; as frías, se teñen ventilación; ou as quentes, cando carecen dela."}
{"id": 1007500, "term": "Acroterio", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"acroterio\"?", "output": "No templo grego, antepeito que se coloca sobre unha cornixa para ocultar a cuberta. Ás veces está flanqueado por pedestais. Tamén pode actuar como pedestal para unha escultura ou outro elemento ornamental situado no vértice ou nas esquinas inferiores dun frontón."}
{"id": 1007439, "term": "Beirado", "prompt": "Explica que significa \"beirado\".", "output": "Na vertente dunha cuberta, o extremo inferior que sobresae da parede para evitar que a auga de choiva escorregue sobre o muro. Existen distintos tipos de beirados: beirado corrido, de chaperón, de cornixa ou de soleira."}
{"id": 1007440, "term": "Beirado corrido", "prompt": "Dame a definición de \"beirado corrido\".", "output": "O que se constitúe como unha prolongación en liña recta da vertente do tellado."}
{"id": 1007441, "term": "Beirado de chaperón", "prompt": "Cal é a acepción de \"beirado de chaperón\"?", "output": "Aquel que non se apoia en modillóns."}
{"id": 1013815, "term": "Beirado de cornixa", "prompt": "Que quere dicir \"beirado de cornixa\"?", "output": "O que, para recoller as augas da cuberta, garda forma de canle na súa parte superior."}
{"id": 1007442, "term": "Beirado de soleira", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"beirado de soleira\"?", "output": "Aquel no que, rompendo ou non o plano oblicuo da vertente, o voadizo corre en horizontal, xeralmente organizando cornixa."}
{"id": 1195580, "term": "Romanato", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"romanato\"?", "output": "Beirado volteado con molduras que cobre as bufardas das armaduras quebradas."}
{"id": 1007667, "term": "Socarrén", "prompt": "Cal é o sentido de \"socarrén\"?", "output": "Parte do beirado da cuberta que sobresae da parede."}
{"id": 1015090, "term": "Tellaroz", "prompt": "Cal é a definición de \"tellaroz\"?", "output": "Beirado ou cornixa dun tellado, cuxa función principal é a protección dunha fachada ou unha parte dela especialmente valiosa. Adoita ter un gran voo."}
{"id": 1007236, "term": "Canos", "prompt": "Dime cal é a definición de \"canos\".", "output": "Calquera elemento ou dispositivo de resgardo feito de pedra, azulexos, cinc, madeira, etc., que está destinado a desviar a auga de choiva impedindo que esta se deslice polo paramento dun muro ou caia sobre a peaña dunha abertura. Pode estar colocado cubrindo os peitorís, os saíntes dos paramentos, a parte baixa das portas exteriores, xanelas, etc. Ás veces, é unha moldura en saínte, sobre todo na arquitectura medieval aínda que non exclusiva dela. Tamén se lle coñece cos termos gardapós e cuspidor."}
{"id": 1008558, "term": "Armadura de cuberta", "prompt": "Con que significado se emprega \"armadura de cuberta\"?", "output": "Armazón estrutural triangular baseado na rixidez xeométrica da figura do triángulo, está composto por elementos lineais, chamados barras ou tesoiras, que están sometidos unicamente a esforzos de tracción ou compresión. Cumpren a función de soster as correas dunha cuberta, transmitíndolles as cargas de xeito vertical aos apoios. O material co que se constrúen pode ser variado, aínda que en calquera caso resistente á flexión: madeira, aceiro, etc. A armadura de cuberta, tamén chamada armadura de tesoira ou de coitelo, ten unha estrutura triangular formada por tesoiras que, a pesar de seren ríxidas nos seus propios planos, ao estar arriostradas entre si, distribúen as forzas para evitar o envorco. A súa complexidade varía segundo os tipos. Cando as pezas aparecen ensambladas falamos de armaduras entrepanadas, mentres que se aparecen cos elementos unidos por cravos ou remaches denomínanse atauxeradas.\n\nNota de alcance: Na antigüidade desenvolvíanse fundamentalmente en construcións domésticas, mentres que nos principais construcións civís ou relixiosas predominaban as solucións arquitrabadas ou abovedadas. Alcanzan a súa máxima expansión durante o Baixo Imperio romano e na Idade Media, onde se utilizan profusamente en todo tipo de edificios pola fiabilidade e pola resistencia que ofrecen na construción fronte ás solucións antes mencionadas."}
{"id": 1010129, "term": "Aguión", "prompt": "Con que significado se emprega \"aguión\"?", "output": "Madeiro de reforzo do cuadral que o conecta coa esquina de encontro das madeiras do estribo. Na armadura oitavada, chámase \"punta de recuncho\"."}
{"id": 1007414, "term": "Estrutura de alfarxe", "prompt": "Cal é o sentido de \"estrutura de alfarxe\"?", "output": "Teito plano ou forxado de piso, de madeira labrada e ornamentada. A estrutura consiste nun entaboado sobre vigas transversais ou vigas mestras dispostas de maneira paralela ao chan, as xáceas, e por outras de menor escuadría que apoian sobre as primeiras. Complétase coas táboas de forro. En ocasións, pode servir de piso dunha planta superior.\n\nNota de alcance: De maneira errónea, en ocasións utilizouse o termo para designar as armaduras de par e coteno ou ás de artesa."}
{"id": 1009518, "term": "Alicer", "prompt": "Explica que significa \"alicer\".", "output": "Elemento decorativo de madeira cortado de xeito irregular e de forma xeométrica. Utilízase para cubrir parte da infraestrutura da armadura, formando parte do arrocabe. O alicer oculta a unión da armadura co muro ao cubrir a separación entre os cans."}
{"id": 1010137, "term": "Almarbate", "prompt": "Explica o significado de \"almarbate\".", "output": "Peza corrida, paralela á fileira (v. Hilera de armadura), que ata os pares dunha armadura de cuberta pola súa parte máis baixa, sobre a soleira ou o estribo. Cando a fita é de lazo, a armadura do almarbate é o límite deste pola súa parte inferior."}
{"id": 1009525, "term": "Almizate", "prompt": "Con que significado se emprega \"almizate\"?", "output": "Pano horizontal plano da armadura de par e coteno formado polo conxunto dos nós e gornecido total ou parcialmente de lazo. Serve como remate."}
{"id": 1010139, "term": "Almizate cabeiro", "prompt": "Que quere dicir \"almizate cabeiro\"?", "output": "Zona extrema do almizate."}
{"id": 1015200, "term": "Arjeute", "prompt": "Dime cal é a definición de \"arjeute\".", "output": "Forro de táboa que cobre a base do teito artesoado, desde o almarbate ata o estribo."}
{"id": 1007609, "term": "Armadura traveseira", "prompt": "Cal é o sentido de \"armadura traveseira\"?", "output": "Armadura de cuberta formada por pezas trabadas con traveseiros. Nunha lazaría traveseira, os pares, cotenos e traveseiros que a forman son elementos estruturais e ornamentais á vez."}
{"id": 1007610, "term": "Armadura ataudada", "prompt": "Que significa \"armadura ataudada\"?", "output": "Armadura de cuberta cuxa forma se asemella a unha tapa de ataúde. Os testeiros da planta cuadrangular son desiguais por non seren paralelos aos muros, o que lle proporciona máis luz nun extremo que no oposto."}
{"id": 1007611, "term": "Armadura damasquinada", "prompt": "Dime cal é a definición de \"armadura damasquinada\".", "output": "Armadura cuxas pezas están unidas directamente con cravos."}
{"id": 1007612, "term": "Armadura de lazo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"armadura de lazo\"?", "output": "A que está ornamentada con traballo de lazaría, consistente en series de molduras ou liñas que, polo xeral e a partir dun polígono regular, se cruzan ou enlazan alternativamente e sen solución de continuidade, o que dá lugar á creación dunhas figuras xeométricas de distribución simétrica."}
{"id": 1007623, "term": "Armadura de limas", "prompt": "Dime cal é a definición de \"armadura de limas\".", "output": "A que é formada por máis de dous faldróns de cuberta, catro vertentes e interseccións cuxas liñas dan lugar a liñas (limas de armadura) de distinta pendente á do pano, onde apoian os pares menores (péndulos). É de perfil trapecial, en forma de artesa invertida, de aí que ás veces reciba a denominación de \"armadura de artesa\". Existen variantes segundo a forma dos panos: cuadrangular, hexagonal, octogonal ou oitavada."}
{"id": 1015277, "term": "Armadura de lima bordón", "prompt": "Cal é o sentido de \"armadura de lima bordón\"?", "output": "Armadura de limas na que o encontro entre os faldróns de cuberta resólvese cunha soa peza, unha lima sinxela en cada ángulo. Polo xeral, vai dende o encontro dos estribos á fileira."}
{"id": 1015278, "term": "Armadura de lima bordón impares", "prompt": "Cal é a acepción de \"armadura de lima bordón impares\"?", "output": "Armadura de lima bordón que ten número impar de péndulos nos faldróns da cuberta, chegando a central ata a fileira."}
{"id": 1015279, "term": "Armadura de lima bordón pares", "prompt": "Cal é a acepción de \"armadura de lima bordón pares\"?", "output": "Armadura de lima bordón, con número par de péndulos nos faldróns de cuberta, o que implica que ningún dos seus péndulos alcanza a fileira."}
{"id": 1196495, "term": "Armadura de limas mohamares", "prompt": "Define \"armadura de limas mohamares\".", "output": "Aquela que ten dúas limas en cada ángulo da cuberta, deixando entre elas un espazo co dobre do groso das madeiras para o paso dos arrocabes. Sobre a estrutura de pares, cotenos e limas acaróanse listóns claveteados que delimitan formas xeométricas que adoitan estar preestablecidas."}
{"id": 1007624, "term": "Armadura de nais", "prompt": "Como se define \"armadura de nais\"?", "output": "Armadura de cuberta formada por vigas nais que, frecuentemente, se colocan sobre arcos diafragma, paralelas á dirección lonxitudinal dunha estancia, como soporte dunha segunda familia de vigas."}
{"id": 1007627, "term": "Armadura de par e fileira", "prompt": "Cal é o sentido de \"armadura de par e fileira\"?", "output": "Armadura de cuberta a dúas augas de perfil triangular. Está formada por parellas de vigas, ás que tamén se lles chama pares, que forman a pendente da cuberta, dispóñense de maneira oblicua ata uns madeiros transversais colocados enriba do estribo ou directamente sobre o muro ou a soleira. As súas cabezas apoian nunha viga superior horizontal denominada fileira de armadura que forma o vértice. Aos panos inclinados coñéceselles como faldróns (v. Faldrón de cuberta). En ocasións, inclúe pezas que unen os estribos, tirantes ou mangueiras para contrarrestar os empuxes laterais e evitar que o triángulo se abra pola base."}
{"id": 1007620, "term": "Armadura con pendulón", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"armadura con pendulón\"?", "output": "Aquela que leva un elemento vertical no centro, desde a fileira ata cada tirante. Atópase nas armaduras de tesoiras ou de coitelos."}
{"id": 1196493, "term": "Armadura de cumieira á española", "prompt": "Como se define \"armadura de cumieira á española\"?", "output": "Armadura de parfileira simple a cuxa estrutura se lle engaden mangueiras que, partindo dos nós, unen o par coa tornapunta. Ás veces, desde o tirante súmanselle cotenos conformando un ángulo de 30º."}
{"id": 1196490, "term": "Armadura de cumieira simple", "prompt": "Que quere dicir \"armadura de cumieira simple\"?", "output": "Aquela que só inclúe o par e a fileira."}
{"id": 1196491, "term": "Armadura de cumieira simple á española", "prompt": "Como se define \"armadura de cumieira simple á española\"?", "output": "A que é composta por tornapuntas que forman un ángulo de 45º, partindo do pendulón ao par."}
{"id": 1007625, "term": "Armadura de par e coteno", "prompt": "Explica o significado de \"armadura de par e coteno\".", "output": "Armadura de par e fileira que inclúe traveseiros horizontais (cotenos), de forma que, trabando as parellas de pares, impiden o seu empenamento ou inflexión."}
{"id": 1007629, "term": "Armadura de par e picadeiro", "prompt": "Explica o significado de \"armadura de par e picadeiro\".", "output": "A que está formada por carreiras que, na súa parte superior, apoian nunha viga colocada, a modo de cumieira, sobre as soleiras e pares cos cortes de picadeiro e embarbelado ou patilla."}
{"id": 1007613, "term": "Armadura de tesoira", "prompt": "Que quere dicir \"armadura de tesoira\"?", "output": "A formada por coitelos de armadura compostos por dous pares e un tirante. Os pares enlázanse na súa parte alta a media madeira e apóianse con embarbeldo sobre os seus estribos ou tirantes. Sobre os pares colócanse as correas paralelas á fileira de armadura e enriba as táboas en dirección perpendicular."}
{"id": 1196522, "term": "Armadura funicular", "prompt": "Con que significado se emprega \"armadura funicular\"?", "output": "Armadura que ten forma trapezoidal. As barras de celosía non teñen función de apoio nin de sustento, a súa utilidade é a de arriostrar as barras a compresión, equilibrio que pode variar ao modificarse a carga."}
{"id": 1196523, "term": "Armadura gótica", "prompt": "Que quere dicir \"armadura gótica\"?", "output": "A que é apoiada sobre dúas vigas contratesoiradas. Tamén recibe o nome de tesoira gótica."}
{"id": 1007614, "term": "Armadura izgonzada", "prompt": "Explica que significa \"armadura izgonzada\".", "output": "Aquela cuxa planta non é rectangular debido a que algunha das cabeceirasnon é perpendicular aos lados."}
{"id": 1007615, "term": "Armadura plana", "prompt": "Como se define \"armadura plana\"?", "output": "A carente de todo adorno ou policromía e que non está gornecida de lazo, así se opón á armadura de lazo."}
{"id": 1013777, "term": "Armadura mansarda", "prompt": "Explica o significado de \"armadura mansarda\".", "output": "Aquela que é composta por tres cabaletes ou lombos e catro vertentes, ou ben aquela que en cada unha das súas vertentes forma un ángulo.\n\nNota de alcance: A armadura mansarda é utilizada fundamentalmente para construír espazos abufardados."}
{"id": 1007619, "term": "Armadura muiñeira", "prompt": "Cal é o sentido de \"armadura muiñeira\"?", "output": "Armadura de cuberta a unha auga ou dunha soa pendente, cuxos pares cargan directamente de muro a muro con dirección perpendicular. Sobre ela descansa a cuberta de ramaxes, canas, táboas, silvas, etc.\n\nNota de alcance: Este tipo de armadura foi utilizada tradicionalmente en alpendres de construcións rurais."}
{"id": 1013778, "term": "Armadura oitavada", "prompt": "Dame a definición de \"armadura oitavada\".", "output": "Aquela que é de planta octogonal con oito ángulos e oito lados iguais catro a catro e alternados. Os lados reciben o nome de \"oitavo\"."}
{"id": 1007617, "term": "Armadura Polonceau", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"armadura polonceau\"?", "output": "Armadura de cuberta a dúas augas, con tirante quebrado e pares subdivididos por unha ou máis bielas."}
{"id": 1196496, "term": "Armadura Pratt", "prompt": "Dame a definición de \"armadura pratt\".", "output": "Armadura de cuberta plana ou a dúas augas, cuxas barras de celosía verticais traballan a compresión mentres que as diagonais traballan a tracción. Deste xeito créase unha estrutura triangular."}
{"id": 1014708, "term": "Bovedilla", "prompt": "Cal é a acepción de \"bovedilla\"?", "output": "Elemento construtivo empregado para unir entre si as vigas de suxeición de teitume ou para cubrir os espazos entre estas. Poden ser planas ou semicirculares, de ladrillo ou xeso. Na actualidade, corresponde a unha peza de arxila ou formigón."}
{"id": 1007633, "term": "Cana", "prompt": "Explica que significa \"cana\".", "output": "Extremo saínte dunha viga ou tirante, de pedra, ladrillo ou madeira, que sobresae cara ao exterior dun muro para soster unha cornixa, unha armadura de cuberta ou o voo dun tellado. Adoita esculpirse ou ornamentarse con molduras."}
{"id": 1007635, "term": "Carreira de armadura", "prompt": "Dame a definición de \"carreira de armadura\".", "output": "Nunha armadura de cuberta, madeiro ou viga horizontal, a miúdo en voadizo, perpendicular aos tirantes e sobre a que se apoian os pares de armadura e contrapares nos seus extremos inferiores."}
{"id": 1009853, "term": "Tesoira", "prompt": "Cal é o sentido de \"tesoira\"?", "output": "Armazón estrutural baseado na rixidez xeométrica da figura do triángulo, composto de elementos lineais, chamados barras, sometidos unicamente a esforzos axiais de tracción ou de compresión. As tesoiras, colocadas de treito en treito, conforman a armadura de cuberta."}
{"id": 1196508, "term": "Armadura Howe", "prompt": "Con que significado se emprega \"armadura howe\"?", "output": "Tesoira plana ou a dúas augas na que as diagonais se unen nos extremos, punto onde coincide un montante co cordón de tesoira superior ou inferior, formando así un \"V\" invertido. Con esta disposición, as diagonais están sometidas a compresión, mentres que os montantes traballan a tracción."}
{"id": 1196500, "term": "Celosía", "prompt": "Explica que significa \"celosía\".", "output": "O concepto de estrutura reticular de barrotes que se cruzan entre si en nós formando triángulos planos (retículos planos), xa era contemplado por Andrea Palladio en \"I Quattro Libri dell´Architettura\" (1570). Máis tarde, a estrutura de celosía multiplicouse en diversas tipoloxías, algunhas das cales son coñecidas polo nome de quen as estudaron ou patentaron (Long, Howe, Pratt, Warren, Vierendel, etc.). A maioría delas foron aplicadas á construción de pontes."}
{"id": 1196506, "term": "Barra de celosía", "prompt": "Que significa \"barra de celosía\"?", "output": "Cada unha das pezas de metal ou doutra materia que conectan os cordóns de celosía."}
{"id": 1196502, "term": "Tesoira a dúas augas", "prompt": "Explica o significado de \"tesoira a dúas augas\".", "output": "Armadura de cuberta que ten os cordóns de tesoira superiores inclinados."}
{"id": 1196503, "term": "Armadura belga", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"armadura belga\"?", "output": "Tesoira de dúas augas na que todas as barras de celosía están inclinadas."}
{"id": 1196505, "term": "Armadura Fink", "prompt": "Como se define \"armadura fink\"?", "output": "Armadura belga á que se lle engaden barras subdiagonais para reducir as de celosía a compresión."}
{"id": 1196510, "term": "Tesoira arqueada", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tesoira arqueada\"?", "output": "Aquela cuxo cordón superior curvo e cordón inferior recto (v. Cordón de tesoira) se atopannun punto común a cada lado."}
{"id": 1196511, "term": "Tesoira K", "prompt": "Con que significado se emprega \"tesoira k\"?", "output": "Próxima arqueada cuxas celosías forman unha sucesión de ripas simétricos con forma de \"K\", partindo dunha ripa central que actúa como eixe da simetría."}
{"id": 1007608, "term": "Tesoira inglesa", "prompt": "Explica que significa \"tesoira inglesa\".", "output": "A triangulada que combina unha armadura belga cunha barra de celosía central vertical, a xeito de pendulón central, ademais de tres péndulos e tres diagonais a cada lado da viga."}
{"id": 1196509, "term": "Tesoira plana", "prompt": "Explica que significa \"tesoira plana\".", "output": "Aquela na que todas as barras de celosía están nun mesmo plano."}
{"id": 1007642, "term": "Cordón de tesoira", "prompt": "Define \"cordón de tesoira\".", "output": "Elemento principal dunha tesoira que, no seu conxunto, vai de apoio a apoio e está conectado por barras de celosía."}
{"id": 1039632, "term": "Montante", "prompt": "Con que significado se emprega \"montante\"?", "output": "Nunha tesoira gótica, cada un dos dous postes ou barras de soporte verticais apoiadas sobre o extremo interior dunha viga contratesoirada e apontoados á ponte para soster unha correa."}
{"id": 1196501, "term": "Nó", "prompt": "Cal é o sentido de \"nó\"?", "output": "Nunha tesoira, unión entre dous ou máis elementos ou barras. As cargas deben aplicarse sempre nos nós, desta forma conséguese que a armadura só estea sometida a esforzos de tracción e compresión."}
{"id": 1007638, "term": "Chaperón", "prompt": "Define \"chaperón\".", "output": "Beirado de madeira dunha cornixa disposto para servir de apoio aos canalóns dun tellado. Tamén se utiliza este termo para o listón de madeira que cobre as xuntas dunha obra ou duns madeiros, sobre todo aqueles que son utilizados para cubrir as unións das táboas nun tornachuvias."}
{"id": 1015213, "term": "Fita", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"fita\"?", "output": "No labor de lazaría, franxa ou tira de carácter ornamental de madeira, alongada e estreita. Tamén recibe este nome, a táboa cravada no extradorso dos pares de armadura, perpendicular a estes, para ir callando con madeira o espazo entre estes."}
{"id": 1015219, "term": "Colgadizo", "prompt": "Como se define \"colgadizo\"?", "output": "Cuberta a unha auga, en voadizo, acaroada polo lado do cumio a un muro ou edificio."}
{"id": 1007641, "term": "Contrapar", "prompt": "Que significa \"contrapar\"?", "output": "Cada unha das vigas colocadas perpendicularmente sobre as correas e paralelas aos pares de armadura, sobre as que se coloca o taboado da cuberta."}
{"id": 1007644, "term": "Puntal de esquina", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"puntal de esquina\"?", "output": "Unión de dous ou tres montantes cravados entre si na intersección de dúas paredes de armazón de madeira, tanto no ángulo entrante como no saínte, co obxecto de proporcionar unha superficie onde cravar os materiais de acabado. Adoitan chegar ao máis alto da construción, reunindo os entramados dos diversos pisos."}
{"id": 1009908, "term": "Correa", "prompt": "Que quere dicir \"correa\"?", "output": "Elemento estrutural empregado nunha cuberta para callar un faldrón. Trátase dunha viga que se coloca horizontalmente en sentido lonxitudinal, a diferenza do par de armadura que vai inclinado, apoiada en armaduras ou paredes transversais e que serve de apoio ás ripas, entre a cumieira e o beirado. As armaduras montadas con correas diferéncianse das de pares en que non transmiten empuxes aos muros."}
{"id": 1009910, "term": "Cuadral", "prompt": "Cal é a acepción de \"cuadral\"?", "output": "Madeiro estrutural disposto nun ángulo para tensar ou asegurar outros dous que forman no estribo esre ángulo ou para soster un cuarteirón de lima. En armaduras oitavadas, os cuadrais estriban os panos da oitava"}
{"id": 1013798, "term": "Cuadrante de armadura", "prompt": "Explica o significado de \"cuadrante de armadura\".", "output": "Nunha armadura con cuadrais, o pano horizontal de madeira e de forma triangular, limitado polo cuadral e os estribos, que se coloca na esquina da peza, oitavando o cadrado ou as armaduras."}
{"id": 1015233, "term": "Coitelo de armadura", "prompt": "Cal é o sentido de \"coitelo de armadura\"?", "output": "Nunha armadura de cuberta, tesoira triangular cuxas pezas básicas son dous pares e un tirante. Poden ter outros elementos, como o pendulón, as contratesoiras, etc."}
{"id": 1007647, "term": "Tope", "prompt": "Cal é a definición de \"tope\"?", "output": "Peza triangular de madeira, xeralmente en forma de cuña, que, ao asegurarse nos pares e contrapares dunha armadura de cuberta, funciona como punto de apoio e facilita o asentamento das correas evitando, con iso, o seu deslizamento así como o de calquera outro elemento horizontal."}
{"id": 1007648, "term": "Fileira de armadura", "prompt": "Cal é o sentido de \"fileira de armadura\"?", "output": "En carpintaría, madeira colocada de xeito horizontal, onde rematan as cabezas dos pares das armaduras de cuberta. Sobre ela fórmase o cabalete o lombo da cuberta."}
{"id": 1007606, "term": "Contratesoira", "prompt": "Cal é o sentido de \"contratesoira\"?", "output": "Nunha armadura de cuberta, madeiro de reforzo que, ensamblado noutro vertical, serve para apear ou apoiar sobre el un terceiro horizontal ou inclinado, traballando a compresión axial. Poden ser rectos ou arqueados; cando é curvo, simulando un arco, pode recibir tamén o nome de arcobotante."}
{"id": 1007649, "term": "Lata", "prompt": "Como se define \"lata\"?", "output": "Nunha cuberta, cada unha das táboas ou tiras de madeira sobre as que se aseguran as tellas."}
{"id": 1007650, "term": "Lima de armadura", "prompt": "Cal é a definición de \"lima de armadura\"?", "output": "Nunha armadura de cuberta, o madeiro ou viga transversal que forma a aresta do ángulo diedro constituído, á súa vez, por dúas vertentes ou faldróns de cuberta. Se existe unha soa lima en cada aresta denomínase lima bordón; e se hai dúas cunha rúa intermedia, chámaselle lima \"mohamar\"."}
{"id": 1015281, "term": "Lima bordón", "prompt": "Que quere dicir \"lima bordón\"?", "output": "Peza única coa que se resolve o encontro de dous faldróns de cuberta. Chámase lima bordón, cando a aresta formada polo ángulo diedro, que organizan as vertentes dunha cuberta, está constituída por un só madeiro ou lima de cuberta, a cal discorre desde o extremo da fileira ao ángulo dos estribos da armadura de cuberta."}
{"id": 1015282, "term": "Lima mohamar", "prompt": "Como se define \"lima mohamar\"?", "output": "Cando a aresta formada polo ángulo diedro, que organiza as vertentes dunha cuberta, está constituída por dous madeiros paralelos ou limas, que van desde o extremo da fileira ao ángulo dos estribos na armadura de cuberta. A súa aparición permitiu prefabricar no chan os faldróns dunha armadura, potenciando así os traballos de lazaría entrepanada."}
{"id": 1015362, "term": "Mangueira", "prompt": "Que significa \"mangueira\"?", "output": "Madeiro que, nunha armadura de cuberta, une ou enlaza verticalmente o par de armadura co tirante ou coa ponte."}
{"id": 1007654, "term": "Ponte", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ponte\"?", "output": "Nunha armadura de cuberta, viga horizontal que se ensambla en dous pares xemelgos, uníndoos polo xeral á altura dun terzo a partir dos extremos superiores."}
{"id": 1009909, "term": "Par de armadura", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"par de armadura\"?", "output": "Nas armaduras de parfileira e par e coteno, cada un dos elementos que teñen inclinación e que forman os faldróns, cuxo extremo superior se apoia na fileira descansando o inferior no estribo. As armaduras de pares transmiten os empuxes aos muros, a diferenza das armaduras con correas."}
{"id": 1007632, "term": "Leito", "prompt": "Explica que significa \"leito\".", "output": "Par ou viga arqueada nunha armadura de cuberta curva."}
{"id": 1015293, "term": "Par toral", "prompt": "Cal é o sentido de \"par toral\"?", "output": "O último dos pares de armadura que alcanza a fileira e que apoia a súa cabeza nela. Onde comeza o denominado cuarto de limas."}
{"id": 1007664, "term": "Péndulo", "prompt": "Define \"péndulo\".", "output": "Nunha armadura de cuberta, cada unha das pezas de madeira que unen a soleira e o tirante coa lima tesa; e o par co tirante. Adoitan ter disposición vertical, estar situadas de maneira simétrica con respecto ao vértice da devandita armadura e traballar a tracción."}
{"id": 1007665, "term": "Pendulón", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pendulón\"?", "output": "Na armadura de cuberta, a peza ou poste que colga do seu vértice en situación vertical, que une a fileira co tirante e que dá apoio ás contratesoiras. Cando é de madeira adoita ensamblarse a caixa e espiga cos pares na súa parte superior. Ás veces, é desdobrado (\"falsos pendulóns\") sostendo o tirante en dous puntos."}
{"id": 1196489, "term": "Pendulón embarbelado", "prompt": "Cal é a definición de \"pendulón embarbelado\"?", "output": "O de madeira que se distingue por unhas pequenas caixas na súa parte inferior onde recibe tornapuntas ou contratesoiras."}
{"id": 1007666, "term": "Picadeiro de armadura", "prompt": "Como se define \"picadeiro de armadura\"?", "output": "Madeiro, polo xeral de pequeno tamaño, ao que se lle practica unha amosega ou entalladura no centro a fin de asegurar nela as cuñas ou paus que o carpinteiro ha de labrar ou adelgazar coa aixola."}
{"id": 1015297, "term": "Saetino", "prompt": "Con que significado se emprega \"saetino\"?", "output": "Listón estreito e alongado, de sección trapezoidal, de igual grosor á fita á que acompaña e cuxa función é tapar as rañuras ou luces lonxitudinais que se producen entre a viga sobre a que monta a cinta e a táboa do extradorso."}
{"id": 1007668, "term": "Soleira de armadura", "prompt": "Dime cal é a definición de \"soleira de armadura\".", "output": "Nunha armadura de cuberta, peza de madeira que se asenta de xeito horizontal na coroación dun muro e no que apoian as cabezas inferiores dos pares. A súa función é a de servir de transición entre a fábrica e a cuberta de madeira. Sobre a soleira asentan os tirantes, quen á súa vez reciben o estribo onde apoian os pares."}
{"id": 1007669, "term": "Taboado", "prompt": "Explica o significado de \"taboado\".", "output": "Nunha armadura ou nun alfarxe, serie de táboas que forman a cuberta por encima das alfarxías ou pares e contrapares daquelas estruturas de cuberta respectivamente."}
{"id": 1015043, "term": "Taujel", "prompt": "Cal é a acepción de \"taujel\"?", "output": "Do árabe hispano tawsíh (acción de cinguir un cinto). Teito plano recuberto de lazo por enteiro e, polo tanto, necesariamente atauxerado. Ten por base un taboleiro sustentado por alfarxías ou madeiros a escuadra, sobre o que se asenta o taboleiro ou labor de lazo. O devandito taboleiro recibe os listóns cravados do tauxel, e outras pezas recortadas, en forma de variados polígonos que combinan coas cintas."}
{"id": 1005147, "term": "Tirante", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tirante\"?", "output": "Elemento estrutural, de madeira ou ferro, empregado para soportar traccións. Nas armaduras de cuberta, peza que conecta os estribos mantendo a súa distancia, absorbendo o empuxe dos pares de armadura para impedir a separación destes ou colocada entre dous muros para evitar un colapso."}
{"id": 1196492, "term": "Tornapunta", "prompt": "Explica que significa \"tornapunta\".", "output": "Nunha armadura de cuberta, a peza horizontal de madeira ensamblada de maneira perpendicular ao pendulón sobre o que apoia o par."}
{"id": 1009613, "term": "Verteaugas", "prompt": "Define \"verteaugas\".", "output": "Peza de chapa metálica ou outro material delgado impermeable, con forma de canle, que se proxecta desde unha cornixa e que se coloca para evitar a filtración de auga ao interior dun edificio."}
{"id": 1196520, "term": "Cuberta húmida", "prompt": "Cal é a definición de \"cuberta húmida\"?", "output": "A que está constituída por un sistema pasivo de acondicionamento solar de acción retardada, consistente nunha gran masa de auga colocada na cuberta plana, capaz de quentarse pola acción da radiación solar e de arrefriarse por reirradiación nocturna."}
{"id": 1005231, "term": "Cuberta inclinada", "prompt": "Cal é o sentido de \"cuberta inclinada\"?", "output": "Aquela que ten unha pendente superior a 10 graos. Clasifícanse segundo a súa disposición e número de vertentes ou faldróns de cuberta."}
{"id": 1005254, "term": "Cuberta a catro augas", "prompt": "Explica o significado de \"cuberta a catro augas\".", "output": "Similar á cuberta a dúas augas, pero sen pinches. A que ten catro vertentes ou faldróns de cuberta inclinados e que se atopan en arestas ou lima tesas saíntes inclinadas. Unha cuberta tamén pode ser a catro augas de xeito parcial, cando dous lados opostos son en parte a catro augas e en parte a dous."}
{"id": 1196517, "term": "Cuberta piramidal", "prompt": "Cal é o sentido de \"cuberta piramidal\"?", "output": "A que ten catro vertentes ou faldróns de cuberta, terminando nun vértice común. Recibe este nome pola forma de pirámide."}
{"id": 1005252, "term": "Cuberta a dúas augas", "prompt": "Define \"cuberta a dúas augas\".", "output": "A que está organizada a dúas vertentes ou faldróns de cuberta, que se unen pola súa parte superior no cabalete ou cumieira central, polo que adoita estar montada sobre piñóns ou pinches."}
{"id": 1196515, "term": "Cuberta de semicopete", "prompt": "Cal é o sentido de \"cuberta de semicopete\"?", "output": "Cuberta a dúas augas que aparece quebrada nun extremo da cumieira, formando un triángulo. Ás veces, inclúe faldróns de cuberta quebrados nos seus panos laterais."}
{"id": 1006710, "term": "Cuberta a tres augas", "prompt": "Que quere dicir \"cuberta a tres augas\"?", "output": "A que ten tres vertentes ou faldróns de cuberta, con tres lima tesas."}
{"id": 1005251, "term": "Cuberta a unha auga", "prompt": "Explica que significa \"cuberta a unha auga\".", "output": "A que ten un só plano inclinado ou faldrón de cuberta."}
{"id": 1005255, "term": "Cuberta de pavillón", "prompt": "Explica o significado de \"cuberta de pavillón\".", "output": "A que cobre espazos poligonais. Mostra tantas caras como lados o polígono que cobre. As lima tesas córtanse nun punto moi agudo, que é a cúspide da cuberta. Ao ter un vértice común, todos os faldróns de cuberta son triangulares."}
{"id": 1006735, "term": "Cuberta á holandesa", "prompt": "Define \"cuberta á holandesa\".", "output": "A que está organizada a catro augas (v. Cuberta a catro augas), pero onde os faldróns de cuberta ou vertentes triangulares non chegan á cumieira, polo que adoptan unha forma trapezoidal, orixinando un piñón de pequeno tamaño sobre eles."}
{"id": 1006762, "term": "Cuberta helmo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cuberta helmo\"?", "output": "Cuberta de pavillón cando as esquinas están achafranadas na base por catro pinches."}
{"id": 1006763, "term": "Cuberta en dentes de serra", "prompt": "Con que significado se emprega \"cuberta en dentes de serra\"?", "output": "A composta por unha serie de pequenas cubertas paralelas de sección triangular, case sempre asimétrica, co faldrón de cuberta máis curto e que, polo xeral, é vertical e acristalado ao obxecto de iluminar o interior do edificio. O seu perfil lembra os dentes dunha folla de serra.\n\nNota de alcance: Este tipo de cuberta adoita empregarse para cubrir grandes naves, e en especial, as necesitadas de luz natural, como as industriais, polo que a súa estrutura é metálica. Os acristalamentos oriéntanse habitualmente cara ao norte."}
{"id": 1196516, "term": "Cuberta en V", "prompt": "Como se define \"cuberta en v\"?", "output": "A composta por dous faldróns de cuberta que verten cara a un canalón interior ou lima foia."}
{"id": 1006761, "term": "Cuberta quebrantada", "prompt": "Cal é o sentido de \"cuberta quebrantada\"?", "output": "A que ten nas súas vertentes dúas ou máis faldróns de cuberta con diferentes pendentes. A unión entre planos faise mediante as limas."}
{"id": 1006737, "term": "Cuberta de mansarda", "prompt": "Que quere dicir \"cuberta de mansarda\"?", "output": "A quebrantada cando ten dous faldróns de cuberta en cada unha das súas vertentes e cando o inferior ten unha pendente máis acusada que o superior. Neste caso, o habitual é que teña só dous faldróns quebrados. Na zona inferior adoitan abrirse bufardas.\n\nNota de alcance: A cuberta de mansarda, tamén chamada \"cuberta en mansarda\", é un deseño tipicamente francés inventado polo arquitecto galo François Mansart (1598-1666)."}
{"id": 1005224, "term": "Cuberta inflamable", "prompt": "Que significa \"cuberta inflamable\"?", "output": "A que é construída con materiais téxtiles e sometida a unha presión de aire interior que permite o seu emprazamento segundo as necesidades. Polo xeral, empréganse para cubrir grandes luces nos estadios deportivos, salas de espectáculos, etc. Poden ser soportadas por aire ou inchadas."}
{"id": 1196518, "term": "Cuberta inchada", "prompt": "Cal é a acepción de \"cuberta inchada\"?", "output": "Cuberta inflamable cando é de dobre folla ou tubular."}
{"id": 1196519, "term": "Cuberta soportada por aire", "prompt": "Cal é a definición de \"cuberta soportada por aire\"?", "output": "Cuberta inflamable cando é dunha soa folla e baixa presión."}
{"id": 1005227, "term": "Cuberta plana", "prompt": "Dame a definición de \"cuberta plana\".", "output": "Aquela na que non interveñen estruturas de peche inclinadas nin curvas. O pavimento debe ter unha pendente inferior ao 10 %, aínda que pola súa inclinación estea comprendida entre o 2 % e 5%. En todo caso, debe ser a adecuada para evacuar a auga de choiva cara aos embornais ou sumidoiros. Tradicionalmente, para selar as cubertas planas empregouse alcatrán e grave, aínda que cada vez se fixo máis frecuente o uso da tea asfáltica. Entre as cubertas planas, distínguense as transitables, non transitables, axardinadas, etc. As transitables son utilizadas como terraza, como tendal ou para situar equipos de instalacións xerais do edificio."}
{"id": 1005230, "term": "Cuberta axardinada", "prompt": "Define \"cuberta axardinada\".", "output": "Un dos tipos de cuberta plana na que a capa de protección funciona como unha cubeta con terra e auga. O espesor da capa de terra colócase segundo o tipo de vexetación que se pretenda plantar, requirindo maior espesor a maior cantidade de vexetación ou a arbustos de moita raíz, sendo o espesor mínimo de 10 cm."}
{"id": 1005229, "term": "Cuberta non transitable", "prompt": "Define \"cuberta non transitable\".", "output": "Un dos tipos de cuberta plana cuxa capa de protección non permite pasar ou camiñar pola superficie."}
{"id": 1005228, "term": "Cuberta transitable", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cuberta transitable\".", "output": "Un dos tipos de cuberta plana á que se lle engade unha capa de protección para permitir ou facer posible o tránsito peonil ou rodado pola súa superficie."}
{"id": 1196521, "term": "Cuberta ventilada", "prompt": "Dame a definición de \"cuberta ventilada\".", "output": "Aquela que está constituída por dúas follas separadas por unha cámara de aire ventilada: a superior, que está destinada a protexer o resto da cuberta dos axentes atmosféricos e da radiación solar, así como a garantir a impermeabilidade do conxunto; e a inferior destinada a proporcionar illamento térmico."}
{"id": 1007631, "term": "Cumieira", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cumieira\"?", "output": "Na parte superior dun edificio, aresta ou intersección que separa os diferentes faldróns de cuberta."}
{"id": 1007429, "term": "Faldrón de cuberta", "prompt": "Cal é a definición de \"faldrón de cuberta\"?", "output": "Nunha cuberta composta, cada un dos planos inclinados desta que cobren a estancia, organizada entre dúas lima tesas e o beirado. Segundo a tipoloxía da cuberta, os faldróns terán forma triangular, cadrada, rectangular ou trapezoidal."}
{"id": 1007386, "term": "Pinche", "prompt": "Explica que significa \"pinche\".", "output": "Do latín \"fastigium\" (pendente, inclinación). Porción triangular do muro testeiro dun edificio con cuberta a dúas augas, desde a cornixa ou o beirado ata a cumieira, formado polas dúas vertentes do tellado e o muro inferior."}
{"id": 1195971, "term": "Pinche engableteado", "prompt": "Cal é a definición de \"pinche engableteado\"?", "output": "Coroamento dun pinche en forma de gablete para ocultar os faldróns de cuberta, en especial o que ten unha silueta ornamentada."}
{"id": 1007389, "term": "Pinche graduado", "prompt": "Con que significado se emprega \"pinche graduado\"?", "output": "O que organiza as liñas oblicuas das súas vertentes formando un perfil graduado.\n\nNota de alcance: O pinche graduado foi de uso frecuente na arquitectura flamenga dos séculos XVI e XVII."}
{"id": 1007390, "term": "Pinche holandés", "prompt": "Define \"pinche holandés\".", "output": "Aquel que ten todos os seus lados curvos e está coroado por un frontón. É característico da arquitectura holandesa, de aí o seu nome."}
{"id": 1014869, "term": "Ímbrice", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ímbrice\"?", "output": "Tella romana con forma curva que contén a choiva. Utilízase para cubrir teitumes en combinación coas tellas. Algúns autores asóciano ao termo \"tegula\"."}
{"id": 1007431, "term": "Lima de cuberta", "prompt": "Cal é o sentido de \"lima de cuberta\"?", "output": "Aresta ou ángulo diedro que separa os diferentes faldróns de cuberta."}
{"id": 1195916, "term": "Lima de creba", "prompt": "Cal é a definición de \"lima de creba\"?", "output": "Aresta ou ángulo diedro que separa os diferentes faldróns de cuberta cando estes teñen diferente inclinación."}
{"id": 1007432, "term": "Lima foia", "prompt": "Como se define \"lima foia\"?", "output": "Aresta ou ángulo diedro que separa os diferentes faldróns de cuberta cando se unen cara ao interior. Neste caso, a aresta é entrante e crea un canalón na parte baixa por onde discorren as augas que verte cada un deles."}
{"id": 1007433, "term": "Lima tesa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"lima tesa\"?", "output": "Arista que separa os diferentes faldróns de cuberta cando se unen cara ao exterior. Prodúcese ao atoparse dous faldróns de cuberta adxacentes, formando un ángulo ou aresta saínte."}
{"id": 1007435, "term": "Lanterna", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"lanterna\"?", "output": "Pequena construción polo xeral de planta circular ou poligonal, máis alta que ancha e calada de vans que se levanta como remate dunha cúpula ou cuberta. A súa función é a de iluminar o espazo interior mediante os seus vans laterais, o que razoa o seu nome. Ás veces, tamén se utiliza como plataforma de observación. Denomínaselles tamén lanterna ás estruturas esveltas, en forma de torre, que se erixen nos cemiterios para conter unha luz e ás veces un altar.\n\nNota de alcance: A orixe da lanterna para alumear as cúpulas atópase xa na arte romana. A lanterna torre é característica da arte da Idade Media, no Románico e no Gótico, en especial en Normandía (torre-lanterna tardomedieval da igrexa abacial de Saint-Ouen, en Ruán), Inglaterra (Lanterna octogonal da catedral de Ely (século XIV), Francia (lanterna octogonal da igrexa abacial de Saint-Ouen, en Ruán) e España (lanterna octogonal da catedral de Tarragona, século XIII)."}
{"id": 1007436, "term": "Lucernario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"lucernario\".", "output": "Abertura na parte superior dunha estrutura de cuberta, a miúdo acristalada e a cabalo da cumieira. A súa función é a de iluminar patios, corredores, galerías e bufardas. Nalgúns casos, pode abrirse e mellorar a ventilación da zona onde se atopa. Ás veces, utilízase como sinónimo de \"monteira\"."}
{"id": 1212522, "term": "Lumieira", "prompt": "Que significa \"lumieira\"?", "output": "Ventá tipo abufardada en saínte, a miúdo por elevación, dunha parte do plano inclinado da vertente dunha cuberta. Algúns especialistas reservan o termo ás aberturas con pinche e persiana situadas nunha agulla."}
{"id": 1008526, "term": "Teito", "prompt": "Que significa \"teito\"?", "output": "Acabado ou revestimento interno superior dunha cuberta de edificio, habitación, etc., que, a miúdo, oculta a cara inferior da devandita cuberta ou forxado, podendo formar parte da súa estrutura ou do armazón do chan do piso superior, ou ben ser independente destes."}
{"id": 1005111, "term": "Artesoado", "prompt": "Explica o significado de \"artesoado\".", "output": "Teito de madeira ou forxado de piso superior, a miúdo decorado con artesóns, casetóns ou plafóns, con forma de artesa invertida. En bóvedas e cubertas adoitan labrarse en pedra, madeira ou metal, e a súa procedencia pode estar nas lousas colocadas sobre os linteis ou arquitrabes das antigas construcións, como por exemplo os lacunares gregos, onde as tellas das cubertas pintábanse na súa cara interior. O taboleiro horizontal do centro denomínase almizate, os inclinados ou faldróns de cuberta sostéñense con pares de armadura. Toda a estrutura apóiase sobre uns estribos chamados arrocabes ou sobre cornixas labradas. No armazón do taboleiro central encárganse pranchas de madeira, cadradas ou poligonais, policromadas ou adornadas con marquetería, formando xeralmente figuras xeométricas (lazaría), características da arte mudéxar. Pódese chegar a dar unha sensación de maior suntuosidade, completando o conxunto con mocárabes ou con adornos colgantes en acios, piñas, etc., (colgantes).\n\nNota de alcance: O termo artesoado foi empregado de xeito erróneo para designar todos os teitos de madeira, en especial as armaduras de par e coteno con cabeceiras, cuxa forma lembra a unha artesa; con todo, o seu uso só será correcto cando se aplica a aquelas armaduras de madeira resoltas con casetóns."}
{"id": 1007416, "term": "Falso teito", "prompt": "Con que significado se emprega \"falso teito\"?", "output": "Teito que, sen función construtiva, está separado da estrutura de cuberta ou armazón, deixando unha cámara de aire entre ambos para habilitar un espazo que facilite o paso de tubaxes ou canalizacións, ou co fin de alterar as proporcións dunha sala."}
{"id": 1007415, "term": "Ceo raso", "prompt": "Que significa \"ceo raso\"?", "output": "Falso teito alintelado, construído de materiais moi lixeiros, que se coloca ocultando o verdadeiro teitume ou cuberta, ben para diminuír a altura da estancia ou ben para formar unha cámara de aire illante térmico."}
{"id": 1007417, "term": "Falso teito acústico", "prompt": "Dime cal é a definición de \"falso teito acústico\".", "output": "Falso teito de lousas antisonoras ou doutro material absorbente do son."}
{"id": 1007418, "term": "Falso teito suspendido", "prompt": "Explica o significado de \"falso teito suspendido\".", "output": "Sistema de falso teito colgado do forxado ou cuberta superior, co fin de habilitar un espazo para o paso de elementos de instalacións eléctricas, de auga, calefactarias, etc."}
{"id": 1196167, "term": "Falso teito de celosía", "prompt": "Explica o significado de \"falso teito de celosía\".", "output": "Falso teito suspendido de enreixado de listonciños de madeira ou de ferro multicelulares, cuxa función é a de apantallar as fontes de luz montadas por encima deste."}
{"id": 1196168, "term": "Falso teito de lamas metálicas", "prompt": "Explica que significa \"falso teito de lamas metálicas\".", "output": "Sistema de falso teito suspendido a base de lamas estreitas de metal. Polo xeral, incorporan luminarias modulares e reixas de aire acondicionado."}
{"id": 1196169, "term": "Falso teito integral", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"falso teito integral\"?", "output": "Sistema de falso teito suspendido que incorpora os compoñentes acústicos, de iluminación e de aire acondicionado nun conxunto unificado."}
{"id": 1196171, "term": "Teito luminoso", "prompt": "Dame a definición de \"teito luminoso\".", "output": "Falso teito suspendido de paneis traslúcidos. A súa función é a de difundir a luz das luminarias montadas por encima deste."}
{"id": 1196144, "term": "Teito con esquinas inclinadas", "prompt": "Que quere dicir \"teito con esquinas inclinadas\"?", "output": "Aquel que está disposto en forma dunha pirámide truncada."}
{"id": 1196145, "term": "Teito coas vigas vistas", "prompt": "Explica que significa \"teito coas vigas vistas\".", "output": "Aquel no que no forxado se deixaron as vigas á vista."}
{"id": 1196146, "term": "Teito moldurado", "prompt": "Cal é a acepción de \"teito moldurado\"?", "output": "O que ten unha moldura no bordo."}
{"id": 1196147, "term": "Teito plafonado", "prompt": "Define \"teito plafonado\".", "output": "O alintelado ou abovedado de carácter decorativo (ornamental non estrutural)."}
{"id": 1005142, "term": "Tella", "prompt": "Con que significado se emprega \"tella\"?", "output": "Peza de barro cocido, polo xeral rectangular con forma de canle, que nas cubertas se coloca en serie e de forma imbricada con respecto a outras para evitar que se filtre a auga. Consta de dúas partes: canle e acubilla. Existen numerosos tipos: a \"tegula\", de beirado, árabe, de cumieira, de cinc, puntal de esquina, de escama, flamenca, de lima foia, de ventilación, etc."}
{"id": 1196486, "term": "Bocatella", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bocatella\"?", "output": "Primeira tella ou cada dunha das que, a partir do beirado, inician unha canle. Adoita ser máis curta ou plana que as de vertente. Colócase debaixo da fiada do beirado, co fin de proporcionarlle a mesma pendente que ao resto da vertente.."}
{"id": 1015029, "term": "Tegula", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tegula\"?", "output": "Transcrición do termo latino \"tegula\" (tella), de uso habitual en arquitectura e arqueoloxía para designar as tellas gregas e romanas. Adoitaban ser de gran tamaño (uns 65 cm 45 x 45 cm, cun rebordo aos seus lados maiores para encaixar coa fileira seguinte. Vitruvio descríbeo como un ladrillo cocido no forno."}
{"id": 1212635, "term": "Tella acanalada", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tella acanalada\"?", "output": "Aquela que se presenta con forma de \"S\", moito máis encorvada que as comúns e que se encaixa coas adxacentes, formando unha superficie con canles polas que corre a auga."}
{"id": 1015046, "term": "Tella árabe", "prompt": "Cal é a definición de \"tella árabe\"?", "output": "A cerámica curva, de forma troncocónica ou de canle cónica e cuxa lonxitude oscila entre os 35 cm e os 50 cm. Colócase en filas alternas cóncavas e convexas, empregándose de maneira alternativa polas súas dúas caras."}
{"id": 1196733, "term": "Tella de beirado", "prompt": "Cal é a acepción de \"tella de beirado\"?", "output": "Aquela que adopta unha forma especial para adaptarse na súa disposición no extremo do beirado; adoita ter unha maior anchura que a normal."}
{"id": 1195924, "term": "Tella de bordo", "prompt": "Cal é o sentido de \"tella de bordo\"?", "output": "A que está colocada de maneira que cubra o bordo dunha cuberta."}
{"id": 1196734, "term": "Tella de cinc", "prompt": "Explica que significa \"tella de cinc\".", "output": "Aquela que é fabricada con folla deste metal."}
{"id": 1195925, "term": "Tella de cumieira", "prompt": "Cal é a acepción de \"tella de cumieira\"?", "output": "A convexa, en ocasións ornamentadas con baldosas decorativas saíntes, cuxa función é a de cubrir a cumieira dunha cuberta e a unión das vertentes dun tellado sobre as lima tesas."}
{"id": 1015360, "term": "Tella de encaixe", "prompt": "Define \"tella de encaixe\".", "output": "Tella plana con forma rectangular e cunha rañura nun dos seus lados maiores e solapa no outro, de forma que pode ser disposta en serie por encaixe, alixeirando con iso o peso da cuberta. A súa espesura é variable con resaltes e afundidos."}
{"id": 1196735, "term": "Tella de escama", "prompt": "Dame a definición de \"tella de escama\".", "output": "Aquela que, sendo plana (v. Tella plana, ten o seu lado inferior semicircular, de tal forma que, pola súa disposición, organiza unha cuberta que se asemella ás escamas dun peixe."}
{"id": 1195922, "term": "Tella de faldrón", "prompt": "Como se define \"tella de faldrón\"?", "output": "Cada unha das tellas que cobren as vertentes dunha cuberta."}
{"id": 1195923, "term": "Tella de lima", "prompt": "Cal é a acepción de \"tella de lima\"?", "output": "A convexa empregada para cubrir as lima tesas dunha cuberta."}
{"id": 1196736, "term": "Tella de ventilación", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tella de ventilación\"?", "output": "Aquela que ten unha abertura, polo xeral protexida con caparuza, a fin de facilitar a ventilación do faiado."}
{"id": 1015357, "term": "Tella flamenga", "prompt": "Dame a definición de \"tella flamenga\".", "output": "A que ten sección transversal en forma de \"S\". Colócase de forma que o bordo cóncavo dunha delas solape sobre o bordo convexo da contigua."}
{"id": 1196737, "term": "Tella limafoia", "prompt": "Como se define \"tella limafoia\"?", "output": "Aquela que adopta unha forma especial, polo xeral cóncava, en relación coa súa función de cubrir a unión de dúas vertentes sobre unha lima foia de cuberta."}
{"id": 1015359, "term": "Tella plana", "prompt": "Define \"tella plana\".", "output": "A de forma rectangular, plana ou lixeiramente curva, de grosor variable, con pestanas e encaixes para unilas. Grazas á súa forma, as tellas encádranse e cobren a xunta coa tella lindeira. É máis grande e pesada que a tella árabe. O peso total por metro cadrado de cuberta queda situado ao redor dos 35 kg. Ademais de colocala con morteiro de cal, como a árabe, a tella plana adoita levar uns encaixes que permiten atalas con arames galvanizados, co que se consegue unha mellor fixación que coas árabes, en especial cando se trata de tellados con gran pendente."}
{"id": 1212636, "term": "Tella sintética", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tella sintética\".", "output": "Aquela que é fabricada con este tipo de material, como fibra de vidro, o plástico ou, menos frecuente na actualidade, o amianto.\n\nNota de alcance: [Hopkins, O. (2012), p. 135 e p. 167)"}
{"id": 1001327, "term": "Cúpula", "prompt": "Como se define \"cúpula\"?", "output": "Do latín \"cupam\" (cuba). Estrutura polo xeral hemiesférica cuxa forma deriva da rotación de 360º dunha bóveda sobre o seu eixe central. Levantábase a partir dunha planta cadrada, poligonal, circular ou elíptica. A máis corrente deriva da esfera, aínda que tamén se emprega a derivada da parábola. Adoita apoiarse sobre muros, piares ou columnas que, á súa vez, son soporte de arcos de medio punto ou apuntados. O paso da planta cadrada á poligonal ou circular faise mediante pendentes ou trompas organizando un anel, elemento que serve de base ao corpo cilíndrico ou tambor; este funciona como realce da cúpula, podendo ter vans que iluminan o seu interior. Ás veces, sobre o vértice da cúpula ábrese e levántase un pequeno corpo cilíndrico ou poligonal rematado xeralmente por unha pequena cúpula, chamada lanterna, cuxa función é a de iluminar igualmente o interior. Caracterízase por exercer o mesmo empuxe en todas as direccións. Á hora de describir unha cúpula hai que ter en conta unha serie de elementos xeométricos como: a liña meridiana (liña curva que se describe por unha sección vertical cortada polo eixe); o paralelo (liña circular que se describe por unha sección horizontal cortada perpendicularmente ao eixe); a forza meridiana (forza de compresión que actúa ao longo da liña meridiana); a forza tanxencial (a que actúa ao longo dun paralelo, de forma perpendicular ás forzas meridianas. Son de compresión na zona superior e de tracción na inferior; o círculo máximo (o de maior diámetro dos que se poden trazar nunha estrutura de cúpula); e o anel de tensión.\n\nNota de alcance: As primeiras formas utilizadas testemúñanse nos tipos primitivos de vivendas; así as falsas cúpulas parabólicas cara ao 5000 a. C. no Próximo Oriente ou cara ao 3500 a. C. en Chipre. Na actualidade, moitas tribos africanas viven en chozas circulares en forma de cúpulas e os esquimós en casa de xeo abovedadas (\"iglús\". Tras o paso á casa rectangular, as concepcións espaciais que se ven nas vivendas primitivas quedan relegadas durante séculos a case exclusivamente construcións funerarias, polo xeral, subterráneas. Ata a arquitectura romana non xorde de novo a tendencia ao espazo central abovedado. As numerosas variantes romanas e paleocristiás manteñen a semiesfera, mentres que a estrutura sobre a que se apoia pode ser de planta circular ou poligonal. A tradición romana mediterránea, concentrada no espazo, ignora a plástica da forma exterior da cúpula (Panteón en Roma, onde a cúpula afúndese na envoltura de fábrica da rotonda e nos aneis graduados da parte superior). Ata a arte bizantina non recuperará o seu valor (Santa Sofía, onde descansa sobre o volume arquitectónico, ao xeito tradicional). O Renacemento desenvolve a construción exterior da cúpula, ao que contribúen a utilización do tambor, o resalte dos nervios, que aparecen como liñas ascendentes, o peralte parabólico e o remate da lanterna."}
{"id": 1007814, "term": "Anel de tensión", "prompt": "Dime cal é a definición de \"anel de tensión\".", "output": "Elemento que rodea a base da cúpula e que soporta, cara ao exterior, as forzas meridianas."}
{"id": 1196252, "term": "Cámara", "prompt": "Define \"cámara\".", "output": "Espazo comprendido entre o interior (\"cascarón\") e o exterior (\"domo\") dunha cúpula."}
{"id": 1007761, "term": "Cimborio", "prompt": "Que significa \"cimborio\"?", "output": "Corpo con forma de torre de pequeno tamaño, de forma cilíndrica ou poligonal, que, ao igual que o tambor, sérvelle de base á cúpula e que adoita cubrir o cruceiro ou centro dunha igrexa.\n\nNota de alcance: Ás veces, a construción dos cimborios quedaba sen finalizar polo seu elevado custo e non seren funcionalmente necesarios."}
{"id": 1196524, "term": "Cúpula avieirada", "prompt": "Con que significado se emprega \"cúpula avieirada\"?", "output": "A que ten forma de cuncha ou vieira. A cúpula avieirada pode ser semiesférica ou de cuarto de esfera."}
{"id": 1007825, "term": "Cúpula bulbosa", "prompt": "Como se define \"cúpula bulbosa\"?", "output": "Aquela que ten forma de bulbo de cebola e termina en punta aguda. En sección é parecida a un arco flamíxero. A cúpula bulbosa, tamén chamada \"bulbiforme\" ou de cebola, é maior que a cúpula semiesférica e é usada especialmente na arquitectura rusa (igrexas ortodoxas), estendéndose polo centro de Europa con algunhas variantes."}
{"id": 1196525, "term": "Cúpula de arcos entrecruzados", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cúpula de arcos entrecruzados\".", "output": "Cando os arcos entrecruzados (nervios que a forman non pasan polo centro. É un sistema habitual na arquitectura do Islam, que se traslada ao Románico por influencias desta."}
{"id": 1007823, "term": "Cúpula de casquete", "prompt": "Define \"cúpula de casquete\".", "output": "A de media laranxa sobre pendentes, polo xeral rematada en lanterna."}
{"id": 1212864, "term": "Cúpula de celosía", "prompt": "Que quere dicir \"cúpula de celosía\"?", "output": "Aquela que é formada a partir dunha estrutura poligonal de aceiro recuberta, polo xeral, de cristal."}
{"id": 1212865, "term": "Cúpula dobre", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cúpula dobre\"?", "output": "Aquela que é asentada sobre outra. As cúpulas dobres, mesmo triplas, empréganse cando esta se eleva moi por encima da liña da cuberta dun edificio e é necesario que o seu interior, a miúdo ornamentado, resulte facilmente visible desde dentro."}
{"id": 1007830, "term": "Cúpula gallonada", "prompt": "Cal é a definición de \"cúpula gallonada\"?", "output": "A que presenta a súa superficie dividida verticalmente por arcos e nervios lembrando os cuarteiróns dunha laranxa. Adoita estar decorada con modillóns ou segmentos cóncavos que, ao se uniren, dan lugar a arestas entrantes que converxen no centro. A súa función é a de cubrir espazos de planta poligonal."}
{"id": 1007831, "term": "Cúpula xeodésica", "prompt": "Como se define \"cúpula xeodésica\"?", "output": "A que ten unha estrutura de aceiro cuxos nervios son cortados a 60º en tres xogos de círculos máximos. O espazo queda dividido en triángulos esféricos equiláteros."}
{"id": 1212866, "term": "Cúpula pateriforme", "prompt": "Explica o significado de \"cúpula pateriforme\".", "output": "Aquela que presenta unha altura menor que a súa envergadura, o que lle dá un aspecto aplanado."}
{"id": 1007832, "term": "Cúpula Schwedler", "prompt": "Cal é a acepción de \"cúpula schwedler\"?", "output": "A que é construída en aceiro, en forma dun casquete esférico e cuxos vértices ou nós de poliedro inscrito correspóndense á intersección de meridianos e paralelos. Complétase cun xogo de barras diagonais, que unen as interseccións dos primeiros cos segundos en cada tramo trapecial."}
{"id": 1007833, "term": "Cúpula sobre pendentes", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cúpula sobre pendentes\".", "output": "A que se forma cortando unha semiesfera por catro planos verticais, que se corresponden aos lados dun rectángulo inscrito no círculo de arranque. Así, fálase dela como aquela que se levanta sobre catro triángulos esféricos ou pendentes. O seu uso permite a transición da planta poligonal ou cadrada á circular da cúpula."}
{"id": 1009912, "term": "Cupulino", "prompt": "Define \"cupulino\".", "output": "Corpo a xeito de pequena lanterna, casquete ou cúpula de pequenas dimensións, que coroa e remata a parte superior dunha cúpula maior. É un dos elementos arquitectónicos característicos do Renacemento e do Barroco."}
{"id": 1007829, "term": "Falsa cúpula", "prompt": "Explica que significa \"falsa cúpula\".", "output": "A que é construída por aproximación de fiadas superpostas, desenvolvendo estas un empuxe vertical."}
{"id": 1007762, "term": "Pendente", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pendente\"?", "output": "Do latín pendens (pendente). Cada un dos triángulos esféricos ou segmentos de muro que se producen como elementos de transición entre unha planta cadrada ou rectangular á poligonal ou circular, e a súa cuberta, xa sexa por medio de cúpula ou por armadura oitavada inscrita na devandita planta, deixando uns vans de forma triangular, onde se forman as pendentes.\n\nNota de alcance: Este recurso de transición da forma cadrada á circular empregouse extensamente por primeira vez nas igrexas bizantinas como na de Santa Sofía, Istambul, Turquía, reconstruída por Xustiniano (finalizada no ano 537), e sobre cuxo rectángulo central de 100 pés bizantinos (31,1 m) de lado, finalizada por catro grandes piares, se alza a súa popular bóveda sostida sobre pendentes."}
{"id": 1007764, "term": "Tambor de cúpula", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tambor de cúpula\".", "output": "Muro de sección cilíndrica ou prismática, a miúdo perforado por xanelas, sobre o que se apoia unha cúpula cando non existe ciborio. Serve de elemento transmisor das cargas verticais. Este elemento construtivo fíxose especialmente frecuente no Renacemento."}
{"id": 1008893, "term": "Trompa", "prompt": "Como se define \"trompa\"?", "output": "Arco situado en diagonal que cobre o interior dunha esquina para soster unha superestrutura poligonal ou circular sobre outra cadrada ou bovedilla semicónica proxectada cara ao exterior do muro e disposta nos ángulos onde se superpoñen dúas estruturas. Serve para transformar unha planta cadrada en octogonal, xa que engade catro lados en chafrán polo interior do recinto. Tamén se utiliza para achafranar unha esquina ata certa altura, para desviar unha descarga que, de producirse sobre un só punto, resultaría excesiva ou, pola contra, para transmitir o peso dun elemento voado a un soporte sólido. A trompa coincide coa pendente no caso de que a estrutura sobreposta sexa unha bóveda semiesférica."}
{"id": 1185923, "term": "Dardo", "prompt": "Cal é o sentido de \"dardo\"?", "output": "En estruturas decorativas rítmicas, principalmente ovarios ou fileiras de pífanos, motivo en forma do extremo agudo de frecha. O dardo é especialmente utilizado en molduraxe grega."}
{"id": 1186013, "term": "Denticulado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"denticulado\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental correspondente, en orixe, á cornixa nas ordes xónica e corintia. Consiste nunha sucesión de paralelípedos (dentículos) en serie, separados entre si por baleiros de dimensións aproximadamente equivalentes."}
{"id": 1010827, "term": "Dentículo", "prompt": "Dame a definición de \"dentículo\".", "output": "Do latín \"dens\" (dente). Elemento arquitectónico ornamental cúbico, en forma de dentes rectangulares, en fileira, separados entre si por un espazo (metátomo) que se deixa oco e que ten por ancho a metade do dentículo. Normalmente, colócase na cornixa debaixo da coroa. Pola súa colocación e forma xeométrica, os dentículos lembran as cabezas dos contrapares ou parellos da cuberta. No Románico, dáselle o nome de dentículo. Segundo Vitruvio, pola súa colocación e forma xeométrica, disimulaba as cabezas dos traveseiros de madeira que sobresaían da cuberta."}
{"id": 1187583, "term": "Dente de can", "prompt": "Explica que significa \"dente de can\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental formado por floróns de catro follas con filetes agudos, saíntes e semellantes a dentes de can, especialmente utilizado no Gótico primitivo. Tamén recibe este nome o composto por prismas triangulares ou troncopiramidais dispostos en serie."}
{"id": 1187590, "term": "Dente de serra", "prompt": "Cal é o sentido de \"dente de serra\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental similar ao dente de can, pero reservando esta denominación cando se trata unicamente de prismas triangulares posto en serie."}
{"id": 1015870, "term": "Doselete", "prompt": "Como se define \"doselete\"?", "output": "Dosel pequeno, polo xeral en voadizo, que acubilla as estatuas e os sitiais de coro. Aparecen ao final do Románico e desenvólvense nos diversos períodos góticos, chegando a decorarse de maneira profusa. Adoitan usarse nas arquivoltas onde, ás veces, cada un deles serve de repisa á estatua que vai enriba. Os do primeiro período adoitan ser \"amedinados\", representando murallas ameas, fortalezas ou edificios en pequeno, polo que tamén se lle chama \"casilicios\". Co Gótico, coállanse de pináculos, gabletes, etc., e, ás veces, imitan un chapitel gornecido de angrelados ou o seu tabernáculo con arcadas e torres. No Renacemento, conserva a forma de lanterna con aletas e roleos, así como outros corpos superpostos."}
{"id": 1005160, "term": "Empanelado", "prompt": "Cal é a definición de \"empanelado\"?", "output": "Superficie afundida ou sobresaínte no lenzo de parede, porta, etc., realzada mediante unha combinación de paneis de madeira decorativos."}
{"id": 1005153, "term": "Panel", "prompt": "Dame a definición de \"panel\".", "output": "Superficie, non demasiado grande, delimitada por faixas ou molduras, en que se dividen os lenzos de parede, teitos, chans, etc., manipulada como unha soa unidade na montaxe e a execución. Polo xeral, adoitan aplicarse con fins decorativos, en especial, sobre calquera superficie afundida ou sobresaliente con respecto á zona que a rodea ou que se atopa encerrada por un cerco. Nunha vidreira, a parte que comprende un debuxo ou motivo completo."}
{"id": 1196162, "term": "Panel de forro", "prompt": "Explica que significa \"panel de forro\".", "output": "O que ten un carácter estrutural. Está composto por dúas caras de madeira contrachapada encoladas a un armazón interior de madeira. É empregado como elemento de forxado, cuberta ou parede sometido a flexión. As caras de contrachapado e o armazón de madeira actúan como unha serie de vigas de dobre \"T\". Pódense colocar riostas transversais para suxeitar os bordos do forro e como forma de distribuír as cargas puntuais."}
{"id": 1196163, "term": "Panel de madeira conglomerada", "prompt": "Cal é a acepción de \"panel de madeira conglomerada\"?", "output": "Illante fabricado con madeira ou fibras de cana comprimidas e aglomeradas en láminas grosas. Utilízase en muros de peche económicos ou como cubrimento de teitos."}
{"id": 1196164, "term": "Panel rasado", "prompt": "Explica o significado de \"panel rasado\".", "output": "Aquel cuxa superficie se atopa no mesmo plano que o cerco que o rodea."}
{"id": 1196165, "term": "Panel en realce", "prompt": "Cal é a acepción de \"panel en realce\"?", "output": "Aquel cuxa zona central é máis grosa que os bordos ou ben que sobresae por encima do cerco que o rodea."}
{"id": 1196166, "term": "Panel afundido", "prompt": "Dime cal é a definición de \"panel afundido\".", "output": "O que ten a zona central máis afundida que os bordos ou o cerco que o rodea."}
{"id": 1005159, "term": "Recebo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"recebo\"?", "output": "Revestimento dun paramento de muro ou parede. A revocadura utilízase para conseguir unha superficie lisa e uniforme a base de morteiro, cemento ou xeso."}
{"id": 1212460, "term": "Entrelazo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"entrelazo\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental consistente en liñas ou cintas que se entrecruzan indefinidamente e con sentido xeométrico. Os motivos entrecruzados máis habituais adoitan ser arcos de medio punto, liñas quebradas, etc."}
{"id": 1001713, "term": "Escaleira", "prompt": "Que significa \"escaleira\"?", "output": "Fábrica ou construción composta por unha serie de chanzos, que facilitan a comunicación entre distintos planos horizontais dunha construción ou terreo a diferentes niveis de altura ou plantas. Os chanzos están contidos nun espazo de paredes pechadas (caixa de escaleira. Para o seu estudo e catalogación é importante apuntar os elementos xeométricos que xiran ao redor de: a altura, distancia vertical nun tramo de escaleira; o arranque, inicio da escaleira en sentido ascendente; a frecha, liña coa que nos planos se indica o sentido ascendente desta; o paso, ou distancia horizontal que hai entre dous chanzos, tamén a distancia entre o primeiro chanzo e o último dun mesmo tramo; a pendente, ou liña inclinada existente desde os extremos dos chanzos, que se aconsella estea comprendida entre 26º e 36º, a \"pendente crítica\" corresponde á liña inclinada máxima por encima da cal a escaleira resultaría incómoda ou insegura; e o tramo, espazo que comprende unha serie continua de chanzos entre un nivel e o seguinte, non é aconsellable que existan máis de dezaseis chanzos seguidos nun só tramo.\n\nNota de alcance: A escaleira é considerada como un dos elementos arquitectónicos máis antigos, ás veces, mesmo adquire un significado simbólico de vía ou camiño cara á divindade (pirámides graduadas maias ou aztecas). As primeiras realizáronse en pedra, mármore ou, as máis sinxelas, en madeira, e aparecen como elementos ligados ás funcións dos edificios (rampla-escaleira no pavillón de Sesostris I en Karnak). Escaleiras monumentais, atópanse nas escalinatas de honra dos cigurats mesopotámicos, os pazos (Persépolis, Cnosos), os \"propilei\" de Atenas, as escaleiras romanas de termas, etc. Cobran relevancia na bancada dos teatros e anfiteatros, construíndose sobre as bóvedas rampantes dos \"vomitoria\". Na Idade Media, era práctica habitual facer escaleiras exteriores para chegar ás grandes salas dos castelos, aínda que as máis comúns eran as escaleiras de caracol encerradas en torres redondas, catedrais e casas (escaleira gótica da Catedral de Maguncia). A de caracol aberta perdurou no Renacemento como peza ornamental esencial en edificios profanos (Castelo de Blois), aínda que predominou a ancha escaleira de tramo recto de concepción grandiosa, á romana (Universidade de Xénova, Alcázar de Toledo). O Barroco e o Manierismo, co seu gusto pola escenografía maxestosa, convérteas en pezas singulares (Escaleira Regia do Vaticano, de Bernini). O século XX, coa achega de materiais innovadores como o ferro, o formigón armado, o vidro, etc., xunto á utilización de diferentes tipos de caixa (rectangular, circular, elíptica, de ferradura, etc.), deu lugar a infinidade de variantes."}
{"id": 1002405, "term": "Varanda", "prompt": "Cal é o sentido de \"varanda\"?", "output": "Peitoril composto de balaústres de madeira, ferro, bronce ou outra materia, e das varandas que os suxeitan. A varanda é utilizada en especial nos balcóns, nos laterais como pasamáns de escaleiras e como pezas de división. Serve para agarrarse e proporcionar seguridade. Nas escaleiras monumentais, adoitan ser de pedra ou de mármore, caladas ou macizas, cun balaústre de mármore ou pedra no arranque ou principio, unha pilastra ou outro elemento que se decora de diversos modos. Nas escaleiras máis correntes, as varandas adoitan ser de ferro, forxado ou fundido, e compostas de montantes ou barrotes encaixados en zanca, no rodapé ou nos mesmos chanzos, e enlazados no alto por unha varanda, que adoita recubrirse cunha varanda de madeira ou outro material."}
{"id": 1009586, "term": "Caixa de escaleira", "prompt": "Define \"caixa de escaleira\".", "output": "Oco ou espazo vertical por onde ascende a escaleira, en todo caso está condicionado polo espazo. Pode ser pechada, con muro ao redor, ou aberta con ocos nos laterais."}
{"id": 1001729, "term": "Relanzo", "prompt": "Explica que significa \"relanzo\".", "output": "Plataforma ou espazo chairo entre dúas escaleiras ou dous tramos de escaleira. Denomínase \"meseta corrida\" se dá acceso a máis dunha entrada ou escaleira. Especialmente chámaselle relanzo ás dúas plataformas pequenas ou intermedias entre outras maiores e principais, aínda que ás veces tamén se utiliza este termo para o chan ao pé ou na cabeceira dunha escaleira."}
{"id": 1195751, "term": "Relanzo de escuadra", "prompt": "Dime cal é a definición de \"relanzo de escuadra\".", "output": "Plataforma ou espazo chairo, xeralmente cadrado, onde termina un tramo de escaleira e comeza outro co que forma un ángulo recto."}
{"id": 1195752, "term": "Relanzo de media volta", "prompt": "Que significa \"relanzo de media volta\"?", "output": "Plataforma ou espazo rectangular, onde termina un tramo de escaleira e comeza outro en dirección totalmente oposta."}
{"id": 1012991, "term": "Escaleira á catalá", "prompt": "Cal é a acepción de \"escaleira á catalá\"?", "output": "A que é construída sobre bóveda tabicada de ladrillo. Malia ao seu nome, foi sistema de construción habitual na España musulmá, en especial no Sur e Levante peninsular, onde aínda se seguen fabricando."}
{"id": 1195759, "term": "Escaleira curva", "prompt": "Cal é o sentido de \"escaleira curva\"?", "output": "Un dos tipos básicos de escaleira, na que se inclúen todas aquelas que describen no seu percorrido media circunferencia ou media elipse, xeralmente de forma continua, sen relanzos intermedios. Nalgúns casos, con todo, o seu desenvolvemento en semicírculo queda interrompido por un relanzo, creando dous tramos."}
{"id": 1195763, "term": "Escaleira de abano", "prompt": "Define \"escaleira de abano\".", "output": "Escaleira curva que ten chanzos cunha pegada de anchura desigual, máis estreita cara ao centro."}
{"id": 1001716, "term": "Escaleira de caracol", "prompt": "Con que significado se emprega \"escaleira de caracol\"?", "output": "Calquera dos diversos tipos de escaleira de desenvolvemento continuo en espiral, sen relanzos intermedios, e que está construída con chanzos de abano ao redor dun eixe central ao que están suxeitos, como unha escaleira colgada ou unha escaleira de fuso. Tamén se lle coñece co nome de escaleira de San Gil, porque se cre que o primeiro modelo foi construído no mosteiro de San Gil, preto de Nimes."}
{"id": 1195760, "term": "Árbore", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"árbore\"?", "output": "Pé dereito ao redor do cal ascenden os chanzos dunha escaleira de caracol."}
{"id": 1195761, "term": "Escaleira circular", "prompt": "Que significa \"escaleira circular\"?", "output": "Escaleira de caracol de planta circular ou contida nunha caixa de escaleira circular ou rectangular acabada en hemiciclo."}
{"id": 1195765, "term": "Escaleira de fuso", "prompt": "Cal é a acepción de \"escaleira de fuso\"?", "output": "Escaleira circular cuxos chanzos, en forma de abano, desenvólvense ao redor dun poste central ou espigón de escaleira ao que están suxeitos."}
{"id": 1013006, "term": "Escaleira colgada", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"escaleira colgada\"?", "output": "Escaleira de caracol construída sen zanca, ao redor dun oco circular ou elíptico. Os seus chanzos, sen a axuda de espigóns e, a miúdo, sen relanzo entre plantas, aparecen suspendidos nun lado e encaixados no muro no outro."}
{"id": 1195762, "term": "Escaleira elíptica", "prompt": "Como se define \"escaleira elíptica\"?", "output": "A de caracol cuxo pozo ou caixa de escaleira ten forma de elipse."}
{"id": 1013013, "term": "Escaleira helicoidal", "prompt": "Cal é o sentido de \"escaleira helicoidal\"?", "output": "Escaleira de caracol cunha zanca en forma de hélice."}
{"id": 1001725, "term": "Espigón de escaleira", "prompt": "Dime cal é a definición de \"espigón de escaleira\".", "output": "Eixe pechado ou poste central do que irradian ou ao redor de cal se fixan os chanzos dunha escaleira de caracol."}
{"id": 1212867, "term": "Escaleira de emerxencia", "prompt": "Con que significado se emprega \"escaleira de emerxencia\"?", "output": "A que percorre todo o edificio e cuxa función é a de facilitar a evacuación de persoas no seu interior durante situacións de risco, como incendios."}
{"id": 1013000, "term": "Escaleira de espárrago", "prompt": "Con que significado se emprega \"escaleira de espárrago\"?", "output": "Aquela cuxos chanzos están suxeitos na súa parte central inferior por un único eixe, no cal se encaixan de forma ascendente. O seu envés queda definido pola zanca que lle serve de apoio e pola gradinata (escaleira cuxo envés queda visto) que forma os chanzos, por pregadura ou por formación á muiñeira (v. Escaleira á muiñeira."}
{"id": 1007952, "term": "Escaleira mecánica", "prompt": "Dame a definición de \"escaleira mecánica\".", "output": "A que está dotada de automoción e cuxos chanzos, enlazados uns a outros sen solución de continuidade, deslízanse en marcha ascendente ou descendente. A pegada dos chanzos móvese para que os usuarios poidan transportarse con comodidade e rapidez.\n\nNota de alcance: Inventada en 1897 por Jesse Reno en Nova York, a escaleira mecánica é habitual en aeroportos, intercambiadores de transporte público e centros comerciais, aínda que tamén se poden atopar no exterior."}
{"id": 1195764, "term": "Escaleira mixta", "prompt": "Cal é a acepción de \"escaleira mixta\"?", "output": "Un dos tipos básicos de escaleira, na que se inclúen todas aquelas que no seu trazado teñen unha parte recta e outra curva."}
{"id": 1195766, "term": "Escaleira compensada", "prompt": "Con que significado se emprega \"escaleira compensada\"?", "output": "Aquela na que, dada a reducida lonxitude da zanca, os chanzos dispóñense con trazado oblicuo ou en abano para gañar altura nos espazos do relanzo."}
{"id": 1195767, "term": "Escaleira con arranque de cuarto de volta compensada", "prompt": "Explica o significado de \"escaleira con arranque de cuarto de volta compensada\".", "output": "A que comeza con chanzos en trazado oblicuo ou en abano e continúa cun tramo recto."}
{"id": 1013015, "term": "Escaleira de dous tramos rectos compensada", "prompt": "Dame a definición de \"escaleira de dous tramos rectos compensada\".", "output": "A que está composta por dous tramos rectos que forman un ángulo recto, conectados entre si por un relanzo con chanzos en abano."}
{"id": 1195768, "term": "Escaleira de ferradura", "prompt": "Define \"escaleira de ferradura\".", "output": "Escaleira de ida e volta con dous tramos opostos unidos por un espazo intermedio con forma de media circunferencia. Na escaleira de ferradura, a planta excede do hemiciclo, sendo moi común nas escalinatas exteriores. Cando nesta zona os chanzos están en abano, denomínase de ferradura compensada."}
{"id": 1013001, "term": "Escaleira muiñeira", "prompt": "Dame a definición de \"escaleira muiñeira\".", "output": "Aquela cuxos chanzos están construídos con táboas e carecen de tabica, co ancho estrito para o apoio do pé. Coñécese con este nome polo seu uso en muíños."}
{"id": 1195769, "term": "Escaleira recta", "prompt": "Cal é a acepción de \"escaleira recta\"?", "output": "Un dos tipos básicos de escaleira na que se inclúen todas aquelas que teñen un espazo recto para acceder á parte superior. Pode estar composta por un ou varios tramos, sempre que cada un deles quede dividido por relanzos."}
{"id": 1013009, "term": "Escaleira de cuarto de volta", "prompt": "Dime cal é a definición de \"escaleira de cuarto de volta\".", "output": "A que está formada por dous tramos de chanzos rectos que describen un ángulo de 90º, conectados entre si por un relanzo intermedio ou unha serie de chanzos en abano."}
{"id": 1195771, "term": "Escaleira de dobre volta", "prompt": "Define \"escaleira de dobre volta\".", "output": "Aquela cuxo trazo máis significativo é o de comezar ou arrincar na planta principal, contando cun amplo tramo que termina nun relanzo intermedio do que parten dous tramos laterais máis estreitos que conducen ao piso superior."}
{"id": 1001718, "term": "Escaleira de ida e volta", "prompt": "Con que significado se emprega \"escaleira de ida e volta\"?", "output": "A que presenta un xiro de 180º, é dicir, aquela que está formada por dous tramos rectos e sucesivos, en sentido inverso un sobre outro, conectados entre si por un relanzo. Os tramos colócanse ao redor dun ollo rectangular."}
{"id": 1195770, "term": "Escaleira de dobre L", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"escaleira de dobre l\"?", "output": "Escaleira de ida e volta que, no seu trazado, forma unha planta rectangular ao virar en tres tramos conectados por dous relanzos intermedios, en cada un dos cales se establece un xiro de 90º."}
{"id": 1001722, "term": "Escaleira imperial", "prompt": "Con que significado se emprega \"escaleira imperial\"?", "output": "Aquilo que, sendo de ida e volta (v. Escaleira de ida e volta, consta dun primeiro tramo moi ancho de ida que termina nun relanzo intermedio, continuando noutros dous tramos de volta máis estreitos, laterais e paralelos ao primeiro, formando unha planta en \"E\"."}
{"id": 1195774, "term": "Escaleira de honra", "prompt": "Define \"escaleira de honra\".", "output": "Escaleira imperial construída xunto ao recibidor dos pazos e edificios públicos de maneira luxosa ou suntuosa."}
{"id": 1195772, "term": "Escaleira de tramo recto", "prompt": "Define \"escaleira de tramo recto\".", "output": "A que está composta por un só tramo e que se estende dun nivel a outro sen xiros nin voltas."}
{"id": 1195773, "term": "Escaleira de tres cuartos de volta", "prompt": "Cal é o sentido de \"escaleira de tres cuartos de volta\"?", "output": "Aquela que está formada por catro tramos rectos conectados entre si por relanzos, describindo un xiro de tres cuartos de volta."}
{"id": 1001724, "term": "Escalinata", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"escalinata\"?", "output": "Escaleira nobre de pedra ou fábrica, exterior e dun só tramo. Adoita ser ancha e con chanzos. Polo xeral, remata nun amplo espazo ou terraza.\n\nNota de alcance: As escalinatas foron de uso frecuente durante a Idade Media e o Renacemento, mesmo con rampla dobre e, normalmente, enriquecidas con balaustradas. Utilizáronse para comunicar a planta baixa dun edificio cos xardíns."}
{"id": 1001727, "term": "Chanzo", "prompt": "Define \"chanzo\".", "output": "Nunha escaleira, cada un dos tramos ou traveseiros rectangulares, de madeira, pedra, ferro, ladrillo ou formigón armado dispostos para poñer o pé e poder ascender e descender. Consta de pegada e alzada."}
{"id": 1001734, "term": "Contrapegada", "prompt": "Cal é a definición de \"contrapegada\"?", "output": "Cara ou plano vertical do chanzo, situada entre dúas pegadas, cunha altura de entre 11 a 15 cm e os 19 a 20 cm, dependendo da súa utilización. A contrapegada pode ser inclinada para unha maior comodidade."}
{"id": 1195777, "term": "Chanzo cuña", "prompt": "Define \"chanzo cuña\".", "output": "Aquel cuxa proxección é unha cuña ou se asemella a ela. Forma parte da escaleira recta e dos chanzos compensados dunha escaleira mixta."}
{"id": 1013024, "term": "Chanzo curvo", "prompt": "Define \"chanzo curvo\".", "output": "Aquel cuxo trazado en planta se inscribe nunha figura xeométrica, composta por dúas rectas como lados maiores e dúas curvas como lados menores. As curvas paralelas, dun ou máis centros, orixinan os seguintes chanzos: chanzos curvos con dous arcos de circunferencia paralelos, que se utilizan en escaleiras de caracol e en escaleiras de tramos de rectos con desenvolvemento curvilíneo do relanzo; chanzos curvos con curvas paralelas de dous ou máis centros, arcos de elipse, de parábola, hipérbole, etc., que adoitan utilizarse en escaleiras curvas con ollo central; e chanzos curvos onde se substitúe o arco exterior por unha recta, xa sexa porque a escaleira se inscribe nunha caixa de escaleira cadrada ou rectangular, xa sexa por intereseproxectual."}
{"id": 1013029, "term": "Chanzo de arranque", "prompt": "Que significa \"chanzo de arranque\"?", "output": "Primeiro chanzo dunha escaleira ou o máis baixo nun tramo de escaleira, cun extremo redondeado que sobresae máis que o balaústre."}
{"id": 1013023, "term": "Chanzo de escuadra", "prompt": "Dime cal é a definición de \"chanzo de escuadra\".", "output": "Aquel cuxa táboa e tabica forman un ángulo recto."}
{"id": 1013022, "term": "Chanzo de volta", "prompt": "Con que significado se emprega \"chanzo de volta\"?", "output": "O que ten planta trapezoidal e utilízase nas escaleiras mixtas, afusadas e de chanzos compensados, xerando escaleira de liña continua. O chanzo de volta ou afusado responde a un trazado xeométrico preciso e adoita estar colocado en curva."}
{"id": 1001733, "term": "Chanzo en abano", "prompt": "Como se define \"chanzo en abano\"?", "output": "O que ten unha forma máis ou menos afusada e que é empregado para os cambios de dirección nunha escaleira. Adoita usarse nos ángulos dunha escaleira de tramos rectos, principalmente na escaleira de caracol, elíptica ou helicoidal."}
{"id": 1195775, "term": "Chanzo compensado", "prompt": "Que significa \"chanzo compensado\"?", "output": "Cada un dos chanzos dunha serie en abano, cuxa disposición xeométrica modificouse deliberadamente, co obxecto de equilibrar as súas medidas de pegada coas dos chanzos rectangulares adxacentes e facer, desta maneira, máis cómodo o uso da propia escaleira."}
{"id": 1013026, "term": "Chanzo inclinado", "prompt": "Cal é a acepción de \"chanzo inclinado\"?", "output": "Aquel cuxa táboa e tabica forman un ángulo inferior a 90º."}
{"id": 1013030, "term": "Chanzo rectangular", "prompt": "Explica o significado de \"chanzo rectangular\".", "output": "Cada un dos chanzos dunha escaleira dun tramo recto, cuxa proxección diédrica é un rectángulo."}
{"id": 1195776, "term": "Chanzo voado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"chanzo voado\"?", "output": "O que sae en voadizo dunha parede, sen outro apoio real ou aparente que o seu extremo encaixado."}
{"id": 1001730, "term": "Pegada", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pegada\"?", "output": "Plano horizontal dun chanzo, non cuberto polo superior, onde se apoia o pé e cuxa lonxitude debe oscilar entre 35 e 37 cm. Débese medir no centro, xa que nunha escaleira helicoidal ou de caracol a pegada é triangular, mentres que nas rectas é un rectángulo alongado de anchura uniforme. A proporción entre pegada e contrapegada determínase mediante a fórmula H + 2CH= 61 + 63 cm."}
{"id": 1212479, "term": "Pegada antiescorregadiza", "prompt": "Cal é a definición de \"pegada antiescorregadiza\"?", "output": "Aquela á que se lle engade unha superficie estriada ou abrasiva para evitar escorregarse."}
{"id": 1212480, "term": "Pegada de bandexa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"pegada de bandexa\".", "output": "A prefabricada formada por unha bandexa metálica rechea de formigón."}
{"id": 1212481, "term": "Pegada de prancha", "prompt": "Explica o significado de \"pegada de prancha\".", "output": "Aquela que é fabricada mediante unha prancha metálica e cuxa superficie adoita presentar un debuxo a base de resaltes antiescorregadizos."}
{"id": 1212482, "term": "Pegada de relanzo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pegada de relanzo\"?", "output": "A que está formada por unha táboa situada, en sentido da ascensión, sobre a última tabica dun tramo de escaleira e cuxo voo fai xogo cos chanzos do tramo."}
{"id": 1001731, "term": "Cantoneira", "prompt": "Explica que significa \"cantoneira\".", "output": "Listón de madeira redondeado que sobresae do extremo dunha pegada, co que se guarnece o bordo dos chanzos das escaleiras de fábrica."}
{"id": 1195750, "term": "Voo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"voo\"?", "output": "Nunha escaleira, parte redondeada da pegada que sobresae da contrapegada."}
{"id": 1195753, "term": "Balaústre", "prompt": "Dame a definición de \"balaústre\".", "output": "Balaústre de arranque ou poste principal ao redor do cal xorden os chanzos e sobre o que se apoia a varanda, tamén é coñecido con este nome ao balaústre do ángulo dun relanzo. Adoita ser de maior tamaño que o resto dos balaústres e decorarse cun remate na parte superior."}
{"id": 1013053, "term": "Tramo de escaleira", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tramo de escaleira\"?", "output": "Espazo que comprende unha serie continua de chanzos entre un nivel e o seguinte, ou aquel comprendido entre dous relanzos. Non é aconsellable que existan máis de dezaseis chanzos seguidos nun só tramo."}
{"id": 1001735, "term": "Zanca", "prompt": "Con que significado se emprega \"zanca\"?", "output": "Táboa ou madeiro lateral que forma a estrutura na que se apoian e fixan os chanzos, no caso de non suxeitarse nos muros. As zancas discorren a cada lado das pegadas e das contrapegadas."}
{"id": 1195756, "term": "Zanca de cremalleira", "prompt": "Que quere dicir \"zanca de cremalleira\"?", "output": "A de escaleira cuxo bordo superior está recortado seguindo o perfil dos chanzos."}
{"id": 1195754, "term": "Zanca de parede", "prompt": "Explica o significado de \"zanca de parede\".", "output": "A de escaleira acaroada a unha parede, polo xeral escopleada ou encastrada."}
{"id": 1195757, "term": "Zanca libre", "prompt": "Que quere dicir \"zanca libre\"?", "output": "Zanca exterior dunha escaleira, polo xeral de mellor material ou acabado que a zanca intermedia, cuxa visión oculta."}
{"id": 1195755, "term": "Zanca recta", "prompt": "Que quere dicir \"zanca recta\"?", "output": "Aquela cuxo trazado é recto, presenta unha serie de rebaixes para recibir os extremos dos chanzos."}
{"id": 1013054, "term": "Sobrezanca", "prompt": "Dime cal é a definición de \"sobrezanca\".", "output": "Rodapé dun chanzo."}
{"id": 1002548, "term": "Escudo de armas", "prompt": "Cal é o sentido de \"escudo de armas\"?", "output": "Campo, superficie ou espazo de distintas formas en que se representan elementos heráldicos ou brasóns dun Estado, poboación, familia, corporación, etc., ou ben cifras ou figuras. A variedade de formas ten a súa orixe no desenvolvemento da peza defensiva dentro da historia do armamento e despois nos cambios do gusto estético. Os escudos do século XII teñen forma de améndoa alongada á que máis tarde se lle recorta a parte superior, orixinando o modelo triangular alongado. No XIII, o seu tamaño diminúe e, mentres na área anglo-francesa mantense en forma apuntada, na Europa mediterránea redondease a parte inferior, orixinando o escudo en \"U\". Nos séculos XIV e XV, utilizouse o escudo apuntado, ou de \"prancha\". A raíz do abandono do uso militar desta arma, foron aparecendo formas caprichosas puramente decorativas. Entre os séculos XVI e XIX, os escudos adoptaron formas acordes coas modas, quedando enmarcadas e desfiguradas as súas formas por cartelas, grilandas e grutescos.\n\nNota de alcance: A heráldica xorde como ciencia a raíz do nacemento da cabalería e, con ela, o desexo de coñecer ao cabaleiro a través do emblema que emprega no seu escudo. O que o cabaleiro fai pintar no seu escudo denomínanse \"armas\", comeza o uso dunha linguaxe específica coa frase \"trae por armas... \". Ao principio, o escudo era individual, propio do cabaleiro en cuestión, aludindo a unha fazaña que realizou ou a unha empresa que se propón facer: a iso denomínaselles \"armas puras\", sendo as que, posteriormente, orixinarán as da liñaxe. Era costume que o cabaleiro que empezaba a súa carreira non decorase o seu escudo ata realizar algunha fazaña, levándoo limpo, a este emblema denominábaselles \"armas brancas\". A partir do século XIII, a cabalería aristocratiza: o escudo convértese en hereditario e, polo tanto, identifica unha liñaxe e non o cabaleiro individual. A clase alta comeza a usar o escudo para decorar as súas casas colocándoo, tallado en pedra, sobre o lintel ou o arco da porta. Nos séculos XIV e XV coñécese un gran desenvolvemento da heráldica, os escudos comezan a ser descritivos da familia e, polo tanto, a narrar as vicisitudes e alianzas dunhas con outras. Comezan a dividirse en partes para incluír as doutras liñaxes ou para incorporar novos elementos diferenciadores. Durante os séculos XVI, XVII e XVII a simboloxía vaise complicando, engadíndose elementos descritivos incluídos no escudo como adornos exteriores ao mesmo: lambrequíns, helmos e coroas, manteletes, bandeiras e mantos, tenantes de fantásticas e quiméricas figuras, etc., propias dunha decoración barroca. No século XIX, aparece a heráldica como emblemática das institucións. O novo estado liberal trata de adoptar un emblema que o identifique, independentemente do do do seu soberano: aparecerán os escudos estatais e o das súas diferentes circunscricións (cidades, municipios, provincias, etc.), ademais doutras institucións públicas ou privadas (universidades, colexios profesionais, corpos militares, etc.). Xa no século XX, asístese a unha excesiva mercantilización da heráldica, converténdoa en \"de apelidos\"."}
{"id": 1188816, "term": "Boca do escudo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"boca do escudo\"?", "output": "Borde do escudo de armas. A boca ou contorno varía dunhas nacións a outras segundo os seus primitivos usos e modelos para a guerra, base e verdadeira orixe do escudo."}
{"id": 1188792, "term": "Campo do escudo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"campo do escudo\".", "output": "Superficie total e interior do escudo de armas, onde se debuxan os denominados mobles e figuras (v. Figura de escudo, e que debe ter, polo menos, un dos esmaltes. Tales figuras deben dispoñerse segundo unhas determinadas normas. Para iso o campo divídese en nove partes principais, que serven de referencia á citada colocación, e que son resultantes de dividir o escudo de forma tripartita nos sentidos vertical e horizontal. Tomando como referencia a franxa vertical central, esta subdivídese, de arriba abaixo, en xefe do escudo, centro ou corazón do escudo e punta do escudo. A ambos os dous lados de cada un deles sitúanse, en xefe e punta, os cantóns destro e sinistro, mentres que os dos lados do centro chámanse flancos (hai que ter en conta que cantóns e flancos non se sitúan, como é habitual, á dereita e esquerda do espectador, senón do propio escudo). Ademais das partes principais que se citaron, cada unha divídese á súa vez noutras secundarias sendo, de arriba a abaixo, as de punto de honra, abismo e embigo, respectivamente.\n\nNota de alcance: As partes nas que queda dividido o campo non deben confundirse coas particións. Estas últimas resultan xeralmente de unir varios emblemas e adoitan dividirse no escudo mediante liñas separadoras; mentres que as partes nas que se divide o campo, aínda que utilicen liñas no modelo, non existen como tales no deseño final, servindo unicamente como guía."}
{"id": 1188787, "term": "Abismo do escudo", "prompt": "Cal é o sentido de \"abismo do escudo\"?", "output": "Punto ou parte central do campo do escudo, ocupando o terzo medio deste."}
{"id": 1188800, "term": "Xefe do escudo", "prompt": "Como se define \"xefe do escudo\"?", "output": "Parte superior do campo do escudo, o que, en sentido horizontal, ocupa a terceira parte deste."}
{"id": 1188817, "term": "Punta do escudo", "prompt": "Con que significado se emprega \"punta do escudo\"?", "output": "Parte correspondente ao terzo inferior do campo do escudo. Tamén pode referirse á posición."}
{"id": 1188819, "term": "Cuartel", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cuartel\".", "output": "Cada unha das divisións iguais do escudo de armas ou sectores resultantes das particións. É norma heráldica, comunmente aceptada, que o número máximo de cuarteis non exceda nunca de sesenta e catro. Para brasonar un escudo composto de catro ou máis cuarteis, colócanse segundo a súa orde de preeminencia.\n\nNota de alcance: A partición do escudo en partes, denominadas cuarteis, xurdiu como consecuencia fundamental da necesidade de representar nun mesmo escudo dúas ou máis liñaxes. Deste xeito, a división deste regulamentouse, sobre todo á hora de describir os seus respectivos cuarteis, segundo unha orde de preferencia, orde que debe seguirse sempre que se faga a descrición."}
{"id": 1188832, "term": "Escudo contraembrazado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"escudo contraembrazado\"?", "output": "Escudo de armas no que dos dous ángulos do flanco sinistro parten dúas liñas que se unen no centro do destro."}
{"id": 1188795, "term": "Escudo cortado", "prompt": "Cal é o sentido de \"escudo cortado\"?", "output": "Escudo de armas dividido por unha liña horizontal en dous cuarteis necesariamente desiguais."}
{"id": 1188830, "term": "Escudo cortiñado", "prompt": "Explica o significado de \"escudo cortiñado\".", "output": "Escudo de armas aberto en capa por dúas liñas que baixan do centro do bordo superior do xefe aos dous flancos da punta, sendo, polo tanto, o contrario de escudo mantelado."}
{"id": 1188825, "term": "Escudo acuartelado", "prompt": "Con que significado se emprega \"escudo acuartelado\"?", "output": "Escudo de armas cuxo campo aparece dividido en catro partes."}
{"id": 1188826, "term": "Escudo acuartelado en cruz", "prompt": "Cal é a definición de \"escudo acuartelado en cruz\"?", "output": "Tipo de escudo acuartelado produto dun escudo partido e cortado á vez. Pódese considerar orixe da palabra cuartel, como \"cuarta parte\".\n\nNota de alcance: É un dos máis representativos e o escudo actual de España."}
{"id": 1188827, "term": "Escudo acuartelado en sotuer", "prompt": "Como se define \"escudo acuartelado en sotuer\"?", "output": "Aquel cuxo resultado é o de cruzar dúas liñas diagonais, é dicir, dun tallado e tronchado á vez. Tamén pode recibir o nome de acuartelado en aspa, aínda que é moito máis coñecido como acuartelado en \"sotuer\", por ser este o termo co que se lle coñece á aspa en heráldica.\n\nNota de alcance: A partir do Marqués de Santillana, o escudo dos Mendoza alcarreños é un dos máis ilustrativos deste tipo de partición."}
{"id": 1188851, "term": "Escudo de damas", "prompt": "Cal é a definición de \"escudo de damas\"?", "output": "Escudo de armas con forma romboidal, utilizado por viúvas e doncelas desde a Idade Media. Durante o Renacemento e o Barroco, a imaxinación dos artistas foi creando formas cada vez máis complicadas e de gran barroquismo.\n\nNota de alcance: No caso das mulleres casadas, estas ostentaban para todos os efectos as armas do seu marido, ou ben as súas propias no modelo \"clásico\". En ocasións, incluía no escudo familiar os seus propios emblemas. Así ocorría cando un nobre ou cabaleiro quería resaltar tamén á súa familia materna. Así fai o marqués de Santillana, unindo os escudos de Mendoza e da Vega; ou o seu neto, o segundo duque do Infantado, ao engadir o dos Luna."}
{"id": 1188854, "term": "Escudo eclesiástico", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"escudo eclesiástico\"?", "output": "Escudo de armas con forma ovalada, timbrada e rodeada dos emblemas propios do cargo que se ostente: capelo cardinalicio, borlas, cruz episcopal, mitra, bastón pastoral, etc.\n\nNota de alcance: Antes da adopción desta forma como oficial, os eclesiásticos usaron a forma do escudo de cabaleiros, sendo frecuente ver, sobre todo en catedrais, ambas as formas indistintamente."}
{"id": 1188831, "term": "Escudo embrazado", "prompt": "Con que significado se emprega \"escudo embrazado\"?", "output": "Escudo de armas no que dos dous ángulos do flanco destro parten dúas liñas que se unen no centro do sinistro."}
{"id": 1188794, "term": "Escudo entado", "prompt": "Dame a definición de \"escudo entado\".", "output": "Partición que se representa como un triángulo con vértice e que se \"incrusta\" nun escudo de armas, tanto en xefe do escudo como en punta, segundo o deseño correspondente, podendo coexistir con outras divisións deste. O propio escudo de España mostra un entado no emblema de Granada.\n\nNota de alcance: En heráldica, o \"entado en punta\" é moi abundante, mentres que en raras ocasións aparece o \"entado en xefe\"."}
{"id": 1188845, "term": "Escudo español", "prompt": "Cal é o sentido de \"escudo español\"?", "output": "Escudo de armas ao que se lle redondea a parte inferior, o que orixinará unha forma en \"U\", moi frecuente nos reinos peninsulares e utilizado ata os nosos días con lixeiras variacións, como unha pequena punta na curva que, en ocasións, se aplanaba. As proporcións fíxanse nos 40 cm de ancho por 48 cm de alto.\n\nNota de alcance: Aínda que algúns autores pensan que o termo correcto sería o de escudo en \"U\", seguirase utilizando o de escudo español por ser o máis habitual nos estudos de heráldica. Os antigos reinos hispánicos e, posteriormente, España no seu conxunto, utilizaron unha variada serie de escudos. En Castela e León utilizouse con maior frecuencia o triangular e, posteriormente, o rematado en círculo, fronte aos países aragoneses e cataláns, quen, pola maior influencia francesa, usaron outros modelos ata datas moi tardías: o triangular francés, o cuadrangular rematado en punta, e mesmo formas romboidais ou ovaladas, de uso frecuente na heráldica municipal ou oficial catalá-valenciana ata datas actuais. Unha vez que, xa no século XVI, se intentan unificar as normas heráldicas, os heraldistas españois propoñen o escudo español (en forma de \"U\")."}
{"id": 1032488, "term": "Escudo ducal", "prompt": "Define \"escudo ducal\".", "output": "Escudo español rematado cunha coroa ducal semiexenta. Está acuartelado e no seu interior inscríbense as armas da familia ou liñaxe a quen pertence. A miúdo, aparece inserido nun tondo e pode ir flanqueado doutros elementos como leóns rampantes, bichas, ornamentos vexetais, etc. Tamén hai exemplos de escudos ducais con elementos tenantes."}
{"id": 1195565, "term": "Escudo francés", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"escudo francés\"?", "output": "Escudo de armas cuxas formas máis usuais son: cuadrilongo, redondeado e rematado en cadrado, punta e triángulo curvilíneo.\n\nNota de alcance: A heráldica como ciencia nace en Francia, polo que é neste país onde aparecen as formas de escudo máis usuais, así como as normas para a representación das súas figuras e emblemas."}
{"id": 1188829, "term": "Escudo xironado", "prompt": "Define \"escudo xironado\".", "output": "Escudo de armas que se atopa dividido en oito cuarteis iguais."}
{"id": 1188801, "term": "Escudo mantelado", "prompt": "Explica que significa \"escudo mantelado\".", "output": "Escudo de armas cuxo campo queda formado por dúas liñas curvas ou rectas que, partindo dos ángulos superiores do xefe do escudo, se atopan nos cantóns da punta, denominándoselle \"mantel\" ao cuartel do centro. O escudo mantelado ten un deseño contrario ao escudo calzado."}
{"id": 1188818, "term": "Escudo partido", "prompt": "Cal é o sentido de \"escudo partido\"?", "output": "Escudo de armas cuxo campo se acha dividido en dous cuarteis iguais mediante unha liña vertical, que vai do centro superior do xefe do escudo ao sinistro da punta á punta."}
{"id": 1188803, "term": "Escudo tallado", "prompt": "Con que significado se emprega \"escudo tallado\"?", "output": "Escudo de armas cuxo campo aparece dividido en dous por unha liña diagonal, trazada desde o ángulo sinistro superior do xefe do escudo ao destro inferior da punta. O seu deseño é o contrario que o escudo tronchado."}
{"id": 1188796, "term": "Escudo terzado", "prompt": "Que quere dicir \"escudo terzado\"?", "output": "Escudo de armas que se corresponde ás particións tripartitas e que en heráldica son moito menos frecuentes que as particións básicas, ademais de, no caso de España, moi escasas na de liñaxes. En todo caso, deben corresponder a tres terzos do escudo nun sentido ou noutro, é dicir, debe de estar dividido en tres cuarteis iguais por dúas liñas paralelas entre si, ben na súa latitude, na súa lonxitude ou diagonalmente, de forma que os esmaltes difiran dun a outro cuartel, doutra forma consideraríase pezas e non particións. Segundo o seu trazado poden ser de catro clases: escudo terzado en pau, en faixa, en banda e en barra.\n\nNota de alcance: A necesidade de combinar máis de dúas armerías dará entrada en heráldica aos escudos con tres cuarteis. Trátase duns escudos nos que o sentido estético foi sacrificado polo práctico, adoptando unhas formas rifadas á simetría, ou ben constrinxindo as figuras cargadas nos mesmos aumentando o número de particións a tres. Denomínanse terzados, cando os tres son iguais; mentres que cando son desiguais recórrese a combinacións do escudo partido e o escudo cortado."}
{"id": 1188841, "term": "Escudo terzado en banda", "prompt": "Explica o significado de \"escudo terzado en banda\".", "output": "Deste tipo, aquel cuxas partes quedan divididas por dúas liñas diagonais paralelas que o atravesan de destra a sinistra."}
{"id": 1188842, "term": "Escudo terzado en barra", "prompt": "Cal é a definición de \"escudo terzado en barra\"?", "output": "Deste tipo, o que as súas partes se atopan divididas por dúas liñas diagonais paralelas que o atravesan de sinistra a destra."}
{"id": 1188824, "term": "Escudo terzado en faixa", "prompt": "Con que significado se emprega \"escudo terzado en faixa\"?", "output": "Aquel cuxas partes quedan divididas por dúas liñas horizontais."}
{"id": 1188823, "term": "Escudo terzado en pau", "prompt": "Explica que significa \"escudo terzado en pau\".", "output": "Aquel cuxas partes quedan divididas por dúas liñas verticais."}
{"id": 1188820, "term": "Escudo tronchado", "prompt": "Que significa \"escudo tronchado\"?", "output": "O que está dividido en dous cuarteis ou divisións iguais por unha diagonal tirada desde o cantón destro do xefe do escudo ata o sinistro da punta. O cuartel preferente será o situado sobre a diagonal e o segundo cuartel o situado debaixo.\n\nNota de alcance: Este tipo de partición é moi frecuente en armerías transpirenaicas, sendo moito máis limitada a súa aparición na heráldica española."}
{"id": 1195566, "term": "Figura de escudo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"figura de escudo\".", "output": "Denominación que se lles dá ás formas naturais, artificiais ou quiméricas que adornan o interior dun escudo de armas. Tamén, toda representación heráldica que non sexa unha peza do escudo. Inicialmente as figuras foron meros ornamentos, para pasar máis tarde a identificar a familias aristocráticas."}
{"id": 1188789, "term": "Deitadas", "prompt": "Que quere dicir \"deitadas\"?", "output": "Figura heráldica posta en barra, pau ou banda que ten, no mesmo sentido, a outras dúas colocadas aos seus costados."}
{"id": 1188791, "term": "Acrupida", "prompt": "Cal é a definición de \"acrupida\"?", "output": "Posición das figuras zoomorfas no campo do escudo, cando estas se achan encollidas ou sentadas sobre as súas patas traseiras, se se trata dun cabalo dise que está acuado."}
{"id": 1015612, "term": "Brasón", "prompt": "Como se define \"brasón\"?", "output": "Cada unha das figuras, pezas e elementos heráldicos colocados no campo dun escudo e que, no seu conxunto, representan de maneira simbólica un titular, a súa liñaxe ou un organismo."}
{"id": 1032487, "term": "Escudo de cidades", "prompt": "Explica o significado de \"escudo de cidades\".", "output": "Escudo de armas daquelas poboacións que están debidamente autorizadas por concesión real ou uso inmemorial."}
{"id": 1188853, "term": "Flanco do escudo", "prompt": "Define \"flanco do escudo\".", "output": "Costados destro e sinistro do escudo de armas."}
{"id": 1188838, "term": "Peza do escudo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"peza do escudo\"?", "output": "Representacións simbólicas creadas pola heráldica para distinguir unhas armas doutras. As pezas colócanse no campo do escudo, non adoitan representar figuras naturais, artificiais ou quimeras, polo xeral representan formas xeométricas. As pezas fundamentais son: aspa, banda, barra, bordo do escudo, cabrio, campaña, cantón, cruz, escusón, faixa, franco cuartel, xefe, xirón, lambel, orla, pau, perla, pía, pira e trechor. Os anchos das pezas fundamentais varían notablemente dunhas a outras. Polo común, o bordo, cabrio e perla teñen un sexto do ancho do escudo.\n\nNota de alcance: As pezas, a diferenza das figuras do escudo, non tocan os bordos. Teñen a súa orixe nos reforzos que o escudo orixinario debía levar na batallas. Ao ser, nun principio de madeira, era reforzado con tiras de metal, formando unha cruz e unha aspa chamada \"bloca\". Tamén se reforzaban os seus bordos no bordo do escudo. A peza tería entón unha orixe práctica e non decorativa ou emblemática como as figuras."}
{"id": 1188835, "term": "Bordo do escudo", "prompt": "Define \"bordo do escudo\".", "output": "Peza que rodea o campo do escudo, polo seu interior, tendo por ancho a sexta parte deste."}
{"id": 1195567, "term": "Campaña", "prompt": "Dime cal é a definición de \"campaña\".", "output": "Nun escudo de armas, peza que se coloca na punta, ocupando aproximadamente a terceira parte deste."}
{"id": 1032489, "term": "Escusón", "prompt": "Cal é a acepción de \"escusón\"?", "output": "Peza do escudo, das chamadas fundamentais, que se sitúa no abismo, sendo as súas dimensións habituais un terzo das deste. Cando carga sobre os catro cuarteis na súa intersección, dise \"sobre o todo\"."}
{"id": 1188840, "term": "Soporte", "prompt": "Explica que significa \"soporte\".", "output": "Figura de animais reais ou quiméricos que se poñen aos lados ou detrás do escudo de armas, apoiándose este nas súas garras."}
{"id": 1188834, "term": "Timbre", "prompt": "Cal é o sentido de \"timbre\"?", "output": "Adorno exterior e superior do escudo. Aínda que estritamente non forma parte deste, ás veces contribúe a identificar á persoa, liñaxe ou estirpe a que pertence, ou ben a determinar a súa xerarquía social, sendo, noutras ocasións, puramente arbitrarios e outros, como os lambrequíns, comúns a todas as armerías. Os máis usuais son: coroas, helmos, capelos, lambrequíns, tenantes, soportes, bandeiras e estandartes, divisas ou lemas, colares e insignias."}
{"id": 1187473, "term": "Esquinilla", "prompt": "Define \"esquinilla\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental propio da arquitectura islámica que máis tarde será empregado nos edificios de estilo neomudéxar. Está composto por varias fiadas de ladrillo consecutivas, xeralmente tres ou catro, formado por unha estreita banda de dentes de serra cun ángulo de 45 graos, con arestas saíntes e agudas. Este motivo está presente en case todas as torres. Emprégase frecuentemente para delimitar, por arriba e por abaixo, outros panos decorativos. Tamén poden superpoñerse varias fiadas en triángulo, alternando os picos."}
{"id": 1191511, "term": "Estrela", "prompt": "Explica o significado de \"estrela\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental con catro ou cinco ramas ou puntas saíndo do centro. As estrelas de catro puntas son moi empregadas no Románico, as de cinco aparecen na pintura dos teitos exipcios e nos muros góticos. Tamén se di dos polígonos estrelados nos lazos propios da arte islámica e das bóvedas de cruzaría (bóvedas estreladas, na que se entrecruzan as nervaduras, formando estrelas."}
{"id": 1185942, "term": "Estrixilo", "prompt": "Cal é a definición de \"estrixilo\"?", "output": "Motivo ornamental consistente nunha acanaladura helicoidal, ondulada ou en forma de estría sinuosa ou \"S\". Foi utilizado sobre todo no bordo dos sarcófagos romanos e paleocristiáns (sarcófago estrixilado)."}
{"id": 1000866, "term": "Fachada", "prompt": "Define \"fachada\".", "output": "Do italiano \"facciata\", calquera das caras visibles ou lenzos exteriores dun edificio que pode ser visto desde unha cota baixa. A fachada desígnase por: a súa orientación (fachada norte), a súa situación (fachada á rúa X; fachada posterior, se está no oposto á principal, constituíndo o testeiro ou cabeceira nas igrexas; ou fachada lateral, a que corresponde a un costado ou lado do edificio); ou pola súa importancia (fachada principal, fachada secundaria). De non concretalo, enténdese por fachada a anterior e principal, que adoita ser a máis visible, ademais da máis ricamente ornamentada. A fachada tradicional articúlase horizontalmente en pisos e verticalmente en corpos. Sobre a súa superficie condénsanse técnicas, decoración e estilos dunha época concreta."}
{"id": 1196255, "term": "Antica", "prompt": "Dame a definición de \"antica\".", "output": "Na súa orixe, parte dianteira ou fachada principal do templo etrusco, a que era reservada ao pórtico. Por extensión, déuselle este nome á parte dianteira ou fachada principal dun edificio, especialmente os templos."}
{"id": 1009609, "term": "Balconada", "prompt": "Como se define \"balconada\"?", "output": "Conxunto de balcóns dun edificio ou dunha das súas fachadas."}
{"id": 1009608, "term": "Balcón", "prompt": "Que significa \"balcón\"?", "output": "Plataforma ou oco aberto anexo ao exterior da fachada con chan en beiril, a miúdo pechado a media altura, a modo de protección, por unha varanda ou peitoril. Poden ser de madeira ou albanelería, alzados sobre arcadas, mensulóns ou pendentes, formando corpo co muro. En xeral, a súa composición consta de antepeito ou varanda e repisa ou piso. O balcón adoita construírse utilizando os extremos saíntes das vigas, cun flexe dobremente acobadado ou cunha lousa de formigón sobre viguetas ou outros apoios. Pódense distinguir diferentes tipos: balcón corrido, de mazaroca, de púlpito, de debuxo ou antepeitado.\n\nNota de alcance: Ademais dun elemento arquitectónico, o balcón representa un elemento simbólico desde un punto de vista literario (Romeo e Xulieta) e histórico (discursos de mandatarios, cerimoniais, revistas a tropas, etc.)."}
{"id": 1196259, "term": "Balcón corrido", "prompt": "Cal é a acepción de \"balcón corrido\"?", "output": "Tipoloxía de balcón que inclúe varios ocos dun piso dun mesmo edificio."}
{"id": 1028805, "term": "Solaina", "prompt": "Que quere dicir \"solaina\"?", "output": "En Cantabria, balcón corrido voado orientado ao mediodía que constitúe o elemento máis característico da casa montañesa. Está comprendido entre dous muros que avanzan fóra do paramento da fachada, a xeito de devasas. Toda a súa estrutura é de madeira, ás veces, ricamente ornamentada e o chan, polo xeral, é de pedra."}
{"id": 1196262, "term": "Balcón de debuxo", "prompt": "Explica o significado de \"balcón de debuxo\".", "output": "Aquel cuxa varanda se ornamenta con xogos de grecas, enrolamentos e adornos de ferro entrelazados. É característico da arquitectura barroca e rococó."}
{"id": 1196260, "term": "Balcón de mazaroca", "prompt": "Cal é a acepción de \"balcón de mazaroca\"?", "output": "O que ten os balaústres máis grosos do normal, formando unha especie de desnivelamento entre os nós."}
{"id": 1196261, "term": "Balcón de púlpito", "prompt": "Dame a definición de \"balcón de púlpito\".", "output": "O redondo cunha repisa que, a modo de ménsula, ten forma de aneis voados."}
{"id": 1212751, "term": "Balcón encaixado", "prompt": "Define \"balcón encaixado\".", "output": "O que está incrustado no espesor da fachada dun edificio. Ao estar encaixado no muro non necesita apoiarse en soportes externos, como tampouco precisa de varanda de protección xa que, a miúdo, adoita contar cun cerramento de cristal ao exterior."}
{"id": 1196258, "term": "Leito", "prompt": "Cal é a definición de \"leito\"?", "output": "Balcón acristalado ou ventá saínte."}
{"id": 1011500, "term": "Mucharabí", "prompt": "Define \"mucharabí\".", "output": "Balcón que sobresae ao exterior cuberto por celosías de madeira, de uso frecuente nas construcións de estilo oriental."}
{"id": 1001770, "term": "Cornixamento", "prompt": "Cal é o sentido de \"cornixamento\"?", "output": "Parte horizontal sustentada dun edificio que se coloca sobre elementos sustentantes. Nas ordes clásicas está composta de arquitrabe, friso e cornixa. Na dórica, a arquitrabe é unha viga grosa e lisa separada do friso por unha tenia. Decórase con tríglifos, reminiscencia das vigas secundarias de madeira, así como con métopas ornamentadas con baixo relevos. A cornixa forma un saínte con dúas molduras de tipo cimacio, rematando o conxunto con modillóns. Na xónica, adoita descomporse en tres bandas horizontais superpostas e graduadas; o friso, coroado cun dentículo e molduras, decórase cunha sucesión de figuras en relevo; e a cornixa, máis ornamentada que a xónica, conta cun cimacio e unha escocia. En canto ao corintio, segue as regras do xónico, aínda que na cornixa ao dentículo engádenselles os modillóns dóricos. Na toscana, pode ser liso ou con faixas, decorado por un listel con mútulos e terracota que separa o friso. A cornixa adoita rematar a orde cun cimacio. En usos posteriores do cornixamento é común omitir calquera destes tres elementos. De aí que, en xeral, o termo utilízase para designar a estrutura horizontal sustentada por columnas ou piares."}
{"id": 1001759, "term": "Arquitrabe", "prompt": "Como se define \"arquitrabe\"?", "output": "Nas ordes xónica e corintia, parte inferior ou máis baixa dun cornixamento, ou elemento horizontal, sobre o que descansa o friso e que apoia directamente sobre columnas ou outros elementos sustentantes. Do latín \"trabs\" (viga) e o prefixo grego \"arkhi\" (principal), a arquitrabe é o elemento principal da arquitectura de cuberta plana (arquitrabada ou alintelada) que comezou cos exipcios e continuou na arquitectura exea e a grega clásica. Representa o que na arquitectura clásica era a viga, colocada horizontalmente sobre o ábaco dos capiteis das columnas. Na orde dórica, a arquitrabe é unha faixa lisa que sobremonta unha moldura separándoa do friso. Na xónica, como en Asia Menor ou Persia, repártense en dúas ou tres faixas ou bandas que voan unha sobre outra ata coroarse dunha moldura. Na orde corintia a disposición é a mesma que na xónica. En xeral, a súa superficie adoita estar decorada continuando a ornamentación do friso. No caso de portas e fiestras, chámaselle así ao lintel que pecha o van e, por extensión, á moldura que enmarca aquel que sexa alintelado."}
{"id": 1196264, "term": "Epistilo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"epistilo\"?", "output": "A parte da arquitrabe que descansa directamente sobre a columna."}
{"id": 1000863, "term": "Cornixa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cornixa\".", "output": "En sentido estrito, nivel máis alto ou corpo voadizo dun cornixamento composto de molduras, que se proxecta sobre os niveis inferiores dun edificio ou corpo rematándoo. O termo tamén é empregado para referirse a unha moldura horizontal continua que se proxecta desde unha parede, sobre todo no punto no que se une coa cuberta. O seu trazo esencial é o seu voo respecto ao muro e deriva da necesidade de resgardar a este da auga de choiva."}
{"id": 1196266, "term": "Cornixa aberta", "prompt": "Define \"cornixa aberta\".", "output": "A que forma un beirado, sobresaíndo da parede e deixando á vista o dorso desta e os extremos das ripas."}
{"id": 1196267, "term": "Cornixa apeada", "prompt": "Explica que significa \"cornixa apeada\".", "output": "Aquela que está sostida e decorada por modillóns.\n\nNota de alcance: A cornixa apeada é característica do Románico no Norte da Península Ibérica, Aragón ou Cataluña."}
{"id": 1009553, "term": "Cornixa arquitrabada", "prompt": "Cal é a definición de \"cornixa arquitrabada\"?", "output": "A que descansa directamente sobre a arquitrabe ou cornixamento sen friso.\n\nNota de alcance: A cornixa arquitrabada é característica do cornixamento protoxónico de Exipto, Persia e Asia Menor."}
{"id": 1186117, "term": "Cornixa de aresta", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cornixa de aresta\"?", "output": "Aquela que está formada por unha fileira saínte de pedras ou ladrillos."}
{"id": 1186118, "term": "Cornixa de cincha", "prompt": "Que significa \"cornixa de cincha\"?", "output": "A que rodea todo o edificio marcando a división entre os distintos pisos."}
{"id": 1186119, "term": "Cornixa de pingadeira", "prompt": "Que significa \"cornixa de pingadeira\"?", "output": "Aquela cuxa función é a de desviar a auga da cara da parede."}
{"id": 1186120, "term": "Cornixa dentada", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cornixa dentada\".", "output": "A que é propia das fábricas de ladrillo. Este tipo caracterízase por que os ladrillos dunha mesma fiada están en distinto plano."}
{"id": 1009878, "term": "Cornixa denticulada", "prompt": "Como se define \"cornixa denticulada\"?", "output": "Aquela que está decorada ou sustentada por dentículos ou modillóns."}
{"id": 1185917, "term": "Barra en retroceso", "prompt": "Cal é a definición de \"barra en retroceso\"?", "output": "Nas cornixas denticuladas, motivo horizontal, en forma de barra ou filete, disposto no sentido da molduración. O devandito motivo atravesa visualmente os dentículos, quedando visible sobre o voadizo superior dos espazos intermedios."}
{"id": 1009879, "term": "Coroa", "prompt": "Cal é a definición de \"coroa\"?", "output": "Moldura plana e ancha da cornixa dos templos clásicos que se atopa baixo o cimacio. A parte inferior da coroa remata nunha aresta viva, preto da cal se coloca o pingadeira para evitar que a auga de choiva escorregue sobre o muro. Tamén pode estar en contacto directo co óvalo ou cuarto bocel situado na parte superior (orde toscana)."}
{"id": 1007561, "term": "Pingadeira", "prompt": "Dame a definición de \"pingadeira\".", "output": "Canle ou rañura escavada na cara inferior da coroa da cornixa, paralela á dirección desta, co obxecto de evitar que a auga de choiva se deslice polo sofito (superficie inferior dun voadizo que pecha un van na súa parte superior) e despois polo paramento."}
{"id": 1214364, "term": "Sofito", "prompt": "Que quere dicir \"sofito\"?", "output": "Superficie inferior dun voadizo, ou da estrutura ou elemento que pecha un van ou outro elemento horizontal na parte superior, calquera que sexa o seu trazado (arco, cornixa, escaleira, etc.)."}
{"id": 1002581, "term": "Friso", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"friso\"?", "output": "Do latín \"Phrygia\" (Frixia), nome dun antigo país de Asia Menor. Franxa horizontal plana e continua de ornamentación figurativa ou abstracta, que forma parte do cornixamento nas ordes clásicas, separando a arquitrabe da cornixa. Na dórica adórnase con metopas e tríglifos alternos, e na xónica e corintia con baixo relevos continuados. Por extensión, aplícase a toda faixa decorativa de desenvolvemento horizontal que se atopa nos paramentos, estea pintada, esculpida ou caligrafada. Segundo a súa decoración existe unha gran variedade: liso, adornado (base do Templo de Hoysaleswara, India), historiado (Friso do Partenón de Atenas), rústico, con carambelos e follaxes, ou simbólico, con atributos e insignias. Segundo a súa forma, pode ser plano, en relevo ou con perfil levemente curvo. Estes frisos son típicos na decadencia da arte clásica grecorromana e comezos da bizantina, e reaparecen no Barroco. No Manierismo nórdico do século XVI foi característico o \"pulvino\", friso de sección convexa situado tanto en interiores como no mobiliario.\n\nNota de alcance: A súa orixe atópase en Asia, onde comezou sendo un revestimento cerámico que protexía os muros de ladrillo ou adobe nas súas partes máis sensibles (cume e zócolo e que, ás veces, estaba decorado en serie con motivos como procesións ou loitas (friso dos leóns na avenida procesional de Babilonia ou dos arqueiros reais en Susa)."}
{"id": 1009489, "term": "Friso bombeado", "prompt": "Explica que significa \"friso bombeado\".", "output": "Aquel que presenta un perfil levemente cilíndrico ou de curvatura máis complexa. Este tipo é característico da decadencia da arte clásica grecorromana e dos principios do bizantino, reaparecendo no Barroco."}
{"id": 1007521, "term": "Gota", "prompt": "Como se define \"gota\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental troncocónico ou troncopiramidal, coa súa base maior cara a abaixo. En especial é usado na orde dórica, a miúdo dispostos en tres filas de seis baixo os tríglifos da cornixa e do friso. As gotas fíxanse ás caras inferiores dos mútulos e régulas dun cornixamento dórico. En proxección aparecen como trapecios coa base menor en alto."}
{"id": 1000868, "term": "Métopa", "prompt": "Explica o significado de \"métopa\".", "output": "Cada un dos intervalos cadrados, lisos ou decorados (relevos, etc.) que, no friso dórico, median entre dous tríglifos.\n\nNota de alcance: Vitruvio menciona a súa orixe no anaco de muro comprendido entre dúas cabezas de vigas, que había sobre a arquitrabe das primitivas cubertas de madeira da orde dórica. Ao utilizar a pedra, substituíuse nas fachadas por espazos, a miúdo decorados con relevos e baixo relevos, que representaban feitos históricos ou mitolóxicos (Partenón de Atenas). Inicialmente estaban abertas a modo de pequenas xanelas, tal e como conta Eurípides en \"Ifixenia\", onde Pilades induce a Orestes a pasar por unha delas. A euritmia da Grecia clásica impuña unha distribución das metopas onde o tríglifo da esquina debía coincidir no seu ángulo coa aresta do friso e o seu eixe, pola contra, non facelo co da columna inferior. Para iso, o intercolumnio dos extremos era menor co fin de igualar a metopa da esquina ás demais. Noutros casos eran máis anchas para axustarse ao espazo necesario. En Roma, continuando con esta tendencia, colocábase media metopa no extremo do friso e, segundo Vitruvio, no cornixamento xónico designaba o espazo entre os dous dentículos. Por extensión, aplícase no Románico aos espazos situados entre os modillóns das cornixas e dos beirados. No Renacemento, adoptouse a idea clásica adornada con motivos ornamentais (Biblioteca de Venecia, con decoración de discos que nos extremos se converten en medio disco)."}
{"id": 1007522, "term": "Mútulo", "prompt": "Define \"mútulo\".", "output": "Bloque saínte ou modillón cadrado que aparece baixo a coroa e pingadeira da cornixa dórica grega e sobre os tríglifos e metopas do friso. Se se atopa sobre a metopa, lábranse tres series de seis gotas; no caso no que estea situado sobre o tríglifo, faranse tres series de tres gotas. Os interespazos entre mútulos son os \"viae\"."}
{"id": 1195579, "term": "Pulvino", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pulvino\"?", "output": "Friso de sección convexa, característico do manierismo nórdico do século XVI."}
{"id": 1000867, "term": "Tríglifo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tríglifo\"?", "output": "Do grego \"treis\" (tres) e \"gluphe\" (talla). Elemento arquitectónico en forma de bloque rectangular e saínte de arquitrabe a cornixa e que se emprega como motivo repetido na ornamentación do friso dórico. No seu interior leva gravadas canles verticais ou entalladuras de sección angular, polo xeral dúas ou tres barras verticais, o que fai que se divida en tres partes. Está situado entre as metopas. En orixe, é usado para protexer as testas das vigas de madeira.\n\nNota de alcance: As entalladuras denomínanse glifos."}
{"id": 1195577, "term": "Glifo", "prompt": "Que quere dicir \"glifo\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental consistente nunha acanaladura tallada de xeito vertical e de sección angular. Chámaselle glifo a cada unha das canles do tríglifo (orde dórica)."}
{"id": 1185903, "term": "Zoóforo", "prompt": "Explica que significa \"zoóforo\".", "output": "Friso do cornixamento que aparece decorado con figuras antropomorfas e zoomorfas, como, por exemplo, no caso do Partenón (lapitas e centauros). Por extensión, aplícaselle a todo friso clásico decorado con forma de animal, polo xeral bucranios."}
{"id": 1196253, "term": "Fachada occidental", "prompt": "Cal é a acepción de \"fachada occidental\"?", "output": "Nunha igrexa románica, fachada monumental orientada ao oeste."}
{"id": 1187478, "term": "Imafronte", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"imafronte\"?", "output": "Fachada anterior dunha igrexa que se alza aos pés das naves e, polo tanto, oposta á cabeceira de igrexa. Adoita ser a principal e orientarse cara a poñente, polo que tamén é sinónimo de fachada occidental na Idade Media e no Renacemento."}
{"id": 1196254, "term": "Fachada simulada", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"fachada simulada\"?", "output": "A que carece de entrada ou vans reais, finxíndoos coa decoración."}
{"id": 1214599, "term": "Fachada urbana", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"fachada urbana\"?", "output": "Construción aliñada de edificios pertencentes a un núcleo de poboación que pode ser visto desde unha cota baixa (o chan, o nivel do mar ou dunha lámina de auga interior) coa perspectiva suficiente para poder apreciala de maneira unitaria ou dunha gran parte dela. As fachadas urbanas aparecen cando as características do terreo establecen unha limitación neta á continuidade da edificación: a presenza dun río que, con suficiente anchura, atravesa o casco, a beira dun lago, a ribeira do mar, un importante resalte topográfico cun noiro de forte pendente, un parque ou unha superficie extensa axardinada, entre outras adoitan ser as causas máis frecuentes.\n\nNota de alcance: As primeiras fachadas urbanas das cidades históricas foron excepcionais, cunha estrutura polo xeral compacta e pechada por murallas. Nas últimas décadas, o aumento dos niveis de consumo e das actividades terciarias espertou o interese por estes lugares, moitas veces relacionados con operacións de remodelación de áreas urbanas degradadas. A maior visibilidade pode proporcionar vantaxes de localización, polo xeral unidas a outras causas como a centralidade ou un maior confort climático. Este feito adoita provocar un aumento da demanda para a localización nestas de negocios relacionados con diferentes actividades e servizos, sobre todo os relacionados con comercios, restaurantes e lecer. En España, a aparición deste tipo de fachadas estivo relacionada con grandes operacións de renovación de estruturas portuarias, do transporte ferroviario ou de áreas urbanas moi degradadas. Algúns exemplos, entre outros, poden ser a fachada fluvial de Xirona; a recuperación da rúa Torneo, e a súa prolongación como nova fachada fluvial, fronte á Cartuxa en Sevilla, a partir da realización dunha nova canle fluvial e co desenvolvemento dos tendidos ferroviarios; a mellora da rúa Betis, tamén na cidade andaluza; ou as fachadas marítimas ante a praia da Concha en San Sebastián."}
{"id": 1187699, "term": "Falsa fachada", "prompt": "Explica que significa \"falsa fachada\".", "output": "Aquela que camufla o tamaño real ou a importancia dun edificio."}
{"id": 1196256, "term": "Frontispicio", "prompt": "Define \"frontispicio\".", "output": "Fachada monumental ou dianteira dunha construción, ou unha parte ou motivo dela, tratada a miúdo como un elemento independente do deseño xeral e realzada pola ornamentación."}
{"id": 1001315, "term": "Portada", "prompt": "Cal é a definición de \"portada\"?", "output": "Obra de ornamentación arquitectónica e escultórica coa que se enmarca un van de acceso ou fachada dun edificio. As portadas preséntanse en moitas formas distintas, indicando a lóxica estrutural e funcional do edificio, á vez que a súa finalidade. Sobre todo no caso das construcións relixiosas, aínda que as portadas en arco teñen unha función arquitectónica clara, poden estar elaboradas con molduras complexas, ornamentos angrelados ou símbolos teolóxicos. Xa sexa unha portada cadrada, apuntada ou redonda, as necesidades estruturais de cargar peso permanecen constantes, mesmo aínda que haxa capas ricas de escultura que poden ocultar as súas partes funcionais. Nestas edificacións, máis que unha simple abertura no muro, a portada convértese nunha porta enriquecida para expresar a importancia do acceso. Así, nas catedrais a decoración arquitectónica da portada é tratada como un auténtico retablo de altar. Nelas son comúns as imaxes de cruces, anxos, santos, plantas e escenas da Redención, que non só revelan a natureza dos fins e uso do edificio, senón que ofrecen un anticipo do que o visitante pode esperar atopar no seu interior. Polo xeral, o número de portas na fachada adoita corresponderse co número de naves do seu interior, aínda que existen notables excepcións como a basílica de San Marcos en Venecia, que a pesar de ter tres naves conta con cinco portadas, a presenza dun nártice expandido permite construír dúas portadas adicionais.\n\nNota de alcance: Do latín porta (porta), as portadas das igrexas representan simbolicamente a Cristo (\"Eu son a porta\", Jn 10,9), polo que non só significa a entrada ao edificio, senón o ingreso na comunidade cristiá e a todo o que iso representa. En edificacións con programas iconográficos complexos, as portadas ocupaban un lugar privilexiado, proporcionando un resumo do significado de todo o edificio. Así, por exemplo, a iconografía medieval interpreta a portada como \"porta cara ao Ceo\"; imaxes de Cristo na Gloria, santos en adoración, plantas e animais no Paraíso e mesmo signos do zodíaco, evidencian o movemento dos Ceos."}
{"id": 1196257, "term": "Postica", "prompt": "Cal é o sentido de \"postica\"?", "output": "Na súa orixe, parte posterior dun templo etrusco, dedicaba á tripla \"cella\". Por extensión, fachada posterior dun edificio, en especial a dos templos."}
{"id": 1001676, "term": "Terraza", "prompt": "Como se define \"terraza\"?", "output": "Espazo total ou parcialmente descuberto, a miúdo pavimentado, que nun edificio levántase a nivel superior do chan e que adoita estar conectado cunha casa ou edificio ao que serve como zona de estar ao aire libre. Pode estar provisto de varandas ou muros."}
{"id": 1001677, "term": "Azotea", "prompt": "Cal é a acepción de \"azotea\"?", "output": "Cuberta plana, en lixeiro declive, dun edificio pola que se pode andar; a miúdo está rodeada dun peitoril ou balaustrada. Este tipo de estruturas son características de zonas costeiras mediterráneas e doutras zonas cálidas.\n\nNota de alcance: O termo ten a súa orixe no árabe \"sutaih\", diminutivo de \"sath\" que significa planicie. Ademais de proporcionar un lugar de descanso, as azoteas axudan a regular a temperatura dos espazos inferiores."}
{"id": 1170848, "term": "Azotea invertida", "prompt": "Explica que significa \"azotea invertida\".", "output": "Cuberta plana na que o illamento queda por encima da impermeabilización."}
{"id": 1185924, "term": "Festón", "prompt": "Dime cal é a definición de \"festón\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental consistente nun perfil ondulado ou con puntas. Na arquitectura oxival, os festóns están compostos por unha serie de recortes de lobos ou dentados. Noutros estilos de arquitectura, forman motivos de ornamentación moi variables e fórmanse, polo común, de follaxes, de flores e de pólas entrecruzadas, enlazadas e enroladas a xeito de grinalda, polo xeral espazados a intervalos regulares. Algúns autores, reservan o nome de grinalda á formada exclusivamente por flores e follas, distinguíndoa así do festón.\n\nNota de alcance: Xunto aos festóns era habitual atopar o bucranio, especialmente na orde dórica romana, suplido a miúdo por outros ornamentos como candelabros, amorciños ou carátulas. Na parte curva intercalábanse motivos como rosáceas, caras, etc. Cando estaba formado por unha sarta de flores, froitas e follas de aciñeira ou loureiro, denominábaselle \"encarpa\". Na arquitectura gótica, é un adorno composto por lobos chamados caireis que, cando son moi finos, constitúen a miúdo un angrelado. No Barroco e no Neoclásico, alcanza o seu esplendor no conxunto de adornos que caracteriza estes estilos. Por extensión, chámase así a calquera bordado, debuxo ou elemento que forma ondas ou puntas que adornan un bordo."}
{"id": 1186052, "term": "Flor do sobrazo", "prompt": "Que significa \"flor do sobrazo\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental, consistente en cada unha das flores situadas nos sobrazos comprendidas entre as hélices, as volutas e o ábaco nos capiteis corintios."}
{"id": 1015242, "term": "Florón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"florón\"?", "output": "Elemento arquitectónico e pictórico ornamental en forma de flor estilizada de gran tamaño. Está formado por varias follas dispostas ao redor dun botón central, e adóitase inscribir nun círculo. Estes motivos adoitan entallarse para adornar casetóns na clave dunha bóveda, no cruzamento dos nervios e no centro dos teitos. Tamén poden aparecer nos intervalos dos modillóns e nas cornixas e na parte superior dun capitel corintio ou composto."}
{"id": 1195592, "term": "Folio", "prompt": "Explica o significado de \"folio\".", "output": "Motivo ornamental composto por lobos dispostos ao redor dun centro, característico das trazarías góticas. O termo utilízase para designar este ornamento pola súa similitude coa acepción botánica. En arquitectura, este elemento decora principalmente as trazarías xeométricas, aínda que tamén se pode atopar noutras partes dos edificios de estilo gótico. Segundo o número de lobos con que estean compostas, estas figuras denomínanse: trifolio, cuadrifolio, pentafolio e multifolio. A morfoloxía dos lobos permite á súa vez outras clasificacións como circulares, apuntadas, conopiais, falcadas, mixtilíneas, etc. Tamén se denomina \"folia\" ou \"folículo\"."}
{"id": 1187597, "term": "Cuadrifolio", "prompt": "Dame a definición de \"cuadrifolio\".", "output": "Motivo decorativo en forma de trevo de catro follas sobreposto a un diamante e usado na arquitectura e arte góticas. O cuadrifolio ou panel cuadrifolio está composto por catro lobos ou arcos tanxentes ou secantes, dispostos de forma pechada no interior dun círculo. Emprégase a xeito de rosetón en vans calados, medallóns, etc."}
{"id": 1186051, "term": "Lobo", "prompt": "Como se define \"lobo\"?", "output": "Elemento decorativo floral característico da arte hispanomusulmá, polo xeral, con forma cóncava entre dous vértices. O motivo representa cada un dos pequenos arcos que se cortan nas puntillas ou cada unha das terminacións dunha folla ou, a miúdo, dun folio se a folla está dividida nestes, especialmente a de acanto."}
{"id": 1187599, "term": "Trilóbulo", "prompt": "Como se define \"trilóbulo\"?", "output": "Motivo decorativo formado por tres lobos, que se cortan entre si pola súa disposición radial, a miúdo inscritos nun círculo. Os seus centros coinciden cos vértices dun triángulo equilátero."}
{"id": 1195593, "term": "Multifolio", "prompt": "Dame a definición de \"multifolio\".", "output": "Motivo decorativo propio da arquitectura gótica, formado por máis de cinco arcos ou follas que se cortan entre si pola súa disposición radial. Adoitan aparecer inscritos nun círculo decorando o centro dos gabletes."}
{"id": 1187598, "term": "Pentafolio", "prompt": "Cal é o sentido de \"pentafolio\"?", "output": "Motivo ornamental con deseño circular con moldura exterior, consistente en cinco lobos cuxos centros corresponden aos vértices dun pentágono."}
{"id": 1195594, "term": "Puntilla", "prompt": "Explica o significado de \"puntilla\".", "output": "Cada un dos vértices internos dun arco lobulado que forman os lobos ou arcosmenores ao cortárense."}
{"id": 1187596, "term": "Trifolio", "prompt": "Cal é a definición de \"trifolio\"?", "output": "Motivo decorativo, moi frecuente en trazarías oxivais, formado por tres arcos ou follas que se cortan entre si pola súa disposición radial. Polo xeral, adoitan aparecer inscritos nun círculo."}
{"id": 1214600, "term": "Fronde", "prompt": "Define \"fronde\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental a base de follas e outros elementos vexetais, onde aqueles curvan e dobran os seus extremos."}
{"id": 1007523, "term": "Frontón", "prompt": "Explica o significado de \"frontón\".", "output": "Remate triangular dun van ou da fachada dun edificio, cuxos límites son a cornixa do cornixamento e as dúas ramplas oblicuas dunha cuberta a dúas augas. É un elemento clásico nos templos gregos (Partenón) e romanos. Representa a cuberta a dúas augas onde as dúas cornixas rampantes dos lados definen un coitelo de armadura e a base corresponde á horizontal do cornixamento. O espazo interior triangular denomínase tímpano cando está pechado e a miúdo decórase con esculturas e relevos. Os gregos chamárono \"aguia\" (\"aetos\"), porque a súa forma lembraba esta ave coas ás despregadas, e dáballe unha proporción de altura equivalente máis ou menos a un oitavo do seu ancho. Os romanos construírono con maior altura e pendente, tal vez polo rigor do clima, e enriqueceron as cornixas con modillóns, dentículos e óvalos. Na Idade Media, ao erguérense os tendidos da cuberta, fano tamén os hastiais. Os góticos denomínanse gabletes ou piñóns, adórnanse con decoración vexetal (cardinas) e o seu tímpano cálase con trazaría. Serlio, Arfe e case todos os tratadistas do século XVI definen o seu trazado segundo proporcións clásicas. No Renacemento compáranse en romanatos e, a miúdo, engádeselles tondos ou ventás circulares no centro. Nos templos pequenos denomínase \"aedicula\" e constitúe un elemento decorativo. Denomínase \"tambanillo\" cando está sobreposto a unha porta ou fiestra. Por extensión tamén designa o remate curvo coñecido así mesmo como \"frontón curvo\" ou \"de volta redonda\"."}
{"id": 1195583, "term": "Frontón aguzado", "prompt": "Que quere dicir \"frontón aguzado\"?", "output": "Aquel cuxo ángulo superior é moi agudo."}
{"id": 1185834, "term": "Frontón armado", "prompt": "Define \"frontón armado\".", "output": "O que está coroado por unha cornixa trazada segundo un círculo de arco. Adoita alternar co frontón triangular nos remates dos vans dunha fachada.\n\nNota de alcance: Iniciado polos romanos e reiterado no Renacemento, abunda durante os séculos XVII e XVIII."}
{"id": 1195582, "term": "Frontón clásico", "prompt": "Explica o significado de \"frontón clásico\".", "output": "Aquel cuxo trazado teórico remite a unha relación ideal de proporcionalidade entre a súa altura e o ancho maior, é dicir, 5/24."}
{"id": 1195584, "term": "Frontón con remate circular", "prompt": "Que significa \"frontón con remate circular\"?", "output": "O que é similar ao armado aínda que limitado á súa parte central. Ao ser un círculo e non un arco pode chegar a ser considerado antes un remate que un verdadeiro frontón."}
{"id": 1185835, "term": "Frontón de enrolamentos", "prompt": "Explica que significa \"frontón de enrolamentos\".", "output": "Aquel cuxas cornixas se curvan formando enrolamentos que se reúnen no ápice e se apoian na cornixa horizontal."}
{"id": 1186111, "term": "Frontón desventrado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"frontón desventrado\".", "output": "Aquel cuxa característica principal é a de presentar o seu lado horizontal partido."}
{"id": 1185836, "term": "Frontón dobre", "prompt": "Dame a definición de \"frontón dobre\".", "output": "Aquel que ten no seu tímpano outro de menor tamaño co seu sostén, abertura ou motivo decorativo. Ás veces, está formado por un primeiro frontón triangular e un segundo armado e viceversa."}
{"id": 1195585, "term": "Frontón historiado", "prompt": "Cal é a definición de \"frontón historiado\"?", "output": "Frontón cuxo tímpano sempre aparece ornamentado con esculturas, relevos, etc."}
{"id": 1007524, "term": "Frontón partido", "prompt": "Cal é o sentido de \"frontón partido\"?", "output": "Aquel no que, aínda sendo triangular, os seus lados oblicuos non chegan a unirse no vértice, quedando entrecortados; ou ben aquel que sendo un frontón armado, a porción da circunferencia está dividida en dous, formando polo xeral volutas nos extremos. O tímpano aparece recortado e o seu centro adornado por un busto, floreiro, recamado enroscado, etc."}
{"id": 1185837, "term": "Frontón peraltado", "prompt": "Cal é o sentido de \"frontón peraltado\"?", "output": "Aquel cuxa altura excede o quinto da base. Trátase, por tanto, dun frontón de proporción anticlásica."}
{"id": 1195581, "term": "Frontón realzado", "prompt": "Como se define \"frontón realzado\"?", "output": "Aquel trazado cuxo teórico remite a unha relación superior ou igual a 6/24 (aproximadamente 1/4)."}
{"id": 1185838, "term": "Frontón rebaixado", "prompt": "Cal é a definición de \"frontón rebaixado\"?", "output": "O que ten unha pequena altura en relación á base e cuxo ángulo superior é obtuso. O trazado teórico do frontón rebaixado, que adoita ser utilizado no clasicismo, remite a unha relación inferior ou igual a 4/24 (ao redor de 1/5)."}
{"id": 1185839, "term": "Frontón recto", "prompt": "Define \"frontón recto\".", "output": "Aquel cuxas cornixas rampantes son rectas."}
{"id": 1185840, "term": "Frontón sen base", "prompt": "Dame a definición de \"frontón sen base\".", "output": "Aquel cuxa cornixa inferior se suprime, interrómpese ou se voltea en arco."}
{"id": 1195586, "term": "Frontón triangular", "prompt": "Define \"frontón triangular\".", "output": "Aquel que se define pola súa forma dun triángulo equilátero."}
{"id": 1007526, "term": "Tímpano", "prompt": "Define \"tímpano\".", "output": "Do latín \"tympanum\" (tambor). Nun cornixamento clásico, espazo triangular creado por un frontón como superficie de peche comprendida entre as molduras ou cornixas deste, a miúdo afundido e decorado con relevos figurativos. Na arquitectura medieval, espazo decorado sobre as impostas dun arco soportado por outros dous máis pequenos."}
{"id": 1001192, "term": "Gablete", "prompt": "Cal é a acepción de \"gablete\"?", "output": "Motivo decorativo usado como remate arquitectónico, característico das portadas e ventás oxivais do Gótico. Está formado por dúas liñas rectas que se unen nun ángulo agudo e, a diferenza do piñón ou o frontón clásico, o gablete non responde ás vertentes dunha cuberta. Algúns autores, considérano unha imitación en pedra das armaduras de madeira que na Idade Media utilizáronse para cubrir bóvedas e portadas dos monumentos que estaban inconclusos. No primeiro período da arquitectura gótica abunda en arcos, pórticos, doseletes, fornelas, etc., contribuíndo á sensación de elevación. As súas pendentes adoitan adornarse con frondas e o tímpano, inicialmente decorado con esculturas, evoluciona cara a unha decoración de trazaría e rosetóns, unhas veces calados (v. Trazaría calada e outras cegos ( Trazaría cega, cuadrifolios e multifolios. O vértice superior remátase cun florón ou unha cruz. Prodigouse no estilo hispanoflamengo a finais do século XV (Capela de Álvaro de Luna, Catedral de Toledo). No Renacemento italiano atópanse formas troncopiramidais (Catedral de Florencia). Outras terminacións asociadas ao gablete son os chamados \"áticos flamencos\" (séculos XIV ao XVI), triángulo graduado situado como remate dunha fachada, co fin de simular a cuberta a dúas augas das casas."}
{"id": 1187480, "term": "Óvalo", "prompt": "Que significa \"óvalo\"?", "output": "Motivo con forma oval, similar a un cuarto de ovo na súa superficie, que decora molduras nalgunhas ordes arquitectónicas. Tamén se lle chama óvalo a cada segmento cóncavo de cúpulas, bóvedas e fornelas, rematado en redondo pola súa parte máis ancha e decorado a base destes elementos xustapostos que reciben a denominación de ovaladas. É un dos elementos arquitectónicos ornamentais máis utilizado desde a arquitectura clásica ata o Renacemento, tallado a miúdo en madeira, pedra ou xeso. En boceis e touros, lembra as uñas dos galos e adoita estar constituído por unha forma similar a un cuarto de ovo (ovas entre dúas follas. En columnas e outros elementos, a súa forma é moi alongada. Estiliza motivos vexetais de anchas follas esmagadas, alternando con outras estreitas. Na Grecia antiga, estes motivos son de gran tamaño, con pouco relevo e variedade, polo xeral decora capiteis. En Roma, o perfil é máis seco e aparece en cornixamentos e columnas. No Renacemento lembra os modelos romanos, adornándose con follas esculpidas de acanto ou outras que substitúen os dardos. No intradorso de bóvedas e cúpulas, este ornamento caracteriza a arquitectura románica e a islámica andalusí coa bóveda califal, formada por unha serie de nervios entrecruzados que deixan un espazo central no que se sitúa unha bóveda ovalada, tamén chamada bóveda avenerada cando o conxunto de óvalos imita a forma dunha cuncha ou vieira. Tamén se coñece co termo de \"agallón\"."}
{"id": 1001185, "term": "Gárgola", "prompt": "Que significa \"gárgola\"?", "output": "Conduto de desaugadoiro de canles de auga e tellados, esculpido con formas antropomorfas ou zoomorfas, a miúdo en forma de bestas, ás veces con forma demoníaca ou de dragón. Estas bocas saíntes de drenaxe voan do paramento dun muro ou contraforte para despedir a auga de choiva ao exterior do edificio e, en menor medida, de fontes. Esta voz tamén se lle aplica ao cano decorado das fontes, sobre todo con mascaróns de pedra ou metal.\n\nNota de alcance: Aínda que elementos deste tipo xa existían en azoteas de templos exipcios ou gregos, o seu uso predomina na Idade Media co auxe dos bestiarios. Representaba un ser imaxinario en pedra que posuía características grotescas ou monstruosas, \"os que estaban fóra do Reino dos Ceos\". As primeiras coñecíanse como \"grifóns\", en alusión ao animal mitolóxico con cabeza de aguia e corpo de león que os gregos colocaban nos acroterios dos templos. Cumprían tres funcións: desaugar a auga dos tellados, decoralos e escorrentar demos e espíritos. Por iso, erroneamente, as quimeras foron consideradas gárgolas, figuras monstruosas con función meramente decorativa. Adoitaban colocarse nas esquinas das cornixas ou en saíntes. A imaxinación dos escultores permitiu esculpir formas hórridas e fantásticas para lembrarlle ao pobo que se atopaba nun mundo imperfecto, aínda que tamén existen as naturalistas, de carácter burlón ou con alusións sexuais. Co Renacemento perden importancia, evolucionando a ménsulas ornamentais, ás veces con cabeza humana. Na arquitectura oriental adquire formas autóctonas como o makara chinés, \"criatura da auga\", para desaugar plataformas, corredores, etc. (Cidade Prohibida de Pequín). Seguiron utilizándose nos séculos XIX e XX (gárgolas de aceiro no edificio Chrysler). Le Corbusier empregounas nalgunhas das súas construcións (Nôtre Dame du Haut, Ronchamp)."}
{"id": 1001833, "term": "Bancada", "prompt": "Con que significado se emprega \"bancada\"?", "output": "Nos teatros e outros lugares públicos, asento a xeito de chanzo longo e corrido ou conxunto destes asentos. En plural, conxunto de chanzos monumentais que dá acceso a un edificio. Nun circo estable, designa unha certa categoría de prazas ou asentos situados xeralmente por encima dos palcos.\n\nNota de alcance: Segundo Vitruvio, deben ser impares cando están nunha fachada para comezar e acabar co pé dereito, \"as bancadas na fronte faranse sempre impares, para que empezándoas a subir co pé dereito, sexa este o primeiro que chegue á chaira do templo\"."}
{"id": 1212461, "term": "Greca", "prompt": "Explica o significado de \"greca\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental a miúdo disposto en faixas ou orlas, composto por liñas cortadas en ángulo recto formando unha mesma figura xeométrica que se repite a xeito de meandros rectilíneos en serie."}
{"id": 1187865, "term": "Billa", "prompt": "Dame a definición de \"billa\".", "output": "Motivo decorativo, normalmente escultórico, representando un animal fabuloso ou mitolóxico con cabeza, ás e ás veces garras dianteiras de aguia e o resto do corpo de león. En ocasións úsase só a garra do animal en baixo relevos.\n\nNota de alcance: Como tema ornamental usouse desde moi antigo, en especial na Persia aqueménide en relevos e xemas e máis tarde en toda a arte clásica. Nos restos de Pompeia, por exemplo, este motivo apréciase nos pés de mesa, candelabros, etc. Da arte romana e do grego e oriental pasou ao bizantino e ao Medievo, onde adoita adaptarse ao simbolismo cristián, representando o demo ou a avaricia. Máis tarde converteuse en tema ornamental que prodigou no Renacemento, sobre todo nas súas primeiras etapas (bichas de Diego de Siloé)."}
{"id": 1187576, "term": "Grumo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"grumo\"?", "output": "Conxunto de elementos arquitectónicos ornamentais que se presentan apiñados e apertados. No Gótico, decoración de follaxe disposta de forma amoreada, polo xeral como remate arquitectónico. Tamén se lle chama grumo, ao florón máis ou menos aberto que se coloca como remate nos apéndices dos gabletes, pináculos e agullas do Gótico."}
{"id": 1187474, "term": "Grutesco", "prompt": "Con que significado se emprega \"grutesco\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental pintado ou esculpido baseado nunha infinita variedade de combinacións de elementos animais, vexetais e humanos entrelazados, orixinando conxuntos de figuras fantásticas.\n\nNota de alcance: Tal denominación procede do tipo de decoración romana pompeiana descuberta en escavacións baixo o nivel do chan, a finais do século XV. A partir deste momento, incorporaríase e interpretaríase no repertorio renacentista."}
{"id": 1212490, "term": "Guerish", "prompt": "Cal é a acepción de \"guerish\"?", "output": "Na arte islámica, elemento arquitectónico ornamental composto por liñas de motivos abstractos xeométricos, de estrelas ou caligráficos, que se cruzan repetidamente."}
{"id": 1212462, "term": "Guilloque", "prompt": "Dame a definición de \"guilloque\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental a base de motivos xeométricos entrelazados ao redor dun círculo dispostos en serie."}
{"id": 1185925, "term": "Grilanda", "prompt": "Cal é a definición de \"grilanda\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental formado por follas, follaxe, flores e froitos, polo xeral unidos por cintas, a modo de cordón tecido, que se presenta suspendido dos seus extremos formando ondulacións. Ademais de ser frecuentes en frisos e aras, as grilandas son típicas de monumentos funerarios, sobre todo mausoleos.\n\nNota de alcance: Como elemento arquitectónico ornamental, remóntase á época tardorrepublicana, aínda que a súa sistematización tipolóxica se fixa a partir do principado de Augusto, converténdose nun símbolo propio do novo culto imperial. Comezou a utilizarse nas aras, columnas, portas ou paramentos dos templos onde se celebraban festas ou cerimonias, así como nas cabezas das vítimas nos sacrificios pagáns. O seu uso en sarcófagos e aras circulares gregas dátase no século III a. C., e tivo tanto éxito como adorno arquitectónico que podería falarse dunha \"grilandomanía alexandrina\" (Pórtico de Atenea Polias en Pérgamo). En Roma, aplicouse en primeiro lugar á arquitectura (Sepulcro de Tíbulo) e, durante o Imperio, á escultura decorativa: aras, floreiros, relevos de estuco, mosaicos, etc. Algúns autores reservan o nome de grilanda exclusivamente á formada de flores e follas, distinguíndoa así do festón."}
{"id": 1186053, "term": "Grilanda augustea", "prompt": "Cal é o sentido de \"grilanda augustea\"?", "output": "Tipo de grilanda composta de dous tramos en direccións opostas e que converxen na parte máis baixa da concavidade desta. As ínfulas son máis movibles e non tan ríxidas como as tardorrepublicanas. Neste tipo non aparecen cintas rodeándoas."}
{"id": 1187479, "term": "Imbricación", "prompt": "Con que significado se emprega \"imbricación\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental en forma de escamas de peixe e que deriva, probablemente, das cubertas enlousadas. Pode ser de orientación horizontal ou vertical.\n\nNota de alcance: Estes elementos abundan en pedra nos campanarios románicos do Poitou e da Saintonge, en Francia."}
{"id": 1009588, "term": "Floreiro", "prompt": "Que quere dicir \"floreiro\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental, aínda que de formas moi variadas adoita ser similar á dun xerro ou dunha copa. Polo xeral, colócase nos remates dalgúns edificios, como frontóns ou pilastras, ou ben en fornelas ou portadas. Ademais pódense atopar sobre pedestais decorando xardíns, balaustradas, escaleiras, etc. Constrúense en distintos tipos de material como pedra, mármore, xaspe, barro cocido, metal, vidro, etc."}
{"id": 1195551, "term": "Lazaría", "prompt": "Dame a definición de \"lazaría\".", "output": "Motivo ornamental composto por molduras ou liñas que seguen un modelo xeométrico e que se cruzan e enlazan alternativamente entre si, mantendo o ritmo e a simetría. En ocasións, inclúen figuras no interior dos elementos xeométricos. O núcleo do polígono regular denomínase \"signo\" ou \"sino\"."}
{"id": 1195587, "term": "Sino", "prompt": "Cal é a acepción de \"sino\"?", "output": "Núcleo do polígono regular que forma unha lazaría."}
{"id": 1001096, "term": "Ladrillo", "prompt": "Dame a definición de \"ladrillo\".", "output": "Bloque de arxila moldeada, polo xeral en forma paralelepípeda, que despois de secado ao sol e cocido, e debido ás propiedades de consistencia e dureza que adquire, substitúe a pedra na construción. As arestas do ladrillo denomínanse de maior a menor, soga, tizón e groso, mentres que as caras citadas tamén de maior a menor, reciben os nomes de táboa (soga x tizón), canto (soga x groso) e testa (tizón x groso). Para lograr un bo aparello e a necesaria ligazón entre as pezas, a soga debe de ser o dobre do tizón mais o espesor dunha xunta. O groso do ladrillo non garda unha relación directa coas restantes dimensións e fíxase, en principio, atendendo libremente a razóns estéticas ou doutro tipo. As dimensións xerais varían segundo áreas xeográficas, as máis usuais son: español e italiano 280 x 140 x 40 mm; catalán 290 x 140 x 50 mm; alemán 240 x 115 x 52 mm; norteamericano 210 x 100 x 57 e inglés 220 x 110 x 70. O seu grosor é inicialmente de 2 a 3 cm ata a época Antonina, a partir de entón aumentará ata os de Diocleciano e Constantino que chegará a ser de 5 cm. A súa lonxitude inicial tamén será alterada, chegando a perderse o pé como módulo. Do mesmo xeito, o grosor da masa nas xuntas que en época de Augusto era extremadamente fino, nos de Constantino chega a equipararse ao do propio ladrillo. En canto á súa función decorativa, verase acentuada a partir da arquitectura bizantina. A partir do Renacemento a obra latericia adquirirá unha conformación arquitectónica orgánica. Segundo a súa función existen diferentes tipos de ladrillos como o bardo."}
{"id": 1196148, "term": "Ladrillo agramilado", "prompt": "Cal é o sentido de \"ladrillo agramilado\"?", "output": "Aquel que, sendo prensado, ten as súas caras maiores afundidas para permitir que penetre nelas a masa e evitar que as súas xuntas queden moi abertas. Normalmente úsase en paramentos de ladrillo visto."}
{"id": 1106351, "term": "Ladrillo aplantillado", "prompt": "Cal é o sentido de \"ladrillo aplantillado\"?", "output": "O que é fabricado cun molde especial para darlle unha forma, en cuña por exemplo, adecuada á súa función como formar un arco, unha bóveda ou para realizar un paramento con xunta oculta ou sen xunta vista. Ás veces, denomínaselle ladrillo abovedado, moldeado ou moldurado."}
{"id": 1014663, "term": "Ladrillo bardo", "prompt": "Dame a definición de \"ladrillo bardo\".", "output": "O que é longo e baixo. Utilízase de xeito especial nas cubertas."}
{"id": 1106373, "term": "Ladrillo bessalis", "prompt": "Explica o significado de \"ladrillo bessalis\".", "output": "Do latín \"bes\", \"bessis\", que alude ás dúas terceiras partes dun as; oito onzas ou \"oito partes de algo\". O cadrado utilizado desde o século I a. C. na antiga Roma. As súas dimensións son de 22 x 22 cm. Vitruvio asóciase á realización das \"pilae\". Respecto ao tipo canónico en Hispania, as medidas proporcionadas polas termas sitúanse entre 18 cm e 24 cm. A súa aplicación ás pías é a máis frecuente, pero tamén é posible atopalos formando parte dos muros refractarios do \"hypocaustum\". Se os \"bessalia\" se dividen pola súa diagonal dan lugar ao ladrillo \"semilater\"."}
{"id": 1196160, "term": "Ladrillo semilater", "prompt": "Con que significado se emprega \"ladrillo semilater\"?", "output": "Na antiga Roma, o que ten forma triangular, sendo esta produto de dividir entre a súa diagonal o ladrillo \"bessalis\"."}
{"id": 1106374, "term": "Ladrillo bipedalis", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ladrillo bipedalis\"?", "output": "Na antiga Roma, tipo de ladrillo cadrado utilizado desde finais do século I d. C. Debe o seu nome ás dimensións máis ou menos estandarizadas de dous pés de lado (60 cm x 60 cm). En principio, os ladrillos \"bipedalia\" poden adoptar as mesmas formas que as \"tegulae\" e poderían gozar das mesmas condicións de uso e datación que aquelas."}
{"id": 1212517, "term": "Ladrillo con fenda", "prompt": "Con que significado se emprega \"ladrillo con fenda\"?", "output": "Un dos tipos máis utilizados nas construcións. Unha das súas características definitorias é a de presentar fisuras nas dúas caras cando a peza se coloca a soga, o que proporciona, ademais, unha superficie na que se adhire o morteiro cando os ladrillos se colocan en fileira."}
{"id": 1009507, "term": "Ladrillo de adobe", "prompt": "Cal é a acepción de \"ladrillo de adobe\"?", "output": "O de barro e palla secado ao sol e empregado na construción."}
{"id": 1106352, "term": "Ladrillo de caixa", "prompt": "Que significa \"ladrillo de caixa\"?", "output": "O que é cortado de xeito lonxitudinal a tamaño tres cuartos de tizón. O ladrillo de caixa está moldeado en ángulo recto a fin de formar molduras, ou ben para construír as xambas dun van onde poder encaixar o marco. Tamén se emprega para rematar unha fiada ou separar ladrillos normais."}
{"id": 1196151, "term": "Ladrillo de cemento", "prompt": "Dime cal é a definición de \"ladrillo de cemento\".", "output": "Aquel que é elaborado por compresión dunha masa a base de area, cemento e cal hidráulica, sen ser sometido a cocción. Ás veces, o cal hidráulico é suprimido dentro da súa composición."}
{"id": 1196152, "term": "Ladrillo de cortiza|rolla", "prompt": "Cal é o sentido de \"ladrillo de cortiza|rolla\"?", "output": "O que é fabricado con morteiro de cal, arxila e cortiza en lugar de area ou aquel no que a cortiza é a única materia utilizada como aglomerante."}
{"id": 1196153, "term": "Ladrillo de escouras", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ladrillo de escouras\"?", "output": "O que é elaborado con cemento e escouras de coque, a fin de conseguir unha maior lixeireza no material."}
{"id": 1196155, "term": "Ladrillo de formigón", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ladrillo de formigón\"?", "output": "Ladrillo macizo de formigón, en forma de paralelepípedo e cuxas dimensións, polo xeral, non exceden as de 100 x 100 x 300 mm"}
{"id": 1106368, "term": "Ladrillo de mesa", "prompt": "Que quere dicir \"ladrillo de mesa\"?", "output": "O que é fabricado a man."}
{"id": 1106369, "term": "Ladrillo de tellar", "prompt": "Dime cal é a definición de \"ladrillo de tellar\".", "output": "O que ten unha aparencia basta. Debido á súa fabricación artesanal, as súas caras son rugosas e non moi planas."}
{"id": 1196156, "term": "Ladrillo de vidro", "prompt": "Con que significado se emprega \"ladrillo de vidro\"?", "output": "Ao que se lle aplica unha capa de vidrado antes de cocelo co fin de conseguir unha cor e un acabado distintos. Con eles constrúense paramentos de formigón traslúcido, claraboias, etc., permitindo o paso da luz."}
{"id": 1196161, "term": "Ladrillo flotante", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ladrillo flotante\"?", "output": "O que é fabricado con cemento e tufos silíceos, ou ben con magnesia porosa, o que lle proporciona unha lixeireza maior que a habitual."}
{"id": 1196158, "term": "Ladrillo hidráulico", "prompt": "Cal é a definición de \"ladrillo hidráulico\"?", "output": "Aquel que se obtén con procedementos e materiais (cemento, conglomerante hidráulico do formigón) que o fan resistente á humidade."}
{"id": 1196159, "term": "Ladrillo hidrófugo", "prompt": "Define \"ladrillo hidrófugo\".", "output": "O que, nos procesos de elaboración, inclúe unha capa vitrificada que o fai impermeable. A súa elaboración é por compresión dentro dun molde, deixándoo secar ao aire sen sometelo á acción do lume."}
{"id": 1196149, "term": "Ladrillo oco", "prompt": "Cal é o sentido de \"ladrillo oco\"?", "output": "Octaedro con trades en táboa que non cumpren as condicións da dos ladrillos perforados ou con trades en canto e testa. O seu interior adoita estar percorrido por canles lonxitudinais alongadas ou cilíndricas, que reducen o peso da peza á vez que lle proporcionan illamento. Existe unha gran variedade de tamaños e formatos (oco sinxelo, oco dobre, oco triplo, etc.). Pode ser empregado para revestir fachadas, paredes de carga e tabiques."}
{"id": 1106375, "term": "Ladrillo lydion", "prompt": "Que significa \"ladrillo lydion\"?", "output": "O que na antiga Roma tiña forma rectangular, cunhas dimensións de 29,6 x 44,4 cm. A súa forma faino útil para a realización de muros, chans e capiteis de \"pilae\". Trátase do módulo de \"later coctus\" máis frecuente achado en construcións termais urbanas da Península Ibérica. Atópase indistintamente en calquera das partes estruturais dos cuartoscalefactados. Un dos exemplos que máis reflicte esta multiplicidade de usos testemúñase nas termas de Xixón."}
{"id": 1196150, "term": "Ladrillo macizo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ladrillo macizo\"?", "output": "Octaedro macizo ou con trades en táboa de volume superior ao 10 % segundo a Norma española. É o tipo de ladrillo máis antigo e úsase en albanelería xeral."}
{"id": 1106357, "term": "Ladrillo mahón", "prompt": "Que significa \"ladrillo mahón\"?", "output": "O que ten unha forma de paralelepípedo de 4 x 14 x 29 cm. Utilízase sobre todo en Cataluña."}
{"id": 1106370, "term": "Ladrillo mecánico", "prompt": "Explica o significado de \"ladrillo mecánico\".", "output": "Aquel que é obtido por extrusión, dándolle forma á masa á que fai saír por unha abertura especialmente disposta para tal efecto. Posteriormente, a masa cócese nun forno continuo."}
{"id": 1106363, "term": "Ladrillo pardo", "prompt": "Con que significado se emprega \"ladrillo pardo\"?", "output": "O que sufriu unha soa cocción e a unha temperatura inferior á adecuada, polo que queda cru, cunha coloración similar á da terra sen cocer."}
{"id": 1106376, "term": "Ladrillo pedalis", "prompt": "Con que significado se emprega \"ladrillo pedalis\"?", "output": "Na antiga Roma, o que ten unha forma cadrada, cunha dimensión de 29,6 cm de lado. Segundo as normas vitruvianas, adaptado á realización de basas e capiteis das pías de sustentación da \"suspensura\"."}
{"id": 1106358, "term": "Ladrillo perforado", "prompt": "Dame a definición de \"ladrillo perforado\".", "output": "Octaedro con trades en táboa de volume superior ao 10 %. Pola súa maior lixeireza e un maior agarre entre as táboas das pezas en contacto, este tipo de ladrillo substitúe de maneira progresiva o ladrillo macizo na construción de paredes de carga. Segundo a Norma española, a superficie de cada trade non será maior de 250 mm², e o espesor dos tabiques alixeirados interiores non inferior a 10 mm, nin a 2 mm o dos exteriores."}
{"id": 1106359, "term": "Ladrillo pichulín", "prompt": "Cal é a acepción de \"ladrillo pichulín\"?", "output": "Aquel que, sendo menor que o normal, ten unha anchura equivalente aos dous terzos daquel."}
{"id": 1106364, "term": "Ladrillo pinto", "prompt": "Explica o significado de \"ladrillo pinto\".", "output": "O basto cocido de xeito irregular, o que lle fai adquirir unha característica coloración vermella escura."}
{"id": 1106360, "term": "Ladrillo plaqueta", "prompt": "Que significa \"ladrillo plaqueta\"?", "output": "Pezas especiais de escaso grosor (de 2 cm a 3 cm) que se utilizan para emparchar frontes de forxados, cornixas, etc., ou procedentes do corte de ladrillos."}
{"id": 1106365, "term": "Ladrillo porteiro", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ladrillo porteiro\"?", "output": "Aquel que, debido á súa cocción defectuosa, adquire unha cor esvaecida."}
{"id": 1106371, "term": "Ladrillo prensado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"ladrillo prensado\".", "output": "O que, no seu proceso de elaboración, é prensado e posteriormente cocido nun forno continuo."}
{"id": 1106366, "term": "Ladrillo recocido", "prompt": "Que significa \"ladrillo recocido\"?", "output": "Aquel que recibiu a temperatura adecuada, polo que a súa cocción é a correcta. Ao ser sometido a unha longa cocción é especialmente duro, adquirindo unha resistencia de compresión de 250 kg/cm²."}
{"id": 1106372, "term": "Ladrillo refractario", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ladrillo refractario\"?", "output": "O que é fabricado cunha masa a base de arxila refractaria e arxila cocida moída. O ladrillo refractario sométese a procesos de secado lento e cocido ao vermello branco, adquirindo a propiedade de ser infusible e, por iso, apto para a construción de fornos, fogares, etc."}
{"id": 1106367, "term": "Ladrillo santo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ladrillo santo\"?", "output": "Aquel que recibiu un grao de cocción excesivo, o que provoca un aspecto máis denegrido do habitual e unha forma algo retorcida. Este tipo é elaborado con arxila rica en cal e óxido férrico e, posteriormente, cocido ata a vitrificación, adquirindo así as propiedades de dureza idóneas para construcións hidráulicas. O ladrillo santo, tamén chamado azul, azulado ou de ferro, require ser utilizado con morteiro hidráulico."}
{"id": 1106379, "term": "Ladrillo sesquipedalis", "prompt": "Explica que significa \"ladrillo sesquipedalis\".", "output": "Na antiga Roma, o cadrado utilizado desde o século I a. C., cunhas dimensións de pé e medio de lado (45 cm x 45 cm), sendo este o tipo máis utilizado. Segundo as normas vitruvianas, o seu destino \"aconsellable\" era formar parte do pavimento da \"area\" sobre a que se erixen as pías do hipocausto."}
{"id": 1106361, "term": "Ladrillo tocho", "prompt": "Que quere dicir \"ladrillo tocho\"?", "output": "O común cuxas dimensións en España oscilan entre os 5 cm x 14 cm x 29 cm"}
{"id": 1196157, "term": "Ladrillo vitrificado", "prompt": "Cal é a definición de \"ladrillo vitrificado\"?", "output": "O que está elaborado cunha masa a base de terra natural, feldespato e, ás veces, colorantes naturais. É sometido a cocción a moi altas temperaturas, chegando ata a vitrificación, co que se conseguen unhas características especiais: non ser poroso e ser difícil de raiar.\n\nNota de alcance: Como elemento unido ás construcións arquitectónicas a cor utilízase desde data moi temperá, tanto no interior como no exterior destas, para a organización e decoración das superficies murais. En Mesopotamia, a decoración estable de grandes superficies afiánzase grazas á vitrificación en cores e á fabricación en serie de ladrillos vitrificados ou esmaltados. Seguindo as tradicións sumerias, asirios e babilonios revisten edificios enteiros e partes de murallas de cidades con decoracións monumentais e frescos. A decoración aquí non se axusta á tectónica, senón que traduce á técnica do revestimento os motivos das colgaduras murais."}
{"id": 1106381, "term": "Baldosa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"baldosa\"?", "output": "Ladrillo oco e delgado, de figura cuadrilonga, empregado polo xeral en tabiques a fin de alixeirar o seu peso."}
{"id": 1187316, "term": "Lazo", "prompt": "Cal é a definición de \"lazo\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental formado por fitas entrelazadas ou que finxen estalo. Trátase dun adorno de fitas e floróns enlazados, uns con outros, e que se fai coas molduras, frisos, etc. Tamén se lle chama lazo, á peza de armadura usada na construción de teitumes que liga o cabalete ao pé dereito ou poste, ou a cada un dos debuxos que se repiten sen solución de continuidade nunha lazaría."}
{"id": 1181408, "term": "Mascarón", "prompt": "Como se define \"mascarón\"?", "output": "Gran cabeza elaborada, polo xeral, en estuco sobre pedra e que adoita adornar a parte exterior dos edificios, normalmente os basamentos dos templos, flanqueando a escalinata principal. Adoita estar heroizado, inserido nun clípeo ou disco. Os mascaróns utilízanse tamén como adorno en certas obras de arquitectura, polo común como orificios de fonte, para o que tan só se precisa engadir un tubo para a auga.\n\nNota de alcance: No período preclásico maia, os mascaróns foron a forma básica da escultura arquitectónica, segundo se penetra o período clásico diminúe a súa presenza, para ser substituído por outras formas como linteis, paneis e frisos. En Europa, xa no Renacemento, o termo emprégase para designar un ornamento esculpido con cara fantástica ou grotesca, que decora unha clave de arco, unha cornixa, un cornixamento e, en ocasións, un capitel. Algúns foron colocados á entrada das vivendas, como no caso dos indios Nutka (Illa de Vancouver, Canadá), iconografía que máis tarde deu lugar aos postes heráldicos ou totémicos."}
{"id": 1001160, "term": "Medallón", "prompt": "Como se define \"medallón\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental en relevo de forma circular, oval ou elíptica, a miúdo rodeado por unha moldura, de carácter parietal, e en cuxo interior contén figuras pintadas ou en baixo relevo. Sitúase normalmente nos paramentos exteriores.\n\nNota de alcance: Os medallóns abundan como elementos decorativos nalgúns estilos arquitectónicos, como no Renacemento, en especial no Plateresco español."}
{"id": 1007786, "term": "Ménsula", "prompt": "Con que significado se emprega \"ménsula\"?", "output": "Elemento arquitectónico, polo común perfilado con varias molduras, que sobresae ou destaca do plano vertical en que está colocado e serve para recibir ou soster a estrutura que ten enriba. A diferenza da cartela, o seu voo é maior que a altura. A súa cara inferior pode estar moldurada ou esculpida. A súa forma pode ser de clave de arco ou de repisa, a de modillón típico na orde clásica e a do canzorro na arte medieval, onde se converte nun dos elementos básicos sustentantes de esculturas, arcaturas, cornixas, etc. O Barroco achega un papel esencialmente decorativo destas, con formas singulares como as que toman como punto de apoio o plano horizontal do chan dun balcón (casa de Salinas, Salamanca). No caso da arquitectura oriental da India e China, caracterízanse pola súa localización como remate de columnas, a función sustentante da cuberta transmitindo o peso ao piar ademais de pola súa rechamante decoración. Cando se combinan varias ménsulas fálase de mensulado. Tamén se coñece como mínsula ou ménsola."}
{"id": 1007504, "term": "Ancón", "prompt": "Explica o significado de \"ancón\".", "output": "Cada unha das ménsulas que sosteñen a cornixa ou gardapo. Adoitan estar colocadas na xamba dun van e, polo xeral, presentarse de xeito pareado."}
{"id": 1009515, "term": "Modillón", "prompt": "Que quere dicir \"modillón\"?", "output": "Peza voadiza a modo de ménsula, ás veces de máis voo que altura e viceversa. Aplícaselle principalmente aos extremos voados dos pares ou dos cambios de cuberta, servindo de apoio á cornixa. Tamén serve de ornato ou para soster un corpo ou membro saínte: balcón, cornixa, beirado, etc., ou para apear un arco resaltado, unha pilastra ou columna. Pode ser de madeira ou de pedra e de ferro en menor grao, pois neste caso adoitan ser pombiñas. O nome refírese especialmente aos medievais, sobre todo no románico, onde a miúdo se ornamentan con cabezas, bichas, lazarías, figuras, etc."}
{"id": 1007514, "term": "Cartela", "prompt": "Cal é a acepción de \"cartela\"?", "output": "Ménsula, a modo de modillón, de máis altura que voo. Adoita ter perfil en \"S\", e funciona de soporte dalgún elemento. En ocasións, pode levar algún tipo de inscrición. Por extensión, cada unha das vigas sobre as que se asenta un balcón en voadizo, cando non o fai sobre unha repisa."}
{"id": 1010845, "term": "Modillón", "prompt": "Cal é a definición de \"modillón\"?", "output": "Do italiano \"modiglione\", saínte, ménsula saínte e repetida a espazos iguais característica do cornixamento corintio, que pola parte inferior soporta ou decora o cabo dunha cornixa, o voo dun beirado ou o cabo dun lintel. A miúdo, adopta forma de folla, con perfil en \"S\" e volutas laterais. Pode ser de pedra, de ferro ou de madeira e estar tallado con temas decorativos."}
{"id": 1187563, "term": "Modillón de rolos", "prompt": "Como se define \"modillón de rolos\"?", "output": "Elemento de sostén en voadizo, cuxa cara cóncava está formada por rolos ou baquetóns xustapostos de xeito horizontal en forma graduada, poden ser cortados no seu centro por unha moldura plana vertical. De orixe califal cordobés, esténdese á arquitectura mozárabe e tamén á románica."}
{"id": 1007527, "term": "Mocárabe", "prompt": "Que quere dicir \"mocárabe\"?", "output": "En orixe, labor de función estrutural e máis tarde unicamente decorativa, coa que, mediante pezas pequenas cortadas de acordo a certas regras xeométricas e compostas de infinidade de formas, se cobre o espazo. Consiste nunha serie de corpos cilíndricos ou prismáticos que se cortan entre si en arestas, limitando concavidades. Adoitan ser de madeira ou de xeso e dispóñense formando conxuntos (acios ou cubos de mocárabes. A forma máis utilizada é a de elementos colgantes, a modo de \"estalactitas\". En calquera caso, presenta unha gran variedade de formas que se poden clasificar en tres grupos: os que teñen a súa base cóncava; os que presentan perfís verticais, ambos habituais da arquitectura siria, turca, norteafricana e de Al-Ándalus; e os formados por unha complexa intersección de formas xeométricas que compoñen unha multitude de arcos en miniatura, característicos da arte persa.\n\nNota de alcance: Os primeiros mocárabes utilizáronse ao redor do ano 800 na estrutura da bóveda do pazo Al-Rachid en Bagdad. Desenvólvense a partir dos séculos XI e XII para decorar cornixas, bóvedas, alfarxes, capiteis, etc. Outro dos exemplos máis antigo de bóveda de mocárabes do que se ten noticia é o da tumba do imán Duvazde en Yazd (Irán), datada en 1037. Neste tipo os mocárabes actuaban como un trazo decorativo no que as formas arquitectónicas estaban utilizadas de maneira tan artística que tiñan o seu sentido tanto como elementos construtivos como decorativos. En calquera caso, a bóveda de mocárabes parece ser a transformación dun esquema decorativo orixinal do nordeste que se popularizou no Irán occidental. Os mocárabes foron introducidos na Península Ibérica polos almorábides, xeneralizándose cos nazarís no século XIV (A Alhambra de Granada). A súa forma considerouse unha representación simbólica da cova onde Mahoma recibiu o Corán. O gusto do Islam polos xogos de luz e de cor favoreceu o uso de deseños policromados con pigmentos de gran calidade e unha gama de cores que ían do vermello, ao azul, o negro ou o verde, combinados con ouro e prata. Existen outros termos sinónimos como \"muqarna\" ou almocárabe cuxos significados ás veces poden crear certa ambigüidade. Así, a voz \"mucarna\" é utilizada en castelán como sinónimo de mocárabe, aínda que noutras linguas, como o inglés, ten unha acepción máis xeral ao incluír variados motivos xeométricos decorativos. Para algúns autores, a \"mucarna\" é un tipo ménsula decorativa tradicional da arquitectura do Islam e da arquitectura persa, composta por adaraxas en forma de acios tridimensionais dispostos en bancadas. O mocárabe, con todo, designaría o prisma que asemella a unha estalactita, usando para iso alvéolos. Os arquitectos expresionistas do século XX utilizan, a base de fractais, mocárabes que adornan os teitos (Gran Teatro de Berlín)."}
{"id": 1009505, "term": "Adaraxa", "prompt": "Dame a definición de \"adaraxa\".", "output": "Cada unha das pezas prismáticas que compoñen un labor de mocárabes."}
{"id": 1013787, "term": "Atacia", "prompt": "Cal é a acepción de \"atacia\"?", "output": "Adaraxa que se obtén dun prisma triangular denominado \"medio cadrado\", de sección igual a un triángulo rectángulo isósceles, ao que se lle recorta perpendicularmente ás súas costas co patrón de atacias."}
{"id": 1010124, "term": "Dumbaque", "prompt": "Que significa \"dumbaque\"?", "output": "Prisma de planta triangular utilizado no labor de mocárabes para a formación de adaraxas. Da súa utilización dedúcese que se recorta con patrón asimétrico nas dúas caras maiores, sen producirse pernas."}
{"id": 1010125, "term": "Jaira", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"jaira\"?", "output": "Adaraxa composta por dous prismas triangulares isósceles de ángulo, formando, pola súa unión, un rombo. Dos distintos recortes posibles, segundo as caras en que se sinalan, obtéñense diferentes tipos como: jaira ameixeira, jaira aforcada e jaira rubí, co engadido dunha perna."}
{"id": 1185851, "term": "Jaira aforcada", "prompt": "Con que significado se emprega \"jaira aforcada\"?", "output": "A que está formada por dúas medias labradas polas costas, con dúas pernas nos vértices do lado menor e un canón semicircular cuxo eixe coincide co eixe maior do rombo."}
{"id": 1185852, "term": "Jaira ameixeira", "prompt": "Cal é o sentido de \"jaira ameixeira\"?", "output": "A que está formada por dous dumbaques ameixeira, é dicir, dous medios rombos recortados co patrón simétrico na cara de cinco."}
{"id": 1185853, "term": "Jaira rubí", "prompt": "Define \"jaira rubí\".", "output": "Jaira ameixeira á que se lle engaden unha ou dúas pernas nun ou nos dous vértices do eixe maior do rombo."}
{"id": 1010134, "term": "Albernica", "prompt": "Que quere dicir \"albernica\"?", "output": "Peza que se coloca nos acios de mocárabes como remate e tapaxuntas perimetral do conxunto de prismas. Cada lado do polígono, nos que limita o acio, cóbrese cunha peza recortada que, con frecuencia, repite a forma das adaraxas de bordo."}
{"id": 1015230, "term": "Cubillo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cubillo\".", "output": "Cubo pequeno que se forma nos acios e cubos de mocárabes, co obxecto de proporcionarlle un maior movemento ao perfil, provocando subidas e baixadas na disposición das adaraxas."}
{"id": 1015064, "term": "Cubo de mocárabes", "prompt": "Como se define \"cubo de mocárabes\"?", "output": "Composición de mocárabes que se desenvolve cara ao interior, formando unha concavidade."}
{"id": 1015065, "term": "Medina de mocárabe", "prompt": "Define \"medina de mocárabe\".", "output": "No labor de mocárabes, filete de medio tamaño de grosor (1/10 do lado menor do medio cadrado), que se interpón entre as adaraxas e sepáraas formando polígonos."}
{"id": 1010141, "term": "Mocárabe amedinado", "prompt": "Que significa \"mocárabe amedinado\"?", "output": "O que ten medinas intercaladas."}
{"id": 1015053, "term": "Nabo", "prompt": "Que significa \"nabo\"?", "output": "Madeiro prismático octogonal que serve de eixe, comezo ou peche ao acio e cubos de mocárabes. Sobresae por encima do almizate coa teiroa en suspensión."}
{"id": 1015063, "term": "Piña de mocárabes", "prompt": "Como se define \"piña de mocárabes\"?", "output": "Porción de mocárabes dun artesoado dispostos de forma graduada, formando un colgante decorativo. Trátase de composicións xeométricas a base de adaraxas en madeira ou en xeso, coas que se compoñen acios e cubos, arcos e bóvedas."}
{"id": 1015303, "term": "Telera de mocárabe", "prompt": "Cal é o sentido de \"telera de mocárabe\"?", "output": "Madeiro horizontal, a modo de pasador, que se encaixa no nabo dos acios de mocárabes e que serve de soporte deste sobre o almizate."}
{"id": 1007537, "term": "Moldura", "prompt": "Explica que significa \"moldura\".", "output": "Elemento ornamental saínte, corrido e estreito, de sección transversal uniforme e con formas moi variadas, cuxo efecto se basea no equilibrio de superficies regradas e definidas xeometricamente, o que provoca un efecto de claroscuro e achega sensación de movemento ás fachadas. Clasifícanse segundo o seu perfil, sendo normalmente de pouca anchura. Poden ser curvilíneas ou rectilíneas, simples ou compostas, lisas ou decoradas. Aconséllase establecer unha moldura dominante de maior altura xunto a outras máis pequenas, separadas sempre mediante filetes. No Renacemento aplícaselles ás fachadas para diferenciar ou delimitar as plantas. No Barroco e Rococó alcanzan o seu maior esplendor, para decaer no século XX coa Bauhaus e as vangardas na súa tendencia cara á simplificación das formas (segundo Mies van der Rohe, \"menos é máis\"). Aínda que cumpren inicialmente unha función decorativa, tamén desempeñan unha función de transición entre dous elementos arquitectónicos, marcando a separación de corpos diferentes (capitel-cornixamento) ou iguais, por exemplo nas fachadas, ao producir modulacións na luz que incide sobre elas (sombra proxectada). Con iso introdúcense cambios visuais sen ter que alterar o material ou pigmentar a zona cando usamos unha cornixa moldurada. O contraste das zonas escuras perfila ou define o obxecto e mesmo o edificio. A función de transición tamén a realiza entre superficies non paralelas (teito e parede). Por extensión, o termo aplícase ás tiras delgadas de madeira ou outro material que se usan para decoración e acabados.\n\nNota de alcance: Agustin-Charles D´Aviler considéraas \"as letras da arquitectura\". Aparecen en todas as civilizacións e estilos, aínda que destacan na Grecia clásica. Alexandre Magno estendeunas por Oriente. Vitruvio menciona a súa orixe no remate dos edificios. En Grecia e Roma aparecen os canons no seu uso, axudando a definir as ordes."}
{"id": 1009504, "term": "Acordo realzado", "prompt": "Explica que significa \"acordo realzado\".", "output": "Moldura que acorda dous elementos de espesor diferente ou a distinto nivel. Esta moldura leva un saínte ou realce máis destacado que calquera dos devanditos elementos."}
{"id": 1187601, "term": "Acordo remetido", "prompt": "Define \"acordo remetido\".", "output": "Moldura que acorda dous elementos de diferente espesor ou a distinto nivel, aínda que sen destacar ningún deles, en contraposición do acordo realzado."}
{"id": 1005204, "term": "Apófixe", "prompt": "Cal é a definición de \"apófixe\"?", "output": "Entalladuras de sección cóncava, colocadas nos extremos do fuste dunha columna xónica ou corintia ou outra superficie. Estas entalladuras serven para enlazar o apófixe coa primeira moldura do capitel ou da basa. Corresponde cun cuarto de circunferencia."}
{"id": 1007541, "term": "Astrágalo", "prompt": "Como se define \"astrágalo\"?", "output": "Moldura básica con sección semicircular convexa. Pode estar decorada con discos de perfil separados por formas ovoides, perlas ou ovas, situada na parte superior do fuste, sobre a que se asenta o capitel. Característico da orde xónica, aparece no dórico a partir da arquitectura romana. Cando é moi pequena denomínase tondino.\n\nNota de alcance: Algúns autores non chegan a considerar o astrágalo como moldura. Vitruvio denomina así o anel ou cordón que decora a columna na base e o capitel xónicos."}
{"id": 1007590, "term": "Tondino", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tondino\"?", "output": "Moldura semicircular convexa, ás veces decorada con perlas e astrágalos. Tamén se lle coñece con este nome á moldura denominada astrágalo de moi pequeno tamaño."}
{"id": 1007542, "term": "Ataire", "prompt": "Como se define \"ataire\"?", "output": "Moldura que rodea e adorna un recadro de friso, en especial os taboleiros de madeira, paneis ou cuarteiróns das portas e ventás. Pode ser postiza, tallada en oco ou en relevo. Estas últimas deben labrarse aparte e engargolárense despois."}
{"id": 1007543, "term": "Billete", "prompt": "Cal é a definición de \"billete\"?", "output": "Motivo ornamental consistente nunha moldura en xadrezado con pezas cilíndricas, cadradas ou prismáticas en relevo a intervalos regulares. Este motivo é usado na época románica e na arquitectura normanda."}
{"id": 1185856, "term": "Taco", "prompt": "Cal é a definición de \"taco\"?", "output": "Cada unha das formas cilíndricas, situada unha tras a outra, que adornan unha moldura a acanaladura. Pode formar frisos de billete."}
{"id": 1007544, "term": "Bocel", "prompt": "Explica o significado de \"bocel\".", "output": "Moldura cilíndrica de perfil semicircular convexo, idéntica á do verdugo, aínda que de maior tamaño. Difire do bordón e do touro nas súas dimensións, que adoitan ser intermedias entre ambos. Esta denominación utilízase sobre todo na arquitectura gótica."}
{"id": 1007545, "term": "Baqueta", "prompt": "Cal é a acepción de \"baqueta\"?", "output": "Moldura redonda e estreita de perfil semicircular convexo. En arquitectura pódese empregar lisa ou decorada con follas, perlas, óvalos, cintas, cordóns ou rosarios. Aplícase a varios membros arquitectónicos: arquitrabes, bandas, etc. Nas columnas, a baqueta correspóndese coa contracanle. É corrente o uso de baqueta ou baquetilla e, cando maior, baquetón e bocel."}
{"id": 1007547, "term": "Baquetón", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"baquetón\"?", "output": "Baqueta de maior tamaño, de perfil redondo e convexo, xeralmente semicircular ou superándoo. O seu uso xeneralízase en toda a arte medieval, en especial nos ángulos dos piares e nos arcos. Por iso, a miúdo, aplícase a palabra ao arco mesmo, sobre todo nas nervaduras das bóvedas de cruzaría."}
{"id": 1007548, "term": "Bocelete", "prompt": "Cal é a definición de \"bocelete\"?", "output": "O de pequena sección, bordón ou baqueta. Cando se sitúa entre o ábaco e o colariño nos capiteis xónico e dórico, denomínase equino."}
{"id": 1007549, "term": "Bocelón", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bocelón\"?", "output": "Aquel cuxa principal característica é a do seu tamaño maior do normal."}
{"id": 1009902, "term": "Cuarto bocel", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cuarto bocel\".", "output": "Moldura ancha e convexa cuxa sección equivale a un cuarto de cilindro, é dicir, a metade do bocel. Por extensión, a perfilada en cuarto de elipse. É frecuente o seu uso como moldura intermedia e así aparece nos capiteis dórico, xónico e toscano, ademais de situarse antes das cornixas. Pode estar decorado con ovas e dardos."}
{"id": 1007593, "term": "Verdugo", "prompt": "Cal é a acepción de \"verdugo\"?", "output": "Bocel de menor tamaño. É usado fundamentalmente no Gótico."}
{"id": 1007550, "term": "Caveto", "prompt": "Define \"caveto\".", "output": "Moldura decorativa curva de sección cóncava, cuxo perfil é un cuarto de círculo, á inversa do cuarto bocel, que é convexo. Úsase para remates austeros, como sucede na cornixa do dórico. O perfil do capitel corintio acaba da mesma forma."}
{"id": 1185861, "term": "Caveto recto", "prompt": "Cal é a acepción de \"caveto recto\"?", "output": "Aquel cuxo voo se presenta cara a arriba."}
{"id": 1185862, "term": "Caveto reverso", "prompt": "Que quere dicir \"caveto reverso\"?", "output": "O que presenta o seu voo cara a abaixo."}
{"id": 1007595, "term": "Chafrán", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"chafrán\"?", "output": "Nunha construción, superficie plana que forma un ángulo oblicuo con outra e que resulta ao cortar, mediante un plano paralelo á aresta desta, un ángulo diedro ou esquina."}
{"id": 1212820, "term": "Cheurón", "prompt": "Explica o significado de \"cheurón\".", "output": "Moldura que consiste nun deseño repetido de formas en \"V\" (zig-zag. Este motivo decorativo foi especialmente utilizado pola arquitectura románica."}
{"id": 1007551, "term": "Cume", "prompt": "Explica que significa \"cume\".", "output": "Moldura de perfil sinuoso en forma de \"S\"."}
{"id": 1007552, "term": "Gola", "prompt": "Cal é a acepción de \"gola\"?", "output": "Moldura que sobresae do muro e que é formada por unha dobre curva en forma de \"S\". Está composta por dous cuadrantes de círculo en contraposición, de maneira que a concavidade do un mira a un lado e a do outro ao oposto. O cuadrante cóncavo máis saínte distínguea do talón."}
{"id": 1007553, "term": "Talón", "prompt": "Que quere dicir \"talón\"?", "output": "Moldura en forma de \"S\" invertida formada por dous arcos de círculo, un convexo e outro cóncavo, dos cales o primeiro está na parte superior da moldura, e o segundo na parte inferior. No caso contrario, esta moldura toma o nome de gola."}
{"id": 1005214, "term": "Cimacio", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cimacio\".", "output": "Do grego \"kymation\" (onda), moldura curva e sinuosa en forma de \"S\", que coroa ou remata un elemento calquera: pedestal, ábaco, capitel, etc., aínda que polo xeral aplícaselle á moldura máis alta e saínte da cornixa clásica. Está constituída por dúas porcións de círculo: a porción cóncava que ocupa a parte superior do perfil e a convexa a inferior. Adoita usarse nas ordes clásicas gregas, sendo un elemento case constante durante a Idade Media. A decoración varía segundo as ordes: na dórica, é unha moldura en voadiza decorada con follas en forma de lingua; mentres que na xónica é de perfil convexo e adoita estar decorada con ovas e dardos."}
{"id": 1038661, "term": "Contario", "prompt": "Como se define \"contario\"?", "output": "Moldura ou ornamento que consiste nunha sucesión horizontal de elementos enlazados a través dunha liña ou fío. Os elementos son normalmente perlas e carretes. Este tipo de moldura é característica da arquitectura clásica, especialmente a romana."}
{"id": 1185918, "term": "Carrete", "prompt": "Que quere dicir \"carrete\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental que, nun contario, se sitúa entre as perlas. Os carretes consisten en dúas unidades cuxa forma se obtén a partir dalgunha sección do cilindro ou cono."}
{"id": 1214531, "term": "Cymbium", "prompt": "Cal é a acepción de \"cymbium\"?", "output": "Moldura cóncava da base da columna."}
{"id": 1195588, "term": "Entalladura", "prompt": "Explica que significa \"entalladura\".", "output": "Moldura cadrada afundida. A entalladura é utilizada para ensamblar pezas ou como filete."}
{"id": 1007558, "term": "Escocia", "prompt": "Cal é a definición de \"escocia\"?", "output": "Moldura corrida e cóncava, cuxa sección está formada por dous arcos de circunferencias distintas, sendo xeralmente o inferior o maior dos dous arcos. Adoita estar situada entre os toros dunha base ática. Destaca pola súa forza expresiva e transmite sensación de movemento. Esta denominación vénlle dada pola zona de sombras que ocasiona. Algúns autores considérana mixta."}
{"id": 1007596, "term": "Filete", "prompt": "Con que significado se emprega \"filete\"?", "output": "Do italiano \"filetto\" (lista de moldura). Faixa corrida, longa e angosta, moi estreita e de sección cadrada, que polo xeral separa dúas molduras de maior tamaño. Non ten decoración. En xeral, a parte saínte ou voadura é aproximadamente a metade da súa altura. A miúdo, coroa a arquitrabe nas ordes clásicas."}
{"id": 1185886, "term": "Filete perlado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"filete perlado\"?", "output": "O que está formado por unha serie de perlas ou de estrías pouco afundidas."}
{"id": 1003327, "term": "Tenia", "prompt": "Cal é a definición de \"tenia\"?", "output": "Filete en relevo que no cornixamento dórico, inmediatamente por debaixo do friso, separa este da arquitrabe. Os seus lados son iguais e forma un cadrado perfecto na súa sección."}
{"id": 1187403, "term": "Fretes", "prompt": "Cal é o sentido de \"fretes\"?", "output": "Motivo ornamental formado a base de pequenas molduras cadradas ou semicirculares, que orixinan liñas entrecruzadas, meandros, etc. Polo xeral, os fretes van dispostos sobre outra moldura ou faixa maior decorándoa. Abundan sobre todo na arte románica."}
{"id": 1039558, "term": "Funículo", "prompt": "Define \"funículo\".", "output": "Moldura decorativa convexa, en forma de corda retorcida, moi usada para ornamentar os baquetóns na arquitectura bizantina, normanda, románica, etc. Como motivo ornamental, en forma de soga, tamén é utilizado en fustes, bases, arquivoltas, etc."}
{"id": 1009621, "term": "Bordón", "prompt": "Define \"bordón\".", "output": "Serie de dúas ou máis molduras convexas de perfil redondo e de pequeno tamaño, duns tres cuartos de círculo, similar ao bocel pero máis delgada. O bordón pode aparecer liso ou decorado con perlas, ovas, fitas, etc. A miúdo, é utilizado nas esquinas para realzar curvas."}
{"id": 1007584, "term": "Mediacana", "prompt": "Con que significado se emprega \"mediacana\"?", "output": "Moldura cóncava cuxo perfil é, polo regular, un semicírculo. Algúns autores denomínana \"media cana\" cando aparece na base xónica rodeada de listeis e touros, igual que lle sucede á escocia."}
{"id": 1195590, "term": "Gorgueira", "prompt": "Que quere dicir \"gorgueira\"?", "output": "Media cana limitada por filetes."}
{"id": 1185854, "term": "Ovario", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ovario\"?", "output": "Moldura ornamentada cunha serie de vas e que, a miúdo, é alternada con dardos e puntas de frecha. Tamén se di do conxunto de óvalos que decora ou guarnece unha moldura."}
{"id": 1196720, "term": "Ova", "prompt": "Cal é o sentido de \"ova\"?", "output": "Motivo decorativo de forma ovoide que adoita decorar as molduras de cuarto bocel e que, polo xeral, se alterna con dardos e frechas. Ao conxunto denomínaselle ovario."}
{"id": 1007586, "term": "Perlario", "prompt": "Dame a definición de \"perlario\".", "output": "Conxunto ornamental en relevo formado por elementos esféricos, a xeito de perlas, dispostos en serie. Adoita adornar os baquetóns."}
{"id": 1185922, "term": "Perla", "prompt": "Explica que significa \"perla\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental de forma esférica ou elíptica, polo xeral dispostos en serie formando molduras. Ao conxunto deste tipo de ornamentos denomínaselle perlario."}
{"id": 1007587, "term": "Pico de corvo", "prompt": "Como se define \"pico de corvo\"?", "output": "Moldura de sección mixta, polo xeral disposta na cara inferior dun voadizo, cuxa sección ou perfil é similar ao pico dunha ave de rapina. Este tipo de molduras abundan na arte grega clásica nos cimacios de cornixa e en capiteis."}
{"id": 1007598, "term": "Platabanda", "prompt": "Dame a definición de \"platabanda\".", "output": "Moldura plana e lisa, de sección rectangular, longa e estreita e de maior anchura que voo. A platabanda pode aparecer con ou sen decoración e adoita ter pouco relevo. Estas molduras cinguen total ou parcialmente unha construción ou algún elemento decorativo en particular. En ocasións denomínaselle varanda, banda ou faixa."}
{"id": 1007511, "term": "Lombarda", "prompt": "Explica que significa \"lombarda\".", "output": "Banda vertical, de pouco voo, que se traba en alto por unha serie de arcos cegos (arcos lombardos) e que constitúen a principal e, ás veces, única decoración dos muros exteriores nas igrexas románicas, principalmente nas ábsidas onde estas bandas, de treito en treito e dividindo o paramento en espazos regulares, baixan desde o arranque dos arcos ata o chan. Este tipo de decoración non é privativa de Lombardía, sendo preponderante tamén en terras do Rin, Cataluña e Aragón."}
{"id": 1185897, "term": "Régula", "prompt": "Explica o significado de \"régula\".", "output": "No cornixamento dórico, a moldura plana ou listel da que penden as gotas baixo o tríglifo."}
{"id": 1185855, "term": "Rosario", "prompt": "Cal é o sentido de \"rosario\"?", "output": "Moldura formada pola disposición en serie de formas elípticas (en ocasións alongadas, con forma de rombo) e discos semicirculares: óvalos, contas, fíos de perlas, etc."}
{"id": 1185863, "term": "Toro", "prompt": "Como se define \"toro\"?", "output": "Moldura convexa de perfil semicircular, ás veces elíptico, maior que o tondino. Este elemento obtense de maneira xeométrica mediante o desprazamento da sección ao longo dunha circunferencia perpendicular a esta. Aplícase en particular ás bases das columnas."}
{"id": 1007591, "term": "Torés", "prompt": "Explica que significa \"torés\".", "output": "Toro que se atopa asentado sobre o plinto da base dunha columna."}
{"id": 1195591, "term": "Toro comprimido", "prompt": "Explica que significa \"toro comprimido\".", "output": "Aquel cuxo perfil semicircular se atopa achatado o que lle fai tomar unha forma elíptica."}
{"id": 1000956, "term": "Mosaico", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"mosaico\"?", "output": "Obra de carácter ornamental en pavimentos e paredes, a base de pequenas pezas de distintos materiais (pedra, esmalte, vidro, cerámica, etc.) e cores, chamadas teselas que, incrustadas e dispostas de forma xustaposta e ordenada sobre un leito aínda fresco de cal e po de arxila ou cemento, van conformando motivos figurativos ou xeométricos.\n\nNota de alcance: Tanto o labor como a técnica introdúcense no mundo clásico a través do Medio Oriente e Exipto. O procedemento orixinal comezaba co alisado do chan sobre o que se estendía un leito de grava (\"statumen\"), seguido dunha capa de cal e grava (\"rudus\"), que se cubría cunha mestura húmida de cal e po de ladrillo (\"nucleus\"). A continuación, trazábanse as liñas do debuxo e incrustábanse as teselas sobre este. En Grecia, desde fins do século V a. C. foi frecuente o pavimento formado por seixos e cantos pulidos de distintas cores e tamaños. A transición a teselas produciuse ao redor do século III a. C. En época helenística, alcanza universalidade, en Alexandría, o seu centro máis activo, onde comezan a realizarse obras máis complicadas e luxosas. Os romanos perfeccionaron o mosaico, ao que consideraban pintura feita en pedra, utilizando sobre todo teselas, polo que a esta arte tamén se lle coñecía co nome de \"opus tessellatum\". Distinguían entre o \"opus musivum\" (\"mosaico mural\") e o \"lithostrotum\" (\"pavimento de pedra\"), este último para camiños e solos de edificios e foros realizados con sílex e mármores. Ao principio decoráronse teitos e paredes, para máis tarde facelo en solos con inspiración pictórica, con tipos que evolucionaron do \"tessellatum\" branco e negro de época republicana, con motivos xeométricos, sen perspectiva nin relevo; ao \"vermiculatum\", máis arquitectónico e ornamental, no que se chegaron a empregar pedras como lapislázuli, alabastro, ágata ou pastas vítreas; pasando polo \"sectile\" ou o \"signum\". Así, permitiuse a distinción entre o mosaico ornamental (con adornos) e o pintoresco (con figuras ou escenas), a miúdo combinados. A arte bizantina funde a tradición occidental coa oriental para dar lugar aos característicos mosaicos ata os séculos XIII e XIV d. C., estes chegan a adquirir unha linguaxe propia que é capaz de integrarse no discurso arquitectónico, así determina unha nova visión espacial a través da perspectiva e da luz, con fondos dourados e brillantes. O Islam, pola súa banda, adopta tres técnicas na súa musivaria: o mosaico de vidro, ao estilo bizantino con paisaxes e arquitectura e carente de figuras humanas e animais; o de pedras, de tradición alexandrina, empregado en Exipto e Siria para adornar elementos arquitectónicos, con formas xeométricas; e o alicatado de azulexos, que adornou zócalos, bóvedas, hastiais, etc., moi utilizados no século XIII en Asia Menor e, nos séculos XIV e XV en Persia."}
{"id": 1212891, "term": "Emblema", "prompt": "Cal é a definición de \"emblema\"?", "output": "Mosaico feito a base de teselas minúsculas (\"opus vermiculatum\") cuxa extensión chegaba mesmo a 1 milímetro. Compúñase sobre unha caixa de pedra, cun oco na cara superior no que este ía aloxado. Polo xeral, o emblema era utilizado a modo de medallón no centro da peza, imitando composicións pictóricas, como tema principal ao redor do cal xiraba o resto da composición."}
{"id": 1000955, "term": "Tesela", "prompt": "Explica o significado de \"tesela\".", "output": "Cada unha das pequenas pezas, polo xeral de forma cúbica, que compoñen un mosaico. Adoitan ser pezas de pedra, mármore, cerámica vidrada ou vidro. As teselas fíxanse con morteiro ou encalado."}
{"id": 1196285, "term": "Vidro de esmalte", "prompt": "Explica que significa \"vidro de esmalte\".", "output": "Vidro ou esmalte de cor, sobre todo aqueles con forma de diminutos cadrados, empregado nunha obra de mosaico."}
{"id": 1000859, "term": "Muro", "prompt": "Explica o significado de \"muro\".", "output": "Estrutura de albanelería ou cantaría, de fábrica vertical, de superficie dereita ou curva e cuxo espesor pode ser variable. A súa función é a de limitar ou pechar un espazo ou construción, ás veces con carácter defensivo e outras como sostén de estruturas. O termo abarca conceptos como muralla, parede ou tapia. Está formado por materiais ou elementos superpostos de forma orgánica segundo a natureza dos mesmos, polo xeral unidos por algún tipo de argamasa. O seu ancho e alto superan o espesor. É un elemento sustentante continuo, é dicir, as pezas non deixan máis ocos que os necesarios para a iluminación e comunicación entre espazos. Pódese clasificar tendo en conta o seu emprazamento, forma ou función: de fachadas, de peche, de contención, de carga, posterior, interior, en noiro, etc. Segundo a súa fábrica poden ser de cantaría, cachotaría, ladrillo, mixtos, e reciben as mesmas denominacións que os tipos de aparellos e opus: ciclópeos, almofadados, etc. Os de fábrica ou aparello regular, compóñense de fiadas cuxas xuntas horizontais aparecen seguidas ou con regularidade, mentres que as verticais vense interrompidas para conseguir unha boa ligazón. A entrega da pedra ou espesor coñécese como \"cola\" ou \"tizón\" e adoita ser variable para que os materiais liguen mellor. Nos muros de pouco grosor, os cantos adoitan colocarse ao longo e nos fortes altérnanse a soga e tizón, mentres que os perpiaños son aqueles que teñen dispostos os cantos atravesando todo o seu espesor. Os muros rectos adoitan ter un leve talude (\"relexe\") que se acentúa nalgúns tramos cando a altura é moi grande. Ademais, os de contención necesitan un talude marcado por razóns funcionais que se reforzan con estribos e contrafortes."}
{"id": 1009513, "term": "Sobrepena", "prompt": "Define \"sobrepena\".", "output": "Peza piramidal ou fiada de ladrillos ou cachotaría que remata a cumieira dun muro, un hastial, unha balaustrada ou un frontón, para desaloxar a auga de choiva ou evitar que se filtre. Pode ser unha soa peza ou untorna augas voadizo. Tamén se pode atopar nos contrafortes co mesmo fin. O nome provén da súa forma cóncava, ao modo da albarda das cabalarías."}
{"id": 1196286, "term": "Muro a escuadro", "prompt": "Dime cal é a definición de \"muro a escuadro\".", "output": "O que está unido a outra estrutura que protexe e defende (pontes, viadutos, etc.), seguindo o eixe da obra, é dicir, paralelos á rúa, vía ou paso."}
{"id": 1007843, "term": "Muro alixeirado", "prompt": "Explica o significado de \"muro alixeirado\".", "output": "Aquel que resulta diminuído por vans, arcadas ou arcos de descarga."}
{"id": 1009858, "term": "Muro ciclópeo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"muro ciclópeo\"?", "output": "O de cachotaría en seco ou a óso concertada, na que os cachotes son grandes pedras irregulares encaixadas entre si de maneira moi axustada, sen morteiro nin argamasa. Os buratos e as xuntas anchas tapábanse con terra e morteiro de arxila ou ben cuñábanse con pequenas pedras.\n\nNota de alcance: O muro ciclópeo é característico da arquitectura monumental exipcia. Na actualidade adoita utilizarse en muros de contención de terras, establecendo unha boa drenaxe para evitar o seu derrube pola presión da auga de choiva."}
{"id": 1009881, "term": "Muro cortina", "prompt": "Define \"muro cortina\".", "output": "Muro lixeiro que ten en fachada unha única función de separación e illamento. Como peche exterior de edificios, está constituído por unha estrutura auxiliar que pasa por diante da de construción, sobre a que se acoplan os elementos lixeiros de peche. Na arquitectura moderna, sobre todo a partir de 1885, fachada non portante suxeita a un esqueleto estrutural interno, onde sen chegar ata a cuberta, se ancora e colga da estrutura e serve para compartimentar interiores. Desde 1920, é frecuente que a \"pel\" ou \"cortina\" exterior estea composta de paneis de vidro, aceiro, aluminio ou mixtos. Baixo o mesmo termo coñéceselle á estrutura defensiva que é colocada diante dunha fortificación para conter inicialmente o asedio inimigo."}
{"id": 1007844, "term": "Muro de carga", "prompt": "Como se define \"muro de carga\"?", "output": "Aquel cuxa función é de sostén, soporte ou apoio das armaduras e cubertas dos pisos e, polo tanto, o muro mestre."}
{"id": 1196287, "term": "Muro de peche", "prompt": "Cal é a definición de \"muro de peche\"?", "output": "O que limita, bloquea ou cerca un terreo ou espazo descuberto: patio, xardín, etc."}
{"id": 1007845, "term": "Muro de contención", "prompt": "Cal é a definición de \"muro de contención\"?", "output": "Aquel que serve para contrarrestar e soportar os empuxes horizontais de terras e augas, polo que se realiza en talude pola súa cara exterior e se constrúe con sección variable. Tamén é o dique de contención de ríos ramblas."}
{"id": 1196288, "term": "Muro divisorio", "prompt": "Cal é o sentido de \"muro divisorio\"?", "output": "Parede secundaria que divide e limita os espazos dun edificio."}
{"id": 1007846, "term": "Muro en desachumbamento", "prompt": "Cal é a definición de \"muro en desachumbamento\"?", "output": "Aquel cuxa parte superior sobresae da vertical na que se atopa a estrutura inferior."}
{"id": 1007847, "term": "Muro en escarpa", "prompt": "Cal é a definición de \"muro en escarpa\"?", "output": "Muro que ten forma de talude."}
{"id": 1196215, "term": "Muro frontal", "prompt": "Explica que significa \"muro frontal\".", "output": "O que pecha a bóveda nas súas partes abertas."}
{"id": 1196289, "term": "Muro pantalla", "prompt": "Cal é a definición de \"muro pantalla\"?", "output": "Aquel cuxa función é a de resistir tanto as cargas que actúan sobre a estrutura como os empuxes que se orixinan no chan. O muro pantalla actúa á vez como muro de contención e como unha cimentación, transmitindo as súas cargas ao terreo."}
{"id": 1007849, "term": "Muro pandeado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"muro pandeado\"?", "output": "O que forma empenamento ou ventre encurvándose, en especial no centro, e perdeu o seu apromo."}
{"id": 1007852, "term": "Muro perpiaño", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"muro perpiaño\"?", "output": "Aquel cuxos perpiaños se dispoñen de forma que atravesen todo o seu espesor. Forma paramento nas súas dúas caras, servindo de traba entre os cachotes de diferentes planos dun mesmo elemento construtivo."}
{"id": 1185921, "term": "Palmeta", "prompt": "Explica o significado de \"palmeta\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental baseado nas follas de palma estilizadas. Componse dun eixe central e folíolos simétricos de proporcións alongadas, terminados en forma de espiral ou voluta dunha ou máis voltas, curvadas cara a arriba ou cara a abaixo.\n\nNota de alcance: As palmatorias, xunto co acanto, adoitan ser o motivo máis representado nos acroterios. Este tipo de decoración, considerada de orixe oriental, é característica da área mediterránea e utilizouse especialmente na arte exipcia. En época islámica, desenvolvéronse formas propias de palmatorias a partir da invasión dos mongois no século XIII. Co tempo, o arranxo e a fusión cos motivos de loto chineses foise facendo paulatinamente importante."}
{"id": 1007448, "term": "Paramento", "prompt": "Con que significado se emprega \"paramento\"?", "output": "Revestimento e protección dunha estrutura."}
{"id": 1008520, "term": "Parede", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"parede\"?", "output": "Muro ou tabique de obra de fábrica e de pouco espesor que é utilizado para compartimentar espazos ou como sostén dunha estrutura de cuberta. Cando vai seguida dun número adoita indicar o seu espesor."}
{"id": 1007376, "term": "Cítara de media hasta", "prompt": "Que quere dicir \"cítara de media hasta\"?", "output": "Parede de media hasta de espesor ou cuxo groso é igual ao ancho dun ladrillo común."}
{"id": 1007378, "term": "Citarón", "prompt": "Que significa \"citarón\"?", "output": "Zócolo de albanelería sobre o cal se levanta unha armadura de madeira."}
{"id": 1032485, "term": "Entrepano", "prompt": "Cal é a acepción de \"entrepano\"?", "output": "Lenzo de parede comprendido entre dous vans, columnas ou pilastras. Adoita estar composto de sogas."}
{"id": 1031186, "term": "Parede devasa", "prompt": "Que quere dicir \"parede devasa\"?", "output": "Parede de fábrica co grao de resistencia ao lume requirido como para evitar a propagación dun incendio dunha parte a outra do edificio. A parede devasa abarca desde os cimentos ata o bordo superior do parapeto que asoma por encima da cuberta. O número de aberturas está limitado a un tanto por cento da lonxitude da parede, e deben estar constituídas por elementos de comunicación resistentes ao lume, con mecanismos de autopeche ou de peche automático. Para efectos de cálculo de superficie e altura máxima, cada sector do edificio, separado por unha ou máis paredes devasas, pode ser considerado como independente; son zonas illadas entre si chamadas sectores de incendio."}
{"id": 1007408, "term": "Parede de carga", "prompt": "Que quere dicir \"parede de carga\"?", "output": "A que é capaz de soster unha carga aplicada, como a dun teito ou a dunha cuberta de edificio; funciona como elemento fundamental e de soporte."}
{"id": 1007381, "term": "Parede enchapada", "prompt": "Explica o significado de \"parede enchapada\".", "output": "Aquela que utiliza un segundo material no seu revestimento co fin de mellorar o deseño, por exemplo un enchapado de ladrillo ou de pedra sobre un marco de madeira."}
{"id": 1007385, "term": "Parede exterior", "prompt": "Define \"parede exterior\".", "output": "A que forma parte da envoltura do edificio, unha de cuxas caras está exposta á intemperie. A parede exterior pode desempeñar dúas funcións: unha como estrutura e outra como peche."}
{"id": 1007391, "term": "Mestura para tapias", "prompt": "Cal é a definición de \"mestura para tapias\"?", "output": "Cada un dos anacos de parede construído a base de terra amasada e apisoada entre dous tapiais. Por extensión, muro de peche dun terreo."}
{"id": 1196296, "term": "Valo aceirado", "prompt": "Explica que significa \"valo aceirado\".", "output": "Aquela que está gornecida con mestura de cal e area."}
{"id": 1196295, "term": "Encofrado de tapia", "prompt": "Explica o significado de \"encofrado de tapia\".", "output": "Molde que se emprega para facer as tapias, formado por dous taboleiros paralelos polo xeral suxeitos a certa distancia mediante agullas e costais."}
{"id": 1196297, "term": "Valo real", "prompt": "Cal é o sentido de \"valo real\"?", "output": "A que está construída a base de cal e terra."}
{"id": 1007394, "term": "Parede forma", "prompt": "Define \"parede forma\".", "output": "A que foi construída de perpiaños en seco."}
{"id": 1007396, "term": "Parede interior", "prompt": "Con que significado se emprega \"parede interior\"?", "output": "Aquela que está situada dentro dun edificio e que se atopa rodeada por completo de paredes exteriores."}
{"id": 1000860, "term": "Tabique", "prompt": "Explica que significa \"tabique\".", "output": "Parede interior de escaso espesor construída con ladrillos ou rasillas, a fin de compartimentar espazos interiores, cuartos ou apousentos das vivendas, pero sen función de soporte."}
{"id": 1196290, "term": "Pantalla", "prompt": "Cal é o sentido de \"pantalla\"?", "output": "Mampara fixa ou móbil, sobre todo aquela que consta dun armazón resistente e un empanelado de recheo, coa función de ocultar, dividir ou protexer espazos interiores."}
{"id": 1007410, "term": "Tabicón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tabicón\"?", "output": "Tabique que non pasa dun pé de groso, entre 10 cm e 25 cm"}
{"id": 1007399, "term": "Tabique colgado", "prompt": "Que significa \"tabique colgado\"?", "output": "Aquel que non descarga o seu peso sobre o chan, ben por facelo sobre un arco inferior de descarga ou ben sobre unha viga, transmitíndolle desta forma o peso aos muros laterais."}
{"id": 1196292, "term": "Tabique de instalacións", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tabique de instalacións\".", "output": "O que oculta un oco ou pozo vertical habilitado para o paso de instalacións."}
{"id": 1196293, "term": "Tabique de montantes en triángulo", "prompt": "Cal é a acepción de \"tabique de montantes en triángulo\"?", "output": "Aquel que se constrúe para reducir a transmisión acústica entre as diferentes habitacións. Composto dun armazón formado por dúas filas separadas de montantes dispostos ao espello que sosteñen as caras opostas do tabique, en ocasións pódese interpoñer unha manta de fibra de vidro."}
{"id": 1007402, "term": "Tabique de canto", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tabique de canto\".", "output": "Tabique construído con ladrillos asentados de canto."}
{"id": 1196294, "term": "Tabique móbil", "prompt": "Explica o significado de \"tabique móbil\".", "output": "O que é susceptible de ser trasladado a lugares diferentes."}
{"id": 1007404, "term": "Tabique rabitz", "prompt": "Cal é a definición de \"tabique rabitz\"?", "output": "Aquel que está construído a partir dunha retícula de variñas metálicas, ou tea metálica, recebado por ambas as caras con morteiro ou xeso."}
{"id": 1007407, "term": "Tabique xordo", "prompt": "Cal é a acepción de \"tabique xordo\"?", "output": "O construído a base de dous tabiques de canto paralelos, deixando unha cámara de aire entre ambos. Polo xeral, a súa construción realízase con fins de illamento térmico e sonoro."}
{"id": 1007409, "term": "Parede medianeira", "prompt": "Que quere dicir \"parede medianeira\"?", "output": "A que é empregada de maneira conxunta por dous edificios adxacentes pertencentes a distintos propietarios. É erixida sobre o linde que separa as dúas parcelas."}
{"id": 1196291, "term": "Parede sen carga", "prompt": "Dame a definición de \"parede sen carga\".", "output": "A que só soporta o seu propio peso. Trátase dun muro non portante entre pés dereitos."}
{"id": 1005161, "term": "Pavimento", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pavimento\"?", "output": "Conxunto de materiais utilizados para o revestimento de chans a fin de proporcionarlles unha maior solidez e facelos máis facilmente transitables."}
{"id": 1007469, "term": "Empedrado", "prompt": "Define \"empedrado\".", "output": "Pavimento descontinuo ou chan empedrado feito de lastras."}
{"id": 1007470, "term": "Embaldosado", "prompt": "Como se define \"embaldosado\"?", "output": "Pavimento solado con baldosas."}
{"id": 1007471, "term": "Empedrado", "prompt": "Dame a definición de \"empedrado\".", "output": "Pavimento formado de xeito artificial con pedras."}
{"id": 1007487, "term": "Encachado", "prompt": "Cal é o sentido de \"encachado\"?", "output": "Empedrado de cantos rodados ou lousado irregular de pedra con xuntas de terra."}
{"id": 1007472, "term": "Empedrullado", "prompt": "Cal é a definición de \"empedrullado\"?", "output": "Pavimento composto por area e grava en proporción 1:3, compactado ata alcanzar un espesor mínimo de 3 cm. Polo xeral, a súa función é a de servirlle de asento a un pavimento de formigón."}
{"id": 1007486, "term": "Empelourado", "prompt": "Explica o significado de \"empelourado\".", "output": "Pavimento empedrado de xeito artificial con seixos."}
{"id": 1007488, "term": "Encintado", "prompt": "Cal é o sentido de \"encintado\"?", "output": "Bordo ou fita de pedra que forma o bordo dun \"podium\", dunha beirarrúa, plataforma, etc."}
{"id": 1007489, "term": "Enladrillado", "prompt": "Que quere dicir \"enladrillado\"?", "output": "Pavimento feito de ladrillos dispostos de xeito ordenado."}
{"id": 1007490, "term": "Lousado", "prompt": "Explica o significado de \"lousado\".", "output": "Pavimento feito de lousas ou pedras dispostas de xeito ordenado."}
{"id": 1007491, "term": "Tarima", "prompt": "Cal é a definición de \"tarima\"?", "output": "Chan ou superficie formada con táboas reunidas unindo os seus bordos."}
{"id": 1007445, "term": "Enlistonado", "prompt": "Con que significado se emprega \"enlistonado\"?", "output": "Obra ou entaboado feito de listóns."}
{"id": 1007492, "term": "Sollado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"sollado\".", "output": "Pavimento realizado con táboas acantiladas, de modo que as minguas por contracción da madeira non afecten a continuidade da superficie pavimentada. Pode ser de táboas ou de taboíñas."}
{"id": 1007494, "term": "Sollado á inglesa", "prompt": "Cal é a acepción de \"sollado á inglesa\"?", "output": "O que está composto por listóns, de 8 a 11 cm de ancho, cravados sobre restrele. Estes listóns ensámblanse entre si polos seus catro costados con placa acantilada (ensamble de táboas a rañura e lingüeta ou a caixa e espiga), co fin de que as xuntas que caen entre dúas dormentes queden ben ensambladas e os listóns ben empalmados. Tamén se fai dispoñendo os listóns de modo que as xuntas caian no eixe dos restreles."}
{"id": 1007495, "term": "Sollado ao punto de Hungría", "prompt": "Dame a definición de \"sollado ao punto de hungría\".", "output": "O que está composto por táboas estreitas, de 6 cm de ancho como máximo, colocadas de tal modo que o ángulo que forman as súas xuntas coa normal ao restrel estea comprendido entre os 38 e 45 graos."}
{"id": 1007493, "term": "Sollado espiga", "prompt": "Con que significado se emprega \"sollado espiga\"?", "output": "Sollado análogo ao do punto de Hungría, diferenciándose deste unicamente no corte das táboas, que deberá estar feito a escuadra en lugar de ao bispel."}
{"id": 1007447, "term": "Entarugado", "prompt": "Explica que significa \"entarugado\".", "output": "Pavimento formado con tarugos; anacos cilíndricos ou lixeiramente cónicos de madeira."}
{"id": 1007496, "term": "Parqué", "prompt": "Cal é o sentido de \"parqué\"?", "output": "Pavimento pulimentado composto de tiras curtas ou pequenas pezas de madeira formando un debuxo lineal. A miúdo, recibe incrustacións de taraceados doutras madeiras ou materiais."}
{"id": 1007455, "term": "Pavimento bituminoso", "prompt": "Que quere dicir \"pavimento bituminoso\"?", "output": "O constituído por unha ou varias capas de mestura asfáltica. O tipo de desperfecto máis habitual neste tipo de revestimentos é o abrandamento debido ao aceite que deforma a súa superficie."}
{"id": 1007497, "term": "Pavimento flotante", "prompt": "Con que significado se emprega \"pavimento flotante\"?", "output": "Aquel que se coloca separado do resto dos elementos da cuberta formando unha cámara de aire. Con este sistema conséguese ventilar a cuberta, un maior illamento e unha superficie horizontal totalmente transitable. Este tipo de pavimento pode estar feito a base de táboas ou láminas de madeira, de pezas prefabricadas con base de formigón armado e acabado de lastra, etc."}
{"id": 1007463, "term": "Soleira", "prompt": "Cal é o sentido de \"soleira\"?", "output": "Lousa estendida sobre unha base densa ou ben compacta e apoiada directamente sobre o terreo. Polo xeral é de formigón, lixeiramente armado cunha malla electrosoldada ou unha retícula de barras de aceiro para evitar agretamentos debidos á retracción ou a outras causas. Se existen cargas importantes ou puntuais, é preciso dispor zapatas independentes ou integrantes na lousa. En terreos de baixa capacidade portante, a soleira debe proxectarse como unha lousa de cimentación de formigón armado."}
{"id": 1011433, "term": "Estrado", "prompt": "Cal é a acepción de \"estrado\"?", "output": "Estrutura de madeira a xeito de estrado móbil ou entaboado."}
{"id": 1196298, "term": "Tarima exterior", "prompt": "Cal é a acepción de \"tarima exterior\"?", "output": "Soportal descuberto ou plataforma ao aire libre, concibido como unha prolongación da casa ao exterior."}
{"id": 1005195, "term": "Pé dereito", "prompt": "Define \"pé dereito\".", "output": "Elemento vertical sustentante dunha estrutura. Este elemento arquitectónico, de madeira ou ferro, pode presentarse de maneira illada ou formando parte dalgún entramado."}
{"id": 1001191, "term": "Piar", "prompt": "Define \"piar\".", "output": "Do latín \"pila\" (piar). Elemento sustentante illado vertical, raramente oblicuo, polo xeral exento, de sección cadrada, rectangular, poligonal ou composta, que, ao contrario que a columna, non necesita ser cilíndrico nin estar sometido á normativa dunha orde. Adoita ser de pedra, ladrillo, formigón ou aceiro e, ás veces, decórase.\n\nNota de alcance: O piar distínguese da columna por ser esta normalmente circular; con todo, a súa función é similar: sustentar arcos, bóvedas, etc. Coa pilastra, diferénciase fundamentalmente en que esta posúe base, capitel e, a miúdo, a mesma proporción que a columna. O piar como soporte anticípase mesmo ao tipo de columna dórica, que se formará uns 500 anos despois, a partir da arquitectura grega primitiva en madeira. Á construción en pedra con arcos e bóvedas desenvolvida polos romanos corresponden, como formas de soporte, os piares. A creación de formas sempre novas de piares convértese no tema central da arquitectura medieval. Na igrexa abacial de Lons-le-Saunier (Jura francés), que se corresponde á etapa inicial do Románico, altérnanse as formas de alicerces; xunto aos redondos e octogonais, pódense atopar oitavados con capitel e basea lixeiramente sobresaíntes."}
{"id": 1196101, "term": "Carga en ménsula", "prompt": "Que quere dicir \"carga en ménsula\"?", "output": "Carga excéntrica aplicada nalgún punto situado por baixo do extremo superior dun piar de madeira e cuxo efecto estático considérase equivalente ao da mesma carga aplicada axialmente."}
{"id": 1007722, "term": "Machón", "prompt": "Que significa \"machón\"?", "output": "Piar de obra de fábrica, polo xeral de planta cadrada, que se levanta nos ángulos do edificio para recibir o peso deste."}
{"id": 1007724, "term": "Piar de recanto", "prompt": "Cal é a acepción de \"piar de recanto\"?", "output": "O núcleo de composto cruciforme. Adoita ter columnas acaroadas en cada brazo da cruz, ou en dous deles. O nome provén do recuncho ou anco que se forma nos ángulos e esquinas. É un dos tipos característico da arquitectura románica."}
{"id": 1187520, "term": "Piar agavelado", "prompt": "Define \"piar agavelado\".", "output": "Aquel que é composto por elementos como molduras, columnas, rúas, resaltes, todos eles reunidos como en feixe ou gavela. Este tipo é característico da arquitectura gótica desenvolvida."}
{"id": 1187521, "term": "Piar composto", "prompt": "Cal é o sentido de \"piar composto\"?", "output": "O resultante de agregar varios deles, columnas ou fustes ao redor dun núcleo prismático ou cilíndrico. Subdivídense en tantos membros como as nervaduras ou arcos das bóvedas que sosteñen. É un dos tipos característicos das arquitecturas románica e gótica, sendo cadrados ou cruciformes na primeira e redondo ou romboidais na segunda."}
{"id": 1187522, "term": "Piar cruciforme", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"piar cruciforme\"?", "output": "Piar composto que ten a planta de cruz. É típico da arquitectura lombarda, con algúns exemplos na arte asturiana."}
{"id": 1187523, "term": "Piar cadrado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"piar cadrado\".", "output": "O que ten planta cadrada. Preséntase como un dos tipos máis comúns en case todas as arquitecturas, mostrando cara a eles unha clara preferencia na arquitectura prerrománica europea do século X."}
{"id": 1187531, "term": "Piar de xamba", "prompt": "Que significa \"piar de xamba\"?", "output": "Pé dereito situado a un lado do van dunha porta."}
{"id": 1196104, "term": "Piar de taboleiros encolados", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"piar de taboleiros encolados\"?", "output": "O de madeira que consiste en dous ou máis membros paralelos, separados nos seus extremos e puntos intermedios por tarugos e unidos a estes mediante conectores do mesmo material. Son capaces de desenvolver a resistencia requirida ao esforzo constante."}
{"id": 1187532, "term": "Piareixo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"piareixo\".", "output": "Piar cuxa principal característica é a do seu pequeno tamaño. Puntal que, apoiado no tirante, reforza o par de armadura."}
{"id": 1196099, "term": "Piar encaixado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"piar encaixado\"?", "output": "Piar ou pilastra que sobresae dunha parede como sostén dun arco, ou lintel, en especial no extremo dunha arcada, ou columnata."}
{"id": 1196100, "term": "Piar ensamblado", "prompt": "Con que significado se emprega \"piar ensamblado\"?", "output": "O de madeira, que é construído unindo ou encolando táboas de cordón a dous ou máis taboleiros paralelos, ou ben encarcerando con táboas un núcleo macizo."}
{"id": 1196103, "term": "Piar de caixa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"piar de caixa\".", "output": "Pilar ensamblado, de sección cadrada ou rectangular oca."}
{"id": 1196105, "term": "Piar estribado", "prompt": "Explica o significado de \"piar estribado\".", "output": "O de formigón armado con barras verticais e cercos laterais individuais. En España, o diámetro dos cercos horizontais non será inferior á cuarta parte do diámetro das barras lonxitudinais, nin a súa separación ao menor dos seguintes valores: a menor dimensión do núcleo da peza ou ben quince veces o diámetro da barra lonxitudinal máis delgada."}
{"id": 1005187, "term": "Piar fasciculado", "prompt": "Explica o significado de \"piar fasciculado\".", "output": "O composto por un feixe de baquetóns, polo xeral acaroados a un núcleo central e ligados coa prolongación dos nervios das estruturas tectónicas. Nas bóvedas nervadas, o piar fasciculado presenta unha serie de lobos que, ao chegar ao arranque da bóveda, transfórmase nos nervios desta. Pode arrincar do chan ou da repisa dunha parede de albanelería. Este elemento sustentante é típico da arte gótica en pleno desenvolvemento."}
{"id": 1187525, "term": "Piar hathórico", "prompt": "Que significa \"piar hathórico\"?", "output": "O cadrado ou rectangular, característico da arquitectura exipcia, sobre todo da zona tebana. A miúdo, adoita descansar sobre plinto ou base cuadrangular que remata nunha especie de capitel formado por cabezas da deusa Hathor, o número de cabezas adoita ser de dúas ou catro segundo a forma do piar e estar esculpida en todos ou nalgún dos seus lados."}
{"id": 1187526, "term": "Piar monocilíndrico", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"piar monocilíndrico\"?", "output": "O redondo, de fuste groso e cuxo espesor, así como a proporción libre, o distingue da columna. É típico da primeira época da arte gótica e reaparece na última."}
{"id": 1007726, "term": "Piar mortido", "prompt": "Cal é o sentido de \"piar mortido\"?", "output": "Parte piramidal que funciona como remate dun estribo ou piar calquera."}
{"id": 1187527, "term": "Piar osiríaco", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"piar osiríaco\"?", "output": "O cadrado ou rectangular característico da arquitectura exipcia, sobre todo na época ramésida, cunha estatua de coloso de pé acaroada, supostamente de Osiris, cos brazos cruzados sobre o peito en actitude reverente e tocada cunha alta mitra; tamén pode ter acaroada a do faraón cos atributos de devandita divindade. Adoita atoparse nos pronaos e patios dos templos exipcios. A estatua descansa na base rectangular do piar. Ás veces, na Baixa Época e particularmente no etíope, a figura de Osiris suplántase pola grotesca do deus Bes (v. Figura de Bes)."}
{"id": 1187528, "term": "Piar poligonal", "prompt": "Cal é a acepción de \"piar poligonal\"?", "output": "Planta ou sección poligonal. A súa forma pode ser octogonal, hexadecagonal, etc."}
{"id": 1187529, "term": "Piar prismático", "prompt": "Define \"piar prismático\".", "output": "O que ten sección cadrada, rectangular ou poligonal e cuxo corpo ou alzado é un prisma máis ou menos alto ou alongado."}
{"id": 1187530, "term": "Piar protodórico", "prompt": "Explica que significa \"piar protodórico\".", "output": "No antigo Exipto, piar prismático hexadecagonal coas caras curvas e cóncavas. Ten aparencia de columna, ás veces mesmo presenta unha diminución de diámetro de abaixo a arriba.\n\nNota de alcance: Aínda que o piar protodórico se atopa xa na Dinastía III, é típico do Imperio Medio en Exipto (hipoxeos de Beni Hasán). Algúns autores considérano precedente da columna dórica."}
{"id": 1007727, "term": "Piar toral", "prompt": "Cal é a definición de \"piar toral\"?", "output": "Piar, polo xeral grande e recio, a miúdo máis robusto que o resto e que, nas igrexas bizantinas, lombardas e románicas, sostén os arcos torais nos que descansa a cúpula ou o seu tambor; e no Gótico, o ciborio. Por extensión, tamén se lles chama así aos piares da nave central dunha igrexa que sosteñen os arcos perpiaños."}
{"id": 1007731, "term": "Pilastrón", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pilastrón\"?", "output": "Piar de gran tamaño e grosor ou o formado pola reunión de varias pilastras."}
{"id": 1196102, "term": "Zuncho", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"zuncho\"?", "output": "Abrazadeira metálica que se coloca ao redor do extremo dun piar de madeira para evitar que grete."}
{"id": 1005188, "term": "Pilastra", "prompt": "Define \"pilastra\".", "output": "Elemento arquitectónico vertical sustentante de sección cuadrangular, aínda que ás veces tamén se pode presentar de forma rectangular, poligonal e circular, que sobresae lixeiramente da parede e que nas ordes arquitectónicas clásicas segue as liñas e proporcións correspondentes. O seu ancho correspóndese ao do diámetro inferior da columna, é dicir, un dobre saínte e un módulo que varía entre 1/3 e 1/10 do seu ancho.\n\nNota de alcance: Do italiano \"pilastro\", e do latín \"pila\", (piar). A pilastra distínguese da columna por estar acaroada a un muro, cun saínte que pode chegar a un terzo ou a un cuarto da anchura e, ás veces, á metade desta. En xeral, a súa composición, proporción e aparencia son similares ás da columna, coa que comparte elementos como a base, o fuste e o capitel ou o sometemento ás ordes clásicas."}
{"id": 1001933, "term": "Estípite", "prompt": "Que significa \"estípite\"?", "output": "Do latín \"stipiten\". Pilastra trocopiramidal invertida, composta pola xustaposición deste elemento con outro de carácter xeométrico ou figurativo na parte superior, e na que a parte aguda ou sección menor se atopa cara a abaixo. É un elemento que cumpre unha función ornamental a xeito de balaústre ou construtiva en lugar dun elemento sustentante.\n\nNota de alcance: Aínda que se coñece desde a antigüidade, será no Barroco cando se xeneralice o seu uso. Fronte ao equilibrio e orde dos volumes clásicos, o seu emprego produce sensación de desequilibrio, inestabilidade, lixeireza e fraxilidade no que sustenta, axudando a aumentar a percepción do inacabado ou de movemento nos volumes arquitectónicos barrocos. Esténdese con profusión pola Europa barroca, enmarcando os vans de portas e ventás en edificios civís e relixiosos, con variantes onde a base troncopiramidal é substituída por adornos de rocalla que manteñen a forma tradicional."}
{"id": 1005193, "term": "Lesena", "prompt": "Cal é a definición de \"lesena\"?", "output": "Pilastra ou columna acaroada con funcións meramente decorativas. Pode carecer de base e capitel."}
{"id": 1005190, "term": "Parástade", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"parástade\"?", "output": "Pilastra colocada xunto a unha columna ou detrás dela. A súa función é esencialmente construtiva; para recibir ou soster mellor o peso do teitume ou a arquería."}
{"id": 1187536, "term": "Pilastra acoplada", "prompt": "Que quere dicir \"pilastra acoplada\"?", "output": "Cada unha das pilastras que se emparellan ou dispoñen de dúas en dúas para decorar un lenzo de muro."}
{"id": 1007729, "term": "Pilastra caixada", "prompt": "Dame a definición de \"pilastra caixada\".", "output": "A que presenta a súa fronte perfilada con molduras en resalte."}
{"id": 1187538, "term": "Pilastra faixada", "prompt": "Explica que significa \"pilastra faixada\".", "output": "Aquela que é anelada con faixas, como ocorre no caso dos almofadados."}
{"id": 1187539, "term": "Pilastra rechea", "prompt": "Explica que significa \"pilastra rechea\".", "output": "A que presenta estrías ocupadas ata o terzo con bordóns ou mediacanas."}
{"id": 1187541, "term": "Pilastra resaltada", "prompt": "Como se define \"pilastra resaltada\"?", "output": "Aquela que serve de machón a un arco resaltado que pasa a liña do intradorso dunha bóveda."}
{"id": 1187542, "term": "Pilastrilla", "prompt": "Explica o significado de \"pilastrilla\".", "output": "Aquela cuxa principal característica é a do seu pequeno tamaño."}
{"id": 1007347, "term": "Estaca", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"estaca\"?", "output": "Do latín \"pilum\" (pica). Madeiro redondo, barra metálica ou piar de formigón armado, a miúdo dotado dunha punta de ferro, que se finca na terra para consolidar os cementos dun edificio. Os pilotes, elevan o edificio por encima do nivel do chan, o que habilita un espazo de paso ou de almacenamento na planta baixa."}
{"id": 1001189, "term": "Pináculo", "prompt": "Explica o significado de \"pináculo\".", "output": "Elemento arquitectónico sobresaínte, de forma piramidal ou cónica, que serve como remate vertical dun edificio, polo xeral en correspondencia cos elementos verticais deste. Estes esveltos remates de pedra, foron un dos elementos típicos da arquitectura gótica, cumprindo unha dobre función: estética, ao adornar un edificio acentuando a súa verticalidade e sensación de lixeireza en correspondencia con outros elementos; e estrutural, ao servir de contrapeso ao empuxe do arcobotante, contraforte ou estribo e acrecentar a súa estabilidade. A maior parte dos pináculos estaban ricamente modelados ou esculpidos, traballándose cada pedra de xeito individual e con gran precisión de modo que durante a fase de ensamblaxe encaixase en posición cun mínimo de retoques. Por outra banda, eran estruturas dun tamaño considerable; así os pináculos de Reims alcanzan os 9 m de altura desde o alto do contraforte ata o seu remate.\n\nNota de alcance: Aínda que os pináculos foron moi empregados polos construtores románicos para apromar as esquinas dos edificios, o seu uso asociado aos arcobotantes tardou en arraigar. Nos primeiros arcobotantes, as cabezas ían unidas ao remate dos estribos (por exemplo en Saint-Remi, Reims e Chartres), o que causaba unha desviación na liña de empuxe sobre o estribo, someténdoo a tensións. A partir desta experiencia pensouse nunha mellora, consistente en cargar os remates dos muros da nave con peso suplementario para contrarrestar o empuxe das bóvedas. A técnica aplicouse sobre os estribos dos arcobotantes reforzándoos por encima do punto onde apoiaba a cabeza. Este foi o método adoptado polos construtores da catedral de Canterbury durante a reconstrución do coro que seguiu ao lume de 1174, e tamén polos arquitectos da catedral de Soissons, de ca. 1200. O pináculo evoluciona a partir destas formas cónicas das torres románicas, ata converterse no século XIII nunha pequena torre adornada con liñas helicoidais de profusa decoración vexetal en forma de gancho, rematado por figuras sacras, cunha composición que lembra a dos campanarios. A catedral de Reims, que foi reconstruída a partir de 1211, é a primeira grande igrexa que apromou os estribos dos seus arcobotantes con pináculos. Aínda que o seu propósito primordial era actuar como contrapesos dos empuxes laterais da bóveda, aproveitouse a oportunidade para disimular a función de tal deseño creando un elemento rotundamente decorativo. No século XIV, os pináculos afiligránanse aumentando a súa esvelteza e lixeireza e multiplícanse durante os séculos XV e XVI. No Plateresco, destaca por encima doutras a súa función ornamental (San Juan de los Reyes de Toledo), que se vai complicar no Barroco ao transformarse nun piramidón, adornado na súa base con múltiples motivos e nos seus lados con rostros infantís (Real Fábrica de Tabacos de Sevilla). Xa no século XX, volven utilizarse en diferentes estilos como o Modernista, sendo un dos seus exemplos máis representativo a Sagrada Familia de Barcelona onde estes elementos se acompañan de símbolos eucarísticos como as uvas ou as espigas. En ocasións, e a pesar de que o pináculo ten unha acepción máis específica, o termo utilizouse como sinónimo de agulla nas estruturas que serven de remate a unha espadana ou torre."}
{"id": 1007532, "term": "Colgante", "prompt": "Dime cal é a definición de \"colgante\".", "output": "Elemento decorativo en forma de florón que colga do centro dunha bóveda ou teito. Por extensión, adorno que pende da parte superior dunha fábrica. Os máis coñecidos adornan a clave de bóveda (florón), as interseccións dos nervios, especialmente nas bóvedas de abano do estilo perpendicular inglés, ou o cairel dun arco. Son frecuentes na arquitectura gótica flamíxera e flamenga. Nos teitumes do estilo mudéxar, adoita ser un adorno pronunciado en forma de piña que remata os floróns dos casetóns (Pazo dos Reis Católicos da Aljafería de Zaragoza). Tamén se aplica o termo aos arcos cando estes quedan suspendidos sen apoio baixo os arranques, característica que pode atoparse no Gótico (Claustro de Santo Domingo de Vic), o Renacemento ou o Barroco, onde as columnas alternan ou se substitúen por claves que rematan o arco desde a parte inferior. Por extensión, emprégase para calquera obxecto ou peza decorativa que colga, como por exemplo as letras que constitúen unha lenda (\"Reccesvins thurex offeret\") nas coroas votivas visigodas. Ten como sinónimo a voz pendón."}
{"id": 1195645, "term": "Piramidón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"piramidón\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental, de forma piramidal, con pouca altura e ampla base que adoita utilizarse como remate decorativo ou coroación en obeliscos, pináculos ou pirámides. Ás veces, o piramidón da cúspide dos obeliscos chapábase en ouro para reflectir os raios solares (os obeliscos cumprían unha función conmemorativa en honra a Re, deus solar)."}
{"id": 1001324, "term": "Placa", "prompt": "Explica o significado de \"placa\".", "output": "Peza plana, de diferentes tipos de materias (cerámica, arxila, metal, marfil, xeso, etc.) alongada e pouco espesa, pero ríxida. Adoita levar unha inscrición, unha decoración gravada ou unha decoración en relevo (motivos xeométricos, vexetais, animais, pagáns ou cristiáns). A peza pode ser aplicada ou non sobre un edificio ou un monumento.\n\nNota de alcance: As placas de época tardoantiga e visigoda tiveron unha gran difusión tanto a nivel espacial como cronolóxico, abarcando o norte de África, Península Ibérica, Francia e Bélxica. Aínda que a súa orixe non estea clara, crese que a súa aparición na Bética puidese ter claras influencias norteafricana. Outra das lagoas na investigación refírese á súa funcionalidade, sobre todo no caso das placas cerámicas a molde decoradas con temas en relevo; falouse do seu uso como revestimento de sepulturas, de parietais, de teitumes ou como placas votivas. Non confundir placa coa lousa, esta última sempre será de pedra."}
{"id": 1185943, "term": "Placa alegórica", "prompt": "Con que significado se emprega \"placa alegórica\"?", "output": "Aquela en cuxa decoración gravada ou en relevo se personifica ou simboliza un concepto ou idea abstracta: a Xustiza, a Fe, a Gloria ou un feito histórico facendo intelixible a representación."}
{"id": 1181583, "term": "Placa conmemorativa", "prompt": "Cal é a acepción de \"placa conmemorativa\"?", "output": "A que é labrada con tallas en relevo ou con inscricións e que está destinada a celebrar ou rememorar o recordo de determinados feitos ou personaxes."}
{"id": 1195313, "term": "Placa votiva", "prompt": "Cal é a acepción de \"placa votiva\"?", "output": "A que se coloca nun lugar consagrado pola presenza dun deus ou dun defunto, ao que se lle dirixen regularmente ofrendas e que foron utilizadas ao longo das épocas por diferentes culturas. Pode estar elaborada en diversos tipos de materiais como bronce, conglomerado de arenita, etc. A maioría das inscricións votivas están decoradas con escenas (placa votiva do santuario de Baratella (E), dedicada á deusa paleovéneta Reitia, na que pode verse un grupo de xinetes armados que cabalgan sobre estilizados cabalos) e/ou placas (placa votiva de Némesis con inscrición realizada mediante puntos con punzón relativas á ofrenda dedicada a un deus ou deusa particular."}
{"id": 1181473, "term": "Plaquiña", "prompt": "Cal é a definición de \"plaquiña\"?", "output": "Pequena placa ornamental, polo xeral de forma rectangular ou irregular, que non adoita exceder os 20 cm de altura. Pode estar realizada en diferentes materias. Adoita levar unha inscrición ou unha decoración gravada ou en relevo.\n\nNota de alcance: A plaqueta diferénciase da medalla na que esta sempre terá unha forma circular ou elíptica."}
{"id": 1007732, "term": "Poste", "prompt": "Que significa \"poste\"?", "output": "Calquera soporte vertical ríxido, especialmente un piar ou columna de madeira, sempre que sirva de apoio ou de sinal."}
{"id": 1212638, "term": "Poste-martelo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"poste-martelo\"?", "output": "Nunha cuberta con armadura, o que é apoiado nas tesoiras."}
{"id": 1186112, "term": "Punta de diamante", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"punta de diamante\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental que, en forma de pirámide de pouca altura, adoita labrarse en pedra ou outro material."}
{"id": 1187594, "term": "Cabeza de cravo", "prompt": "Con que significado se emprega \"cabeza de cravo\"?", "output": "Variante de punta de diamante, con forma de prisma piramidal que sobresae. Cando as formas piramidais penetran na superficie da parede, dise que é de \"espazo baleiro\". Ambas as dúas molduras atópanse moi representadas na arquitectura normanda e románica."}
{"id": 1000752, "term": "Reixa", "prompt": "Cal é a acepción de \"reixa\"?", "output": "Conxunto de barrotes metálicos (ferro ou bronce) ou de madeira, traballados artisticamente, con diferentes formas, a miúdo vexetais, e figuras convenientemente entrelazadas. No cerramento dun van, capela ou coro, serven de ornamento e protección.\n\nNota de alcance: A función ornamental das ferraxes acrecéntase fundamentalmente nas catedrais, en especial desde o século XII. Un dos exemplos máis antigos, onde aparece unha pantalla decorativa en ferro, atópase na Porta do Peregrino, á entrada da nave do coro sur da catedral de Winchester. A volutas eran elementos comúns da decoración medieval en ferro forxado e moldeábanse ao redor dun mandril (un eixe cónico, feito de ferro) ou dunha dobradora (molde de ferro da espiral requirida), ao redor dos cales a voluta podía formarse con relativa facilidade (ferraxe ornamental da abadía de Saint-Denis, finais do século XII)."}
{"id": 1000772, "term": "Celosía", "prompt": "Que significa \"celosía\"?", "output": "Enreixado de madeira ou ferro, aínda que tamén se labraron en pedra e en xeso, formado por pequenos listóns cruzados segundo un debuxo regular. A celosía adoita pechar un van para ver sen ser vistos desde o exterior, tamén se utiliza para peneirar a luz. As primeiras eran de madeira, imitando a forma calada.\n\nNota de alcance: Os gregos xa as empregaban na construción dalgunhas casas. Na cultura occidental adoitan utilizarse en construcións relixiosas para pechar os vans exteriores e preservar a intimidade destes, polo que foron fundamentais nas ordes monásticas de clausura, en moitas das cales aínda se conservan (Convento de San Ildefonso das Trinitarias Descalzas de Madrid). Tamén é un elemento habitual na arquitectura doméstica do Islam, onde se utiliza a celosía para pechar as ventás da parte superior das vivendas, así como noutras culturas orientais (xardíns, templos, etc.) para permitir regular a entrada de luz e crear sombras ornamentais sobre muros brancos."}
{"id": 1187595, "term": "Rocalla", "prompt": "Define \"rocalla\".", "output": "Motivo decorativo disimétrico inspirado na arte chinesa e usado inicialmente nos xardíns. A rocalla consistente na imitación de contornos de rochas, cunchas e outros motivos naturais. A principios do século XVIII, este tipo de ornamentación é levado á arquitectura, a miúdo en estuco, chegando a constituírse nun elemento característico do Rococó, facendo uso del de maneira profusa e asimétrica."}
{"id": 1007449, "term": "Rodapé", "prompt": "Cal é a definición de \"rodapé\"?", "output": "Friso ou faixa estreita de madeira, metálica, baldosas, etc., que se coloca na parte inferior das paredes ou das portas, a fin de protexelas."}
{"id": 1186115, "term": "Roleo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"roleo\".", "output": "Motivo ornamental en forma de espiral. Composto por volutas e talos enroscados que abundan no Barroco e Churrigueresco. Tamén se lles coñecen como enrolamentos, ás espirais do capitel corintio e ás volutas do capitel xónico."}
{"id": 1015371, "term": "Rosetón", "prompt": "Como se define \"rosetón\"?", "output": "Elemento arquitectónico ornamental con forma de flor, típica dos capiteis corintio e composto, chamado tamén rosa. Este motivo tamén adorna outros elementos arquitectónicos como o interior dos casetóns."}
{"id": 1187470, "term": "Sebka", "prompt": "Define \"sebka\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental difundido pola arquitectura almohade. Está composto por unha rede romboidal decorada formada por series de arcos superpostos, onde cada un cabalga sobre as claves de arco dos inferiores."}
{"id": 1008524, "term": "Chan", "prompt": "Explica que significa \"chan\".", "output": "Superficie artificial plana e sólida que se constrúe para que o piso sexa sólido e chairo."}
{"id": 1007696, "term": "Brochal", "prompt": "Como se define \"brochal\"?", "output": "Nun armazón de chan, viga ou madeiro curto que, ensamblado transversalmente entre dúas vigas mestras paralelas, lle transmite as súas cargas á vez a outras dúas paralelas a estas, o que permite crear un oco no forxado para un acceso estreito, para unha cheminea, etc."}
{"id": 1013792, "term": "Ripa", "prompt": "Cal é a acepción de \"ripa\"?", "output": "Madeiro que se coloca alternativamente ou atravesa as vigas para formar chans e teitos. Nun chan, é o madeiro que pecha cada lateral do oco dunha cheminea, entre os que vai ensamblado o brochal. Nunha armadura, é o listón ou madeiro fino, paralelo aos pares que funciona de soporte á taboleiro da cuberta."}
{"id": 1007412, "term": "Chan flotante", "prompt": "Como se define \"chan flotante\"?", "output": "Piso sobre unha capa elástica sobre lousa. Colócase separado do resto dos elementos do piso, formando unha cámara de aire. O chan non debe ter ningún contacto lateral coas paredes verticais, polo que o solado adoita levantarse uns 10 cm sobre os costados, formando caixa sobre o contorno do piso flotante. As paredes non descansan sobre este, interpoñendo unha xunta elástica de feltro asfáltico entre a base destes tabiques e a estrutura da obra. O forxado debe ser plano, xa que calquera protuberancia pode perforar a solado, orixinando \"pontes\" de transmisión acústica. Sobre a última capa de solado, esténdese un papel asfáltico, solapando os bordos deste para impedir que a fibra de vidro se impregne ao verter o morteiro ao solado, co que desaparecería o efecto elástico illante. Con este sistema conséguese un maior illamento térmico e acústico, así como unha superficie horizontal totalmente transitable."}
{"id": 1185132, "term": "Telamón", "prompt": "Explica que significa \"telamón\".", "output": "Escultura masculina en actitude esforzada, que, en lugar dunha pilastra ou columna polo xeral dórica ou toscana, funciona como elemento de sostén nunha estrutura arquitectónica.\n\nNota de alcance: A súa orixe remóntase a Exipto e Mesopotamia. No mundo grego e romano a súa función como soporte, en lugar da columna, está en relación coa proporción humana da orde. Continuará o seu emprego na arquitectura medieval e renacentista, sendo no Manierismo cando chega ao seu máximo desenvolvemento."}
{"id": 1196892, "term": "Tenante", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tenante\".", "output": "Nas composicións heráldicas e decorativas, personaxe real, fabuloso, ou animal, que sostén o brasón ou apoia a figura ou elemento central.\n\nNota de alcance: Os tenantes, case sempre dous, un a cada lado, simbolizan as forzas inferiores que pasan, de adversarios e atacantes, a servidores e defensores do elemento central, símbolo do poder vitorioso."}
{"id": 1016477, "term": "Tondo", "prompt": "Dame a definición de \"tondo\".", "output": "Motivo decorativo en relevo de forma circular, afundido nun paramento, ás veces, con molduras ao redor. Pode incluír elementos historiados.\n\nNota de alcance: Este tipo de relevos aparecen na arte renacentista italiana, pasando posteriormente a escolas artísticas."}
{"id": 1197066, "term": "Clípeo", "prompt": "Con que significado se emprega \"clípeo\"?", "output": "Escudo, placa ou tondo de mármore ou de metal que, na antiga Roma, era consagrado á memoria dun heroe. No centro deste, pintábase ou tallábase en baixo relevo o busto dunha deidade ou o retrato de personaxes, como marca de honra. Os clípeos (clipeus-clipei) eran colgados en edificios públicos ou en casas privadas entre os piares dunha columnata. Os tipos máis coñecidos (Foro de Augusto en Roma ou Augusta Emérita) representaban no centro a efixie de Xúpiter Amón (Iupiter Ammon) ou o da Medusa, os óvalosadoitaban estar enmarcados por unha orla de ovas e outra máis ancha de follas de aciñeira e belotas. Outros tipos, testemuñados en épocas máis recentes, ornamentábanse cunha cabeza humana barbada, referida a un tipo iconográfico diferente ao anterior e que atoparía o seu paralelo no prototipo augusteo.\n\nNota de alcance: Os clípeos, sobre todo naqueles casos nos que eran colocados en edificios públicos, serviron de propaganda e adulación á figura do emperador."}
{"id": 1186585, "term": "Oscillum", "prompt": "Que quere dicir \"oscillum\"?", "output": "Tondo, polo xeral de mármore branco, con orificio circular na parte central e labrado cunha escena en baixo relevo por unha das súas caras. Na súa orixe, o \"oscillum\" foi un elemento sagrado.\n\nNota de alcance: Virxilio nas \"Xeórxicas\" fala dos \"oscilla\" como obxectos que se balancean nas ramas dos piñeiros durante as festas do deus Baco. O \"oscillum\" podía ser a mesma efixie do deus ou ben cabezas das vítimas inmoladas na súa honra. En calquera caso, sempre aparecen unidas ao culto de Baco. Máis tarde, destínanse a seren colgadas nos intercolumnios do \"atrium\", do peristilo ou do xardín da \"domus\" (casa romana), cun fin estritamente decorativo, aínda que non exento de valor simbólico. Ao estaren penduradas supuña que podían verse as dúas caras labradas. Os \"oscilla\" asociábanse principalmente co \"thiasos\" dionisíaco e con animais mariños, polo que a maioría das pezas conservadas teñen estes motivos decorativos. Xunto a eles, colocábanse esculturas que, unidas á vexetación e á auga, conformaban un dos espazos privados máis importantes nas casas romanas (\"domus\"), o xardín."}
{"id": 1187582, "term": "Trazaría", "prompt": "Cal é a definición de \"trazaría\"?", "output": "Do francés antigo \"trait\" (lazo). Elemento arquitectónico ornamental pétreo a base de formas xeométricas entrelazadas e usado como recheo de espazos ou remate calado, en particular os da ventá oxival gótica. O termo foi utilizado por primeira vez polo arquitecto inglés Christopher Wren. Aínda que os seus comezos se atopan no Románico, é característico do Gótico, en especial do alto Gótico onde, dentro do esqueleto estático arquitectónico, a trazaría posibilita todos os modelos desexables de compartimentación da superficie, tanto dentro do estritamente tectónico como do ornamental, formando un encaixe perforado que adorna rosetóns, ventás, gabletes, pináculos, cristarías, etc. O debuxo lineal comeza coa xustaposición de círculos ou triángulos curvos, decorados no seu interior con arcos de medio punto ou apuntados. Os seus elementos máis significativos son o lobo, as puntillas (folio e a lanceta. A complicación destes motivos sinala as características das distintas fases do Gótico, no que se poden distinguir diferentes tipos: trazaría calada, de barras, perpendicular, xeométrica, reticulada, curvilínea, cega e exenta. Nas ventás góticas, o van da trazaría pode pecharse con vidreiras."}
{"id": 1212664, "term": "Barra de trazaría", "prompt": "Explica o significado de \"barra de trazaría\".", "output": "Nunha xanela de trazaría, pezas finas de pedra entre as follas de cristal que compoñen a decoración en trazaría."}
{"id": 1195595, "term": "Lanceta", "prompt": "Explica que significa \"lanceta\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental cuxa forma se asemella a unha daga e que é empregado na trazaría gótica. O motivo fórmase por unha sucesión de curvas elípticas e cimacios. Xunto co lobo e as puntillas é un dos elementos máis significativos da trazaría."}
{"id": 1195596, "term": "Trazaría calada", "prompt": "Cal é a definición de \"trazaría calada\"?", "output": "A constituída por lousas de pedra perforadas colocadas de canto, con deseños que enchían os ocos da oxiva do Gótico primitivo."}
{"id": 1195602, "term": "Trazaría cega", "prompt": "Dime cal é a definición de \"trazaría cega\".", "output": "Aquela que, fronte á calada, está acaroada a unha superficie do muro sen aberturas; no seu lugar aséntase sobre unha superficie en relevo, como ocorre por exemplo nas ventás cegas, arcaturas, etc."}
{"id": 1195601, "term": "Trazaría curvilínea", "prompt": "Define \"trazaría curvilínea\".", "output": "Aquela que representa un motivo ou debuxo irregular, está baseada no perfil conopilar cun patrón de debuxos curvos ininterrompidos que dan lugar ao nome de Gótico flamíxero por simular o movemento ondulante dunha chama. Está datada entre 1300 e 1340 en Inglaterra, aínda que se desenvolveu en Francia, como trazaría flamíxera, a partir de finais do século XIV."}
{"id": 1195597, "term": "Trazaría de barras", "prompt": "Define \"trazaría de barras\".", "output": "A que representa un motivo ou debuxo irregular, cun patrón de trazos curvos que dan lugar ao nome de Gótico flamíxero, por simular o movemento ondulante dunha chama, na que unha serie de delgados parteluces de pedra ramifícanse na oxiva, formando un remate ornamental na parte superior.\n\nNota de alcance: A trazaría de barras substituíu a de placa a comezos do século XIII. Dado que a de placa estaba feita de bloques ou placas de pedra integradas nos muros circundantes, resultaba evidente que a trazaría podía facerse cun armazón de nervaduras ou barras de sección moldurada. Método de construción que, ao cabo, resultaba máis económico, os seus compoñentes individuais eran máis fáciles de manexar e producía efectos estéticos máis refinados. Algúns dos seus primeiros exemplos atópanse no coro da catedral de Reims, construído a partir de 1211, estendéndose máis tarde por todas as grandes igrexas francesas. A introdución deste tipo de trazaría en Inglaterra chegou algo máis tarde. Probablemente unha das primeiras aparece na fiestra grande occidental da igrexa prioral de Binham, en Norfolk, finalizada antes de 1244."}
{"id": 1214615, "term": "Trazaría de placa", "prompt": "Cal é a acepción de \"trazaría de placa\"?", "output": "A que está elaborada a base de bloques de pedra ou \"placas\" que forman parte da estrutura muraría, co obxecto de crear un patrón perforado. Xorde a finais do século XII e comezos do XIII, ante a necesidade de agregar un motivo decorativo que non deixase espida a área de cantaría que quedaba libre cando dúas ou máis lancetas situábanse unha xunto á outra baixo unha moldura arqueada de pingadeira. Con frecuencia o motivo escollido foi un óculo de forma xeométrica sinxela. As aberturas circulares simples foran elementos ocasionais no deseño de igrexas desde datas temperás, de modo que o óculo supuxo simplemente adaptar unha forma anterior. Con todo, a súa combinación con vans arqueados formou a base dun novo tipo de decoración coñecida como trazaría de placa, termo que denota a perforación dunha área muraria sólida. Os óculos medievais comprendían un certo número de perpiaños labrados, cada un dos cales formaba un segmento de figura. Como os segmentos inferiores do óculo estaban moi próximos aos cabezais das lancetas, un único bloque podía integrarse en ambos os vans. Así, o conxunto convertíase nun sistema estrutural en lugar de nunha serie de aberturas separadas.\n\nNota de alcance: O desenvolvemento da trazaría de placa débelle moito á evolución do rosetón que tamén xurdiu do óculo sinxelo. En Francia, cara ao terceiro cuarto do século XII xa se deseñaban rosetóns con trazaría de placa de tamaño e complexidade considerables. Un dos mellores exemplos atópase testemuñado no transepto norte da catedral de Laon (ca. 1160-1170)."}
{"id": 1195603, "term": "Trazaría exenta", "prompt": "Como se define \"trazaría exenta\"?", "output": "A que se levanta diante dun muro, polo xeral nos ángulos inferiores que rodean o rosetón."}
{"id": 1195599, "term": "Trazaría xeométrica", "prompt": "Que quere dicir \"trazaría xeométrica\"?", "output": "Forma temperá da trazaría de barras, composta por representacións sinxelas caracterizadas polo debuxo de formas xeometrizantes, nas que predominan os círculos e lobos. Adóitase asociar co século XIII. O emprego de patróns xeométricos fíxose cada vez máis intricado e introduciu unha maior variedade de figuras. No século XIV, houbo unha tendencia progresiva a apartarse das bases destes patróns esluíndo os bordos dos compoñentes individuais, co obxectivo de crear deseños que fosen máis integradores."}
{"id": 1195598, "term": "Trazaría perpendicular", "prompt": "Define \"trazaría perpendicular\".", "output": "A que é elaborada con paneis verticais colocados en sentido recto, por iso tamén se lle coñece como trazaría rectilínea. Preséntase cunha estrutura xeralmente reticular, empregando parteluces que ocupan toda a altura do arco e que quedan divididos a intervalos por baquetóns horizontais que os cruzan."}
{"id": 1195600, "term": "Trazaría reticulada", "prompt": "Dime cal é a definición de \"trazaría reticulada\".", "output": "A que se identifica pola repetición de figuras xeométricas que parecen formar unha rede, polo xeral de cuadrifolios, cuxos lobos superior e inferior se alongan en dúas curvas con forma de \"S\"."}
{"id": 1212665, "term": "Vértice", "prompt": "Que significa \"vértice\"?", "output": "Nunha decoración en trazaría, identación triangular curvada no arco dun lobo."}
{"id": 1007373, "term": "Valo", "prompt": "Dame a definición de \"valo\".", "output": "Empalizada con carácter defensivo ou aquela que está disposta a xeito de cerca para acoutar ou sinalizar un terreo."}
{"id": 1007375, "term": "Cerca", "prompt": "Explica que significa \"cerca\".", "output": "Valado, tapia ou muro que se pon ao redor dalgún sitio, herdade ou casa para o seu resgardo ou división."}
{"id": 1008529, "term": "Van", "prompt": "Cal é a acepción de \"van\"?", "output": "Oco con que se interrompe unha parede ou calquera espazo circunscrito."}
{"id": 1000897, "term": "Bastidor", "prompt": "Que significa \"bastidor\"?", "output": "Cadro ou armazón que enmarca un van, ben dun moble, dunha porta ou xanela, etc., e ao que van suxeitos os elementos de peche. Polo xeral, faise de madeira ou metal, nas construcións industriais pode ser tamén de formigón armado."}
{"id": 1007221, "term": "Cabeceiro", "prompt": "Que significa \"cabeceiro\"?", "output": "No marco dunha porta ou ventá, o madeiro ou elemento horizontal superior."}
{"id": 1009899, "term": "Cuarterón", "prompt": "Dame a definición de \"cuarterón\".", "output": "Cada un dos cadros ou táboas encaixados nos traveseiros ou montantes dunha porta ou contraxventá de madeira. Existen tres tipos segundo a súa localización no van correspondente: cuarteirón de base, é o que se coloca máis baixo; cuarteirón central, o do centro, e cuarteirón de tope, o máis alto."}
{"id": 1009954, "term": "Mandil de ventá", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mandil de ventá\".", "output": "Peza plana de guarnecido situada xusto debaixo da repisa dunha ventá, en ocasións está moldeada e decorada."}
{"id": 1000899, "term": "Lintel", "prompt": "Dame a definición de \"lintel\".", "output": "Do francés antigo \"lintel\", hoxe \"linteau\", derivado do latín \"limes\" (límite, limiar). Elemento estrutural horizontal de peche de vans de portas, ventás e outros ocos ou o que se apoia sobre dous soportes, pés dereitos ou xambas, organizando desta forma un van, que pode ou non ir cargado. O seu empuxe represéntase mediante vectores verticais. O centro do van é o que sofre os maiores esforzos, sendo de compresión na parte superior e de tracción na inferior. Por extensión, tamén se lle dá este nome a todo peche superior e plano dun oco aínda que o formen doelas ou fiadas.\n\nNota de alcance: O uso de linteis para cubrir espazos nos edificios caracteriza un sistema de construción estática chamada \"arquitectura alintelada ou arquitrabada\", característica do antigo Exipto, Grecia e en moitas das construcións romanas; fronte á abovedada, que utiliza arcos e bóvedas e constitúe un sistema dinámico."}
{"id": 1195779, "term": "Gornecido", "prompt": "Con que significado se emprega \"gornecido\"?", "output": "Moldura ornamental arredor dos ocos dunha ventá ou dunha porta."}
{"id": 1029873, "term": "Folla", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"folla\"?", "output": "Cada un dos bastidores ou partes articuladas que poden abrirse e pecharse dunha porta, ventá, balcón ou persiana e á que se acoplan as follas de vidro."}
{"id": 1195781, "term": "Folla de vidro", "prompt": "Con que significado se emprega \"folla de vidro\"?", "output": "Cada unha das divisións dunha ventá, balcón ou porta acristalada, formadas por un vidro acoplado a un bastidor."}
{"id": 1005033, "term": "Fornela", "prompt": "Dime cal é a definición de \"fornela\".", "output": "Oco cego ou cavidade con forma de arco practicada nun muro, independente do seu tamaño que será variable, de planta semicircular, cadrada ou poligonal. A parte superior remátase cunha bovedilla de forno ou de cuarto de esfera, que cando ten forma de cuncha denomínase vieira. Nela colócanse estatuas, floreiros, bustos, urnas e, ás veces, nos muros dos templos, un altar. No mundo clásico, xa se utilizaba este tipo de ocos a modo de capelas onde se situaban divindades de culto, mesmo nalgúns tipos de estelas funerarias romanas que presentan no centro unha cavidade cunha imaxe en pé, de fronte ou de corpo enteiro (Estela de Cástulo). Na Idade Media, adoitaban coroarse con doseletes e podían estar baleiras co fin de proporcionar simplemente certa variedade a unha parte do paramento. Na arquitectura gótica, aseméllase a un tabernáculo ricamente decorado (edículo que, en ocasións, enmarcaba un relicario.\n\nNota de alcance: A súa función pode ser construtiva, a fin de alixeirar o espesor do muro; simbólica, como no caso do \"mihrab\" das mesquitas; ou ben simplemente decorativa, como lugar onde se dispoñen outros obxectos, xeralmente escultóricos, que en ocasións establecen unha síntese arquitectónica ou producen efectos de luz e movemento na superficie do muro."}
{"id": 1000903, "term": "Xambaxe", "prompt": "Dime cal é a definición de \"xambaxe\".", "output": "Conxunto formado polas xambas e o lintel dun van e que configura o marco que suxeita unha porta ou unha xanela. Por extensión, aplícaselle ao conxunto formado polas xambas, lintel e o limiar."}
{"id": 1000900, "term": "Xamba", "prompt": "Explica o significado de \"xamba\".", "output": "Do francés \"jambe\", tomado á súa vez do latín tardío \"camba\" (perna). Elemento vertical de cachotería, ladrillo ou madeira que, coa súa parella e a xeito de piar, sostén un arco ou o lintel dun van, como unha porta, unha ventá ou unha cheminea."}
{"id": 1011503, "term": "Marco", "prompt": "Cal é a definición de \"marco\"?", "output": "Bastidor de madeira que enmarca un panel ou folla de madeira, ou doutro material, en portas, ventás, espellos, traballos artísticos bidimensionais ou en relevo, cadros, reloxos, etc. A miúdo dáselle un acabado decorativo. Nunha xanela, o marco está formado por dúas xambas, unha ripa superior e outra inferior. Este elemento utilízase como remate exterior a modo decorativo e protector."}
{"id": 1007425, "term": "Parteluz", "prompt": "Que significa \"parteluz\"?", "output": "Elemento vertical que divide un van ou oco en dúas ou máis partes. O parteluz, que se converte nun dos elementos característicos da arte medieval, soportaba o peso do tímpano dividindo as portadas das catedrais ou igrexas."}
{"id": 1000893, "term": "Porta", "prompt": "Como se define \"porta\"?", "output": "Van practicado nun muro, cerca, etc., para permitir o acceso ao interior ou a saída ao exterior. A armazón e a folla suxeita ao marco permiten a apertura e peche da porta. En xeral, trátase dun elemento de peche abisagrado, corredío ou pregable- de madeira, metal ou vidro- que permite abrir e pechar unha entrada a un edificio, habitación ou armario. Con todo, e segundo o estilo, época e función preséntase cunha gran variedade de formas e proporcións, alcanzando un sentido moito máis amplo. Así, constitúese como un elemento característico da arquitectura de exteriores, chegando a formar en si mesma unha construción: \"propilei\", torres, arcos de triunfo e mesmo portas de entrada a cidades como a Porta Negra de Tréveris, a Holstentor de Lübeck ou as de Pequín. En Exipto, Babilonia e Asiria manifestan unha patente monumentalidade na entrada a recintos sagrados e cidades (Porta de Isthar). En época clásica, os gregos empregaban desde a forma triangular primitiva (Elea) á trapecial de lintel monolítico nos grandes edificios. En época romana, desenvólvese o carácter monumental cos arcos de triunfo. As portas eclesiásticas adoitan ser case sempre de madeira, a miúdo decoradas con bandas horizontais de aceiro. As igrexas importantes, como as catedrais ou os santuarios máis significativos, adoitaban ter portas fabricadas con materiais preciosos como o bronce (igrexa de Santa Sofía, Istambul). A evolución da Idade Media incide no aspecto defensivo, alcanzando na arquitectura musulmá gran refinamento pola súa configuración en \"U\". O abucinamento e as arquivoltas son características do mundo cristián, fronte ao arco de ferradura con alfiz no Islam. As renacentistas adórnanse con motivos clásicos e almofadados. As barrocas encáixanse en saíntes convexos, volvendo no Neoclásico ás triunfais (Alcalá ou Brandeburgo). En Oriente destacan as chamadas \"portas lúa\" (porta en forma circular característica de Extremo Oriente) ou as cerimoniais como as \"torii\" ou \"pailou\". No século XX, materiais industriais como o ferro ou o aluminio, deron un xiro moderno ao seu deseño. A cor dentro do culto tivo unha gran simboloxía, así pódense atopar portas pintadas de vermello indicando que \"entrar nunha igrexa é acceder aos padecementos de Cristo\"."}
{"id": 1007237, "term": "Portón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"portón\"?", "output": "Porta que separa o vestíbulo do resto da casa, adoita estar colocada a pouca distancia da principal.\n\nNota de alcance: Nos castelos medievais, o portón era un dos elementos que lle proporcionaban protección á entrada. Adoitaban ser de madeira, estaban engonzados aos lados e tiñan dúas follas, con frecuencia dispúñase un en cada extremo do corredor de entrada. Aínda que polo xeral os portóns non se conservan, poden reconstruírse a partir das quiciarelas e caixas de pedra e metal que chegaron ata os nosos días."}
{"id": 1007242, "term": "Poxigo", "prompt": "Explica que significa \"poxigo\".", "output": "O termo ten diferentes acepcións: pequena porta inscrita noutra maior para o paso de viandantes; porta falsa, aberta nunha casa, a que cobre o interior e exterior dunha ventá para impedir o paso da luz; ou, tamén calquera das portas secundarias dunha cidade ou vila."}
{"id": 1007246, "term": "Porta abatible", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"porta abatible\"?", "output": "A que, ao empuxala ou tirar dela, xira sobre bisagras ao redor dun eixe vertical situado no quicio, levantándose por encima da abertura cun mecanismo de contrapeso. É a porta característica dos garaxes."}
{"id": 1196724, "term": "Porta ática", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"porta ática\"?", "output": "No templo grego, a que segue as proporcións da porta dórica no seu van e en relación co resto do edificio, excepto nas molduras dos seus cercos que ten só unha faixa baixo os cimacios, e proporcionada de maneira que alcanza tres sétimas partes da xamba, excluíndo o cimacio."}
{"id": 1007249, "term": "Porta automática", "prompt": "Explica que significa \"porta automática\".", "output": "A que non require ningunha acción para abrirse, xa que esta operación realízase cando ao achegarse o usuario activa os sensores infravermellos, de movemento ou de presión."}
{"id": 1195822, "term": "Porta basculante", "prompt": "Que quere dicir \"porta basculante\"?", "output": "A que é suxeitada a un pivote excéntrico, o que permite a abertura cara a arriba. Pode ser ríxida ou articulada."}
{"id": 1196725, "term": "Porta cocheira", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"porta cocheira\"?", "output": "A que ten unha estrutura sinxela formada por dúas follas. O ancho desta porta permite o paso de carruaxes."}
{"id": 1007250, "term": "Porta corrediza", "prompt": "Dame a definición de \"porta corrediza\".", "output": "Aquela que se abre e pecha deslizando a folla instalada sobre carrís ou guías paralelas con respecto á parede."}
{"id": 1195823, "term": "Porta de acordeón", "prompt": "Que quere dicir \"porta de acordeón\"?", "output": "Porta multifolla ou formada por varios bastidores estreitos e articulados mediante bisagras, como para permitir que se preguen a modo de fol de acordeón. Tamén se coñece co nome de \"porta de libriño\"."}
{"id": 1196726, "term": "Porta de entrepaños", "prompt": "Que quere dicir \"porta de entrepaños\"?", "output": "A que está estruturada mediante un bastidor con montantes e traveseiros, pechando os devanditos cadros con plafóns."}
{"id": 1196727, "term": "Porta dórica", "prompt": "Cal é o sentido de \"porta dórica\"?", "output": "No templo grego, aquela cuxa altura total, incluídas as molduras, é igual ao das columnas cos seus capiteis; e o seu van igual a 4/7 da altura do templo ata o artesoado, o cal ten un ancho na súa base de 11/24 da súa altura. A súa diminución, no extremo superior, é equivalente a 1/3 da anchura das xambas cando ten dezaseis pés de alto, ¼ se é de dezaseis a vinte e cinco pés, e 1/8 se é de vinte e cinco a trinta, cando é maior de trinta as xambas serán verticais. As xambas teñen unha largura equivalente a 1/12 partes da súa altura, e a diminución na parte superior é de 1/14 da súa anchura. O alto do lintel coincide co ancho das xambas na súa parte superior, coroado por un cimacio lésbico e un astrálago, cuxa altura é de 1/6 da do lintel, e a súa proxección igual á altura. O friso é tan alto como o lintel, coroado cun cimacio dórico e un astrálago. A cornixa e o cimacio que coroan a porta son lisos, e a súa proporción igual á altura do friso na súa fronte, e aos lados cubrindo a maior anchura das xambas."}
{"id": 1196728, "term": "Porta exipcia", "prompt": "Define \"porta exipcia\".", "output": "A que ten forma trapezoidal, sendo de maior anchura na parte inferior."}
{"id": 1212634, "term": "Porta falsa", "prompt": "Con que significado se emprega \"porta falsa\"?", "output": "A que é interior e foi deseñada para parecer idéntica á superficie (parede, andel, etc.) na que é emprazada. A súa función é a de ocultar ou disimular un espazo interior ao que dá acceso."}
{"id": 1195824, "term": "Porta xiratoria", "prompt": "Explica o significado de \"porta xiratoria\".", "output": "A que está formada por dúas ou catro follas en forma de cruz, que xiran ao redor dun eixe central vertical e que están rematadas por un vestíbulo circular. Ao empuxar unha folla a porta xira, hoxe a maioría dos modelos son automáticos. Algunhas destas portas permiten que as follas se preguen para deixar o paso libre.\n\nNota de alcance: Adoitan ser utilizadas en espazos con abundante tránsito de persoas. En principio, deseñáronse para regular a temperatura nos espazos interiores, xa que o deseño evita o contacto directo entre o interior e o exterior. Hoxe tamén adoitan utilizarse, sobre todo en edificios oficiais, por motivos de seguridade."}
{"id": 1196729, "term": "Porta xónica", "prompt": "Cal é a definición de \"porta xónica\"?", "output": "No templo grego, aquela cuxa altura en proporción segue a mesma que a da porta dórica, pero cuxa anchura é o resultado de dividir a primeira en dúas partes iguais. A anchura das xambas é de 1/14 con respecto á altura do van, e o cimacio igual a 1/6 de tal anchura. O resto divídese en doce partes, excluído o cimacio, tres son para a primeira faixa co seu astrágalo, catro e cinco para a segunda e terceira respectivamente, as cales rodean todo o van. O friso e a cornixa son iguais que as do dórico, aínda que a última sopórtase por dúas ménsulas."}
{"id": 1196730, "term": "Porta partida", "prompt": "Explica que significa \"porta partida\".", "output": "A que se divide en dúas metades de xeito horizontal, case sempre polo centro, de modo que as dúas follas resultantes sexan practicables por separado."}
{"id": 1007252, "term": "Porta pregable", "prompt": "Cal é o sentido de \"porta pregable\"?", "output": "A que está formada por un ou dous grupos de follas articuladas que se deslizan sobre guías e se pregan en zigzag en sentido horizontal, quedando finalmente pregadas, a xeito de fol, unha xunto á outra.\n\nNota de alcance: Adoitan empregarse para darlle unha abertura en grandes espazos."}
{"id": 1008531, "term": "Quicial", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"quicial\"?", "output": "Madeiro que afirma e asegura portas e ventás por medio de bulóns e bisagras para que, xirando, se abran e pechen."}
{"id": 1007227, "term": "Couzón", "prompt": "Que significa \"couzón\"?", "output": "Parte do marco dunha porta ou ventá, polo xeral vertical, no que entra o espigón do quicial e na que se fixa por medio de bulóns e bisagras a folla da porta. O quicio lábrase a escuadra para que a porta ao pecharse se axuste ao cerco."}
{"id": 1007230, "term": "Riosta", "prompt": "Explica que significa \"riosta\".", "output": "Peza cuxa función é asegurar a indeformabilidade dunha estrutura, dun armazón ou dun ángulo. Adoita ir disposta de forma oblicua. As riostas reforzan a superficie da cuberta ao aumentar a resistencia á presión do vento. A miúdo, presentan unha ornamentación de follas e encaixes."}
{"id": 1007534, "term": "Rosetón", "prompt": "Que significa \"rosetón\"?", "output": "Ventá circular con complexos adornos calados (trazarías ou pechada con vidreiras, polo xeral en disposición radial e caracterizada por ter nervios radiais decorativos de pedra. O nome deriva do seu aspecto de rosa con múltiples pétalos.\n\nNota de alcance: É un elemento característico das fachadas románicas e sobre todo das góticas que perdurará no Renacemento e caerá en desuso no Barroco. A súa función consiste en iluminar o interior dos edificios. Atribúeselle un significado simbólico cristián pola súa aparencia. A súa orixe parece estar no óculo romano (Panteón) e máis tarde no bizantino e paleocristián. En principio, era de pequeno diámetro e colocábase nos laterais das naves a modo de óculo. O rosetón gozou dun favor particular en Francia. A partir do século XIII, aumentou o seu tamaño e a súa complexidade decorativa ata períodos onde mostraba traballos de filigrana pétrea na súa trazaría (Saint Ouen, en Rouen), as súas vidreiras decoráronse con escenas bíblicas de ricas cores (Catedral de Nôtre-Dame de París, na que os dous brazos do transepto foron alongados entre 1250 e 1270, dotando cada un deles dun rosetón de máis de 12,5 m de diámetro). Desde entón situáronse en cada un dos lados do transepto e nas fachadas, sobre as portadas. Por iso, na cultura anglosaxoa distínguese unha subclasificación que abrangue desde o \"oculus\", van aberto ou pechado; \"wheel window\", van con nervios radiantes desde un centro; ou \"rose window\", de trazaría simétrica e decorado con vidreiras. Do mesmo xeito que outros enriquecementos eclesiásticos, os rosetóns medievais servían como representacións microcósmicas da orde do Universo, onde a xeometría regular do círculo subdividido indicaba a unidade de todas as cousas en Cristo, a pesar de estar compostas de múltiples partes."}
{"id": 1007231, "term": "Tapaxuntas", "prompt": "Como se define \"tapaxuntas\"?", "output": "Listón moldeado que é utilizado para ocultar a intersección de dúas partes da construción nunha xunta de dilatación, a unión do cerco dunha porta ou xanela coa parede ou os ángulos ou vivos dunha parede para que o xeso non cuartee."}
{"id": 1008532, "term": "Soleira", "prompt": "Cal é a definición de \"soleira\"?", "output": "Franxa, a miúdo de pedra e madeira, colocada na parte superior dun van a fin de soportar a parte do muro ou tabique construído enriba. Tamén recibe este nome a superficie inferior dunha porta de acceso e por encima da cal se acha suspendida a folla. Ás veces, constitúe unha peza de pavimentación que se coloca entre as xambas."}
{"id": 1214614, "term": "Fiestraxe", "prompt": "Cal é o sentido de \"fiestraxe\"?", "output": "Conxunto de ventás dun edificio, así como a composición xeral destas na fachada da construción."}
{"id": 1000796, "term": "Ventá", "prompt": "Explica o significado de \"ventá\".", "output": "Van practicado na parede ou cuberta dun edificio que permite o paso da luz e favorece a ventilación dos interiores. Debido á súa importancia en calquera tipo de edificios, a súa localización e a súa articulación arquitectónica proporcionan a base, en case todos os casos, da fachada. Inicialmente para cubrir o van utilizáronse materiais translúcidos como o pergamiño ou o alabastro laminado. Máis tarde difundiuse o uso do vidro, máis adecuado para filtrar a luz. O seu tamaño e a súa forma manteñen unha estreita relación coas técnicas construtivas dos muros, sendo reducidas no Románico, onde as grosas paredes non soportaban vans, e moi grandes no Gótico, onde a forza do muro se descarga no arcobotante. Isto favoreceu a creación de elaboradas vidreiras de cristal achumbado. En cambio, a arquitectura islámica caracterizouse por estruturas perforadas de ferro, madeira, mármore ou outros materiais. Existe unha ampla variedade aínda que predomina a rectangular. Nos inicios do Renacemento adquiriu relevancia a ventá bífora, regular e harmónica, a serliana e a paladiana. No século XVII, o coroamento adquiriu protagonismo ata converterse nunha segunda abertura, enmarcada por unha cornixa de variadas formas que aumentaba a luminosidade. No norte de Europa foron comúns as \"bay-windows\", unha especie de galerías que acabarían por difundirse nos Estados Unidos. No século XIX, as novas esixencias do Art Nouveau levaron a solucións moi ousadas que rompían a rectangularidade. No XX, as profundas innovacións modificaron o seu concepto e a súa morfoloxía (Le Corbusier e a súa experimentación en 1920 coa resgada), chegando ao acristalamento integral dun edificio co muro-cortina (\"curtain Wall\"). O termo tamén designa a folla ou follas de ventá que pechan o van."}
{"id": 1007421, "term": "Soleira", "prompt": "Cal é a acepción de \"soleira\"?", "output": "Volta ou derramo que fai a parede nun van e que deixa ao descuberto o groso muro, en especial a peza horizontal e inferior que coroa o peitoril dunha ventá e sobre a que asenta a peaña."}
{"id": 1031791, "term": "Claraboia", "prompt": "Explica que significa \"claraboia\".", "output": "Abertura situada no teito ou na parte alta dun muro ou parede, acristalada cun material transparente ou traslúcido para permitir a entrada de luz natural."}
{"id": 1007257, "term": "Bufarda", "prompt": "Cal é a acepción de \"bufarda\"?", "output": "Ventá, ás veces abufardada, que se abre na cuberta, paralela a ela ou na parte superior dun muro ou parede. En ocasións utilízase unha cúpula de pequeno tamaño, sobre todo nas cubertas planas, co fin de maximizar o espazo que cobren."}
{"id": 1009630, "term": "Ventá abufardada", "prompt": "Explica que significa \"ventá abufardada\".", "output": "A que sobresae en vertical do plano dunha cuberta a dúas augas, polo xeral proxectada cara ao exterior. A ventá abufardada, tamén chamada ventá de bufarda, pode formar parte do deseño orixinal dun edificio, aínda que o máis frecuente é engadila a edificios xa existentes para conseguir máis luz e espazo."}
{"id": 1000882, "term": "Contra", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"contra\"?", "output": "Porta ou panel, a miúdo apersianado, que se pecha sobre unha fiestra, na súa parte exterior ou interior, e cuxa finalidade é a de protexer os vidros e illar termicamente o interior da cuarto."}
{"id": 1007259, "term": "Ollo de boi", "prompt": "Define \"ollo de boi\".", "output": "En xeral, fiestra de forma redonda ou ovalada que pode abrirse nun muro, unha sobrepena ou un teitume. O termo adoita reservarse ás aberturas redondas que se prodigaron no Renacemento e Barroco, ás veces luxosamente ornamentadas."}
{"id": 1212685, "term": "Tirante", "prompt": "Explica que significa \"tirante\".", "output": "Nunha ventá, barra perforada, polo xeral metálica, que permite o seu axuste. Emprégase para manter aberta ou pechada unha ventá de bisagras."}
{"id": 1195804, "term": "Ventá abatible", "prompt": "Dime cal é a definición de \"ventá abatible\".", "output": "Aquela cuxas follas se apoian nos bordos sobre bisagras e que serven para que o eixe de movemento estea no marco. Pode ser de abertura exterior, se as follas se moven cara a fóra (á inglesa); interior, cando é cara a dentro (á francesa); de vaivén en ambos os sentidos (oscilobatente); proxectable, cando as bisagras están colocadas na parte superior e a súa abertura cara ao exterior é limitada; e oscilante cando é cara ao interior. Tamén se denomina ventá batente."}
{"id": 1195809, "term": "Ventá angular", "prompt": "Cal é a definición de \"ventá angular\"?", "output": "A que abarca os dous muros dun ángulo exterior. Polo xeral, destaca pola súa profusa ornamentación.\n\nNota de alcance: A ventá angular usouse fundamentalmente no Renacemento español e en Latinoamérica."}
{"id": 1195810, "term": "Ventá balconeira", "prompt": "Explica que significa \"ventá balconeira\".", "output": "Aquela na que as dúas follas chegan ata o chan. A súa función principal é a de servirlle de paso a un soportal ou terraza."}
{"id": 1009618, "term": "Ventá bífora", "prompt": "Que significa \"ventá bífora\"?", "output": "A que está dividida en dúas por unha columna ou parteluz."}
{"id": 1007310, "term": "Fiestra con mainel", "prompt": "Explica o significado de \"fiestra con mainel\".", "output": "Ventá composta por dous arcos xemelgos sostidos por unha columna de descarga ou parteluz. O aximez, do árabe \"al-simasa\" (ventá de xeso), pode ser dobre cando está formado por dous arcos que, á súa vez, están acubillados por un terceiro.\n\nNota de alcance: Probablemente na súa orixe designase un balcón ou miradoiro de madeira que sobresaía da fachada e que estaba pechado con celosías, deste xeito as mulleres non podían ser vistas desde o exterior, acepción compartida co termo \"arimez\" o que permite confirmar a semellanza entre ambas as voces. A acepción moderna procede de Ceán e Llaguno, autores do século XIX, que outorgan esta denominación ás ventás arqueadas que, ao dividírense no seu centro por unha columna, orixinan dous arcos xemelgos. É posible que os exemplares antigos árabes tivesen dobre oco e se recortasen, a partir do século XVI, pola estreiteza das rúas. De aí que se conservase o termo e se perdese a característica de ser un balcón en voadizo. Aínda que é un elemento que aparece en numerosas construcións, cobra maior auxe durante o Románico (ventá bífora). Usados con profusión no Gótico, manterase ata o século XIX, con exemplos representativos en edificios modernistas, (Casa Batlló de Gaudí en Barcelona)."}
{"id": 1195786, "term": "Ventá con derramo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ventá con derramo\"?", "output": "A que está incluída nun muro espeso que ten un derramo ou inclinación interior ou exterior."}
{"id": 1007330, "term": "Ventá corrediza", "prompt": "Con que significado se emprega \"ventá corrediza\"?", "output": "Aquela cuxa folla ou follas deslízanse de maneira horizontal con rodamentos, mediante guías ou carrís horizontais existentes nos cambios superior e inferior do marco."}
{"id": 1195785, "term": "Ventá de arco", "prompt": "Cal é a acepción de \"ventá de arco\"?", "output": "Aquela cuxo lintel é arqueado."}
{"id": 1007333, "term": "Ventá de báscula", "prompt": "Como se define \"ventá de báscula\"?", "output": "Aquela cuxas follas viran 90º ou 180º ao redor dun eixe vertical ou horizontal situado na metade dos marcos. Utilízase en edificios de grande altura ou con aire acondicionado nos que só se abre para a súa limpeza ou para ventilacións de emerxencia. Cando o eixe é vertical adoita denominarse pivotante. Existen diferentes tipos segundo a posición do eixe: pivotante de eixe lateral vertical, pivotante de eixe lateral vertical, basculante de eixe intermedio e basculante de eixe lateral."}
{"id": 1195808, "term": "Ventá de celosía", "prompt": "Cal é o sentido de \"ventá de celosía\"?", "output": "A que está formada por lamas horizontais de vidro, cadradas ou romboidais, separadas por variñas de chumbo e que pivotan de maneira simultánea nun marco común. Adoitan empregarse en climas tépedos para controlar a ventilación e favorecer a privacidade."}
{"id": 1212687, "term": "Ventá de claristorio", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ventá de claristorio\"?", "output": "Nunha catedral ou nunha igrexa, a que se insire na planta superior da nave, o transepto ou o coro e que dá á cuberta da nave lateral. Noutros edificios de tipo laico, calquera ventá situada na parte alta dunha parede interior."}
{"id": 1212688, "term": "Ventá de cripta", "prompt": "Explica o significado de \"ventá de cripta\".", "output": "Nunha catedral ou nunha igrexa medieval, aquela que é practicada na fachada para proporcionarlle iluminación á cripta."}
{"id": 1195784, "term": "Ventá de lintel", "prompt": "Cal é a definición de \"ventá de lintel\"?", "output": "A que ten forma superior alintelada."}
{"id": 1195805, "term": "Ventá de eixo móbil", "prompt": "Explica que significa \"ventá de eixo móbil\".", "output": "Aquela cuxas follas móvense ao redor dun eixe que, ao deslizarse, péchaas ou ábreas. Tamén se lle denomina ventá de libriño."}
{"id": 1195807, "term": "Ventá de eixo móbil á australiana", "prompt": "Cal é o sentido de \"ventá de eixo móbil á australiana\"?", "output": "A que ten dúas follas, das cales unha delas se proxecta cara ao exterior e outra se abate cara ao interior."}
{"id": 1195806, "term": "Ventá de eixo móbil á italiana", "prompt": "Cal é a definición de \"ventá de eixo móbil á italiana\"?", "output": "Aquela cuxo extremo interior da folla se deliza de xeito vertical ao longo da guía da xamba, mentres xira cara a fóra por un pivote."}
{"id": 1007336, "term": "Ventá de guillotina", "prompt": "Dame a definición de \"ventá de guillotina\".", "output": "Aquela cuxa folla, follas ou bastidores deslízanse verticalmente mediante guías. Pode ter unha das súas follas móbiles e a outra fixa ou as dúas móbiles, así como caixóns arriba ou abaixo para embutir as follas. A miúdo, adoita ocultarse un contrapeso no marco da ventá que vai unido ao bastidor mediante un sistema de corda e polea."}
{"id": 1196738, "term": "Ventá de guillotina con peitoril de caixón", "prompt": "Explica que significa \"ventá de guillotina con peitoril de caixón\".", "output": "Ventá de guillotina de dúas follas móbiles construída cun caixón no peitoril, de forma que unha ou ambas as follas poidan introducirse nel ampliando a abertura para efectos de ventilación."}
{"id": 1196739, "term": "Ventá de guillotina con caixón cabeceiro", "prompt": "Cal é a acepción de \"ventá de guillotina con caixón cabeceiro\"?", "output": "Tipo de ventá de guillotina de dúas follas móbiles construída cun caixón no cabeceiro, de forma que unha ou ambas as follas poidan introducirse nel ampliando a abertura para efectos de ventilación."}
{"id": 1196740, "term": "Ventá de guillotina dunha folla móbil", "prompt": "Explica que significa \"ventá de guillotina dunha folla móbil\".", "output": "Tipo de ventá de guillotina de dúas follas das que tan só unha é móbil."}
{"id": 1195812, "term": "Ventá do piñón", "prompt": "Que quere dicir \"ventá do piñón\"?", "output": "Aquela que se coloca en ou baixo un hastial."}
{"id": 1212689, "term": "Ventá de montante", "prompt": "Cal é a definición de \"ventá de montante\"?", "output": "A que ten forma rectangular e está situada sobre unha porta, sempre dentro da contorna global."}
{"id": 1195811, "term": "Ventá encaixada na cuberta", "prompt": "Explica que significa \"ventá encaixada na cuberta\".", "output": "A que está inserida debaixo da vertente dunha cuberta ou a rentes dela."}
{"id": 1195782, "term": "Ventá fixa", "prompt": "Cal é o sentido de \"ventá fixa\"?", "output": "A que non inclúe seccións que se abren ou se pechen; a súa folla ou follas non son móbiles polo que non poden abrirse para efectos de ventilación. Nun principio, case todas as fiestras eran fixas ao non existir bos mecanismos de apertura. Na actualidade, adoitan fixarse para garantir a eficiencia dos sistemas térmicos e de aire acondicionado dos edificios como medida de aforro de enerxía e de seguridade."}
{"id": 1001319, "term": "Fiestra grande", "prompt": "Dime cal é a definición de \"fiestra grande\".", "output": "Aquela cuxa principal característica é a das súas grandes dimensións."}
{"id": 1212686, "term": "Ventá lanceolada", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ventá lanceolada\"?", "output": "A que é alta e estreita, polo xeral en grupo de tres, e cuxa forma lembra a dunha lanza, de aí o seu nome."}
{"id": 1195787, "term": "Ventá monófora", "prompt": "Explica o significado de \"ventá monófora\".", "output": "A que ten unha soa folla ou abertura."}
{"id": 1195783, "term": "Ventá practicable", "prompt": "Dame a definición de \"ventá practicable\".", "output": "Aquela cuxas follas, ao contrario que no caso da ventá fixa, poden moverse ou abrirse para efectos de ventilación."}
{"id": 1195791, "term": "Ventá resgada", "prompt": "Explica o significado de \"ventá resgada\".", "output": "Banda horizontal de ventás separadas só por parteluces."}
{"id": 1007315, "term": "Ventá saínte", "prompt": "Con que significado se emprega \"ventá saínte\"?", "output": "A que asoma cara ao exterior do muro e que se sostén sobre ménsulas ou cartelas. Pode ser poligonal cando ten forma prismática e planta poligonal ou curva, se a súa planta é curva ou elíptica. Tamén se coñece como miradoiro."}
{"id": 1007316, "term": "Ventá serliana", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ventá serliana\"?", "output": "Apertura tripartita composta por unha luz central con arco de medio punto, que apoia os seus arranques sobre arquitrabes e que é flanqueada por dúas ventás máis pequenas coa parte superior plana. Tamén se lle coñece co nome de \"ventá palladiana\", ao ser o arquitecto italiano Andrea Palladio (1508-1580) quen a popularizou.\n\nNota de alcance: Esta estruturación do van é publicada por primeira vez polo italiano Sebastiano Serlio (1475-1554) no seu tratado de arquitectura, aínda que xa se coñecía no Baixo Imperio Romano."}
{"id": 1007318, "term": "Ventá termal", "prompt": "Cal é a definición de \"ventá termal\"?", "output": "A que adopta unha forma semicircular ou ben de sector circular, dividindo o seu van en tres partes por dous parteluces verticais, sendo a luz central a máis grande. Este tipo de fiestra deriva dos baños de Diocleciano en Roma, de aí o seu nome, que presentaba vans triplos sobre a porta central e baixo a liña de cubertas."}
{"id": 1011383, "term": "Vidreira", "prompt": "Que quere dicir \"vidreira\"?", "output": "Bastidor elaborado a partir de pequenas pezas de vidro tinguido mediante a adición de sales metálicos durante o proceso de fabricación. É utilizado como elemento decorativo de peche en vans, así como en portas e ventás, asumindo polo xeral valores decorativos e espaciais. O proceso de deseñar unha vidreira comezaba co seu patrón. Moitos deseños que, como, os escultóricos, eran de natureza relixiosa, foron ideados por clérigos. Os requisitos do patrón podían consagrarse nun debuxo que servía de base para o deseño final do vidreiro e este, á súa vez, dependería da forma de trazaría do van. A súa elaboración esixe varias fases: o bosquexo en cartóns ou sobre madeira; a fabricación dos vidros nun forno onde se funden potasa, sílice e óxidos metálicos que lle dan cor; o recorte do vidro en anacos, pintando con grisalla os grafismos necesarios (corpos, rostros, etc.), que penetran na pasta vítrea ao introducirse de novo no forno. Por último, a colocación das pezas no armazón achumbado. Aínda que a vidreira está vinculada á arquitectura, en canto á súa función como cerramento de portas e fiestras, en realidade forma parte das artes decorativas. Aínda que xa existisen nas basílicas paleocristiás e no Románico (Basílica de Sant Denis), adquiriron o seu apoxeo no Gótico ao permitir muros translúcidos, un dos exemplos máis representativo atópase na capela alta da Sainte Chapelle de París. Á súa vez, a vidreira cumpría as funcións didácticas da pintura mural. Os vidros achumbados do século XIII, representaban a forma dun mosaico de gran colorido, con espazos dedicados a escenas e figuras relixiosas, históricas ou simbólicas (Catedral de Chartres). No século XIV, aumentaron de tamaño e gañaron naturalidade (Catedral de San Vito, Praga). No Renacemento, son menos transparentes e brillantes ao estaren realizadas dunha soa peza de vidro incoloro, que se pintaba con esmalte gris e posteriormente con outras cores. No século XIX, especialmente co Art Nouveau, rexorde a arte da vidreira grazas á recuperación das antigas tradicións artesanais. No século XX, a fascinación por estas pezas está representada por pintores como Chagall ou Roualt.\n\nNota de alcance: En canto á súa vertente máis didáctica, os temas das vidreiras, do mesmo xeito que a dos grandes deseños da escultura e pintura figurativa, foron destinados sobre todo á instrución dos fregueses iletrados. Así, as vidreiras na arte cristiá simbolizan os muros enxoiados do Ceo que se describen na Biblia. O Libro da Apocalipse describe os muros da Cidade Celestial compostos de seres humanos glorificados que, desde dentro, irradian a luz de Cristo. As escenas e narracións bíblicas, as vidas dos individuos significativos (santos e mártires) e, por encima de calquera outro, a vida e paixón de Xesús, foron os temas máis escollidos. Todos eles se tecían sobre un tapiz de cor traslúcida que permitía enxergar o Reino Celestial e a vida eterna que podía conferírselle ao cristianismo. Tales deseños, con todo, non estiveron sempre presentes. Así, por exemplo, os cistercienses, cuxas ideas calaron na arquitectura gótica e que son coñecidos pola súa actitude purista con respecto á ornamentación, prohibiron o uso do vidro coloreado e a representación figurativa, usando no seu lugar outro tipo de vidrais como a grisalla."}
{"id": 1041243, "term": "Verga", "prompt": "Define \"verga\".", "output": "Tiras de chumbo dunha vidreira, de sección en forma de \"H\" e soldadas entre si. Constitúe unha armazón flexible sobre a que se colocan as pezas de vidro, superpoñéndose ao debuxo, descompoñéndoo e permitindo manter o valor de cada cor sen mesturarse."}
{"id": 1000792, "term": "Enreixado", "prompt": "Cal é a definición de \"enreixado\"?", "output": "Enreixado de ferro ou madeira que serve de porta, ventá ou cerca."}
{"id": 1005148, "term": "Viga", "prompt": "Que quere dicir \"viga\"?", "output": "Elemento arquitectónico construtivo de maior lonxitude que anchura e altura, de disposición horizontal, ás veces inclinada e, con frecuencia, perpendicular ao eixe do espazo que cobre. A viga adoita formar parte de estruturas de cuberta ou entramados de chan sobre van. Está proxectada para soportar e transmitir as cargas transversais ás que está sometida cara aos elementos de apoio."}
{"id": 1196113, "term": "Viga biencaixada", "prompt": "Que quere dicir \"viga biencaixada\"?", "output": "A que ten encaixamentos en ambos os extremos, é dicir, con ligaduras que impiden a súa translación e o seu xiro. Os extremos encaixados transmiten momentos flectores, aumentan a rixidez da peza e reducen a súa frecha máxima."}
{"id": 1196114, "term": "Viga continua", "prompt": "Dame a definición de \"viga continua\".", "output": "A que é soportada por máis de dous apoios, con ela conséguese unha maior rixidez e menores momentos que os que se xerarían nunha serie de vigas simples que tivesen as mesmas luces e cargas. Tanto as vigas bencaixadas como as continúas son hiperestáticas. Estas estruturas son estaticamente indeterminadas e os valores das reaccións, esforzos cortantes e momentos flectores non dependen unicamente da luz e da carga, senón que, para resolver a indeterminación, hai que establecer ecuacións complementarias baseadas na deformación da peza (forma da sección transversal e material da viga)."}
{"id": 1007701, "term": "Viga de gran canto", "prompt": "Con que significado se emprega \"viga de gran canto\"?", "output": "Viga de formigón armado cuxo canto é igual ou maior que a metade da luz e o seu espesor comparativamente pequeno, polo que están suxeitas a unha distribución non lineal dos esforzos e á flexión lateral ou empenamento."}
{"id": 1196111, "term": "Viga en beiril", "prompt": "Explica o significado de \"viga en beiril\".", "output": "Aquela que ten un extremo encaixado e o outro libre."}
{"id": 1013989, "term": "Viga mestra", "prompt": "Explica o significado de \"viga mestra\".", "output": "Nun forxado, viga que soporta o peso dunha parede ou doutras vigas secundarias. Adoita utilizarse para dividir o van ou luz en dúas ou máis partes, servindo de apoio a estas."}
{"id": 1007226, "term": "Puntal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"puntal\"?", "output": "En arquitectura, viga mestra colocada en sentido lonxitudinal para ofrecer resistencia ás cargas nunha estrutura calquera, polo xeral en portas ou ventás."}
{"id": 1015285, "term": "Viga nai", "prompt": "Cal é o sentido de \"viga nai\"?", "output": "Viga mestra que frecuentemente se coloca sobre arcos diafragma, paralela á dirección lonxitudinal dunha estancia, como soporte dunha segunda familia de vigas."}
{"id": 1196115, "term": "Viga secundaria", "prompt": "Define \"viga secundaria\".", "output": "Calquera viga ou vigueta que lle transmita as cargas a unha viga mestra."}
{"id": 1196116, "term": "Viga terciaria", "prompt": "Cal é o sentido de \"viga terciaria\"?", "output": "Calquera viga ou vigueta que lle transmita as cargas a unha viga secundaria."}
{"id": 1007706, "term": "Vigueta", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"vigueta\"?", "output": "Cada unha das pequenas vigas paralelas que sosteñen un forxado."}
{"id": 1187600, "term": "Zig-zag", "prompt": "Dame a definición de \"zig-zag\".", "output": "Elemento arquitectónico ornamental que imita os dentes de serra, formado por unha liña quebrada, con ángulos alternados entrantes e saíntes en vértices opostos. É característico do Románico."}
{"id": 1214680, "term": "Estrutura non edificatoria", "prompt": "Cal é a definición de \"estrutura non edificatoria\"?", "output": "Distribución e orde que delimita espazos ou lugares que non están suxeitos para o seu estudo e clasificación á existencia de bens mobles ou inmobles, ben porque fosen extraídos (zonas arqueolóxicas), ou porque non están suxeitos á súa presenza (sitio histórico, xardíns ou parques)."}
{"id": 1002151, "term": "Sitio histórico", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"sitio histórico\"?", "output": "Declarado pola Lei 16/1985, do 25 de xuño, do Patrimonio Histórico Español, no seu art. 14.2. como Ben de Interese Cultural (BIC), é definido nesta, no seu art. 15. 4. como \"lugar ou paraxe natural vinculado a acontecementos ou recordos do pasado, a tradicións populares, creacións culturais ou da natureza e a obras do home que posúan valor histórico, etnolóxico, paleontolóxico ou antropolóxico\". Como Ben de Interese Cultural goza de figuras especiais de protección e especiais restricións respecto das actuacións que poidan realizarse neles."}
{"id": 1000731, "term": "Zona arqueolóxica", "prompt": "Dime cal é a definición de \"zona arqueolóxica\".", "output": "Declarada pola Lei 16/1985, do 25 de xuño, do Patrimonio Histórico Español, no seu art. 14.2. como Ben de Interese Cultural (BIC), é definida nesta, no seu art. 15. 5. como \"lugar ou paraxe natural onde existen bens mobles ou inmobles susceptibles de seren estudados con metodoloxía arqueolóxica, fosen ou non extraídos e tanto se se atopan na superficie, no subsolo ou baixo as augas territoriais españolas\". Como Ben de Interese Cultural goza de figuras especiais de protección e especiais restricións respecto das actuacións que poidan realizarse neles."}
{"id": 1008942, "term": "Zona verde", "prompt": "Dame a definición de \"zona verde\".", "output": "Terreo urbano que, no casco dunha cidade ou nas súas inmediacións, se destina de xeito parcial ou total a arborado ou parques. A súa funcionalidade é múltiple, ambiental, de lecer ou pedagóxica, entre outras. Segundo a súa titularidade, estas zonas poden ser privadas ou públicas. As primeiras correspóndense coas áreas de edificación abertas para favorecer a aireación e insolación das vivendas particulares. As públicas son de uso colectivo e de libre acceso. Intégranse na estrutura xeral e orgánica do territorio e forman parte do sistema xeral de espazos libres destinados a parques e xardíns. A denominación de \"zona verde\" aparece por primeira vez nos comezos da Revolución Industrial e foi concibida como espazo destinado á hixiene física e psíquica do individuo, así como á mellora das condicións ambientais das cidades. En principio, os plans de ensanches de poboación programaron importantes extensións para estes usos, Barcelona, Madrid ou San Sebastián cóntanse entre os seus exemplos. Con todo, a especulación do chan coa presión da burguesía propietaria deste reduciu ou mesmo chegou a suprimir gran parte destes espazos.\n\nNota de alcance: A lexitimación das zonas verdes en España produciuse co Estatuto Municipal de 1924. Na actualidade, aos espazos libres concédeselles unha cualificación positiva e deben estar destinados a parques e zonas verdes públicas. Nos plans residenciais parciais, as reservas de solo para xardíns son de 15 m2 de chan/vivenda en calquera das unidades de vivendas proxectadas. As reservas para áreas de xogo e recreo de nenos son de 3 m2 de chan/vivenda nas unidades elemental e básica e de 6 m2 no resto. Ademais existe a posibilidade de redactar plans especiais do sistema de espazos libres destinados a parques públicos e zonas verdes."}
{"id": 1005018, "term": "Xardín", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"xardín\"?", "output": "Terreo cultivado de plantas con fins decorativos, visuais e olfactivos, científicos ou lúdicos. Algúns mesmo chegan a proxectarse cunhas claras intencións de exhibición de riqueza, poder e status; e outros poden expresar ideas teolóxicas e filosóficas. O seu trazado forma parte da chamada \"arquitectura de xardíns\", na que a miúdo os elementos arquitectónicos e escultóricos xogan un rol fundamental: entradas monumentais, enreixados ornamentados, ruínas, pavillóns, fontes, esculturas e todo tipo de mobiliario. Segundo o estilo pódense distinguir unha gran variedade de tipos: o xeométrico, con precedentes orientais (v. Xardín islámico; simétricos como o xardín clásico á francesa ou á italiana dos séculos XVI e XVII (v. Xardín francés; ou o pintoresco ou natural, con influencia asiria, grega ou xaponesa, onde se fuxía de toda simetría ou aparencia de intervención humana (v. Xardín xaponés. O xardín chinés, unha das principais orixes do xardín, caracterízase por mesturar a arquitectura con elementos vexetais e minerais (Xardíns de Suzhou). Os romanos intercalaban elementos arquitectónicos, regularizábanos en longas alamedas e utilizaban a poda para darlle forma á vexetación (\"opus topiarium\"). No Islam demóstrase unha gran mestría na súa composición coa combinación de pavillóns, estanques, pórticos, xogos de auga, etc., que, con formas máis austeras, se trasladan aos claustros medievais (v. Xardín secreto). En época renacentista ordenaranse os espazos con suntuosas terrazas, balaustradas, fervenzas, grutas, etc. No Barroco e o Rococó predomina a tendencia á paisaxe libre. Xa a finais do século XVIII difúndese por toda Europa o gusto polo xardín francés e o romántico, creados por arquitectos paisaxísticos liderados por Lee Brown. Na actualidade, o xardín forma parte intrínseca do patrimonio cultural dos pobos e, nalgúns casos, como o español, algúns deles chegan a ser declarados Bens de Interese Cultural (Xardín Histórico) con medidas especiais de protección."}
{"id": 1214689, "term": "Alfombra floral", "prompt": "Cal é a acepción de \"alfombra floral\"?", "output": "Conxunto ou colección de plantas con flores que cobren e adornan o chan, poden estar ou non ordenadas segundo un deseño. Os deseños máis habituais correspóndense coas formas circulares ou ovais, seguidos dos xeométricos con liñas rectas. O deseño delinéase cun tipo principal de planta, outra para o contorno e unha planta \"punto\", a miúdo de follas aguzadas tipo palmeira, para achegarlle altura. O debuxo énchese cunha variedade de plantas como as bulbosas, suculentas e anuais. Co fin de poder apreciar mellor o deseño, é habitual que estas alfombras ou macizos florais se eleven cara a un montículo central. En xardíns urbanos, por exemplo, son usuais os debuxos de emblemas municipais.\n\nNota de alcance: As alfombras florais impuxéronse durante o século XIX, sendo unha moda cuxos ecos foron recollidos da tradición dos parterres isabelinos e franceses."}
{"id": 1008187, "term": "Macizo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"macizo\"?", "output": "Era estreita e disposta para ter plantas de adorno xunto ás paredes dos xardíns e patios. Dentro dos macizos pódense distinguir dous tipos principais: o macizo en fita (\"ribbon beds\"), macizo en illa e o macizo herbáceo."}
{"id": 1214694, "term": "Macizo en fita", "prompt": "Con que significado se emprega \"macizo en fita\"?", "output": "Faixa de terra longa e estreita con franxas continuas, de igual anchura, composta de plantas de baixa altura e cores vivas. Este tipo de macizo, tamén coñecido co termo inglés de \"ribbon beds\", pode correr recto, a ambos os dous lados dun camiño, ou formar figuras en zona de céspede. Os deseños máis habituais son os motivos espirais e repetidos.\n\nNota de alcance: Os macizos en fita alcanzaron a súa máxima difusión durante o século XIX en Gran Bretaña e Estados Unidos, onde se chegou a utilizar no bordeado de matogueiras e mesmo en xardineiras e testos."}
{"id": 1214695, "term": "Macizo en illa", "prompt": "Con que significado se emprega \"macizo en illa\"?", "output": "Tipo de macizo con formas circulares, de ril ou bágoa. Sitúanse en zonas de céspede e polo xeral plántanse arbustos, flores e algunha árbore de pequena altura. A súa escala pode variar, aínda que a de maior impacto visual é a que reúne varios macizos dentro dunha zona ampla. Adoitan utilizarse en esquemas de plantación temáticos, como plantas exóticas ou de cores outonais."}
{"id": 1214696, "term": "Macizo herbáceo", "prompt": "Define \"macizo herbáceo\".", "output": "Ancha faixa de terra con plantas situadas xunto a un muro ou sebe. A súa lonxitude e forma, sinxelo ou dobre, pode variar. O seu maior esplendor coincide coa época estival, onde se utilizan para o seu deseño cores, volumes, alturas, macetas e formas de follas (a miúdo follas de iuca) que impidan ver calquera oco."}
{"id": 1214690, "term": "Estancia de xardín", "prompt": "Cal é a definición de \"estancia de xardín\"?", "output": "Termo xenérico que designa calquera recinto que se atopa situado nun xardín ou unha habitación anexa a unha vivenda con vistas a el. Ás veces, para compartilos ou dividilos utilízanse sebes altas e tupidas. As súas formas e deseños son diversos: pódense atopar estancias formadas por un só grupo de espécimes, como roseiras; organizadas por temas estacionais, con plantíos limitados a cores quentes ou frías; ou definindo zonas de grandes contrastes con extensións de céspede e macizos ornamentais."}
{"id": 1008143, "term": "Estanque", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"estanque\"?", "output": "Receptáculo construído para o almacenamento e aprovisionamento de auga para o regadío de xardíns, hortas, etc. Polo xeral, atópase escavado no chan e revestido de obra de fábrica. Nos xardíns romanos os estanques pequenos eran un ingrediente esencial, como ocorre nos islámicos coas súas catro canles converxentes, nos que a auga se consideraba a fonte da vida. Nos xardíns modernos, adoitan exhibirse rodeados de formas arquitectónicas e escultóricas cunha grande influencia histórica e estilística. Nos xaponeses, os estanques imitan unha paisaxe natural: un océano, un pantano, un río, etc. A forma xeral destes últimos ocúltase de xeito parcial con rochas e plantas, sendo elementos habituais pontes e farois."}
{"id": 1008188, "term": "Xardín botánico", "prompt": "Con que significado se emprega \"xardín botánico\"?", "output": "Terreo destinado para cultivar unha gran colección de plantas destinadas ao estudo científico e á exhibición, polo xeral de acceso público. Un dos elementos principais do xardín botánico é o invernadoiro especializado, en cuxa estrutura destacan a altura, suficiente como para permitir que as árbores das diferentes especies medren sen limitacións, e o amplo encristalamento que ofrece unha luminosidade máxima.\n\nNota de alcance: O primeiro xardín europeo deste tipo creouse en Pisa (Italia) en 1543 e pronto se expanden por todo o continente. Os xardíns botánicos xogaron un papel vital no desenvolvemento da medicina e o comercio internacional, sendo a súa función principal a de identificar, clasificar e preservar material botánico de todas as partes do mundo. En apoio desta función, as institucións botánicas, ademais de con bibliotecas especializadas, contan con herbarios, coleccións clasificadas de maneira sistemática de plantas, enteiras ou parte delas, conservadas en xeral por medio dun desecado e prensado."}
{"id": 1214682, "term": "Xardín de recreo", "prompt": "Define \"xardín de recreo\".", "output": "O que está destinado á interacción social e ao gozo. Adoitan ter grandes dimensións e presentaren unha certa informalidade no seu trazado e na selección de plantas, así como unha variedade ecléctica de estilos arquitectónicos. Son elementos propios deste tipo de xardíns: as zonas para recitais musicais, xogos, locais de lecer e grandes avenidas para o paseo.\n\nNota de alcance: O xardín de recreo experimentou unha gran popularidade na Europa de mediados do século XVIII. Experimentando unha democratización xeral na época decimonónica coa creación de parques públicos."}
{"id": 1214683, "term": "Xardín doméstico", "prompt": "Como se define \"xardín doméstico\"?", "output": "Tipo de xardín de tamaño reducido, algúns limitados a balcóns, patios traseiros ou azoteas. A súa función, ademais da meramente decorativa, adoita ser a de preservar a intimidade, privacidade e seguridade dos habitantes da vivenda fronte ao exterior. Estes xardíns, polas súas escasas dimensións, fomentan o uso de espazos verticais, sendo habitual o cultivo de estándares de rosas e fucsias para reducir a terra necesaria e achegar vistosidade, para o que se recorre a espaleiras e pérgolas que serven de apoio ás plantas rubideiras."}
{"id": 1214684, "term": "Xardín francés", "prompt": "Como se define \"xardín francés\"?", "output": "Tipo de xardín adaptado a un espazo amplo e terreo chairo, cun deseño simétrico e elegante no que a arquitectura predomina sobre a natureza, caracterizado pola utilización de grandes estanques, longos paseos cortados por camiños e amplos parterres axardinados, situados preto das vivendas para poder ser contemplados desde arriba. Abundan neles as fontes monumentais, esculturas e balaustradas.\n\nNota de alcance: O xardín en Francia evoluciona desde o deseño simétrico de estilo clásico dos séculos XVI e XVII ata a suntuosidade e complexidade do Rococó. A arte dos xardíns, abandonada durante as guerras de relixión (segunda metade do século XVI), experimenta á súa finalización un gran impulso dado por Henrique IV. Era o tempo dos recadros de tapizaría no que as plantas representaban escudos, letras, divisas, armas ou diferentes atributos heráldicos, empregándose no bordado mirtos, lavanda, romeu ou buxo e nos compartimentos mellorada, romeu, menta ou salvia. A protección das artes por Francisco I crea no Renacemento toda unha dinastía de célebres xardineiros, con Mollet á cabeza. O seu fillo Claudio, xardineiro do rei e verdadeiro creador dos xardíns franceses, desenvolve os xardíns de bordados, ao darlle aos parterres certa homoxeneidade. Algúns dos seus traballos máis importantes foron os xardíns das Tullerías (1582) e algo máis tarde os de Monceaux. Outro dos máis recoñecidos artistas foi Boyceau de la Baraudière, xardineiro de Luís XIII en París e Versalles, autor do \"Tratado de xardinería\" (1638), no que expón os principios das grandes composicións dos xardíns do século XVII. Na súa obra móstrase partidario dos xardíns ordenados con simetría, sinalando que os terreos accidentados permiten dispoñer xardíns en distintos planos, conseguindo así dominar os parterres desde un punto de vista máis elevado, mesturando as liñas rectas con outras curvas ou oblicuas, a fin de obter certa variedade. Boyceau, ao contrario que os seus predecesores, prefire os grandes espazos e recomenda a utilización de arbustos baixos tallados para acentuar o relevo. Preconiza as fontes adornadas con elementos arquitectónicos ou escultóricos, balaustradas, escaleiras, columnatas e estacadas e recomenda a utilización de canles."}
{"id": 1013693, "term": "Xardín histórico", "prompt": "Con que significado se emprega \"xardín histórico\"?", "output": "Declarados pola Lei 16/1985, do 25 de xuño, do Patrimonio Histórico Español, no seu art. 14.2. como Bens de Interese Cultural (BIC), son definidos nesta, no seu art. 15. 2. como \"o espazo delimitado, produto da ordenación polo home de elementos naturais, ás veces complementado con estruturas de fábrica, e estimado de interese en función da súa orixe ou pasado histórico ou dos seus valores estéticos, sensoriais ou botánicos\". Como Bens de Interese Cultural gozan de figuras especiais de protección e especiais restricións respecto das actuacións que poidan realizarse neles. As características fundamentais son: composición arquitectónica cuxo material é esencialmente vexetal e, polo tanto, vivo, perecedoiro e renovable; pode estar ou non ligado a un edificio ou monumento, pero en ningún momento pode desligarse da súa contorna; ten un interese público, xa sexa desde o punto de vista histórico ou artístico; ten figuras de protección específicas, en España están declarados BIC; a súa protección esixe que estean identificados e inventariados; precisa de intervencións diferentes, como o seu mantemento, conservación e restauración; e debe ser conservado nun contorno adecuado. Ademais da Lei xa sinalada, a figura do xardín histórico recolleuse en España na lexislación específica das diferentes comunidades autónomas. Ademais da lexislación española, a nivel internacional vén recollida esta figura, por exemplo, na Carta de Florencia de 1981, onde se define como \"unha composición arquitectónica e vexetal que, desde o punto de vista da historia ou da arte, ten un interese público e, esencialmente é unha composición de arquitectura cuxo material é esencialmente vexetal e, polo tanto, vivo, perecedoiro e renovable\"."}
{"id": 1214685, "term": "Xardín inglés", "prompt": "Cal é a acepción de \"xardín inglés\"?", "output": "Tipoloxía que xorde en Inglaterra durante o século XVIII como reacción ao xardín clásico francés, regular e simétrico. O tamén coñecido co nome de xardín paisaxista é extenso e está composto por paseos sinuosos a través de extensións de céspede e árbores ata a natureza \"virxe\" máis aló dos seus límites, arroios describindo meandros e estanques de bordos irregulares. Os xardíns ingleses, segundo os seus caracteres típicos e absolutos, son a reprodución de escenas ou aspectos variados da natureza, antítese do xardín pechado, prescinde de barreiras de separación de modo que a paisaxe exterior vólvese parte del, para evitar a entrada de animais de pasto utilízanse os coñecidos como \"ha-ha\", gabias empinadas escavadas nos seus límites. Admite todos os elementos de ornamentación: flores, grandes plantas ornamentais, arbustos de todos os tamaños, estanques, regatos, rochas, outeiros ou montículos artificiais, labirintos de xardín, quioscos e obras de fábrica. Pero a característica principal son os seus grandes grupos de árbores de folla perenne, cos que se obtén un perpetuo verdor.\n\nNota de alcance: En 1730, William Kent crea os primeiros parques paisaxistas erixíndose en abandeirado e mestre da nova escola, cuxo ideal era copiar a natureza que aborrece das liñas rectas. Os novos xardíns trazaranse entre as grandes árbores irregulares, a través dunha vexetación salvaxe."}
{"id": 1214686, "term": "Xardín islámico", "prompt": "Con que significado se emprega \"xardín islámico\"?", "output": "Tipo de xardín que se distingue polo seu estrito deseño xeométrico, baseado máis na arquitectura e no control que na propia natureza, os seus elementos principais son a auga, a cor e o perfume das flores. O clásico está rodeado de altos muros, co seu espazo interior dividido por catro canles de auga que converxen nun estanque central, a miúdo cunha fonte. Este tipo clásico tamén é coñecido co termo de \"charbagh\" e neles as canles de auga representan os catro ríos da vida que flúen polo paraíso. Son habituais os motivos ornamentais estrelados e octogonais, símbolos de vida e intelixencia.\n\nNota de alcance: Os xardíns islámicos foron trazados na India. A suntuosidade dos xardíns de Persia influíu nos invasores islámicos que máis tarde, desde Damasco e Siria, os trouxeron a Andalucía. Concibidos literalmente como \"paraísos terreais\", estes recintos eran na súa orixe oasis de frescor que ofrecían protección fronte a animais e a calor do deserto. Espazos que descobren o anhelo do Paraíso mahometano, poboado polas hurís do Profeta, eterna obsesión dos xardineiros do Islam. Macizos de flores, froiteiras baixas: dátiles, plataneiros, milgrandeiras, etc.; céspedes a xeito de alfombras ou quioscos de airosas arquitecturas. Un dos máis claros e belos exemplos destes xardíns en España é sen dúbida o Generalife en Granada."}
{"id": 1214687, "term": "Xardín italiano", "prompt": "Cal é a acepción de \"xardín italiano\"?", "output": "Tipo desenvolvido a finais do século XV e principios do século XVI caracterizado pola súa grandeza e impacto visual, ademais de pola súa coidada elaboración, cunha clara preponderancia dos elementos arquitectónicos sobre a natureza. Unha das principais achegas é a ordenación do espazo con suntuosas terrazas, balaustradas, fervenzas, loxas, paseos, camiños, fontes, estanques, esculturas, labirintos (v. Labirinto de xardín, grutas, arboredos ou flores, que resolven a unión de dous planos de distinto nivel. Será nesta época cando xurdan as famosas vilas florentinas, sempre rodeadas de espléndidos xardíns, compendio da xardinería do Renacemento. Sendo estes produto do deseño duns arquitectos que, inspirados na Antigüidade clásica, encerran unha linguaxe simbólica e emblemática con claras alusións alegóricas. Unha das máis soadas obras da época foi a dos xardíns do Belvedere do Vaticano, proxectados en 1503 por Bramante, na que aparece claramente definido o sistema de terrazas, ramplas e escaleiras, que moi pronto fan escola."}
{"id": 1214688, "term": "Xardín xaponés", "prompt": "Como se define \"xardín xaponés\"?", "output": "Tipo no que o deseño se caracteriza pola simplicidade minimalista no que as plantas quedan subordinadas a elementos estruturais. De acordo coa natureza do terreo, os xardíns clasifícanse en dous tipos principais: \"tsuki-yama\", de outeiros artificiais, e \"hiraniwa\", xardíns chairos. O primeiro consta de outeiros e estanques, mentres que o segundo se desenvolve nun terreo chairo para representar un val ou un páramo. Ningún dos dous tipos pode separarse, así se o primeiro é de grandes dimensións, concederá sempre unha parte ao segundo. Do mesmo xeito que os xardíns islámicos, o xardín xaponés tamén chamado \"zen\" representa o \"ceo na terra\" e evoca profundos significados filosóficos e simbólicos. Rochas, auga, grava e plantas dispóñense creando paisaxes en miniatura nos que o espazo se volve enganoso. Os elementos duros como a rocha, a pedra e a grava son clave nestas estruturas, moitos destes xardíns poden chamarse propiamente \"xardíns de rocha\". Esta representa a forza, a pureza e a permanencia. A grava restela para imitar as ondas da auga, así se é restelada en liñas rectas representa augas en calma, mentres que as curvas simbolizan ondas máis turbulentas. A auga, sempre presente, é o compoñente esencial noutro tipo de xardíns, o chamado \"Sen-tei\" ou \"Rin-sen\", xardíns ou bosques acuáticos. Neles, o lago convértese no elemento esencial da súa arquitectura; os estanques, regatos e fervenzas simbolizan o paso do tempo; e unha ponte ^ sinala a transición dun mundo ao outro. Outro dos estilos característicos, é o \"Cha-Niwa\" ou xardín de té, que adoita ser de pequeno tamaño, sinxelo e sen adornos. O quiosco, reservado ao cerimonial do té, adoita emprazarse próximo a un lugar romántico en miniatura. Como partes e elementos característicos do xardín xaponés, pódense distinguir, entre outros: as portas de entrada, o \"genka-saki\"; as pontes de pedra, madeira ou terra; e principalmente as lanternas de pedra, que se alumean á hora do crepúsculo e os camiños de pedra, formados por unha sucesión destas, irregulares e de distintos tamaños. Pola contra, os xaponeses non admitirán nunca os parterres nin os macizos de flores, sendo as súas especies preferidas de árbores o pradairo, o piñeiro, as especies sempre verdes e algunhas froiteiras, como a cerdeira e a amendoeira.\n\nNota de alcance: O coidado dos xaponeses e dos chineses polos seus xardíns procede da filosofía panteísta e da súa relixión budista. O xardín xaponés, cuxas orixes se remontan ao século VIII a. C., ademais de seren un lugar de esparexemento e repouso, debe convidar á meditación relixiosa. En principio foron os propios sacerdotes Zem os que proxectaron os xardíns. No libro \"Sakuteiki\" (s. XIII) xa se indican as ideas esenciais do xardín xaponés. As leis directrices, a harmonía, cinco elementos, principios de causa e efecto, activo e pasivo, luz e sombra, masculino e feminino, e os nove espíritos do panteón budista están fortemente arraigados nos xardíns xaponeses, e mesmo no agrupamento das súas rochas, que se rexen por estas regras."}
{"id": 1214734, "term": "Xardín monumental", "prompt": "Define \"xardín monumental\".", "output": "Aquel cuxa característica principal é a suntuosidade conseguida a través do uso dunha serie coidadosamente planeada de elementos paisaxísticos, que expoñen riqueza, poder e status a quen o contempla. Polo xeral, atópanse situados en pazos, sedes de goberno e grandes residencias privadas."}
{"id": 1008244, "term": "Xardín secreto", "prompt": "Cal é a acepción de \"xardín secreto\"?", "output": "Tipo de xardín pechado, xeralmente rodeado de muros, e cun claro simbolismo cristián e literario. Tradicionalmente asociados á privacidade e á protección das mulleres, en alusión á Virxe María, na orixe do concepto deste xardín renacentista atópase o \"hortus conclusus\" medieval que implica todas as características do segredo. A consecuencia da necesidade de intimidade, o seu interior organízase de maneira diferente segundo o que se queira manifestar, desde a concepción do xardín renacentista como imaxe do poder do rei ou do príncipe contraposto á procura dun lugar apartado no que poder dedicarse á vida privada e aos afectos familiares (Xardín do Rei en Aranjuez), ata os claustros axardinados de conventos e mosteiros, nos que unha columnata con arcadas encerra un concepto de planta cadrada ou rectangular, intimamente relacionados co xardín antes mencionado do \"hortus conclusus\". Para o illamento destas estruturas adoitan empregarse muros, sebes, cercas ou, ás veces, celosías máis abertas que ademais de proporcionar intimidade crean un microclima adecuado para o cultivo de plantas delicadas. En canto ao mobiliario, en época medieval son habituais os bancos de terróns de céspede, consistentes nunha base de pedra ou madeira sobre a que se plantaba céspede ou herbas aromáticas. Así mesmo, neste tipo de xardíns as plantas elíxense polo seu significado simbólico, son habituais a azucena branca (\"Lilium candidum\") que representa a pureza ou, por exemplo, a rosa vermella que simboliza o sangue dos mártires cristiáns."}
{"id": 1214691, "term": "Labirinto de xardín", "prompt": "Define \"labirinto de xardín\".", "output": "Lugar creado de xeito artificial por sebes, parterres ou árbores de baixa altura formando rúas e encrucilladas, co fin de confundir a quen se adentre nel, de modo que non poida acertar coa saída. A súa orixe é moi antiga, os primeiros labirintos tiñan un significado místico e simbólico, estaban formados por simples figuras planas gravadas na herba ou debuxadas sobre ladrillos e gravas. A forma actual popularizouse xa no século XVII, onde se chegaron a utilizar bosques enteiros. A súa función principal é a de divertir a aqueles que se perden no interior das súas paredes."}
{"id": 1214697, "term": "Labirinto multicursal", "prompt": "Define \"labirinto multicursal\".", "output": "Tipo de labirinto de xardín formado por unha complexa figura delimitada por sebes con numerosos ruelas sen saída. Popularizados no Renacemento, no seu percorrido adoita atoparse algún elemento de xardín, como pavillóns, fontes ou árbores. Incluso se pode localizar, entre os máis elaborados, montículos con templetes-miradoiros."}
{"id": 1214698, "term": "Labirinto unicursal", "prompt": "Cal é a acepción de \"labirinto unicursal\"?", "output": "O que está formado por unha figura deseñada sobre o chan cun único percorrido, aínda que enrevesado. Pode ser bidimensional, como un debuxo gravado sobre o céspede; ou tridimensional, como o caso das construcións de sebes.\n\nNota de alcance: O labirinto unicursal representa o ideal relixioso do auténtico camiño á pureza."}
{"id": 1214692, "term": "Montículo", "prompt": "Explica o significado de \"montículo\".", "output": "Nun xardín, formación similar a un outeiro illado, obra do home. Algúns constrúense sobre os restos de antigas moutas catastrais (fortificacións elevadas), aínda que a maioría sono de maneira expresa e artificial co fin de proporcionar vistas amplas, a miúdo panorámicas, do xardín e da paisaxe circundante. Os máis habituais son pequenas elevacións de pedra ou ladrillo, recheas de terra e cubertas de céspede. Polo xeral, os modelos europeos adoitan ter forma piramidal, en espiral ou de caracol e, en ocasións, poden estar dotados de escaleiras para facilitar o ascenso. A diferenza do modelo europeo, de aparencia deliberadamente artificial, os montículos orientais (chineses ou xaponeses) imitan paisaxes naturais. Levántanse con arenita e formigón, cóbrense de árbores e arbustos e, en xeral, adoitan contar con grutas e fervenzas."}
{"id": 1214693, "term": "Parterre", "prompt": "Cal é o sentido de \"parterre\"?", "output": "Do latín \"per terre\" (no chan). Parte dun xardín ou macizo decorativo deseñado para ser observado desde arriba, con céspede, flores e anchos paseos. Os parterres, en uso desde principios do século XV, adoitan ser de planta xeométrica, a miúdo cadrada, desenvolvida a partir dun sinxelo plano en catro partes dos xardíns persas. O deseño pode ser simple ou complexo, cada cuarto pode ser simétrico ou conter deseños figurativos como escudos de armas."}
{"id": 1214699, "term": "Xardín francés", "prompt": "Define \"xardín francés\".", "output": "Tipo desenvolvido durante os séculos XVII e XVIII. Aínda que utiliza a mesma gama de materiais que o parterre isabelino, a escala e o deseño é máis ambicioso e complexo. Dentro dos franceses e segundo os estilos pódense distinguir diferentes tipos: parterre \"d´eau\" parterre de \"broderie\", parterre de \"compartiment\" e parterre de herba."}
{"id": 1214703, "term": "Xardín d'eau", "prompt": "Explica o significado de \"xardín d'eau\".", "output": "Aquel cuxo deseño está formado por estanques de auga."}
{"id": 1214700, "term": "Xardín de broderie", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"xardín de broderie\"?", "output": "O que está baseado nos deseños de debuxos de bordados dos elaborados vestidos da época."}
{"id": 1214702, "term": "Xardín de compartiment", "prompt": "Como se define \"xardín de compartiment\"?", "output": "O que está elaborado cun deseño simétrico de xeito horizontal e vertical."}
{"id": 1214704, "term": "Xardín de herba", "prompt": "Cal é a definición de \"xardín de herba\"?", "output": "Aquel que é deseñado sobre unha ampla extensión de céspede ou sobre herba baixa. O seu trazado é máis simple e o seu efecto menos colorido que os demais tipos, polo que adoita situarse máis afastado da vivenda."}
{"id": 1214701, "term": "Xardín isabelino", "prompt": "Como se define \"xardín isabelino\"?", "output": "Tipo formado por sebes recortadas a baixa altura, polo xeral de buxo, camedrio ou abrótano femia. Están deseñados para seren contemplados desde un lugar elevado. En Inglaterra coñéceselles co termo \"knot gardens\" (xardíns de nós)."}
{"id": 1008247, "term": "Sebe", "prompt": "Como se define \"sebe\"?", "output": "Cercado realizado cunha serie de arbustos plantados en fileira e recortados para que a súa altura sexa uniforme. O seu aspecto, segundo a tradición das diferentes zonas, e a súa funcionalidade son diversos. Así, poden levantarse para proporcionar intimidade, abrigo e protección ao xeito dun muro ou un valo. Tamén serven para circundar parterres decorativos ou para a creación de grandes paseos. En xardíns formais son comúns as sebes perennifolias de teixo, acivro, boj, loureiro e henna. Nos xardíns rurais utilízanse as árbores de folla caduca como o carpe, a faia e o tileiro. En Francia son habituais as sebes que imitan formas arquitectónicas como muros, ameas, arcos ou nichos. En Xapón, o uso de sebes de camelias e acivros é moi corrente sendo estes de grande altura sobre muros ou recios valos de bambú."}
{"id": 1005020, "term": "Parque", "prompt": "Define \"parque\".", "output": "Terreo aberto e delimitado destinado no interior dunha poboación a prados, xardíns e arborado para recreo e ornato. A súa función é a de airear os núcleos urbanos e procurarlles recreo aos seus habitantes. Os primeiros parques creáronse como consecuencia da apertura ao público dos antigos recintos privados ou de cambios de uso moi sinalados. Desde mediados do século XIX, os parques inclúense como espazos ou zonas verdes necesarios nas cidades máis populosas, e nas últimas décadas o ordenamento urbanístico esixe a súa inclusión en todas as áreas urbanas de nova creación."}
{"id": 1214681, "term": "Parque metropolitano", "prompt": "Dime cal é a definición de \"parque metropolitano\".", "output": "O que abrangue as superficies libres ou boscosas que se atopan situadas na periferia das aglomeracións urbanas. Estes son obxecto de planeamento e cualificación para albergar as funcións de lecer e de recreo dos seus habitantes durante festivos ou fins de semana."}
{"id": 1195257, "term": "Maqueta arquitectónica", "prompt": "Con que significado se emprega \"maqueta arquitectónica\"?", "output": "Reprodución a reducido tamaño, pero fiel nas súas proporcións, dun monumento, edificio, construción, etc. Destinadas a ser contempladas, representan o aspecto exterior do obxecto representado. A maqueta pode estar realizada en distintos materiais, como arxila, cartón ou madeira.\n\nNota de alcance: Aínda que no mundo antigo este tipo de maquetas tiveron un carácter votivo; na actualidade cambiaron a súa funcionalidade pola de ensaio previo á execución dun proxecto de arquitectura. As maquetas arquitectónicas contemporáneas desempeñan un papel esencial na preparación do deseño do edificio. As maquetas de estudo son parte indispensable do proceso de deseño, proban a proporción a escala; mentres que as maquetas de presentación, subministran información. Ademais, a través delas pódese ver o profundo efecto do desenvolvemento das novas técnicas e materiais. A introdución de novos plásticos e acrílicos, das maquetas de fresado por computadora, cortadores de raio láser e de inxección de auga, permitiron introducir novas formas de precisión na industria, así os deseñadores reproducen, a miúdo con gran realismo, a recente complexidade arquitectónica que se pode atopar tanto nas fachadas exteriores como nos detalles interiores dos actuais edificios."}
{"id": 1211287, "term": "Maqueta de edificación", "prompt": "Dime cal é a definición de \"maqueta de edificación\".", "output": "Reprodución a escala que mostra en primeiro lugar as calidades espaciais, plásticas e construtivas de obras, inmobles, monumentos, etc., prestando na súa proxección especial atención: á incorporación da construción proxectada na contorna actual, é dicir, a súa integración na maqueta de terreo que se preparou e que inclúe as características topográficas, como o relevo, o tipo de acabado de superficie e a vexetación existente; aos edificios existentes aos que se engadirá o novo inmoble proxectado; á trama urbana edificada, tráfico rodado e demais circunstancias deste espazo; así como aos límites e á urbanización existente que serán de interese á hora de proxectar o espazo exterior do novo edificio. O grupo de maquetas de edificación divídese en maquetas arqueolóxicas, maquetas de urbanismo, maquetas de edificio, maquetas de artes escénicas, maquetas de estrutura e maquetas de interiorismo."}
{"id": 1195262, "term": "Maqueta arqueolóxica", "prompt": "Cal é a acepción de \"maqueta arqueolóxica\"?", "output": "Reconstrución tridimensional a tamaño reducido, pero fiel nas súas proporcións, dun xacemento ou sitio arqueolóxico.\n\nNota de alcance: As maquetas arqueolóxicas axudan á mellor conservación dos restos achados e mesmo a comprobar hipóteses reconstrutivas a partir da propia construción desta. En xeral, os xacementos arqueolóxicos seguen sendo crípticas fontes de información histórica para a maioría da sociedade. O visitante medio descoñece o sitio concreto e o contexto histórico global, polo que os vestixios arqueolóxicos teñen que ser presentados e contextualizados. Os mecanismos para ofrecer unha contextualización do sitio son múltiples. Visitas guiadas, reconstrución de pantallas, pezas táctiles e, tradicionalmente, fotografías e maquetas. A maqueta contribúe a ofrecer unha visión de conxunto, referencias espaciais e, en ocasións, conxecturas sobre a forma, localización e relación dos edificios orixinais."}
{"id": 1211306, "term": "Maqueta de enterramento", "prompt": "Que significa \"maqueta de enterramento\"?", "output": "Maqueta arqueolóxica destinada a resaltar os rituais funerarios desde a Prehistoria, así como a sinalar a importancia das crenzas na vida de ultratumba, coas súas implicacións cultuais ou relixiosas."}
{"id": 1211131, "term": "Maqueta de poboado", "prompt": "Explica o significado de \"maqueta de poboado\".", "output": "Reconstrución tridimensional a tamaño reducido, pero fiel nas súas proporcións, dunha poboación, vila ou lugar.\n\nNota de alcance: Este tipo de maqueta arqueolóxica axuda á mellor conservación dos restos achados e mesmo a comprobar hipóteses reconstrutivas a partir da propia construción desta. Este tipo de maqueta é un dos recursos utilizados pola arqueoloxía para a interpretación e estudo da forma de vida doméstica, social e económica dun grupo de poboación."}
{"id": 1195261, "term": "Maqueta de artes escénicas", "prompt": "Que quere dicir \"maqueta de artes escénicas\"?", "output": "Reconstrución tridimensional a tamaño reducido, pero fiel nas súas proporcións, de edificios, construcións ou obxectos asociados ás artes pertencentes ao escenario. Destinadas a ser contempladas, as maquetas representan o aspecto exterior do obxecto representado. Poden estar realizadas en distintos materiais, como arxila, cera, madeira, cartón, etc."}
{"id": 1194760, "term": "Maqueta de circo", "prompt": "Cal é a definición de \"maqueta de circo\"?", "output": "Modelo plástico, en tamaño reducido, dunha carpa de circo. Pode estar realizada en distintos materiais, como arxila ou madeira.\n\nNota de alcance: Unha das primeiras maquetas coñecidas realízase en Francia e representa un circo imaxinario, \"l´Universel Circus\", foi exposta no Empire de París, en 1936. Esta obra construída por G. Berger, tiña oito paus, tres pistas e dous escenarios, simulando un espectáculo completo con figurines. En maio de 1962, o club do Circo francés organiza en Orleans, por primeira vez en Europa e baixo o impulso de Jacques Garnier, unha exposición de maquetas de circo."}
{"id": 1193724, "term": "Maqueta escenográfica", "prompt": "Dime cal é a definición de \"maqueta escenográfica\".", "output": "Modelo a escala dun decorado producido polo deseñador para mostrar o seu esquema de deseño."}
{"id": 1211126, "term": "Maqueta de edificio", "prompt": "Como se define \"maqueta de edificio\"?", "output": "Reprodución ou modelo arquitectónico, en tamaño reducido, dunha construción para uso público ou privado como vivenda. En función da finalidade a que vaian dirixidas realizaranse, polo xeral, a unhas escalas entre 1:500 e 1:200, case sempre para seren incorporadas a unha maqueta de terreo ou topográfica. A escala 1:200 permite concretar detalles formais do inmoble. Cando se realizan a escala máis detallada (1:50) adoita prescindirse de representar a contorna. Nas maquetas de edificio adóitanse representar os elementos máis significativos da fachada, da cuberta, así como a composición volumétrica do edificio. Tamén se realiza a forma en que se asenta no terreo, o modo como se relaciona coa contorna e as edificacións máis próximas. En ocasións, a fachada ou unha parte desta pode estar recortada ou ser transparente para permitir que os espazos interiores poidan ser apreciados e, co mesmo obxecto, as fachadas ou a cuberta poden ser extraíbles. Este tipo de maquetas, en ocasións, poden realizarse \"por capas\", coa finalidade de poder mostrar o interior de cada unha das plantas.\n\nNota de alcance: Dentro das maquetas de edificación, a subdivisión entre as de urbanismo e as de edificios depende sobre todo da escala elixida. Clasifícanse como maquetas propias de urbanismo ás realizadas a escalas comprendidas entre 1:1.000 ata 1:500 e, de forma excepcional, 1:200. Isto permite que, mentres nas de urbanismo se realza nos volumes dispostos en grupo que representan edificios, así como nas relacións que existe entre eles e o espazo intermedio que crean, nas de edificio o que se pretende destacar son as calidades construtivas, formais ou funcionais dun inmoble específico."}
{"id": 1211130, "term": "Maqueta de concello", "prompt": "Como se define \"maqueta de concello\"?", "output": "Reprodución ou modelo arquitectónico, en tamaño reducido, dunha construción para uso público. Pode estar realizado en distintos materiais, como arxila ou madeira. En función da finalidade a que vaia dirixida realizarase, polo xeral, a unhas escalas entre 1:500 e 1:200, case sempre para ser incorporadas a unha maqueta de terreo ou topográfica. A escala 1:200 permite concretar detalles formais do inmoble. Cando se realizan a escala máis detallada (1:50) adoita prescindirse de representar a contorna.\n\nNota de alcance: Este tipo de maquetas arquitectónicas tiveron un carácter importante xa desde o Renacemento temperán, onde o arquitecto adoitaba servirse delas para ilustrar as súas creacións ante clientes e operarios. A principal vantaxe ante o debuxo a escala era mostrar as partes do edificio dunha vez."}
{"id": 1182007, "term": "Maqueta de casa", "prompt": "Que significa \"maqueta de casa\"?", "output": "Modelo plástico, en tamaño reducido, dunha vivenda de uso privado. Pode estar realizado en distintos materiais, como arxila ou madeira. En función da finalidade a que vaian dirixidas realizaranse, polo xeral, a unhas escalas entre 1:500 e 1:200, case sempre para ser incorporadas a unha maqueta de terreo ou topográfica. A escala 1:200 permite concretar detalles formais do inmoble. Cando se realizan a escala máis detallada (1:50) adoita prescindirse de representar a contorna. Neste tipo de maquetas adoitan representarse os elementos máis significativos da fachada, da cuberta, así como a composición volumétrica do inmoble. Tamén se realiza a forma en que se asenta no terreo e o modo como se relaciona coa contorna e as edificacións máis próximas. En ocasións, a fachada ou unha parte desta pode estar recortada ou ser transparente para permitir que os espazos interiores poidan ser apreciados e, co mesmo obxecto, as fachadas ou a cuberta poden ser extraíbles."}
{"id": 1211162, "term": "Maqueta de casa de campo", "prompt": "Que significa \"maqueta de casa de campo\"?", "output": "Modelo plástico, en tamaño reducido, dunha vivenda que está fóra de poboado e que serve para coidar do cultivo, para recrearse ou para ambas as funcións á vez (casarío andaluz, masía catalá, etc.). Estas maquetas poden estar realizadas en distintos materiais, como arxila ou madeira. En función da finalidade a que vaian dirixidas realizaranse, polo xeral, a unhas escalas entre 1:500 e 1:200, case sempre para ser incorporadas a unha maqueta de terreo ou topográfica. A escala 1:200 permite concretar detalles formais do inmoble. Así mesmo adoita proxectarse a forma en que se asenta no terreo e o modo como se relaciona coa contorna. En ocasións, a fachada ou unha parte desta pode estar recortada ou ser transparente para permitir que os espazos interiores poidan ser apreciados e, co mesmo obxecto, as fachadas ou a cuberta poden ser extraíbles."}
{"id": 1211122, "term": "Maqueta de castelo", "prompt": "Explica o significado de \"maqueta de castelo\".", "output": "Reprodución ou modelo arquitectónico, en tamaño reducido, dunha edificación fortificada. Pode estar realizada en distintos materiais, como arxila ou madeira."}
{"id": 1211123, "term": "Maqueta de fonte", "prompt": "Cal é o sentido de \"maqueta de fonte\"?", "output": "Reprodución ou modelo arquitectónico, en tamaño reducido, dunha fonte, normalmente enriquecido con modelos escultóricos. Pode estar realizado en distintos materiais, como arxila ou madeira."}
{"id": 1185770, "term": "Maqueta de igrexa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"maqueta de igrexa\".", "output": "Modelo plástico, en tamaño reducido, dun templo cristián. Pode estar realizado en distintos tipos de materiais, como a arxila ou a madeira.\n\nNota de alcance: Na iconografía cristiá, a maqueta de igrexa foi atributo de numerosos santos na súa calidade de fundadores da Igrexa: san Xerome ou santo Agostiño, por exemplo."}
{"id": 1195340, "term": "Maqueta de mesquita", "prompt": "Cal é a definición de \"maqueta de mesquita\"?", "output": "Reconstrución tridimensional a tamaño reducido, pero fiel nas súas proporcións, do edificio reservado á oración no Islam. Destinadas a ser contempladas, as maquetas representan o aspecto exterior do obxecto representado. As maquetas arquitectónicas adoitan facerse en xeso, madeira ou celuloide (v. Maqueta de edificio)."}
{"id": 1211161, "term": "Maqueta de muíño", "prompt": "Define \"maqueta de muíño\".", "output": "Modelo plástico a escala, aínda que fiel ás súas proporcións, dun edificio ou conxunto de edificios coas diversas máquinas e elementos que albergan, e cuxa actividade é a propia da industria da moedura (muíños fariñeiros, aceiteiros ou almazaras, de chocolate, etc.). Estas maquetas poden estar realizadas en distintos materiais, como arxila ou madeira. En función da finalidade a que vaian ser dirixidas realizaranse, polo xeral, a unhas escalas entre 1:500 e 1:200, case sempre para ser incorporadas a unha maqueta de terreo ou topográfica. A escala 1:200 permite concretar detalles formais do inmoble. Así mesmo, adoita proxectarse a forma en que se asenta no terreo e o modo como se relaciona coa contorna. En ocasións, a fachada ou unha parte desta pode estar recortada ou ser transparente para permitir que os espazos interiores poidan ser apreciados e, co mesmo obxecto, as fachadas ou a cuberta poden ser extraíbles."}
{"id": 1211163, "term": "Maqueta de mosteiro", "prompt": "Cal é o sentido de \"maqueta de mosteiro\"?", "output": "Modelo plástico, en tamaño reducido, dunha casa ou convento, polo xeral fóra de poboado, onde viven en comunidade os monxes. Pode estar realizado en distintos materiais, como arxila ou madeira."}
{"id": 1211124, "term": "Maqueta de pazo", "prompt": "Cal é o sentido de \"maqueta de pazo\"?", "output": "Reprodución ou modelo arquitectónico, en tamaño reducido, dun pazo. Pode estar realizado en distintos materiais, como arxila ou madeira (v. Maqueta de edificio)."}
{"id": 1211125, "term": "Maqueta de ponte", "prompt": "Cal é a definición de \"maqueta de ponte\"?", "output": "Reprodución ou modelo arquitectónico, en tamaño reducido, dunha ponte. Pode estar realizado en distintos materiais, como arxila ou madeira."}
{"id": 1211164, "term": "Maqueta de sinagoga", "prompt": "Cal é a acepción de \"maqueta de sinagoga\"?", "output": "Reconstrución tridimensional a tamaño reducido, pero fiel nas súas proporcións, dun templo xudeu. Destinadas a ser contempladas, as maquetas representan o aspecto exterior do obxecto representado. As maquetas arquitectónicas adoitan facerse de xeso, madeira ou celuloide (v. Maqueta de edificio)."}
{"id": 1182006, "term": "Maqueta de templo", "prompt": "Cal é a acepción de \"maqueta de templo\"?", "output": "Modelo plástico, en tamaño reducido, dun edificio destinado pública e exclusivamente a un culto. Pode estar realizado en distintos materiais, como arxila ou madeira.\n\nNota de alcance: No mundo antigo as maquetas adoitan ter un carácter votivo. Así se testemuña en Exipto, onde se conservaron desde a época do mítico arquitecto Imhotep, na Terceira Dinastía, numerosas maquetas que teñen unha condición alegórica e votiva, pois fixéranse para seren depositadas nos enterramentos. Tamén nos restos materiais doutras civilizacións se acharon proxectos en forma de maquetas realizadas como paso previo á construción, como na América precolombina onde os modelos de arxila, madeira ou pedra foron utilizados por moitas culturas como a maia, a mochica e a chimú, e con máis frecuencia na inca, cuxos construtores modelaron numerosas maquetas para a construción de obras monumentais como templos, pazos, fortalezas e sepulcros. Así mesmo, na tradición hebrea aparece a idea dun modelo previo á construción. No Éxodo, Yahvé ordena a Moisés: \"Faime un santuario para que eu habite no medio deles. Faralo conforme ao modelo de Morada e do mobiliario que che vou mostrar\" (Éxodo, 25, 8-9)."}
{"id": 1182008, "term": "Maqueta de torre", "prompt": "Que quere dicir \"maqueta de torre\"?", "output": "Modelo plástico, en tamaño reducido, dun edificio de moita máis altura que superficie, que serve para defenderse dos inimigos desde el, ou para defender unha cidade ou praza, nas igrexas para colocar as campás, e nas casas para esparexemento da vista e para adorno. A maqueta pode estar realizada en distintos materiais, como arxila ou madeira.\n\nNota de alcance: No mundo antigo as maquetas adoitan ter un carácter votivo."}
{"id": 1211305, "term": "Maqueta ferroviaria", "prompt": "Explica que significa \"maqueta ferroviaria\".", "output": "Modelo plástico a escala, aínda que fiel ás súas proporcións, dunha paisaxe ferroviaria real ou imaxinada. Polo xeral a escala H0 (3,5 mm/ft, a máis común no mundo do modelismo, xa que a súa medida é a máis precisa para ser reproducida en detalle, á vez que permite montar un circuíto), aínda que tamén existen maquetas a escalas 1/12, 1/20, etc. Ademais de todas as instalacións ferroviarias: vías, desvíos, pontes, túneles, estacións, etc., adoita contar con todos os detalles propios da súa contorna, como poidan ser viaxeiros, mozos de estación, sinais, etc., ademais de casas, árbores, e demais construcións que poidan conformar o seu hábitat.\n\nNota de alcance: O poder de fascinación deste \"xoguete\", do seu deseño e execución libre e imaxinativa fraguouse apenas nacer o propio ferrocarril xurdindo con el os trens a escala (v. Maqueta de tren, que teñen en España máis de 100 anos de historia, desde as primeiras reproducións en latón, madeira ou folla de lata, con mecanismo de corda, ata os actuais eléctricos."}
{"id": 1211302, "term": "Maqueta de estrutura", "prompt": "Como se define \"maqueta de estrutura\"?", "output": "Maqueta de edificación que mostra a distribución e a orde das partes importantes dunha determinada construción, sen ter por iso que chegar a reproducir a imaxe específica do edificio. Polo xeral realízanse a escalas comprendidas entre 1:200 e 1:20 e adoitan presentarse sobre unha base que represente o seu asentamento real, dado que del derivarase, en gran parte, a elección da estrutura.\n\nNota de alcance: As maquetas de estrutura poden servir de base para poder explicar os usos ou o funcionamento interno dun espazo pero, sobre todo, son útiles para mostrar o tipo de solucións construtivas que se queren utilizar."}
{"id": 1211303, "term": "Maqueta de interiorismo", "prompt": "Cal é a acepción de \"maqueta de interiorismo\"?", "output": "Maqueta de edificación que adoita mostrar un ou varios espazos que se atopan no interior dun edificio. A súa finalidade é representar, a escalas entre 1:20 e 1:10, calidades espaciais, luminosas, así como as distribucións interiores. Durante o desenvolvemento do proxecto dun edificio constrúense maquetas dos espazos interiores máis singulares, como atrios, vestíbulos, escaleiras ou salas de conferencia, entre outros. A miúdo, a partir dunha maqueta de interiorismo escóllense as cores, materiais e mobiliario definitivo, xa que, en xeral, serven para visualizar o efecto que estes producen no interior do inmoble proxectado."}
{"id": 1211304, "term": "Maqueta de urbanismo", "prompt": "Que quere dicir \"maqueta de urbanismo\"?", "output": "Reprodución a escala composta de volumes dispostos en grupo que representan edificios e mostran as relacións e o espazo que se produce entre eles. Polo xeral constrúense sobre a base dunha maqueta topográfica, e é utilizada como maqueta de conxunto ou situación xeral, adoptando unhas escalas comprendidas entre 1:1.000 e 1:500, ou ben é empregada como maqueta dun sector ou fragmento do conxunto, neste caso con escalas que van desde 1:500 a 1:200. Hai que ter en conta que no deseño urbano, a representación de rúas, prazas e pasaxes requiren en todo caso escalas maiores, como 1:100 ou 1:50.\n\nNota de alcance: Dentro das maquetas de edificación a subdivisión entre as de edificio e as de urbanismo dependerá da escala elixida (v. Maqueta de edificio)."}
{"id": 1211288, "term": "Maqueta topográfica", "prompt": "Con que significado se emprega \"maqueta topográfica\"?", "output": "Representación a escala da contorna e dos elementos existentes que, polo xeral, serven de base para inserir as maquetas de edificio ou as de edificación. Dentro das maquetas topográficas pódense distinguir as de terreo, as de paisaxe e as de xardín. As de paisaxe ou de xardín recollen, en primeiro lugar, a descrición das calidades espaciais da contorna. Neste último tipo de maquetas adóitase traballar a unha escala relativamente grande co obxectivo de que, ademais da orografía e da vexetación, sexa lexible o tipo de revestimento do chan e outros detalles de acabado. As maquetas de terreo case sempre se realizan como un instrumento de traballo facilmente modificable, que debe continuar servindo a medida que evoluciona o proxecto. Ás maquetas de representación topográfica correspóndelles, ademais da representación da vexetación e da reprodución en relevo do terreo, a reprodución de sistemas xerais ou de superficies de auga, no caso de zonas marítimas ou fluviais. Tamén permiten significar todo tipo de pavimentos, que mesmo poden combinarse con elementos que proporcionen a idea de escala, como, por exemplo, figuras humanas, automóbiles e mobiliario urbano. Estes elementos fabrícanse a escalas, desde 1:2.500 ata 1:50.\n\nNota de alcance: A finalidade das maquetas topográficas é a representación en relevo de terreos, a reprodución de xardíns ou cemiterios. A reprodución a escala de prazas e de sistemas varios pertence tanto a este grupo como ao de maqueta de edificación."}
{"id": 1211307, "term": "Maqueta de xardín", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"maqueta de xardín\"?", "output": "Representación parcial dun espazo libre a escala menor que a maqueta de paisaxe, polo xeral 1:500, 1:200 e 1:100, en casos excepcionais pódese utilizar a escala 1:50. As maquetas de xardín realízanse cando se trata de proxectar o espazo libre privado dun condominio, o espazo circundante dunha edificación illada ou determinados espazos urbanos. Para iso se planean camiños peonís, zonas de xogo para nenos, instalacións deportivas e piscinas ao aire libre, áreas de acampada, así como cemiterios, memoriais, xardíns botánicos e zoolóxicos, teatros ao aire libre,  de diversa índole, xardíns históricos e monumentais, prazas, zonas peonís, patios interiores de mazá, terrazas e azoteas axardinadas. Ademais poden representarse pequenos elementos como fontes, monumentos, torres panorámicas, estatuas, etc. O elemento que destaca nestas maquetas é a coidada realización da topografía do terreo, así como a correcta elaboración e disposición de muros, vexetación e desmonte de terra, camiños e zonas pavimentadas. Por outra banda, recoméndase incluír elementos que faciliten a comprensión da escala empregada, como, por exemplo, persoas, automóbiles, en xeral unha representación do mobiliario urbano."}
{"id": 1211308, "term": "Maqueta de paisaxe", "prompt": "Que significa \"maqueta de paisaxe\"?", "output": "Representación sobre unha maqueta de terreo das formas dunha paisaxe a escala 1:500; 1:1000, 1:2.500 e, de xeito excepcional, 1:5.000. Nestas maquetas detállanse as superficies destinadas a viarios, vexetación, superficies de auga, árbores, grupos de árbores, bosques e arbustos, así como os edificios ou grupos de edificios que se representan mediante volumes sinxelos.\n\nNota de alcance: O principal obxectivo deste tipo de pezas é o de resaltar as calidades paisaxísticas a través dunha correcta modelación do espazo, así como a inclusión de elementos destacados como poden ser a vexetación e os desmontes de terreo, ou construcións como torres de vixilancia, postes de alta tensión e presas hidráulicas, entre outras. Estas maquetas son de utilidade na fase do proxecto na que se inclúen a construción de xardíns, parques temáticos, exposicións universais ou zonas de lecer entre outras."}
{"id": 1211309, "term": "Maqueta de terreo", "prompt": "Como se define \"maqueta de terreo\"?", "output": "Reprodución a escala que mostra as características topográficas orixinais, así como a alteración que ocasiona o proxecto. Neste tipo de maquetas represéntanse as superficies axardinadas, de circulación e de auga. O paso dunha maqueta de terreo a unha de paisaxe é case inmediato, e ambas realízanse a calquera tipo de escala."}
{"id": 1182133, "term": "Obxectos de crenzas e relixións", "prompt": "Con que significado se emprega \"obxectos de crenzas e relixións\"?", "output": "Todo elemento material a través de cuxo estudo e análise poden vehicularse as mensaxes que forman parte dos actos formais e prescritos que teñen lugar nun contexto relacionado co culto relixioso, cunha determinada doutrina ou que constitúan un compoñente esencial dentro da ofrenda que se lle rende ao que se considera divino ou sagrado.\n\nNota de alcance: Dentro desta clasificación incluíronse os elementos que rodean ou forman parte da celebración de calquera rito, culto ou crenza: instrumentos de música cerimonial e ritual, mobiliario cultual, obxectos rituais e cerimoniais e ornamentos sagrados."}
{"id": 1190388, "term": "Instrumentos de música cerimonial e ritual", "prompt": "Cal é a acepción de \"instrumentos de música cerimonial e ritual\"?", "output": "Conxunto de pezas dispostas de modo que sirvan para producir sons musicais dentro dun ámbito ou contexto relixioso ou sagrado para darlles culto ás cousas divinas. En diferentes culturas son utilizados como intermediarios entre os deuses, os devanceiros e os homes; ou ben como expresión das emocións dun sentir ancestral, do recoñecemento do pasado do home como riqueza, manifestado a través de cantos e danzas aos que acompaña."}
{"id": 1191714, "term": "`Nlàk-`mvùù", "prompt": "Define \"`nlàk-`mvùù\".", "output": "Corno de hasta de antílope \"situtunga\" (\"Limnotragus spekei gratuis Sclater\").\n\nNota de alcance: É utilizado polos fang (Guinea Ecuatorial) na danza funeraria \"àkòmà mbàà\". Tamén polo bruxo no proceso de fundición do ferro para animar co seu son e espantar con el os malos espíritos (Tessmann 2003 {1913}: 254). O ferro, que foi fundido por primeira vez en África en idades moi remotas, foi considerado unha substancia sagrada de dureza extraordinaria, de orixe misteriosa, fillo do lume e da terra e aínda do aire na fragua, ten unha longa elaboración por medios transmitidos secretamente de pais a fillos (Ortiz 1996 {1952}: 273). Entre os fang, na fundición do ferro, o culto ao lume e aos antepasados constitúe o soporte de todo o proceso (Tessmann 2003 {1913}: 254). As cancións acompañan os que traballan na fundición, sempre dirixidas polo curandeiro, sendo este o único que pode atizar o lume, mentres que os que traballan bisban ao compás."}
{"id": 1191712, "term": "`Nlàk-ngìt sin mèkóra", "prompt": "Dame a definición de \"`nlàk-ngìt sin mèkóra\".", "output": "Corno de hasta de antílope fang (Guinea Ecuatorial) con boca no extremo. No seu interior pode levar un \"byeri\" ou unha reliquia dun antepasado.\n\nNota de alcance: O bruxo utilízao para practicar a maxia branca; co seu son pretende escorrentar os malos espíritos e eliminar os feiticeiros que practicaban a maxia negra. Para iso o bruxo ponse cascabeis \"mèkórà\" e percorre o poboado durante a noite de lúa chea (Aranzadi 1998: 162)."}
{"id": 1191715, "term": "`Nlàk-só", "prompt": "Explica o significado de \"`nlàk-só\".", "output": "Entre os fang (Guinea Ecuatorial), corno máxico con boca lateral de hasta de pequeno antílope \"só\" (\"Cephalophus dorsalis castaneus\").\n\nNota de alcance: Este tipo de cornos de antílope foi usado como medicina para o amor. Adoitábase levar colgado do \"casco\" sobre a fronte, coma se se tratase dun fetiche, e asubiábase cando se quería que fixese efecto (Tessmann 2003 {1913}: 488)."}
{"id": 1182612, "term": "Agogo", "prompt": "Cal é a acepción de \"agogo\"?", "output": "Campá de golpe directo composta por un recipiente ou vaso de ferro que se comporta como unha campá independente asentada, un mango do mesmo material e percutor externo de madeira.\n\nNota de alcance: Emprégase en Cuba para executar a liña temporal ou guía metrítmica (medida do ritmo) nos conxuntos africanos máis apegados á tradición musical yoruba, conservando as mesmas características morfolóxicas que os seus antecedentes instrumentais. Nesta cultura, o termo \"agogo\", significa \"campá\" e faise extensible a \"hora\" e a \"reloxo\" polo costume de anunciar o paso do tempo con repenico de campás. No culto sincrético cubano da santería, o \"agogo\" utilízase cunha función ritual e non propiamente musical, facendo referencia a pequenas campás con badaxo interno que se tocan para invocar aos orishas. Este nome tamén é utilizado en Salvador de Bahía (Brasil) para un tipo de campá dobre con badalo externo."}
{"id": 1190718, "term": "Anafil", "prompt": "Como se define \"anafil\"?", "output": "Trompeta recta, cuxo son xorde da vibración dos beizos do intérprete nunha boca en forma de pequeno funil. Este tipo de instrumento atópase en diversas culturas ao redor do mundo, agrupándose xeralmente no apartado das denominadas \"trompas naturais\", xa que non presentan orificios, chaves, nin ningún outro elemento construtivo que altere a afinación ou o timbre. Co tempo, o longo tubo do anafil curvaríase para converterse nun instrumento máis manexable e evolucionaría ata chegar aos aerófonos de boca que coñecemos na actualidade, equipados con chaves e pistóns (trompetas, tubas, trombóns, etc.).\n\nNota de alcance: A voz está documentada por primeira vez no \"Poema de Fernán González\" e no \"Libro de Alexandre\" (século XIII). Joan Coromines (1954) indica que \"nafir\" significa \"sinal de ataque\". Foi introducida polos árabes na Península Ibérica e Itálica a mediados do século X e expandiuse grazas ás cruzadas. O anafil era equiparable á tuba romana, de aí que coexistise nos primeiros séculos co termo latino \"trumba\", que foi o instrumento que Filippo Bonanni reproduciu en 1722, aludindo a el co nome de \"tromba persiana\". O termo sería absorbido polos de \"trompa\" e \"trompeta\", sobre todo a principios do século XVI, aínda que os poetas do século posterior continuaron empregándoo como arcaísmo. Esta trompeta iría perdendo o seu uso propiamente militar a principios do século XV. Xa na centuria anterior, o anafil era instrumento de pregoeiros; os seus toques abrían os cortexos á beira dos tambores e atabais, debía estar presente nas xustas e en toda clase de festexos. O seu declive foi case definitivo durante o Renacemento. Por outra banda, os instrumentos musicais foron utilizados polo home en diferentes épocas, lugares e culturas como medio para tranquilizar as forzas da natureza, establecer relacións co sobrenatural ou para alcanzar a protección divina. No Islam, por exemplo, os músicos tocan os anafís ao dirixirse aos catro puntos cardinais para tomar posesión simbólica do espazo."}
{"id": 1190557, "term": "Anandalahari", "prompt": "Que quere dicir \"anandalahari\"?", "output": "Tambor con forma de barril cuxo tamaño permite sostelo baixo o brazo. O parche é traspasado por unha corda dobre que se tensa e destensa a vontade, ao mesmo tempo que, coa outra man, se pulsa cunha grosa puga de madeira ou óso.\n\nNota de alcance: O seu nome, \"anandalahari\", significa literalmente \"ondas de alegría\", aínda que popularmente na zona de Bengala (India), de onde é orixinario, coñécese como \"khamak\" ou \"gubgubi\", nomes onomatopéicos máis comúns neste tipo de denominacións, e que aluden claramente ao son do instrumento. Frecuentemente, pódese ver o \"anandalahari\", que ten unha utilidade rítmica, nas actuacións dos bauls, practicantes da relixión que leva ese mesmo nome e que proclaman, entre outros conceptos, a igualdade entre os seres humanos, rexeitando a estrutura de castas. No leste da India, na rexión de Orissi, unha variante do \"anandalahari\" chamada \"dudhuki\", é utilizada polos kela ou encantadores de serpes. En Bujarat, outra variante é denominada \"bagilu\"; e en Rajastán, o \"bhapang\" comparte características comúns a todos os mencionados."}
{"id": 1011044, "term": "Harmonio", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"harmonio\"?", "output": "Instrumento aerófono con teclado e de lingüetas libres percutidas por martelos (chamados percusión). O harmonio consta dunha caixa cuxo tamaño pode variar, aínda que sen chegar a superar o do piano vertical. No interior da devandita caixa, dentro dunha abertura practicada na parte inferior frontal, atópanse dous pedais que o executante debe oprimir alternativamente cos pés (algúns modelos posteriores son eléctricos). Estes pedais abren e pechan un fol que leva aire a unha caixa interior ou segredo. Por medio de teclas conectadas a un mecanismo, o executante pode tocar notas ou acordes -coa posibilidade de modificar o seu son por medio de rexistros- que se producen pola vibración das lingüetas correspondentes sobre as que pasa o aire almacenado no segredo.\n\nNota de alcance: O harmonio xurdiu na primeira metade do século XIX e o seu nome introduciuse en 1840 para un instrumento que funcionaba a presión de Alexandre François Debain (1809-1877). A comezos do século XX, aparecen os primeiros harmonios con dous teclados e un pedaleiro, algúns equipados con cilindros de papel tradeado para tocar automaticamente. É durante este período cando alcanza gran popularidade como substituto do órgano de tubos en igrexas e teatros. O seu repertorio estaba integrado, na súa maior parte, por arranxos de música organística e orquestral. En España, polo xeral asociado á música sacra, comezou a utilizarse a partir de 1860."}
{"id": 1011006, "term": "Arpa", "prompt": "Que significa \"arpa\"?", "output": "Instrumento cordófono pulsado cuxas cordas forman un plano perpendicular á caixa de resonancia. Ademais desta característica, a arpa europea defínese por ter figura triangular, formada pola caixa de resonancia, o caravilleiro ou cabeza na parte superior e a columna, e por ser tocada en posición vertical apoiada sobre un ombreiro ou, en ocasións, durante a Idade Media e o Renacemento, sobre o peito do tanguedor.\n\nNota de alcance: A arpa é un dos cordófonos punteados máis singulares, tanto pola súa configuración -as súas cordas están tendidas en progresión regular entre uns bastidores ou montantes que forman ángulo- como polas súas orixes e expansión. Segundo as diversas épocas e zonas xeográficas, o número das súas cordas e o deseño das partes, que conforman a súa estrutura triangular, foi variable, ata que no século XIX se alcanzou un modelo homoxéneo, coa adopción xeneralizada da arpa de pedais. O embrión do instrumento xurdiu en Mesopotamia, nel pódese apreciar unha morfoloxía diversa; dous tipos de arpa a angular e a arqueada, xunto cun tipo primitivo de lira, fundamentalmente cadrada. Ao longo das dinastías do Antigo Exipto, desde o terceiro e segundo milenio ata o século IX a. C., a arpa foi un instrumento moi cultivado. Nos cultos dedicados a Isis e Osiris eran usuais os cantos e himnos, análogos aos \"ersemma\" sumerios, acompañados pola arpa. Penetra en Grecia a través de Licia, Lidia e o mar de Mármara; outra vía foi o Mediterráneo desde Exipto, dándose distintos tipos, sendo o principal o coñecido como \"pektís\" (arpa angular). Con todo, a maioría das fontes defenden que a verdadeira difusión do instrumento en Europa prodúcese, proveniente da zona nororiental asiática, a través dos países nórdicos, chegando a Irlanda bastante ben definida no século V e consolidándose un século despois. Nos séculos posteriores o seu desenvolvemento foi lento e ata o século IX a súa estrutura non quedou consolidada; foi a partir de entón cando se fixou un modelo de arpa continental formado por unha caixa de resonancia, consola e columna, cun corpo máis lixeiro que o do tipo arraigado en Irlanda denominado \"cláirseach\". No entanto, o modelo usual da \"arpa románica\" era corpudo e de pequeno tamaño. As miniaturas reprodúcena cunha caixa bastante curva e unha columna notablemente arqueada (Beato do Burgo de Osma, século IX). O modelo evoluciona ata chegar ás coñecidas \"arpas góticas\", de carácter diatónico, as máis grandes abarcarían unha extensión de tres oitavas e media. O seu aspecto era máis delicado que o das románicas, cunha columna practicamente recta e cunha lonxitude que, no caso das arpas portátiles, oscilaba ao redor dos 70 cm. Un dos exemplares máis coñecidos atópase representado no \"Xardín das delicias\" do Bosco (1450-1516). A denominación da arpa tomou un valor xenérico a través do tempo. Pola súa antigüidade (desde a antiga Sumeria e Babilonia) é un instrumento emblemático nas distintas civilizacións. Asociado por distintas culturas a orixes ultraterrenas, de maneira simbólica foi considerada como unha ponte ou unha escaleira entre os mundos terrestre e celeste."}
{"id": 1182646, "term": "Arpa de dúas ordes", "prompt": "Como se define \"arpa de dúas ordes\"?", "output": "Modelo ibérico de arpa cromática. As características principais deste modelo son o engadido das cordas cromáticas e a súa disposición idéntica á dos teclados, seguindo a orde das teclas negras, así como o cruzamento das súas dúas ordes de cordas.\n\nNota de alcance: A arpa española de dúas ordes e as italianas \"doppia\" foron os modelos cromáticos coñecidos e utilizados en Europa ata a súa substitución polas arpas con mecanismos (primeiro ganchos individuais e despois pedais) a finais do século XVII."}
{"id": 1211892, "term": "Arpa dital", "prompt": "Cal é a definición de \"arpa dital\"?", "output": "Arpa con vinte cordas, provista de ditais para elevar un semitón a afinación das cordas individuais e cunha caixa de resonancia semellante a un laúde.\n\nNota de alcance: A arpa dital foi inventada en 1819 por Edward Light (1780-1820)."}
{"id": 1182647, "term": "Arpa dupla", "prompt": "Con que significado se emprega \"arpa dupla\"?", "output": "Modelo italiano de arpa cromática, onde se lle coñece co nome de arpa doppia, caracterizada por dúas fileiras de cordas paralelas, unha diatónica e a outra con algunhas notas cromáticas, que se cruzaban nun punto intermedio. Unha fileira correspondíase ás teclas negras do piano e a outra ás brancas.\n\nNota de alcance: As fontes escritas xa mencionan a súa existencia desde o século XIV, algunhas certificando a súa presenza no reino catalano-aragonés (misiva enviada polo aínda infante don Juan á cidade de Valencia en xullo de 1378). Durante o século XVI o instrumento resultou unha evolución natural da arpa, e xa no seguinte a expresión de \"arpa dobre\" debe tomarse como sinónimo desta, facendo non só referencia á disposición das ordes, senón tamén designando a súa excepcional extensión. As súas fileiras de cordas foron gañando en extensión, aínda que se lle achacaban certos inconvenientes, como a menor manexabilidade con respecto ao modelo dunha soa fileira. Este tipo de arpa desaparecerá por mor da imposición da arpa de ganchos e sobre todo do seu modelo evolucionado de pedais. A primeira utilización orquestral impresa é en \"L´Orfeo\" (1607) de Claudio Monteverdi (1567-1643)."}
{"id": 1211893, "term": "Arpa tripla", "prompt": "Cal é o sentido de \"arpa tripla\"?", "output": "Arpa cromática de catro oitavas de extensión, provista de tres fileiras de cordas paralelas, as dúas exteriores diatónicas e a interior cromática. A arpa tripla xorde no século XVII, cunha caixa de resonancia, segundo o gravado onde Marin Mersenne describe o instrumento en 1636, considerablemente ancha e algo redondeada."}
{"id": 1190592, "term": "Arpa-salterio", "prompt": "Explica o significado de \"arpa-salterio\".", "output": "Instrumento musical que consta de tres partes: dúas pezas rectas de madeira e unha caixa harmónica triangular. A primeira peza sae da parte superior da caixa harmónica e ten as caravillas na parte superior (caravilleiro). A outra sae do extremo do caravilleiro e chega ao outro extremo da caixa harmónica. Esta segunda peza debe ser oca, constituíndose como unha caixa harmónica secundaria, semellante á das arpas medievais. Os laterais superiores desta \"caixa acústica\" forman un ángulo semellante ás dúas augas dun tellado. As cordas suxéitanse a estas dúas superficies cuns pequenos tacos, que se atopan nalgunhas arpas ou guitarras de procedencia occidental (por exemplo, América do Norte). Posiblemente, as tres partes non estaban pegadas, do mesmo xeito que nas arpas medievais, senón que se mantiñan unidas pola tensión das cordas. A caixa acústica e o caravilleiro suxeitábanse grazas a un taco interior de madeira para que estas dúas partes se puidesen abrir e pechar como unhas tesoiras sobre a caixa harmónica triangular. Os bloques oblongos, que sobresaen do caravilleiro en cada extremo, son extensións da caixa harmónica triangular que o atravesan, fixando así a caixa harmónica co devandito caravilleiro. Ilustracións das \"Cantigas de Santa María\" indican que os arpa-salterios tiñan buratos sonoros no medio da caixa harmónica. Segundo estas ilustracións, o normal sería que houbese un buraco sonoro colocado no medio da tapa e outros máis pequenos nas esquinas. As caravillas deben ter unha cabeza que poida encaixar nunha chave de afinación.\n\nNota de alcance: Segundo as representacións medievais conservadas, a arpa-salterio probablemente sexa un dos instrumentos de plectro máis utilizados na España medieval; só superado en popularidade polo salterio propiamente dito. O seu uso, dentro da liturxia cristiá, queda testemuñado nunha das principais representacións escultóricas medievais españolas, a do Pórtico da Gloria, onde o devandito instrumento é sostido entre as mans dun dos vinte e catro anciáns da Apocalipse, tallados na primeira arquivolta do van central."}
{"id": 1191743, "term": "Asémélé", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"asémélé\"?", "output": "Tambor fang (Guinea Ecuatorial) de tronco baleirado con lingüetas de tamaño mediano que acompaña outro de maior tamaño coñecido co nome de \"nku\". Trátase dun instrumento idiófono de golpe directo ou tubo de percusión con lingüetas, designado con este nome polo ritmo que realiza. Serve como réplica, contraste e contrapunto ao grande. Normalmente, as danzas fang adoitan iren acompañadas por tres tipos de tambores: dous idiófonos (\"nku\" e \"asémélé\") e un membranófono (\"mbeñ\").\n\nNota de alcance: Este tambor, xunto co \"nku\" e o \"mbñ\", son imprescindibles en todos os ritos fang. O \"asémélé\" utilízase nas danzas \"`ndòng-`mbàà\" (danza que se executa principalmente nas defuncións, durante o día e serve para quitarlle o loito ao poboado), \"mèkòm\", \"àkòmà mbàà\", \"bibom\" u \"ònzìlà\" (baile feminino) entre outras. Nas festas dos antepasados, o tambor xoga un papel esencial, os neófitos teñen que dar mostras do seu valor á comunidade acudindo sós ao bosque durante a noite, onde se atopan os cranios dos seus ascendentes, para tocar o devandito instrumento e deixaren constancia da súa presenza (os non iniciados cren que os antepasados aparecen en persoa durante a noite) (Tessmann 2003 {1913}: 451)."}
{"id": 1184773, "term": "Atabal", "prompt": "Cal é a definición de \"atabal\"?", "output": "Bombo de gran tamaño, duns 70 cm de diámetro por 40 cm de altura, percutido con baquetas. O atabal ten unha caixa de resonancia cilíndrica con dobre membrana de coiro.\n\nNota de alcance: O atabal é un instrumento moi popular en actos militares e relixiosos na zona Navarra de Etxarri-Aranatz."}
{"id": 1183333, "term": "Atabaque", "prompt": "Que quere dicir \"atabaque\"?", "output": "Tambor cun só parche (unimembranófono) en forma de barril. O \"atabaque\", que se toca xeralmente en grupos de tres, é utilizado de maneira usual nos cultos afro-brasileiros."}
{"id": 1011045, "term": "Aulo", "prompt": "Define \"aulo\".", "output": "Instrumento aerófono composto por un tubo delgado que culmina, nos modelos máis actuais, cun lixeiro acampanamento. Os \"auli\", que se tocaban por parellas, tiñan un número de orificios dixitados que foron aumentando co transcurso do tempo; estes recibían o nome de \"trýpemata\" e a súa proporción oscilou entre catro e quince. Con todo, Alexandre de Afrodisia fálanos dun \"aulós\" de vinte e catro orificios no seu \"Comentario\" de Aristóteles. Dezasete orificios estaban situados a un lado e os sete restantes no outro. No \"aulós\", o orificio de maior proporción (o primeiro, co que se producía o son máis amplo e grave) denominábase \"bómbix\", mentres que o último e máis pequeno era chamado \"oxytáte\". Os primeiros modelos, estaban construídos cun talo de cana, cuxa lonxitude variaba entre os 45 cm e os 55 cm, pero con posterioridade foi empregada a madeira, o metal e mesmo o marfil. Unha peza de óso ou madeira (\"holmos\") servía para suxeitar a lingüeta; en ocasións, entre ambas as pezas colocábase outro tubo de conexión (\"hypholmión\"). A lingüeta era chamada \"glotta\" ou \"glossís\", e os auletas e músicos cortesáns (\"hetarai\") despois do seu repenico gardábana nun estoxo que levaban colgado ao pescozo, denominado \"glottokomeión\" ou \"glossakonión\". Con frecuencia, se posuía máis de seis buratos, contaba cun primitivo mecanismo destinado a facilitar o peche total ou parcial destes. Este dispositivo estaba formado por unha serie de aneis cuxo radio correspondía á dimensión do corpo instrumental. Os devanditos aros xiraban de tal modo que podían superpoñer no orificio pertinente unha peza que levaban acaroada. Prónomos de Tebas (século V a. C.) introduciu esta mellora, a cal fixo posible que todas as \"harmoniai\" puidesen ser executadas co mesmo instrumento. O son tamén podía modificarse mediante a presión dos labios sobre as canas das lingüetas. Así mesmo, e co fin de facilitar o caudal de aire preciso para lograr sen dificultade a doceava e a súa sexta correspondente, practicábase unha pequena perforación moi preto da toma do aire.\n\nNota de alcance: O \"aulós\" era tomado como un instrumento de orixe frixio e, segundo a lenda, a súa invención débese a Hermes, a quen Apolo llo comprou a cambio dunha vara de ouro (o \"caduceo de Hermes\") e de ensinarlle a arte adivinatoria. Outra tradición atribúe a súa autoría a Hiagnes, pai de Marsias. De entre as primeiras citas do \"aulós\" atópase a referida por Arquíloco de Paros (ca. 650 a. C.). En calquera caso, son varias as lendas que atribúen a súa invención a un ou outro personaxe da mitoloxía grega, como aquela na que se lle atribúe a Palas Atenea, quen arroxou o instrumento ao chan ao comprobar que as súas fazulas se desfiguraban ao soprar. O \"aulós\" partiuse en dous. Marsias recolleuno, desafiando a Apolo, pero o deus tracio esfolouno. De aí que na Antigüidade o dobre \"aulós\" fose atributo de Marsias. Para conter o desenvolvemento dos músculos mergulladores, os auletas usaban unhas correas de coiro (\"provía\", \"epistomis\" e \"peristomión\") que cinguían as súas meixelas e ataban detrás da cabeza. O \"aulós\" é o instrumento dionisíaco por excelencia, aínda que tamén estaba presente nos sacrificios, utilizándose en distintos contextos sociais, acompañando tanto o canto do solista como o coral. Omnipresente na maior parte dos cultos e as cerimonias gregas, tocábase en festivais públicos e en banquetes privados. En Roma recibe o nome de tibia, sendo un instrumento obrigatorio na práctica da relixión oficial. Os tubos de lingüeta formando parellas sobreviviron en Europa ata a Idade Media. As palabras \"aulós\" e \"tibia\" eran utilizadas, nun sentido xenérico, polos autores gregos e latinos para referirse a calquera tubo polo que se soprase, xa se tratase dun tubo de lingüetaría ou dunha frauta."}
{"id": 1184753, "term": "Bagana", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bagana\"?", "output": "Lira etíope cun bastidor grande e rectangular e ata dez cordas de tripa. O corpo adoita ser de cabaza, con dous brazos simétricos de madeira. A tapa harmónica é de pel e pode levar dobre ponte. Coa man esquerda puntéase ou apáganse as cordas e coa dereita résgase cun plectro ou cos dedos.\n\nNota de alcance: A \"bagana\" está considerada como un instrumento aristocrático, polo que o tocan case exclusivamente os homes, xeralmente para acompañar cancións relixiosas."}
{"id": 1182951, "term": "Baixón", "prompt": "Que significa \"baixón\"?", "output": "Instrumento aerófono de lingüeta dobre de trade cónica curvado na interior. O baixón tradicional (séculos XVI e XVII) construíase a partir dunha soa peza de madeira, aínda que no século XVIII pódense atopar de tres pezas. Contiña dúas trades paralelas conectadas na parte inferior e contaba cun pequeno pavillón independente na parte máis alta. Existen dous tipos de baixón, o sinxelo (tenor) e o dobre (baixo).\n\nNota de alcance: O baixón foi especialmente utilizado na música relixiosa española a partir do século XVII."}
{"id": 1182952, "term": "Baixoncillo", "prompt": "Dame a definición de \"baixoncillo\".", "output": "Baixón soprano característico de España e que, xunto coa chirimía, tocábase nas igrexas. Polo xeral, adoita ter seis buratos dixitais na fronte e unha chave recuberta dunha peza de madeira tradeada ou \"fontanelle\". Na parte posterior, adoita levar dous buratos e unha segunda chave con \"fontanelle\"."}
{"id": 1193621, "term": "Bansuri", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bansuri\"?", "output": "Frauta de bambú tradicional da India que foi adaptada no século XX para a interpretación da música clásica hindú. O \"bansuri\" pode ter seis ou sete buracos. O instrumento tradicional tiña seis buracos abertos, mentres que o sétimo foi agregado para obter unha maior versatilidade ao tocar certos adornos. Estas frautas afínanse nunha tonalidade que dá a nota principal cando se cobren os tres buratos superiores. O bambú usado na súa fabricación é de espesor moi fino e livián. O tamaño pode oscilar desde os 30 cm aos 100 cm, aínda que os de 50 cm son os máis usuais.\n\nNota de alcance: O \"bansuri\" é un instrumento musical asociado aos gandeiros e a tradición pastoral, e ligado á historia de amor entre o deus hindú Krishna (v. Figura de Krishna e Radha (\"shakti\", muller, de Krishna)."}
{"id": 1184934, "term": "Barbitón", "prompt": "Como se define \"barbitón\"?", "output": "Variante da lira grega antiga utilizada polo xeral no banquete. Os seus brazos teñen unha forma curva e fíxanse en ángulo recto a un traveseiro de madeira situado na parte superior.\n\nNota de alcance: O barbitón asóciase fundamentalmente con todos os aspectos que rodean o cortexo dionisíaco e ao propio deus, así como aos ritos de iniciación masculina nos que se inclúe a aprendizaxe da música."}
{"id": 1182414, "term": "Batingting", "prompt": "Como se define \"batingting\"?", "output": "Gong específico de Mindanao (Filipinas), composto por un prato metálico cun alombamento central, de bordo liso e de contorno lixeiramente inclinado cara ao centro.\n\nNota de alcance: Este tipo de instrumento pode ser tocado por ambos os sexos e formar conxuntos. Entre os subanos, habitantes das montañas do sur de Mindanao, a realización de diferentes cerimonias ocupa unha parte importante da súa vida social e relixiosa. As cerimonias lévanse a cabo para previr malas colleitas, enfermidades, celebrar algún acontecemento ou conmemorar os defuntos. Non teñen lugares especiais para celebralas, poden ter lugar na casa, no bosque, no río ou nos campos de cultivo. O \"batingting\" é un dos protagonistas da cerimonia denominada \"buklog\" (nome que provén da plataforma onde se desenvolve o baile). A cerimonia iniciouse por dous motivos principais: como conmemoración do aniversario da morte dun antepasado respectado, e para afastar da comunidade a enfermidade e a fame. Durante o transcurso do ritual, o \"balian\" (sacerdote étnico e xefe espiritual da comunidade, que conserva o coñecemento ancestral de todas as cerimonias) danza ao redor dos altares para afastar os malos espíritos, levando nas súas mans unhas follas de palma, ao mesmo tempo que soan os diferentes gongs."}
{"id": 1191716, "term": "Béányo", "prompt": "Que quere dicir \"béányo\"?", "output": "Entre os bubis (illa de Bioko, Guinea Ecuatorial), frauta lonxitudinal, sen canle de insuflación, con boca tallada nun extremo, aberta e con buratos. O material utilizado na súa confección é a cana de bambú moi dura e pesada, atopada en lugares con moita altura. Consiste nun tubo aberto por un extremo e cortado polo outro en forma de bisel, preto do cal hai unha pequena incisión, triangular ou rectangular, por onde se dirixe o aire. Pode ter ata dez buratos (algúns especialistas, como Aymemí, falan de seis). Pola maior variedade de sons, é o instrumento máis perfecto en orde de locución. No \"Diccionario español-bubi\" de Aymemí (1928: 158) utilízanse outros nomes, segundo os distintos dialectos bubis do norte ou do sur da illa de Bioko, como \"tyapëllë\", \"sikobekobe\" ou \"siobéobé\".\n\nNota de alcance: Con este instrumento, os bubis adoitan acompañar os seus cánticos polas noites ao redor da fogueira (Bauman (1888: 100). Ás veces, tamén son utilizados polos feiticeiros para os seus conxuros, pero nunca son empregados nos bailes. Segundo o pobo bubi, esta frauta só se pode tocar durante dous meses ao ano, os que van desde o arranque dos últimos ñames ata a roza da nova plantación; se se tocase noutras épocas, caerían as follas dos novos ñames antes da súa madurez."}
{"id": 1191732, "term": "Bíkpérè", "prompt": "Que quere dicir \"bíkpérè\"?", "output": "Instrumento idiófono de golpe directo que acompaña a maioría das danzas rituais dos fang (Nixeria). Os \"bíkpérè\" (plural de \"ekpérè\"), consisten en dous pequenos roletes (40 cm) de bambú, que se entrechocan con ambas as mans producindo o son. Actualmente, a modo de \"bìkpérè\" úsanse paus longos de dous metros que se entrechocan un contra outro, provocando un son máis forte que o dos paus de menor tamaño.\n\nNota de alcance: Na danza \"àkòmà mbàà\", as mulleres do coro marcan o pulso con este instrumento. Tamén se utiliza na danza \"ònzìlà\" na que ademais se entrechocan pedras. Cando o \"`mbóm `mvét\" (trobador de \"mvet\", canta na casa da palabra, ás veces é acompañado polos oíntes con \"bìkpérè\" ou paus de entrechoque. Tamén acompañan a danza \"ngòàn ntángán\"."}
{"id": 1188579, "term": "Bi-leebo", "prompt": "Cal é a acepción de \"bi-leebo\"?", "output": "Campá ritual de madeira moi lixeira con badalos, normalmente con decoración xeométrica, utilizada en cerimoniais colectivos ou individuais bubis (Guinea Ecuatorial). Para a súa fabricación utilízase madeira moi lixeira da árbore etope.\n\nNota de alcance: As campás de maior tamaño empréganse en acontecementos colectivos e son tocadas só por homes na danza \"Kacha\". O \"boeloelo\" (persoa con poder) colle a campá e fala, o que calma o mal, a catástrofe ou a dor. As de menor tamaño son utilizadas no culto individual. Os \"baölëólë\" pertencen a un clan que ten o poder de escorrentar os malos espíritos e corren polos poboados producindo un seco e rouco son coas súas campás ou \"bi-leebo\". Os \"babiá´oma\", comparten o poder da campá escorrentadora. O son do instrumento tamén se emprega no rito de curación (pásase a campá pola cabeza ou polo peito), ou na purificación de todo un poboado (rito do \"bökötëkóttë\" ou gran ruído para expulsar os malos espíritos). No enterro levan o defunto por camiños pouco transitados e fan soar as campás para espantar a alma do defunto que segue constantemente no seu corpo."}
{"id": 1182415, "term": "Boncó Enchimillá", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"boncó enchimillá\"?", "output": "Tipo de tambor dun só parche (unimembranófono), utilizado nos rituais de ñáñigos (sociedade secreta cubana moi influenciada polos ritos negros de África). O \"boncó enchimillá\" ten un corpo cilíndrico de madeira, cuxa parte superior se recobre por unha membrana de pel suxeita con cordas. Estas adoitan ir agrupadas de dúas en dúas, colocadas lonxitudinalmente e suxeitas, na parte central do instrumento, a outra corda enrolada ao ancho do corpo. Entre esa corda e o instrumento insírense pezas de madeira en forma de cuña."}
{"id": 1182636, "term": "Bongó", "prompt": "Explica o significado de \"bongó\".", "output": "Conxunto formado por dous tambores pequenos, cilíndricos ou cónicos, dun só parche (unimembranófono), unidos permanentemente. O tambor de diámetro máis grande afina aproximadamente unha quinta por baixo do máis pequeno, colócanse ambos entre os xeonllos e golpéanse coas dúas mans.\n\nNota de alcance: Para a cultura latinoamericana, así como para outras moitas, o tambor foi utilizado para darlles forma de expresión aos seus ritos e crenzas."}
{"id": 1191719, "term": "Böriobatto", "prompt": "Explica o significado de \"böriobatto\".", "output": "Trompeta sagrada entre os bubis (Illa de Bioko, Guinea Ecuatorial). O \"böriobatto\" é un instrumento idiófono de golpe directo, con tubo de percusión cónico de hasta. Trátase dun corno de búfalo para golpear na punta e na base, conseguindo deste xeito sons máis graves ou máis agudos. Utilízanse como acompañamento de danzas.\n\nNota de alcance: O \"böriobatto\" intervén no rito funerario bubi, denominado \"mölëlo\", onde se cantaban louvanzas aos máis altos dignatarios e se lles axudaba á súa entrada no máis aló. A cerimonia consistía en cortar un tronco dunha das árbores sacras preferidas polos espíritos: \"bosoké\", \"bolopá\", \"bobele\". Os homes, despois de cortalo, baleiraban unha sección da árbore duns 8 m a 10 m e arrastrábano ata a praza. Desde ese momento, o tronco chamábase \"ribetté\" ou, como o propio rito, \"mölëlo\". O rito iniciábase ao caer o sol, chamando coa trompeta sagrada o defunto polo seu nome. Despois, todos os parentes tiñan que tocar sobre o tronco con paus, de dous a tres metros, das pólas da mesma árbore. Ao compás destes golpes iniciábanse as melodías. As cerimonias do \"mölëlo\" duraban entre catro e dezaseis días, dependendo da importancia do defunto. A última noite cantábase ata a alba a canción propia de cada persoa, sempre ao compás do \"böriobatto\". O tronco tocábase con furia, o final da cerimonia producíase coa \"ruptura\" do talo, que se guindaba a un barranco escondido. A desaparición total deste indica que queda borrado todo recordo da presenza material do defunto no mundo dos vivos (Martín del Molino 1989: 139-142)."}
{"id": 1183261, "term": "Calibao", "prompt": "Dime cal é a definición de \"calibao\".", "output": "Cana de Filipinas, da zona de Luzón e Abra, composta por un fragmento, normalmente de bambú, cun nó na parte inferior. O bordo superior ten unha longa fenda en forma de \"U\". Na empuñadura (extremo do nó) practícaselle un pequeno orificio circular. Normalmente, o \"calibao\" preséntase cunha decoración xeométrica pirogravada en forma de triángulos e liñas en zig-zag. O son obtense golpeando a cana coa man, mentres que os aneis de nito trenzado no seu interior permiten cambiar o ton.\n\nNota de alcance: O \"calibao\" é un instrumento utilizado só polas mulleres. Para os grupos da Cordilleira, a música é unha parte integral da súa cultura. A vida social e espiritual está rexida por numerosos ritos e cerimonias, nos que se utilizan diferentes instrumentos musicais para acompañar os cantos e danzas."}
{"id": 1189372, "term": "Campá de igrexa", "prompt": "Explica que significa \"campá de igrexa\".", "output": "Instrumento idiófono de percusión suspendido nun campanario, de gran tamaño, xeralmente de bronce e cun badalo no seu interior. O son pode estar producido por medio dunha corda que pon en movemento a campá ou ben mediante a percusión dun martelo. Na Península Ibérica, desde o Gótico, as campás adoitan teren forma de tulipa, con badalo interno e partes diferenciadas: desnivelamento, melena, bóveda e coroa.\n\nNota de alcance: Na Idade Media, o ano ordenábase ritmicamente atendendo as estacións, o que é importante para unha poboación cuxo principal recurso era a agricultura. Pola súa banda, para medir o tempo, a Igrexa utiliza as horas canónicas que dividen a xornada en oito horas, cada unha marcando o tempo dun oficio: maitíns (chamadas tamén \"Vigiliae\" na antigüidade), laúdes (na tradición máis antiga chamábanse \"Matutini\"), prima, terza, sexta, nona, vésperas e completas. No século VII, apareceron as campás de igrexa para anunciar as mencionadas horas canónicas e ordenar a xornada. Con todo, ao longo da historia tiveron diferentes funcións: anunciar os oficios, a morte dun fiel, o inicio de certos períodos litúrxicos, etc. Bendícense e bautízanse e, a miúdo, levan unha inscrición co seu nome."}
{"id": 1189373, "term": "Campá de sancristía", "prompt": "Explica que significa \"campá de sancristía\".", "output": "Pequena campá suspendida na porta da sancristía e que o mónago acciona cando sae o sacerdote para advertir que se vai celebrar un oficio."}
{"id": 1031360, "term": "Campaíña", "prompt": "Con que significado se emprega \"campaíña\"?", "output": "Campá de pequeno tamaño, a modo de ferreña metálica de entrechoque. Existen tres formas básicas: piramidal, cónica e cónica truncada.\n\nNota de alcance: Nas culturas grega e romana tivo sobre todo un carácter profano e adoitábase colgar do teito, costume que perdurará ata a Idade Media. Xa no medievo, na Península Ibérica, as campaíñas, xunto cos chocallos, e mesmo, os cascabeis adoitaban recibir unha denominación onomatopéica, \"tintinnabulum\", termo co que se lles chamaba en Roma ás campás e que alude ao seu son máis claro e menos potente que a campá. As campaíñas son usadas en contextos relixiosos para escorrentar os malos espíritos; así se facía durante a Misa (consagración), o traslado do viático, procesións, etc. Tamén é xeral o seu uso en danzas rituais."}
{"id": 1189286, "term": "Campá de coro", "prompt": "Explica o significado de \"campá de coro\".", "output": "Pequena campá, ás veces en forma de tubo, utilizada en certas igrexas para marcar os momentos importantes dun oficio. Pode atoparse suspendida dun pequeno campanario por encima do coro ou, ás veces, no mesmo coro. É accionada por medio dunha corda ou golpeada polo mónago ou sacerdote."}
{"id": 1189055, "term": "Campaíña procesional", "prompt": "Define \"campaíña procesional\".", "output": "Campaíña que encabeza as procesións en Semana Santa co obxecto de advertir aos presentes da chegada da Sagrada Forma. Pode presentarse coroando unha longa pértega ou a modo de chocallo dobre, con ambas as campaíñas situadas nos extremos dun brazo de madeira."}
{"id": 1031803, "term": "Carillón", "prompt": "Cal é a acepción de \"carillón\"?", "output": "Instrumento idiófono composto por un conxunto de campás grandes e afinadas, convenientemente coordinadas que, xeralmente, se atopan colgadas nunha torre e se tocan desde un teclado e un pedaleiro (cando son de pequenas dimensións pódense accionar a man). Un carillón pode ter de vinte e cinco a corenta campás, afinadas cromaticamente e cunha tesitura de dúas a catro oitavas. As campás máis grandes non se fixan, móvense a vigas e se percuten con badalos móbiles. O teclado consta de dúas filas de pomos de madeira disposto como o dun piano, pero que se toca con toda a man en lugar de cos dedos.\n\nNota de alcance: Os carillóns naceron nos Países Baixos durante o século XV."}
{"id": 1192056, "term": "Carillón litúrxico", "prompt": "Que significa \"carillón litúrxico\"?", "output": "Instrumento idiófono de percusión constituído por un conxunto de campaíñas de metal, xeralmente en bronce, ás veces cunha pequena caixa de resonancia, dotada dun mango na parte superior.\n\nNota de alcance: O carillón litúrxico é tocado polo oficiante para marcar certos momentos de importancia da cerimonia."}
{"id": 1011093, "term": "Carraca", "prompt": "Con que significado se emprega \"carraca\"?", "output": "Rascador que consta dunha estrutura de madeira na que se insiren unha ou varias lingüetas e dunha roda dentada movida por un mango. As lingüetas, de madeira, fíxanse por un extremo a un bastidor groso e apóianse polo outro sobre as arestas dunha roda cilíndrica dentada. Cando esta se fai virar velozmente, a lingüeta vai golpeando sucesivamente todas as estrías, producindo un ruído estrepitoso e seco.\n\nNota de alcance: O seu nome procede do árabe \"hārraqa\" ou \"hārraq\", voz referida a un gran navío de mercadorías. Joan Coromines (1954) afirma que \"podería ser palabra onomatopéica, baseada no renxer destes barcos pesados\". Federico Corriente (1999-2003) indica que esta voz arábiga podería estar entroncada co grego \"kérkouros\", xa reflectida por \"o árabe \"qurqūr\", nave grande \", cuxo plural \"qarāqir \"pode ser antecedente directo do italiano \"caracca\"\". Ligada desde tempos primitivos a ritos relixiosos ou sociais, pódese considerar como representante dunha protomúsica ou ruído ritual. Desde o século XVII, época na que aparece a primeira referencia a tal instrumento, é utilizada para dous fins fundamentais. Un, o de producir estrépito en charangas, chocalladas, roldas, aguinaldos ou ser utilizadas polos nenos nos seus xogos. Outro, o de suplir as campás e campaíñas durante a Semana Santa, coa que se avisaba os veciños para os Santos Oficios. En particular, servían para producir un terrible estrépito ao final dos matíns (tres últimos días da Semana Santa) tamén chamados \"Tinieblas\". Tiñan lugar despois de apagar a última candea dun candelabro, simbolizando as tebras que aconteceron despois da morte de Cristo; ese momento era o acordado para que todos os asistentes, e ás escuras, fixesen soar instrumentos ou calquera obxecto ruidoso coa finalidade de asustar a Xudas Iscariote e lembrarlle o seu pecado ou, segundo outros, de simular o masacre do pobo hebreo. No culto xudeu, este obxecto profusamente decorado, xeralmente de madeira, aínda que tamén pode ser de marfil, é utilizado na festa das Sortes ou do Purim durante a lectura da Meguilá de Ester. A lectura é acompañada por unha grande algarabía formada polos asubíos e o son estridente das carracas, que os nenos axitan cada vez que se pronuncia durante a lectura o nome de Haman (diaño)."}
{"id": 1194459, "term": "Chocalho", "prompt": "Define \"chocalho\".", "output": "Tipo de maracas feito cunha peza grosa de cana, madeira ou un tubo de aluminio pechado en ambos os extremos, en cuxo interior hai sementes, pebidas ou balotes de chumbo. Sostense coas dúas mans, unha en cada extremo, ou ben cunha soa suxeitando o instrumento pola parte central e axitándoo para producir o son.\n\nNota de alcance: Na súa orixe, este típico instrumento brasileiro, estaba asociado a cultos relixiosos, cerimonias e rituais máxicos. Serven para chamar a atención dos bos espíritos ou para espantar os malos. Polo xeral, os indíxenas e as comunidades arcaicas utilizaron este instrumento, considerado sagrado pola tribo, cun poder purificador e protector."}
{"id": 1184971, "term": "CímbaloS", "prompt": "Define \"címbalos\".", "output": "Instrumento idiófono de percusión constituído por dous discos ou pratos metálicos, normalmente de cobre, tamén de bronce, cun forte alombamento no centro, aos que se une un anel que permite asilos e golpear un sobre o outro.\n\nNota de alcance: Címbalos e crótalos, xunto co tímpano, ou pandeiro, e o \"aulós\", ou frauta dobre, son os instrumentos característicos das festas báquicas. Asociados sempre á esfera máis evasiva da natureza, afastados da música serena, civilizada, ideal, doutros instrumentos como a cítara ou a lira, suxiren e provocan experiencias extraordinarias, radicalmente distintas das que ofrece o mundo cotián. En xeral, os instrumentos de percusión predominan nos ritos dionisíacos, na antiga Grecia. É unha vertente relixiosa da música centrada na exaltación do ruído desordenado, do \"thórybos\": o tumulto que encarna o séquito de deus. O seu fin é inducir o estado de transo acompañando a danza frenética e salvaxe dos sátiros e ménades, dos \"bacchoi\" ou seguidores do deus. O ritmo acelerado, ascendente, e sen medida marca o son da danza. A frauta, os címbalos, os crótalos, os tímpanos mesturan os seus sons estridentes no ambiente da festa nocturna. O instrumento seguiu utilizándose na Idade Media, como o testemuñan unha rica iconografía, así como diferentes referencias literarias daqueles séculos (Gonzalo de Berceo en \"A vida de Santo Domingo de Silos\"). No Tibet, os címbalos utilízanse na orquestra dos mosteiros e nas cerimonias que teñen como finalidade adorar os deuses menores e conxurar ou propiciar os demos. Frecuentemente bátense para marcar o inicio e o final dun ritual."}
{"id": 1190456, "term": "Cítola", "prompt": "Explica o significado de \"cítola\".", "output": "Instrumento cordófono pulsado, de fondo plano e incisuras laterais nos aros. Estes aumentan gradualmente a súa altura, ensanchándose desde o cordal inferior ata o mastro e dotando o instrumento dunha característica forma de cuña. Polo xeral, a cítola tiña un corpo monóxilo, é dicir, baleirado a partir dun só bloque de madeira que incluía tamén o mastro. Este, nalgúns exemplares, tiña o mesmo grosor que a caixa de resonancia, continuando en aumento ata o caravilleiro. Nestes casos, e para facelo practicable, tras o mastro realizábase un corte lonxitudinal na madeira que lle permitía ao músico, durante a execución, deslizar o dedo polgar da man esquerda por detrás do diapasón.\n\nNota de alcance: Joan Coromines (1954) indica que o vocábulo \"cítola\" procede do de \"cedra\". En francés tamén aparece coa grafía \"cythole\". Algúns autores fixan a súa aparición no século XII, en Provenza, no poema \"Daurel et Beton\". A cítola empregouse, durante a Idade Media, como acompañamento da música sacra. Aparece en numerosas representacións iconográficas do medievo español destacando, entre outras, as representadas nas \"Cantigas de Santa María\" de Alfonso X o Sabio, no Pórtico da Maxestade da Colexiata de Toro (Zamora), no Pórtico da Igrexa de Sasamón (Burgos), na Igrexa de San Miguel de Estella (Navarra), no Pazo de Xelmírez de Santiago de Compostela, etc. Algúns organólogos ven na cítola un claro antecesor da guitarra actual, debido ás súas entalladuras e ás súas tapas planas."}
{"id": 1184936, "term": "Cornu", "prompt": "Cal é a definición de \"cornu\"?", "output": "Instrumento aerófono de bronce, que adopta o xeito dunha trompa con forma de \"G\", fortemente curvada e atravesada diametralmente por unha barra de madeira que permite apoiar o instrumento sobre o ombreiro. O \"cornu\" podía alcanzar ata os 340 cm\n\nNota de alcance: Musicalmente, o termo alcanzou en Roma un sentido amplo e aplicábase a diversos aerófonos, de aí as habituais confusións entre \"Cornu\", \"bucina\", \"tuba\" etc. Segundo Varron (116 a. C-27 d. C., o nome \"cornua\" débese a que en principio estes instrumentos se facían con corno de boi. Polo xeral, o \"cornu\" romano foi empregado pola infantería, aínda que en ocasións tamén se tocaba con motivo da celebración dalgunhas cerimonias relixiosas, nos funerais ou en espectáculos celebrados nos anfiteatros."}
{"id": 1011078, "term": "Crótalos", "prompt": "Explica o significado de \"crótalos\".", "output": "Instrumento idiófono de golpe directo, cuxo nome deriva do grego \"krotala\", empregado nos ritos dionisíacos. Está composto dun eixe rematado nun pequeno disco fixo, cun disco libre que sobe e baixa polo eixe. Ao axitar o instrumento, os discos chocan producindo un son metálico agudo, que pode alcanzar un ritmo insistente. Os crótalos antigos, como o \"mainit\" exipcio, estaban compostos por dúas longas taboíñas de madeira unidas na súa base por unha empuñadura (ou ben atadas mediante unha correa), levando no seu extremo superior un prato metálico coa parte cóncava volta en sentido contrario; nun primeiro momento foron de madeira e despois de marfil, aínda que parece que os máis correntes eran de bronce. A forma moderna é a de dous pequenos pratos de bronce, cada un suxeito por un cordel entre o polgar e o índice, que se golpean un contra o outro achegando os seus bordos.\n\nNota de alcance: Címbalos e crótalos, xunto co tímpano ou pandeiro, e o \"aulós\", ou frauta dobre, son os instrumentos característicos da festa báquica. En xeral, os instrumentos de percusión predominan nos ritos dionisíacos. Os fieis deste culto orxiástico entréganse á euforia da música e do baile e vense arrastrados a un estado de manía, de loucura divina. A través da danza frenética, extática, o delirio e o frenesí apodéranse deles, e alcanzan un estado de sobreexcitación que conduce ao entusiasmo, no sentido orixinal da palabra (\"en-theós\"), é dicir, a posesión divina. O home rompe as ataduras da súa prisión corporal, adquire calidades sobrehumanas, e fúndese co deus. A música e a danza, como o viño, son instrumentos da posesión e da transformación que permiten mergullarse nun estadio novo de conciencia, nunha existencia radicalmente diferente, e participar da esencia divina que é fundamentalmente inmortal."}
{"id": 1184968, "term": "Chapelet chinois", "prompt": "Cal é a definición de \"chapelet chinois\"?", "output": "Tipo de crótalo composto de dous corpos: un corpo inferior ou mango de madeira, máis estreito na súa parte central, e un segundo corpo superior de metal composto por seis placas metálicas, en forma de crótalos, delgadas e cóncavas, que se superpoñen simetricamente ao tempo que diminúen o seu tamaño. O extremo que coroa o conxunto é metálico e periforme."}
{"id": 1189282, "term": "Corno de chamada", "prompt": "Que quere dicir \"corno de chamada\"?", "output": "Instrumento aerófono, particularmente raro, composto por un corno de animal baleirado, a miúdo decorado con motivos en relevo, cunha montura en metais preciosos.\n\nNota de alcance: O corno de chamada utilizábase xeralmente para chamar os fieis antes das cerimonias relixiosas nos distintos cultos, aínda que tamén puido ter un uso como relicario, como recipiente para conter os Santos Óleos ou como tinteiro."}
{"id": 1182950, "term": "Corno de caza", "prompt": "Define \"corno de caza\".", "output": "Instrumento aerófono semellante ao corno de porqueiro. Algúns deles poden levar acoplada unha embocadura metálica e unha asa ou correa para colgar.\n\nNota de alcance: Os monteiros utilizábano para chamar ás súas mandas de cans nas monterías."}
{"id": 1182947, "term": "Corno de porqueiro", "prompt": "Explica que significa \"corno de porqueiro\".", "output": "Instrumento aerófono de boca construído polos pastores e que servía para dar sinais ou chamar o gando. O instrumento consiste nun corno de vaca ao que se lle secciona a punta, deixando un pequeno orificio polo que se sopra. A vibración que se produce amplifícase no interior do corno. Dan só unha nota e carecen de melodía."}
{"id": 1191746, "term": "Cumbé", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cumbé\".", "output": "Instrumento membranófono de golpe directo annobonés (Guinea Ecuatorial) utilizado para acompañar a danza \"cumbé\". Trátase dun tambor cadrado de dobre marco (tipo pandeiro, coa pel cravada e catro patas. O seu son é grave e poderoso. É un instrumento de gran tamaño duns 45 cm a 50 cm de lado. O marco mide de 6 cm a 8 cm de alto. A forma é cadrada, pero coas puntas rematadas en chafrán, resultando unha forma octogonal, con catro lados moi pequenos de 6 cm a 8 cm de lado e catro lados grandes de 45 cm. Visualmente percíbese como un cadrado. Tócase coas mans e co talón dun pé. O instrumento colócase enriba do tambor a formigadas e co talón, ademais de producir sons propios, amortécese o que se produce coas mans. Adoita estar feito con pel de cabra ou de antílope de fritambo (\"Cephalophus monticola melanorheus\", Gray).\n\nNota de alcance: En Cuba en 1920, Fernando Ortiz ofrece unha descrición do \"gumbé\" (1996 {1952}: 50) e debuxa un tambor cadrado, con patas, similar a unha banqueta. Deste tambor procede probablemente o \"cumbé\" de Annobón. É un tambor similar en forma e en nome: \"cumbé\" en Annobón e \"gumbé\" ou \"goombeh\" ao outro lado do Atlántico. Os cimarróns usaron estes tambores para se comunicaren e para invocar os antepasados (Bilby 2008: 390). Desde Xamaica, a través das costas africanas (Serra Leoa), chegaría a ambas as illas o tambor cadrado (\"kunkí\" entre os crioulos), permanecendo en Annobón na actualidade. Os crioulos fernandinos usaron este tambor na danza do \"kunkí\" ata 1976. A asociación do \"cumbé\" ten as súas leis e o seu presidente. Os nenos aprenden mirando e escoitando, ata que a certa idade, solicitan participar como instrumentistas. Piden ser \"iniciados\" e, a cambio dunha ofrenda, reciben a instrución e a \"bendición do maior\" que máis coñecemento ten do instrumento. A partir dese momento, o iniciado xa pode ser chamado para tocar con ocasión das festas e conmemoracións da illa."}
{"id": 1183750, "term": "Damaru", "prompt": "Dime cal é a definición de \"damaru\".", "output": "Tambor ritual, utilizado no subcontinente indio, na rexión do Himalaia e en Mongolia. O termo \"damaru\" utilízase para definir xenericamente a un tipo de membranófono con forma de reloxo de area ou forma de diábolo con mango e boleadoras, que se fai soar virándoo rápida e alternativamente en direccións opostas. O \"damaru\" existe en diversos tamaños, desde os que apenas teñen 10 cm de diámetro, como o \"budbudaka\" do sur da India, ata os enormes exemplares do Tíbet, que se manexan con grandes asas.\n\nNota de alcance: Aínda que asociado especialmente ao budismo, o \"damaru\" tamén é un instrumento utilizado no hinduísmo e nas súas diferentes correntes, é símbolo do presentimento vital e da creación, polo que se trata dun obxecto ritual frecuente na iconografía divina, moi especialmente de Shiva Nataraja. O nome de \"damaru\" vén reflectido nos textos medievais como un dos instrumentos atribuídos ao deus Shiva (v. Figura de Shiva, e adoita ser utilizado polos ascetas, esmoleiros, músicos ruadores, etc. Tamén está relacionado na iconografía coas deidades protectoras e cos mestres espirituais. O \"damaru\" marca as cadencias na recitación dos mantras ou subliña as pasaxes máis importantes. Os sons combinados do \"damaru\", a campá ritual e a trompeta de óso, utilízanse para invocar á choiva."}
{"id": 1191291, "term": "Budbudaka", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"budbudaka\"?", "output": "Tipo de \"damaru\" utilizado no sur da India. Caracterízase polo seu pequeno de tamaño, apenas 10 cm de diámetro.\n\nNota de alcance: Como o \"damaru\", este pequeno membranófono está asociado tanto aos ritos budistas como hinduístas, simbolizando a palpitación da vida e da creación, polo que se trata dun obxecto ritual frecuente na iconografía divina."}
{"id": 1191533, "term": "Rna-ch´un", "prompt": "Cal é o sentido de \"rna-ch´un\"?", "output": "Nome co que se coñece no budismo tibetano (Xizang, Tíbet) un tipo de \"damaru\". Os materiais empregados na súa construción son diversos: madeira, pel tinguida, correa de satén briscada (fío, de ouro ou de prata, rizado, esgazado ou retorcido, que pode empregarse na ornamentación de certos tecidos como a seda), cobre, bronce, perlas en coral ou lapislázuli."}
{"id": 1191292, "term": "Thod Rnga", "prompt": "Define \"thod rnga\".", "output": "Tipo de \"damaru\" que, polo xeral, presenta os parches unidos entre si por un fío tensor que tece un zigzag entre ambos, e que lle permite ao intérprete alterar a afinación dos parches apertando e tensando esta armazón; xeralmente ten abrazadeiras en prata, con inscricións de carácter relixioso.\n\nNota de alcance: O \"thod Rnga\" é unha variedade tibetana cuxo nome significa \"tambor de caveira\", nome recibido ao estar construído con dúas coroas de cranio humano. Sendo un instrumento ritual, a súa estrutura está chea de simboloxía; as dúas pezas deben pertencer a dúas persoas de sexos opostos, que falecesen violentamente. Xeralmente, a pel dos parches adoita ser tamén de orixe humana e adóitase tinguir en cor verde."}
{"id": 1182222, "term": "Darburga", "prompt": "Cal é a acepción de \"darburga\"?", "output": "En Marrocos, tambor de forma semiesférica e longo pé que cobre un dos seus lados cun anaco de pel tensada (unimembranófono) que se pega con cordas ou se ata con cola ao corpo. A cabeza do instrumento ten forma de vasilla; adoita estar feito de arxila, aínda que tamén pode fabricarse de madeira ou cobre. Sostense en posición case horizontal e transpórtase cunha correa atada a nivel da coxa.\n\nNota de alcance: Entre os musulmáns do norte de África é frecuente que os pais lles agasallen pequenos tambores aos seus fillos con ocasión da festa dos nenos que se celebra o décimo día do mes de \"Moharran\" (xuño)."}
{"id": 1191538, "term": "Diali", "prompt": "Cal é o sentido de \"diali\"?", "output": "Nome co que se coñece, nos pobos do val do Mekong-Yunnan (China), ao oboé de lingüeta batente realizado en madeira e cobre.\n\nNota de alcance: No budismo tibetano, a música é unha práctica fundamental nos servizos relixiosos ou como acompañamento para establecer unha conexión cun determinado tipo de enerxía do \"mantra\"."}
{"id": 1182418, "term": "Didjeridú", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"didjeridú\"?", "output": "Trompeta dos aborixes australianos construída a partir dunha rama oca de eucalipto ou bambú, a modo de tubo, lixeiramente curvado en \"S\" e aberto nos seus dous extremos. O intérprete mantén un bordón grave que é interrompido por refachos de harmónicos máis agudos, cantando mentres sopra, producindo así unha gran variedade de notas, timbres e ritmos. Pode chegar a dar nove notas aínda que as básicas sexan só dúas a modo de bordón rítmico, como base para o canto.\n\nNota de alcance: O son desta trompeta asóciase a seres sobrenaturais e decórase con pinturas de significados máxicos diversos. Atópase no norte de Australia, onde acompaña os cantantes e os bailaríns."}
{"id": 1190336, "term": "Dril-bu", "prompt": "Explica o significado de \"dril-bu\".", "output": "Campá ritual tibetana.\n\nNota de alcance: Como a lei cósmica, baixo o seu aspecto positivo e negativo, o \"dorjevajra\" (o raio) e o \"dril-bu\" son dous obxectos inseparables que representan os medios eficaces e a sabedoría. Como forza ou enerxía, o \"dril-bu\" simboliza os aspectos femininos. Como camiño cara ao estado de Buda, simboliza o \"sherap\", é dicir, a sabedoría suprema. Non é posible alcanzar a liberación e o coñecemento da totalidade ou o estado de iluminación, se non se combinan estas dúas forzas."}
{"id": 1190452, "term": "Dung-chen", "prompt": "Cal é a definición de \"dung-chen\"?", "output": "Gran trompeta ritual tibetana, de tubo cónico e 175 cm de lonxitude. Pode chegar a ter sete metros e está feito en seccións que se pregan para o seu transporte.\n\nNota de alcance: Este tipo de trompeta longa é fundamentalmente utilizada no budismo, sobre todo como acompañamento de procesións e para chamar á oración da mañá e a tarde."}
{"id": 1191696, "term": "Ekátyákattyá", "prompt": "Cal é a acepción de \"ekátyákattyá\"?", "output": "Idiófono bubi (Guinea Ecuatorial) de golpe indirecto, consistente en froitos secos de leguminosa cuxas sementes soan e que son sacudidas en suspensión ensartadas nunha corda vexetal. Suxéitanse ao nocello ou se sacoden coa man.\n\nNota de alcance: Este instrumento utilízase para chamar o espírito antes de iniciar calquera cerimonia (Martín Molino 1989: 271, 323). O oráculo, antes de consultar o espírito sobre o máis aló, golpea a terra coa vara do espírito á que se acha suxeita o \"ekatyákatyá\" que, ao axitarse produce ruído coas súas sementes. En Moka, consérvase na cela do espírito e sácase para pasalo polo peito, fronte ou cabeza e así invocar o espírito. Tamén o usan nos nocellos nalgunhas danzas, golpeando alternativamente os pés contra o chan. Entre os krío, consiste nunha tira vexetal da que penden sementes de castaña africana que o \"ñankué\" fai soar constantemente no \"bönkó\" ao danzar cos pés. A cultura bubi pertence ao neolítico africano nas súas últimas fases. Segundo Martín Molino, os bubis entrarían na illa de Bioko hai uns dous mil anos, aínda que estaría poboada desde épocas glaciares durante as que a recesión mariña permitiu o paso desde o continente de homes e animais. A orixe da palabra \"bubi\", descríbenola Aymemí (1942:22) e consiste no saúdo que habitualmente se emprega entre descoñecidos: \"Bóbëé\", \"ö ípori\". A organización social bubi é diferente das das outras etnias de Guinea Ecuatorial. A familia é a estrutura básica da organización política. É unha sociedade matrilineal (o vínculo de sangue só existe entre o fillo e a nai). Este conxunto familiar matriarcal ou \"rexe\" (\"rixoé\"), ten unha autoridade, unhas normas ademais dun espírito fundador e varios espíritos protectores."}
{"id": 1182421, "term": "Ecón", "prompt": "Define \"ecón\".", "output": "Instrumento idiófono de percusión, de golpe directo, empregado en Cuba dentro do conxunto \"biankomeko\" para acompañar o canto e a danza nas sociedades secretas \"abakuá\". Estas sociedades localízanse nas cidades portuarias da Habana, Cárdenas e Matanzas. Tamén é utilizado nos seus ritos polos ñáñigos, sociedade secreta cubana con forte influencia dos ritos negros de África. Na súa construción empréganse láminas de ferro forxado ou de folla de lata, fixados polos bordos con remaches unidos a golpe de martelo ou con soldaduras metálicas. Para a súa execución, o \"ekón\" sostense polo mango, mantendo as aberturas das campás cara a arriba en sentido contrario ao corpo do executante.\n\nNota de alcance: O termo ten a súa orixe nas linguas dos grupos étnicos asentados no antigo Calabar, en África Occidental, onde os efik coñecen este instrumento como \"ñkon\", entre os ibibio denomínase \"okung\"."}
{"id": 1182513, "term": "Jimagua", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"jimagua\"?", "output": "Variante de \"ekón\" formado por dúas campás metálicas de diferentes tamaños. As campás fórxanse simultaneamente e únense ao mango de forma que unha queda enriba da outra ou a un lado desta. Para a súa execución, do mesmo xeito que no \"ekón\" simple, o instrumento suxéitase polo mango, mantendo as aberturas das campás cara a arriba en sentido contrario ao corpo do executante.\n\nNota de alcance: Ademais de acompañar o canto e a danza de sociedades secretas, o \"ekón\" dobre foi utilizado en agrupacións tradicionais das congas e comparsas de entroido."}
{"id": 1182512, "term": "Ecón simple", "prompt": "Explica o significado de \"ecón simple\".", "output": "Variante de \"ekón\" que consiste nunha campá independente, asentada, con vaso e mango de metal e percutor de madeira. Para a súa execución, o \"ekón\" simple sostense polo mango, mantendo as aberturas das campás cara a arriba en sentido contrario ao corpo do intérprete. Este idiófono percútese no centro e no bordo da superficie."}
{"id": 1182422, "term": "Ékue", "prompt": "Dime cal é a definición de \"ékue\".", "output": "Tambor supremo do rito \"abakuá\" (Cuba), composto por un corpo cilíndrico de madeira e un só parche (unimembranófono) suxeito por fibra vexetal. Na base adoita presentar varios rebaixes en forma de arco e a modo de patas.\n\nNota de alcance: Xeralmente, este tipo de instrumentos membranófonos utilízanse en cerimonias de iniciación, polo que adoita ter inscricións xeroglíficas en cor amarela que, en clave \"abakuá\", é a cor da vida e úsase durante as iniciacións para subliñar que o neófito pasa xa a unha nova vida."}
{"id": 1191730, "term": "Elimbi", "prompt": "Define \"elimbi\".", "output": "Tambor de tronco baleirado para golpear con dous paus. Na actualidade, foi substituído por un cubo de metal.\n\nNota de alcance: Utilizado polos ndowe (Guinea Ecuatorial), xunto aos \"ngomo\" e os paus para percutir (\"mabaka\"), na danza do \"mekuio\" (rito iniciático masculino e acontecemento ritual, musical e social da comunidade ndowe). Nesta danza participa un membro da comunidade que baila no centro, o \"ukuio\", vestido por completo de fibras de rafia, cunha máscara de madeira pintada en tres cores (negro, branco e vermello) que lle cobre o rostro. Estas tres cores representan, nas fases de iniciación e na danza, aspectos relacionados coa vida do iniciado e coa cosmogonía do pobo ndowe; o negro, escuridade, morte; o vermello, a loita, a forza, o sangue, o nacemento; e o branco, a vida, o seme e tamén os antepasados."}
{"id": 1188726, "term": "Esquila de Santo Antón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"esquila de santo antón\"?", "output": "Choca pequena, en forma de campá, que colga do báculo que portaba o santo.\n\nNota de alcance: Durante a celebración da festa de Santo Antón, no Nápoles do século XVII, facíaselles beber aos nenos o contido líquido no seu interior para que puidesen falar pronto e con soltura."}
{"id": 1184954, "term": "Frauta nasal", "prompt": "Define \"frauta nasal\".", "output": "Frauta de bisel, normalmente sen canle, cuxo son se consegue soprando a través do nariz. O intérprete sopra só por un orificio, pechando o outro cun dedo ou algún material.\n\nNota de alcance: Este tipo de frautas teñen grande importancia en Polinesia e Melanesia, especialmente nas cerimonias dos igorrotes, un dos grupos étnicos filipinos máis importantes, situados na cordilleira montañosa, na illa de Luzón, destacando entre estes grupos: os ifugao, os kalinga e os bontoc. Unha das máis características é o \"calalig\" filipino."}
{"id": 1182416, "term": "Calalig", "prompt": "Explica que significa \"calalig\".", "output": "Frauta nasal filipina de bisel sen canle. Polo xeral, o \"calig\" está composto por unha cana de bambú cun nó no extremo da embocadura e un pequeno orificio central. O número de buratos varía, aínda que usualmente ten tres na parte superior e un na inferior.\n\nNota de alcance: A frauta foi relevante en todas as civilizacións, sendo un instrumento identificado co espírito do home, xa que depende do alento deste. Tamén ten outros complexos simbolismos, desde o elemento fálico ao relativo aos diferentes materiais do que está construído, óso, corno, arxila, cana, madeira ou metal."}
{"id": 1182423, "term": "Gansa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"gansa\"?", "output": "Gong da Cordilleira de Luzón (Filipinas), composto por un prato metálico liso con dous orificios centrais polos que pasa unha corda e un bordo dobrado en ángulo recto. Tócanse individualmente cun pau ou coas palmas das mans.\n\nNota de alcance: A música do \"gang-sa\" sempre acompaña as festas e os rituais. Son tamén un signo de riqueza; dado o alto valor que adquiren, ás veces, utilízanse como moeda."}
{"id": 1186581, "term": "Ghanta", "prompt": "Cal é a acepción de \"ghanta\"?", "output": "Campá ritual do budismo vajrayana, símbolo da sabedoría, é á vez o oposto e o complemento do coñecemento transcendental, e na que está representada a cara da deusa Prajnaparamita. Está dotada dun mango rematado en forma de estupa ou unha soa \"vajra\". Fabrícase mediante unha aliaxe de cinco metais: cobre, ouro, prata, ferro e cinc.\n\nNota de alcance: A campá ritual inspira e activa a iluminación do espírito. O seu son asusta os diaños e atrae a atención das deidades. Nun mundo rexido polos opostos, os símbolos \"ghanta\" e \"vjara\" representan os opostos independentes. Ambos os obxectos están presentes tanto nas meditacións en solitario como nas grandes rexións que caracterizan a vida monástica, o seu papel é fundamental e sen eles, ritos e cerimonias son inconcibibles. Indisolublemente unidos, \"vajra\" e \"ghanta\" simbolizan a calidade diamantina da realización espiritual e a voz do Dharma, respectivamente, o absoluto e o relativo, ademais de ser emblemas do medio perfecto da compaixón universal e da sabedoría divina da natureza vacua do mundo fenómico. Ambos van asociados á iconografía de numerosos lamas e deidades. Cando están emparellados nunha figura, o cetro aparece na man dereita e a campá na esquerda. A \"vajra\" sostida coa man dereita, achega a estabilidade, mentres que a \"ghanta\" na man esquerda, é un recordatorio do coñecemento da impermanencia (a súa función non é só a do son, o seu tintín cristalino non permanece moito despois de ser emitido, lembrándonos que todo é efémero). O equilibrio entre ambas establécese por medio de xestos rituais, os \"mūdra\". Nas mans dos mestres da interpretación esotérica significan a unión do poder masculino coa enerxía feminina, ou o emblema da dual unidade das verdades absolutas ou relativas. Cando ambas as pezas se sosteñen coas mans cruzadas sobre o peito, este xesto representa a unión simbólica dos principios masculino e feminino."}
{"id": 1015981, "term": "Gong", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"gong\"?", "output": "Instrumento idiófono metálico de percusión e afinación definida segundo o seu tamaño. Está formado por un disco de bronce, plano, de entre 40 cm e 80 cm de diámetro, coa súa circunferencia dobrada para formar un reborde. Nalgúns casos o reborde é moi profundo, polo que o \"gong\" adopta forma de pota. No centro adoita sobresaír unha protuberancia que recibe o nome de chatón. Nesta zona, o disco adoita estar adornado con figuras de dragón ou con motivos florais. Os \"gongs\" cólganse horizontal ou verticalmente e pétanse con palillos ou macillos almofadados. Nunca se debe golpear na zona próxima ao bordo, xa que alí o son é máis débil e a súa afinación máis indefinida.\n\nNota de alcance: O \"gong\" é de orixe chinesa, a súa función é ritual, sendo utilizado principalmente para conxurar os malos espíritos. Nos rituais tibetanos, con todo, adoita ter un papel menos importante. O gong é moi popular no leste e o sueste asiáticos, e tamén en Etiopía. Chegou a Europa a través de Asia."}
{"id": 1192763, "term": "Gregger", "prompt": "Cal é a definición de \"gregger\"?", "output": "Carraca que se fai soar durante a festa xudía das Sortes ou do \"Purim\", cando se menciona o nome de Amán na lectura do \"Meguilá\". Deste xeito o nome de Amán bórrase cando se le o Libro."}
{"id": 1182454, "term": "Güiro", "prompt": "Dime cal é a definición de \"güiro\".", "output": "Rascador ou idiófono de golpe indirecto e afinación indeterminada, especialmente utilizado na zona caribeña, sobre todo en Cuba. Está composto por un recipiente oco que se obtén do froito da planta cucurbitácea \"güiro\" amargo. O froito fórrase cun tecido en forma de rede, ao que se ensartan indistintamente sementes ou contas de cores, ou ambas, que funcionan como percutores externos nas paredes do vaso e provocan un complexo sonoro, resultado da sacudida do instrumento ou do golpe no fondo do froito non cuberto pola rede. No espazo ritual da santería, o \"güiro\" tócase en conxunto de tres, xunto ás tumbadoras ou congas. Os tres \"güiros\" son semellantes na súa forma e ornamentos, pero presentan diversas dimensións, alturas ou rexistros, así como diferentes funcións musicais.\n\nNota de alcance: A este instrumento coñéceselle tamén con outros nomes: \"agbe\", \"abwe\", \"aggüe\" ou \"chequeré\" ou \"shekeré\", todos eles de ascendencia africana, empregados sobre todo entre os yoruba e os ibo. O termo \"güiro\", de orixe indoamericana, é o máis utilizado en Cuba entre os practicantes da santería, principais portadores desta tradición ritual e musical. O conxunto instrumental de \"güiros\" participa fundamentalmente nas diferentes cerimonias de santería: conmemoración, ofrenda, limpeza e mortuorias ou de devanceiros. A súa función principal é a de acompañar os cantos e bailes dedicados a cada deidade ou \"orisha\" do panteón yoruba durante estas cerimonias, mesmo se utilizan para acompañar os \"cantos de puya\", nos que o contexto reviste unha importancia primordial, pois busca provocar ao \"orisha\" ou santo, para que se presente na celebración."}
{"id": 1189821, "term": "Gyaling", "prompt": "Que quere dicir \"gyaling\"?", "output": "Trompeta utilizada en case todas as cerimonias relixiosas dos mosteiros tibetanos, a excepción dos rituais de exorcismo. O seu son proporciona as notas máis altas das melodías e, a miúdo, preséntase ricamente decorada.\n\nNota de alcance: A música ten unha grande importancia nos innumerables mosteiros tibetanos, que teñen as súas propias orquestras que participan nos rituais e acompañan as representacións. Estas orquestras están compostas na súa totalidade por instrumentos de vento e percusión. Ademais, a música serve tamén para conxurar as forzas demoníacas."}
{"id": 1191644, "term": "Huayllaquepa pututu", "prompt": "Explica que significa \"huayllaquepa pututu\".", "output": "Instrumento musical aerófono de gran presenza simbólica nas representacións artísticas vinculadas a determinados circuítos cerimoniais andinos. Con respecto aos seus referentes naturais, as trompetas de cerámica en forma de caracol pertencentes á tradición construtiva Moche, constitúen un grupo organolóxico mellorado nalgúns aspectos. A pesar da súa semellanza formal cunha cuncha \"Fasciolariidae\", é case unha copia fiel dos pequenos caracois de terra, xénero \"Bulimus\", aínda que respectando as dimensións dunha cuncha mariña. O emprego de cerámica de alta calidade, apta para funcións acústicas; o excelente modelado dun tubo acústico espiralado (en espiral), de diámetro regularmente crecente, que culmina nun pavillón acampanado para unha adecuada amplificación do son; e a incorporación dunha boca fixa en forma de copa, con conduto lateral para a óptima propagación da oscilación producida pola vibración dos beizos do músico; son recursos técnicos que permiten constatar a existencia en tempos prehispánicos dunha man de obra especializada na construción de obxectos destinados á produción sonora.\n\nNota de alcance: A tamén coñecida como trompeta de caracol ou \"huanapaya\" foi o instrumento musical máis significativo na parafernalia emblemática do mundo andino prehispánico. Relatos míticos, como o de \"Naimlap\" rexistrado por Cabello de Balboa en 1586 ou o de \"Chutacara Omapacha\" recollido no \"Manuscrito de Huarochirí\" cara a 1608, autorizaron a \"huayllaquepa pututu\" como elemento denotativo de poder, principalmente nos Andes Centro-Setentrionais. O forte carácter simbólico das trompetas de caracol, culturalmente asimilado desde o Formativo ou Horizonte Temperán (1800-200 a. C., transcendeu durante o Período Colonial as marxes da tradición indíxena, integrándose nunha polisemia contextual que o recoñeceu estreitamente vinculado ao concepto andino de poder. O rol específico destes instrumentos nas escenas pintadas que decoran os \"keros\", vaso para libacións de importante presenza no cerimonial andino, é un dos exemplos máis representativos da estratéxica incorporación simbólica, no discurso iconográfico colonial, deste instrumento musical."}
{"id": 1191457, "term": "Ika", "prompt": "Define \"ika\".", "output": "Trompa de madeira, con embocadura lateral, utilizada polos bororo (Estado de Mato Grosso, Brasil), e cuberta de penuxe, púas de porco espiño e plumas provenientes de paxaros de diferentes especies. O conxunto supón un traballo de composición, de montaxe e ligadura extremadamente preciso.\n\nNota de alcance: A trompa chamada \"ika\" está asociada a un ser mitolóxico cuxo son quere evocar a súa voz. Como a maior parte dos instrumentos musicais desta cultura, ofrece poucas variacións de timbre ou ton, pero adáptase ben á liña melódica do canto. O instrumento acompaña igualmente as danzas celebradas con motivo de rituais funerarios. Esta peza resume por si soa a importancia do mundo sonoro dos indios do Amazonas. É tamén representativa da arte plumaria, que revela unha gran tradición identitaria, xa que cada etnia é distinguida doutra pola utilización dunha materia e dunha cor diferente para cada unha delas."}
{"id": 1182424, "term": "Inancapa", "prompt": "Con que significado se emprega \"inancapa\"?", "output": "Maraca de uso ritual, típica de América Latina, sobre todo das rexións do Amazonas, consistente nun resoador de cabaza unido a un mango de madeira, con fibra vexetal. Adoita presentar unha decoración inciso xeométrica e pintura branca. Este tipo de instrumento, é utilizado polos homes nas festas de pedras femininas, a súa diferenza de tamaño e a terminación do mango responde á división entre: o \"macho\", de maior tamaño, co extremo do mango de forma cónica e con sons máis graves; e a \"puberdade\", a peza será neste caso de menor tamaño e encherase cun número inferior de pedras."}
{"id": 1191265, "term": "Iroke", "prompt": "Explica o significado de \"iroke\".", "output": "Campá ou percusor de adiviñación tallada en forma de masa ou bastón, usada polos sacerdotes de Ifa, en Benin (Nixeria), para invocar o seu espírito durante o proceso de adiviñación. A maioría son de madeira, simple ou con contas, latón ou marfil e teñen como misión captaren a atención da divindade mediante golpes efectuados sobre a bandexa \"opon Ifa\", como saúdo e invocación a Orunmila. O sacerdote de Ifa (\"babalawo\") leva a cabo a invocación golpeando o bordo da bandexa de adiviñación (\"opon Ifa\") co \"iroke Ifa\". Estas pezas adoitan corresponder á combinación dun remate superior apuntado, xeralmente liso, unha cabeza humana ou unha figura axeonllada suxeitándose os peitos, situada na zona media; así como unha imaxe inferior, ás veces reducida a simples debuxos xeométricos, que subliñan o seu carácter material e mundano. A parte lisa sobre a cabeza da zona media simboliza a primacía da cabeza interna ou \"Ode Inu\" sobre a externa ou \"Ori Ode\". Esta disposición é denominada \"Ayanmo\", \"aquelo-que-é-engadido-a-un\". Esta parte do golpeador é considerada como a máis importante.\n\nNota de alcance: O \"babalawo\" é coñecedor da sabedoría do deus Orunmila, contida nun corpo de 256 versos, en poesía e en prosa, chamados \"Odu\", e 240 versos menores denominados \"Omo-Odu\", que o adiviñador aprende de memoria. Estes versos poden desenvolverse en 1.680 fórmulas, todas elas relacionadas cos debuxos básicos. O ritual é complicado. Tras escoitar a consulta, o \"babalawo\" golpea co seu manipulador ou \"iroke Ifa\" a bandexa \"opon Ifa\", mentres invoca a presenza de antigos sacerdotes Ifa. Despois colle as dezaseis noces \"Ikin\" do recipiente \"agere Ifa\" e, en catro ocasións, pásaas da man esquerda á dereita. Se queda unha noz na súa man, fai dúas marcas na bandexa, que previamente foi cuberta por unha fina capa de po de madeira, denominado \"Irosun\"; se quedan dúas noces, trázase un só sinal. As marcas realízanse en dobres columnas paralelas, que configuran un debuxo. Outra versión considera que as noces se botan ao chan e alí é onde forman as figuras, chamadas \"Odov\". Cada debuxo corresponde a un dos 256 versos \"Odu\" posibles. O adiviñador, unha vez interpreta o debuxo, recita a \"Ese\" ou resposta relacionada con el e, ás veces, adórnao con historias que axudan a explicar o significado dos versos."}
{"id": 1190732, "term": "Jalil", "prompt": "Cal é o sentido de \"jalil\"?", "output": "Termo que fai referencia tanto a un instrumento antigo (semellante ao oboe dobre, da época do segundo Templo, e probablemente de orixe exipcia) parecido a un clarinete pero con dúas lingüetas, como a unha frauta.\n\nNota de alcance: O \"jalil\" adoitaba utilizarse en festas e funerais xudeus. Menciónaselle en Reis 39-40 e Xeremías 48:36."}
{"id": 1190445, "term": "Jatzotzerá", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"jatzotzerá\"?", "output": "Trompa de guerra de tubo recto, de aproximadamente medio metro de longo, e terminada nunha campá, de son máis agudo que o \"sofar\" e de escasa utilidade melódica. No culto xudeu foi utilizada para chamar ao rezo. Fabricábase en prata traballada por percusión. Adoitaba tocarse a pares e a súa utilización refírese nas pasaxes: Números 10:2-10, Crónicas II 5:12-13, Reis 12:13 e Números 31:6."}
{"id": 1182427, "term": "Jebumataru", "prompt": "Define \"jebumataru\".", "output": "Nome que recibe a maraca en San Francisco de Guayo (Venezuela). A súa función principal é ritual, utilizándoa como maraca sagrada para manexar os espíritos. Na caixa de resonancia, practícanse unha serie de rañuras que, supostamente, figuran a entrada e saída dos espíritos. A disposición vertical ou horizontal destas incisións dependerá de se se trata de curar un neno, unha nena, unha muller ou un home. Poden aparecer decoradas con motivos naturais ou ben se lles pode inserir un mechón de fibra jau (fibra vexetal obtida das follas de palmeira burity ou palmeira moriche (\"Mauritia flexuosa\"), termo utilizado pola tribo dos warao (Amazonas, Delta-Central)."}
{"id": 1190585, "term": "Kamanjah", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"kamanjah\"?", "output": "Fídula de pica do mundo islámico, especialmente de Irán. Dunha a catro cordas pasan ao longo dun extenso mastro, desprovisto de trates, e sobre un corpo de madeira pequeno, esférico, recuberto de pel. Colócase verticalmente e tócase cun arco flexible."}
{"id": 1191826, "term": "Kangling", "prompt": "Cal é o sentido de \"kangling\"?", "output": "Trompeta femoral tibetana que se emprega en rituais de exorcismo dirixidos a deidades iracundas. Son de óso e pel, parcialmente recubertas de cobre, ás veces tamén de prata, con incrustacións de turquesa e coral.\n\nNota de alcance: Polo xeral, foi utilizado como instrumento acompañatorio de determinadas prácticas de visualización tántrica, que adoitan celebrarse en lugares repulsivos como poden ser os terreos onde os despoxos humanos son ofrecidos ás aves de rapina."}
{"id": 1191697, "term": "Katyíkatyí", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"katyíkatyí\"?", "output": "Instrumento idiófono bubi de golpe indirecto sacudido de cavidade. Está composto por unha cabaza rechea de sementes similar a unha maraca.\n\nNota de alcance: Utilízase para acompañar o baile ou para chamar o espírito. É o instrumento dos espíritos femininos \"basósolloo\". Así mesmo, é utilizado polo oráculo, para chamar o seu espírito mediante o son producido por unha pequena cabaza rechea de sementes \"katyíkatyí\". Entre os bubis (Illa de Bioko, Guinea Ecuatorial), a este tipo de maraca tamén se lle denomina \"kullá\" e cando se utiliza como axóuxere de cabaza para nenos \"sitó´o\". Aínda que as cancións son patrimonio oral de toda a comunidade, o \"netí\" adoita ser o experto improvisador que lles engade estrofas ou retrousos a cancións que existen desde hai tempo. Nas danzas masculinas o \"nëppí\" é un home e nas femininas, é unha muller a que dirixe. Os músicos forman nos pobos un \"erímò\" ou sociedade. Para poder actuar nas danzas das sesións espiritistas ou en funcións públicas, antes deben consultar os espíritos. Acompañan as súas cancións unicamente co ritmo producido polo choque de badalos en campás de madeira (\"bi-leebo\"), polo son provocado polas sementes no seu interior (\"kullá\"), de pedras (\"vi´ade\") ou paus (\"sitté sá baobbè\") que se entrechocan, de fibras secas de palmeira ou co simple son das palmas das mans (\"ëbátyo\"). Se os espíritos que cantan son \"Basósólló\" (espíritos maternais) as mulleres tocan as cabazas."}
{"id": 1190444, "term": "Kinnor", "prompt": "Define \"kinnor\".", "output": "Lira, similar á cítara dos gregos, coñecida como \"a arpa do rei David\". O \"kinnor\" ten unha forma curva, con cordas de tripa de cordeiro. O instrumento tocábase con plectro cando servía de acompañamento ao canto e cos dedos cando non había canto.\n\nNota de alcance: O \"kinnor\" é un dos instrumentos máis antigos da tradición xudía, corresponde á época do nomadismo. Citado en \"Crónicas I\" 15: 16 e \"Crónicas II\" 5: 12, usábase tanto no Templo como nas cortes, tal como refiren as pasaxes de \"Isaías\" 5:12, \"Crónicas I\" 25:1 e en \"Samuel I\" 16: 23."}
{"id": 1190721, "term": "Krar", "prompt": "Que quere dicir \"krar\"?", "output": "Lira etíope composta por unha caixa de resonancia en forma de cunca. O intérprete resga seis cordas de tripa coa man dereita, mentres a esquerda amortece as cordas innecesarias.\n\nNota de alcance: Este instrumento é tocado tanto por homes como por mulleres. Este tipo de liras africanas, son utilizadas nas igrexas ortodoxas, xunto á \"bagana\", para acompañar o recital de poesía clásica ou de cancións con texto relixioso ou filosófico."}
{"id": 1185967, "term": "Ku", "prompt": "Cal é a definición de \"ku\"?", "output": "Tambor (bimembranófono) amplamente utilizado na música popular chinesa e en cerimonias tanto civís como relixiosas. O \"Ku\" está composto por un armazón de madeira, normalmente lacado en vermello, sobre o que se colocan, a cada lado, dous anacos de coiro de res a modo de membrana. O corpo aparece decorado cun gran medallón no que é representada a figura dun dragón serpe. O esqueleto do instrumento, que ten silueta de barril, está sostido por tres patas de madeira en forma de \"S\" que se rematan na parte superior con marfil branco.\n\nNota de alcance: Os \"Ku\" en principio foron utilizados para facer sinais nas portas dos pazos ou nas manobras militares para indicar os cambios de garda. Máis adiante foron usados en todo tipo de cerimonias, tanto civís como relixiosas."}
{"id": 1182456, "term": "Kultrum", "prompt": "Define \"kultrum\".", "output": "Palabra mapuche que significa tambor. Este instrumento musical de percusión, chileno, de madeira e coiro, está composto por un corpo en forma de cunco ou vasilla, cuberta cun parche (unimembranófono), de pel de chivo ou de cabalo, suxeito con fibra vexetal.\n\nNota de alcance: Ao \"kultrún\" mapuche pódeselle considerar como a síntese da cosmovisión indíxena. O seu uso cerimonial permite ás \"machi\" (autoridades espirituais) conectárense coas súas divindades para agradecer, pedir e sandar calquera enfermidade."}
{"id": 1182428, "term": "Kundi", "prompt": "Define \"kundi\".", "output": "Arpa arqueada centro-africana de cinco ou seis cordas. A caixa de resonancia, que adoita ter unha forma semioval en madeira, está cuberta con pel. O mastro presenta cinco buratos onde se insiren as caravillas. É utilizada por distintos grupos de África central, entre outros, polos manja (Sibut, Kemo), ou os mongwandi (Monga, Congo), esta última realizada en madeira, pel de antílope e cordas de fibras de plantas acuáticas."}
{"id": 1011015, "term": "Lira", "prompt": "Explica que significa \"lira\".", "output": "Instrumento cordófono cuxas cordas discorren en paralelo á táboa harmónica. Estas cordas van atadas a un traveseiro, entre dous brazos, que se estende máis aló da táboa harmónica. En xeral, o termo \"lira\" é un nome asignado a gran diversidade de instrumentos cordófonos desde a Antigüidade ata a actualidade. Un tipo primitivo de lira, provisto de resoador e dous brazos desiguais, orixinouse en Mesopotamia no III milenio a. C. Este instrumento que tiña as cordas dispostas en abano -como a lira etíope pentacorde, aínda en uso, chamada \"kissar\", foi denominado \"algar\" entre os sumerios. Na cultura asiria denominóuselle \"sabitu\", na ugarítica \"kinnaru\", na hebrea \"kinnor\" e na grega \"lyre\". En Tracia, atribúese a súa creación ao deus Hermes que, como símbolo da creación poética, ofrécella a Orfeo e a Apolo. Pode aparecer tamén co nome de \"chelys\", neste caso está constituída por unha coiraza de tartaruga, máis tarde de madeira, tapa harmónica de pel e brazos de hasta, unidos por un traveseiro de metal ao que se enlazan as cordas de tripa. Comparado coa cítara grega, a lira era máis pequena e sinxela e tiña unha afinación máis grave.\n\nNota de alcance: O adxectivo \"lyriku\" (\"lírica\") servía para indicar que os poemas se cantaban ao son da lira, pero esta epígrafe con todo foi aplicado a varios xéneros que os poetas gregos distinguían con precisión; a mélica, a oda, o iambo, a elexía, os corais formaban o que hoxe se coñece como poesía lírica e non sempre eran entoados con este instrumento. Non obstante, a súa referencia é frecuente en poetas como Alceo, Safo e Anacreonte de Teos. Aínda que normalmente asóciase ás pregarias, especialmente aos \"Salmos\" e ao rei David, o profeta Isaías (5, 11-12) condena os que se entregan á lira tras a inxestión de licores."}
{"id": 1184938, "term": "Lituus", "prompt": "Que quere dicir \"lituus\"?", "output": "Trompeta de orixe etrusca que foi utilizada, sobre todo, con fins militares. Ten forma de longo tubo rectilíneo, lixeiramente cónico, terminado nun pavillón que xira sobre si mesmo, imitando o corno dunha cabra de onde probablemente proceda. Os instrumentos conservados proceden tanto de contextos cívicos como relixiosos."}
{"id": 1191729, "term": "Mabaka", "prompt": "Explica o significado de \"mabaka\".", "output": "Instrumento idiófono de golpe directo. Entre os ndowe (Guinea Ecuatorial) \"mabaka\" é o plural de \"ibaka\", termo que tamén utilizan para describir o son, o ritmo que producen e os paus que golpean unha simple cana grosa de bambú.\n\nNota de alcance: Utilízase na danza \"ivanga\", \"mekuio\", etc., xunto cos ngomo e as caixas \"elimbi\". En Gabón, Pepper (1958: 62, 91) describe a cana golpeada \"obaka\" en diversos ritos de sociedades secretas como \"bwiti\", \"okukú\", \"ukuio\", entre os galoa, mpongw. e bavumbu. Raponda-Walker (1962: 73) tamén o menciona entre os tyogo en cerimonias fúnebres. Veciana (1958: 50) descríbeo en Guinea, como un instrumento de música e un dos elementos fundamentais do templo bwiti (bwèti). Entre os fang tócase unha grosa cana con varios cortes ao longo, que é golpeada cuns paus a dúas ou catro mans, serve de acompañamento a algunhas danzas."}
{"id": 1182430, "term": "Maruga", "prompt": "Que significa \"maruga\"?", "output": "Instrumento idiófono de sacudimento, característico da illa de Cuba, e que corresponde a unha variedade de ferreña de vaso. Consiste nun receptáculo que, en ocasións, está formado por dous recipientes de metal cónicos e un mango común; noutras, trátase dun corpo cilíndrico con tapas planas nos seus extremos. No seu interior, contén corpúsculos duros que golpean o recipiente e que entrechocan ao axitárense polo mango ou sacudir o corpo da ferreña.\n\nNota de alcance: Utilízase nos rituais ñánigos, sociedade secreta cubana cunha forte influencia dos ritos africanos."}
{"id": 1185290, "term": "Chachá", "prompt": "Explica o significado de \"chachá\".", "output": "Nome co que se coñece á \"maruga\" na rexión centro-oriental de Cuba."}
{"id": 1011079, "term": "Matraca", "prompt": "Dime cal é a definición de \"matraca\".", "output": "Instrumento idiófono percutido de afinación indeterminada e de múltiples formas e tamaños. Polo xeral, consiste nun mazo de madeira ou de aldabas metálicas que golpean un taboleiro, producindo un grande estrondo ao virar.\n\nNota de alcance: Existen exemplos de matracas de gran tamaño, que se situaban nos campanarios e que se utilizaban para chamar os fieis aos oficios relixiosos en Semana Santa, cando non se podían tocar as campás. Tamén se utilizaban para producir un terrible estrépito ao final dos matíns, (\"Trebas\"), durante os tres últimos días da Semana Santa. Esta simulación, que tiña lugar despois de apagar a última candea dun candelabro, simbolizaba as tebras que se produciron despois da morte de Cristo; momento acordado para que todos os asistentes, xa ás escuras, fixesen soar instrumentos ou calquera obxecto ruidoso coa finalidade de asustar a Xudas Iscariote e lembrarlle o seu pecado ou, segundo outros, simular o masacre do pobo hebreo. Igualmente, foi utilizado en chocalladas, entroido, choqueiradas e toadas, sempre como instrumento ruidoso, así aparece en escenas literarias de xúbilo e burla (romance de Francisco Quevedo \"Contra Luis de Góngora\"). En Andalucía, a finais do século XVIII, os nenos saían durante a media Coresma engalanados con chapeus de papel dourado, tocando tambores e matracas."}
{"id": 1191708, "term": "Mbang-akom", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"mbang-akom\"?", "output": "Entre os fang (Gabón, Camerún), instrumento membranófono ou tipo de mirlitón. Está composto por un tubo oco pechado por unha membrana por un dos seus lados e cun orificio no centro deste ou preto dun dos extremos. Polo burato fálase ou cántase e a membrana modifica a voz humana, proporcionándolle unha sonoridade especial á que atribúe un carácter máxico, considerándoo a voz do espírito. Algúns pobos usaban como membrana a tea das ás de morcego, e Tessmann describe esta membrana de ovos de araña.\n\nNota de alcance: O \"mbang-akom\" usábase no culto \"só\" (Mangue 1962: 273) e no culto \"nsok\" (Tessmann 2003. 1913.: 404). Dado que no culto debe enmascararse a voz do cantante, a súa función mantense en segredo ante as mulleres. Tessmann fai unha exhaustiva clasificación destes instrumentos admitindo que tamén se usaban con carácter profano, pero nunca en público, pois a tradición di que deben tocarse \"detrás das casas\". Segundo este autor, existen mirlitóns sinxelos e dobres, con figuras humanas e sen elas, de madeira e, nalgún caso, de marfil."}
{"id": 1191733, "term": "Mbasa", "prompt": "Dame a definición de \"mbasa\".", "output": "Entre os ndowe (Guinea Ecuatorial), instrumento idiófono de golpe directo ou paus de entrechoque. Do mesmo xeito que o \"bìkpérè\" dos fang, consiste nun bambú indio que se parte en dous e se entrechoca a modo de palmas. Utilízase en diferentes danzas e cerimonias."}
{"id": 1190076, "term": "Mbeñ", "prompt": "Explica o significado de \"mbeñ\".", "output": "Tambor vertical unimembranófono, de forma cilíndrica oca, alongada e aberta. O \"mbeñ\" é de gran tamaño e pode alcanzar ao redor dos 120 cm. É de madeira de \"èbeñ\" ou de \"àsêng\", pechado con pel de antílope ou de lontra \"àbàng\", tensado mediante cuñas de \"èbáp\" e suxeito con tiras de melongo. Ao instrumento cóbreselle cunha pel curtida de antílope \"só\", axustándoa con caravillas de madeira, que tensan a corda vexetal que rodea a parte superior do cilindro co fin de obter un mellor resultado de sonoridade. A base está aberta. Tócase en vertical, coas mans, percutindo na zona central coa punta dos dedos e, nos bordos, coas falanxes intermedias. Adoita estar decorado con motivos simbólicos.\n\nNota de alcance: O instrumento, propio da cultura fang, dentro dos territorios de Gabón e Guinea Ecuatorial, é utilizado para a danza, sempre relacionada con ritos sagrados da colectividade, como o \"ntduambo\" ou o \"`ndòng `mbàà\", que se executa principalmente nas defuncións e durante o día. A súa función é a de quitar o loito do poboado. A cerimonia pode desenvolverse ao longo dun ou sete días. O bailarín fúnebre dialoga na danza co morto, cuxo espírito permanece flotando, esperando que os seus irmáns o despidan. El transmítelle a dor e a despedida. Nas festas dos antepasados, os neófitos teñen que ir sós de noite á zona do bosque, onde se atopan os cranios dos antepasados e tocar alí os tambores como proba da súa presenza no lugar e do seu valor, xa que os non iniciados cren que os antepasados aparecen en persoa durante a noite (Tessmann 2003 {1913}: 451)."}
{"id": 1191698, "term": "Mèkórà", "prompt": "Con que significado se emprega \"mèkórà\"?", "output": "Idiófono fang (Guinea Ecuatorial) ou cascabel de golpe indirecto, sacudidos en suspensión e ensartados sobre unha pel. Está composto por castañas secas africanas (da planta akot), ensartadas en cordel vexetal para ritos e danzas. A faixa de pel, coa que se suxeita o instrumento ao nocello ou xeonllo, ten forma rectangular, con orificios para enganchar cordas vexetais das que penden as castañas. Osorio describe o \"mèkórà\" de pel de antílope e con tiras na parte inferior da propia pel para ensartar os froitos secos terminando cada tira nun nó (1886: 335).\n\nNota de alcance: Entre os fang, os \"àkórà\" (plural de \"mèkórà\") colócanse nos nocellos, na danza \"mèkòm\" e \"ónzìlà\" (baile feminino, ás veces violento ou erótico, no que se imitan movementos de animais, utilizando na súa indumentaria peles de animais). Ao entrechocar producen un son parecido ás castañolas.. A casca é do froito da árbore eyuemé. Tamén se usan, colocadas nos xeonllos, no baile \"mèngān\" ou \"mengana\", e na danza \"àkòmà mbàà\", así como nos bailes de iniciación. O son das castañas secas produce unha vía máis fácil de comunicación co Máis Alá. Os cascabeis \"mèkórà\" úsaos o home de coñecemento ou bruxo para escorrentar aos malos espíritos, tocando o corno \". nlàk-ngít\" sen \"mèkórà\" e percorrendo o poboado as noites de lúa chea (Aranzadi 1998: 162). O son, como porta que abre paso ao mundo espiritual, está presente en diversas épocas e culturas. Nos cultos animistas, as sonoridades diversas que se obteñen cos elementos naturais da súa contorna cáptanse e interprétanse como a linguaxe dos seres invisibles e dos espíritos que animan todas as cousas. Os materiais do bosque son utilizados na súa variedade, en función da utilidade para a música e a danza, pola súa forma, cor, densidade ou dureza, así como polo resultado sonoro que se quere obter. Nalgúns casos, os instrumentos están unidos á danza e rara vez se tocan sós. Algúns só teñen sentido en relación a ela, como os \"àkórà\". As fibras vexetais utilízanse xeralmente nas danzas para cubrir o corpo e o son producido polo rozamento vexetal é similar a un susurro. En África central, segundo Pepper, este rozamento de fibras ten unha sonoridade atribuída aos espíritos que habitan os bosques (1950: 1)."}
{"id": 1190446, "term": "Menaanim", "prompt": "Como se define \"menaanim\"?", "output": "Tipo de sistro exipcio ou matraca metálica. Composto por un marco de madeira incrustado con variñas onde había varios discos metálicos ou ben unha cabaza reenchida de sementes.\n\nNota de alcance: O seu uso, que aparece citado en Samuel II 6:5, era o mesmo que o practicado no culto a Isis (v. Figura de Isis, esposa de Osiris (v. Figura de Osiris) e nai de Horus (v. Figura de Horus). Isis encarna os valores da nai e da esposa."}
{"id": 1191699, "term": "Mèndzáng", "prompt": "Dame a definición de \"mèndzáng\".", "output": "Instrumento da familia dos xilófonos utilizado entre os fang (Guinea Ecuatorial). Está formado por unhas taboíñas sonoras (18) de madeira mvéé ou pau vermello (\"Pterocarpus soyauxii\"), así como doutras madeiras que serán colocadas sobre os troncos verdes de plátano, pousados paralelamente ao chan. O \"mèndzáng\" ou pau vermello consegue unha sonoridade completada grazas á utilización de cabazas. Estas adoitan levar recortado un buraco recuberto hoxe con papel de fumar e antes con tea de araña ou pel de serpe, o que lle dá un timbre similar aos instrumentos de vento, opaco e cálido á vez. Hai diferentes tipos, fixos ou portátiles: \"mèndzáng mé yè kábàn\" (portátil), \"mèndzáng-mèlān\", \"mèndzang mé bìang\". A diferenza dos portátiles, no fixo as taboíñas, para que non se movan, son suxeitadas aos troncos por medio de pequenas estacas inseridas, que tradean as devanditasvariñas ou teclas. Estas características permiten armar ou desarmar facilmente o instrumento para o seu traslado en pezas soltas. Para afinalas, as taboíñas fúranse na súa parte central coa aixola ou \"ngbák\" para facelas máis finas (agudas) ou grosas (graves). O seu nome é a forma plural de \"àndzáng\", denominación de cada unha das taboíñas que o compoñen. \"Ña-mèndzáng\" (verdadeiro \"mèndzáng\") é o nome que recibe o baile que se executa ao seu son e que se fai no \"àbáá\" ou casa da palabra.\n\nNota de alcance: A música forma parte esencial nos ritos fang, mesmo os instrumentos musicais reciben o seu nome propio. A expresión das emocións como parte dun sentir ancestral e do recoñecemento do seu propio pasado como riqueza maniféstase a través de cancións e danzas. Os fang comparten unha mesma visión do mundo e, sobre todo, do ultramundo. Pensan que o home está en relación co sagrado de modo permanente."}
{"id": 1191700, "term": "`Mbíás", "prompt": "Dame a definición de \"`mbíás\".", "output": "Paíños ou baquetas (dous), que percuten as láminas do \"mèndzáng\" utilizadas entre os fang (Guinea Ecuatorial) durante o baile \"ña-mèndzáng\". As baquetas utilízanse con ambas as mans, son moi grosas e están construídas en pecíolo de palmeira de rafia ou en madeira de àsêng ou pau palomero (\"Musanga smithii\").\n\nNota de alcance: A música forma parte esencial nos ritos fang, mesmo os instrumentos musicais reciben o seu nome propio. A expresión das emocións como parte dun sentir ancestral, do recoñecemento do seu propio pasado como riqueza, maniféstase a través de cantos e danzas. Os fang, comparten unha mesma visión do mundo e, sobre todo, do ultramundo. Pensan que o home está en relación co sagrado de modo permanente."}
{"id": 1191703, "term": "Mèndzáng mé bìang", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"mèndzáng mé bìang\"?", "output": "Tipo de \"mèndzáng\" usado para a celebración do rito de iniciación, no que se converte no único instrumento musical utilizado.\n\nNota de alcance: \"Bìang\" tradúcese por medicina, debido aos poderes que se confire: poderes para sandar, para causar enfermidades, para dar virtudes ou para matar. Orixinalmente, no longo proceso de iniciación e tras numerosas probas, os neófitos eran conducidos a chozas no bosque, onde permanecían illados durante un mes, evitando contacto cos non iniciados e coas mulleres. Para avisar a estas da súa presenza cando paseaban, levaban un \"mèndzáng\" con dúas taboíñas e unha cabaza como caixa de resonancia. O marco sobre o que se suxeitaban as taboíñas tiña atado o pau do percutor cun cordel, a miúdo tallado en forma de membro viril (Tessman 2003. 1913.: 379)."}
{"id": 1191702, "term": "Mèndzáng-mèlân", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"mèndzáng-mèlân\"?", "output": "Tipo de \"mèndzáng\" que se usaba no \"àbá-mèlān\" ou templo das cerimonias solemnes que se celebraban no devandito lugar, como na evocación dos mortos ou nas fases finais do rito de iniciación.\n\nNota de alcance: Nos ritos do culto aos antepasados (\"mèlān byeri\"), mentres o músico executaba as súas pezas no xilófono, outro partícipe (\"bengo\") facía bailar tras un pano vexetal de follaxe (\"ng. n\"), coma se fose un monicreque, ás figuras de madeira representativas dos espíritos dos antepasados (González Echegaray 1964: 123). O \"mèndzáng-mèlān\" tamén acompañaba antigamente o \" baile dos antepasados ou dos cranios (Tessmann 2003 {1013}: 450)."}
{"id": 1191701, "term": "Mèndzáng mé yè kábàn", "prompt": "Cal é a definición de \"mèndzáng mé yè kábàn\"?", "output": "Tipo de \"mèndzáng\" portátil. A sonoridade deste tipo de xilófono é moi rica, grazas á colocación, debaixo das taboíñas, de cabazas que actuarán como caixa de resonancia, dándolle unha sonoridade doce, a diferenza dos xilófonos fixos ao chan. Chamados \"mèndzáng mé yè kábàn\" por ser introducidos pola tribo \"yè kábàn\" de Camerún, este tipo de \"mèndzáng\" está composto por unha ou dúas variñas semicirculares de bordóno a modo de bastidor, que descansa no ventre; e por unha correa para suxeitalo por detrás da cintura do instrumentista, que o pulsa de pé. Cada unha das taboíñas (que miden entre 40 cm e 90 cm de longo por 5-12 cm de ancho) está atada, con distintos tipos de fibra ou cordel, sobre uns soportes de madeira envoltos con coiro; así o describe Hornbostel en Tessman (2003. 1913.: 650), aínda que posteriormente se envolven en tecido.\n\nNota de alcance: No século XIX, Du Chaillu describe o instrumento entre os xeonllos co instrumentista sentado (1861: 111), e no século XX, Sialo descríbeos pendurados ao pescozo (1954: 31)."}
{"id": 1191706, "term": "Mèngòng", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mèngòng\".", "output": "Parella de campás colgantes con percutor independente. O chamado \"mèngòng\" entre os fang, entre os bengas (\"ndowe\"), é un instrumento idiófono de golpe directo con vaso de percusión, que consta de dúas campás de ferro unidas polos seus extremos. Cada campá realízase mediante a soldadura de dúas láminas curvadas, dáselle forma troncocónica, lixeiramente esmagada e rebordes laterais planos para a unión de ambas. O mango deste instrumento adoita ser unha obra completa de trenzado e cordería, que reviste seis varas de ferro en forma de cruz enmarcada. Percútese cun pau de madeira dura e afóganse os sons oprimindo a boca da campá sobre a coxa ou sobre o peito. O ton grave dunha das campás corresponde a preguntas que fai o músico, e o ton agudo da outra, a respostas dadas por outra persoa que se atopa a longa distancia (Iradier 1887 II: 274-275).\n\nNota de alcance: A palabra \"mèngòng\", en lingua fang, corresponde ao plural de \"àngòng\" e indícanos que é dobre. É posible que fose exportada polos fang a outros pobos que aínda fabricando o ferro no pasado, non o fixesen entón por influencia colonial. Iradier fala da utilización destas campás tamén entre os bengas. Segundo Íñigo de Aranzadi, estas campás usábanse nas guerras, para animar na batalla (1998:183). Actualmente, séguense usando entre os ndowe para a celebración de acontecementos, como é o caso do nacemento de xemelgos, no que son percutidas pola nai. En moitas tribos de Gabón a campá dobre utilízase como insignia dun alto xefe (Deschamps 1962:43,63)."}
{"id": 1190734, "term": "Metziltayim", "prompt": "Cal é o sentido de \"metziltayim\"?", "output": "Pratos fabricados en cobre e utilizados no culto dentro do xudaísmo. Citados en Samuel II 6:5, Deuteronomio 28:42, Isaías 18:1 e en Salmos 150:5."}
{"id": 1191707, "term": "Mòán-mbeñ", "prompt": "Con que significado se emprega \"mòán-mbeñ\"?", "output": "Entre os fang (Nixeria, Gabón, Guinea Ecuatorial), instrumento membranófono de golpe directo, cilíndrico e aberto. O \"mòán-mbeñ\" é un pequeno tambor de madeira e pel de antílope, de 40 cm de alto e uns 25 cm de diámetro.\n\nNota de alcance: Os fang utilizan este instrumento durante a cerimonia de circuncisión dos mozos."}
{"id": 1191741, "term": "Mpfhul", "prompt": "Cal é a definición de \"mpfhul\"?", "output": "Entre os bisío, instrumento idiófono de golpe directo e tubo de percusión con lingüetas. Trátase dun tambor de tronco baleirado ou tronco oco que se percute con dous paus. Como no caso de \"nku\" entre os fang, para os bisío o \"mpfhul\" é o tambor que \"di cousas\" ou tambor de noticias."}
{"id": 1191695, "term": "Mptótutu", "prompt": "Que quere dicir \"mptótutu\"?", "output": "Trompeta natural, de embocadura lateral, feita con dúas pezas de madeira de calabó amarelo ou \"douradiña\" (\"bölölö\"), unidas lonxitudinalmente con resina abolla e atadas con cordeis ou con pel de iguana. Presenta ambos os extremos en forma de cono aberto, cunhas medidas de 35 cm de longo por 5 cm diámetro nos extremos. Adoitan estar pintadas de caolín branco e vermello. No extremo máis estreito realízase unha fenda lonxitudinal, onde se aplican os labios transversalmente, mentres se suxeita coa man dereita polo vértice. Deste xeito, abrindo e pechando co dedo polgar o orificio máis pequeno, prodúcense dous sons distintos de bastante intensidade que se escoitan a gran distancia no bosque (Aymemí 1942: 178). Considérase un instrumento parlante, o máis potente entre os bubis (Guinea Ecuatorial). Bauman descríbea como \"clarinete primitivo\", con diferentes tons para mandar sinais a través de grandes distancias (1888: 98). Segundo Tessmann, aparece despois do contacto cos portugueses, aos que os bubis chamaban \"öpottò\", de onde derivaría o seu nome.\n\nNota de alcance: O \"mpotótutu\" considérase unha trompeta sagrada utilizada para convocar os membros do poboado a distintas cerimonias ou grandes asembleas, así como para convocar á guerra, dar ordes e animar os combatentes. O seu son está presente en diversos ritos; como o que se realiza antes das plantacións no poboado bubi de Ureka, poboado ao sur da illa de Bioko. Ese mesmo día van cazar para a celebración posterior do ano novo, sendo a trompeta a que sinala o final da cazaría. Na cerimonia funeraria do gran sacerdote \"Abba\", a trompeta convoca á tardiña a todos os espíritos da illa para que saian a buscar ao seu fillo. Tamén no rito funerario do \"mólelo\" se usa a trompeta sagrada para chamar o defunto (Martín del Molino 1989: 139). Ao escoitar o seu nome, os familiares golpean un tronco de 8 m a 10 m baleirado no seu interior, en forma de caiuco e posto cara a abaixo con paus a modo de mazo para iniciar o ritmo que dará paso ás cancións na honra do defunto. O seu son tamén está presente durante a festa do \"rijatá\" ou da liñaxe, cando ten lugar a toma de posesión do posto do pai polo fillo; tras un ano de loito, a trompeta enuncia os nomes de todos os antecesores que ocuparon a cadeira (id. 416: 1989)."}
{"id": 1182567, "term": "Mrdangam", "prompt": "Con que significado se emprega \"mrdangam\"?", "output": "Tambor indio de madeira en forma de cilindro, de dobre parche (bimembranófono), que se coloca horizontalmente sobre as pernas do intérprete. O parche da dereita amortéceseconstantemente cunha mestura de limaduras de ferro, negro de fume e cera para producir unha nota aguda fixa. O parche esquerdo amortécese antes e durante a execución cunha pasta de fariña e auga, o que produce notas graves e indeterminadas, que varían coa presión do papullo da man esquerda, mentres os dedos golpean o parche.\n\nNota de alcance: O instrumento constitúe unha parte indispensable da música tanto vocal como instrumental do sur da India."}
{"id": 1191717, "term": "Mvet", "prompt": "Que quere dicir \"mvet\"?", "output": "Cítara de barra simple de pau, ou arco musical polidiocorde (varias cordas do mesmo pau) con resoador e corredeira de afinación, utilizada polos fang. O instrumento está composto por unha vara de palmeira, nipa ou rafia, lixeiramente curvada. Do tronco despréndense catro tiras da súa propia cortiza, que se atopan unidas a el polos extremos. No centro, sepáranse por medio dunha ponte de madeira moi fina con amósegas, perpendicular á cana. Ao longo do tronco, unhas abrazadeiras de fibra de melongo tensan as cordas para a súa afinación. Cada corda proporciona un son a un e outro lado da ponte, contando con oito notas diferentes (González Echegaray 1964: 119). As cordas pulsan cos dedos a ambos os dous lados da ponte e adoitan estar afinadas cun tipo de escala exátona (diatónica sen o sétimo grao). Na parte posterior leva suxeitas cabazas secas, entre unha e tres, cortadas en forma de pota, que serven de caixa de resonancia. A do centro adoita oprimila sobre o seu peito o trobador (\"`mbòm `mvét\"). Algún destes instrumentos pode ter plumas nos termos da cana ou estaren profusamente decorados con incisións ao lume. Os países onde se poden atopar son Camerún, Gabón, Guinea Ecuatorial, República do Congo e República Centroafricana.\n\nNota de alcance: A palabra \"mvet\" designa tanto o instrumento utilizado polo trobador, como as epopeas narradas. O \"mvet\" dos fang constitúe unha das máis importantes manifestacións artísticas de África. Emprégase para acompañar o canto ou como instrumento solista, así como durante interludios musicais dentro de relatos que poden durar horas ou mesmo días. Os trobadores fang, acompañados do \"mvet\", acoden ao \"àbáá\" ou casa da palabra a cantar as grandes fazañas dos antepasados e a súa xenealoxía ata Afiri Kara. O trobador pasa por moitas probas para obter o coñecemento profundo das tradicións e unha capacidade especial para conectar co espiritual. A música africana forma parte inseparable da vida e está ao servizo da comunidade. Na vida dos africanos o ritual impregna o cotián. Os ritos e, como parte deles, a música nas súas distintas manifestacións, teñen unha función mediadora entre a comunidade e o mundo espiritual, desde os espíritos máis altos na xerarquía ata os intermediarios necesarios na cadea de mediación. Estes intermediarios poden ser espíritos da natureza (entre os bubis) ou os propios antepasados (fang, ndowe e tamén os bubis, krío, bisío ou aannoboneses)."}
{"id": 1185961, "term": "Naffir", "prompt": "Cal é o sentido de \"naffir\"?", "output": "Trompeta recta mourisca, de metal labrado, con tres seccións que se ensamblan. Este instrumento aerófono está provisto dunha boca semiesférica e sección basicamente cilíndrica, con pavillón na súa parte final. O \"naffir\", xunto a diversos tambores e atabais, adoita tocarse en parellas durante a celebración de festas relixiosas e no transcurso dalgunhas batallas.\n\nNota de alcance: Fronte á nórdica trompa, a trompeta recta foi importada polos árabes a Europa a partir do século X. En España a este tipo de trompeta recta denominóuselle anafil."}
{"id": 1191591, "term": "Nao", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"nao\"?", "output": "Campá ritual chinesa, en bronce, de gran tamaño e sección elíptica, con mango. Ao carecer de badalo, a \"nao\" produce o son por percusión. Foi utilizada unicamente no Período de Anyang (Dinastía Shang, ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera)."}
{"id": 1190724, "term": "Naqara", "prompt": "Que quere dicir \"naqara\"?", "output": "Timbal de Oriente Medio realizado en metal, arxila ou madeira e que se toca case sempre en parellas afinadas de modo diferente. Adóitanse tocar con paíños, ás veces recubertos con feltro, á vez que se monta a cabalo ou camelo.\n\nNota de alcance: Aínda que se atopan nesta zona, os \"naqara\" son orixinarios da India, onde se poden ver instrumentos tan altos como o home. Precursor directo dos timbais europeos, chega ao continente no século XIII. O termo fai referencia a diversos tamaños de timbais desde Inglaterra a Etiopía (\"nagarit\") e India (\"nagara\")."}
{"id": 1191709, "term": "Ndonga", "prompt": "Que significa \"ndonga\"?", "output": "Cítara fang (Guinea Ecuatorial) de caixa pluriarco, chamada antigamente \"akadankama\", que, a diferenza do \"mvet\", posúe unha caixa de resonancia de forma rectangular, construída con taboíñas de medula de rafia unidas por cravos de madeira (González Echegaray 1964:121). Está provista de dous ou máis arcos de madeira curvada que saen dun dos seus extremos. Cada un deles sostén unha corda vexetal (de talo de orquídea ou de fibras de rafia ou de palma), suxeita ao lado oposto da caixa. Esta adoita medir uns 30 a 40 cm de lonxitude, 20 a 25 cm de ancho e 7 a 15 cm de fondo. Ten tantas notas como arcos e é pulsada cos dedos. Esta cítara pluriarco atópase con formas similares noutros pobos como os mpongwe, os vili ou os seki, ademais de atoparse tamén en Congo e Camerún. Pepper, entre os fang, describe unha arpa deste tipo aínda que monocorde (1958:18).\n\nNota de alcance: Trátase dun dos poucos instrumentos africanos documentados no século XVII. Michel Paretorius cítao no \"Tomus Secundus\" da súa obra \"Syntagma Musica\" de 1620 (Norborg 1989: 290)."}
{"id": 1190733, "term": "Nevel", "prompt": "Define \"nevel\".", "output": "Laúde provisto de dez a doce cordas, citado en \"Salmos\" 92:3, propicio para a liturxia xudía como se sinala en \"Isaías\" 5:12 e 14:11. Cando estaba montada con dez cordas recibía o nome de \"nebel-nassor\", \"nebel assor\" ou simplemente \"asor\", \"assor\", \"assur\", \"azor\", que significa \"dez\"."}
{"id": 1191720, "term": "Ngóm", "prompt": "Explica o significado de \"ngóm\".", "output": "Entre os fang (Guinea Ecuatorial), instrumento membranófono de golpe directo, de forma cilíndrica e aberta. É semellante ao \"mbñ\" pero máis curto, 40-50 cm de alto por 25-35 cm de diámetro e tócase ás carranchas con ambas as mans. Adóitase decorar como o \"mbeñ\".\n\nNota de alcance: O \"ngòm\" úsase na danza \"mabana\" e na \"mèngān\" ás veces tócase co talón do pé. Tamén se pode tocar ás carranchas. Utilízase ademais na danza \"ònzìlà\", na danza \"mofón\" (cando non se dispón de ngòm utilízase o \"nkúú\" e na danza funeraria \"àkòmà mbàà\". Na danza \"mèlān\", de carácter guerreiro, utilízanse igualmente varios destes tambores, golpeándoos cun talo ou pecíolo de rafia, dobrado en forma de martelo (G. Echegaray 1964: 124). Adoita tocarse acompañado do \"mbeñ\" e do \"`nkúú\". Na danza \"eñengá\", danza de benvida ao poboado dalgún personaxe importante executada por mozos de ambos os sexos, pódese utilizar como único instrumento."}
{"id": 1182432, "term": "Ngomo", "prompt": "Con que significado se emprega \"ngomo\"?", "output": "Arpa de arco con caravillas utilizada en diversos rituais e como acompañamento do canto entre os fang de Guinea Ecuatorial. Está composta por unha caixa de resonancia de madeira (\"Alchornea caloneura\"), con mango no extremo. Presenta forma cuadrangular alongada, cubrindo a parte superior cun anaco de pel de antílope, mono, serpe ou lagarto. A pel conserva o pelo do animal, ten dous buratos de resonancia e suxéitase á caixa con cravos de metal. Ás veces este tipo de arpa decórase con cores e figuras. Orixinalmente, o extremo da caixa podía ter esculpida unha cabeza de home ou de animal, aínda que tamén hai exemplos de arpas sen escultura (Du Chaillu, 1861: 294). Segundo Aranzadi, a influencia europea no continente e a aparición do movemento \"ngòàn `ntángán\" darán lugar ao remate do extremo máis estreito cunha cabeza feminina. Do extremo da caixa arrinca un arco de madeira de àsêng, ao que se suxeitan as oito cordas (sete entre os benga) por medio de caravillas graduables de madeira. As cordas fabrícanse en fibra de rafia, talos de orquídea ou fibra de palma de aceite e prémense cos dedos de ambas as mans.\n\nNota de alcance: Este instrumento recibe diferentes nomes segundo os pobos, así: \"ngombí\" entre os bengas, \"gnòmó\" ou \"nguièmé\" entre os fang \"ntumu\", \"ngòmi\" ou \"ngòmá\" entre os fang \"okak\" e \"ncuombe\" ou tamén \"ngombí\" entre os bisío. A arpa está relacionada co \"mbweti\", culto sincrético que se estende a partir de 1930 e no que se atopan elementos cristiáns e crenzas tradicionais fang, consistente nunha viaxe, durante o soño dos iniciados, ao país de deus e dos antepasados, provocado polo consumo dunha droga alucinóxena. Na África subsahariana os instrumentos musicais utilízanse cunha finalidade ritual ou social. Músicos cos profesionais encárganse de explicar, en longas recitacións, historias e contos do seu pobo, utilizando para iso instrumentos como a arpa ou o xilófono. Os elementos figurativos incorpóranse ao corpo do instrumento que, ás veces, cumpre a función de relicario."}
{"id": 1191721, "term": "Ngomo", "prompt": "Cal é a acepción de \"ngomo\"?", "output": "Instrumento membranófono de golpe directo. \"Ngomo\" é o nome xenérico de calquera tambor ndowe. Hai dous tipos de tambores: un troncocónico, bimembranófono e unipercusivo (utilizado por parellas, nas que un é lixeiramente máis grande que o outro ou ben en número de tres como no caso dos mpongwe) e outro máis pequeno denominado \"mosomba\". Está fabricado con madeira moi densa, rematado nos extremos por pel curtida de cabra ou de antílope, aínda que antigamente se facían de pel de mono ou búfalo. Só se percute unha das dúas peles do tambor e sempre a mesma. A tensión lógrase por medio de tirantes de longos cordaxes bitensores en forma de \"V\" ou zigzag e afina segundo o ritmo co que se vaia tocar. Unha cordaxe suxeita o coiro e a outra \"cose\" a pel para suxeitar os tirantes. Tócase colocándoo entre os xeonllos, co tambor en posición oblicua.\n\nNota de alcance: No rito do \"mekuio\", danza masculina que se realiza nos ritos de iniciación, tócanse a parella de tambores troncocónicos e o tambor máis pequeno ou \"mosomba\". O \"mekuio\" é un acontecemento ritual, musical e social da comunidade ndowe. Nela participa o \"ukuio\", que danza no centro, vestido con fibras de rafia, cunha máscara de madeira cubríndolle o rostro e pintada de tres cores: negro, branco e vermello. Estas cores representan as fases de iniciación e, na danza, aspectos relacionados coa vida do iniciado e coa cosmogonía do pobo ndowe. O negro (escuridade, morte), o vermello (a loita, a forza, o sangue, o nacemento) e o branco (a vida, o seme e tamén os antepasados). O \"mekuio\" pódese celebrar en acontecementos sociais festivos como nacementos, vodas, etc., ou con ocasión da defunción dun personaxe importante pola súa idade ou categoría social, na que se convoca a danza do \"mekuio\" para romper o loito. As cancións inícianas os homes, quen as entoan, e despois as cantan as mulleres. Adóitanse cantar en \"mpongwe\" e ás veces en \"mpongwe\" antigo, incomprensible para os que cantan. Os tambores \"ngomo\" participan na danza acompañando as voces femininas e executando polirritmias sobre o ritmo binario da \"mabaka\". Ademais das danzas, estes tambores acompañaron en encantamentos (Nassau 1904: 131) e cerimonias de videncia (Dy´Ikéngue 2004{1872}: 114)."}
{"id": 1191722, "term": "Monduma", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"monduma\"?", "output": "Entre os ndowe (Guinea Ecuatorial), \"ngomo\" de maior tamaño (aproximadamente un metro de longo) ou tambor troncocónico, bimembranófono de golpe directo e unipercusivo. O tronco é de madeira, rematado nos extremos por pel curtida de antílope ou de cabra, que se tensa por medio de tirantes de cordaxes. Este tipo de instrumentos troncocónicos adoitan ir por parellas, recibindo distintas denominacións segundo as tribos ndowe (\"kombe\", \"venga\", \"bapuku\", etc.) En Gabón, entre os mpongwe, vili e nkomi, tribos ndowe, úsanse estes mesmos tambores por parellas. O de maior tamaño desígnase con distintos nomes. Para os kombes o termo é \"monduma\" (na zona de Bata tamén \"ngomo a ititiye\"). Os mpongwes de Gabón chámanos \"itimba\" ou \"matimba\" (plural), nome que designa un tipo de ritmo. Neste tambor \"monduma\", úsase a pel de diámetro maior e execútanse os ritmos máis complexos. O seu son é robusto e profundo e cando se tensa búscase ese son determinado. Ademais dos tambores, estes pobos adoitan utilizar nas súas cerimonias a \"mabaka\" e as caixas \"elimbi\".\n\nNota de alcance: Os dous tambores, tanto o \"monduma\" como o \"ngomo etiki\" (tambor pequeno), utilízanse na maioría das manifestacións musicais dos ndowe, así como para acompañar danzas. Na danza do \"mekuio\" entérranse ata a metade da súa altura e colócanse inclinados antes de empezar a danza ritual. A perfecta sincronización entre os tambores e os danzantes é a clave do cerimonial na danza \"ivanga\"."}
{"id": 1191724, "term": "Mosomba", "prompt": "Cal é a acepción de \"mosomba\"?", "output": "Tambor pequeno, cilíndrico, unimembranófono e aberto, que entre os ndowe (Guinea Ecuatorial), adoita acompañar en danzas e cerimonias os tambores troncocónicos. O \"mosomba\" é un pequeno tambor de 30 cm a 40 cm de alto por 20 cm a 30 cm de diámetro, oco na parte inferior e tensado con cuñas. Tócase ás carrancgas, coas mans e o talón do pé. Ás veces, ten recortada a madeira na parte inferior, formando tres ou catro dentes grandes a modo de patas. Os kombes tamén o chaman \"ngomo\" a \"ikubi\".\n\nNota de alcance: O \"mosomba\" úsase na danza \"ivanga\" ou o \"mekuio\", acompañando os troncocónicos."}
{"id": 1191723, "term": "Ngomo etiki", "prompt": "Explica que significa \"ngomo etiki\".", "output": "Entre os ndowe, \"ngomo\" de menor tamaño ou tambor troncocónico, bimembranófono e unipercusivo. Úsase como parella do \"monduma\" e, coma este, recibe varios nomes: \"ngomo etiki\" (tambor pequeno) entre os kombes; \"ekamandinga\" ou \"ebandyuna\" entre os mpongwes, \"okendè\" ou simplemente \"ngomo\" entre os bengas da illa de Corisco. Neste tambor, lixeiramente menor na súa altura, adóitase percutir a pel de menor diámetro. Leva o ritmo de base acompañando ao máis grande e adóitase colocar á súa esquerda.\n\nNota de alcance: Na danza do \"mekuio\" (rito iniciático masculino e acontecemento ritual, musical e social da comunidade ndowe), un só instrumentista toca a parella de tambores cun ou dous paus, realizando un ritmo ternario, sobre o ritmo binario de \"mabaka\" (os paus que golpean sobre unha cana)."}
{"id": 1182433, "term": "Nku", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"nku\"?", "output": "Tambor de lingüeta, de golpe directo e tubo de percusión. Gran tambor sagrado da cultura fang (Guinea Ecuatorial, Gabón e zona do río Muni). Está composto por un tronco cilíndrico e oco de madeira de olong (\"Fagara olung\" ou \"tesmanni\"). Mide entre 80 e 120 cm de longo e entre 40 e 50 de diámetro. Na parte superior, practícase unha fenda lonxitudinal cunha angostura no centro e dúas lingüetas talladas na mesma madeira, que producen sons diferentes. Este tipo de tambor colócase en posición horizontal e tócase con dous paus de madeira bastantes grosos (\" `mbíás\" ou de talo (pecíolo) de folla de palmeira ou de madeira de àtúíñ. Dependendo de se se golpea nos extremos, na lingüeta ou na fendedura obtéñense sons diferentes. O \"Gran tambor sagrado\", tamén denominado \"moran- `nkúú\", gárdase na casa da palabra.\n\nNota de alcance: Instrumento importante en canto á súa función de comunicación social, os seus sons alcanzan ata 5 km de distancia. O \"nku\" convoca a reunión, transmite mensaxes de poboado a poboado e orienta os extraviados na selva. A linguaxe do \"nku\" realízase por medio de diferentes tons musicais que representan as sílabas da lingua fang e únense coa musicalidade desta que, como outras pertencentes ao tronco bantú, é unha lingua tonal. Non emite claves nin sinais. A súa chamada pode ser de alarma ou de reunión, ou pode chamar expresamente un membro da tribo, \"cantándolle\" a chamada de \"nnkúú\" ou \"nndóán-nnkúú\", o nome que recibiu durante o seu rito de iniciación no templo \"àbáá-mèlān\". Tamén se utiliza o nku nas danzas \"ònzìlà\", \"ngòàn ntángán\", \"mèngān\", \"`ndòng-mbàà\", \"mèkòm\", e nadanza \"àkòmà mbàà\", onde os sons do nku personifican a voz de Àkòmà Mbàà (Pepper 1958: 40). Antigamente enviábanse sinais de tambor antes do comezo da festa dos defuntos (\"mèsóng\"), para avisar os habitantes dos poboados próximos (Tessmann 2003 {1913}: 372)."}
{"id": 1191744, "term": "Òkúkú", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"òkúkú\"?", "output": "Instrumento idiófono de golpe directo ou tubo de percusión con lingüetas, utilizado polos fang (Gabón, Guinea Ecuatorial). É un \"nku\" de talla escasa (30 cm x 8,5 cm, de madeira de àsêng (\"Musanga smithii R. Br\"). Tamén denominado \"moné-nku\" (pequeno \"nku\").\n\nNota de alcance: O \"òkúkú\" utilízase nas danzas \"ònzìlà\", \"mèfòn\", \"àkòmà mbàà\" e nos ritos \"bwètí\"."}
{"id": 1191718, "term": "Nsó", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"nsó\"?", "output": "Silbato fang con forma de frauta lonxitudinal, pechada e sen buracos. Entre os fang existen diferentes tipos de asubíos. Son tubos pechados no seu extremo inferior e sen buracos. Tócanse soprando mediante unha corrente de aire en forma de fita dirixida contra unha esquina do extremo superior.\n\nNota de alcance: Tessmann menciona asubíos sinxelos de madeira, metal ou pinzas de cangrexo. Os de madeira usábanse para emitir sinais na guerra. Os de metal tocábanse no culto e para imitar o son de certos animais como o mono nos ritos e na caza, ou a galiña e o galo no rito \"`ndòng-. `mbàà\". Os de pinza de cangrexo usábanse como xoguete infantil. Tamén había asubíos dobres de metal. Os ndowe tamén usan un asubío na danza \"ivanga\". Tócao a raíña apaga para marcar os cambios dos pasos ou nos movementos da danza. Os bisíos úsano do mesmo xeito na danza \"ndzanga\"."}
{"id": 1191740, "term": "Ndtuambo", "prompt": "Cal é o sentido de \"ndtuambo\"?", "output": "Instrumento membranófono de golpe directo, cilíndrico e aberto. Trátase dun tambor duns 40 cm a 50 cm de alto por 30 cm a 40 cm de diámetro, cuberto con pel por un dos seus extremos (unimembranófono).\n\nNota de alcance: Ten dúas posicións coas que se obteñen dous tipos diferentes de son co mesmo tipo de tambor. Unha posición é horizontal e tócase ás carranchas sobre o instrumento. O músico percute a pel dun extremo, deixando aberto o outro por detrás, por onde sae o son. Co talón do pé apágase o son ou cámbiase de timbre, mentres se percute con ambas as mans. Ten un son poderoso e brillante. É o tambor do solista, \"que di cousas\" e chámase \"ntduambo-málea\" (tambor de ditos). A outra posición é vertical, polo que o extremo aberto está sobre o chan e o son é apagado. Entre os bisío, os instrumentos empregados con maior frecuencia en acontecementos da comunidade, ritos e danzas, etc., son os \"mantduambo\" (plural de \"ntduambo\"), co que deben bailar os iniciados tras pasar por unha serie de probas, os paus \"makuala\", percutidos sobre unha cana, e as canas \"bipkapka\" partidas pola metade utilízanse para acompañar. Tamén se usan nas danzas \"ndzanga\", onde as mulleres forman un círculo, unha fileira ou dúas filas e van ataviadas cunhas saias (\"mangimba\" plural de \"nguimba\") de labras, extraídas das follas do coco e da palmeira. A raíña \"ndé ndzanga\" dirixe a danza cun asubío para cambiar o tipo de movemento e para empezar novas estrofas."}
{"id": 1038176, "term": "Olifante", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"olifante\"?", "output": "Trompa medieval, composta por un cairo de elefante baleiro, de aí o seu nome, a miúdo labrado con escudos heráldicos e decoracións que escenifican cazarías, animais fantásticos e vexetacións exóticas. Foi moi usado nos séculos X e XI, principalmente para a emisión de sinais.\n\nNota de alcance: Os primeiros exemplares, procedentes de África, atopábanse en Sicilia e no sur de Italia. Tamén houbo unha penetración importante a través de Bizancio. O olifante foi utilizado no cristianismo para chamar os fieis para a cerimonia relixiosa, pero tamén como relicario ou como recipiente para conter os Santos Óleos. Foi atributo de nobres e cabaleiros, e estaba labrado con escudos heráldicos e decoracións que escenifican cacerías, animais fantásticos e vexetacións exóticas. A alusión máis coñecida a este instrumento atópase na \"Chanson de Roland\" (ca. 1065)."}
{"id": 1190455, "term": "Organistrum", "prompt": "Con que significado se emprega \"organistrum\"?", "output": "Zanfona medieval, pertence aos cordófonos frotados e é empregado como acompañamento da música sacra. Segundo se recolle no Dicionario Técnico da Música de Felipe Pedrell: Organistrum corresponde á voz latina composta de Organum e de Instrumentum, nome primitivo dado a un instrumento da Idade Media que constaba de tres cordas e funcionaba por medio dunha roda cuberta con resina. Un pequeno manubrio puña en movemento a roda, que fretaba, ao mesmo tempo, as tres cordas afinadas á cuarta e á quinta e á oitava. Co obxecto de reducir as dimensións do instrumento, e facelo manexable para unha soa persoa, algúns deciden eliminar o corpo \"en oito\" deste, incorporando a roda á caixa do teclado, quedando así unha forma de hexaedro irregular. Como exemplo destas: as sinfonías que aparecen nas Cantigas de Santa María. Tamén se optou por fabricalos en dimensións máis reducidas, como o que aparece no Pórtico do Sarmental da Catedral de Burgos, ao que posteriormente se incorpora o teclado sobre a caixa en forma de \"oito\". A evolución do organistrum daría como resultado a sinfonía e posteriormente as actuais zanfonas.\n\nNota de alcance: Segundo Christian Rault, o organistrum do Pórtico da Igrexa de Santo Domingo en Soria é o máis antigo coñecido na iconografía medieval española. A figura central do arco presenta a dous músicos que comparten o instrumento. O organistrum, xunto co seu descendente a zanfona, son algúns dos escasos exemplos de instrumento musical netamente europeo."}
{"id": 1011064, "term": "Órgano", "prompt": "Cal é a acepción de \"órgano\"?", "output": "Instrumento aerófono que ten de un a varios xogos de tubos, controlados por un ou máis teclados. O órgano ten tres partes principais: un sistema de tubos, un mecanismo de xeración de aire e unha consola ou sistema de mandos. Os tubos difiren en canto a tamaño, forma, deseño e material, e producen notas e timbres diversos. Á súa vez pódense destacar tres divisións: manuais ou tubos de fachada, pedaleiro e regulador de volume. De acordo á súa construción, os tubos divídense en dous grupos: tubos de bisel (abertos ou pechados), similares á frauta de pan, e tubos de lingüetaría, que inclúen unha lingüeta vibrátil como a do clarinete. Todos os tubos dun mesmo rexistro están feitos do mesmo material, teñen a mesma forma e diámetro, e producen o mesmo timbre. O número de tubos dun rexistro corresponde ao número de teclas do manual. Por exemplo, un órgano de oito rexistros e dous manuais de sesenta teclas cada un terá un total de 960 tubos. Hai instrumentos con máis de oitenta rexistros e ata 12.000 tubos. Os tubos están feitos de madeira ou dunha aliaxe de folla de lata e chumbo: a folla de lata produce un son resoante mentres que o do chumbo é máis amortecido. A nomenclatura dos rexistros procede da lonxitude dos tubos medida en pés. Por exemplo, un tubo en do que mida 8` (2,5 m) de lonxitude terá un rexistro 8`. A lonxitude dos tubos pode variar entre 1 cm e máis de 10 cm. Os máis grandes poden alcanzar un diámetro de 50 cm e un peso de 500 kg. O sistema pneumático inclúe ventiladores eléctricos, depósitos ou caixóns de aire, cámaras de aire, tubos, ferros de resonancia, corredeiras (inmediatamente debaixo dos tubos) e un sistema de varillaxe de teclados e condutos de aire que conecta as teclas cos segredos. Os comandos atópanse na consola, e inclúen os manuais e o pedaleiro (para as notas do baixo).\n\nNota de alcance: O termo deriva do grego \"órganon\" e do latín \"organum\", que significa ferramenta, mecanismo ou instrumento. Os prototipos de órgano datan de tempos remotos: a frauta de pan grega, a gaita e o órgano de boca do Extremo Oriente (coñecido en China como \"sheng\"). O órgano foi incluído nos servizos relixiosos católicos durante o século VII polo papa Vitaliano e permaneceu como parte integral deles ata o presente. No século IX, o papa Xoán VIII encargou o primeiro órgano para utilizalo nas cerimonias católicas en Roma. Na Inglaterra do século X, os tubos do órgano dividíanse en dous rexistros. No século XII reduciuse o número de foles, e iniciouse a produción de tubos de chumbo, ademais de continuarse a de cobre. Ata o século XIII o órgano mantívose nun estado primario, e xa desde este mesmo século comezáronse a instalar uns resortes no dorso das teclas que as facían volver á súa posición inicial. As teclas estreitáronse, e a finais do século XIV xa foran divididas na súa disposición actual de teclas negras e brancas. Naquela época fabricábanse algúns órganos con dous manuais (teclados). Cada instrumento era deseñado para cada igrexa en particular e a súa construción e decoración eran únicas."}
{"id": 1184414, "term": "Órgano de lingüeta", "prompt": "Con que significado se emprega \"órgano de lingüeta\"?", "output": "Órgano no que todas as notas soan por medio de lingüetas sopradas en lugar de tubos labiais."}
{"id": 1195065, "term": "Órgano de tubos", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"órgano de tubos\"?", "output": "Órgano tradicional que pode chegar a ter centos e ata miles de tubos: un (ás veces máis) por cada nota de rexistro (termo utilizado para designar un conxunto de tubos que producen unha calidade tímbrica determinada). O organista ten ao seu alcance unha serie de botóns dos que pode tirar para poñelos en funcionamento. Os tubos poden ser de madeira, estaño ou outros metais; poden ser de bisel ou lingüeta, estreitos ou anchos, abertos ou pechados e de sección redonda ou rectangular. Cada tipo produce un son diferente.\n\nNota de alcance: En Occidente aos poucos, desde o século VIII, foi utilizándose o órgano de tubos, agora de aire (pneumático), ata chegar a ser proclamado no concilio de Trento, no século XVI, como o instrumento máis apto para a liturxia. O Concilio Vaticano II reafirma tal predilección, aínda que admite no culto outros instrumentos aptos, ou que poden adaptarse ao uso sagrado, con todo deulle clara preferencia ao órgano: \"Téñase en grande estima na Igrexa latina o órgano de tubos, como instrumento musical tradicional, cuxo son pode achegar un esplendor notable ás cerimonias eclesiásticas e levantar poderosamente as almas cara a Deus e cara ás realidades celestiais\" (SC 120)."}
{"id": 1184415, "term": "Órgano portátil", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"órgano portátil\"?", "output": "Órgano de pequeno tamaño, xeralmente cun só xogo de tubos. Podía contar cun teclado en dúas fileiras de pistóns, fol e tubos tamén colocados en dúas fileiras, posición que economizaba o espazo, xa que todos pertencían ao mesmo rexistro. Os instrumentos medievais ou renacentistas, concibidos para levarse en procesión, tiñan un ou dous foles pequenos que podía manexar o intérprete e contaban cun ámbito reducido de tres oitavas ou menos. Os portátiles de maior tamaño, podían ter diversos rexistros, con tiradores que sobresaían a ambos os dous lados e un ámbito próximo ás catro oitavas.\n\nNota de alcance: Nace no transcurso do século XII para uso segrar, aínda que a súa xeneralización non chegará ata o século XV, asociado desde ese momento á música relixiosa. Desapareceu no século XVI. O órgano portátil formaba parte dos pequenos conxuntos instrumentais, en especial frautas de pico, arpas, salterios e violas, e era frecuente a súa presenza en actos procesionais. Este pequeno órgano, exento de rexistros, levábase pendurado ao pescozo cunha correa e era tanguido con dous dedos da man dereita, mentres a esquerda accionaba un fol situado na parte posterior do instrumento (\"Retablo da vida da Virxe e de san Francisco\" de Nicolás Francés (Museo do Prado). En contadas ocasións, tocábase sobre un pequeno soporte ou mesa, coma se fose un órgano positivo. O teclado -que non adoitaba superar as dúas oitavas- era selectivo, a cada tecla correspondíalle un tubo labial, que podía ser de madeira ou de metal. Os tubos, abertos ou tapados, situábanse nunha ou dúas fileiras. Unha das primeiras referencias peninsulares data do mes de xullo de 1114, nas nupcias de García Navarra e dona Urraca, situado entre os instrumentos que circundaban o tálamo. Foi frecuente o seu uso na corte catalano-aragonesa, onde foi coñecido como \"orgue de coll\" (\"órgano de pescozo\") e \"orgue de mà\" (\"órgano de man\")."}
{"id": 1212041, "term": "Órgano de regalía", "prompt": "Como se define \"órgano de regalía\"?", "output": "Pequeno órgano portátil provisto de canos de lingüeta batente, en principio de cana e despois metálica, e de resoadores de metal. O seu son nasal é similar ao producido polo orlo.\n\nNota de alcance: A procedencia do termo é incerta, de xeito ocasional asociouse á voz latina \"rigabellum\", que equivale a \"cano\", \"canle\" ou \"canalera\". Este termo puido derivar no francés \"rigole\" e no inglés \"rigol\", \"regol\", \"reygal\", \"regall\", que tamén se atopan en grafías análogas. A aparición do instrumento tivo lugar no último terzo do século XV. Durante o século XVI comeza a difundirse o seu uso, en especial no centro de Europa (sobre todo en Alemaña), aínda que tamén era frecuente en España. En Francia e Inglaterra pódense atopar abundantes alusións a este instrumento, cuxo uso estivo destinado a funcións litúrxicas, en particular acompañando os cantos. Durante o século XVII, o órgano de regalía tamén desempeñaría a parte do baixo continuo na música eclesiástica. Así mesmo, foi empregado na música profana e a súa presenza era usual nas casas e cortes señoriais. O seu uso diminuíu ao longo das primeiras décadas do século XVIII ata desaparecer na mesma centuria."}
{"id": 1212040, "term": "Órgano positivo", "prompt": "Que significa \"órgano positivo\"?", "output": "Órgano de reducidas dimensións, dotado de moble que asenta sobre o chan, emprazado nun lugar fixo aínda que é susceptible de ser transportado. Emprégase como instrumento de acompañamento ou de conxunto, como base harmónica adoita dispoñer dun rexistro tapado de 8..\n\nNota de alcance: O seu termo posúe un significado xenérico, pode tomarse como equivalente do \"buffet d´orgue\" ou \"cabinet d´orgue\" francés ou dos ingleses \"cabinet organ\" e \"chamber organ\", en alemán \"Zimmer-orgel\", \"kammerorgel\" e \"orgelgehause\", que era un pequeno órgano de uso doméstico, polo xeral situado no interior dun moble luxoso. O órgano positivo foi un instrumento apreciado tanto na música relixiosa como na profana, en especial a partir do século XIV, cando se erixiu nun dos instrumentos preferidos do instrumental de Occidente. Polo xeral, contaba cun só teclado e posuía poucos rexistros, entre cinco e doce. Era rico en fondos e mesturas e o seu diapasón máis grave foi de oito ou catro pés. A súa extensión aproximada durante o século XV era de tres oitavas e media. Gran parte da música escrita durante este século foi pensada para este instrumento de reducidas dimensións, coñecido entón co nome latino \"organum parvum\", e non para o grande órgano. A súa función de baixo continuo será moi apreciada durante o Barroco. A partir de mediados do século XVII, a súa participación na música eclesiástica foi notable xunto ao clave, a tiorba e a arpa. Xa nesta época o órgano positivo pasa a ser un complemento importante do grande órgano, sendo montado nun saínte fronte a este. Coñécese entón como \"órgano positivo de coro\" ou \"órgano de cadereta\" e equipouse con dous teclados, xeralmente de catro oitavas, afinado unha quinta por encima do grande órgano."}
{"id": 1184413, "term": "Órgano de cámara", "prompt": "Explica que significa \"órgano de cámara\".", "output": "Órgano positivo de dimensións reducidas, que adoita ter de catro a sete rexistros, cun só teclado.\n\nNota de alcance: O órgano de cámara, en uso desde o século XVII, concíbese para uso doméstico ou calquera outro espazo reducido."}
{"id": 1011066, "term": "Realexo", "prompt": "Explica o significado de \"realexo\".", "output": "Pequeno órgano positivo de lingüeta utilizado principalmente durante os séculos XVI e XVII. O realexo conta cun pé ou soporte propio, formando un corpo co teclado, os foles, o segredo e a caixa. Ao contrario que os modelos de órganos portátiles anteriores, ten pedestal propio, no que se ocultan xeralmente os seus dous foles de cuña. A súa forma xeral é a dun armario máis ou menos artisticamente decorado, segundo os usos. Unhas pequenas portas ou batentes ocultan ou deixan ver os tubos do segredo, e por elas fanse a afinación e reparacións. Outra porta alongada protexe o teclado, que segue sendo de catro oitavas coa primeira curta. Dispón de rexistros partidos, cuxas corredeiras (de tres a sete) saen polos costados do segredo. É portátil, pero para o seu desprazamento necesita o esforzo de catro homes. O realexo tamén recibe o nome de \"procesional\" por dispoñer de andas que, en mans de catro homes, é portado nas procesións dentro e fóra dos templos, prestando un servizo musical.\n\nNota de alcance: Os museos europeos e españois contan cun reducido número destes instrumentos, case todos construídos no século XVI e XVII. Seguiron empregándose ao longo de todo o século XVIII, decaendo no seguinte. As súas calidades musicais sonoras e tímbricas, hoxe xustamente apreciadas, lograron que os mestres organeiros actuais volvan construílos en variadas versións, con destino ao estudo do órgano, acompañamento de coros e concertos."}
{"id": 1184442, "term": "Realexo de biblia", "prompt": "Define \"realexo de biblia\".", "output": "Realexo de pequenas dimensións que podía dobrarse como un libro. Os foles teñen a forma dunha Biblia, o que explica o nome. O manual divídese en dúas partes pregables, e os tubos con lingüeta están no seu interior."}
{"id": 1184416, "term": "Órgano real", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"órgano real\"?", "output": "Órgano no que todos os rexistros se utilizan só nunha división e cunha tesitura, sen que poidan \"prestarse\" entre teclados."}
{"id": 1011033, "term": "Pandeireta", "prompt": "Dame a definición de \"pandeireta\".", "output": "Instrumento membranófono dun só parche (unimembranófono) e afinación indeterminada, cun marco de madeira ou doutro tipo de material no que se colocan discos ou ferreñas metálicas. A pandeireta pódese considerar un instrumento mixto, mestura de idiófono, pois leva ferreñas que se entrechocan, e de membranófono percutido, ao levar nun dos seus lados unha pel tensada nun bastidor circular. Ás veces, pode levar uns cascabeis ou algunha campaíña para aumentar e dar contraste ao son. A pandeireta adoita collerse cunha man e golpearse coa outra; ás veces frégase a membrana ao longo de todo o seu perímetro co polgar, o que produce un son continuo tanto do parche como dos discos. Tamén pode simplemente axitarse ou tocarse con paíños. Durante o século XIX esténdese o costume de adornar os parches con pinturas e algúns artistas chegan a realizar ao óleo fermosas decoracións.\n\nNota de alcance: A voz \"pandeireta\" é máis recente que a de \"panderete\" e \"panderillo\", o seu uso non comezou a xeneralizarse ata a segunda metade do século XVIII. Diego de Torres Villarroel (1694-1770) utiliza o termo \"panderillo\" no segundo dos capítulos da \"Vida\". O termo panderete aparece en \"La gitanilla\" de Miguel de Cervantes (1547-1616) ou aínda no \"Diccionario de autoridades\" no seu tomo V de 1737. O instrumento provén do Medio Oriente. En Occidente asóciaselle particularmente con España, moi relacionada coas actividades festivas, como as datas do Nadal, por exemplo, ou con rituais referidos ao ciclo vital, como a dos quintos, que acostuman a fabricarse os seus propios instrumentos musicais, como en Abertura (Cáceres), onde as pandeiretas as facían con pel de can, o aro dunha criba e ferreñas."}
{"id": 1190978, "term": "Pandeireta con mango", "prompt": "Como se define \"pandeireta con mango\"?", "output": "Bastidor de madeira ao que se lle engade un pequeno mango e sonaxas. Nun dos seus lados vai estendido e tensado un parche. Dentro do bastidor colócanse varias cordas diametrais con cascabeis, o que engade un son característico ás rodas de folla de lata (doce pares, xeralmente) do aro de madeira. As rodas de latón parecen ser o elemento común e intermedio entre o instrumento composto por un bastidor de madeira cuberto de pel e dotado de mango e a pandeireta común, cos cascabeis, campanillas e ferreñas habituais.\n\nNota de alcance: En case todos os países onde aparece este tipo de pandeireta, o intérprete ase o mango coa man esquerda, golpeando o parche cunha baqueta que leva na dereita. Utilízase en cerimonias relixiosas e atópase diseminado pola India, centro e norte de Asia e o continente americano. A historia deste instrumento non parece diferir demasiado da da pandeireta, aínda que o seu uso adoita aparecer unido a etnias onde esta non se atopa (esquimós, nipóns, etc.). Curt Sachs fala deste instrumento denominándoo \"tambor de chamán\" (ou de bruxo). Escribe tamén acerca da basta elaboración deste e do seu único parche, así como do pomo ou mango con que a man esquerda sostén o marco e do uso dun pau para golpear a pel e a madeira do bastidor alternativamente conseguindo, dese modo, diferentes efectos sonoros. Ao describir unha cerimonia relixiosa no norte de Siberia, explica como o chamán, para estirar o parche, humedéceo con ouriños."}
{"id": 1182459, "term": "Pirutu", "prompt": "Cal é a acepción de \"pirutu\"?", "output": "Nome específico dun tipo de frauta, sen boca, da zona andina (Norte de Venezuela) construída xeralmente en óso humano tallado.\n\nNota de alcance: \"Piritu\" significa en lingua cumanagota palma pequena ou quebrada. A frauta recibe o nome dun pobo que, na Costa do Caribe, practicaba o culto ao sol e á lúa a quen entregaba este instrumento como trofeo humano."}
{"id": 1190728, "term": "Qanun", "prompt": "Dime cal é a definición de \"qanun\".", "output": "Cítara pulsada de Oriente Medio. Consta de 50 a 100 cordas de metal, tripa ou nailon dispostas en ordes de tres sobre unha caixa pouco profunda trapezoidal ou semitrapezoidal. O intérprete colócao horizontalmente sobre as pernas e pulsa ou resga as cordas con plectros colocados nos dedos das mans.\n\nNota de alcance: O seu uso esténdese desde India ao Magreb e ocupa un lugar especialmente relevante na música culta de Turquía e dos países árabes."}
{"id": 1190341, "term": "Qing", "prompt": "Con que significado se emprega \"qing\"?", "output": "Instrumento idiófono de percusión fabricado en pedra, xade ou bronce, con forma de ángulo, que se suspendía dun armazón e que, na China arcaica, tivo unha temperá natureza ritual.\n\nNota de alcance: Estas pedras musicais podían utilizarse independentemente ou en grupo. Utilizábanse sobre todo en cerimonias solemnes de pazo ou en importantes sacrificios ou ritos. Os primeiros exemplos deste instrumento testemuñáronse en Taosi (Rangfen, Shanxi)."}
{"id": 1182435, "term": "Quena", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"quena\"?", "output": "Nome quechua dado a un tipo de frauta de cana de bisel e sen canle. A \"quena\" corresponde a un dos tipos de frauta recta con incisura máis antigo. Normalmente trátase dunha cana aberta nos extremos, con boca tallada no bordo. Este tipo de frauta adoita ter seis buratos dixitais superiores (nun principio foron cinco) e un posterior. A lonxitude do tubo adoita oscilar entre os 30 cm e os 50 cm\n\nNota de alcance: A \"quena\" tamén é coñecida popularmente como \"frauta dos Andes\" ou \"frauta india\". Instrumento musical de execución particularmente masculina entre os andinos e un dos de maior difusión na América Andina, permite a interpretación de partes solistas de considerable dificultade e ás veces de gran lirismo. A \"quena\" (denominada tamén \"pinkuillu\" nalgunhas comunidades andinas centro-meridionais), como instrumento musical relacionado co concepto de prosperidade, utilízase na actualidade no \"hayway\" ou ofrenda á \"Pachamama\" ou \"Mamma Pacha\" (Nai Terra) en Canas, Cuzco. Nos \"recados\", ofrendas consistentes en envoltorios que conteñen diferentes obxectos rituais que se preparan para o \"hayway\", atópanse diminutas canas baleiradas en chumbo denominadas \"pinkuyllos\", especificamente \"qoripinkuyllu\" e \"qolqe pinkuyllu\" (\"quena\" de ouro e \"quena\" de prata)."}
{"id": 1194466, "term": "Ranasringa", "prompt": "Con que significado se emprega \"ranasringa\"?", "output": "Trompa hindú de cobre ou de aliaxes deste metal, dobremente curvada. Pode ter a forma dunha serpe ou dunha media lúa. O seu son é potente e penetrante, e compleméntase co ruído causado polos aneis de metal que se atopan ao redor do tubo.\n\nNota de alcance: Este instrumento foi utilizado tradicionalmente para tocar fanfarras en feiras, festivais relixiosos e outras cerimonias. As orixes das tradicións musicais da India remóntanse ata o terceiro milenio antes da nosa era, e polo tanto, son, das máis antigas do mundo. Na India crese que os instrumentos musicais teñen unha orixe divina. A música clásica hindú conta cuns cincocentos instrumentos relacionados coa filosofía, a relixión e a mitoloxía do país."}
{"id": 1190220, "term": "Rhombos", "prompt": "Como se define \"rhombos\"?", "output": "Zumbadora, en forma de rombo ou, en ocasións, de pequena roda, utilizada fundamentalmente nos cultos mistéricos e nas cerimonias de iniciación no mundo grego."}
{"id": 1191293, "term": "Rkang-gling", "prompt": "Dame a definición de \"rkang-gling\".", "output": "Trompeta de embocadura terminal utilizada polo budismo tibetano. Pode estar realizada en diversos materiais como: óso, coiro, coral, cobre ou prata.\n\nNota de alcance: A música ten grande importancia nos innumerables mosteiros tibetanos, que contan coas súas propias orquestras, as cales participan nos rituais e acompañan as representacións; compóñense de instrumentos aerófonos e de percusión. Ademais, a música tamén serve para conxurar as forzas demoníacas."}
{"id": 1186331, "term": "Roda de campás", "prompt": "Que quere dicir \"roda de campás\"?", "output": "No cristianismo, instrumento sonoro de percusión, composto por unha roda, simple ou dobre, ao redor da cal se fixan pequenas campaíñas. A roda de campás é accionada por medio dunha manivela, dun bastón ou dunha corda tensada a un resorte, co fin de marcar certos momentos importantes dun oficio relixioso. Fíxase a un muro, ou a outro soporte específico, preto do altar."}
{"id": 1190219, "term": "Salpinx", "prompt": "Dame a definición de \"salpinx\".", "output": "Tipo de trompeta recta, de formato longo ou medio, utilizada no mundo grego para dar o sinal de combate, así como en determinados rituais. Polo xeral, presentaba tres tipos de pavillón: ovoide, acampanado ou en forma de vaso.\n\nNota de alcance: O único, ou un dos únicos exemplares conservados, que data do século V a. C., mide 157 cm (Museum of Fine Arts de Boston), e está formado por trece pezas cilíndricas de marfil, fixadas as unhas ás outras por longos aneis de bronce, do mesmo metal que o seu pavillón, cun lixeiro acampanamento. O seu uso está relacionado co sacrificio, sobre todo nas súas etapas preliminares. En Argos, está especialmente ligado ao culto de Dioniso e ao de Atenea. Co nome de naffir é utilizada en Marrocos para festas relixiosas e batallas. Segundo a lenda a trompeta foi inventada por Tirreno, heroe epónimo dos tirrenos, fillo de Heracles e Onófele. O seu fillo Hegeleo introduciu o seu uso bélico entre os dorios e os heráclidas, erixindo en Argos un templo en honra de Atenea. Esta referencia, entre outros, pódese atopar en Pausanias (II, 21, 3). Ás veces, a tradición é protagonizada por Melas, mentres que outras fontes atribúen a Piseo, heroe etrusco, a invención do \"salpinx\"."}
{"id": 1183530, "term": "Sanza", "prompt": "Dime cal é a definición de \"sanza\".", "output": "Instrumento idiófono, do tipo dos lamelófonos, característico da África Central, formado por láminas vexetais flexibles ou metálicas, nun número que oscilará desde tres ata preto de corenta. Estas láminas colócanse sobre unha peza de madeira plana e oca, ou sobre unha caixa rectangular (ás veces semicircular ou case circular) conformada mediante a unión de varios talos cortados ou de seccións de pecíolo de palmeira. Esta peza fai as veces de caixa de resonancia. As láminas suxéitanse á caixa mediante unha barra transversal cun arame, apoiándose en dous cabaletes lixeiramente curvos. As láminas máis longas sitúanse no centro e as máis curtas cara aos extremos. O instrumento leva a miúdo pequenas cunchas ou boliñas vexetais na caixa de resonancia ou sobre as mesmas láminas. O tamaño é variable: os modelos máis pequenos non superan os 20 cm de longo por 10 cm de ancho, cunha altura duns 3 cm. Os modelos medianos adoitan alcanzar os 25 cm de longo por 15 cm de ancho; e os modelos grandes os 40 cm de longo, nese caso as láminas, debido ao seu grosor, adoitan reducirse a cinco. En Europa, o instrumento é coñecido como \"piano de polgares\". O nome orixinal é \"mbira\"; \"sanza\" ou \"sansa\" é unha palabra de orixe babilónica utilizada por etnomusicólogos.\n\nNota de alcance: A \"sanza\", a miúdo, é considerada como un obxecto sagrado, participa nas cerimonias ao redor dos ritos iniciáticos e, ao mesmo tempo, serve de acompañamento de cancións de berce e de xogos infantís."}
{"id": 1182579, "term": "Sarangi", "prompt": "Con que significado se emprega \"sarangi\"?", "output": "Instrumento cordófono de corda frotada do norte da India, Paquistán e rexións montañosas afgás. O \"sarangi\" consta dun corpo escavado nunha soa peza de madeira de cedro, un tiro moi curto e grosas cordas, que, activadas por un arco de factura moi recia, non necesitan ser premidas contra o diapasón polo intérprete. Tanto o mastro como a caixa de resonancia forman un só corpo que sustenta as tres cordas melódicas, un baixo e trinta e catro cordas simpáticas ou resoantes. A caixa atópase atravesada no seu interior por unha barra de suxeición que contrarresta a forte tensión da pel que serve de tapa harmónica. As incisuras, que permiten o paso do arco, son asimétricas, sendo máis ampla a da esquerda. A ponte descansa sobre unha pel de cabra e ten forma de elefante, acollendo nunha soa peza o armazón de cordas que conforman o instrumento. Para tocalo, o intérprete colle o instrumento en posición vertical.\n\nNota de alcance: A maioría dos instrumentos musicais na India están ligados ás divindades debido á orixe musical dos cantos védicos. Os cordófonos, con cordas que resoan por simpatía, xunto coas frautas traveseiras e os múltiples tambores, son os seus instrumentos máis representativos."}
{"id": 1194472, "term": "Saz", "prompt": "Con que significado se emprega \"saz\"?", "output": "Laúde de mastro longo turco, aínda que tamén se atopa en Acerbaixán e Albania. O corpo ten forma de pera e algunhas versións carecen de bocas ou de buratos. As cordas fabrícanse de tripa seca ou de nailon. Actualmente, en Oriente este instrumento fabrícase con trastes colocados segundo a escala pitagórica, con dous trastes adicionais para a primeira oitava.\n\nNota de alcance: No Islam, o \"saz\" ten un significado simbólico: o corpo do instrumento simboliza a Alí, o cuarto califa, e o diapasón, a súa espada."}
{"id": 1189628, "term": "Sbug tshal", "prompt": "Como se define \"sbug tshal\"?", "output": "Címbalos utilizados nas orquestras dos mosteiros e nas cerimonias budistas. Os dous címbalos suxéitanse horizontalmente, un volto contra o outro, por estreitas correas de pel ou tea atadas no centro da protuberancia e movidos verticalmente nunha serie codificada de xestos. A sonoridade do instrumento vén determinada pola proporción na aliaxe do metal co que estean fabricados.\n\nNota de alcance: O instrumento ten como finalidade adorar os deuses menores e conxurar ou propiciar aos demos, principalmente no culto ás divindades máis coléricas e, en menor medida, para as máis benevolentes. O son producido ao entrechocar os pratos é considerado violento polo que se lle asocia cos chamados deuses furiosos. Utilizábase igualmente na presentación de ofrendas ou de certas cerimonias tántricas. Frecuentemente, bátense para marcar o inicio ou o final dun ritual."}
{"id": 1191751, "term": "Secon rolin", "prompt": "Cal é o sentido de \"secon rolin\"?", "output": "Instrumento membranófono de golpe directo, de forma troncocónica e aberta. É o máis pequeno dos cinco tambores que participan na danza \"a mamahê\" (Annobón, Golfo de Guinea). Tensa con pel de gato salvaxe ou de cabra, mide uns 10 cm de diámetro por 30 cm de alto e tócase cos dedos. É o tambor de ritmos áxiles e o máis agudo.\n\nNota de alcance: O \"secon rolin\" úsano os crioulos fernandinos na danza do \"bönkó\" (de onde se deriva a danza \"a mamahê\"). O nome do instrumento coincide nas illas de Annobón e de Santa Isabel (Guinea Ecuatorial), xa que a orixe da mencionada danza en Annobón é exportada desde Santa Isabel. Desde esta incorporárono os cubanos, os cales practicaron o rito funerario \"ñánkue\" a través dunha sociedade secreta vinda desde Nixeria. Os cubanos conservaron, en gran medida e grazas ás institucións dos cabidos, a súa lingua, ritos e música. A cultura dos efik da rexión de Calabar ao sur de Nixeria, veu a Fernando Poo desde Cuba, illa onde son levados como escravos. Por outra banda, os nixerianos xa introduciran este rito. Así se pode ver como a danza \"a mamahê\" de Annobón, importada hai uns cen anos da illa de Bioko, contén algúns elementos africanos (nixerianos), que chegaron a través de América (Cuba) e outros que proceden directamente de África."}
{"id": 1016401, "term": "Serpentón", "prompt": "Dame a definición de \"serpentón\".", "output": "Instrumento aerófono de ampla trade, boca de metal ou madeira en forma de copa, un tudel de latón e cun tubo de madeira en forma de serpentina ondulante ou de serpe, realizado nunha soa peza cortada en dous, oca e encolada, e que adoita estar cuberto con pel negra, con seis orificios en grupos de tres para os dedos. O instrumento adoita ter 245 cm de longo. Ten unha extensión de oitava e media e un timbre áspero, entre o dunha tuba e un fagot.\n\nNota de alcance: Abbé Leboeuf (\"Mémoire concernant l´histoire ecclesiastique et civile d´Auxerre\", 1743) sinalou que o inventor do instrumento foi un cóengo de Auxerre, Edmé Guillaume, quen o ideou en 1590. Con todo, atopáronse mostras iconográficas de instrumentos moi similares anteriores a esa data, que puideron inspirar o cóengo. Nun anónimo flamenco de finais do século XV titulado \"Concerto anxélico\" (Museo de Belas Artes de Bilbao) aparece un anxo que toca un instrumento moi parecido ao serpentón; o tudel rodéalle o pescozo, e o pavillón en lugar de continuar cara a unha zona superior, pechando unha elipse, segue cara a abaixo. En calquera caso, a opinión xeral coincide en sinalar a Francia como o seu país de orixe, onde xurdiu para dobrar as voces do canto chairo. Ata finais do século XVIII, o seu uso foi eclesiástico, dentro da música sacra. A comezos do século XVII utilizábase para reforzar o canto gregoriano en moitas igrexas francesas. A finais do século XVIII, comezou a utilizarse tamén en orquestras e en bandas militares. Deseñouse un modelo inglés para a súa utilización militar con curvas máis ríxidas, máis abrazadeiras e unha posición para a man dereita enfrontada á man esquerda. A comezos do século XIX engadíronse tres ou catro chaves. En 1840 intentouse introducir, con escaso éxito, un xogo completo de catorce chaves."}
{"id": 1182465, "term": "Sehng", "prompt": "Explica o significado de \"sehng\".", "output": "Órgano de boca de orixe chinesa formado por un segredo en forma de bol, cuxo perímetro está rodeado por doce a dezanove tubos de bambú inseridos verticalmente, utilizado nos ritos dos templos confucianos e en diversas celebracións profanas. Cada tubo conta cunha lingüeta metálica no seu extremo inferior e un orificio que debe taparse para producir un son. O intérprete colle o \"sheng\" escorregando as dúas mans e inspira e expira, a través dunha boca, cubrindo varios buratos ao mesmo tempo para producir acordes.\n\nNota de alcance: O \"sheng\", creado en China hai uns tres mil anos, fíxose moi popular no século XI a. C. En Europa comeza a chamar a atención durante o século XVIII, cando se aplicou o principio da lingüeta libre en varios instrumentos occidentais, como o harmonio e o acordeón. En Oriente o \"sheng\" utilízase como instrumento solista e en orquestras."}
{"id": 1011082, "term": "Sistro", "prompt": "Define \"sistro\".", "output": "Variante de axóuxere típico da tradición exipcia, empregado en Grecia e introducido en Roma no último cuarto do século I a. C. Componse dun mango, en forma de columniña, rematado por unha barra metálica en forma de ferradura alongada e atravesada en sentido horizontal por unha serie de láminas ou bastonciños (de tres a cinco), tamén metálicas, que tiñan unhas curvaturas nos extremos e que vibraban ruidosamente ao sacudir o instrumento. Polo xeral fabricábanse en bronce, aínda que se atoparon exemplares en prata e en ouro. En Exipto, fabricáronse dous tipos de sistros: o \"sistro sejem\" e o \"sistro sesheshet\"; en ambos os casos o mango ten igual forma, unha vara para suxeitalo que termina na cabeza da deusa Hathor (\"deusa do amor, do canto, do baile e do sistro\"). Ao sacudilo violentamente asegurábase a súa emisión sonora pola vibración das variñas de metal. Segundo a iconografía, distínguense dúas formas de tanguido; a primeira, usual en Exipto, consistía en manter o instrumento en disposición vertical; mentres que en Grecia, tamén se tocaba en posición horizontal, para o que se precisaba un sistro composto por dúas barras metálicas, situadas en paralelo e atravesadas por unha serie de variñas (\"sistro apúlico\").\n\nNota de alcance: O sistro, coñecido en Exipto co nome de \"sakhm\", foi axitado nos actos relixiosos por sacerdotes, músicas e cantoras; en ocasións, as propias raíñas e princesas aparecen representadas con el nas súas mans, normalmente dúas, un en cada man. O papel deste instrumento era o de tranquilizar a cólera dos deuses e poñelos en boa disposición para escoitar as pregarias; procuráballe pracer á divindade e, en ocasións, posuía implicacións eróticas. Algunhas escenas, conservadas nas paredes das tumbas, suxiren que o seu son era comparable ao murmurio dos talos de papiro, o que suscitaba a aparición da divindade ao evocar o nacemento de Horus nos pantanos do Delta do Nilo. Así mesmo, utilizábase nos rituais en honra de Hathor e de Isis, o que o vincula aos ritos funerarios, xa que esta deusa guiaba as almas dos mortos. Foi símbolo de Hathor, venerada principalmente en Dendera desde o Imperio Antigo, era a vaca do ceo que permitira saír o sol entre os seus cornos; vinculada a Re no seu papel de filla, habitaba na afastada Nubia como unha leoa salvaxe e temíbel devorando os seus inimigos, polo que en certas ocasións vinculouse con Sejmet. O deus Re decidiu traela de novo ao seu lado e confioulles esta tarefa aos deuses Thot e Shu os cales, mediante o viño, a música e os cánticos, conseguen seducir a deusa e levala de novo a Dendera. Durante a viaxe tocouse a arpa, o lad, o sistro e o tambor e a deusa salvaxe, purificada pola auga, converteuse na deusa do amor. En época grecorromana este instrumento tivo unha gran difusión fóra de Exipto, converténdose no símbolo das divindades e dos oficiantes nas cerimonias relixiosas vinculadas ás relixións mistéricas. En Grecia, o sistro foi atributo de Afrodita e coñeceuse co termo de \"platage\", nome citado por Arquitas (ca. 375 a. C. Aristóteles (384-322 a. C.) en \"Política\" VI, onde dá ao mencionado amigo de Platón como inventor e aconsella o seu uso aos adolescentes para a súa futura formación musical. En Roma, o seu uso vinculouse á deusa Cibeles."}
{"id": 1192057, "term": "Sistro sejem", "prompt": "Cal é a acepción de \"sistro sejem\"?", "output": "Tipo de sistro exipcio cuxa peculiaridade estriba na forma de \"naos\" que adopta a zona superior do instrumento. Aínda que a maioría dos exemplares grecorromanos foron fabricados en bronce, moitos dos obxectos de carácter ritual ou funerario, que non eran nin funcionais nin de uso cotián, foron realizados en madeira, pedra ou fayenza. O sistro de estilo \"naos\" aparece desde os inicios do Imperio Antigo (ca. 2686-2181 a. C.)"}
{"id": 1192058, "term": "Sistro sesheshet", "prompt": "Como se define \"sistro sesheshet\"?", "output": "Xunto co sistro \"sejem\", un dos dous tipos de sistro fabricados en Exipto, sendo o \"sesheshet\" ou tipo con aros o máis común no período grecorromano (332 a. C.-395 d. C.). A principal diferenza entre ambos os dous sistros atópase na forma que adquire a zona superior do instrumento, sendo a do \"sesheshet\" arqueada, cun arco atravesado por unha serie de variñas curvas en forma de serpe."}
{"id": 1182572, "term": "Sitar", "prompt": "Como se define \"sitar\"?", "output": "Laúde de mastro longo do norte da India, da familia da \"tanbūr\". É unha evolución do laúde longo iraniano e o seu nome deriva do \"setar\" persa. Está composto por un diapasón ancho con trastes móbiles, un corpo periforme, de madeira ou de cabaza cortada e baleirada, e unha caixa de resonancia de cabaza na parte alta do mastro. Conta con sete cordas principais -catro melódicas e tres bordóns- todas elas metálicas, e de doce a vinte cordas simpáticas. As cordas sitúanse nun espazo especial baixo os trastes, que son metálicos, convexos e suxeitos con tripa aos laterais do mastro. O intérprete pulsa as cordas cun plectro longo e curvo de arame que se fixa no dedo índice dereito.\n\nNota de alcance: O \"sitar\" é un instrumento solista ao que normalmente acompaña a táboa e a \"tanb. r\". Moitos instrumentos musicais na India están ligados ás divindades debido á orixe musical dos cantos védicos. Os cordófonos, con cordas que resoan por simpatía, xunto coas frautas traveseiras e os múltiples tambores, son os seus instrumentos máis representativos. Así, tanto o \"sitar\" como a \"tanb. r\" constitúense como os instrumentos nacionais da India."}
{"id": 1185845, "term": "Sofar", "prompt": "Con que significado se emprega \"sofar\"?", "output": "Corno de chamada baleirado utilizado no \"Ros hasaná\" e noutras ocasións solemnes da liturxia hebrea. O corno, normalmente de carneiro pai ou enteiro, aínda que tamén pode ser de chibo, cabra montés, antílope ou gacela, abrándase ao vapor para darlle a súa característica forma esmagada. O \"sofar\" (en plural, \"sofarot\") non pode ser pintado, aínda que si gravado.\n\nNota de alcance: O oficiante faino soar o día anterior ao final do \"Yom Kipur\" (Festa do Gran Perdón dos xudeus), despois das oracións da mañá e da tarde, co obxecto de incitar os fieis ao exame de conciencia e arrepentimento. Así mesmo, tócao ao final da cerimonia para anunciar a fin do xaxún e indicar que Deus escoitou as oracións e concedeu o perdón dos pecados. É un dos instrumentos máis antigos que se conservan. No antigo Israel usábase para proclamar o ano xubilar, na festividade de Primeiro de ano, en procesións, para chamar ao combate, etc. Durante a Idade Media tocábase tamén nos xaxúns, as excomuñóns e nos funerais, así como na tarde dos venres mediante tres toques que soaban a intervalos, avisando aos traballadores do cesamento das súas tarefas. Co último destes toques sinalábase o acendido das candeas."}
{"id": 1190562, "term": "Axóuxere de campaíñas", "prompt": "Dime cal é a definición de \"axóuxere de campaíñas\".", "output": "Axóuxere con mango de madeira e pequenas campás que, axitado, produce os sons que requiren certas cerimonias relixiosas."}
{"id": 1182437, "term": "Sulibao", "prompt": "Con que significado se emprega \"sulibao\"?", "output": "Variante de tambor característico do norte de Luzón (Filipinas), percutido cun só parche (unimembranófono). O \"sulibao\" está composto por un corpo cónico dunha peza de madeira baleirada. Normalmente o parche suxéitase con fibra vexetal, nun anel tallado a un terzo ou a un cuarto da súa altura.\n\nNota de alcance: Entre os ibaloi, este tipo de tambor ten un uso cerimonial."}
{"id": 1182928, "term": "Syrinx", "prompt": "Explica que significa \"syrinx\".", "output": "Frauta de pan das antigas Grecia e Roma. O instrumento constaba dun grupo de tubos de cana, unidos entre si e pechados por un extremo, sobre os que se sopraba directamente.\n\nNota de alcance: O \"syrinx\" asóciase ao deus Pan e ao culto pastoril."}
{"id": 1011036, "term": "Tambor", "prompt": "Que quere dicir \"tambor\"?", "output": "Instrumento membranófono percutido cun ou dous parches, sendo máis delgado o da parte inferior, de pel ou de plástico, estirados sobre un bastidor que, xeralmente, se realizaba en madeira ou metal. Os parches átanse, cravan, péganse ao corpo ou, na súa forma moderna, colócanse mediante un contra aro e parafusos. Os materiais de construción das caixas de resonancia son diversos; troncos baleirados, corpos fabricados con costelas de madeira, recipientes de cerámica, cilindros de cobre ou bronce, cabazas ocas e mesmo cavidades craniais (\"rnga ch´un\", tambor tibetano). Tamén os seus formatos poden ter estruturas moi diferentes; cilíndricas, cónicas, cadradas; así mesmo atópanse exemplares de vasilla, de copa e de dobre corpo cónico, unido por unha base máis estreita, ao xeito dun reloxo de area (\"damaru\" hindú). En canto ao material das membranas, desde os seus comezos foron confeccionadas con peles de distintos animais (cordeiro, becerro, cabra, camelo, touro, antílope, etc., e mesmo quenlla e raia, como era habitual no \"tār\" islámico), que se unían ao resoador e tensaban mediante resinas, con febras vexetais ou cintas de cánabo ou de coiro. Nalgúns casos, ás membranas adosábaselles bizna feita de fariña de peixe (variantes da \"táboa\", norte e centro da India, Bangladesh e Paquistán).\n\nNota de alcance: Tambor é un termo xenérico xa que son moitos os tipos e moi variadas as culturas nas que está presente o instrumento. O termo galego procede do persa \"tabīr\", palabra que quedou modificada polo árabe, onde debeu confundirse co nome dun cordófono do tipo laúde chamado \"tanbūr\". En catalán, \"atambor\" é unha forma tardía. Xa na Idade Media, segundo Corominas, o termo \"tambor\" foi de uso común. A forma xeneralizada francesa dos séculos XII e XIII é a de \"tabour\", máis tarde \"tambour\". O italiano \"tamburo\" xorde a partir do século XIII, e en occitano medieval déronse as voces tabor (século XII) e \"tambor\" (século XIII). Os tambores desempeñan un papel importante na comunicación e na cerimonia. Como instrumentos rituais, atribúenselles con frecuencia poderes máxicos. Pobos primitivos e altas civilizacións comparten as mesmas ideas respecto da natureza da música. Así ocorre en China, Australia, os vedas hindús e os rituais africanos, en cuxos mitos os instrumentos musicais encerran poderes marabillosos. O son ten un papel preponderante nos mitos da creación. Os tambores, xunto coas frautas ou as palmas son transmisores das voces creadoras. De todo o instrumentario musical, o tambor é un dos elementos con maior contido místico, en moitas tradicións foi moi importante, por exemplo, o material da membrana como símbolo de invocación ou de presaxio. Segundo a pel do animal que fose usada para o parche, alcanzará un ou outro significado. En Europa, durante a Idade Media foron moitas as lendas referidas ao poder deste instrumento e da súa influencia sobre os que o escoitaban. Se era de pel de lobo, todo anunciaba tensión; se era de cordeiro, concordia."}
{"id": 1011037, "term": "Tamboril", "prompt": "Que quere dicir \"tamboril\"?", "output": "Tipo de tambor percutido de dous parches (bimembranófono). O tamboril está composto por un cilindro de madeira de ata 50 cm de altura, recuberto por ambas as bocas con parches de 25 cm a 30 cm de diámetro, que se tensan con cordas e tirantes de coiro. Para tensar máis ou menos a pel colócanse uns tensores de coiro entre as cordas que unen os aros. Do parche inferior, que non se percute, adóitase colgar algún bordón ou corda que roza superficialmente a pel e vibra con ela. Algúns tamborís decorábanse con elementos clásicos como cruces, peixes, paxaros ou a árbore da vida. Ás veces na baqueta ou no cilindro incluíanse expresións talladas ou pintadas do tipo \"viva o meu dono\", \"Fíxome... \" etc.\n\nNota de alcance: O tamboril tócase xeralmente colgado do brazo esquerdo (o mesmo que sostén a frauta de tres buratos coa que normalmente se combina) e cunha soa baqueta empuñada coa man dereita. Aínda que non pode asegurarse que a súa orixe fose militar, tivo gran relación con actividades marciais. En España, desde época moi temperá, aparece unido tamén a bailes e celebracións populares na honra ao patrón."}
{"id": 1185238, "term": "Tamborín", "prompt": "Explica que significa \"tamborín\".", "output": "Nome co que se lle coñece ao tamboril nalgúns municipios de Salamanca como Puebla de Yeltes."}
{"id": 1191402, "term": "Tambor timba", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tambor timba\"?", "output": "Tambor ligado aos rituais iniciáticos dos baga, grupos dispersos ao longo do litoral da costa de Guinea. O \"timba\" está composto por unha caixa de resonancia pechada en forma de copa. Son de gran talla, algúns adoitan alcanzar 170 cm de altura. Normalmente a caixa do instrumento é soportada por representacións escultóricas antropomorfas ou zoomorfas.\n\nNota de alcance: Este tipo de membranófonos podían acompañar as cerimonias de matrimonio ou de duelo, onde reproducían simbolicamente a voz dos antepasados, pero sobre todo están asociados aos rituais de iniciación que, xeralmente, se desenvolvían de noite. O músico, sempre un home, debía subirse a miúdo sobre un tallo para tocar coa axuda de dúas baquetas de madeira."}
{"id": 1182457, "term": "Tampun", "prompt": "Cal é o sentido de \"tampun\"?", "output": "Tambor bimembranófono de Perú, da zona andina ecuatoriana, composto por un corpo cilíndrico de madeira e dous parches de pel unidos por cordas tensadas con fibra vexetal. Este instrumento adoita ter unha asa de fibra para a súa suxeición."}
{"id": 1029998, "term": "Tam-tam", "prompt": "Dame a definición de \"tam-tam\".", "output": "Nome común co que se lles coñece aos tambores de membranas na tradición musical negroafricana. Trátase dun instrumento membranófono, de afinación indeterminada, formado por un disco circular de metal, lixeiramente convexo co rebordo cara a dentro, que ten a aparencia dun prato pouco profundo con pequenos laterais verticais. Cólgase verticalmente e percútese no centro cunha baqueta de cabeza branda.\n\nNota de alcance: Este tipo de instrumentos, ademais de marcaren o ritmo de danzas e de cantos, desempeñan unhas eminentes funcións rituais e sociais e, aínda que constitúen o signo e símbolo do poder do xefe ou do clan -razón pola cal o tocan xeralmente os homes-, ante todo expresan a identidade profunda dunha música intimamente ligada á linguaxe falada, utilizando códigos precisos para a transmisión de mensaxes a distancia."}
{"id": 1185030, "term": "Tar", "prompt": "Con que significado se emprega \"tar\"?", "output": "Pandeireta característica na tradición da música arábigo-andaluza. En Oriente chamada \"daff\" ou \"riq\", está composta por un aro de madeira equipado con pares dobres de ferreñas de cobre ou latón e cuberto por un lado dunha membrana de pel de cabra ou peixe.\n\nNota de alcance: A técnica de interpretación, xogando entre as dúas mans, golpeado ou axitado, ofrece sonoridades diferentes sobre os dous golpes básicos: forte (\"dum\") ou débil (\"tak\"). O seu intérprete ha de ser mestre do ritmo e do repertorio, pois é quen asegura o tránsito rítmico dunhas obras musicais a outras."}
{"id": 1182223, "term": "Tariya", "prompt": "Cal é a acepción de \"tariya\"?", "output": "En Marrocos, tambor de forma cilíndrica que cobre un dos seus lados cun anaco de pel tensada (unimembranófono). A membrana, que cobre a zona superior, debe ser de pel de cordeiro sacrificado durante unha festa relixiosa.\n\nNota de alcance: Os pequenos tambores \"tariya\" utilizábanse ritualmente na vila santa de Azemmour. Entre os musulmáns do norte de África, é frecuente que os pais lles agasallen pequenos tambores aos seus fillos con ocasión da festa dos nenos que se celebra o décimo día do mes de \"moharran\" (xuño)."}
{"id": 1191987, "term": "Te-Ndef", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"te-ndef\"?", "output": "Tambor de madeira e pel, con talla cilíndrica e pequeno pedestal, utilizado nas cerimonias funerarias dos dignitarios da sociedade secreta senón, entre os baga (Guinea). Moitas destas pezas acusan influencias europeas e islámicas. Nalgunhas é posible separar o tambor da base e, noutros casos, aquel apóiase en cabalos, en lugar de sobre figuras antropomorfas, femininas ou masculinas.\n\nNota de alcance: Unha vez ao ano celebrábase unha iniciación dunha semana de duración; era neste acontecemento e nos funerais dos membros, cando certos dirixentes da sociedade tocaban estes grandes tambores. Ao principio e ao final das cerimonias iniciáticas, tiñan lugar danzas que se prolongaban por espazo dun día e eran acompañadas por tales instrumentos. Estes instrumentos eran propiedade exclusiva das mulleres baga e usábanse principalmente no ámbito dos subgrupos da costa setentrional. Entre os baga sitemu, atopábanse na asociación feminina chamada A-Tekan, cuxa pertenza estaba limitada, en moitas zonas, a mulleres que tiveran fillos."}
{"id": 1190321, "term": "Tímpano", "prompt": "Cal é o sentido de \"tímpano\"?", "output": "Instrumento membranófono de percusión utilizado nas antigas Grecia e Roma. Componse dunha pel tensada sobre un aro de madeira ou de bronce. O instrumento bátese coa man ou cun plectro.\n\nNota de alcance: Segundo os autores antigos, o tímpano aparece ligado a todos os cultos orxiásticos de Venus en Oriente e, así mesmo, é asociado aos cultos orientais na honra a Cibeles e Dioniso. O tímpano xoga un papel místico nas cerimonias iniciáticas dos misterios de Cibeles e de Attis, sendo un dos atributos da deusa, á que se representa cun gran tímpano elevado na man esquerda ou pousando a man sobre o devandito instrumento. Ás veces figura tamén na man de Attis. En ocasións relaciónase con frautas e címbalos, exaltando o delirio relixioso dos Coribantes, Curetes e dos sacerdotes da Gran Nai dos deuses (Cibeles), en particular na procesión que precede o \"tauróbolo\" (sacrificio dedicado á deusa, no que se inmolaba un touro)."}
{"id": 1192059, "term": "Tintinabulum", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tintinabulum\".", "output": "Campaíña, normalmente de bronce, utilizada no ritual do culto imperial romano. Adoita levar inscricións latinas alusivas a emperadores e como anunciación de tempos mellores para o senado e o pobo romano.\n\nNota de alcance: A música desempeñou un papel importante no ritual. Ademais de no cerimonial dos cultos orientais- Baco, Cibeles, Attis, Isis -, estaba presente na liturxia relativa ao culto doutros deuses e na do culto imperial."}
{"id": 1191710, "term": "Tông", "prompt": "Que significa \"tông\"?", "output": "Trompeta natural con boca lateral feita dunha peza de madeira. Os fang (Gabón, Camerún, Guinea Ecuatorial) empregan o termo \"tông\" para calquera instrumento de ton grave, sexa este o corno de chamada ou a trompeta. Consiste nun tubo cónico de madeira, de 30 cm a 40 cm de longo, de 4 cm a 5 cm de diámetro no extremo final e 3 cm no inicio do tubo. Ten unha boca, de forma cilíndrica, que sobresae no lateral do tubo, duns 2 cm de longo por 1,5 cm de diámetro. Ás veces ten outro pequeno cilindro na parte oposta á embocadura e coa mesma forma, que se utiliza para inserir un cordel e poder transportar o instrumento. Os exemplos máis elaborados son de madeira labrada con símbolos xeométricos."}
{"id": 1191711, "term": "Tông-`mvùù", "prompt": "Define \"tông-`mvùù\".", "output": "Entre os fang, trompeta natural con boquilla lateral. Ten uns 30 cm a 50 cm de longo, con buraco romboidal, rectangular ou oval duns 2 cm 1,5 cm e diámetro no extremo de 4 cm a 7 cm. É de hasta de antílope situtunga (\"Limnotragus spekei gratuds Sclater\"), chamado tamén antílope de cabalo. Ás veces leva figuras xeométricas talladas. Úsase para facer música e para convocar a reunións.\n\nNota de alcance: Segundo a tradición, na súa migración cara ao mar, tocouse este corno para convocar a todo o pobo fang, fillos de Àfìrì. Kárá, para escapar do inimigo pasando un a un a través do buraco escavado coa aixola\"mgbák\" na árbore do \"àdzàp\"."}
{"id": 1182462, "term": "Trutruca", "prompt": "Como se define \"trutruca\"?", "output": "Trompeta recta, tubular, dos indios araucanos do sur de Chile e Arxentina. A \"trutruka\" está composta por un anaco de bambú duns 3 m de longo. Un corte diagonal no extremo serve de boca, mentres que no outro extremo átase un corno que actúa como pavillón.\n\nNota de alcance: Utilízase nalgúns rituais, ben como instrumento solista ou cun tambor."}
{"id": 1185844, "term": "Tsenatsil", "prompt": "Cal é o sentido de \"tsenatsil\"?", "output": "Nome co que se coñece ao sistro en Etiopía. O \"tsenatsil\" consta dun mango de madeira e unha pinza metálica con calados, entre os que se suxeita un arame polo que se deslizan e entrechocan as ferreñas metálicas.\n\nNota de alcance: Trátase dun instrumento ritual da igrexa copta, exemplo da supervivencia marxinal dos sistros utilizados nas antigas cerimonias exipcias, gregas e romanas. O canto relixioso dos oficiantes nos rituais acompásase repetidamente cos sistros, tambores e unhas tabletas de pedra que, percutidas, fan a función de campás."}
{"id": 1191062, "term": "Tu-tu", "prompt": "Explica o significado de \"tu-tu\".", "output": "Tambor bimembranófono utilizado nas festas de puberdade feminina ticuna (Arawak). O \"tu-tu\" procede de Brasil, Putumayo e Amazonas (Ticuna), é de corpo cilíndrico de madeira de cedro e parches de pel de mono que se suxeitan con fibra vexetal en zigzag. Un dos parches adoita ir decorado con estrelas, medias lúas e outros debuxos en negro."}
{"id": 1190723, "term": "Ud", "prompt": "Que quere dicir \"ud\"?", "output": "Laúde árabe de mastro curto. O número das súas cordas cambia ao longo do tempo, pasando de catro no século VII a cinco no IX. A súa caixa de resonancia, piriforme curvada, está constituída por doelas ou costelas de madeira e cóbrese cunha tapa de madeira fina decorada cun ou tres oídos ou rosetas caladas na madeira. Preto da ponte, que está encolado na tapa, ten unha chapa de madeira dura para protexela dos golpes do plectro. Este último, está fabricado de pluma de aguia ou corno de res.\n\nNota de alcance: Para tranquilizar as forzas da natureza ou establecer relacións co sobrenatural, para alcanzar a protección divina, o home sempre recorreu aos sons dos instrumentos musicais. A afinación das catro cordas dobres de laúde é a orixe e obxecto das teorías musicais árabes, que asocian os sons aos temperamentos humanos, ás estacións do ano e aos elementos da natureza. Existen varios tipos de laúde no Magreb; os máis evolucionados, de cinco e seis cordas dobres, son semellantes aos do mundo turco e exipcio; pero existen tamén instrumentos de catro cordas, como o \"ud arbi\" en Tunisia ou a \"kuitra\" en Alxeria, que teñen unha caixa máis pequena e diferenzas na afinación. No século XII pasa ás cortes cristiás españolas e europeas, facéndose máis lixeiro, aumentando o seu tamaño e o número de cordas, e chegando a ser extraordinariamente popular nos séculos XVI e XVII. No século XVIII cae en decadencia en Europa, aínda que segue vixente en Oriente como o instrumento rei da música árabe. Moitos estudosos cren que o instrumento desenvolveuse a partir do arco musical, xa que a palabra ūd ten dous significados: \"madeira e vara flexible\". A importancia do ūd para a cultura musical árabe é comparable á do vina ou o koto respecto ás culturas hindú e xaponesa. O instrumento continúa a ser utilizado actualmente en orquestras tradicionais de todo o Medio Oriente."}
{"id": 1191742, "term": "Ukulu", "prompt": "Cal é a definición de \"ukulu\"?", "output": "Entre os ndowe, instrumento idiófono de golpe directo composto por un tubo de percusión con lingüetas. Trátase dun tronco baleirado que se golpea con dous paus (como o \"nku\" entre os fang ou o \"mpfhul\" entre os bisío). Este tipo de tambor era chamado antigamente \"elimbe\" entre os combes (\"Diccionario kombe-español\", Leoncio Fernández 1951: 496). Actualmente por \"elimbi\" enténdese unha caixa ou recipiente para golpear con dous paus.\n\nNota de alcance: Emprégase para convocar a reunión e dar unha noticia dun acontecemento importante na comunidade. Tamén para chamar á guerra. Os ritos, entre os ndowe, poden realizarse de forma individual ou en grupo, teñen distintas fases e os lugares elixidos adoitan ser ao pé das grandes árbores, nas montañas, xunto aos ríos, no mar ou nun patio preparado para iso. Celébranse con ocasión dos momentos importantes no ciclo da vida (nacementos, iniciación, vodas, defuncións), para limpar o mal ou con motivo de curacións, así como para a recolección dos froitos do mar, a terra ou o bosque. Tamén con ocasión das guerras."}
{"id": 1191734, "term": "Vi´ade", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"vi´ade\"?", "output": "Entre os bubis (illa de Bioko, Guinea Ecuatorial), instrumento idiófono de golpe directo ou pedras de entrechoque. O \"vi`ade\" consiste en pequenas pedras ovaladas de basalto que, ao golpearse, producen son metálico e serven para acompañar cancións.\n\nNota de alcance: As pedras son traídas polos bubis desde as praias para ofrecelas aos espíritos \"basaleboko\" e \"babiá`oma\"."}
{"id": 1182561, "term": "Vina", "prompt": "Cal é o sentido de \"vina\"?", "output": "Laúde de mastro longo do sur da India. Está composto por catro cordas que se tocan e tres bordóns por encima dun mastro ancho, que se estende a partir dun corpo periforme. O mastro ten vinte e catro trastes, un resoador de cabaza e un caravilleiro curvado cara a atrás.\n\nNota de alcance: O intérprete senta coas pernas cruzadas e colle o instrumento de maneira máis ou menos horizontal, pulsando as cordas con plectros colocados nos dedos da man dereita. Na India os instrumentos están ligados ás divindades debido á orixe musical dos cantos védicos. A \"vina\" é o instrumento por excelencia da Música Carnática, a tradición musical do Sur da India. Xunto co \"bansuri\", a \"vina\" está asociada no hinduísmo á deusa da música, Saraswati."}
{"id": 1182442, "term": "Waji", "prompt": "Que quere dicir \"waji\"?", "output": "Tipo de arpa asiática da provincia do Nuristán (Afganistán). Trátase dun instrumento cordófono composto por unha caixa de madeira baleirada e tallada en forma de dous rombos unidos. A táboa harmónica adoita ser de pel, suxeita con tiras anodas baixo esta. O arco, con orificios para as cordas, constrúese cunha rama curvada que atravesa a pel e se suxeita á caixa por medio dunhas tiras nos dous extremos deste.\n\nNota de alcance: A arpa tomou un valor xenérico a través do tempo. Pola súa antigüidade é un instrumento emblemático e simbólico nas distintas civilizacións e cultos. Simbolicamente foi considerado como unha ponte ou escaleira entre os mundos terrestre e celeste."}
{"id": 1191420, "term": "Warup", "prompt": "Cal é o sentido de \"warup\"?", "output": "Tambor ritual unimembranófono utilizado polos habitantes das illas do Estreito de Torres, no Estado de Queensland (Australia). O instrumento é de madeira, ornamentado con plumas de casoar (paxaro que habita nas selvas tropicais de Australia e Nova Guinea) e sementes que fan a función de cascabeis. Como en todo o sur de Nova Guinea, o \"warup\" toma a forma de sabre, cunha das súas partes, en forma de triángulo e ornamentada con decoración incisa, que parece representar unha boca aberta de quenlla ou dun crocodilo.\n\nNota de alcance: Nun principio, parece que estes instrumentos musicais foron fabricados en Nova Guinea e exportados ás illas do Estreito de Torres. Desprovisto de empuñadura, o instrumento levábase atado á cintura cun cinto de fibras trenzadas. Caracterízase pola súa gran talla e as súas calidades estéticas. Neste arquipélago australiano tiñan lugar, ata o comezo do século XX, cerimonias de carácter funerario e rituais, a miúdo secretos, na honra a heroes mitolóxicos. Grandes máscaras de madeira ou de cuncha de tartaruga asociábanse a estas manifestacións cultuais. O tambor \"warup\" acompañaba os cantos dos \"warup-le\" (\"homes-tambor\") durante as danzas de iniciación, marcando o paso da adolescencia á idade adulta."}
{"id": 1182480, "term": "Yun luo", "prompt": "Cal é a definición de \"yun luo\"?", "output": "Gong chinés composto por varios pratos, xeralmente de bronce, suspendidos nun bastidor de madeira. Adoita ser habitual atopar un carácter de escritura chinesa no interior de cada un destes pratos.\n\nNota de alcance: A transmisión oral da música tradicional está unida á vida e é utilizada, na maioría das ocasións, pola súa función máxica e simbólica. Na maior parte das rexións da terra, voces e instrumentos musicais posúen valor ritual. Tanto en pobos primitivos como en altas civilizacións, desde a antiga China aos pobos africanos, os instrumentos musicais encerran poderes marabillosos nos seus mitos de creación."}
{"id": 1011041, "term": "Zambomba", "prompt": "Dime cal é a definición de \"zambomba\".", "output": "Instrumento membranófono de fricción. A zambomba constrúese cun recipiente de barro cocido, cilíndrico ou cónico, aberto por un extremo e pechado polo outro, cunha membrana tensada, no centro da cal se sitúa un carrizo que penetra uns 2 cm dentro do instrumento. Para conseguir o son ronco e grave do parche, humedécese a man coa que se frota a cana de arriba cara abaixo facendo vibrar o parche.\n\nNota de alcance: Segundo Joan Coromines (1954), o seu nome pode derivar dun cruzamento entre \"zampoña\" e \"bombo\" ou \"bomba\". Así mesmo, indica a pronuncia árabe de \"zamboña\". Trátase dun instrumento popular difundido desde antigo en diversas culturas do continente europeo. En España, toma diferentes nomes segundo a zona xeográfica: en catalán \"simbomba\" e \"ximbomba\", ou \"eltzagor\" en euskera. Na Provenza coñécese co termo de pignato, equivalente francés de \"marmita\", mentres que na rexión de Aveyron coñéceselle como braù (lembra o bruar dun touro), no que a variña é substituída por un cordel. En Flandres, aínda se lle coñece co antigo termo de \"rommelot\" (\"recipiente zumbador\"). Por outra banda, a zambomba, asociada aos ritos de fertilidade, é por tradición un emblema do Nadal. Nas illas Baleares, estes cantos de Nadal coñécense como \"cançons de ximbomba\". Tamén foi un instrumento tradicional de acompañamento de grupos ou cuadrillas de mozos que saían polas rúas cantando coplaspropias destes días e solicitando o aguinaldo."}
{"id": 1182487, "term": "Zhong", "prompt": "Cal é a definición de \"zhong\"?", "output": "Campá chinesa de pequeno tamaño. O \"zhong\" consta dun corpo metálico, de sección circular e ombros redondeados, rematado cun mango superior, que adoita estar decorado con relevos de dragóns. Polo xeral o corpo ten decoración de ideogramas e motivos xeométricos. Normalmente, está agrupada en número de nove para formar un carillón. Ao carecer de badalo o son desta campá prodúcese por percusión. O \"zhong\" aparece na Dinastía Zhou (ca. 1121-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera).\n\nNota de alcance: A campá foi utilizada no ámbito relixioso por diferentes culturas grazas á súa rica linguaxe sonora, e na música do confucianismo foron moi populares. Na antiga China estes instrumentos idiófonos utilizábanse tanto para estudos teóricos como para establecer proporcións escalares. A poderosa influencia do budismo e a súa rápida expansión durante o século III a. C. en China, Corea e Xapón outorgoulles un importante papel ás campás nas cerimonias relixiosas."}
{"id": 1190389, "term": "Mobiliario relixioso", "prompt": "Con que significado se emprega \"mobiliario relixioso\"?", "output": "Conxunto de mobles ou aveños pertencentes ou relativos ao culto. Este mobiliario pode atoparse tanto nun espazo relixioso ben definido (templos, igrexas, sinagogas, santuarios, necrópoles, etc.) e perfectamente separado da vida profana ou cotiá, como naqueles outros nos que existe unha maior diversidade e relación do sagrado coa natureza convertida en espazo sagrado (montañas, covas ou camiños).\n\nNota de alcance: Aínda tendo en conta que o concepto amplo de moble fálanos daqueles efectos movibles, incluíronse nesta clasificación aqueles outros que non gozando na actualidade desta calidade puideron tela en orixe, como o altar ou, por exemplo, aqueles outros que se puidesen trasladar do seu lugar de orixe por un cambio de uso ou función, como as \"hermae\" que, aínda que na súa orixe foron colocadas nos camiños cun carácter protector, máis tarde pasaron a ter unha función decorativa, situándose especialmente nos perístilos e xardíns."}
{"id": 1189754, "term": "Altar dos holocaustos", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"altar dos holocaustos\"?", "output": "No culto xudeu, mesa que, na súa forma primitiva, era cuadrangular, transportable e de madeira chapada en bronce, con catro cornas nos ángulos. Máis tarde pasou a converterse no chamado altar de bronce."}
{"id": 1189755, "term": "Altar dos incensos", "prompt": "Dime cal é a definición de \"altar dos incensos\".", "output": "No culto xudeu, mesa de madeira, chapada en ouro e situada no centro do santuario, entre a menorá e a mesa dos pans."}
{"id": 1191596, "term": "Altar de oracións", "prompt": "Como se define \"altar de oracións\"?", "output": "No culto budista, altar formado por tres módulos superpostos, que ocultan no seu interior compartimentos nos que se gardan algúns obxectos rituais de uso nos mosteiros. Os módulos inferior e superior aparecen decorados con placas que representan a divindades con múltiples brazos, como é habitual no budismo tántrico, de influencia hinduísta. No módulo central sitúanse trece muíños de oración (\"khorten\"), con mantras gravados dispostos en dúas filas separadas por unha fileira de turquesas. No módulo superior adóitase representar o monte Kailasha, morada do deus hindú Shiva (v. Figura de Shiva) e das divindades tibetanas."}
{"id": 1192897, "term": "Analógion", "prompt": "Que quere dicir \"analógion\"?", "output": "No culto ortodoxo, moble con corpo poliedro e rectangular, en cuxa superficie se atopaba (fixo ou virando ao redor dun eixe) unha peza piramidal. En cada lado desta pirámide, apoiábanse os libros litúrxicos para poder ser lidos polos membros do coro (Psaltes)."}
{"id": 1105708, "term": "Altar funerario", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"altar funerario\"?", "output": "Altar no que se ofrecen sacrificios. En Roma, a ara é unha pedra ou pequeno monumento para os sacrificios e ofrendas aos deuses. Pode chegar a ser un edículo e ter grande importancia artística, como é o caso da \"Ara Pacis\" de Augusto. No templo cristián, refírese á pedra consagrada que contén reliquias dun ou varios mártires, xeralmente embutida no taboleiro do altar, sobre o que se celebra a misa. Con todo, en ocasións, a ara refírese a todo o altar e non a unha pedra independente.\n\nNota de alcance: A ara ou altar é o monumento máis antigo dedicado ao culto aos deuses, sobre el realízanse as diferentes ofrendas destinadas á divindade. O recinto no que se sitúan é sempre un lugar sagrado. Circulares ou cadradas e con maior ou menor decoración, as aras de mármore escúlpense moi a miúdo no mundo romano e difúndense por todo o imperio."}
{"id": 1192061, "term": "Araña de igrexa", "prompt": "Cal é o sentido de \"araña de igrexa\"?", "output": "Candelabro sen pé e con varios brazos, que se colga do teito ou dun pescante nunha igrexa, templo ou sinagoga. Pode adoptar formas ou decoracións específicas, normalmente con motivos relixiosos."}
{"id": 1105709, "term": "Ara votiva", "prompt": "Explica que significa \"ara votiva\".", "output": "Ara que, na antiga Roma, adoitaba coroar as tumbas. Adoita ter forma rectangular e molduras na cabeceira. Nela facíanse constar os datos da persoa falecida. As inscricións comezan coa invocación aos deuses manes, D.M.S., e terminan co desexo de que a terra lle sexa lixeira ao defunto, S.T.T.L."}
{"id": 1190171, "term": "Arca de confraría", "prompt": "Cal é a definición de \"arca de confraría\"?", "output": "Colector de diferentes dimensións, polo xeral con tapa chaira, usado para gardar os bens dunha confraría (enxovais, escrituras, etc.) Distínguese pola presenza de dúas ou máis pechaduras coas súas respectivas chaves. Pode levar inscricións ou calquera outro elemento iconográfico que identifique a confraría á que pertence."}
{"id": 1189205, "term": "Armario dos Santos Óleos", "prompt": "Dame a definición de \"armario dos santos óleos\".", "output": "No culto católico, pequeno moble con portas, normalmente de madeira e encaixado nun nicho, cuxa función é a de conservar os Santos Óleos usados na administración dos sacramentos: Bautismo, Confirmación, Unción dos enfermos e Ordenación. Sitúase preto do altar maior ou na sancristía. Ás veces a súa porta, que debe permanecer pechada con chave, presenta a inscrición \"Olea Sancta\"."}
{"id": 1189338, "term": "Armario eucarístico", "prompt": "Cal é o sentido de \"armario eucarístico\"?", "output": "No culto católico, pequeno moble mural con portas, normalmente de madeira, que serve para conservar as reservas eucarísticas. Sitúase ao lado do altar maior e debe permanecer pechado con chave.\n\nNota de alcance: O armario eucarístico é unha das formas antigas do tabernáculo (sagrario)."}
{"id": 1189274, "term": "Armario relicario", "prompt": "Como se define \"armario relicario\"?", "output": "Moble con portas, de diferentes tamaños, destinado a conservar ou a conter reliquias. Debe permanecer pechado. Ás veces contén inscricións que fan referencia á súa función."}
{"id": 1189505, "term": "Tabernáculo de Xoves Santo", "prompt": "Explica o significado de \"tabernáculo de xoves santo\".", "output": "Caixa a modo de cofre para gardar a Sagrada Forma o Xoves Santo. No seu interior atópase un cáliz contendo a hostia consagrada para a súa conservación do Xoves ao Venres Santo. Tamén pode adoptar a forma de sepulcro con cuberta a dúas augas, ao xeito das representacións dalgúns sepulcros que aparecen nas escenas da Resurrección de Cristo. O tabernáculo de Xoves Santo conterá entón toda a simboloxía referida a esta época litúrxica, como depósito do corpo de Cristo e anticipo da súa resurrección o domingo de Pascua.\n\nNota de alcance: Tradicionalmente, ano tras ano, montábase o tabernáculo de Xoves Santo, tamén coñecida como \"Monumento\" ou arca do monumento do Xoves Santo, na que o bispo ou sacerdote que presidía a celebración eucarística, ao final desta, gardaba as sagradas formas nunha urna, caixa ou arca cuxa forma foi variando co paso dos séculos."}
{"id": 1038156, "term": "Arqueta relicario", "prompt": "Que significa \"arqueta relicario\"?", "output": "Arca ou pequena caixa, realizada en materiais nobres, na que se gardan reliquias, tesouros ou outros obxectos de valor. A tipoloxía dos relicarios foi moi variada. A arqueta ocupa, sobre todo desde o século X, un papel destacado ben pola súa temática particular en función das reliquias do santo que contiña, ben por ter programas iconográficos máis xerais e válidos para distintos tipos de reliquias. Na Idade Media era xeralmente de madeira fabricada a partir de pranchas de carballo. Os piñóns, os laterais e as bases son pezas independentes fixadas unhas a outras mediante cravos. A arca ábrese por unha porta disposta nun dos extremos, no fondo ou na parte alta. As zonas das almas de madeira, que non eran revestidas de placa metálica ou esmaltada, eran recebadas cun carbonato ou sulfato de calcio e despois pintadas con minio (chumbo vermello) ou vermellón (sulfuro de mercurio). A miúdo pintábase en branco ou en vermello, sobre fondo amarelo, unha cruz de consagración no interior dun dos piñóns, modelo moi común nos relicarios medievais, singularmente os lemosinos, dada a súa similitude co templo e sarcófago, presentando unha planta rectangular sobre catro patas e cuberta a dúas augas. Frecuentemente o reverso, en lugar dun programa iconográfico, desenvolve unha decoración en enreixados de rombos con motivos de astros ou tramas ortogonais que pechan cuadrifolios. A partir do século XII adoptaron, ás veces, a forma dunha igrexa en miniatura."}
{"id": 1190259, "term": "Artóforo", "prompt": "Explica que significa \"artóforo\".", "output": "Tabernáculo de ourivaría, a modo de custodia, situado sobre o altar. Na súa parte inferior ten un caixón ou cofre onde son conservadas; dunha parte a Santa Reserva, doutra o pan de comuñón destinado á liturxia dos presantificados (rito do tempo de Coresma). A súa altura non excede os 50 cm de alto e pode adoptar a forma dunha pequena capela ou dun dosel."}
{"id": 1190226, "term": "Arula", "prompt": "Que significa \"arula\"?", "output": "Pequeno altar portátil en arxila ou en pedra, cuxa orixe se remonta, polo menos, ao século VI a. C. en Corinto ou na Grecia occidental. A maior parte das \"arulae\" son de forma cadrada. Polo xeral, os altares cerámicos corintios estaban decorados coa técnica de figuras negras, mentres que os da Grecia occidental estaban ornamentados con relevos.\n\nNota de alcance: As \"arulae\" son altares de pequeno tamaño empregadas principalmente no culto doméstico (Krauskopf 2005, p. 233). Non obstante, poden desempeñar, do mesmo xeito que sucede coas \"arae\", das que unicamente as diferencia o seu menor tamaño (Yavis 1949, p. 171; Ricciotti 1978, p. 15), varias funcións: cultual, votiva ou funeraria (Montón 1991-1992). O altar de tipo funerario (Boschung 1987, pp. 12-13) aparece na Península Ibérica en época imperial, en Tarraco só se documenta a partir do século II (RIT, 477). Para definir a función destes obxectos existen varios criterios, dos que son fundamentais o contexto arqueolóxico de achado e a inscrición se a hai."}
{"id": 1189994, "term": "Atril de altar", "prompt": "Explica que significa \"atril de altar\".", "output": "Moble en forma de plano inclinado, en madeira ou en metal, ás veces pregado, que serve para soster un libro litúrxico sobre o altar e que é utilizado por diferentes cultos."}
{"id": 1192037, "term": "Atril de igrexa", "prompt": "Que quere dicir \"atril de igrexa\"?", "output": "Moble elevado sobre un pé, en madeira ou en metal, ás veces xiratorio, que serve para soster un libro litúrxico para ler ou cantar de pé. Xeralmente, está emprazado no coro, ás veces nunha tribuna."}
{"id": 1192036, "term": "Atril ortodoxo", "prompt": "Explica o significado de \"atril ortodoxo\".", "output": "Moble de plano inclinado e móbil cuxo uso se destina á lectura de textos do \"Evanxeo\"."}
{"id": 1189352, "term": "Baldaquino de matrimonio", "prompt": "Dame a definición de \"baldaquino de matrimonio\".", "output": "Baldaquino colocado sobre o estrado, baixo o que se protexe a \"tebá\" nas cerimonias xudías de matrimonio e baixo o que se sitúan os contraentes. En certas sinagogas, ten un carácter permanente.\n\nNota de alcance: O baldaquino de matrimonio está realizado en materiais duros, como a madeira por exemplo. Cando se trata de elementos téxtiles, empregaremos o termo \"hupá\"."}
{"id": 1189504, "term": "Baldaquino de pía bautismal", "prompt": "Explica que significa \"baldaquino de pía bautismal\".", "output": "No cristianismo, estrutura arquitectónica en forma de dosel. Xeralmente, repousa sobre catro soportes verticais e colócase enriba dunha pía bautismal co fin de protexela e realzar o seu valor."}
{"id": 1189820, "term": "Banco", "prompt": "Cal é a definición de \"banco\"?", "output": "No cristianismo, asento de madeira, reservado aos fieis, que normalmente consta de respaldo e reclinatorio. Os bancos de fieis adoitan estar colocados na nave central, no presbiterio fronte ao altar maior, ás veces, separados deste por unha balaustrada ou barreira. Tamén poden atoparse nas naves laterais das igrexas, ou nas capelas laterais no caso de que se practique o culto nelas. Nos templos protestantes, poden estar situados na nave fronte á mesa santa e, do mesmo xeito que no culto católico, separados desta por unha balaustrada ou barreira. Pode tratarse, igualmente, dun banco de diáconos, situado preto do púlpito pastoral, ou ben estar reservado aos membros do consello parroquial. No culto ortodoxo, o termo refírese á forma que poden adoptar as cadeiras destinadas ao presbiterio"}
{"id": 1192839, "term": "Barca cerimonial", "prompt": "Explica o significado de \"barca cerimonial\".", "output": "No antigo Exipto, barca usada para o transporte (da estatua) do deus. Aínda que era semellante a unha barca normal do Nilo, esta estaba decorada cun escudo na proa ou en ambos os extremos e, en lugar de cabina, tiña unha capela que protexía a estatua. Normalmente, estas barcas tiñan longas andas que repousaban sobre os ombreiros dos sacerdotes que movían a barca.\n\nNota de alcance: Estas barcas conservábanse preto dos templos ou no \"sancta sanctorum\", onde permanecían en colectores especiais. En ocasións, o templo contiña un altar diferente para a barca ou, como nos templos de Karnak e Luxor, unha fila de tres altares para cada unha das tres barcas da tríade do templo. Os podios sobre os que repousaban as barcas estaban decorados xeralmente con figuras do rei suxeitando o ceo, simbolizando que a barca estaba nos ceos. Ademais da barca \"portátil\", existía unha barca que podía navegar e que a miúdo tiña a forma dun navío para festivais. O transporte dos deuses en barcas tiña lugar durante as procesións, en ocasións no interior dos templos; pero tamén fóra deles, en dirección á beira occidental de Tebas ou mesmo máis lonxe; por exemplo, Hathor (v. Figura de Hathor) era levada en barca desde Dendera ata Edfú para visitar alí a Horus (v. Figura de Horus). Con este termo tamén se coñece o navío no que viaxaban os deuses (Re atravesaba os ceos nunha barca). Tanto a decoración das tumbas no Val dos Reis, que representaban parte do Amduat, como outras composicións funerarias, mostran a viaxe nocturna do deus e os seus seguidores a través do Máis Alá nunha barca. A barca máis coñecida é a de Keops, restaurada e exposta ao público no mesmo lugar no que foi atopada, preto da súa pirámide de Giza."}
{"id": 1189354, "term": "Estrado para o atril de Torá", "prompt": "Dame a definición de \"estrado para o atril de torá\".", "output": "Estrado ou plataforma do oficiante na sinagoga que soporta a \"Tebá\". O rabino pode falar desde a \"bimá\" mentres fai soar o \"sofar\". Estaba situado no centro da sinagoga, fronte ao \"Arón hacodes\", a semellanza do Altar do Templo onde se ofrecían os sacrificios.\n\nNota de alcance: Tras a destrución do segundo Templo, en substitución destes sacrificios, comezouse a ler a \"Torá\" na sinagoga. A persoa que realizaba esta lectura, o \"hazán\" ou cantor, subíase a el para levala a cabo e conducir o servizo dos presentes. Ás mulleres, exceptuando as que pertencen a unha comunidade reformista, non se lles permite subir ao estrado."}
{"id": 1190229, "term": "Bomos", "prompt": "Que significa \"bomos\"?", "output": "Na cultura grega, nome que recibe o altar en elevación, onde se acende o lume para os sacrificios.\n\nNota de alcance: Utilízase fundamentalmente para asar as vítimas animais ofrecidas aos deuses olímpicos."}
{"id": 1193070, "term": "Caixa funeraria", "prompt": "Explica o significado de \"caixa funeraria\".", "output": "Caixa funeraria de pedra composta por un corpo inferior, que constitúe o recipiente cinerario propiamente dito, e por unha tapadeira, en ocasións ambos ricamente ornamentados. Os tamén chamados \"larnakes\" constitúen un dos elementos máis característicos do mundo funerario ibérico do cuadrante sueste peninsular, ata o punto de que a súa presenza, unida á arquitectura das cámaras, foi considerada como característica da etnia bastetana. Un dos seus trazos máis característicos é o seu marcado carácter arquitectónico, que os leva a converterse en \"miniaturas\" de monumentos funerarios En ocasións están inspiradas nos piares-estela, como evidencia a súa decoración arquitectónica ao estar rematados por figuras zoomorfas.\n\nNota de alcance: Un dos monumentos funerarios máis representativos do mundo ibérico son os piares-estela erixidos sobre as tumbas máis importantes, sendo rematados por figuras dun animal mítico relacionado coa divindade e o Máis Alá (leóns ou touros), ou de función psicopompa e apotropaica defensora da tumba (esfinxes, sereas, grifóns), o que explica a súa relación cos animais disposta sobre \"larnakes\" da área bastetana, evidenciando o carácter heroizado e sacro do defunto."}
{"id": 1011464, "term": "Caixa de órgano", "prompt": "Cal é a definición de \"caixa de órgano\"?", "output": "Parte exterior de madeira que cobre e resgarda un órgano. Xeralmente, está decorado, pechado por postigos e dividido por varios elementos cunha parte visible para os tubos.\n\nNota de alcance: Durante o Barroco en particular, estas grandes caixas de órganos, resoltas como mobles-retablos, cumpren un significativo labor ornamental no interior de templos e catedrais, con tribunas e corpos callados de tallas douradas e, en ocasións, con representacións figuradas, como anxos trompeteiros e alegorías á fama e ás virtudes, triunfalmente apoteósicas."}
{"id": 1189521, "term": "Postigo de caixa de órgano", "prompt": "Cal é o sentido de \"postigo de caixa de órgano\"?", "output": "Panel de madeira fixado sobre un contramarco e articulado sobre unha caixa de órgano, que, cando permanece pechado, serve para protexer os tubos do instrumento mentres non se utiliza ou durante certos períodos litúrxicos. A miúdo están decoradas con representacións ou motivos relixiosos sobre as dúas caras."}
{"id": 1031342, "term": "Caixoneira de sancristía", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"caixoneira de sancristía\"?", "output": "Moble destinado a conservar indumentaria e guarnicións litúrxicas no culto católico. Pode ter portas e caixóns, aínda que os exemplos máis correntes son os que constan tan só destes últimos, sendo moi amplos para evitar dobrar os tecidos."}
{"id": 1011465, "term": "Caixonería", "prompt": "Define \"caixonería\".", "output": "Moble baixo de amplos caixóns superpostos, ás veces con portas dianteiras, grande e de forma escuadrada, que se desenvolve a partir do século XV. A orde e composición das caixonerías é moi variada. No século XVII, nos países europeos nos que a vida doméstica está máis evolucionada, o corpo baixo tende a combinarse con outro superior, de caixóns ou portas, dando lugar a diversas solucións características de áreas xeográficas definidas.\n\nNota de alcance: Aínda que hai mobles de caixóns algo anteriores, as caixonerías para roupas e outros obxectos domésticos desenvólvense durante o Renacemento. As eclesiásticas son amplas, para albergar as guarnicións de altar e as vestiduras sacerdotais coa menor cantidade posible de dobreces. Nas clausuras adoita haber dúas sancristías, a dos clérigos e a de clausura, de aí que, ás veces, adoite haber dúas caixonerías. No Escorial, os corpos das caixonerías da Sacristía denomínanse termos, do mesmo xeito que as roupaxes ás que estaban destinadas."}
{"id": 1009848, "term": "Cátedra", "prompt": "Explica o significado de \"cátedra\".", "output": "Asento episcopal al na igrexa nai da diocese. O asento de bispo, durante as celebracións pontificais, situábase ao fondo do santuario do templo episcopal al, de aí o nome de catedral. A súa forma e elementos decorativos caracterízanlle como un trono do tipo chamado en Francia \"chaire à haut dossier\" (cadeira de alto respaldo). Na súa orixe, o asento do bispo debía ser portátil e estar fabricado en madeira, o que permitía colocalo no interior da igrexa segundo o indicado para cada celebración. A diferenza dos asentos comúns, que presumiblemente debían ser de forma parecida á das cadeiras \"curuis\" romanas, foise diversificando, ao ter que subliñar a honra que se lle tributaba, comparado ao dun dignitario imperial. A cátedra debía ter, polo tanto, brazos recubertos con prezados panos e un respaldo. En época de Constantino, abandonouse a madeira a favor da pedra, ao resultar máis adecuada á monumentalidade das novas construcións. No mesmo período fixouse o lugar da cátedra, que se situou preferentemente no centro do hemiciclo da ábsida e elevada sobre algúns chanzos. Máis tarde, desprázase á esquerda e é elevada sobre tres chanzos, mentres que a súa estrutura achégase á representación dun trono: elévase o respaldo e remátase cun dosel. Desde aquí o bispo asistía á celebración; no caso de que tamén tivese que presidila, utilizábase unha cadeira portátil chamada faldistorio."}
{"id": 1011847, "term": "Cepillo esmoleiro", "prompt": "Con que significado se emprega \"cepillo esmoleiro\"?", "output": "Pequeno armario encaixado, caixa ou cofre, de madeira ou doutra materia, fixado ao chan ou ao muro e demasiado pesado para ser trasladado. Destinado a recoller as esmolas, donativos ou contribucións realizadas polos fieis á igrexa, está dotado dunha rañura e dun cadeado pechado con chave. O cepillo pode levar unha inscrición ou iconografía relacionada coa finalidade da ofrenda."}
{"id": 1192765, "term": "Chadirvan", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chadirvan\"?", "output": "Fonte para as ablucións que, esencialmente no Imperio Otomán, se atopaba emprazada no centro da torre da mesquita. Aínda que a orixe da palabra parece persa non é utilizada en Irán.\n\nNota de alcance: As fontes xogan un papel importante no mundo musulmán, onde a auga é tan escasa. A ablución é obrigatoria para obter a pureza ritual antes da oración."}
{"id": 1009857, "term": "Ciborio (baldaquino)", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ciborio (baldaquino)\"?", "output": "Estrutura arquitectónica con forma de dosel que repousa sobre soportes verticais ou columnas, normalmente en número de catro, elevándose sobre unha tumba ou ben coroando o altar co fin de protexelo. Nalgúns casos chámaselle ciborio ao tipo de templete sobre o sagrario. Xeralmente despois da época medieval ao ciborio adóitaselle denominar baldaquino de altar. A partir do século IV o altar xa é estable no interior das igrexas e das basílicas. Sobre el, levántase un baldaquino que, na súa orixe, foi unha estrutura provisional de madeira, a miúdo con ricos adornos de prata, transformada posteriormente nunha estrutura arquitectónica moi importante que se desenvolve desde a sinxeleza de formas da Alta Idade Media ata as grandiosas realizacións barrocas.\n\nNota de alcance: As fontes antigas non nos din que o ciborio nacese como elemento litúrxico ligado ao culto, nin se sabe que o seu uso fose obrigatorio para rito ningún. Nun principio, tivo un uso profano, tratábase dun edículo que dominaba o trono do emperador, tanto dentro de pazo como nos lugares públicos, era un signo de dignidade imperial que non tardou en recuperar a Igrexa cristiá como mostra de honra particular para o lugar do sacrificio divino. Do mesmo xeito, así como o emperador, divinizado, subtraíase á mirada do público, tamén podía suceder que se ocultase aos fieis o momento culminante da liturxia pechando os lados do ciborio cunhas colgaduras."}
{"id": 1189859, "term": "Cista", "prompt": "Que significa \"cista\"?", "output": "Caixa rectangular composta por catro lousas laterais e unha quinta que fai de cuberta. O fondo, as paredes e a tapa están feitos con bloques de arenita ben cortados. Trátase dun enterramento típico da chamada Cultura do Argar, a máis representativa da Idade do Bronce no sueste da Península Ibérica. Na Antigüidade, consistía, xeralmente, nun utensilio metálico usado para gardar as cinzas do defunto. Baixo este termo tamén se designa unha cesta con tapa de uso profano ou sagrado; neste último caso, serve para transportar as ofrendas ou os instrumentos necesarios ao culto."}
{"id": 1189451, "term": "Coche fúnebre", "prompt": "Dime cal é a definición de \"coche fúnebre\".", "output": "Vehículo de catro rodas, coas cores fúnebres, destinado ao transporte dun cadaleito. Antigamente, tratábase dunha carruaxe de tracción animal. A miúdo adoita estar aderezado cun conxunto de tecidos ou panos de cores e motivos funerarios."}
{"id": 1011466, "term": "Comungatorio", "prompt": "Cal é o sentido de \"comungatorio\"?", "output": "Na igrexa católica, varanda ante a que se axeonllan os fieis para comungaren. Nun convento, pequena abertura pechada por un batente ou unha reixa, a través da cal, as relixiosas de clausura reciben a comuñón. Pode estar decorada en todo o seu perímetro e levar unha inscrición ou iconografía relativa ao Santo Sacramento."}
{"id": 1011467, "term": "Confesionario", "prompt": "Como se define \"confesionario\"?", "output": "Nas igrexas ou oratorios, recinto illado ou moble dentro do cal se coloca o sacerdote para oír as confesións sacramentais. Pode adoptar múltiples formas, mesmo xurdir integrados nunha estrutura enreixada, aínda que se deberán ter en conta as condicións de cada lugar e as directrices diocesanas sobre arte sacra e liturxia. Xeralmente está composto por un espazo para o confesor e un ou dous para os penitentes. O do párroco posúe unha cadeira e, a miúdo, unha imaxe devocional; e o dos penitentes, reclinatorios. Están provistos de reixas entre o penitente e o confesor. Sitúase en lugares discretos e de fácil acceso. Durante a Idade Media a súa estrutura baseábase nunha simple abertura na parede, cun arco ou unha ventá no coro, que permitía a comunicación entre o penitente e o sacerdote. Despois do Concilio de Trento, introdúcese o uso de mobles de madeira, sendo recomendados para a confesión dos homes e obrigatorios para a das mulleres. No século XVIII, principalmente nas catedrais, nestes mobles adóitanse harmonizar as formas arquitectónicas e de peinacería cos adornos de motivos vexetais, como follas e talos, sobre todo nas esquinas e nos fondos, así como no peche ou teito e remate."}
{"id": 1038204, "term": "Cadeira de brazos de confesionario", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cadeira de brazos de confesionario\"?", "output": "Asento, normalmente con brazos, situado no interior dun confesionario e ocupado polo sacerdote mentres escoita o penitente durante o sacramento da confesión."}
{"id": 1189853, "term": "Contador de roupa", "prompt": "Cal é o sentido de \"contador de roupa\"?", "output": "Panel rectangular cuxa estrutura e lendas organizan o sistema de lavado das pezas da comunidade de monxas. Á esquerda do panel consígnanse nunha columna con tinta negra os distintos nomes das roupas e, na parte superior, nunha fileira de orificios numerados, tamén en tinta negra, os correspondentes a cada unha destas denominacións.\n\nNota de alcance: Cada monxa ten asignado un número co que marca a súa roupa, de forma que mediante caravillas que se insiren nos orificios, as roupeiras ou monxas encargadas da oficina da rouparía conventual saben o tipo de pezas destinadas ao lavadoiro que corresponden a cada monxa."}
{"id": 1003351, "term": "Credencia", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"credencia\"?", "output": "Mesa ou repisa, a miúdo de aplique, situada preto dun altar e sobre a que se depositan as viñaxerras e outros obxectos necesarios para a celebración da misa. A credencia substituíu un pequeno nicho situado preto do altar, gañando gran proxección no Barroco coa execución de dous pares de credencias idénticas, cuxa decoración corresponde, en moitos casos, á do retablo do moble maior, distribuída polas tres caras do altar. Pode levar unha gabeta na fronte ou nos costados."}
{"id": 1011468, "term": "Enreixado de coro", "prompt": "Con que significado se emprega \"enreixado de coro\"?", "output": "Nalgunhas catedrais, paso pechado con enreixados ou varandas desde o coro ao presbiterio."}
{"id": 1189984, "term": "Cruz monumental", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cruz monumental\"?", "output": "Cruz, crucifixo ou Calvario normalmente de pedra, polo común de proporcións e detalles colosais, depositada sobre un soporte no exterior dunha igrexa para indicar un lugar de particular devoción.\n\nNota de alcance: O maior desenvolvemento destas creacións hai que situalo en época gótica, como unha transposición en pedra das suntuosas cruces procesionais de ourivaría. A partir do século XIV e durante todo o século XV, vaise afianzar un modelo composto por un fuste ancorado nun podio, un capitel xeralmente octogonal, que alberga representacións de santos e mártires en fornelas, e a cruz propiamente dita, coas imaxes de Cristo e da Virxe María. Repítense, deste xeito, as tres pezas da cruz procesional; o hastil, a mazá e a cruz, aínda que tamén existen exemplos máis simplificados, que mesmo combinan a pedra para os elementos sustentantes e o ferro ou a madeira para a cruz. Nalgúns casos, sobre a cruz colocábase o titulu, inscrición que informaba sobre o motivo da condena e que neste caso era unha frase escrita en latín, en grego e en arameo repetindo as mesmas palabras: \"Xesús Nazareno Rei dos Xudeus\". A cruz monumental pode estar situada nunha praza, un cruzamento de camiños ou ao bordo dun camiño. Tamén pode formar parte dunha cruz ou calvario de cemiterio ou estar situada nos lugares de evocación milagrosa e, en ocasións, utilizada como picota, sinala puntos de encontro e de despedida. A cruz monumental, polas súas funcións semellantes pode ser confundida coa cruz de termo."}
{"id": 1189336, "term": "Cadro de altar", "prompt": "Como se define \"cadro de altar\"?", "output": "Figuración relixiosa pintada ou en relevo, de forma variada, colocada sobre un altar ou detrás del ou ben sobre un muro, xeralmente encerrada nun marco ou nun retablo. Un luneto ou un banco pode formar parte deste ou conformar un elemento independente ao propio cadro de altar."}
{"id": 1189572, "term": "Cadro de devoción", "prompt": "Como se define \"cadro de devoción\"?", "output": "Pequeno cadro ou relevo de tema relixioso (Dolorosa, Sagrado Corazón de Xesús, etc.), colocado no centro do altar e, a miúdo, baixo o tabernáculo, xeralmente sobre o cadro de altar. Adoita estar engarzado nun marco que pode ter dous pequenos pés para asegurar a súa estabilidade."}
{"id": 1011492, "term": "Dakka", "prompt": "Cal é a acepción de \"dakka\"?", "output": "No Islam, estrado para os lectores do Corán nas mesquitas importantes, especialmente en Exipto. Xeralmente, esta plataforma atópase elevada sobre columnas e situada na sala de oración, entre o \"mihrab\" e o patio.\n\nNota de alcance: A súa función, ao estar nunha posición elevada, é a de facilitarlles a comprensión aos fieis das invocacións e oracións que, desde o estrado, lles eran dirixidas polos axudantes do \"imam\"."}
{"id": 1189390, "term": "Dosel de altar", "prompt": "Que significa \"dosel de altar\"?", "output": "No culto católico, estrutura suspendida, ás veces en forma de coroa, que serve para protexer ou decorar o altar, adiantándose en pavillón horizontal e caendo por detrás a modo de colgadura."}
{"id": 1188912, "term": "Edículo", "prompt": "Cal é a definición de \"edículo\"?", "output": "Templete que serve de tabernáculo, relicario, etc. Xeralmente presenta unha fachada de templo clásico."}
{"id": 1189561, "term": "Escaleira de altar", "prompt": "Que significa \"escaleira de altar\"?", "output": "Conxunto de banzos ou chanzos, a miúdo en número de tres, que permiten acceder a un altar. O altar adoita estar construído sobre o chanzo superior chamado plataforma de altar."}
{"id": 1189562, "term": "Plataforma de altar", "prompt": "Dime cal é a definición de \"plataforma de altar\".", "output": "Chanzo superior dunha escaleira de altar ou taboleiro horizontal, en madeira, situado sobre un chanzo. A escaleira de altar tamén pode estar composta por un só chanzo. A plataforma de altar ás veces está decorada."}
{"id": 1190240, "term": "Eschara", "prompt": "Dame a definición de \"eschara\".", "output": "Tipo de altar baixo consagrado xeralmente ao sacrificio ás divindades ectónicas e aos heroes na antiga Grecia. De forma redonda e sen pedestal, ten unha fendedura para que o sangue das vítimas e as libacións realizadas caian directamente baixo terra.\n\nNota de alcance: As fontes antigas non sempre teñen en conta a distinción entre o altar chamado \"bombos\", consagrado aos deuses olímpicos, e o denominado \"eschara\" consagrado aos heroes e deidades ectónicas."}
{"id": 1193626, "term": "Espantabruxas", "prompt": "Cal é o sentido de \"espantabruxas\"?", "output": "Pedra de forma cónica ou escultura realizada de maneira groseira que, nos Pireneos aragoneses, se sobrepón nas chemineas. Xeralmente, á pedra adóitaselle practicar un orificio no centro, de maneira que o aire ao pasar emita un son semellante ao asubío. Podían presentar diversas formas, por exemplo, rostros humanos que, ás veces, chegaban a pintarse, cruciformes, vasillas de cerámica ou de ferro, bolos de granito ou pedras de forma piramidal.\n\nNota de alcance: O espantabruxas, tamén chamado \"bichelo\" e \"capiscol\", tiña unha dobre finalidade: por unha banda funcional, a de aguantar as lousas cimeiras e, por outro, máxica, comocrenza popular que impedía a entrada de maleficios na casa polos vans da cheminea, estaba destinado a afastar as bruxas e evitar que estas penetrasen nas casas polo tiro das chemineas. Tal é así que, como reforzo, no fogaril facíase unha cruz nas cinzas antes e ao irse á cama, colocábanse unhas tenaces abertas en forma de cruz ou colocábanse outros amuletos máxicos para loitar contra estes seres de \"poderes máxicos e malignos\"."}
{"id": 1189983, "term": "Estación", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"estación\"?", "output": "No culto católico, moble en forma de altar sobre o que se deposita o Santo Sacramento, unha escultura, cruces ou outros obxectos sagrados situados nunha estación de penitencia ao longo do percorrido do \"Vía Crucis\", e ante o cal se rezan determinadas oracións. As estacións poden estar situadas no interior ou exterior dunha igrexa."}
{"id": 1192877, "term": "Estela anj", "prompt": "Que quere dicir \"estela anj\"?", "output": "Estela funeraria de madeira que adopta a forma de cruz \"anj\", como un símbolo de vida e resurrección, cuxa orixe se remonta á época faraónica, aínda que se data no período do cristianismo copto en Exipto (século X), ao atoparse nas tallas textos coptos.\n\nNota de alcance: Este tipo de estela é orixinal non só pola talla senón tamén pola forma en cruz. Pódese atopar habitualmente nas tumbas e os templos de época faraónica. O ronsel funerario \"anj\" estaba destinado a marcar o emprazamento dunha tumba."}
{"id": 1181759, "term": "Estela-casa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"estela-casa\"?", "output": "Estela romana das denominadas \"oikomorfas\", en forma de casa con cuberta a dúas augas. De tamaño variable, nalgúns casos preséntanse unidas entre si formando dous módulos iguais. A súa estrutura é invariable: planta rectangular e tellado a dúas vertentes. A ou as portas de acceso, de forma rectangular, triangular ou semicircular, atópanse situadas na fachada principal. Estas portas dan acceso a unha cavidade que, xeralmente, comunica con outro orificio de similares dimensións situado na base do monumento. Estas canles, que desembocan na cara inferior, deberon servir para dirixir cara á tumba os líquidos das libacións.\n\nNota de alcance: Este tipo de monumento funerario ofrece soamente unha perspectiva frontal, a única parte decorada, polo que se pode cualificar como ronsel ao estar destinada a ser contemplada unicamente de fronte."}
{"id": 1181713, "term": "Estela de falsa porta", "prompt": "Cal é a acepción de \"estela de falsa porta\"?", "output": "Estela funeraria exipcia. Aparece durante a Dinastía III, probablemente como combinación da estela propiamente dita e dos nichos, nos cales, en épocas anteriores, se debía inserir a estela de porta falsa. Colocábase no interior das sepulturas, xeralmente na parede oeste da capela, que era o lugar accesible ao público. As estelas separaban esta estancia da cámara do sarcófago, xa que o lugar destinado aos defuntos debía estar illado do mundo dos vivos.\n\nNota de alcance: Este tipo de estela parece ser o elemento principal do culto ao defunto ao longo do período faraónico, servindo de porta simbólica entre o mundo dos vivos e o do Máis Alá, a través da cal o \"Ka\" do defunto podería regresar e tomar parte nas ofrendas das capelas."}
{"id": 1181760, "term": "Estela retrato", "prompt": "Que quere dicir \"estela retrato\"?", "output": "Estela funeraria en cuxa fronte se insire, en relevo, o busto dos defuntos ou dos seus antepasados. Normalmente este retrato encádrase dentro dun medallón ou ben se dispón dentro dun rectángulo situado na parte central do monumento. Aínda que se estendeu a outras épocas e culturas, é un monumento funerario típico do mundo romano.\n\nNota de alcance: Ás veces, nalgunhas das estelas retrato combínanse unha serie de elementos iconográficos cuxo obxecto era o de resaltar a dignidade do representado, o seu \"virtus\" e a súa \"nobilitas\"."}
{"id": 1181958, "term": "Estela pseudoedícula", "prompt": "Explica que significa \"estela pseudoedícula\".", "output": "Monumento funerario tipicamente emeritense que se clasifica dentro do grupo das chamadas estelas de edícula ou pseudoedícula con retrato, porque se asemellan a un templete no que se acollen a imaxe dun ou dous defuntos dentro da fronte anterior, normalmente enmarcados por elementos arquitectónicos como arcos, columnas, etc. Este tipo de estelas son encaixadas nunha parede ou fornela, polo que só se ve a zona frontal.\n\nNota de alcance: Esta tipoloxía hai que imaxinala dentro dun complexo funerario de maior envergadura, no que o ronsel serviría de punto de referencia para a sinalización do espazo funerario. Algúns destes monumentos, achados nas necrópoles da antiga capital da Lusitania, Emérita Augusta (Mérida), presentan a particularidade de engadir sobre o altar, gravado cunha inscrición dedicada ao defunto, o retrato deste. A incorporación dun busto do falecido xorde en Roma a fins do século I e esténdese en Hispania en época de Hadriano. En Roma desaparece a mediados do século II, mantense en Mérida durante todo o século III, perdurando ata o século IV."}
{"id": 1190302, "term": "Stibas", "prompt": "Cal é a definición de \"stibas\"?", "output": "Leito confeccionado con ramas de diferentes árbores, utilizadas no marco dalgunhas festas gregas como as Thesmoforia (festas na honra a Deméter e Perséfone), as Xacintias (festas na honra a Xacinto), as Thalisias (festas en honra a Deméter), as Tonaia (festas na honra a Poseidón) ou nalgunhas dedicadas a Dioniso. Tamén se empregan dentro dos rituais de iniciación ou na práctica da incubación."}
{"id": 1189355, "term": "Atril de Torá", "prompt": "Con que significado se emprega \"atril de torá\"?", "output": "No rito asquenací, estrado situado diante da Arca Santa e desde o que o oficiante ou \"hazán\" dirixe a cerimonia xudía. Sobre todo destacan os estrados renacentistas e barrocos das sinagogas italianas, que adoitan estar provistos dunha balaustrada de madeira tallada ou de ferro forxado e, con frecuencia, estaren cubertos por un dosel sostido por columnas.\n\nNota de alcance: No rito sefardí (xudeus orixinarios de Sefarad), o estrado do oficiante e a Tebá ou atril da \"Torá\" coinciden."}
{"id": 1192813, "term": "Etimasía", "prompt": "Dime cal é a definición de \"etimasía\".", "output": "Sitial baleiro preparado para o Xuízo Final coa Cruz e o Evanxeo. A \"etimasía\" represéntase como un trono baleiro, ricamente engalanado e provisto de coxíns, sobre o cal se ve unha cruz \"como raíña sentada no seu trono\".\n\nNota de alcance: Na antiga Igrexa de Oriente, e tamén en Italia, existiu unha especie de glorificación simbólica da cruz chamada \"etimasía\". O termo significa \"o trono desde o cal Cristo, Xuíz supremo, xulgará o mundo ao final dos tempos\"."}
{"id": 1015949, "term": "Facistol", "prompt": "Dame a definición de \"facistol\".", "output": "Atril de gran tamaño, de varias caras (normalmente catro), xiratorio e con pé alto, que se usaba antigamente nas igrexas e catedrais para soster os libros de coro. Está composto por un ou varios planos inclinados no reborde inferior, fixo ou pivotante. A pesar de estar asociado aos coros das igrexas, a finais da Idade Media, aínda que de menor tamaño, tamén se pode atopar nos estudos de letrados e burgueses. Durante o Barroco, elaboráronse ricos mobles de facistol para colocar os grandes libros cantorais, nos que, xeralmente, destaca sobre un pedestal un corpo de perfís trapezoidais en planos inclinados, onde se colocaban os libros abertos. Frecuentemente, o conxunto complétase cun armario para conservar os libros de coro. Por extensión, tamén se pode chamar facistol ao taboleiro inclinado, sobre o que se len ou consultan papeis ou libros."}
{"id": 1189725, "term": "Pé de facistol", "prompt": "Dime cal é a definición de \"pé de facistol\".", "output": "Apoio alto e estreito normalmente do facistol."}
{"id": 1011440, "term": "Faldistorio", "prompt": "Cal é a definición de \"faldistorio\"?", "output": "Cadeira de honra móbil, con brazos e sen respaldo, normalmente pregable e en forma de \"X\" ou de tipo tesoira, reservada a un bispo ou a un prelado de alto rango. A maioría dos exemplares realízanse en metal e máis raramente en madeira.\n\nNota de alcance: O faldistorio utilízase en ausencia de trono episciopal ou en lugar deste en cerimonias particulares, recorrendo a un asento portátil sen respaldo que se colocaba para a ocasión diante do altar, conferíndolle así ao bispo o carácter de verdadeiro presidente da cerimonia. Durante a cerimonia colócase diante da escaleira de altar, do lado da epístola, recuberto dunha funda e acompañado dun coxín (coxín de faldistorio. Nalgúns casos o bispo podía utilizalo como apoio para os brazos mentres permanecía axeonllado."}
{"id": 1192764, "term": "Goldasdeh", "prompt": "Que significa \"goldasdeh\"?", "output": "Pequeno quiosco de teito piramidal situado no alto do \"iwán\" occidental das mesquitas iranianas (elemento tradicional da arquitectura iraniana que consiste na sala abovedada monumental enteiramente aberta por un dos seus lados). Este elemento permítelle ao \"imam\" dirixirse aos fieis reunidos no patio."}
{"id": 1191999, "term": "Bancada de altar", "prompt": "Dame a definición de \"bancada de altar\".", "output": "Artesoado ou repisa que serve como andel, colocado sobre o altar, na parte traseira e retranqueado. A bancada de altar ten a función de colocar sobre ela unha cruz de altar, os candelabros de altar, etc.\n\nNota de alcance: Un altar pode contar con varias bancadas que, á súa vez, poden conter reliquias (grada-relicario)."}
{"id": 1190438, "term": "Guenizá", "prompt": "Explica que significa \"guenizá\".", "output": "Armario, nicho ou camarín situado nas dependencias dunha sinagoga, para depositar neles libros sagrados e obxectos litúrxicos xudeus desbotados ou fóra de uso e, en xeral, calquera escrito en hebreo por fragmentario que sexa, co fin de evitar a súa profanación. Os textos nos que aparece o nome de Deus non se poden queimar, resgar ou destruír de xeito artificial. Por iso destínase a estes materiais un armario ou cuarto na sinagoga ou, nalgúns casos, unha tumba no cemiterio.\n\nNota de alcance: Unha das máis famosas ou coñecidas foi a descuberta en 1896 nunha sinagoga do Cairo."}
{"id": 1181432, "term": "Herma", "prompt": "Define \"herma\".", "output": "Cabeza que se prolonga nun busto prismático, de pescozo e peito espido, situado sobre un piar rectangular, do que poden xurdir dúas pequenas protuberancias a modo de cotos a ambos os dous lados e no que se acaroa ou talla un falo.\n\nNota de alcance: A orixe parece estar nos \"maniquís dionisíacos\", imaxes de divindades campestres bastamente esculpidas en madeira nas que se resaltaba o sexo, os cotos que suxeitaban o manto e unha máscara a modo de rostro. En Grecia, no século VI a. C., levántanse nos camiños e nas rúas piares cuadrangulares co busto a Hermes. Máis tarde, Alkamenes, discípulo de Fidias crea o \"Hermes propylaios\", tipo escultórico no que principalmente se inspiran os artistas romanos. Aínda que na súa orixe foron colocadas nos camiños, as \"hermae\" teñen un carácter protector, máis tarde pasaron a ter unha función decorativa, especialmente nos peristilos e xardíns. Á transformación da súa función primixenia debeu contribuír a ampla difusión que tiveron durante o período helenístico e comezos do Imperio Romano. En Roma, como no resto do Imperio, nos xardíns sagrados dos templos e nos que posúen as \"villae\" e \"domus\" máis luxosas, as \"hermae\" comparten espazo xunto a esculturas de Baco, Silvano e Venus. A súa función era a de proporcionar un maior deleite e gozo da beleza, tendo sempre presente o carácter apotrobaico destas, posto que servían para previr certos males e era recomendable consagralas ao xardín. Pero tamén os romanos, a partir do século I e seguindo modelos gregos, decoraban as súas casas, non só como \"hermae\" de deuses senón tamén como \"hermae\" de retratos de gregos ilustres como xenerais e filósofos. As \"hermae\" eran, así mesmo, obxecto de culto popular; a ofrenda máis común eran froitos, cereais e grilandas que á súa vez podían servirlles de alimento aos camiñantes. Á beira destas esculturas realizábanse festas e cerimonias que tiñan un carácter báquico moi marcado, como o demostran a gran cantidade de representacións \"hermaicas\" de Dioniso e Ariadna, co que entran en escena as \"hermae\" femininas. Ao culto orxiástico de Baco, deus alegre, elocuente e fecundador incorpórase Hermes como acompañante do seu séquito."}
{"id": 1186568, "term": "Herma bifronte", "prompt": "Con que significado se emprega \"herma bifronte\"?", "output": "\"Herma\" na que aparecen esculpidos, sobre un piar cadrado, dúas cabezas masculinas que adoitan representar, unha a Baco, normalmente esculpido en idade madura, con ampla barba plana feita con rizos ríxidos dispostos simetricamente, nariz breve, pómulos altos e coa cabeza adornada cos elementos típicos báquicos (representados pola grilanda de follas de hedra, bagas e pámpanos que circundan o rostro), e a outra a Fauno, semideus dos bosques e acompañante de Baco en todas as súas festas e ritos.\n\nNota de alcance: A orixe destas esculturas atopábase en Grecia, no século VI a. C., cando se levantan nos camiños e nas rúas piares cuadrangulares co busto de Hermes. Máis tarde Alkamenes, discípulo de Fidias, crea o \"Hermes propylaios\", tipo escultórico no que principalmente se inspiran os artistas romanos. As \"hermae\" atopábanse nos camiños, servindo para sinalar direccións, delimitar fronteiras e propiedades, pero tamén se colocaban diante dos templos, de edificios civís e nas casas. Hermes, entre outras atribucións, ten a de protexer os viaxeiros dos posibles perigos que se presenten na viaxe. Sempre tendo presente o carácter apotropaico destas, posto que servían para previr certos males."}
{"id": 1186569, "term": "Herma cuadrifronte", "prompt": "Cal é a acepción de \"herma cuadrifronte\"?", "output": "\"Herma\" na que aparecen esculpidos, sobre un piar cadrado, catro cabezas en cada un dos seus lados."}
{"id": 1187604, "term": "Iconostasio", "prompt": "Como se define \"iconostasio\"?", "output": "Estrutura arquitrabada, en principio de pedra ou de mármore e máis tarde de madeira, que acolle varios corpos de iconas, sostida por unha fila de columnas ou piares, a xeito de contraporta ou mampara, que separa o santuario (\"bema\") do resto da igrexa, antepoñéndose e ocultándoo á vista, tanto ao santuario como ao altar. Ao mesmo tempo sérvelle de soporte ás imaxes que, nun principio, non estaban sobre o altar. O iconostasio, do mesmo xeito que o templón, constaba de tres portas que conducen ao santuario, que representa o ceo coa súa santidade e misterio, sendo a central (Porta Real), a máis importante, por onde só entraba o sacerdote. Polas portas laterais, chamadas Norte e Sur, tiñan entrada o diácono- esquerda- e os ministros inferiores- dereita. A disposición iconográfica da iconostasia está sometida a unha estrita regulación. As iconas superpóñense simetricamente en xerarquía, tamaño e número ao redor dun centro ideal: Cristo. En orde descendente, nunha iconostasia completa figuran, nos dous primeiros corpos, o Antigo Testamento, coa igrexa precristiá, os patriarcas (Adán, Noé, Abrahan, Mélquisedec, etc.) ao redor de Deus Sabaoth; e os profetas, coa súa filacteria, ao redor da Virxe da Encarnación. O corpo central, o terceiro, dedícase ao Dodecaorton ou Doce Festas do ciclo evanxélico e litúrxico. Comprende as escenas: a Anunciación, Natividade, Presentación no templo, Bautismo de Cristo, Resurrección de Lázaro, Transfiguración, Entrada en Xerusalén, Crucifixión, Resurrección, Ascensión, Pentecostés e Dormición da Virxe. A \"Deesis\" -Cristo entronizado, a Virxe e San Xoán Bautista- conforma a parte central de todo o iconostasio. Ao seu lado dispóñense as figuras dos arcanxos Miguel e Gabriel e os apóstolos Pedro e Paulo; este grupo de sete figuras foise ampliando con mártires e santos Pais da Igrexa, en número variado ata formar a chamada \"Gran Deesis\". Finalmente, o corpo inferior está ocupado por iconas de grandes dimensións, cos santos patróns do lugar ou de especial devoción. A Porta Real ocupa o van central e á esquerda e dereita da mesma colócanse Cristo, a Virxe e os Santos.\n\nNota de alcance: O iconostasio xorde cando o templón se eleva ata constituír un auténtico muro de separación. É propio das igrexas orientais que, polas esixencias do rito ortodoxo, prohibían que se instalasen iconas ou imaxes sacras no altar. Primeiro aparece en Grecia, con proporcións e número de iconas moderados. No século XV esténdese a Rusia, onde adquire proporcións \"monumentais\" e programas iconográficos moi completos- alcanzando ás veces ata cinco corpos-. Máis tarde propágase polos países balcánicos, especialmente durante os séculos de dominación turca (séculos XVI-XVII). En Occidente é utilizado nas basílicas paleocristiás e con posterioridade tamén no Románico. Desde o século XIV abandonouse o seu uso, salvo no oriente cristián, onde se transformou nunha mampara ou biombo a modo de retablo, con figuras pintadas e con tres portas que permanecían pechadas no momento da consagración, co fin ocultar o sacerdote. Os iconostasios teñen ás veces proporcións colosais, sobre todo en Rusia. Nas súas pinturas perdura o gusto bizantino. O iconostasio do templo é o equivalente do retablo católico, aínda que na súa función cultual e litúrxica non coincida totalmente con el."}
{"id": 1192844, "term": "Porta Real", "prompt": "Cal é a definición de \"porta real\"?", "output": "Porta central e a máis importante das tres que ten o iconostasio, pola que só poden entrar os sacerdotes cando están revestidos de ornamentos litúrxicos e nos momentos determinados pola cerimonia. O sistema tradicional da Porta Real, tamén chamada Porta do Paraíso ou Porta Santa, é a de dobre batente, rematada en arco de medio punto. Habitualmente está tallada en relevo, senllas columnas torsas rematan os batentes do centro, cuxo extremo superior se decora cun medallón ornado con Cristo Pantocrátor. Adoita ter unha decoración moi rica, coa representación da Anunciación, con ou sen os reis profetas David e Salomón. Esta escena podía ocupar ambos os dous batentes ou ben se figuraba dentro de recadros inscritos en estruturas en relevo.\n\nNota de alcance: Nas igrexas ortodoxas, as tres portas do iconostasio que representan o ceo coa súa santidade e misterio, permanecen pechadas e só se abren durante o servizo relixioso, o que simboliza que o ceo ilumina a Terra; que Deus mira á creación, que se abre a \"porta de Cristo\" que conduce a Deus."}
{"id": 1192910, "term": "Kolymbéthra", "prompt": "Cal é a definición de \"kolymbéthra\"?", "output": "Pía bautismal ortodoxa de metal, mármore, pedra ou outra materia. A súa forma adoita ser a dun cráter grande, aínda que tamén as hai cadradas, en forma de cruz ou de polígono.\n\nNota de alcance: Estaba fabricada de metal, mármore, pedra ou outra materia."}
{"id": 1011494, "term": "Kursi", "prompt": "Cal é o sentido de \"kursi\"?", "output": "O termo \"kursi\" é utilizado para referirse tanto a un atril como a un púlpito ou trono. No primeiro caso, trátase dun atril que sostén o Corán e desde o que recita o cantor. En ocasións alcanza un tamaño considerable, xa que os Coráns das mesquitas adoitan ser moi voluminosos. No segundo caso, como trono, está composto por un conxunto de pezas de madeira ou de varios chanzos, que pode adoptar formas variables. Unha das características é a lixeireza da súa construción, o que permite o seu fácil traslado.\n\nNota de alcance: Como trono, é utilizado polo sultán para, unha vez sentado, permanecer nunha posición máis elevada. Trátase dun antigo costume da realeza entre as dinastías estranxeiras, desde tempos anteriores ao Islam."}
{"id": 1181852, "term": "Larnax", "prompt": "Como se define \"larnax\"?", "output": "Caixa ou urna funeraria, de barro cocido, rectangular ou en forma de cofre que, no mundo grego, serve para conter as cinzas do defunto, aínda que estas urnas de cerámica tamén se poden atopar como exemplos de manifestacións de arte doutros pobos antigos, como o ibérico (v. Caixa cineraria, de clara influencia grega. Pode aparecer recuberta, no exterior, por un baño de pintura sobre a que se debuxan diversos motivos ornamentais."}
{"id": 1189410, "term": "Lavabo de igrexa", "prompt": "Cal é a acepción de \"lavabo de igrexa\"?", "output": "Pequena pía situada preto dun altar e cuxo uso se destina ás ablucións do oficiante e á purificación dos vasos sagrados durante a misa católica. A peza conta cunha saída no chan para a evacuación da auga e, ás veces, atópase acompañado por un pequeno estante."}
{"id": 1189413, "term": "Lavabo en nicho", "prompt": "Que quere dicir \"lavabo en nicho\"?", "output": "Lavabo de igrexa situado no interior dun nicho."}
{"id": 1189411, "term": "Lavabo de sancristía", "prompt": "Que significa \"lavabo de sancristía\"?", "output": "Pequena pía, colocada na sancristía, para as ablucións do oficiante antes e despois da misa. Ás veces, a pía atópase coroada por un depósito ou reserva de auga dotada dunha billa.\n\nNota de alcance: A auga das purificacións, así como os residuos das substancias bendicidas, vértese unha vez que foron reducidas a cinzas."}
{"id": 1012307, "term": "Luminaria", "prompt": "Define \"luminaria\".", "output": "Toda luz fixada a un muro nunha igrexa, sexa cal sexa o culto, constituído por unha placa ou aplique, ao que se fixan un ou varios brazos, articulados ou extensibles (candelabro de aplique, aplique de luminaria ou brazo de luminaria, segundo a forma)."}
{"id": 1192000, "term": "Luneta de altar", "prompt": "Que quere dicir \"luneta de altar\"?", "output": "Pintura ou relevo de forma semicircular ou oval, a miúdo colocada no vértice superior dun políptico, dun retablo ou enriba dun cadro de altar."}
{"id": 1005350, "term": "Macabriña", "prompt": "Cal é a acepción de \"macabriña\"?", "output": "Estela funeraria islámica, de pedra, xeralmente mármore, coas súas catro caras vistas anoiradas e diverxentes, que pode ou non levar inscricións. Este tipo de estela adoita alcanzar pouca altura. Normalmente presenta unha sección rectangular sobre un plinto máis ou menos elevado, colocándose no eixe lonxitudinal da tumba, case sempre sobre varias bancadas ou chanzos de cachotería ou ladrillo. Desígnaselles co nome dialectal marroquí de \"mqabriya\"."}
{"id": 1003416, "term": "Manifestador", "prompt": "Dame a definición de \"manifestador\".", "output": "Templete ou pequeno retablo onde se coloca o ostensorio durante a exposición do Santísimo Sacramento á adoración dos fieis. No reino de Aragón utilizouse o termo manifestador para definir a urna protexida con cristal que se emprega para a exposición do Santísimo nalgunhas igrexas e catedrais católicas."}
{"id": 1189652, "term": "Mesa de aplique", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"mesa de aplique\"?", "output": "Mesa situada detrás da iconostasia, á esquerda do altar (no lado norte do santuario, cuxa función, no culto ortodoxo, é a de dispoñer sobre ela os vasos sagrados necesarios para a preparación do pan e do viño destinados ao sacrificio. Adoitan ser de dimensións inferiores ás mesas de altar, aínda que de iguais revestimentos e cores."}
{"id": 1189651, "term": "Mesa para o oficio de defuntos", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"mesa para o oficio de defuntos\"?", "output": "Mesa, diante da cal, practícase a misa de recordatorio dos corenta días dos defuntos no culto ortodoxo e na que se reparten as \"kolyba\" (pastel feito de grans de trigo cocido, polvoriñado de azucre e cuberto con noces ou améndoas). O reparto prodúcese unha vez que o sacerdote bendí as ofrendas en memoria dos defuntos. Sobre a mesa disponse unha cruz e, ás veces, un calvario, así como dous candelabros. Normalmente colócase no nártice, atrio ou vestíbulo situado á entrada de certas igrexas paleocristiás, aínda que o seu emprazamento é variable."}
{"id": 1038866, "term": "Pedra de moer", "prompt": "Dime cal é a definición de \"pedra de moer\".", "output": "Pedra de moer, tallada normalmente en pedra volcánica rectangular, de aproximadamente de 50 cm de longo por 30 cm de ancho, característica dos maias (a cultura maia esténdese polas Terras Altas de Guatemala e O Salvador, na costa do Pacífico; as Terras Baixas do Sur, nos actuais estados de Tabasco, nordeste de Chiapas e sur de Campeche, e as Terras Baixas do Norte, a actual península de Yucatán). Úsase principalmente para moer millo e tubérculos, alcanzando a categoría de cerimoniais cando as pezas son máis elaboradas, caracterizadas por exhibiren soportes con deseños zoomorfos, tales como serpes estilizadas, felinos ou outros animais propios da rexión á que pertencían. Adoitan acharse como ofrenda nos enterramentos xunto con cerámicas, colgantes de xade, cunchas, ouro, etc. Na rexión de Nicoya (Costa Rica) son característicos os metates con prato sen reborde e con tres patas. Teñen forma de felino, serpe, ave ou humana. A súa cabeza sobresae da bandexa xusto sobre a parte dianteira, con adornos de arabescos. Na vertente atlántica e na rexión do Diques, introdúcense no Posclásico os metates en forma de xaguar, con catro patas que imitan as do animal, unha cabeza tallada en vulto redondo e unha cola que se curva cara a atrás buscando unha pata e formando a asa, a bandexa pode ser plana sen reborde ou moi profunda para conter tubérculos. Un terceiro grupo corresponde á vertente atlántica, contemporáneos dos anteriores, sen reborde, estes metates teñen tres patas e un panel aéreo volante e totalmente calado que vai entre as patas. Neste panel están esculpidas figuras antropomorfas que, ás veces, levan a máscara do crocodilo.\n\nNota de alcance: As pedras de moer alcanzan en numerosas ocasións a categoría de esculturas, tomando un claro significado ritual como mesas cerimoniais."}
{"id": 1029893, "term": "Man de metate", "prompt": "Explica que significa \"man de metate\".", "output": "Instrumento complementario das pedras de moer ou rolete de pedra, tamén chamado brazo de moer, de forma prismática, saínte, rectangular ou de estribo; neste último caso, coa parte inferior ou superficie de mallar convexa, o que permite imprimir un movemento mexedor; a parte superior ou agarradeira é un rebordo circular con dúas protuberancias rectangulares cara arriba, que serve para quebrantar e facer masa o millo, etc."}
{"id": 1189985, "term": "Micvé", "prompt": "Que significa \"micvé\"?", "output": "No culto xudeu, dependencia anexa á sinagoga ou estanque de auga para a purificación, no que tiña lugar \"o baño ritual\" por inmersión que debía de tomar a noiva antes da cerimonia de matrimonio.\n\nNota de alcance: Nalgunhas sociedades tradicionais de Oriente, en lugar destas dependencias, o baño tiña lugar nun establecemento de baños públicos, converténdose nunha festa na que as mulleres da familia acompañaban a futura desposada, adornábana para a voda, cantaban, bailaban e comían doces."}
{"id": 1185682, "term": "Monumento", "prompt": "Cal é a acepción de \"monumento\"?", "output": "Especie de altar que se levanta o Xoves Santo nas igrexas, colocando sobre el, no interior dunha pequena arca, a xeito de sepulcro, a segunda hostia que se consagra na misa daquel día, reservándoa ata os oficios do Venres Santo. Nalgunhas localidades, tamén se deposita sobre este altar o bastón de mando do alcalde e o do xuíz.\n\nNota de alcance: Os fieis velan o monumento durante toda a noite por quendas. Tradicionalmente, nas devanditas quendas participaban os membros de irmandades relixiosas, aínda que nalgúns municipios, como en Cubas (Madrid), eran as Irmandades grupais, coñecidas como \"corroblas\", ás que correspondía permanecer reunidas na igrexa toda a noite. O monumento permanece alumado polas candeas que eran achegadas habitualmente polos propios fieis. En ocasións, realizábanse recadacións para conseguir a cera."}
{"id": 1190271, "term": "Naïskoï", "prompt": "Explica o significado de \"naïskoï\".", "output": "Estela funeraria fenicia, datada nos séculos VI e V a. C., consistente en pequenos edículos ou altares funerarios. Aparecen tanto en Fenicia oriental como occidental, presentando diversos motivos. Sobre ela represéntanse os seguintes signos: o signo da vida \"anj\"; o signo \"nfr\" que significa: \"a perfección\", \"a bondade\", \"a beleza\" e \"o diverso\"; os triángulos isósceles; o disco de Tania; o betilo, piar simple ou dobre, ás veces coroado polo signo solar e polo crecente lunar; e o trono de Astarté. Algunhas representacións humanas poden evocar o defunto, a unha divindade, ou a figuras apotropaicas, que protexen e afastan as forzas do mal.\n\nNota de alcance: De maneira xeral, as inscricións gravadas sobre as estelas permiten seguir a evolución da escritura cursiva fenicia; por outra banda, contribúen, segundo a forma dos signos representados, a determinar a datación das tumbas. Os nomes de persoas, ademais do dos deuses (Baal, Eshmun, Hammon, Milqart, Sakon, Pa´am e Maskir) e das deusas (Tania e Astarté), inscritos nas estekas, son, polo tanto, indicadores concernentes á práctica de rituais cultuais. En Grecia o \"naiskos\" é un templete funerario que aparece representado a miúdo nas crateras de volutas apulias de figuras vermellas."}
{"id": 1005742, "term": "Palio", "prompt": "Dame a definición de \"palio\".", "output": "Dosel móbil composto polas bambolinas ou caídas de palio, as traballadoras, o varal de palio e o teito de palio. Existen diferentes tipos de palio, entre os que se atopan: o palio de caixón, de cristaría, de figura, de respecto ou o palio sevillano.\n\nNota de alcance: O palio emprégase nas procesións co obxectivo principal de cubrir o sacerdote portador da Eucaristía ou os Santos Óleos durante o Xoves Santo; así como a certas imaxes procesionais sobre a súa padiola procesional, normalmente as Dolorosas. Tamén se emprega para resgardar o Papa e a algúns prelados. Antigamente usábano os monarcas."}
{"id": 1189387, "term": "Bambolina", "prompt": "Cal é a acepción de \"bambolina\"?", "output": "No culto católico, cada unha das caídas do teito de palio realizadas en ricas teas como a seda, a miúdo verde, branca ou vermella, con adornos bordados en fíos de ouro ou prata. Son catro: a frontal, a traseira e as dúas laterais. Segundo a terminación do seu bordo inferior, establécense dúas tipoloxías: bambolinas de caixón e bambolinas de forma."}
{"id": 1189388, "term": "Bambolina de caixón", "prompt": "Explica que significa \"bambolina de caixón\".", "output": "Bambolina cortada en liña recta polo seu bordo inferior. Son características dos pasos procesionais de canon clásico."}
{"id": 1189389, "term": "Bambolina de forma", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bambolina de forma\"?", "output": "Bambolina cuxo bordo inferior non é rectilíneo."}
{"id": 1005743, "term": "Palio de caixón", "prompt": "Define \"palio de caixón\".", "output": "Palio no que as bambolinas forman liñas rectas a semellanza dos antigos pasos procesionais. Exemplo destes son os das Virxes das Tristezas, Vitoria ou Loreto en Sevilla."}
{"id": 1188196, "term": "Palio de cristaría", "prompt": "Define \"palio de cristaría\".", "output": "Palio cuxas bambolinas colgan dunha cristaría de ourivaría, quedando moi sobrio no seu conxunto."}
{"id": 1188197, "term": "Palio de figura", "prompt": "Cal é a definición de \"palio de figura\"?", "output": "Palio que presenta unha liña sinuosa na parte superior e inferior das caídas. Un dos máis claros exemplos é o palio da Virxe da Esperanza Macarena de Sevilla."}
{"id": 1188199, "term": "Palio de respecto", "prompt": "Que quere dicir \"palio de respecto\"?", "output": "Palio de man en seda negra. Normalmente sácase na procesión do Santo Enterro, tras as andas do Sepulcro."}
{"id": 1005745, "term": "Palio sevillano", "prompt": "Explica o significado de \"palio sevillano\".", "output": "Dosel que cobre o paso da Virxe e que apea na padiola procesional por medio de doce varais colocados a igual distancia un doutro, en dúas filas de a seis en cada costeiro."}
{"id": 1185719, "term": "Teito de palio", "prompt": "Cal é a definición de \"teito de palio\"?", "output": "Rectángulo ou armazón de madeira pouco pesada, de proporcións homologadas ás do taboleiro da padiola procesional, que cobre o palio. O devandito rectángulo vai forrado na súa parte superior con hule e recuberto no inferior de veludo. O teito de palio admite toda clase de bordados en ouro e sedas, así como aplicacións de metal, marfil ou outras materias nobres. No centro desta cara inferior, adóitase bordar un medallón que representa unha imaxe ou o escudo da Confraría."}
{"id": 1011873, "term": "Trabadoira", "prompt": "Que quere dicir \"trabadoira\"?", "output": "Cada unha das vigas ou traveseiros de madeira, duns 10 cm de groso, que cruzan paralelamente o ancho das andas das pdiolas procesionais, por debaixo do taboleiro, nos pasos. As trabadoiras teñen unha sección case rectangular e redondeada na súa parte inferior. Están suxeitas ao taboleiro pola zona superior e nos seus extremos aos costeiros. Teñen listóns arrimados entre o taboleiro e os extremos superiores das patas. O seu número oscila entre cinco ou seis nos pasos procesionais de Cristo ou da Virxe, e de seis a oito nos de Misterio. Serven para que poidan coller o sitio de traballo os portadores e cargar con elas.\n\nNota de alcance: Reciben distintos nomes segundo as localidades: viga en Almagro (Cidade Real), pau en Cádiz, banzo en Cuenca ou varais en Málaga."}
{"id": 1011874, "term": "Varal de palio", "prompt": "Que quere dicir \"varal de palio\"?", "output": "Cada un dos puntais que, nos pasos procesionais, levan nos costados as andas das imaxes. O varal está composto por unha base, un pau e un remate. Adoita ser prateado, cando non de prata, e na súa lonxitude está tirado por varios broches (grandes aneis decorativos de maior diámetro que o resto do pau). O seu número adoita ser de doce, colocados seis deles en cada un dos laterais da padiola procesional, verticalmente e equidistantes entre si, segundo o longo que necesitan, e rematados con perillas para suxeitar o palio. O interior pode ser de madeira ou de tubos ocos de ferro, segundo o peso que soporten."}
{"id": 1188970, "term": "Periña de varal", "prompt": "Que quere dicir \"periña de varal\"?", "output": "Adorno, en forma de pera ou similar, que remata os varais de palio. A periña de varal ten rosca na parte inferior para asir e afianzar os parafusos."}
{"id": 1185718, "term": "Varal mestre", "prompt": "Con que significado se emprega \"varal mestre\"?", "output": "Cada un dos catro varais que sosteñen o teito do palio e que se colocan nas catro esquinas deste. A diferenza do resto dos varais, cuxo interior é de madeira, os chamados mestres teñen o interior de ferro para que soporten con máis firmeza o peso."}
{"id": 1011889, "term": "Paso procesional", "prompt": "Que quere dicir \"paso procesional\"?", "output": "Imaxe ou grupo escultórico que representa un suceso ou escena da Paixón de Cristo e que se saca en procesión pola vía pública.\n\nNota de alcance: A comezos do século XVII as imaxes adoitaban ser de cartón. Despois fixéronse en madeira policromada, xeralmente ocas para que non pesasen. Estes pasos adoitan ir acompañados por nazarenos ou penitentes cubertos con túnicas e capirotes de diferentes cores, segundo a confraría á que pertenzan."}
{"id": 1008743, "term": "Andas", "prompt": "Que quere dicir \"andas\"?", "output": "Armazón consistente en catro varas ou brazos e un taboleiro no que se transporta unha imaxe ou paso procesional. Tamén se lle dá este nome ás usadas para portar ataúdes, como as da Irmandade da Santa Caridade en Sevilla. Nas confrarías sevillanas, as andas adoitan estar formadas por unha padiola procesional, coas catro patas trabadas por unha zambrana nas que, na parte superior, se colocan as trabadoiras, en número de seis a oito, segundo sexa un paso de Cristo, de Misterio ou de Virxe, colocándose o canastro sobre un taboleiro para levar as imaxes. Se se trata dun paso de palio, a candeería, xerras, candelabros de cola, respiradoiro procesional e varais que sustentan o baldaquino ou palio, sitúanse no centro da peaña.\n\nNota de alcance: Nalgunhas poboacións, é tradicional a poxa das andas. A diferenza doutras celebracións, especialmente as patronais nas que o dereito a levar as andas adquírese habitualmente mediante poxa, nos desfiles procesionais de Semana Santa este dereito queda reservado aos membros das Irmandades que os organizan. Poden recibir distintos nomes segundo as localidades."}
{"id": 1188200, "term": "Angarelas", "prompt": "Que significa \"angarelas\"?", "output": "Nome específico co que se lles coñece ás andas nalgunhas localidades, como Antequera (Málaga)."}
{"id": 1188201, "term": "Bancada", "prompt": "Explica que significa \"bancada\".", "output": "Nome específico co que se coñecen as andas na localidade malagueña de Archidona."}
{"id": 1188202, "term": "Mesa", "prompt": "Cal é o sentido de \"mesa\"?", "output": "Nome específico co que se lles coñece ás andas en Málaga."}
{"id": 1188690, "term": "Canastro", "prompt": "Como se define \"canastro\"?", "output": "No paso procesional, corpo elevado disposto sobre a cornixa ou moldurón dos respiradoiros, dentro do cal se dispón o Calvario ou diferentes escenas da Paixón. Forman liñas rectas ou onduladas na súa planta, con plintos, escocías, bombo, molduras e cristaría. Adoitan ser de madeira tallada e tapizada en ouro, aínda que non faltan os tipos elaborados con madeira vernizada na súa cor, ou mesmo de bronce ou caoba.\n\nNota de alcance: A súa función é a de alzar a imaxe ou imaxes procesionais."}
{"id": 1181393, "term": "Imaxe procesional", "prompt": "Que significa \"imaxe procesional\"?", "output": "Imaxe de culto que acompaña unha procesión litúrxica, representando, polo xeral, a Cristo (v. Imaxe de Cristo), A Virxe (v. Imaxe da Virxe María), apóstolos ou santos patróns (v. Imaxe de santo) e usualmente dispostas sobre unha base ou sobre unha padiola procesional. As imaxes procesionais poden ser, á súa vez, imaxes de vestir e/ou imaxes devocionais. Os materiais destas esculturas foron cambiando. Durante o século XVI e comezos do XVII as imaxes adoitaban ser de cartón e liño, aínda que durante o desenvolvemento deste último século xeneralízanse as de madeira policromada, sobre todo no foco vallisoletano."}
{"id": 1011870, "term": "Chamador procesional", "prompt": "Define \"chamador procesional\".", "output": "Instrumento realizado en metais nobres, situado no centro das dianteiras das andas e aparafusado á viseira mediante parafusos. Está composto por dúas pezas, unha de forma semiesférica e fixa (bigornia e a outra, asida a gonzo, para que poida abrirse ou levantarse (martelo).\n\nNota de alcance: A súa función é a de facer a chamada aos portadores, mediante golpes secos e espazados, co fin de iniciar a marcha. Os capataces das confrarías adoitan utilizar o termo de martelo."}
{"id": 1188514, "term": "Martelo", "prompt": "Explica que significa \"martelo\".", "output": "Parte móbil do chamador procesional, está asido a gonzo e articulado mediante bisagra para que poida abrirse e pecharse.\n\nNota de alcance: Os capataces das confrarías adoitan designar con este termo o chamador procesional."}
{"id": 1188515, "term": "Bigornia", "prompt": "Explica o significado de \"bigornia\".", "output": "Parte fixa do chamador procesional. Ten forma semiesférica e sobre a mesma percute o martelo."}
{"id": 1188695, "term": "Monte", "prompt": "Dime cal é a definición de \"monte\".", "output": "No culto católico, alto promontorio que se eleva sobre a parte superior do canastro que se coloca nas andas dos pasos procesionais e que son presididos por unha imaxe de Cristo. O monte elabórase, comunmente, con cortiza sobre unha armadura de madeira, ornamentada por caraveis ou lirios que se cravan nas morcillas de eneas suxeitas á cortiza.\n\nNota de alcance: A representación deste promontorio simboliza a subida ou estancia de Cristo no Gólgota."}
{"id": 1011864, "term": "Padiola procesional", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"padiola procesional\"?", "output": "Artefacto de madeira sobre o que se colocan as imaxes procesionais que van sobre o paso procesional, así como os obxectos artísticos que conforman todo o conxunto. A padiola procesional está composta de dúas varas grosas, cunhas táboas atravesadas onde se pon a carga para transportala. No seu interior, instálanse as trabadoiras para seren portadas polos portadores, e na parte superior destas os respiradoiros procesionais. Recibe distintos nomes segundo as localidades."}
{"id": 1188205, "term": "Carroza", "prompt": "Que significa \"carroza\"?", "output": "Nome específico co que se coñece a padiola procesional dalgúns pasos, como os de Valladolid."}
{"id": 1188203, "term": "Parigolón", "prompt": "Explica o significado de \"parigolón\".", "output": "Nome específico co que se coñece á padiola procesional na localidade cordobesa de Lucena."}
{"id": 1011872, "term": "Respiradoiro procesional", "prompt": "Con que significado se emprega \"respiradoiro procesional\"?", "output": "Celosía que se coloca ao redor da parte superior das padiolas procesionais que sosteñen o paso, para que poida entrar o aire no seu interior. Realízase en madeiras talladas, en ourivaría ou bordados, con variedades en canto á súa forma e tamaño."}
{"id": 1011871, "term": "Manguela", "prompt": "Cal é a definición de \"manguela\"?", "output": "Mango que sobresae dos costados das padiolas procesionais, nos respiradoiros da parte frontal e traseira. Nun principio foron utilizadas para cargar o peso, na actualidade teñen unha función meramente ornamental.\n\nNota de alcance: A manguelaa simboliza as varas das primitivas andas."}
{"id": 1188223, "term": "Pano de respiradoiro", "prompt": "Explica o significado de \"pano de respiradoiro\".", "output": "Tramo do respiradoiro procesional que se atopa situado na parte superior da padiola procesional. O pano, ao que se lle practican ocos para facilitar a respiración dos portadores que portan o paso procesional, está enmarcado por chapa repuxada."}
{"id": 1188204, "term": "Taboleiros", "prompt": "Dame a definición de \"taboleiros\".", "output": "Nome específico co que se coñece á padiola procesional na localidade vallisoletana de Medina de Rioseco."}
{"id": 1186041, "term": "Paso procesional patronal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"paso procesional patronal\"?", "output": "Paso procesional que se confecciona na honra a un santo.\n\nNota de alcance: Normalmente a organización da procesión destes pasos correspóndelle a unha parroquia ou confraría, que adoita coincidir cun gremio."}
{"id": 1186040, "term": "Paso procesional penitencial", "prompt": "Define \"paso procesional penitencial\".", "output": "Paso procesional que ten como motivación escenificar os episodios da Paixón de Cristo.\n\nNota de alcance: Normalmente, a súa organización corre a cargo das confrarías de penitencia."}
{"id": 1188531, "term": "Paso de Cristo", "prompt": "Define \"paso de cristo\".", "output": "Paso procesional penitencial que porta, como única imaxe, a de Cristo Crucificado."}
{"id": 1188533, "term": "Paso do Señor", "prompt": "Cal é a definición de \"paso do señor\"?", "output": "Paso procesional penitencial, que porta a imaxe de Cristo, ao que se lle representa como nazareno ou nun momento da Paixón anterior á Crucifixión."}
{"id": 1188532, "term": "Paso de Misterio", "prompt": "Con que significado se emprega \"paso de misterio\"?", "output": "Paso procesional penitencial, composto por varias imaxes que, no seu conxunto, representan algunha pasaxe da Paixón de Cristo."}
{"id": 1001445, "term": "Pila bautismal", "prompt": "Cal é a acepción de \"pila bautismal\"?", "output": "Peza cóncava, en diversos materiais, onde cae ou se bota auga para administrar o Bautismo, utilizada en todos os cultos onde se practica o devandito sacramento. Nas igrexas adoitan estar cubertas por unha tapa e a cuba debe ter unha saída para posibilitar o fluxo da auga utilizada no Bautismo. Na época paleocristiá e visigoda pódense distinguir dous tipos: un circular e outro en forma de artesa. Durante esta época, o peixe foi o motivo iconográfico máis representado como un dos primitivos símbolos de Cristo, identificando o nome en grego coas iniciais de Cristo e a súa función salvadora. Máis tarde pasouse a representar aos cristiáns bautizados pola auga, simbolizados na pesca milagrosa evanxélica. No culto católico, adoita ter forma de cunco de gran tamaño, composto por dúas pezas; a parte inferior, xeralmente, de corpo globular ou semiesférico; e a superior, en forma de tapadeira rematada con pomo, normalmente redondo. Adoitan ser de pedra ou de cerámica vidrada con verniz estannífero. Poden levar inscricións referentes á súa utilidade relixiosa. Na arte románica hai que destacar as pías bautismais de pedra e de grandes dimensións, cunhas medidas aproximadas de 90 cm de altura por 1 m de diámetro na boca. Durante este período artístico, os temas de ornamentación son variados: historiados con narracións alusivas case sempre ao Bautismo, temas vexetais ou xeométricos. As pezas turolenses do século XIII, de ascendencia musulmá, presentan motivos decorativos debuxados con grosos perfís: atauriques, xeométricos, paxaros, etc. A ornamentación adoita estruturarse en orlas paralelas no bordo e na base, de iguais ou variadas anchuras e, ás veces, un motivo central que as corta e marca o centro (escudo). En Manises, durante os séculos XIV e XV, a súa forma era de grandes escudelas con orellas. Aparecen decoradas en verde e denegrido (as de tradición cristiá) e douradas e azuis (as de tradición nazarí), con motivos vexetais e óvalos. No culto ortodoxo, trátase dunha cuba móbil, en metal, utilizada nos bautismos por inmersión dos recentemente nados. Xeralmente adoita ser de forma oval ou circular, co fondo redondeado e apoiado sobre un soporte independente. O bordo ten tres pequenos depósitos ou receptáculos para as candeas.\n\nNota de alcance: En xeral, as grandes pías bautismais atópanse nas igrexas, mentres que as de pequeno tamaño, destinadas a conter a auga para subministrar o Bautismo, gárdanse indistintamente na igrexa ou na casa familiar."}
{"id": 1189706, "term": "Fonte de pía bautismal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"fonte de pía bautismal\"?", "output": "Gran recipiente amovible, colocado na pía bautismal para recoller a auga do Bautismo e, ás veces, para conservala. Este obxecto ten xeralmente un oco para a evacuación da auga. Pode ter unha tapa e estar formado por dous compartimentos; un que serve para a reserva; e o outro para a evacuación do líquido. Ás veces, engádenselle uns compartimentos suplementarios para conter os diferentes obxectos utilizados na cerimonia do Bautismo."}
{"id": 1011835, "term": "Pía de auga bendita", "prompt": "Con que significado se emprega \"pía de auga bendita\"?", "output": "Pía situada preto da entrada da igrexa e que contén auga bendita coa que os fieis se persignan. Pode atoparse colocada ao muro e/ou fixada sobre un soporte ou pedestal."}
{"id": 1011493, "term": "Fonte de ablucións", "prompt": "Explica o significado de \"fonte de ablucións\".", "output": "Cuba grande de pedra ou doutra materia, cóncava e profunda, situada no vestíbulo de numerosas sinagogas ou no adro das primitivas basílicas cristiás, onde os fieis deben lavar as mans antes de entrar no lugar de culto."}
{"id": 1189340, "term": "Piscina bautismal", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"piscina bautismal\"?", "output": "Cuba total ou parcialmente escavada no chan que serve para conter ou recibir a auga nos bautizos por inmersión. Xeralmente a piscina bautismal conta cuns chanzos que permiten descender de maneira máis fácil á cuba e dunha saída para poder evacuar a auga utilizada no Bautismo. Polo xeral, a piscina bautismal, que data de finais da antigüidade ou comezos da Idade Media, está emprazada nun baptisterio.\n\nNota de alcance: En canto á simboloxía do Bautismo por inmersión, o feito de descender o neófito ás augas ata ser cuberto por elas, implica unha evocación á morte: neste caso, morte por afogo. Aquí áchase o vestixio do rito iniciático que implica unha morte da que se ha de renacer (o neófito saíndo da auga). Por tanto, neste ritual cristián superpóñense o simbolismo da auga e a morte mística. A súa conxunción fai do mesmo unha plasmación transparente dos contidos que entraña: nacemento á vida sobrenatural, tras a morte á vida pecadora e/ou pagá anterior. Para que un vivente \"naza\" é preciso previamente concibir que nalgún sentido morrese."}
{"id": 1012051, "term": "Pitos", "prompt": "Que significa \"pitos\"?", "output": "Nas culturas prerromanas da Península Ibérica, urna cineraria fenicia caracterizada por presentar un corpo globular ou ovoide e pescozo curto separado do corpo, nalgúns casos mediante un lixeiro nervio, do mesmo xeito que ocorre no caso das urnas de Cruz do Negro. Do bordo do vaso arrincan dúas asas xeminadas que se fixan debaixo do nervio ou no arranque do corpo, e este aparece decorado por diversas liñas e bandas horizontais de cor avermellada.\n\nNota de alcance: Se en Grecia o \"pithos\" (en plural, \"pithoi\") tiña unha única función como colector de áridos ou líquidos, para os fenicios ten un marcado carácter ritual, como o testemuña a gran cantidade destes vasos achados en tumbas, dentro dun contexto funerario no marco da necrópole. O proceso de adopción da forma dos \"pithoi\" segue o mesmo esquema que pode aplicárselle á maior parte de formas do repertorio vascular fenicio. Atópase un primeiro prototipo na primeira Idade do Ferro fenicio-palestino e a forma pasa posteriormente a. Chipre, desde onde se distribúe a Occidente, especialmente Cartago, Mozia, Rachgoun ou Mogador. Esta forma documéntase en gran cantidade de xacementos meridionais e estremeños. En Cataluña a súa cronoloxía corresponde ao cambio entre o século VII e o VI a. C."}
{"id": 1016284, "term": "Políptico", "prompt": "Explica o significado de \"políptico\".", "output": "Obra constituída por varios elementos figurativos, pintados ou esculpidos, colocado nun marco ou armado nunha caixa. O políptico sitúase polo xeral sobre ou detrás do altar, polo que a forma máis usual de políptico é a dun retablo de altar. Está composto polo menos por dous elementos chamados paneis de políptico cando son fixos e follas de políptico cando son articuladas. O banco ou a luneto de altar poden formar parte dun políptico.\n\nNota de alcance: Cando o políptico é de pequenas dimensións denomínaselle políptico reducido."}
{"id": 1176296, "term": "Díptico", "prompt": "Que quere dicir \"díptico\"?", "output": "Obra pintada ou en relevo composta por dous paneis, portas ou follas de forma e idénticas dimensións, en xeral articulados con bisagras para poder abrir e pechar como un libro. No Baixo Imperio Romano desenvolveuse o \"díptico consular\", en marfil e realizado por encargo de cónsules e maxistrados. Na Idade Media, e sobre todo no século XV flamenco, hai retratos en dípticos pintados sobre táboa, coa efixie do personaxe ao carón e, ao outro, a Virxe María ou outra imaxe de devoción. Tamén hai dípticos con dobres retratos.\n\nNota de alcance: Cando o díptico é de reducidas dimensións denominaráselle díptico portátil."}
{"id": 1181493, "term": "Folla", "prompt": "Explica o significado de \"folla\".", "output": "Elemento móbil formado por cada un dos paneis ou pranchas que forman as partes dun díptico, tríptico ou políptico. Estas follas atópanse, en xeral, unidas por medio de bisagras, o cal permite abrilas ou pechalas en función, normalmente, dos ciclos litúrxicos."}
{"id": 1016487, "term": "Tríptico", "prompt": "Cal é o sentido de \"tríptico\"?", "output": "Obra pictórica tallada ou en relevo, composta por tres paneis ou follas, a central de maior tamaño que as dúas laterais, as cales poden ser pregadas sobre aquela para mellor conservación e transporte. Os paneis conteñen representacións figuradas que adoitan compartir unha lectura iconográfica.\n\nNota de alcance: Cando o tríptico é de reducidas dimensións denomínase tríptico portátil, e é utilizado principalmente na devoción privada."}
{"id": 1193182, "term": "Tríptico portátil", "prompt": "Define \"tríptico portátil\".", "output": "Tríptico ou táboa de reducidas dimensións, fácil de transportar e utilizada tamén para devoción privada."}
{"id": 1192001, "term": "Portacortinas de altar", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"portacortinas de altar\"?", "output": "No culto católico, barras horizontais, xeralmente suxeitas por dous soportes verticais nos que son suspendidos uns reis para colgar a cortina de altar. Os soportes a miúdo están coroados por un anxo que leva os instrumentos da Paixón ou un candelabro.\n\nNota de alcance: O portacortinas de altar delimita un espazo ao redor deste."}
{"id": 1189347, "term": "Portaféretro", "prompt": "Cal é o sentido de \"portaféretro\"?", "output": "Soporte rectangular máis ou menos elevado, con rodas ou sen elas, sobre o que se coloca o féretro durante a cerimonia funeraria."}
{"id": 1011471, "term": "Púlpito", "prompt": "Con que significado se emprega \"púlpito\"?", "output": "Nunha igrexa, plataforma elevada, con peitoril e tornavoz, destinada aos cantores ou lectores. O púlpito pode ter forma circular, poligonal ou cadrada, ir sobre piares ou columnas, con dosel ou sen el. A esta plataforma accédese mediante unha pequena escaleira. Dáselle un valor decorativo e iconográfico de carácter didáctico.\n\nNota de alcance: Cara ao ano 1000 limítanselles as funcións ás ordes de predicadores, adquirindo o púlpito unha tipoloxía funcional determinada. Os frades mendicantes (dominicos, franciscanos e agostiños) empregárono, ao principio, para a súa predicación ao aire libre polo que, normalmente, era móbil (v. Púlpito móbil). Máis tarde, ao entrar a predicación no templo, entrou con ela o púlpito, atopando o seu emprazamento, por necesidades acústicas, no medio da nave, lugar no que quedou fixo ata os nosos días. No Barroco, a talla e os mármores adoitan alternarse na súa elaboración dos púlpitos, que ocuparán un lugar clave nos espazos dos cruceiros. Nalgunhas igrexas hai tres púlpitos: un na nave central da igrexa, para a predicación, e os outros dous para a lectura (v. Púlpito para a lectura), colocados aos lados extremos do presbiterio, un para a epístola e outro para o evanxeo. Nas sinagogas, o púlpito non aparece ata o século XIX, no marco da corrente reformista e asimiladora. Nas igrexas protestantes, o denominado púlpito pastoral ten unha función e localización moi similar ao púlpito católico; pode estar situado ao fondo da nave, cara aos bancos de fieis, aínda que tamén se pode desprazar a un lateral, como nas igrexas católicas. O púlpito protestante ademais pode estar desprovisto de dosel de resonancia."}
{"id": 1015971, "term": "Frontal de púlpito", "prompt": "Define \"frontal de púlpito\".", "output": "Paramento de diferentes materiais que adorna a fronte do púlpito, sobre todo a partir da arte gótica onde se produciron obras magníficas de talla e escultura."}
{"id": 1189445, "term": "Púlpito móbil", "prompt": "Como se define \"púlpito móbil\"?", "output": "No culto católico, púlpito destinado á predicación, aínda que cun tamaño reducido para facilitar o seu desprazamento."}
{"id": 1189444, "term": "Púlpito de lectura", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"púlpito de lectura\"?", "output": "Tribuna fixa e elevada, rodeada dun peitoril e destinada á lectura en voz alta no refectorio dun convento."}
{"id": 1011473, "term": "Tornavoz", "prompt": "Como se define \"tornavoz\"?", "output": "No púlpito, elemento superior ou marquesiña que o coroa, xeralmente a xeito de dosel ou pequena bóveda. Con esta disposición búscase que o son repercuta e se escoite mellor."}
{"id": 1191787, "term": "Ratha", "prompt": "Define \"ratha\".", "output": "Paso procesional ou altar portátil, preferentemente hindú. Consta dunha plataforma sobre rodas, coroada por un baldaquino ou \"chhattri\", baixo o cal se protexe a imaxe de culto. Adoita tratarse de grandes estruturas troncopiramidais, compostas de varios pisos, de madeira exquisitamente tallada. Reciben o mesmo nome que os templos de pedra que imitan a súa forma (como os pequenos de Mahaballipuram ou o gran templo de Konarak).\n\nNota de alcance: Todos os recintos sagrados e as cidades santuarios gardan con especial coidado os seus \"rathas\", conservan algúns exemplares de madeira tallada de grande antigüidade, aínda que é frecuente reconstruílos para cada procesión, segundo prescribe o ritual. O \"Rathayatra\" (festival de carros) máis famoso é o de \"Puri\", pero en xeral os \"rathas\" protagonizan a maioría das procesións hindús dentro e fóra de India. O mestre construtor dos \"rathas\" sempre é un \"brahmán\", chamado Bhrigu (\"Lume Crepitante\"), descendente do sacerdote do altar védico (\"vedi\"), a cuxa época debe remontarse esta tradición."}
{"id": 1011474, "term": "Reclinatorio", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"reclinatorio\"?", "output": "Moble destinado á oración, cunha superficie baixa para apoiar os xeonllos, ás veces móbil, e de respaldo acolchado ou simplemente ensanchado para pousar os brazos. Pode estar provisto dunha tableta en pupitre para abrir os libros de devoción e dun compartimento ou pequeno armario para gardalos (reclinatorio de armario). Hainos que só serven para fincarse de xeonllos e os que se combinan cun asento."}
{"id": 1189446, "term": "Reclinatorio de armario", "prompt": "Con que significado se emprega \"reclinatorio de armario\"?", "output": "Reclinatorio que no seu respaldo consta dun pequeno moble con portas e andeis para gardar os libros de devoción."}
{"id": 1192002, "term": "Reclinatorio de comuñón", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"reclinatorio de comuñón\"?", "output": "Moble en forma de reclinatorio que, en ausencia dunha mesa de comuñón, serve para axeonllarse no momento de recibir a Eucaristía."}
{"id": 1189447, "term": "Reclinatorio de sancristía", "prompt": "Cal é a definición de \"reclinatorio de sancristía\"?", "output": "Reclinatorio situado nunha sancristía sobre o que o sacerdote, antes de entrar na igrexa, prepárase as oracións que dirá durante a misa. Ás veces, pode presentar na súa parte superior un coroamento no que se insire unha imaxe relixiosa e, a miúdo, un taboleiro que contén as oracións de preparación da misa e acción de grazas."}
{"id": 1001253, "term": "Retablo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"retablo\"?", "output": "Moble de culto que desenvolve unha ou varias representacións relixiosas figuradas, polo xeral pintadas ou esculpidas, situado detrás do altar. A palabra retablo procede do latín \"retulus\" formada por \"retro\" (detrás) e \"tabula\" (táboa). O retablo defínese principalmente pola súa planta (retablo lineal ou recto e retablo oitavado) e pola súa forma, na que destacan: o banco, o corpo de retablo, rúas de retablo, caixa de retablo e ático. A súa orixe debémolo buscar no antigo costume litúrxico de colocar para a súa adoración reliquias ou imaxes de santos no altar. A súa forma variou durante os diferentes períodos históricos. Durante o Gótico, foi un elemento pequeno, portátil, colocado sobre a mesa de altar para oficiar a liturxia sagrada. Pintado ou esculpido, adoptou a miúdo unha disposición tripartita, con follas laterais que a xeito de portas podían pecharse sobre a parte central. Co tempo evoluciona acaroándose ao muro, crecendo tanto en proporcións como en complexidade, ata converterse no Barroco nunha maquinaria lígnea cunha clara finalidade didáctica e decorativa, facéndoo ao mesmo tempo grandioso e permanente. De igual forma sucede cos materiais empregados na súa construción, onde se utilizaron unha gran diversidade deles, xa sexa como soportes: madeira, coiro, tea, metal ou pedra, ou como revestimento ou decoración polícroma: pigmentos e materias colorantes, adhesivos, aglutinantes, etc. Por outra banda, é destacable a relación do retablo coa arquitectura circundante, chegando a establecerse entre ambos mutuos intercambios; se o retablo se comporta estruturalmente como unha auténtica portada de templo, as fachadas arquitectónicas chegan a evocar claramente estruturas retablísticas. Algúns autores afirman que durante o Renacemento e o Barroco o templo goza de dúas fachadas; unha externa, de acceso, indicadora e de pedra, a portada; e outra interna, aproximativa, referendo da oratoria sagrada e dourada, o retablo. Así, mentres que a fachada atrae e convida a entrar o fiel; o retablo, no interior, convídao igualmente a fixar a mirada no lugar da celebración litúrxica.\n\nNota de alcance: Xunto co sagrario, o púlpito e o confesionario o retablo define o que é un templo cristián a diferenza do que sucede nos templos non cristiáns e, mesmo, nos doutras relixións cristiás non católicas."}
{"id": 1011478, "term": "Ático de retablo", "prompt": "Con que significado se emprega \"ático de retablo\"?", "output": "Unha das partes nas que se distribúe o retablo en sentido horizontal. Sitúase sobre o mesmo corpo de retablo, na parte superior da rúa (v. Rúa de retablo) central que sobresae do último piso. Adoita rematar nun Calvario ou unha imaxe de Cristo Crucificado."}
{"id": 1001426, "term": "Banco de retablo", "prompt": "Como se define \"banco de retablo\"?", "output": "Panel ou conxunto de paneis colocados horizontalmente na parte inferior dun retablo, dun cadro de altar ou dun políptico. Sitúase sobre o sotabanco, actuando como unha estrutura intermedia entre este, que é unicamente unha base, e o corpo de retablo. O banco do retablo divídese en casamentos, con motivos iconográficos, pintados ou esculpidos: representacións de santos, escenas haxiográficas ou relacionadas con Cristo (v. Imaxe de Cristo) ou a Virxe María (v. Imaxe da Virxe María): Ecce Homo, a Dolorosa, etc."}
{"id": 1011480, "term": "Sotabanco", "prompt": "Que significa \"sotabanco\"?", "output": "Unha das partes nas que se distribúe o retablo en sentido vertical. O sotabanco é unha estrutura auxiliar colocada en forma corrida baixo o banco, e cuxa función principal é a de elevar o retablo a unha altura adecuada á visión dos fieis. Normalmente, este elemento está realizado seguindo o mesmo esquema formal e decorativo que o resto do retablo."}
{"id": 1000957, "term": "Carreiro de retablo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"carreiro de retablo\".", "output": "Cada unha das divisións verticais dos retablos, ás veces separadas entre si por outras máis estreitas chamadas entrecarreiross de retablo."}
{"id": 1030095, "term": "Entrecarreiro de retablo", "prompt": "Dame a definición de \"entrecarreiro de retablo\".", "output": "Divisións verticais dun retablo, máis estreitas que as rúas de retablo, separadas as unhas das outras."}
{"id": 1016344, "term": "Compartimento de retablo", "prompt": "Que significa \"compartimento de retablo\"?", "output": "Cada un dos espazos de forma cuadrangular ou rectangular que, abertos nos corpos e rúas dun retablo, serven para aloxar pinturas ou esculturas."}
{"id": 1011479, "term": "Corpo de retablo", "prompt": "Con que significado se emprega \"corpo de retablo\"?", "output": "Unha das partes nas que se distribúe o retablo en sentido horizontal, disposto sobre o banco. Está composto polo conxunto de cadros colocados horizontalmente e divididos entre si por doseletes ou linteis."}
{"id": 1030096, "term": "Escultura de retablo", "prompt": "Dame a definición de \"escultura de retablo\".", "output": "Obra esculpida que forma parte dun retablo e que, polo xeral, se acha dentro de fornelas. As imaxes distribúense horizontal (banco, corpos e ático) e verticalmente, seguindo rúas (v. rúa de retablo) e entrecarreiros (v. entrecarreiro de retablo). A rúa central do retablo ocupa a maior significación, nela colócase a imaxe titular que é situada enriba do sagrario."}
{"id": 1011851, "term": "Expositorio", "prompt": "Que significa \"expositorio\"?", "output": "Tabernáculo onde se coloca o Santísimo Sacramento nas Exposicións solemnes. Trátase dun moble de madeira, metal, mármore ou alabastro, normalmente monumental e de traballadas arquitecturas, situado en elevación no retablo maior."}
{"id": 1016358, "term": "Gardapó de retablo", "prompt": "Explica o significado de \"gardapó de retablo\".", "output": "Peza corrida, a xeito de beirado, que enmarca un retablo tanto polos laterais como pola parte superior, coa misión de protexelo do po, formada por táboas inclinadas cara a fóra con relación ao plano do retablo. Adoita decorarse con imaxes e adornos pintados ou ricamente esculpidos. Tamén se lle adoita chamar polsera."}
{"id": 1016347, "term": "Mazonería de retablo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mazonería de retablo\".", "output": "Termo que define, de modo xenérico, todo labor construtivo realizado en cal e canto. Aplicado aos retablos, fai referencia unicamente á súa parte arquitectónica, distinguíndoo das pinturas e esculturas que poidan estar inseridas nela."}
{"id": 1016308, "term": "Porta de retablo", "prompt": "Que quere dicir \"porta de retablo\"?", "output": "Peza do retablo suxeita por goznos aos extremos laterais, que pode pecharse sobre el para resgardalo. Habitualmente píntase por ambas as caras."}
{"id": 1190037, "term": "Retablo-baldaquino", "prompt": "Explica que significa \"retablo-baldaquino\".", "output": "Retablo dotado dunha construción arquitectónica de tipo central, con planta cadrada, circular ou poligonal, soportado por columnas exentas.\n\nNota de alcance: Desde finais do século XVII e durante a primeira metade do XVIII esta construción realízase non tanto para albergar o altar como para aportarlle unha imaxe de especial significación, xa que a mesa de altar xa non se acha situada debaixo do baldaquino senón diante del."}
{"id": 1190038, "term": "Medio-baldaquino", "prompt": "Cal é o sentido de \"medio-baldaquino\"?", "output": "Derivación do retablo baldaquino, sostido por columnas ao redor, seccionado no centro deste. Deste xeito, convértese nun retablo de parede sen circulación."}
{"id": 1190024, "term": "Retablo-bifronte", "prompt": "Que quere dicir \"retablo-bifronte\"?", "output": "Retablo que xorde no Barroco no ámbito dos mosteiros e conventos católicos para servir simultaneamente a comunidade monástica e a de fieis. O retablo bifronte consta de dous altares e imaxes visibles só desde cada campo, cunha cara posterior con altar para o sacrificio da misa, o que lles permite aos fieis teren ante a vista o máis suntuoso do retablo. Ás veces, engádese unha pantalla divisoria co fin de acentuar o carácter independente das dúas asembleas, a dos fieis e a dos monxes."}
{"id": 1190028, "term": "Retablo-camarín", "prompt": "Como se define \"retablo-camarín\"?", "output": "Retablo que, adaptándose ao van de comunicación do camarín (capela xeralmente circular ou poligonal, elevada respecto ao nivel da igrexa), funciona como portada ou fachada deste, e compórtase como presentador entre a capela e o resto do templo. Neste tipo de retablos a rúa central (v. Rúa de retablo) está máis desenvolvida que no resto, abríndose un espazo tras ela, xeralmente con carácter luminoso, que ten acceso ao camarín onde se aloxa a imaxe. Establécese así unha relación entre a arquitectura do camarín e a do retablo, que converte a este último en nexo entre o espazo independente e o do resto do templo, co fin de captar a atención do fiel e aproximalo á imaxe conservada no interior."}
{"id": 1190030, "term": "Retablo-cadro", "prompt": "Dime cal é a definición de \"retablo-cadro\".", "output": "Retablo formado por unha gran pintura ou por un relevo de gran tamaño, e no que a construción arquitectónica lle serve como marco a esta. A obra intégrase nun conxunto, con banco, mesa e altar para a misa, polo que non se pode considerar como cadro ou relevo illado."}
{"id": 1190031, "term": "Retablo de arco de triunfo", "prompt": "Que significa \"retablo de arco de triunfo\"?", "output": "Retablo constituído por unha arcada sustentada por pilastras. Este tipo foi frecuente en Sevilla durante a segunda metade do século XVI."}
{"id": 1190027, "term": "Retablo de Cristo Xacente", "prompt": "Con que significado se emprega \"retablo de cristo xacente\"?", "output": "Retablo coa representación do corpo xacente de Cristo. Dentro desta tipoloxía existen dúas variantes: unha consiste na mera presenza do corpo e a outra, propiamente eucarística na que a figura se adoita situar detrás do altar e no lugar que lle corresponde á ferida do costado colócase un receptáculo redondo para depositar a Sagrada Forma o Xoves Santo."}
{"id": 1032618, "term": "Retablo-escenario", "prompt": "Define \"retablo-escenario\".", "output": "Tipo de retablo que asemella unha representación de teatro litúrxico, formando unha gran escena no centro."}
{"id": 1190026, "term": "Retablo-eucarístico", "prompt": "Dame a definición de \"retablo-eucarístico\".", "output": "Retablo no que o expositor ten tal volume e relevancia que acredita o desempeño dunha función primordialmente eucarística, ademais de estar realizado, xeralmente, en materiais preciosos. Hai retablos nos que o tabernáculo cobre o espazo central do primeiro corpo.\n\nNota de alcance: O retablo eucarístico considérase un produto xenuíno da Contrarreforma."}
{"id": 1032619, "term": "Retablo-expositor", "prompt": "Dime cal é a definición de \"retablo-expositor\".", "output": "Tipo de retablo que presenta, nun punto destacado un receptáculo para a Sagrada Forma. Así, o retablo parece a custodia e o expositor o viril desta.\n\nNota de alcance: O retablo expositor é típico de Aragón e xorde no século XV."}
{"id": 1032620, "term": "Retablo-fachada", "prompt": "Explica o significado de \"retablo-fachada\".", "output": "Tipo de retablo con pretensións arquitectónicas, evocando no interior do templo a dianteira dun grande edificio relixioso."}
{"id": 1190025, "term": "Retablo-finxido", "prompt": "Cal é o sentido de \"retablo-finxido\"?", "output": "Retablo pintado sobre un muro.\n\nNota de alcance: O retablo finxido xorde como consecuencia dunha falta de recursos económicos, no momento no que se acha en auxe a escenografía."}
{"id": 1190023, "term": "Retablo-nicho", "prompt": "Con que significado se emprega \"retablo-nicho\"?", "output": "Retablo que se adapta á arquitectura da ábsida, ocupando toda a embocadura da capela maior e, ás veces, cinguíndose ao arranque desta. Adoita ter planta poligonal, creando sensación de fornela. O retablo pode adaptarse á disposición de dous corpos superpostos. En todo caso, o remate adopta a forma de cascarón, con nervios que se dirixen a unha nave central. No século XVIII as rúas de retablo toman planta curva, co que en lugar de poligonal faise de planta semicircular."}
{"id": 1032622, "term": "Retablo-ilusionista", "prompt": "Que significa \"retablo-ilusionista\"?", "output": "Tipo de retablo que forma parte do mesmo trazado arquitectónico do templo, indisolublemente unido a el tanto en formas como en cores."}
{"id": 1016359, "term": "Retablo-relicario", "prompt": "Cal é o sentido de \"retablo-relicario\"?", "output": "Retablo destinado a custodiar e expoñer as reliquias dos santos ou outros personaxes sagrados, adecuando a súa morfoloxía a esta función. Ás veces adopta forma de armario. Consta de banco, varios corpos e encasamentos para as reliquias, que se gardan directamente en fornelas ou nichos onde se colocan os relicarios, polo xeral en forma de arquetas, bustos, ou urnas acristaladas en cuxa peaña se dispuña a teca ou orificio contendo a correspondente reliquia. É frecuente atopar esta tipoloxía nas igrexas xesuítas. Polo xeral, o seu pequeno tamaño indica que un dos principais usos foron os de oratorios privados. Moitas destas pezas están realizadas en madeiras ricas, como o ébano, realzando a súa riqueza co emprego de pedras duras.\n\nNota de alcance: A súa produción foi común nas cidades de Roma e Florencia durante a primeira metade do século XVII, e esixe un traballo en equipo levado a cabo por ebanistas, prateiros e ourives. Consérvanse numerosas referencias aos obradoiros de pedras duras que realizaron unha variedade de obxectos como mesas, marcos, retablos, etc., con grande aceptación entre as cortes europeas, en especial, na española."}
{"id": 1032621, "term": "Retablo-rosario", "prompt": "Define \"retablo-rosario\".", "output": "Tipo de retablo que desenvolve os quince misterios en escenas independentes e pola mesma orde do rosario.\n\nNota de alcance: O retablo-rosario é de procedencia medieval e de orixe xermana. En España tivo especial difusión en Cataluña, consecuencia da extensión da devoción nos conventos da orde de Santo Domingo."}
{"id": 1032624, "term": "Retablo-sepulcro", "prompt": "Explica o significado de \"retablo-sepulcro\".", "output": "Tipo de retablo en cuxa estrutura se integran elementos funerarios. Os sepulcros forman parte do esquema xeral deste.\n\nNota de alcance: Desde o século XVII fíxose frecuente a colocación dos sepulcros dos patróns en actitude orante a un e outro lado da capela maior do templo."}
{"id": 1190039, "term": "Retablo-tremoia", "prompt": "Dime cal é a definición de \"retablo-tremoia\".", "output": "Retablo que conta cun lenzo (bocaporte) que, mediante un mecanismo, se levanta para deixar ver a custodia ou imaxe que está tras el."}
{"id": 1190181, "term": "Cortina de boca", "prompt": "Cal é a definición de \"cortina de boca\"?", "output": "Lenzos ou pinturas, fixadas a bastidores, que poden moverse cara a arriba ou cara a abaixo, quedando ocultas tras o retablo por medio dun sistema de guías, poleas, maromas, contrapesos e cordas que, orixinalmente, se accionaban desde o exterior. Sitúase por diante das fornelas, deixando ver as imaxes dos santos titulares.\n\nNota de alcance: A cortina de boca é un claro exemplo de teatralidade e do efectismo buscado durante o Barroco, podéndose ver unha ou outra representación en función das necesidades litúrxicas. As pinturas poden ou non gardar relación cos obxectos que ocultan."}
{"id": 1187718, "term": "Bocaporte", "prompt": "Con que significado se emprega \"bocaporte\"?", "output": "Lenzo situado por diante das fornelas centrais dos retablos, podendo ser ocultado para mostrar a imaxe titular, en función das necesidades doutrinais. Co nome de \"boca porte\" coñéceselle á cortina de boca en terminoloxía valenciana.\n\nNota de alcance: O uso do \"bocaporte\", no sentido efectista teatral, debeu ser relativamente frecuente na arte barroca valenciana, sendo un dos exemplos máis primitivos o da igrexa do Colexio do Patriarca da capital levantina."}
{"id": 1032623, "term": "Retablo-tríptico", "prompt": "Explica o significado de \"retablo-tríptico\".", "output": "Tipo de retablo de orixe medieval que se compón dun corpo central, xeralmente de escultura, sobre o que se abaten as ás ou portas e que, ao pechar, deixan unha parte descuberta na parte superior."}
{"id": 1190029, "term": "Retablo-vitrina", "prompt": "Explica que significa \"retablo-vitrina\".", "output": "Retablo cuxa finalidade é a de aumentar a intimidade da imaxe, protexéndoa á vez do po e do fume das candeas. Utilízanse sobre todo para preservar as imaxes de vestir."}
{"id": 1016372, "term": "Sagrario de retablo", "prompt": "Explica que significa \"sagrario de retablo\".", "output": "Elemento onde se garda e deposita a Cristo sacramentado que, no retablo, se sitúa debaixo do expositor."}
{"id": 1189342, "term": "Retablo de pila bautismal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"retablo de pila bautismal\"?", "output": "Representación do Bautismo de Cristo, polo xeral pintada ou esculpida, colocada nun marco máis ou menos desenvolvido, e situada preto da pía bautismal ou ás costas da cuba."}
{"id": 1001175, "term": "Sagrario", "prompt": "Como se define \"sagrario\"?", "output": "No culto católico, caixa ou edículo pechado cun poxigo para gardar con seguridade o copón que contén as hostias consagradas, utilízase igualmente para a adoración dos fieis e para levarlles a comuñón aos enfermos. Pode colocarse sobre o altar maior, suspendido ou, como nalgunhas igrexas a finais do século XIV, encaixado preto do altar en \"cornu evanxeo\". Pode realizarse en diversos materiais (madeira, pedra ou metal). A súa forma externa adoita ser reflexo do estilo arquitectónico do seu tempo. As paredes interiores do sagrario deben ser douradas ou prateadas, ou ben cubertas de seda branca. Se o Santísimo Sacramento está no sagrario, este cóbrese cun conopeo ou colócase unha lampadiña preto del para indicar a súa presenza. O conopeo evoca a tenda en que Yahveh permanecía xunto ao seu pobo. Cando o sagrario está artisticamente traballado, o conopeo pode ser de tecido transparente.\n\nNota de alcance: Custodia, sagrario e tabernáculo son termos equivalentes cando se utilizan estritamente no sentido de caixa para gardar as Sagradas Formas. A prescrición de conservar a \"píxide\" ou copón coas hostias consagradas sobre o altar data do século IX. Por seguridade, aos poucos consolidouse o costume de conservala nun receptáculo que se estruturou a modo dun pequeno sagrario, fórmula adoptada principalmente en Italia e en Francia. En 1215, o sínodo Lateranense, prescribiu a necesidade de estruturas pechadas para conservar as \"píxides\" e volvéronse frecuentes os sagrarios murais, bastante estendidos durante o século XV nos países xa mencionados. Estes edículos murais estaban situados á beira do altar en \"cornu evanxeo\" (á dereita), provistos dunha portezuela con fechadura e marco, normalmente de mármore, con relevos alusivos ao misterio da Eucaristía. Ao outro lado dos Alpes, desde fins do século XIV e ata o século XVII, optouse por estruturas arquitectónicas verticais en cuxo interior podía verse tamén o ostensorio coa hostia consagrada. O sagrario fixo no centro do altar estableceuse entre os séculos XVI e XVII, ata a prescrición de Paulo V no \"Rituale Romanorum\" de 1624. En 1863 instituíuse como único sagrario o situado fixo preto do altar maior."}
{"id": 1016309, "term": "Porta de sagrario", "prompt": "Explica que significa \"porta de sagrario\".", "output": "Armazón de materia sólida, non transparente, normalmente de madeira dourada e policromada, con decoración ourive, en relevo, de temática relixiosa. A súa función é a de pechar e abrir o sagrario co obxecto de preservar a Sagrada Eucaristía."}
{"id": 1016373, "term": "Remate de sagrario", "prompt": "Explica o significado de \"remate de sagrario\".", "output": "Coroamento de sagrario. A súa función é esencialmente decorativa."}
{"id": 1189070, "term": "Cadeira de brazos de circuncisión", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cadeira de brazos de circuncisión\"?", "output": "No culto xudeu, cadeira alta cun repousapés para facilitar a operación da circuncisión.\n\nNota de alcance: Sobre a cadeira séntase o padriño (\"sandaq\"), encargado de presentarlle o neno ao \"mohel\" (\"o que circuncida\"), que en moitos casos é o rabino da comunidade. Unha vez realizada a operación, o pai pronuncia unha bendición agradecendo a Deus a chegada do novo membro da comunidade. Bendí logo o viño e as herbas aromáticas e prodúcese a imposición do nome, recitándose unhas oracións nas que se pide protección para o neno e para a súa nai."}
{"id": 1189990, "term": "Cadeira litúrxica", "prompt": "Como se define \"cadeira litúrxica\"?", "output": "Asento no interior das igrexas ou templos destinado aos fieis, celebrantes ou membros do consello parroquial nos diferentes cultos. Como decoración poden levar motivos de temas relixiosos en relevo. Ás veces, como no culto ortodoxo, as cadeiras dispóñense ao longo do muro do pórtico ou da nave."}
{"id": 1189988, "term": "Cadeira da Virxe", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cadeira da virxe\"?", "output": "Cadeira ou cadeira de brazos nos que sentan as tallas da figura da Virxe. Adoita contar cun orificio no centro do asento, onde se insire unha barra que tamén se encaixa na talla."}
{"id": 1189739, "term": "Cadeira do neno Xesús", "prompt": "Como se define \"cadeira do neno xesús\"?", "output": "Cadeira ou cadeira de brazos nos que sentan as tallas da figura do Neno Xesús. Adoita contar cun orificio no centro do asento, onde se insire unha barra que tamén se encaixa na talla."}
{"id": 1011481, "term": "Cadeirado de coro", "prompt": "Explica o significado de \"cadeirado de coro\".", "output": "Elemento mobiliar que, xunto co altar principal, é o máis relevante de igrexas e catedrais. Está composto por un conxunto de sitiais, xeralmente iguais e unidos entre si, de estrutura compartida, que se sitúan no coro dunha igrexa ou dunha catedral, acomodándose ao seu perímetro. Xeralmente adopta a tradicional forma pechada en \"U\". A forma básica, fixada xa nos primeiros exemplos conservados de principios do século XII, consta de sitiais, sempre en número crecente, que se distribúen en tres lados- occidental, setentrional e meridional- formando un rectángulo aberto cara ao altar maior, co fin de facilitar a visión deste durante as celebracións litúrxicas. As cadeiras organízanse en dous coros enfrontados: o coro do bispo, xeralmente no lado da Epístola; e o coro do deán ou do rei, o lado do Evanxeo. Os sitiais dispóñense en dous niveis; o coro alto e o coro baixo; os cóengos ocupaban as cadeiras altas e os racioneiros ou cóengos menores as baixas, xa que non formaban parte do cabido. A cantaría protexíase habitualmente cun trascoro ou antecoro colocado no lado occidental e uns cerramentos nos lados setentrional e meridional, cun grande acceso enreixado no lado oriental para facilitar o tránsito procesional.\n\nNota de alcance: Co desenvolvemento do Gótico, as tallas fóronse enriquecendo e ocupando os respaldos, coroados con doseis de trazaría. Máis tarde tamén se decoran as misericordias."}
{"id": 1011485, "term": "Sitial", "prompt": "Con que significado se emprega \"sitial\"?", "output": "Asento de cerimonia situado no coro. Estas pezas chegan a alcanzar unha relevancia excepcional tanto desde o punto de vista artístico como da iconográfica cuxa linguaxe ou programa se dispón en diferentes partes do sitial: misericordia, brazo do sitial ou, por exemplo, nos dorsais superiores que asentan directamente sobre este.\n\nNota de alcance: A comezos da Idade Media construíanse os asentos de maneira illada no muro, á dereita e esquerda da cadeira episcopal, e máis tarde foron substituídos por asentos soltos ou portátiles. Desde o século XIII, aproximadamente, estes foron substituídos polo cadeirado de coro, no que os sitiais pasan a formar parte un todo continuo, con estrutura e carácter arquitectónico."}
{"id": 1011486, "term": "Brazal de sitial", "prompt": "Que quere dicir \"brazal de sitial\"?", "output": "Parte do sitial onde repousa o antebrazo."}
{"id": 1011524, "term": "Misericordia (sitial)", "prompt": "Dime cal é a definición de \"misericordia (sitial)\".", "output": "Aditamento a modo de ménsula. A misericordia sitúase no envés do asento abatible dos cadeirados de coro. Utilízase para descansar de maneira disimulada, medio sentado sobre ela, durante os momentos da liturxia nos que se esixe permanecer de pé. As tallas son orixinais e os temas escollidos, polo xeral, profanos e mesmo atrevidos."}
{"id": 1011488, "term": "Taboíña de coro", "prompt": "Con que significado se emprega \"taboíña de coro\"?", "output": "Táboa de madeira que indicaba a preeminencia do coro á hora de iniciar os rezos e cantos. A taboíña adoita ter unha forma rectangular e estar enmarcada. Nela gravábanse, en dourado, as letras correspondentes a \"Hic est Chorus\". Normalmente colocábase nos chafráns do cadeirado de coro.\n\nNota de alcance: Nos coros conventuais, así como nos das catedrais ou nos das parroquias, o canto e o rezo efectuábase de forma antifonal, polo que imaxinariamente quedaba dividido, desde o sitial presidencial, en coro da esquerda e en coro da dereita. Cada semana correspondíalle a un lado do coro iniciar os rezos e cantos das horas canónicas (sete, divididas entre diúrnas e nocturnas: Prima, Terza, Sexta, Nona, Vésperas, Completas e Matíns), de aí que se elixise un frade ou monxa que facía as veces de hebdomadario/a, coa misión de dirixir, comezar e finalizar as diversas fases nas que estaba dividida cada unha das horas do coro. Para sinalar o coro que predominaba cada semana, a taboíña do \"Hic es Chorus\" colocábase no sitial correspondente. Esta variaba semanalmente dun lado ao outro do coro no caso de que a comunidade contase cunha soa. Cando se contaba con dúas taboíñas, eran colocadas a modo de remate en sitiais enfrontados, portando cada unha delas unha pequena cortiniña que era subida ou baixada en función da preeminencia do coro de cada semana."}
{"id": 1189140, "term": "Cadeira de brazos de Elías", "prompt": "Cal é a definición de \"cadeira de brazos de elías\"?", "output": "Cadeira de brazos, polo xeral de pequenas dimensións, sen uso efectivo, ás veces disposto sobre unha consola ou ménsula, que simboliza a presenza do profeta Elías no templo durante o acto da circuncisión xudeu. Sobre el esténdese o \"talamón\". Son moi frecuentes as cadeiras ou bancos de dúas prazas, unha para o padriño e outra para o profeta.\n\nNota de alcance: A cadeira de brazos colócase o día anterior á celebración xa que, segundo a tradición, o profeta debe presidir o devandito acto en tanto que protector dos recentemente nados e profeta da circuncisión."}
{"id": 1189647, "term": "Cadeira de brazos de igrexa ortodoxa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cadeira de brazos de igrexa ortodoxa\"?", "output": "Cadeira de brazos fixa ou móbil, colocada na nave ou na ábsida, e cuxo uso pode estar destinado ao bispo ou ao abade dun convento ou mosteiro ortodoxo."}
{"id": 1191862, "term": "Stambha", "prompt": "Explica que significa \"stambha\".", "output": "Piar ou columna con símbolos e inscricións, que na tradición hindú concentra as enerxías universais, actuando como pararraios cósmico, \"tótem\" ou punto de encontro, situado en lugares elixidos xeomanticamente (maxia ou adiviñación a través dos corpos terrestres, ou con liñas, círculos ou puntos trazados na terra). Entre estes piares destacan: os de arenita Chunar, pulimentados e rematados por unha figura zoomorfa (normalmente por un león \"simha\"), e os monolíticos, con inscricións e sen remate.\n\nNota de alcance: Aínda que a súa tradición pode remontarse aos \"yupa\" (postes de pedra védicos), os primeiros \"stambhas\" artísticos aparecen con Ashoka, como soporte dos seus edictos, e adoitan estar rematados por un grupo escultórico."}
{"id": 1188381, "term": "Sukah", "prompt": "Cal é a definición de \"sukah\"?", "output": "Pequena construción, literalmente tabernáculo, de carácter temporal, a xeito de cabana, construída en hortos ou azoteas en conmemoración dos corenta anos que o pobo de Israel estivo de travesía no deserto, camiño da Terra Prometida e na que é preceptivo realizar as comidas principais (os xantares e as ceas). É preceptivo que estea ao aire libre, ter polo menos tres paredes e unha cuberta de ramaxe e de follas de palma ou de xunco, de maneira que deixe pasar a luz do sol e permita distinguir as estrelas, como fórmula para lembrarlle ao home a súa confianza no Señor. A construción amóblase como a propia casa, adornándoa con produtos relacionados co campo: flores, froitos, grilandas, etc., ademais de tapices, cadros, cadenetas, campaíñas, etc.\n\nNota de alcance: Cada familia xudía constrúe estas cabanas durante o \"Sukot\" ou Festa das Cabañuelas ou dos Tabernáculos, unha das tres festividades maiores (de peregrinación en tempos bíblicos), celebrada durante oito días, do 15 ao 22 de \"tisrí\" no calendario xudeu (entre setembro e outubro). Nas \"sukot\" comunais adóitase, despois do servizo relixioso, a darlles aos fieis unha copa de viño e un bocado de pan, sobre os que se din as correspondentes bendicións."}
{"id": 1011855, "term": "Tabernáculo (sagrario)", "prompt": "Explica que significa \"tabernáculo (sagrario)\".", "output": "Edículo o armario, de talla máis ou menos importante, colocado sobre o altar e destinado a gardar a Eucaristía na igrexa. Menciónase igualmente co significado de custodia, especialmente cando implica monumentalidade. Xeralmente a súa estrutura aseméllase á dun pequeno templo ou torre que debe estar cuberto cun veo. Está dotado de cámara para o sagrario e de dous ou máis corpos decorativos.\n\nNota de alcance: O seu uso iniciouse a partir do Concilio Lateranense IV, en 1215, o que ratificará, facéndoo obrigatorio, o de Trento (1545-1563). Custodia, sagrario e tabernáculo son termos equivalentes cando se utilizan estritamente no sentido de caixa para gardar as Sagradas Formas."}
{"id": 1187644, "term": "Porta de tabernáculo", "prompt": "Cal é a acepción de \"porta de tabernáculo\"?", "output": "Pequena porta batente que permite acceder ao armario dun tabernáculo. Adoita estar ornamentada con iconografía ligada á Eucaristía."}
{"id": 1189501, "term": "Tabernáculo relicario", "prompt": "Cal é o sentido de \"tabernáculo relicario\"?", "output": "Tabernáculo (sagrario) que inclúe reliquias no seu interior."}
{"id": 1189506, "term": "Taboleiro de misas", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"taboleiro de misas\"?", "output": "Panel, xeralmente suxeito a un muro, sobre o que se inscriben os horarios de misas que se han de celebrar durante a xornada e sobre o que poden, ademais, ser precisados o nome e a categoría dos clérigos que deben asistir a estas, de acordo sempre coa súa importancia (misa ordinaria, festas, misas de defunto, etc.). Os de madeira adoitan ter rañuras para inserir placas, tamén en madeira ou cartón, sobre as que se inscribe esta información."}
{"id": 1189649, "term": "Tallo de igrexa ortodoxa", "prompt": "Que quere dicir \"tallo de igrexa ortodoxa\"?", "output": "Forma que pode adoptar a cadeira destinada ao bispo ortodoxo no presbiterio. Colócase xunto ao trono episcopal, no fondo do santuario, sendo polo xeral máis baixa que este último."}
{"id": 1189351, "term": "Tallo de templo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tallo de templo\".", "output": "Forma que, ás veces, pode adoptar nun templo protestante a cadeira destinada aos oficiantes ou aos fieis."}
{"id": 1191259, "term": "Tavu", "prompt": "Explica o significado de \"tavu\".", "output": "Altar doméstico utilizado na illa Tanimbar (Maluku, Indonesia) que, normalmente, se representa como unha figura antropomorfa cos brazos estendidos. A peza, de formas elegantes, a miúdo decórase con motivos en espiral. Estes altares evocan o corpo dun devanceiro sostendo unha das vigas do teito da casa. As riquezas ou os bens de prestixio, transmitidos por vía hereditaria, estaban igualmente figurados sobre o altar. Certos animais -cans, galos ou peixes- podían lembrar as fazañas dos fundadores da residencia. Baixo o altar, sobre un estante, repousan os cranios dos antepasados venerados; as súas dúas primeiras vértebras (o atlas e o axis), sobre as que se verifica o movemento de rotación da cabeza; e, ás veces, as súas efixies en madeira.\n\nNota de alcance: O \"tavu\" era inseparable da noción de liñaxe e de poder sagrado. Lazo manifesto entre o pasado e o presente, estaba dotado de certo poder espiritual, herdanza de \"xefes da casa\". Evoca o devanceiro fundador dunha casa nobre, normalmente vivendas decoradas con palla e bambú que foron desaparecendo despois do século XIX. O \"tavu\" situábase no interior da devandita vivenda, fronte á porta. Diante colocábase un banco que era reservado para o xefe da casa."}
{"id": 1189139, "term": "Estrado de Torá", "prompt": "Cal é a definición de \"estrado de torá\"?", "output": "Pupitre fronte ao \"hejal\" da sinagoga, frecuentemente sobre un estrado ou \"bimá\", ante o cal se sitúa de pé o oficiante para a lectura da \"Torá\" durante a celebración do culto."}
{"id": 1189540, "term": "Templón", "prompt": "Cal é a definición de \"templón\"?", "output": "Pantalla ou muro que, a partir do século XIII, separaba o santuario ou \"bima\" da nave do templo ortodoxo e que fai invisibles para os fieis gran parte das cerimonias litúrxicas. En principio de madeira e despois de materiais máis sólidos, o templón estaba sostido por unhas columnas (\"stylos\") e furado, do mesmo xeito que a iconostasio, por tres portas que conducen ao santuario-que representa o ceo coa súa santidade e misterio-, sendo a central (Porta Real) a máis importante, por onde só entraba o sacerdote. Polas portas laterais, chamadas Norte e Sur, tiñan entrada o diácono -esquerda- e os ministros inferiores -dereita-.\n\nNota de alcance: En función da interpretación mística e simbólica da estrutura do templo, este muro tenta delimitar o mundo intelixible e o sensible. A partir do século XIV, o templón foi elevándose paulatinamente ata constituír un verdadeiro muro de separación, transformándose no que hoxe se coñece como iconostasio."}
{"id": 1189199, "term": "Torre eucarística", "prompt": "Explica o significado de \"torre eucarística\".", "output": "Armario con forma de torre, colocada detrás do altar maior, destinado a conservar as reservas eucarísticas. Ás veces pode situarse na parte superior dun retablo.\n\nNota de alcance: Trátase dunha das formas máis antigas de tabernáculo. As primeiras que se difundiron por Europa estaban coroadas con frecha gótica, cunha decoración que imitaba o arquitectónico. O conxunto era completado con multitude de figuriñas, máis tarde adoptáronse formas platerescas e por último clasicistas."}
{"id": 1011856, "term": "Trono expositorio", "prompt": "Define \"trono expositorio\".", "output": "Moble de madeira, metal, mármore ou alabastro, normalmente monumental, situado de maneira elevada no retablo maior, onde se coloca o Santísimo Sacramento nas exposicións solemnes."}
{"id": 1189412, "term": "Trono pontifical", "prompt": "Dime cal é a definición de \"trono pontifical\".", "output": "Asento reservado a unha dignidade eclesiástica: un abade (trono abacial, un bispo (trono episcopal ou un Papa (trono papal. Adoita estar cuberto por unha colgadura, xeralmente sobreposta cun dosel."}
{"id": 1189416, "term": "Dosel de trono pontifical", "prompt": "Dime cal é a definición de \"dosel de trono pontifical\".", "output": "No culto católico, cuberta ornamental fixa ou suspendida sobre un trono. Utilízase para realzalo e darlle maior dignidade."}
{"id": 1189417, "term": "Trono abacial", "prompt": "Como se define \"trono abacial\"?", "output": "Sitial reservado a un abade. Tan só se coloca e utiliza con ocasión das cerimonias pontificais. É de talla importante, colocándose sobre un estrado, normalmente sobre dous chanzos."}
{"id": 1016407, "term": "Cadeira episcopal", "prompt": "Cal é a acepción de \"cadeira episcopal\"?", "output": "Asento con bancadas e dosel utilizado polos bispos e arcebispos, especialmente nos actos de cerimonia.\n\nNota de alcance: O trono episcopal é de talla importante e colócase no lado do Evanxeo sobre un estrado, normalmente con tres chanzos, rematado por arriba cun dosel gornecido de colgaduras e cornixas de coroamento. Mentres que nas catedrais é un elemento fixo, nos demais edificios colócase con ocasión das misas pontificais."}
{"id": 1189418, "term": "Trono papal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"trono papal\"?", "output": "Trono reservado ao Papa, no que se gravan os seus emblemas litúrxicos, escudo papal e, ás veces, unha iconografía ligada á preeminencia do bispo de Roma.\n\nNota de alcance: Con ocasión de certas cerimonias solemnes, o trono papal é levado a ombreiros."}
{"id": 1190169, "term": "Cadeira xestatoria", "prompt": "Explica que significa \"cadeira xestatoria\".", "output": "Asento con respaldo e brazos, provisto de varas para ser levantado e transportado, de uso especial durante certas celebracións coa presenza do Papa. A cadeira xestatoria era ricamente decorada, tapizada e recuberta de seda, e colocábase sobre unha plataforma con dous aneis a cada lado nos que se ensartaban as varas para o seu transporte.\n\nNota de alcance: Foi utilizada desde os séculos V ou VI nos actos da coroación dun novo Papa ou na súa toma de posesión, aínda que tamén se puido empregar noutras ocasións especiais. O seu uso desaparece despois do papa Paulo VI."}
{"id": 1011867, "term": "Trono procesional", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"trono procesional\"?", "output": "Andas ricamente adornadas para procesionar custodias, imaxes e escenas relacionadas coa Paixón de Cristo. A diferenza dos pasos procesionais, non adoitan levar patas, teñen manguelas a modo de padiolas procesionais e o seu tamaño é menor.\n\nNota de alcance: Deséñanse cunha abundante decoración, buscando que a estrutura sexa o máis acorde posible coa ourivaría que porta. Os tronos procesionais son habituais na Semana Santa de Málaga e de Murcia, onde adoitan ter rodas."}
{"id": 1190325, "term": "Tzompantli", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tzompantli\"?", "output": "Palabra azteca que designa o armazón sobre o que se expuñan os cranios humanos das vítimas e que adoitaban formar parte dos diversos monumentos anexos aos templos, sendo característicos da relixión tolteco-maia. A base deste armazón estaba formada por un bloque rectangular, de pedra, ordenado con cranios esculpidos en baixo relevo.\n\nNota de alcance: Aínda pode verse en Chinchén Itzá (Yucatán) a base dun destes \"tzompantli\"."}
{"id": 1193047, "term": "Urna à Chardón", "prompt": "Como se define \"urna à chardón\"?", "output": "Urna cineraria, caracterizada por presentar un corpo globular, un fondo plano ou umbilicado, pescozo alto troncocónico ou cilíndrico e un bordo ancho e exvasado en forma de \"boca de tulipa\". A nivel decorativo, cabe sinalar que dentro do repertorio vascular fenicio-occidental é un tipo que se presenta tanto con decoracións de engobe vermello como a través de producións pintadas con bandas.\n\nNota de alcance: A orixe destes vasos pode reconstruírse, igual que outros tipos, a partir de exemplares arcaicos documentados no Próximo Oriente. A difusión desta forma cara a Occidente cabería atribuírselles aos comerciantes fenicios. Así, no mediterráneo central a forma documentouse en Cartago, na necrópole de Mozia (Sicilia occidental), en Malta e en Sardeña. En Andalucía, a aparición deste tipo parece non producirse ata o século VII a. C., presentando os seus primeiros exemplares na necrópole de Setefilla (Lora del Río), a Joya, Cruz del Negro, Peal de Becerro, La Guardia e la Bobadilla, entre outras. No rexistro funerario de Cataluña, os vasos à Chardon parecen inspirar tamén algunhas producións indíxenas doutros xacementos do curso inferior do Ebro, caso do Molar, onde se documentou a presenza de vasos próximos a esta forma tanto no poboado como na súa respectiva necrópole, uns recipientes que parecen manifestar a incidencia do factor mediterráneo sobre a tradición dos campos de urnas."}
{"id": 1189727, "term": "Cruz do Negro", "prompt": "Explica o significado de \"cruz do negro\".", "output": "Urna cineraria, propia do Bronce Final e do período orientalizante da cultura tartésica, caracterizada por un corpo globular, con dúas asas xeminadas que nacen da parte central do pescozo e van ata a parte superior ou inicio da parede do corpo, normalmente, á altura desde onde arrincan as asas, presentan unha especie de nervio. A base adoita ser umbilicada nos exemplares arcaicos e tende a aplanarse a medida que evoluciona a forma. O elemento fundamental deste tipo de recipientes é a súa decoración, con bandas de cor avermellada estendidas a torno con axuda dunha espátula, o que lles dá un aspecto moi característico e unha semellanza, non casual, coa capa que cobre os pratos de verniz vermello.\n\nNota de alcance: Non sen opinións críticas sobre a exactitude morfolóxica dos paralelos orientais, propúxose que a forma sexa propia dun taller occidental, probablemente situado nos arredores de Carmona ou Gadir. En calquera caso, a forma documéntase no Ferro II de Palestina en xacementos como Hazor, Tell Qasile ou Khaldé entre os séculos IX-VIII a. C. De aquí pasará a enclaves semitas como Cartago, Mozia, diversas tumbas arcaicas de Sicilia e de Malta, chegando nos séculos VIII-VII a. C. a zona do norte de África (Mogador, Rachgoun). Na Península existen algúns exemplos documentados en niveis datados desde o século VIII a. C., como no Horizonte. II e II de Toscanos, a fase II do Cerro de La Mora, o estrato X do poboado de Setefilla ou Chorreras, sendo máis frecuentes en ambientes do século VII e VI a. C. en Carmona, Osuna, necrópole de La Joya, de La Cruz del Negro, la Muela de Cástulo, Puig de Molins, etc."}
{"id": 1189461, "term": "Urna de corazón", "prompt": "Como se define \"urna de corazón\"?", "output": "No culto católico, urna de vísceras, que adopta a miúdo a forma simbólica de corazón, e que é destinada exclusivamente á conservación deste órgano nos casos nos que fora extraído do corpo, en particular nas sepulturas reais."}
{"id": 1190285, "term": "Urna de orelletas", "prompt": "Que significa \"urna de orelletas\"?", "output": "Urna funeraria, polo xeral de tamaño medio, perfil redondeado ou bitroncocónico, provisto dunha tapadeira que se axusta ao seu bordo, por ser torneada á vez que o vaso e separada deste antes do secado e a cocción da peza. Uns apéndices perforados (orelletas), adheridos a unha e outra parte, permiten fixar cun cordel ou arame a tapadeira ao corpo da vasilla. Pertence ao ibérico antigo (550-450 a. C.) e prolóngase ata o comezo do pleno (450-200 a. C..\n\nNota de alcance: A urna de orelletas difúndese máis aló da área ibérica e é característica, aínda que non exclusiva, das necrópoles. Na actualidade a cerámica ibérica considérase un fenómeno plural, posto que responde a unha serie de variantes rexionais recoñecibles, e complexo, pola xeneralización de certos tipos en momentos concretos, que contrasta coa exclusión de certas rexións do uso de vasos con escenificacións. A área setentrional mantén as cerámicas grises ao longo do tempo, mentres que o sur aplica a técnica fenicia do verniz vermello ás bandas con que se decoran os recipientes ibéricos, o que indica que as tradicións oleiras propias de cada lugar continúan na etapa cultural ibérica. Chama a atención, con todo, a difusión dalgúns tipos por todo o territorio e, mesmo, a súa proxección exterior, como é o caso das urnas de orelletas perforadas na antiga fase ibérica, dos \"kalathos\" ou \"sombreiros de copa\", característicos da súa fase recente, ou das ánforas sen pescozo do tipo \"B3\" que expresan esa característica. Hai, polo tanto, unha xerarquización na distribución oleira que vai desde o estritamente local ata o rexional e a difusión de longa distancia."}
{"id": 1190134, "term": "Urna cineraria con forma de templo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"urna cineraria con forma de templo\"?", "output": "Na antiga Roma, urna cineraria en forma de templo ou de casa con cuberta a dúas augas. Consta de dúas partes ben diferenciadas: un frontón triangular, onde adoitan aparecer relevos esculpidos; e un corpo cuadrangular, separado do anterior por unha franxa tamén esculpida en relevo. Na parte inferior deste corpo, totalmente liso, pode aparecer unha perforación semicircular a modo de boca que correspondería á zona de depósito de ofrendas ao defunto."}
{"id": 1181853, "term": "Canopo", "prompt": "Cal é o sentido de \"canopo\"?", "output": "Vaso, xeralmente de pedra ou cerámica, destinado a conter e conservar as vísceras extraídas do cadáver no embalsamamento practicado polos exipcios e que se colocaba no interior das tumbas. Os \"canopos\" ou vasos \"canopeos\", que reciben o seu nome no século XIX e que nunca poden exceder de catro, adoitan levar unha tapadeira na que se representan os catro xenios antropomorfos que se consideraban os Fillos de Horus, converténdose cada un deles no protector e gardián dunha víscera específica: o vaso de Amset, con cabeza humana, contiña o fígado; o de Duamutef, con cabeza de chacal, o estómago; o de Quebehsenuf, con cabeza de gabián, os intestinos; e finalmente o de Hapcino, con pulmóns. A utilización do vaso \"Canopo\" foi debida á práctica da momificación do cadáver no antigo Exipto. A persoa necesitaba manter o seu corpo intacto para sobrevivir despois da morte, posto que era o soporte material da súa \"ba\" ou alma que se representaba comunmente como un paxaro con cabeza humana; ao momificalo, o individuo identificábase, ademais, co deus Osiris resucitando a unha nova vida.\n\nNota de alcance: Na etapa do primeiro período intermedio (ca. 2166-2119 a. C., estes vasos dotáronse de tapadeiras con forma antropomorfa, polo que a partir desta época e ata o final da Dinastía XVIII (ca. 1550-1295 a. C., na que se volve ao costume anterior, os conxuntos de \"canopos\" empezáronse a decorar con máscaras humanas. No desnivelamento dos vasos inscribíanse fórmulas funerarias específicas para estes recipientes, nos que se facía mención a cada un dos catro fillos de Horus, así como o nome, cargo e filiación do defunto. Nestes textos, unha divindade feminina aparece asociada a cada un dos deuses protectores das vísceras: Nefthys a Hapi, Selket a Quebehsenuf, Isis a Amset e Neith a Duamutef. Os catro vasos dispúñanse ao redor do sarcófago, cada un orientado cara a cada un dos catro puntos cardinais. Os etruscos utilizaron formas similares, aínda que cada vez máis antropomorfas, coroadas por unha figura humana para brindarlle á alma protección á súa demora no Máis Alá. Esta representación colocábase sobre un trono circular (\"solium\" que demostraba a xerarquía do defunto. Os vasos \"canopos\" etruscos, que son en realidade vasos cinerarios, atópanse fundamentalmente na rexión de Chiusi."}
{"id": 1190395, "term": "Obxectos rituais e cerimoniais", "prompt": "Explica o significado de \"obxectos rituais e cerimoniais\".", "output": "Conxunto de efectos con entidade material que son de uso nas cerimonias relixiosas ou que forman parte dun elenco de ritos a través dos cales se fixa calquera actividade cun alto grao de formalidade e un propósito non utilitario, uso que non só comprende as actividades claramente relixiosas, senón tamén eventos como festivais, desfiles, iniciacións, xogos e saudacións."}
{"id": 1191754, "term": "´Ahu´ula", "prompt": "Cal é a acepción de \"´ahu´ula\"?", "output": "Escravina hawaiana (Polinesia) de fibra vexetal e plumas. Só se utilizan plumas de cor amarela, vermella ou negra, e no deseño unicamente se consideran uns poucos patróns xeométricos, como o triángulo e a media lúa. Cada fragmento do deseño, independentemente do seu tamaño, era importante. Estes mantos estaban confeccionados con fibra vexetal ensamblada a base dunha complexa técnica de trenzado e aixada á cal eran fixadas as plumas.\n\nNota de alcance: Cada fragmento constitúe unha parte dun discurso ou oración, así como a representación de diferentes aspectos da vida e posición social da persoa que o porta. Cando se levaba posta, os dous lados dos bordos suxeitábanse creando un elemento de media lúa. Nalgunhas pezas as medias lúas dos lados eran substituídas por triángulos; dependendo do tamaño estes multiplicábanse ou variaban. O gran valor material deste tipo de escravas reside no complicado e laborioso da recolección das plumas. Cada paxaro, ao ser atrapado, debía ser despoxado da pluma e logo volto a soltar. A pluma amarela do paxaro, denominado \"Mamo\", era a máis prezada, e influía directamente na cantidade de plumas vermellas ou negras que había que conseguir. Esa pluma atopábase unicamente na cola. A cor ou o tamaño tampouco eran arbitrarios, estando estreitamente relacionados coa importancia do xefe que o levaba. En xeral, os \"ahu´ula\" (cor real) constitúen un formidable testamento para aquel que o viste. Cada deseño é único e personalizado, e incide na historia dos devanceiros, así como nas conexións sociais do xefe en cuestión. O seu uso restrinxíase a reis e xefes importantes. Tanto o tamaño como a cor demostraban o poder político e relixioso do xefe; polo tanto, era unha combinación de atributos reais e mitolóxicos."}
{"id": 1011772, "term": "Abanico litúrxico", "prompt": "Explica que significa \"abanico litúrxico\".", "output": "Abano utilizado en certas cerimonias relixiosas, consistente nunha folla fixa suxeita a un mango. A folla podía estar realizada en diferentes tipos de material e formas: os abanos de uso máis práctico eran de tea, papel plisado, pergamiño ou plumas, de forma circular ou semicircular, e cun mango longo. Os abanos con función decorativa foron realizados en material metálico ou adornados con xemas, esmaltes ou pedras preciosas. Destes derivaron os realizados con plumas de avestruz diversas, os últimos en caer en desuso.\n\nNota de alcance: Na súa orixe, o abano litúrxico introduciuse en función do cáliz co fin de afastar del os insectos, en particular as moscas, durante a misa en época estival, de aí que tamén se lle denomine \"muscatorium\". Máis tarde, convértese nun símbolo de dignidade sobre todo para a figura do papa."}
{"id": 1003300, "term": "Acerra", "prompt": "Dime cal é a definición de \"acerra\".", "output": "Pequeno cofre, con tapa, utilizado polos sacerdotes romanos para gardar o incenso para o sacrificio.\n\nNota de alcance: A utilización da acerra nos funerais foi prohibida pola \"Lei das Doce Táboas\" por ser demasiado suntuosa."}
{"id": 1003333, "term": "Acetre", "prompt": "Define \"acetre\".", "output": "No cristianismo, recipiente portátil, a modo de caldeira pequena, xeralmente en metal, que contén a auga bendita que se transporta duns lugares a outros para realizar aspersións litúrxicas. O acetre leva asa e xeralmente é de fondo plano, aínda que tamén pode repousar sobre un pé baixo. Ao obxecto utilizado para pulverizar a auga denomínaselle hisopo.\n\nNota de alcance: O acetre recibe o nome de sítula a partir da Alta Idade Media cando adquire grandes dimensións e forma troncocónica."}
{"id": 1012063, "term": "Sítula", "prompt": "Con que significado se emprega \"sítula\"?", "output": "Vasilla ou vaso ritual en forma de tronco de cono invertido, ou de campá invertida ou cilíndrica, provisto de dúas protuberancias no alto do bordo con dous orificios para unha asa, probablemente de metal. Conta cunha base que, ou ben forma parte única coa peza ou ben está integrada por tres (ás veces catro) apliques metálicos que lle dan estabilidade. Adoitan ser de bronce, cerámica ou de madeira con reforzos metálicos en forma de aneis concéntricos. Nalgúns casos, como o das sítulas cristiás, adoitan estar ricamente ornamentadas con escenas relixiosas.\n\nNota de alcance: A sítula tivo múltiples funcións. Durante moito tempo considerouse nel como un contedor de leite; con todo, as investigacións recentes abandonaron esta teoría, parece que fundamentalmente contiña auga, xa que moitas delas levan inscricións que fan mención a este líquido, así, sería un vaso ritual destinado a facer libacións de auga fresca e vivificante sobre as ofrendas ou sobre o altar unha vez terminada a cerimonia. En Exipto utilizáronse como colectores tanto de leite como de auga e é posible que, inicialmente, tivesen unha multiplicidade de funcións. A sítula gardábase nos almacéns do templo e o sacerdote manexábaas de maneira usual no seu traballo cotián de atención á divindade. No mundo grego e romano formaba parte da vaixela doméstica ou utilizábase como obxecto para o aseo persoal. Dentro do mundo cívico-político, usábase como urna para depositar o voto. Na esfera da relixión, na antigüidade, usábase para as libacións e, no ámbito da relixión oficial, para a auga lustral. Servía tamén para o rito dos sacrificios e non faltaba no mobiliario común dun templo. No mundo suritálico, a sítula é un vaso característico do seu repertorio que imita recipientes similares de bronce ou de prata, destinados a conter viño. En numerosas imaxes de vasos suritálicos, a sítula aparece en mans de sátiros e ménades e doutros compoñentes do \"thiasos\" báquico, estreitamente ligada aos rituais dionisíacos. Imaxe e función do vaso parecen así estaren intimamente ligadas. Xa nun ambiente cristián, a sítula ten unha función sagrada de ofrenda ou exvoto. Desde a Idade Media o seu uso é claramente litúrxico, con exemplares en prata, marfil e vidro."}
{"id": 1191256, "term": "Ada Ogun", "prompt": "Que significa \"ada ogun\"?", "output": "Espada ritual de ferro utilizada polos yoruba (Nixeria) nas cerimonias reais e portada en público polo \"oba\" (rei) como atributo do seu poder e prestixio."}
{"id": 1191827, "term": "Adarsha", "prompt": "Cal é a definición de \"adarsha\"?", "output": "Espello oracular, tamén chamado \"melong\" en tibetano, que para o budismo simboliza a conciencia pura. O espello é brillante e luminoso e reflicte os obxectos imparcialmente. Realízanse en diversos tipos de materiais e técnicas como cobre dourado e cinc, prata ou ferro pulido e prata repuxada e dourada.\n\nNota de alcance: Os espellos son utilizados en diversos rituais do budismo tibetano, como na chamada cerimonia das \"ofrendas dos cinco sentidos\" na que simbolizan o mundo aparente da forma. Tamén se relacionan cos oráculos e as prácticas mánticas. No transcurso do ritual de consagración, este obxecto representa a natureza última dunha deidade superior. O ritual tántrico de consagración dunha imaxe recibe o nome de \"pratishtha\" (\"rapne\"), \"establecer\", e fai referencia ao \"establecemento\" da deidade tutelar (a \"ishtadevata\") na imaxe por medio do ritual. A imaxe convértese nun \"receptáculo\" (\"ten\") para a deidade. Iso podería provocar un dilema filosófico, xa que a deidade tutelar considérase en última instancia idéntica ao estado búdico que, en termos da filosofía do Mahayana, non é máis que o baleiro, auténtica natureza de todas as cousas. O estado búdico está presente en todas partes e non se pode localizar nun obxecto específico. A pesar desta posición teórica, a deidade tutelar é, no referente ao plano fenomenolóxico, unha entidade á que é posible achegarse, e mesmo manipular, a través de medios rituais. A imaxe que aparece no espello é un reflexo, e como tal non posúe unha existencia inherente, independente. En cambio, o reflexo que aparece nun espello é claro, puro e orixinouse por algunha causa. Desta forma, o espello realza o feito de que a deidade tutelar non sexa outra cousa que un fenómeno máis. O espello pode servir de morada temporal para a deidade á que se lle invita a entrar na imaxe. Isto pode considerarse unha medida práctica, sobre todo nos casos en que o obxecto que debe consagrarse é de gran tamaño e non se lle pode desprazar, ou cando se atopa nunha casa particular."}
{"id": 1192103, "term": "Adé nlá", "prompt": "Define \"adé nlá\".", "output": "Coroa de abelorios sagrada con veo e representacións zoomorfas (paxaros), principal símbolo de autoridade dos gobernantes de Ife (Nixeria), normalmente de forma cónica, dise que a propia coroa é unha deidade, un \"orisha\" (\"òrìsà\").\n\nNota de alcance: Cando un gobernante, xa sexa home ou muller, asume hoxe en día o seu cargo, colócase na cabeza unha coroa con veo, e o seu \"ori inu\" (cabeza interior) fúndese ou unifícase cos \"ori inu\" dos que reinaron anteriormente e se converteron en \"orisha\". Segundo o pensamento yoruba, os gobernantes, que son \"delegados das deidades\", non desaparecen, morren ou descenden \"ás profundidades da terra\", do mesmo xeito que as deidades. Segundo a cultura de Ife, a ocultación crea unha maior espiritualidade. É un modo de expresar as inefábeis calidades e os poderes sen límites da persoa sagrada do \"oba\" (gobernante sagrado). Así, o veo convértese nunha máscara que esconde o rostro do \"oba\", de maneira que se poida ver o poder da coroa. Así mesmo, eslúe a mirada penetrante e lancinante daquel cuxo poder é como o dunha deidade. O pobo yoruba percibe o \"ase\" (autoridade, poder consumador e forza vital sobre todas as cousas) da coroa como algo impoñente. Cando os xefes se axeonllan ante o gobernante coroado, saúdan a coroa e ao que a leva co saúdo \"Kabiyesi Oba alaase ekexi orisa!\" (\"A Súa Alteza! O poder do gobernante é inmediato ao dos deuses! \")."}
{"id": 1191267, "term": "Agere", "prompt": "Define \"agere\".", "output": "Copa adiviñatoria usada no culto a Ifa entre os yoruba (Nixeria), esculpida sobre madeira de iroko (\"Chlorophora excelsa\") e, en raras ocasións, en marfil. A copa estaba destinada a conter as dezaseis noces de palma utilizadas na adiviñación Ifa. Os soportes destas copas poden presentar varios temas e non parecen ter un simbolismo especial relacionado co culto. O \"babalawo\" (sacerdote do culto Ifa ou \"pai dos segredos\") podía encargalo, tallalo pola súa conta ou recibilo como agasallo. Os sacerdotes chegan a consideralo como un templo en miniatura.\n\nNota de alcance: A adiviñación é unha práctica moi estendida en África. A facultade do adiviño xeralmente pasa de pais a fillos e os rituais de adiviñación varían dunhas zonas a outras. Os yoruba cren en Olodumare, o deus supremo, quen encomendou a Obatala, un dos deuses do panteón yoruba, a creación dos humanos e outras cousas do mundo, este durmiuse e foi o seu mellor amigo, Oduduwa, quen terminou a tarefa. A arte adiviñatoria está vinculada aos deuses Orunmila e Eshu, que son consultados mediante a adiviñación Ifa. Esta practícase ante diferentes circunstancias, como poden ser as relacionadas co destino dos homes e coa forma na que interveñen os poderes divinos do pasado, presente e futuro neste, formando parte da vida cotiá. Á semana do nacemento dun neno, realízase un ritual no que os pais solicitan saber o seu futuro próximo e como deben crialo. Un segundo ritual lévase a cabo cando cumpre os tres meses de idade, o que permitirá coñecer a personalidade do bebé ou as súas posibles tendencias. A función do adiviño é coñecer o camiño polo que o neno irá para determinar os sacrificios necesarios que lle permitan seguir a senda correcta. Un terceiro ritual realízase ao final da infancia, tras o cal o neno pasará a formar parte do mundo dos adultos."}
{"id": 1192842, "term": "Agion Poterion", "prompt": "Explica que significa \"agion poterion\".", "output": "Vaso sagrado ortodoxo, de pé alto, destinado á comuñón, próximo ao cáliz do culto católico.\n\nNota de alcance: O \"Agion Potérion\" simboliza o vaso que usou Xesús na Última Cea, onde se realiza a unión do corpo e do sangue de Cristo na Eucaristía. A comuñón entre os fieis ortodoxos practícase sempre baixo as dúas especies: o pan consagrado pan mollado en viño."}
{"id": 1193212, "term": "Agnusdéi", "prompt": "Explica o significado de \"agnusdéi\".", "output": "Táboa de cera en cuxo anverso presenta un cordeiro de Deus de feitura estereotipada: é o Cordeiro Pascual, con nimbo e estandarte, que aparece sentado sobre o libro cos sete selos que describe unha das visións da \"Apocalipse\" (5, 9). Ademais, inclúe unha lenda en latín que case sempre di: \"Ecce Agnus Dei, qui tollit pecata mundi\". Baixo o cordeiro, a taboíña de cera presenta a miúdo o escudo papal, un nome de Papa e unha data. Normalmente, a taboíña consérvase no interior dun estoxo ou medallón ovalado de prata, con tapa de cristal, a modo de relicario.\n\nNota de alcance: Ao redor de 1192 e 1198 configurouse a forma externa destas taboíñas de cera virxe, que se fabricaban cos restos céreos do cirio pascual e que chegaron a manter a súa forma durante oito séculos. Os selos eran producidos en Roma, primeiro no Vaticano e desde 1608 polos cistercienses da igrexa da Santa Cruz de Xerusalén, e de alí eran distribuídos en ocasións litúrxicas entre prelados e fieis. Estes obxectos sacralizábanse mediante a súa inmersión en auga bendita mesturada con aceite consagrado, nunha cerimonia que se denominaba o \"bautismo dos agnus\" e que se realizaba na mesma igrexa mencionada. Completaba o proceso a bendición papal, ritual que desde o século XV tiña lugar o Venres Santo cada sete anos e con ocasión dos anos xubilares. Acéptase comunmente que a forma que adoptan as taboíñas do \"agnusdéi\" é unha imitación das \"bullae\" romanas e que a aparición temperá do \"agnus\" (xa existía no século VIII) asociaríase co intento eclesiástico de cristianizar o poder amulético que aínda se atribuía ás \"bullae\". Desde a Idade Media a crenza popular atribuíu extraordinarios poderes e efectos benéficos á posesión destas taboíñas de cera e a partir de 1752 expedíronse acompañadas dun impreso que explicaba ata quince virtudes para o espírito e o corpo. Foron moi frecuentes entre as mulleres devotas de España, Portugal e as súas colonias ultramarinas."}
{"id": 1189664, "term": "Augamanil de Pascua", "prompt": "Que quere dicir \"augamanil de pascua\"?", "output": "No culto xudeu, xerra de pico e almofía cuxa función é a de servir ás ablucións rituais. Esta oración acompáñase dunha cerimonia de bendición, antes e durante a comida da Pascua ou \"Séder\" xudeu.\n\nNota de alcance: Aínda que ás veces a xerra de pico recibiu o nome de augamanil, o termo foi validado para o conxunto formado pola xerra e a almofía."}
{"id": 1191767, "term": "Ai tos", "prompt": "Con que significado se emprega \"ai tos\"?", "output": "Poste ancestral con forma antropomorfa dos tetum (Belu) (Timor, Indonesia), de pedra ou de madeira.\n\nNota de alcance: As tallas adoitábanse vestir con tecidos locais especiais para as cerimonias, e rendíanselles ofrendas de comida, que se colocaban enriba da cabeza das tallas para asegurar a fertilidade aos descendentes aínda vivos. Entre as ofrendas, destacan o arroz e os búfalos de auga, que eran sacrificados para celebrar a incorporación dunha nova e importante escultura. Estes antepasados ensináronlles aos tetum a caza, a pesca, a agricultura, así como á cría do gando. Tamén os instruíron en arquitectura e na natureza das institucións sociais."}
{"id": 1011804, "term": "Axorca", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"axorca\"?", "output": "Argola ou aro groso de ouro, prata ou outro metal, usada polas mulleres para adornar as bonecas, brazos ou nocellos dos pés. Normalmente, articúlase en dúas partes, cunha cadea de seguridade que termina nunha barra e que une as dúas pezas da axorca. Adoita estar ornamentada con motivos vexetais.\n\nNota de alcance: Dentro do xudaísmo, a axorca clasifícase como un dos obxectos rituais relacionados coa cerimonia matrimonial, ao ser un dos ornamentos imprescindibles que complementa o traxe da noiva sefardí do norte de África."}
{"id": 1009660, "term": "Enxoval funerario", "prompt": "Define \"enxoval funerario\".", "output": "Conxunto de obxectos (efectos, xoias, armas, aparellos de cabalerías, mobles, roupa, etc.) que ao longo das épocas, lugares e culturas, foron depositados na tumba xunto aos restos do defunto e que acompañan a este na súa viaxe ao máis aló.\n\nNota de alcance: A cantidade e calidade das pezas adoita depender da riqueza e da categoría social do individuo enterrado. Con todo, hai que ter en conta que, como ocorre por exemplo na cultura ibérica, a acumulación de pezas no equipo funerario non sempre debe ser interpretada como exhibición de riqueza dun só personaxe, xa que é relativamente frecuente que varios individuos sexan enterrados nunha mesma sepultura. Por outra banda, nalgunhas culturas resulta difícil definir que tipo de enxovais correspondían exclusivamente a homes e cales a mulleres. Este feito ocorre cando se dá unha falta de normativa neste punto, xa que non existe nelas un modelo claramente dual nas asociacións funerarias. A pesar diso, e aínda que nalgúns pobos non existan elementos masculinos e femininos claramente distinguibles, o certo é que a maior parte das armas e dos elementos de bebida asócianse ás sepulturas masculinas, que engaden ademais elementos de vestido e adorno, como aneis ou pendentes de ouro. Mentres que as femininas adoitan presentar recipientes cerámicos, pezas de vestido e elementos de adorno persoal."}
{"id": 1191876, "term": "Akshamala", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"akshamala\"?", "output": "Rosario utilizado na xapa ou recitación dos mantra, así como atributo da deusa hindú Saraswati. Caracterízase por ter 108 contas (aínda que dependendo das seitas e rituais pode ter só 9, 21, 42 ou 54), estar composto polas 50 letras do \"devanagari\" (escritura alfabética do sánscrito), estar realizado en diferentes tipos de materias (xeralmente vexetais aromáticos) e recibir distintos nomes: \"japamala\", \"jayamala\" e \"akshasutra\".\n\nNota de alcance: O \"akshamala\" utilízase en calquera culto indio, preferentemente no hinduísmo e budismo. Cada seita relixiosa establece as súas preferencias polo número de contas, o material de fabricación, etc."}
{"id": 1003303, "term": "Alabastrón", "prompt": "Que significa \"alabastrón\"?", "output": "Recipiente de diversos tamaños, desde os 10 cm ata os 60 cm, xeralmente cun corpo de forma ovoide alongada e fondo redondeado, con diámetro máximo na metade inferior do corpo. Ten un curto pescozo troncocónico invertido e bordo exvasado. Xeralmente debaixo dos ombreiros aparecen dúas pequenas asas semicirculares verticais, de sección circular. En principio de alabastro, e máis tarde de vidro, cerámica ou outro material.\n\nNota de alcance: As súas funcións foron diversas segundo as culturas. Así, orixinariamente en Exipto este tipo de vasos era empregado como colector dalgún produto ricamente apreciado, dada a calidade do envase (alabastro), como pode ser viño, perfume, ungüentos, etc. Así mesmo, no mundo clásico o alabastrón tiña as mesmas funcións antes sinaladas como colector de perfumes e cosméticos. Con todo, para os fenicios, que os traen desde Exipto ata as súas colonias, este tipo de colector convértese nun auténtico obxecto de luxo, sendo utilizado para conservar os seus mortos. Xa no culto ortodoxo emprégase como contedor do crisma (óleo das lámpadas santas) no proceso da unción."}
{"id": 1190925, "term": "Alfeñique", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"alfeñique\"?", "output": "Figura antropomorfa ou zoomorfa de azucre, que tradicionalmente se lles ofrece en México aos defuntos na festa do día dos mortos.\n\nNota de alcance: Morelia, Pátzcuaro e Santa Fe de la Laguna son algúns dos centros produtores de alfeñiques no estado de Michocán. Para a súa realización utilízase a técnica do moldeado, baleirado, ou ben fanse a man se son de menor escala."}
{"id": 1015530, "term": "Alianza", "prompt": "Cal é o sentido de \"alianza\"?", "output": "Anel matrimonial. Desde a antigüidade, o anel é signo de esponsais, simboliza o compromiso e a fidelidade.\n\nNota de alcance: Diversas crenzas e tradicións refírense á alianza ou anel de matrimonio: nalgunhas rexións francesas (oeste), a muller non podía quitarse o anel baixo pena de morte ou de sufrimentos no purgatorio. En España, nalgunha das illas das Baleares, como en Ibiza, os noivos regalábanlle á súa prometida vinte e catro aneis de ouro cos que se cubrían as tres falanxes, tres para cada dedo da man, salvo o polgar. Os tres eran diferentes: o de \"borronat\", en pel ou carne de galiña; o de selo e o de roseta. Do primeiro e do último colga unha cadea pequena cunha chave e un corazón."}
{"id": 1030754, "term": "Aliwa", "prompt": "Cal é a acepción de \"aliwa\"?", "output": "Machada afiada e cuadrangular que, nos ángulos posteriores, se prolonga en forma de pico agudo, utilizada pola cultura Kalinga, Provincia Montañosa de Luzón (Filipinas). O mango é alongado, en madeira e metal. Adoita levar un anel metálico na zona máis próxima á folla. Normalmente, no terzo superior do mango colócase un esporón na dirección posterior ascendente, en forma de pico de papagaio.\n\nNota de alcance: Aínda que fundamentalmente a \"aliwa\" tiña un carácter ritual, tamén era utilizada como apeiro nas faenas agrícolas e mesmo para cortar alimentos. En canto á función relixiosa, estaba intimamente ligada aos ritos de paso, ao status social e ás cerimonias relixiosas, sendo unha arma destinada ao corte de cabezas humanas. Aínda que esta práctica non formaba parte esencial das cerimonias relixiosas, si era o camiño máis importante tanto para a obtención de prestixio e poder dentro da comunidade, como así mesmo para vingar as ofensas sufridas por algún membro desta. A vixencia deste costume debíase á crenza de que unha cabeza humana era a ofrenda máis valiosa que podía facérselle aos deuses ou aos antepasados, xa que con iso asegurábase unha colleita abundante e a fertilidade dos animais domésticos. Entre os bontoc e kankanay, as cabezas que se tomaran aos inimigos eran colocadas nuns postes construídos especialmente para iso. O \"corte de cabezas\" foi un dos trazos máis significativos de todos os grupos que ocuparon a Cordilleira de Luzón (Filipinas). Os españois tentaron erradicar esta práctica. Juan Alfaro, comandante do Distrito de Bontoc na década de 1880, prohibiu o uso das lanzas, escudos e machadas especiais que se utilizaban para iso. Con todo, aínda na década de 1960 esta práctica parecía continuar vixente. Na actualidade, atópase abolida pola presión gobernamental."}
{"id": 1008742, "term": "Amuleto", "prompt": "Define \"amuleto\".", "output": "Xeralmente, obxecto de pequeno tamaño que se leva enriba, ao que se atribúe a virtude de afastar o mal ou propiciar o ben, utilizado ao longo das épocas, culturas e lugares. Na maioría dos amuletos interveñen dous elementos que conforman e reforzan entre si as súas calidades profilácticas. Un deles é o material de fabricación, do que emana en ocasións o propio poder, e o outro a forma. Así, un dos amuletos máis característicos da cultura popular española é, por exemplo, aquel cuxo elemento fundamental é a asociación da figa-acibeche.\n\nNota de alcance: O amuleto utilizouse desde a antigüidade ata os nosos días, sendo obxecto apreciado pola cultura popular en distintas épocas, crenzas e lugares; desde a \"bulla\" romana, o escarabeo exipcio, a man de Fátima do Islam ou o \"hei tiki\" dos maorís de Nova Zelandia. Entre os numerosos obxectos utilizados en España con mira supersticiosa, é dicir, atribuíndolles poder preservativo, ocupa un lugar destacado a serie que inclúe todo tipo de dentes e mandíbulas de animais (ourizo, quenlla, etc.) Todos eles caracterízanse pola súa forma en punta ou penetrativa, circunstancia que lles permite enfrontarse ao mal e defender convenientemente o seu portador. En 1905, Salillas diferenciou un grupo de amuletos procedentes da anatomía animal, denominándoos amuletos terroríficos, posto que proxectan sobre o mal a súa imaxe, escorrentándoo."}
{"id": 1030499, "term": "Figa (amuleto)", "prompt": "Con que significado se emprega \"figa (amuleto)\"?", "output": "Pequena representación, en materia dura, dun antebrazo cuxa man se aperta en forma de puño; o dedo polgar sobresae entre as primeiras falanxes dos dedos índice e cordial, e que se coloca coa idea de librar do mal de ollo. O amuleto en forma de figa foi un dos máis utilizados no mundo romano. En Europa e América tamén é o amuleto máis común. Fabrícase en todo tipo de materiais (pedras semipreciosas, coral, acibeche, cerámica, madeira, etc.). En ocasións, a partir da primeira metade do século XVI, sobre a man, á altura da boneca, engádeselle unha figura relixiosa de vulto redondo que puido responder non tanto á preocupación por disimular as virtudes máxicas asociadas ao acibeche como ao significado obsceno do xesto da figa. Esta sería a causa de que, en numerosos casos, se perdese a man propiamente dita, conservándose tan só a imaxe relixiosa que aparece no cabo. No caso das de cristal de rocha, a figa foi utilizada na súa dobre vertente, como xoia e amuleto, por parte dun sector social elevado no século XVI. A medida que aumenta a demanda e se estende o seu uso, os artífices repiten os modelos antigos con materiais máis baratos como a prata, de forma que o aspecto formal pasa a un segundo plano, asumindo todo o protagonismo o sentido profiláctico do obxecto.\n\nNota de alcance: En España, desde a Idade Media, é un dos amuletos máis utilizados por todos os estamentos sociais. Na súa elaboración adoptáronse todas as materias primas dispoñibles, aínda que parece evidente o desexo de reforzar a acción defensiva contra o \"mal de ollo\", exercida pola propia disposición dos dedos da man, coas virtudes ou propiedades profilácticas inherentes aos materiais máis comunmente empregados: acibeche, coral e cristal de rocha. Segundo a tradición, o acibeche, unha variedade do lignito, rompíase ao entrar en contacto coas influencias negativas vertidas sobre o portador. Esta forza defensiva incrementábase coa disposición da man da figa. A fascinación máis común exércese pola mirada, o que coñecemos como mal de ollo. Por iso, todos os medios para afastar o mal de ollo se inspiran na mesma idea: obrigar a cambiar a mirada a quen quere facer o mal mediante un obxecto ou xesto profiláctico, como o de pechar a man dereita colocando o polgar entre os dedos índice e medio e estendela cara á persoa que nos ameaza, así mesmo utilízase para insultar as persoas infamadas. Este xesto simula a unión dos órganos xenitais dos dous sexos. Quérese evitar o \"fascinum\", influencia perniciosa que unha persoa pode exercer sen recorrer a ningunha cerimonia nin fórmula máxica."}
{"id": 1191266, "term": "Kitab", "prompt": "Como se define \"kitab\"?", "output": "Caixa utilizada como amuleto, normalmente cunha cadea para levala ao pescozo, e que contén no seu interior versos relixiosos. É utilizada polos harar (Etiopía), tanto por musulmáns como por cristiáns."}
{"id": 1041156, "term": "Amuleto dos corenta e un epítetos", "prompt": "Que significa \"amuleto dos corenta e un epítetos\"?", "output": "Amuleto xudeu. Adoita consistir nunha fina lámina de latón en forma de disco; pode levar un buraco no centro para colgalo ou un rectángulo constituído por unha dobre liña en cada un dos lados, no medio da cal aparece o \"tetragrámaton\" (as catro letras de Deus e o valor máxico do número catro) sagrado coa súa vocalización tradicional. Rodeando o obxecto, na parte exterior, normalmente entre dous finos fíos de perlas concéntricas, lense os corenta e un nomes ou epítetos cos que se denomina a Deus no texto bíblico, que aparecen dispostos en forma de radios dunha circunferencia."}
{"id": 1192168, "term": "Amuleto fálico", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"amuleto fálico\"?", "output": "Amuleto apotropaico común ao longo de varias épocas e culturas, aínda que especialmente ligado ao mundo clásico, sobre todo a Roma. Realizados en diversos materiais, os falos como amuletos podíanse atopar en diferentes lugares: á entrada das casas, nos cruces de camiños, no interior do fogar, como amuleto nun anel ou nun colgante ou como recipientes. Servían como protectores, para invocar felicidade e abundancia e, sobre todo, conxugar o mal de ollo. En numerosas ocasións adóitanse unir dous elementos profilácticos que duplican a efectividade do fetiche. Así, o poder do falo multiplicado co son das campás fixo imaxinar aos romanos uns curiosos móbiles, os \"tintinnabula\", que en numerosos casos teñen forma de \"falo animalizado\". Por outra banda, o ollo é tamén un antiquísimo amuleto protector, de efecto homeopático, polo que ás veces xa desde a antiga Grecia ao falo, como amuleto, se lle dota de ollos. Así mesmo, son numerosas as representacións ás que ao amuleto se lle pretende dar unha condición individual, propia dun ser vivo, engadíndoselle non só ollos, senón tamén pernas ou ás. O mundo antigo imaxinou falos-can, falos-cabra, falos-home, aínda que o obxecto con máis éxito no imaxinario desde a Antigüidade foi o paxaro-falo (dotado de ollos e de \"ás\", a figa).\n\nNota de alcance: En Roma estes obxectos non se utilizaban para propiciar a fecundidade, ou para favorecer a reprodución ou a sexualidade. En latín, ao órgano sexual masculino (e ás veces ao feminino) chamábaselle \"fascinus\" (engano, fascinación), igual que ao \"demon\" que tenta combater. O \"fascinus\" é a capacidade de atraer o mal que se lles atribúe aos ollos que teñen efecto nocivo, é dicir, o mal de ollo."}
{"id": 1192169, "term": "Amuleto xenital", "prompt": "Cal é a definición de \"amuleto xenital\"?", "output": "Amuleto característico do mundo clásico (Grecia e Roma) en forma de testículos ou de seos ou vulvas femininas, que presenta unha forma simétrica dos dous elementos que penden da barra central perforada.\n\nNota de alcance: No mundo clásico, foi máis habitual atopar estes obxectos na súa forma de representación masculina, sendo estes máis fáciles de debuxar, esculpir ou modelar. A representación dos órganos sexuais masculinos simboliza a forza xerminativa da natureza, unha forza máxica, a forza vital xeradora que pode representar mesmo o \"Genius\" dun defunto, o que lle sobrevive despois da morte. Esta forza vital vexetal e xeradora lévao a converterse no mundo clásico nun obxecto de uso cotián. Con todo, mentres que en Grecia ou en Roma a representación masculina podíase ver exposta por todas partes, as femininas escondíanse, por exemplo, na escuridade dos cuartos privados. En calquera caso, correspondan a unha ou a outra identificación (masculina ou feminina), trátase dun amuleto propiciatorio da fecundidade e non apotropáico, como o caso do \"fascinum\" ou mal de ollo (amuleto fálico). Este amuleto utilizaríase como exvoto ou como colgante, atraendo así as forzas xenerativas da fertilidade, no marco desa mentalidade de carácter máxico, como era a romana, na que se toma a parte polo todo, fundamento da maxia."}
{"id": 1191768, "term": "Ana deo", "prompt": "Dame a definición de \"ana deo\".", "output": "Poste de madeira con figuras xeométricas e unha talla antropomorfa na parte superior. A protuberancia no centro do poste refírese a un recipiente (\"poda\", \"pomdo\") que se usaba para gardar as reliquias. Este tipo de poste, con representacións de esculturas rituais, é característico dos nage (Illas Sunda Menores, Indonesia). A miúdo, as figuras antropomorfas facíanse por pares, masculina e feminina, formando os lados das escaleiras que daban entrada a unha casa de culto (\"sa. ou waja\"), actuando como gardiáns desta.\n\nNota de alcance: Aparentemente, non se lles consideraba como antepasados, senón máis ben como espíritos tutelares da casa de culto. Significaban que o propietario lles erixira un altar aos antepasados situado no centro do poboado."}
{"id": 1192171, "term": "Ánfora panatenáica", "prompt": "Con que significado se emprega \"ánfora panatenáica\"?", "output": "Vaso reservado exclusivamente para as Panatenaicas, festas celebradas en Atenas na honra a Atenea. Nestes vasos o anverso está sempre presidido pola imaxe da deusa, ou máis ben da súa estatua de culto, representada segundo o tipo de \"Atenea Prómaco\", \"a que combate en primeira fila\", coa súa perna dereita avanzada, sostendo o escudo redondo nunha man, mentres que a outra brande a lanza en actitude de ataque. Viste túnica longa ricamente bordada e sobre o peito a éxida (pel de cabra bordeada con serpes). Cubre a cabeza co casco ático de alto penacho. A estatua da deusa aparece entre dúas sobrias columnas dóricas (alusión ao espazo sagrado, ao santuario da deusa, do seu templo sobre a Acrópole), coroadas por senllos galos, símbolos do \"agon\". O templo é morada e signo externo do poder do deus e da cidade á que protexe, nunca lugar de culto.\n\nNota de alcance: Estas ánforas, contendo o aceite das oliveiras sagradas de Atenea, ofrecíanselles como premio aos vencedores nos xogos atléticos que acompañaban a celebración das grandes Panateneas, a gran festa que tiña lugar cada catro anos. A imaxe do reverso especifica o tipo de certame ao que corresponde o premio. No mundo grego o ritual celébrase sempre ao aire libre, non no interior do templo. A gran festa celebrada na súa honra, a Panatenea, conmemora o seu extraordinario nacemento. É o acontecemento relixioso que concirne máis directamente a toda a comunidade, elemento de cohesión e conciencia da súa unidade fronte ao exterior. Cada catro anos, a festa adquiría unha magnificencia e esplendor especiais, pois entón os cidadáns entregaban a Atenea o novo peplo, túnica suntuosamente bordada, que durante nove meses teceran doncelas atenienses especialmente elixidas, para cubrir a estatua primitiva de madeira gardada no Erecteo."}
{"id": 1188344, "term": "Anel de casa", "prompt": "Define \"anel de casa\".", "output": "Alianza composta xeralmente por un edificio que se abre para deixar ver no seu interior unha mesa e unhas cadeiras, simbolizando o fogar xudeu. Estes aneis adoitan ser de gran tamaño e aparatosos de levar, polo que se colgan do pescozo por unha cinta ou cadea, colocándose nos dedos tan só en momentos especiais.\n\nNota de alcance: Nos matrimonios xudeus, antes de ler publicamente o contrato de matrimonio ou \"ketubá\", coas condicións e dote acordadas, o noivo ponlle á noiva un anel en presenza de testemuñas, considerándoo como unha peza usada en sinal de pacto, convenio ou garantía."}
{"id": 1188343, "term": "Anel de templo", "prompt": "Explica o significado de \"anel de templo\".", "output": "No culto xudeu, alianza que representa a Arca da Alianza ou o Templo de Xerusalén. Estes aneis, do mesmo xeito que os aneis de Casa adoitan ser de gran tamaño e aparatosos de levar, polo que se colgan do pescozo por unha cinta ou cadea, colocándose nos dedos tan só en momentos especiais."}
{"id": 1189160, "term": "Anel pastoral", "prompt": "Explica o significado de \"anel pastoral\".", "output": "Anel, xeralmente en metais preciosos, que os altos dignitarios eclesiásticos levan como insignia da súa dignidade."}
{"id": 1189161, "term": "Anel abacial", "prompt": "Explica que significa \"anel abacial\".", "output": "Anel que porta o abade como insignia da súa dignidade. Caracterízase por estar composto por unha soa pedra sen brillantes."}
{"id": 1189162, "term": "Anel de cardeal", "prompt": "Cal é a acepción de \"anel de cardeal\"?", "output": "Anel que o Papa lle entrega a un cardeal como insignia da súa nova dignidade. Normalmente, adoita ser de ouro, adornado cunha pedra (un zafiro habitualmente). Distínguese doutros aneis pastorais polo feito de que o nome do Papa doante adoita gravarse baixo o engaste ou sobre o anel. O anel cardinalicio é de grandes dimensións, podendo levarse sobre as luvas pontificais."}
{"id": 1011827, "term": "Anel do pescador", "prompt": "Que significa \"anel do pescador\"?", "output": "Anel selo do Bispo de Roma usado por este para darlles autenticidade aos documentos papais. O anel, que pesa onza e media de ouro fino, leva gravada a imaxe de San Pedro pescando nun bote, imaxe que é bordeada polo nome do pontífice que ocupa a sede nese momento. O anel do pescador foi utilizado polos papas desde Uxío IV (1431-1447).\n\nNota de alcance: O anel é colocado no dedo do novo Papa durante a cerimonia de entronización e debe de ser anulado á súa morte para evitar a falsificación de documentos. O camarlengo (administrador apostólico da sede vacante) é o encargado de retiralo e destruílo, golpeándoo cun martelo de ouro e marfil ata que a imaxe sexa deformada. Este material servirá para facer o anel do novo Papa."}
{"id": 1011828, "term": "Anel episcopal", "prompt": "Cal é a acepción de \"anel episcopal\"?", "output": "Anel que portan os bispos como insignia da súa dignidade. É de ouro e leva unha pedra preciosa, xeralmente unha ametista ou un rubí. Non debe ter gravada ningunha figura. De grandes dimensións, adoita levarse sobre as luvas pontificais."}
{"id": 1189163, "term": "Anel papal", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"anel papal\"?", "output": "Anel de materiais preciosos que leva o Papa durante os actos pontificais. Xeralmente está decorado por un camafeo ou por unha pedra preciosa, así como por unha representación da heráldica papal. De gran talla, o anel papal pódese levar sobre as luvas pontificais."}
{"id": 1031276, "term": "Anito", "prompt": "Define \"anito\".", "output": "Representación antropomorfa de antepasado propia dos grupos étnicos da cadea montañosa ao noroeste da illa de Luzón (Filipinas). Tallada en vulto redondo, xeralmente en madeira, aínda que tamén en pedra, marfil ou mesmo en ouro. Pode ser representado en diferentes posturas: de pé ou sentado apoiando os cóbados sobre os xeonllos e coa cara entre as mans. Existen varios tipos, sendo o máis coñecido o \"bulol\", ou divindade do arroz, protector dos celeiros, e o \"Hanuman\", herdeiro das influencias hinduístas, ou deus dos monos, inconfundibles por ir pintado en negro. As figuras están talladas con gran realismo, con trazos redondeados e con cunchas nos ollos e anacos de metal como dentes. Adoitan estar sentadas cos brazos cruzados en forma de \"X\", postura que se relaciona coa posición na que é colocado o corpo durante o enterro. Os kankanay realizaban un ciclo cerimonial con ofrendas e sacrificios, antes de que tales tallas se colocasen no interior das vivendas dos seus descendentes, como función protectora. Entre as tallas antropomorfas kankanay, tamén se poden atopar algunhas que sosteñen unha cunca entre os seus brazos. Son moi imprecisas as referencias existentes sobre a función que tiñan estas tallas e sobre o que contiña a devandita cunca, pero parece que foron utilizadas en determinadas cerimonias relacionadas coa colleita e que no recipiente se colocaba o viño de arroz utilizado nas mesmas. As mans, dedos e bonecas adoitan teren incisos deseños de tatuaxes, sendo este un adorno corporal moi importante.\n\nNota de alcance: Entre estes grupos étnicos, é tan importante o ciclo anual agrícola que, practicamente, todo o sistema de crenzas está centrado entorno a el, existindo numerosas cerimonias de carácter privado ou comunal en relación con cada planta e con cada etapa do ciclo. En todas elas atópase o culto aos antepasados (\"anito\") a base do sacrificio de animais: especialmente de polos, cans e porcos. Quizais debido ás duras condicións de vida nas montañas, e ás dificultades de obtención de alimento, hai unha forte relación de dependencia das forzas naturais. Estes grupos comparten a crenza baseada no feito de que todas as cousas teñen unha \"ánima\" invisible, que non morre co visible (animismo). Gran parte da súa vida céntrase ao redor do \"anito\", que é o espírito da persoa morta e que ten poder para o bo e para o malo ao que se ofrecen numerosas cerimonias e sacrificios."}
{"id": 1186580, "term": "Tinagtagu", "prompt": "Como se define \"tinagtagu\"?", "output": "Denominación específica de \"anito\" entre os kankanay, pobos da Cordilleira de Luzón (Filipinas). Do mesmo xeito que estes, poden representarse de pé ou sentados.\n\nNota de alcance: O \"tinagtagu\" (nome que podería traducirse \"como un home\") faise cada vez que se constrúe unha nova casa, quedando fixados no seu interior, cunha función protectora, desde o momento que se acende o primeiro lume para a preparación dos alimentos da familia."}
{"id": 1191989, "term": "Anok", "prompt": "Explica o significado de \"anok\".", "output": "Recipiente sagrado, de madeira dura, utilizado dentro dos rituais practicados pola sociedade secreta simo, pertencente á cultura baga de Guinea, tamén chamado \"elek\". O obxecto contén o elemento máxico (medicamentos e cornos) que representa o espírito protector do clan no ritual da morte. Este espírito defende aos membros da liñaxe perseguindo a bruxas e malfeitores.\n\nNota de alcance: A sociedade secreta domina a vida dos baga e determina as máscaras e obxectos de culto que se utilizan nas cerimonias relacionadas co nacemento, a circuncisión e o enterramento dos seus membros, así como nos ritos agrarios. En Guinea habitan tres grupos, os baga da rexión de Konakri e os nalu e landuman do río Núñez, que, xunto con outras etnias do suroeste, poden ser considerados como un único conxunto que comparte a mesma cultura cun notable intercambio de ideas. Aínda que os propios baga afirman que a súa chegada á zona é relativamente recente, sen superar unhas poucas xeracións, a documentación relativa aos primeiros viaxeiros portugueses de finais do século XVI, xa mencionaba aos bagoes como pequenos grupos que habitan a costa. Probablemente, chegaron hai uns 300 anos, procedentes das rexións do alto Níxer no Sudán occidental."}
{"id": 1188386, "term": "Aput", "prompt": "Explica o significado de \"aput\".", "output": "Amuleto de corno de xabaril tallado. Normalmente, aparece decorado cos motivos xeométricos e espirais característicos dos dayak (Indonesia).\n\nNota de alcance: Este tipo de amuleto situábase estratexicamente na entrada das casas para combater os malos espíritos. Tamén se utilizaban como medio para recibir mensaxes do outro mundo e comunicarse cos espíritos. Os de menor tamaño cumpren unha función protectora. Utilizados polos feiticeiros (\"belian\"), estes amuletos reforzan os seus poderes máxicos e materializan os conceptos máis importantes da mitoloxía dayak, como por exemplo a complementariedade dos mundos inferior e superior."}
{"id": 1188591, "term": "Arati", "prompt": "Como se define \"arati\"?", "output": "Lámpada de aceite de cinco vasos, que ilumina día e noite os templos hindús e que é utilizada nos rituais como ofrenda de luz a Lakshmi, a deusa da luz que simboliza a fortuna, esposa de Vishnu (v. Figura de Vishnu), un dos deuses que integran o \"Trimurti\" ou tres formas do Deus no seu aspecto creador, conservador e destrutor.\n\nNota de alcance: Este tipo de lámpadas utilízase especialmente durante o \"Diwali\", festival da luz que marca o inicio do ano despois da estación das choivas (outubro-novembro). Aínda que as flores e a auga son ofrendas habituais ás imaxes de culto, tamén as que consisten en \"aratis\" ou lampadiñas xogan un importante papel nas ofrendas (\"puxa\"). Durante a \"poxa\" o fiel camiña coa lámpada, (\"arati\"), dando voltas ao redor da imaxe. Finalmente, a lámpada sitúase diante do altar. O aceite queimado desprende con frecuencia un cheiro acre, que se mestura polo cheiro a incenso que arde noutros emprazamentos."}
{"id": 1192878, "term": "Archieratikos stauros", "prompt": "Con que significado se emprega \"archieratikos stauros\"?", "output": "Insignia episcopal que portan os bispos e outros xerarcas ortodoxos con forma de cruz e que é suspendida por unha cadea ata o peito. Ás veces, no seu interior pode conter reliquias."}
{"id": 1191762, "term": "Aripa", "prompt": "Cal é a definición de \"aripa\"?", "output": "Figura ritual, normalmente de madeira, que representa os devanceiros, característica da rexión do río Sepik (Papúa, Nova Guinea). Existen dous tipos de representacións: a versión masculina, concibida como unha figura vista de perfil, con cabeza e perna humanas e o corpo composto por varios elementos en forma de ganchos ou espirais; e a versión feminina que, na maioría dos casos, se talla de pé sobre dúas pernas arqueadas, cunha gran cabeza ovalada e brazos, polo xeral, levantados.\n\nNota de alcance: Os pobos inyai-ewa cren que estas tallas teñen a súa propia alma ou \"tite\", polo que antes de calquera expedición de caza, os homes reúnense ao redor da figura ou figuras, que eran gardadas na casa das cerimonias, para inducir a alma da \"aripa\" a que os acompañase e participase na caza dos espíritos dos animais."}
{"id": 1186524, "term": "Cinto votivo", "prompt": "Cal é a acepción de \"cinto votivo\"?", "output": "Figura votiva en pedra, pertencente á cultura taína (1000-1500 d. C., desenvolvida na zona das Antillas maiores. Trátase dunha representación votiva dos cintos protectores utilizados no xogo cerimonial da pelota, xogo que se distribuirá por toda Mesoamérica e que segue sendo practicado nos nosos días por algunhas comunidades indíxenas. A maior parte do anel é liso, deixando unha zona específica na que aparecen decoracións abstractas asociadas con motivos figurativos, probablemente un morcego e, baixo as súas ás, dúas cabezas de paxaro. Estes símbolos representan os espíritos da mitoloxía e da relixión taína, os \"cemis\".\n\nNota de alcance: A pesar de que nos chegaron poucos datos sobre este xogo de carácter sagrado, traballos arqueolóxicos revelaron grandes centros cerimoniais, con prazas rodeadas de rochas gravadas. Toda unha panoplia de obxectos parecen asociados a complexas cerimonias relixiosas das que o xogo da pelota formaba parte. Entre elas figuraban os aros líticos, pezas enigmáticas mesmo en canto á súa denominación, que aínda non foi fixada -colar, xugo ou cinto-. Segundo algunhas hipóteses, podería tratarse de reproducións de cintos de madeira ou de algodón utilizados como protección durante o xogo. Con este xogo pretendíase influír no curso do sol que era representado pola pelota de caucho; os xogadores, protexidos por un ancho cinto de teas e fibras, golpeábana cos xeonllos, cadeiras e nádegas e esta rebotaba polas paredes do campo. Son, precisamente, as esculturas relacionadas con este xogo as máis orixinais da cultura totonaca."}
{"id": 1041283, "term": "Arras", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"arras\"?", "output": "Conxunto das trece moedas que, ao celebrarse o matrimonio relixioso, serven como símbolo de entrega, pasando das mans do desposado ás da desposada e viceversa."}
{"id": 1192899, "term": "Artofório", "prompt": "Que quere dicir \"artofório\"?", "output": "No culto ortodoxo, recipiente da \"Agia Trápeza\" (altar onde se conservaba o pan bendito para ser usado en situacións de emerxencia."}
{"id": 1192898, "term": "Artoklasía", "prompt": "Explica o significado de \"artoklasía\".", "output": "Recipiente en forma de bandexa redonda con pé, enriba do cal se apoiaban cinco pans, aceite, trigo e viño, nas vésperas ou, mesmo, no día da celebración das grandes festas relixiosas ortodoxas."}
{"id": 1189698, "term": "Arundo", "prompt": "Explica que significa \"arundo\".", "output": "Cirio formado por tres candeas ou candelabro de tres brazos sostido por un único mango.\n\nNota de alcance: O \"arundo\" é utilizado a véspera pascual, o Sábado Santo, para acender o cirio pascual durante o \"Lumen Christi\"."}
{"id": 1190303, "term": "Aryster", "prompt": "Explica o significado de \"aryster\".", "output": "Recipiente para a auga e o viño cuxo nome deriva do verbo grego \"aryein\" (libar). Foi utilizado no banquete e nas ofrendas cultuais desde finais do século V a. C. en Grecia. Xeralmente de cerámica, atopáronse tamén pezas en prata e en bronce. Atopáronse exemplares na Acrópole de Atenas ou no Templo de Apolo en Delos."}
{"id": 1038157, "term": "Asador", "prompt": "Define \"asador\".", "output": "Barra de bronce batido de sección plana rectangular, chegando a medir algúns exemplares máis de 65 cm. O extremo distal desta barra agudízase mentres que o proximal se aplana e ensancha orixinando un encabamento cuxos bordos adoptan diversos contornos. Así, pódese agrupar un conxunto dentro do tipo andaluz establecido por Almagro-Gorbea, quen os sitúa cronoloxicamente ao redor di século VI a. C. Outras escavacións puideron documentar a súa presenza en ambientes turdetanos sudoccidentais de principios do século III a. C. Tamén apareceron en niveis do século VII a. C. en Tejada la Vieja (Huelva). Dentro do esquema evolutivo, os asadores ocuparían un terceiro estadio no que xa desaparecerían por completo as aletas características dos modelos teoricamente máis antigos, como os testemuñados en Cacho Roano.\n\nNota de alcance: Asadores e grellas xogan un importante papel dentro da cerimonia do banquete. O banquete funerario ou \"perideipnon\" ten lugar despois da \"ékphora\", na casa dos personaxes máis próximos ao defunto (normalmente a familia) ou no lugar onde se expón o corpo. Durante este banquete, a tradición explica que se cantarían unha serie de pregarias e se recitarían eloxios ao defunto. Esta práctica, que asocia o funeral coa música e o banquete, atopa múltiples representacións na pintura funeraria etrusca e magno grega, así como noutros soportes esculpidos, relacionando a práctica de banquetes colectivos co imaxinario da despedida e ao mesmo tempo coa benvida ao outro mundo. O banquete funerario ten un proceso complexo dividido en múltiples banquetes. Os conmemorativos teñen lugar o terceiro e noveno día despois da clausura da sepultura e, a diferenza do banquete celebrado en presenza do defunto, estes celébranse ao redor da mesma tumba."}
{"id": 1190091, "term": "Áscos funerario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"áscos funerario\".", "output": "\"Ascos\" que en Canosa integra unha categoría particular no conxunto da cerámica suritálica, tanto pola súa funcionalidade, exclusivamente funeraria, como pola súa monumentalidade. Trátase de vasos de grandes dimensións, decorados con profusión por elementos plásticos, normalmente policromados en tons pero fugaces vivos, dos que hoxe só queda unha afastada evocación do seu colorido. O \"ascos\" é a forma preferida dos artistas canosinos, especialmente na súa versión de gran tamaño, globular ou case esférica, con varios gargalos. Galbo, asas e gargalos son os espazos onde se dispoñen profusamente pinturas e elementos plásticos, que reúnen todo un programa iconográfico ao redor da ideoloxía funeraria.\n\nNota de alcance: Como vaso destinado á tumba, o \"ascos\" funerario ten unha función simbólica moi precisa: servirlle de vehículo á alma de quen se enterrou con el."}
{"id": 1190223, "term": "Aspergillum", "prompt": "Dame a definición de \"aspergillum\".", "output": "Instrumento empregado na Antiga Roma polos sacerdotes durante a celebración dos sacrificios para pulverizar. O \"aspergillium\" é similar en canto á forma e función ao hisopo."}
{"id": 1030006, "term": "Atrapa noivas", "prompt": "Cal é a definición de \"atrapa noivas\"?", "output": "Obxecto cilíndrico, de palma e tule, alongado, con decoración de trenzado propio da cultura purépecha (Centroamérica). O extremo inferior vaise estreitando ata quedar reducido a unha corda longa e trenzada.\n\nNota de alcance: A súa función, máxico-relixiosa, é a de atrapar o dedo da persoa que o introduce, mentres outra tira dun dos extremos."}
{"id": 1191823, "term": "Atupa olojumerindinlogun", "prompt": "Que significa \"atupa olojumerindinlogun\"?", "output": "Lámpada metálica yoruba, de dezaseis brazos e duns 17 cm de altura, tamén denominada lámpada dos \"ososyin\", nome que procede da tradición que relata que Timehin, experto cazador e cofundador de Osogbo, arrebatoulla, mediante ensalmos, a un grupo de gnomos chamados \"ososyin\". É utilizada nas festas de Osun-Osogbo, que se celebra unha vez ao ano (comezan en agosto e prolónganse durante doce días) na cidade de Osogbo, capital do Estado de Osun, situada ao suroeste de Nixeria.\n\nNota de alcance: A lámpada queda acesa no pazo real desde o amencer á noitiña, durante a festa. Dise que os seus dezaseis brazos simbolizan os dezaseis corpos de Ifa, \"Oju Odu Merindinlogun\", así como a confianza mutua e o amor que une aos deuses yoruba. Para os devotos da deusa Osun, estas festas representan a vida, a fecundidade e a esperanza. Para este pobo, o evento significa unha renovación anual e espiritual. Oso-igbo, que lle deu nome á cidade, é considerada a deusa da fecundidade, a protección e a boa sorte. A deusa é celebrada como símbolo da identidade e do poder e relaciónase coa produción e a reprodución do espazo e da vida."}
{"id": 1191465, "term": "Atwonzen", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"atwonzen\"?", "output": "Representación de cranio humano en madeira tallada, recuberta de perlas de vidro de cor e de cunchas mariñas.\n\nNota de alcance: A talla era sostida a dúas mans polos guerreiros durante as festas que tiñan lugar despois das vitorias militares e participa dos rituais funerarios organizados polo grupo bamileke (Camerún). En xeral, nos cultos animistas, os ritos funerarios desempeñan un papel privilexiado e mesmo primordial na relación do home co sagrado. Neles créase unha estreita relación entre os vivos e os mortos que pasa, moi a miúdo, por un amplo sistema de intercambio á vez simbólico, espiritual e físico que se materializa en ofrendas e encárnase na escultura moldeada na materia, sinal de perennidade e obxecto de memoria."}
{"id": 1011817, "term": "Aureola", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"aureola\"?", "output": "Obxecto que se presenta baixo a forma dun disco, dun círculo ou dunha porción de círculo luminoso e, ás veces, ornamentado. Colócase detrás da cabeza dunha representación particularmente honrada, como símbolo da súa natureza divina ou da súa santidade.\n\nNota de alcance: A aureola é o símbolo da divindade, reservándose o seu uso para as imaxes do Pai, do Fillo, do Espírito Santo, da Virxe María (v. Imaxe da Virxe María) e das súas respectivas representacións. Aureola e nimbo adoitan empregarse como sinónimos, diferenciándose en que a primeira serve tamén para designar a luminosidade que envolve todo o corpo."}
{"id": 1189168, "term": "Bastón pastoral", "prompt": "Como se define \"bastón pastoral\"?", "output": "Insignia de dignidade episcopal que, na súa orixe, evocaba o caxato do pastor; a evolución eclesiástica cara a situacións de riqueza e poder converteu o báculo nunha xoia preciosa. O papa Paulo VI, volveu á liña de austeridade ao adoptar como báculo un pau nudoso terminado en crucifixo. En xeral, pode presentarse baixo diferentes formas: bastón pastoral, palmatoria, cruz papal, etc.\n\nNota de alcance: O báculo é símbolo iconográfico frecuente dos bispos, arcebispos e abades- como pastores da Igrexa- e símbolo do poder divino, da fe, da piedade, da firmeza e da corrección dos vicios. Nun sentido figurado, o báculo simboliza o alivio, o arrimo ou o consolo, razón pola que o dos peregrinos é atributo de moitos santos famosos polas súas viaxes e peregrinacións. O que levan os bispos recibe o nome de pastoral e é o utilizado por Santo Aurelio de Cartago ou San Hilario, que ademais completa o seu atributo cunha serpe enrolada."}
{"id": 1011829, "term": "Báculo", "prompt": "Que quere dicir \"báculo\"?", "output": "Bastón con remate curvo, cuxa orixe está no caxato dos pastores de gando, de aí que tamén reciba o nome de báculo curvo ou caxato de pastor. En Occidente, ata o século XII, tivo forma de muleta, forma que se conserva en Oriente. Xa en épocas posteriores, o extremo superior encúrvase en espiral. O extremo encurvado e o bastón pastoral propiamente dito van separados por unha bóla. Na Idade Media a curva aparece decorada con ornamentos de fronde e inscricións, con figuras no centro que representan, con frecuencia, a loita cun dragón, escena que simboliza a disputa da Igrexa contra o Demo. Durante o Gótico, a bóla de separación transfórmase nunha lanterna de traza arquitectónica. A súa altura media é de 1,50 m. Como materiais construtivos empréganse alternativamente madeira, marfil e metal.\n\nNota de alcance: As tres partes do báculo teñen unha especial significación simbólica: a curva, alude á solicitude pastoral que aparta o mal e orienta cara ao ben; a parte media, que serve de apoio, indica que o bispo debe dirixir os seus súbditos; a parte inferior, termina en forma de aguillón (\"stimulus\"), indica o celo pastoral que sabe estimular e corrixir. Desde a Idade Media, o báculo pastoral foi utilizado polos bispos como signo da súa autoridade ou do seu labor de guía."}
{"id": 1189523, "term": "Báculo abacial", "prompt": "Explica que significa \"báculo abacial\".", "output": "Báculo levado por un abade ou abadesa como insignia de dignidade."}
{"id": 1191617, "term": "Cabeza de báculo", "prompt": "Que quere dicir \"cabeza de báculo\"?", "output": "Remate curvo, en forma de voluta, do báculo pastoral. Desde a Idade Media a cabeza e o bastón pastoral propiamente dito van separados por unha bóla, a curva aparece decorada con ornamentos de fronde e inscricións e, con frecuencia, con figuras no centro que representan a loita cun dragón, escena que simboliza a disputa da Igrexa contra o Demo. Durante o Gótico, a bóla de separación transfórmase nunha lanterna de traza arquitectónica."}
{"id": 1193003, "term": "Pau", "prompt": "Cal é a definición de \"pau\"?", "output": "Unha das dúas partes que conforman o bastón pastoral. Trátase dunha peza de madeira ou de calquera outro material, moito máis longa que grosa, e xeralmente cilíndrica."}
{"id": 1189522, "term": "Cruz pastoral", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cruz pastoral\".", "output": "Báculo de gran tamaño coroado por unha cruz, levado diante do Papa ou dun arcebispo como insignia de dignidade. A cruz papal, tamén chamada cruz pastoral, está composta por tres traveseiros desiguais que a atravesan en horizontal."}
{"id": 1011928, "term": "Badila", "prompt": "Con que significado se emprega \"badila\"?", "output": "Paleta de ferro ou doutro metal, para mover e recoller o lume nas chemineas e braseiros.\n\nNota de alcance: Do latín \"batilum\", na cultura ibera, a badila ten un carácter ritual, como recolledor ou pa de bronce con mango, utilizado para manipular restos queimados de carácter sacro, recollendo as brasas acesas no rito dos perfumes queimados co fin de purificar, sacrificar ou queimar algunha substancia en presenza dos deuses, o que encaixa este obxecto dentro do contexto dun santuario."}
{"id": 1038161, "term": "Balsamario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"balsamario\".", "output": "Pequeno frasco de cerámica ou de vidro destinado a conter bálsamos ou ungüentos.\n\nNota de alcance: Aínda que é un obxecto en xeral destinado ao aseo persoal, nalgunhas culturas orientais atopamos estas pezas relacionadas con rituais funerarios. Noutras, a forma que adoptan relaciónano cun certo carácter protector; en Etruria pódense presentar baixo múltiples formas: imitando extremidades antropomorfas ou zoomorfas, con corpo de animal (cervo), ou en forma de falo."}
{"id": 1189678, "term": "Bandexa de matrimonio", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bandexa de matrimonio\"?", "output": "No culto xudeu, bandexa ou prato de gran tamaño, a miúdo ricamente decorado, que a familia do noivo lle presenta á noiva na visita que esta lles rende despois do baño ritual ou de purificación (\"micvé\").\n\nNota de alcance: A bandexa ofrecíaselle á noiva repleta de froitos secos e confeitadas, así como con xoias que lle eran entregadas como agasallo, ben pertencentes á familia ou ben adquiridas polo noivo para esta ocasión."}
{"id": 1003395, "term": "Bandexa de esmola", "prompt": "Como se define \"bandexa de esmola\"?", "output": "No cristianismo, prato ou bandexa pequena, xeralmente de metal, que serve para recoller esmolas durante a misa. No centro e en relevo pode levar iconografía relacionada co motivo da colecta.\n\nNota de alcance: A principal diferenza entre cultos radica no momento escollido para a recolección: mentres que no culto católico realízase durante o oficio, no protestante lévase a cabo ao final deste."}
{"id": 1192841, "term": "Barco", "prompt": "Dame a definición de \"barco\".", "output": "Máquina funeraria de barco exipcio. Os exemplos máis numerosos achados nas tumbas corresponden ao modelo típico do Reino Medio (2055-1650 a. C.), coa dirección do bote controlada por un temón a través de cordas, o mastro desmontable que se deixaba no lateral do bote e unha cabina situada normalmente na popa.\n\nNota de alcance: Estas maquetas xogaron un papel importante nas crenzas funerarias, simbolizando a viaxe do defunto á cidade de Osiris, Abidos. A importancia do transporte por auga, en tanto que medio de comunicación e tamén como recorrencia metafórica relixiosa, deriva fundamentalmente da existencia do río Nilo como a principal arteria de comunicación no antigo Exipto. Os botes xa eran utilizados no Período Xerzeense (cara a 3500-3100 a. C.) Puidéronse testemuñar un número importante de documentos relacionados cos barcos e botes exipcios, principalmente en forma de representacións dos mesmos nos muros das tumbas, en maquetas funerarias ou en referencias textuais."}
{"id": 1190292, "term": "Barong", "prompt": "Cal é a acepción de \"barong\"?", "output": "Machete ritual de pequenas dimensións de folla ancha dun só fío. A empuñadura é de metal e óso, formada por un anel metálico na súa parte proximal á folla, sendo o resto de óso. Ten forma de \"T\" lixeiramente curvada.\n\nNota de alcance: É a arma cerimonial e ornamental propia da Illa de Joló (Filipinas). Foi usada como insignia de poder e status social entre os datos xoloanos. Aínda que o seu uso foi cerimonial, podía empregarse así mesmo como arma de combate corpo a corpo."}
{"id": 1189693, "term": "Barril de consagración do bispo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"barril de consagración do bispo\".", "output": "Tonel de viño, de pequeno tamaño, ofertado por un novo bispo ao prelado que o acaba de consagrar.\n\nNota de alcance: O novo bispo doa dous destes recipientes, que, normalmente, adoitan levar o seu escudo e o de quen o consagrou. A miúdo, un deles é dourado e o outro prateado."}
{"id": 1191691, "term": "Bastón de Eshu", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bastón de eshu\"?", "output": "Bastón de danza curto utilizado polo sacerdote (\"babalawo\") nos rituais adiviñatorios entre os yoruba (Nixeria). Na peza de madeira tallan figuras antropomorfas, femininas e masculinas, adornadas con abelorios e cunchas.\n\nNota de alcance: Eshu, gardián dos rituais, concede riquezas a aqueles que seguen unha vida de sacrificio e róuballas a aqueles que non recoñecen a súa autoridade. Por este motivo, ás figuras \"Eshu\" adóitase representar cargadas de abelorios e cunchas, como símbolo de riqueza e poder."}
{"id": 1189164, "term": "Bastón de chantre", "prompt": "Como se define \"bastón de chantre\"?", "output": "Insignia reservada ao mestre de coro (dignidade das igrexas catedrais, a cuxo cargo estaba antigamente o goberno do canto no coro). O bastón leva na man dereita para indicar a súa dignidade, para dirixir o canto, ou ben para facer respectar a orde no interior do coro. Xeralmente, está realizado en materiais preciosos. Pode presentarse baixo diferentes formas: férula, tau ou ben colocar no cume unha empuñadura, unha estatuíña ou unha decoración aínda máis elaborada, conseguindo un aspecto de lanterna, cun grupo escultórico."}
{"id": 1011777, "term": "Bastón de mando", "prompt": "Dame a definición de \"bastón de mando\".", "output": "Insignia que lle confire autoridade a quen a leva. No caso dos pobos africanos, con intensa vida ritual, desenvolvéronse múltiples formas de representación. Entre as máis frecuentes atópanse os bastóns de mando, normalmente en madeira; e os cetros; pezas que sempre aparecen ligadas a cerimonias nas que, dunha ou doutra maneira, algún dignatario fai acto de presenza, aínda que non sexa el quen oficie. Para distinguir ou adornar os bastóns, recórrese a varias formas abstractas ou estilizadas, como as representacións de serpes ou cornos de antílope; tamén se tallan figuras antropomorfas ou simplemente cabezas, que adoitan ocupar o extremo superior do bastón. No culto católico, o bastón de mando adóitase utilizar nas procesións patronais. Tamén se usa nas procesións de Semana Santa, sendo, normalmente, de madeira vernizada, con conteira e puño de ourivaría de remate. Nalgunhas confrarías, adóitana levar os deputados de goberno e de tramo así como os celadores. Durante a festa de Santa Águeda, en numerosos pobos españois, o municipio queda rexido por unha ou dúas alcaldesas que, ademais doutros signos externos como o vestido, portan o mencionado bastón de mando."}
{"id": 1015603, "term": "Bastón procesional", "prompt": "Cal é a definición de \"bastón procesional\"?", "output": "Bastón que, durante as procesións, levan os membros dunha confraría relixiosa, dunha congregación ou dunha parroquia. Xeralmente leva unha empuñadura e unha cruz ou unha estatuíña representando ao santo patrón ou ao emblema da confraría, da congregación ou da parroquia. Adoitan ir baixo palio."}
{"id": 1015607, "term": "Belén", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"belén\"?", "output": "Representación escenográfica da Natividade de Xesús, realizada con figuras móbiles nun escenario fixo, armado no tempo litúrxico do Nadal. Trátase dun simulacro que pasada a ocasión se desmonta, conservándose algúns dos seus compoñentes e desbotando outros. Así, o Belén é unha representación en tres dimensións que exclúe o baixo relevo e o pictórico, realizada con elementos que se concibiron inicialmente como non duradeiros, o cal descarta as escenas de retablos, altares e outros conxuntos escultóricos. De dimensións variables, existen Beléns domésticos, parroquiais, conventuais e palacianos, así denominados segundo o ámbito en que son colocados. A súa calidade varía entre o artístico e o artesanal, así como as súas figuras en canto a estilo, época e orixe. As tradicións artesás de cada lugar, aplicadas á creación dos Beléns, logran unha infinita variedade de estilos e aspectos nos que, ás veces, se encerra a visión do mundo que ten cada cultura. Por outra banda, os materiais de que se dispoña determinan o seu emprego e outorgan aspectos distintos aos diversos Beléns que se realizan en ámbitos xeográficos e sociais diferentes. Con todo, todos eles participan de características similares no referente a: a representación tridimensional, a mobilidade, o escenario, os personaxes (v. Figura de Belén) e a integración nun conxunto de actividades. O sentido espacial tamén está presente nos Beléns de papel recortado, con figuras coloreadas que ocupan varios planos para crear unha sensación de profundidade. Estes Beléns son frecuentes nos mosteiros e durante os séculos XVIII e XIX empregáronse con profusión na área catalá e balear, onde existe unha gran cantidade de láminas impresas, publicadas principalmente por editores barceloneses durante os séculos XVIII ao XIX e que aínda se poden atopar en follas recortables.\n\nNota de alcance: O costume de colocar estas representacións é unha das expresións máis arraigadas da relixiosidade popular española, propiciada pola Igrexa católica como catequese visual. Os Beléns artísticos adquiriron gran desenvolvemento en época barroca, sendo moi celebradas as figuras napolitanas do século XVIII. Tradicionalmente en España o Belén recibiu tres nomes: Belén, pola cidade de Bet-lehem, a Belén do relato bíblico; Nacemento, polo Nacemento de Xesús que, empregado con maiúscula, pasa de ser un nacemento xenérico a ser específico, do mesmo xeito que se marca con maiúscula a Visitación ou o Prendemento, polo que se lle chama tamén Misterio ao conxunto dos seus protagonistas, ao referirse ao Misterio da Encarnación, é dicir, a presenza de Deus en carne humana. Neste Tesauro validouse o termo de Belén por ser o máis difundido e admitido polas fontes, deixando o termo Nacemento como non descritor. O de Misterio validouse como termo referido ao conxunto formado polos cinco personaxes básicos do Belén: Xesús, María, José, o boi e a mula."}
{"id": 1182601, "term": "Accesorios de Belén", "prompt": "Cal é o sentido de \"accesorios de belén\"?", "output": "Suma de pequenos e dispares elementos que arroupan as figuras dos Beléns e que contribúen á sobrecarga e desorde vital de rúas, mercados, establecementos e campos. Estes obxectos reciben a denominación xenérica de \"accesorios\". Abarcan unha ampla, complexa e desigual realidade; con eles establécese ou subliña a personalidade dos espazos e dos personaxes. Algúns son, por si mesmos, delicadas miniaturas ou naturezas mortas que combinan diferentes materiais (barro, cera, madeira, vimbio, prata, ébano, marfil, etc.), ou técnicas e cores diversas. En España, o catálogo autóctono de chumbo en miniatura existe desde hai polo menos catrocentos anos, aínda que é limitado, centrándose en produtos de alimentación, cestería a escala, apeiros de labranza, ferramentas do taller de José, caldeiros, pratos e accesorios de mesón, roca, cesto, fuso e coxín de bordar para a Virxe, etc. A isto engádense os aparellos de iluminación, tales como arañas de igrexa, barra de candís ou pequenos candeeiros e candelabros, algúns de prata, de calamina ou mobiliario como os que, ata os anos cincuenta do século XX, se colocaban no Belén con candeas apropiadas, todo iso substituído pola luz eléctrica. As coroas e halos de prata ou metal, vara de San Xosé, atributos dos personaxes e mesmo a mesma estrela, poden contarse tamén entre os accesorios típicos dos Beléns españois."}
{"id": 1182637, "term": "Finimenti", "prompt": "Cal é a definición de \"finimenti\"?", "output": "Nome específico co que se designan os accesorios ou complementos dos Beléns Napolitanos. Estes \"finimenti\" constitúen, por si mesmos, delicadas miniaturas de acertada composición executadas por especialistas, que combinan materiais, técnicas e cores e que servían para establecer ou subliñar a personalidade dos diferentes espazos e personaxes que poboan os Nacementos. En Belén, como gran retrato costumista, resulta fundamental a presenza daqueles accesorios (\"finimenti\") que definen o seu carácter e permiten, ademais, reconstituír unha escena específica, mesmo cando non existe un fondo pintado ou unha ambientación plástica. Son as \"naturezas mortas\" de barro, os cestos de verduras, os canastros colmados de froita de cera, o queixo fresco, os pans: os agasallos humildes dos pastores, as vestimentas do mundo rural. A inspiración para eses resultados plásticos de tales \"naturezas mortas\" atópase no ilusionismo teatral de matriz barroca.\n\nNota de alcance: O autor máis coñecido deste tipo de representacións foi Giuseppe De Luca (a súa firma con letras entrelazadas con coroa a tres puntos s pode aludir á súa actividade de modelista de porcelanas). Destacado polas fontes pola súa \"sorprendente veracidade\" de \"carnes, polos, porcos, hortalizas, verduras, embutidos, queixos e froitas de barro, especializouse en tarteiras e pratos con todo tipo de viandas\" (A. Perrone, \"Cenni storici sul Presepe\", Napoli 1896). Contendo tales pitanzas están as paneiras, os pratos, as xerras e as sopeiras ou os floreirosesmaltados das fábricas da época, recoñecibles polos seus decorados e tipoloxías, como as fábricas Giustiniani e Del Vecchio, ou as manufacturas de Cerreto e Castelli."}
{"id": 1181394, "term": "Figura de Belén", "prompt": "Como se define \"figura de belén\"?", "output": "Figura de vulto redondo, antropomorfa ou zoomorfa, que se integra nunha escena do Belén. Pode estar realizada en diferentes tipos de materiais (xeso, cerámica, madeira, tea ou papel encolado) e case sempre policromada en cores ricas. As figuras poden responder a dúas tipoloxías diferentes: aquelas que se adaptan ás culturas que os crea, introducindo na súa representación modos de vida, indumentaria, flora e fauna característica da súa contorna; ou ben aqueles casos no que as figuras responden, en canto á forma e indumentaria, aos canons iconográficos do clásico Belén napolitano. Neste caso, as figuras son na súa maioría de vestir (v. Imaxe de vestir).\n\nNota de alcance: Estas pezas son indispensables para a perfecta comprensión do relato e posúen características propias que as individualizan. Pode establecerse unha división entre os personaxes imprescindibles (principais) e os complementarios (secundarios). A historia do Belén é a historia dun escenario onde os personaxes van aparecendo nunha orde concreta, polo que o número e a caracterización dos diversos protagonistas variou co paso do tempo, do mesmo xeito que sucedeu cos elementos do escenario (accesorios de Belén ou Finimenti). Dos personaxes principais cabe destacar: a Virxe María, o Neno Xesús e San Xosé considerados como imprescindibles, aínda que con matices no caso de María e de Xosé; outros personaxes principais no Belén son: a Trindade, os anxos, a mula e o boi. Entre os secundarios podemos nomear entre outros: os Reis Magos, os pastores, as sibilas ou as parteiras."}
{"id": 1193692, "term": "Misterio", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"misterio\"?", "output": "Nome co que se coñece popularmente o conxunto que representa os cinco personaxes básicos do Belén (Xesús, María, José, o boi e a mula), en alusión ao Misterio da Encarnación, é dicir, a presenza de Deus en carne humana. A Xosé seguirano os anxos, os pastores que reciben o Anuncio, os Magos e, como contrapunto, o rei Herodes.\n\nNota de alcance: A orixe da celebración do Nadal, razón da mesma existencia dos Beléns e, polo tanto dos Misterios, foi obxecto de numerosos estudos, que achegan datos e teorías ás veces contraditorias. A finais do século II, a conmemoración parece arraigada en Alexandría, e celébrase xunto coa Epifanía ou adoración, na noite do 5 ao 6 de xaneiro. No século V, téñense datos sobre a súa celebración no mes de decembro en lugares como Capadocia (na actual Turquía), aínda que en Xerusalén se seguirán festexando a Pascua e mais a Epifanía a comezos de xaneiro. O calendario de Filocalo presenta, no ano 354, o día 25 de decembro como Natalis Invicti. Finalmente, a Enciclopedia Católica establece que, desde antes do ano 354, celébrase o Nadal o 25 de decembro, data que é declarada oficial polo papa Liberio. En definitiva, a data elixida non estivo exenta de controversias: mentres a Igrexa oriental estimaba o 6 de xaneiro como día idóneo, a romana situábao en decembro, á vez que se inclinaba por dotar a conmemoración dun carácter fortemente simbólico, facéndoa coincidir coa festa do nacemento de Mitra, deus de orixe oriental venerado pola Roma antiga, especialmente en tempos de Aureliano. Mitra tamén nacera nunha cova e representaba o Sol, o que rescata á natureza da escuridade do inverno e promete a renovación da primavera, idea acorde coa natureza redentora de Xesús, quen libraría os homes das tebras do pecado, outorgándolles unha nova vida."}
{"id": 1193096, "term": "Portal de Belén", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"portal de belén\"?", "output": "Elemento construtivo do Belén ou corte onde tivo lugar o Nacemento de Xesús. É un termo específico acuñado na Idade Media e presente xa na súa literatura. O significado xenérico da palabra \"portal\" remite ao primeiro plano visual, xa que o vocábulo deriva do latino portal, porta. A súa arquitectura deu lugar a unha serie de representacións que, simplificadas, constitúen un arco de medio punto e un espazo, máis ou menos profundo, en bóveda de medio canón que sustenta unha paisaxe agreste no seu plano superior. É, pois, unha estancia subterránea, conforme á orografía de Xudea e a tradición mitraica, que lle outorga un sentido sagrado ao mundo inferior. Con todo, a finais da Idade Media, outra formulación visual, proposta pola estética do Gótico, failles, con éxito, a competencia ás representacións pictóricas, especialmente da escola oriental e dos primeiros Beléns latinos. Trátase de presentar unha corte ao modo nórdico, choza de madeiras en armadura, ás veces con teitume de palla ou queiroga, un pouco ruinosa. O Renacemento propón novas solucións estéticas que serán, á súa vez, a xénese doutro tipo de Beléns, como o napolitano: un espazo mixto, co pesebre instalado en venerables ruínas do mundo clásico que representa o triunfo do Cristianismo sobre o paganismo. No século XVIII, é frecuente o uso de ruínas. Agora ben, sexa unha cova, un ruinoso pazo ou unha alquería abandonada, en castelán sempre se define como o Portal de Belén. E Xesús, María e Xosé sempre se achan á entrada do Portal, mentres a mula, o boi e, ás veces, os anxos, quedan ao fondo. A idea do primeiro plano neste tipo de representacións é tan clara, que o Belén tradicional español tamén acode ao emprego da estrutura do soportal, seguindo outra acepción de \"portal\", adro cuberto con torna augas e columnas."}
{"id": 1002427, "term": "Benditeira", "prompt": "Como se define \"benditeira\"?", "output": "Recipiente de moble de auga bendita, de pequenas dimensións, fixado a un muro ou a un aplique. A benditeira componse de dous elementos: unha placa cun orificio para permitir a súa fixación á parede, a miúdo figurada, e un corpo inferior en forma de pía. Adoita ser de louza vidrada ou de metal. As benditeiras son obxectos especialmente utilizados na devoción privada.\n\nNota de alcance: Desde a época paleocristiá coñécese o uso de recipientes para conservar auga bendita fóra dos lugares de culto. O éxito popular das benditeiras responde fundamentalmente á función apotropaica da auga bendita que debe estar dispoñible en caso de urxencia, incendios ou enfermidades. Ademais, pode proporcionar indulxencias, dobrando o número de días de indulxencias obtidos a aqueles que, humedecendo os seus dedos en auga bendita, realizan o sinal da cruz. A presenza de benditeiras preto da cama dun moribundo ou dun enfermo, testemúñase na iconografía relativa a estes en exvotos pintados ou imaxes piadosas."}
{"id": 1189726, "term": "Pía benditeira", "prompt": "Cal é a definición de \"pía benditeira\"?", "output": "Corpo inferior da benditeira, cóncavo e profundo, utilizado para conter a auga bendita."}
{"id": 1190201, "term": "Placa benditeira", "prompt": "Con que significado se emprega \"placa benditeira\"?", "output": "Corpo superior da benditeira, composto por unha placa cun orificio para permitir a súa fixación á parede."}
{"id": 1197097, "term": "Besamim", "prompt": "Define \"besamim\".", "output": "Queimaperfumes ou especieiro de uso na cerimonia xudía da \"Havdalah\" (separación), xeralmente en prata repuxada, ás veces tamén en marfil, dividido en catro compartimentos, de tamaños e formas diversas: arquitectónicas (torres e mesmo muíños de vento), zoomorfas (paxaros ou peixes), ou fitomorfas (froitas, flores, etc.) A caixa, sobre a que se di unha bendición, contén herbas aromáticas (cravos de especias, pementa, froitos, flores). O seu aroma ten como finalidade darlle alegría á alma triste.\n\nNota de alcance: A cerimonia \"Havdalah\" marca o final do día santo (o sábado) e o principio do profano: nela aspírase o aroma destas especies, acéndese unha vela con dúas chamas para que a nova semana traia luz e felicidade, bébese unha copa de viño e apágase a candea nas gotas derramadas nun prato, todo iso acompañado das bendicións correspondentes. Ao final os asistentes deséxanse \"Boa semana!\"."}
{"id": 1190318, "term": "Baetylia", "prompt": "Cal é o sentido de \"baetylia\"?", "output": "Pedra sagrada e oferente a unha divindade, que en xeral designa calquera tipo de pedra ergueita que evoque a presenza da divindade e o emprazamento dun lugar sagrado. Trátase dunha das representacións máis primitivas dos cultos idolátricos que se conservará en Grecia ata a última época do paganismo, simbolizando un poder sobrenatural, máxico e profético. As formas dadas a estas pedras sagradas responden a dous tipos fundamentais: a pedra cónica, cuxa forma imita a dun falo erecto, mentres que a sección da súa base representa a unión dos dous sexos na divindade e a que se labra de maneira que as súas caras formen ángulos rectos. A cor destas representacións adoita ser o negro, marcando a súa orixe sideral e volcánica.\n\nNota de alcance: O termo, cuxa etimoloxía se discute, parece significar \"meteorito\". O \"baetylia\" -meteorito- entra na categoría das pedras \"non labradas\" (\"argoi lithoi\"), obxectos de culto fetichistas en época moi antiga, e que posteriormente foron consideradas como sedes ou símbolos de potencias sobrenaturais. Na actualidade, os arqueólogos adoitan empregar a palabra nun sentido amplo para designar o ídolo \"anicónico\", é dicir, non figurativo."}
{"id": 1190339, "term": "Bi", "prompt": "Explica o significado de \"bi\".", "output": "Forma ritual chinesa realizada en xade, de superficie plana e forma circular cunha abertura central realizada nas dinastías Shang (ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) e Zhou (ca. 1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). Segundo o \"Shuowen Jiezi\", o \"bi\" é un anel oracular. Recibe o nome de \"bi\" cando o disco exterior é o dobre de ancho que o anel interior. A súa superficie plana non presenta decoración ata os períodos de primavera e outono e os estados combatentes (476-221 a. C., na que alternan as superficies granuladas cos motivos animais, tales como o dragón e o fénix.\n\nNota de alcance: En China ao \"bi\" coñeceráselle unha longa tradición; aparece xa desde o Neolítico nun contexto funerario onde será o símbolo do rango e do status do defunto, tal e como o demostra a súa colocación nas tumbas. Máis tarde esta dimensión é ampliada, converténdose en símbolo do ceo (representado pola súa forma circular) e de insignia de protección, ademais de garantía da alianza entre o emperador e os seus vasalos. Os sacrificios ao ceo nos que participaba o \"bi\", consistían nunha pira onde se colocaran diversas ofrendas, entre elas, animais sacrificados, xade e seda que se prendían e cuxo fume ascendía ata chegar, directamente, aos espíritos do ceo. No momento do sacrificio, o oficiante (o emperador de Zhou) debía vestirse cunha pel de cordeiro de cor negra; o xade utilizado tamén debía ter unha forma determinada, no centro colocábase o \"bi\", e a cada un dos seus catro lados situábanse outros en forma de taboíña (\"gui\". O seu uso decorativo coincide cun cambio de significado do \"bi\", no que o ritual deixou paso a un uso meramente ornamental ou como símbolo de poder."}
{"id": 1015608, "term": "Biblia", "prompt": "Define \"biblia\".", "output": "Sagrada Escritura ou os libros canónicos do Antigo e Novo Testamento. O termo é a transcrición dun neutro plural grego, cuxo étimo é \"býblos\", \"papiro\", que se usa sobre todo para referirse ás Escrituras. Co tempo, esta voz deixou de significar o material para escribir e pasou a designar o escrito no seu conxunto, o libro (tanto en forma de rolo como de códice). Nos escritos do Novo Testamento atópase escasamente documentada a referencia aos libros canónicos do Antigo Testamento, xa que se prefire falar de \"graphaí\", \"escrituras\". A partir de San Xoán Crisóstomo (século IV d. C.) empézase a empregar a locución grega \"tà biblía\", \"os libros\", aludindo aos escritos canónicos. Posteriormente, esta expresión transcribirase ao latín como \"biblia\" e con este vocábulo denomínase ao conxunto dos libros canónicos da fe xudaica e cristiá, aínda que con variacións de número nas respectivas relixións.\n\nNota de alcance: Por \"canon bíblico\" enténdese o catálogo oficial dos textos bíblicos que tanto o xudaísmo como o cristianismo consideran normativos no plano doutrinal (fe) e no ético (moral). O criterio que se utilizou para declarar canónicos os textos bíblicos é discutido. Historicamente foron considerados canónicos os libros máis antigos, nos cales, tanto Israel como a igrexa cristiá, atoparon reflectida a súa propia fe viva. Xa no século II a. C., en Israel era habitual a división dos libros en \"Lei\", \"Profetas\" e \"Escritos\" (cfr. o prólogo á versión grega do \"Sirácida\"), aínda vixente no xudaísmo actual (\"Torá\", \"Nevi? im\" e \"Ketuvim\". En canto á \"Torá\" estaba formada por cinco libros ou \"Pentateuco\": \"Xénese\", \"Éxodo\", \"Levítico\", \"Números\" e \"Deuteronomio\"). Con todo, non sempre foi fácil dilucidar que libros formaron parte do segundo e terceiro grupo. A discusión rematou no século II d. C. ao introducir no libro o canon de \"Qohelet\" (coñecido co nome grego de \"Eclesiastés\"). Entre os libros dos profetas inclúense os libros históricos: \"Xosué\", \"Xuíces\", \"1 e 2 Samuel\" e \"1 e 2 Reis\" e os referidos aos tres profetas maiores: \"Isaías\", \"Xeremías\" e \"Ezequiel\" e aos doce menores: \"Oseas\", \"Xoel\", \"Amós\", \"Abdías\", \"Xonás\", \"Miqueas\", \"Nahum\", \"Habacuc\", \"Sofonías\", \"Haxeo\", \"Zacarías\" e \"Malaquías\"); e entre os \"Escritos\", aos seguintes: \"Salmos\", \"Xob\", \"Proverbios\", \"Rut\", \"Cantar dos Cantares\", \"Qohélet\", \"Lamentacións\", \"Ester\", \"Daniel\", \"Esdras\", \"Nehemías\" e \"1 e 2 Crónicas\". O total é de trinta e nove libros. Xunto a este canon hebreo (ou palestino), discútese a existencia dun canon grego (ou alexandrino) moito máis extenso. Os cristiáns dos primeiros séculos utilizaban só a Biblia grega (cfr. Héxapla, de Oríxenes) que polo menos comprendía outros sete libros (\"Sirácida\" ou \"Eclesiástico\", \"Baruc\", \"Tobías\", \"Xudit\", \"1 e 2 Macabeos\", \"Sabedoría\" e partes gregas de \"Ester\" e \"Daniel\"). Estes libros foron chamados \"deuterocanónicos\" porque só foron aceptados oficialmente polos cristiáns e nunha época posterior (a unanimidade entre a Igrexa de Oriente e a de Occidente só se logrou en 1441 co concilio de Florencia, aínda que, máis tarde, os protestantes unicamente aceptaron o canon hebreo, máis breve, denominando \"apócrifos\" aos deuterocanónicos e \"pseudoepigráficos\" aos apócrifos). Tamén o canon do Novo Testamento sufriu unha lenta e discutida elaboración. Xa na \"Segunda epístola de Pedro\" (escrita ao redor do ano 100), (en 3, 16) equipara as epístolas paulinas ás Sagradas Escrituras, que para os cristiáns da primeira xeración só eran as de Israel (o concepto de \"antigo testamento\", en sentido literario, comeza a aparecer na \"Segunda epístola aos Corintios\" [8, 3, 14], escrita a principios dos anos cincuenta do século I). O chamado canon ou fragmento muratoriano (descuberto por Ludovico Antonio Muratori), ofrécenos cara a finais do século II a lista máis completa, incluíndo a \"Apocalipse de Pedro\" (apócrifos [Novo Testamento]), aínda que algúns o rexeitaban xunto á de Xoán. Houbo libros que foron especialmente discutidos, entre os que tamén se contaban as epístolas de \"Santiago\", \"Xudas\" e a dirixida aos \"Hebreos\". A unanimidade conséguese a finais do século IV nos concilios de Hipona e Cartago, cuxo canon será aceptado polos concilios de Florencia e Trento. Este canon está constituído polos catro evanxeos de \"Mateo\", \"Marcos\", \"Lucas\" e \"Xoán\"; os \"Feitos dos Apóstolos\"; trece epístolas de Paulo (unha aos \"Romanos\", dúas aos \"Corintios\", unha aos \"Gálatas\", aos \"Efesios\", aos \"Filipenses\" e aos \"Colosenses\", dúas aos \"Tesalonicenses\", dúas a \"Timoteo\", unha a \"Tito\" e unha a \"Filemón\") ás que se une a dirixida aos \"Hebreos\"; ademais, a epístola de \"Santiago\", as dúas de \"Pedro\", as tres de \"Xoán\", a de \"Xudas\" e, finalmente, a \"Apocalipse\" de..."}
{"id": 1193333, "term": "Antigo Testamento", "prompt": "Explica o significado de \"antigo testamento\".", "output": "Conxunto composto polos corenta e cinco libros canónicos da Biblia escritos antes do nacemento de Xesús de Nazaret, abarca tanto o Pentateuco como libros históricos, proféticos e sapienciais. Os libros que constitúen a primeira parte da Biblia cristiá correspóndense aproximadamente co Tanaj xudeu. A \"Lei\", Pentateuco (\"Torá\" xudía), dividido en cinco volumes: Xénese, Éxodo, Levítico, Números e Deuteronomio. Os \"Profetas\", subdivididos en dúas grandes seccións: \"Primeiros profetas\", en conxuntos esencialmente narrativos: Xosué, 1 e 2 de Samuel, 1 e 2 dos Reis; e \"Últimos profetas\", constituídos sobre todo por recompilacións de sermóns: Isaías, Xeremías, Ezequiel, os doce \"pequenos profetas\" (Oseas, Joel, Amós, Abdías, Jonás, Miqueas, Nahúm, Habacuc, Sofoneo, Agarías, Zacías e Malaquías). Os \"Escritos\", de xéneros moi variados: os Salmos, Job, os Proverbios, os \"cinco rolos\" (Lamentacións, Eclesiastés, Rut, Ester, Cantar dos cantares), Daniel, 1 e 2 das Crónicas, Esdras e Nehemías (os catro últimos libros formaban primitivamente un conxunto único). A esta lista oficial ou canon, fixado polos doutores xudeus a finais do século I da nosa era, sumáronse os libros utilizados polos cristiáns e denominados \"deuterocanónicos\" polos católicos e \"apócrifos\" polos protestantes: \"Engadidos ao libro de Ester\" e \"Engadidos ao libro de Daniel\" (\"Susana\", \"Bel e o Dragón\", \"Oración de Azarías\" e \"Cántico dos tres mozos\") e os pequenos libros titulados \"Tobías\", \"Judic\", \"Barut\", \"Carta de Xeremías\", \"Ben Sira\" e \"1 Macabeos\"."}
{"id": 1193334, "term": "Novo Testamento", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"novo testamento\"?", "output": "Canon cristián formado por vinte e sete libros coñecidos co nome de Novo Testamento (por oposición á Tanaj xudía ou Antigo Testamento) e centrados na persoa e obra de Xesucristo e a súa vida xunto aos Apóstolos. Conta con textos clasificados en grandes categorías. Os catro \"Evanxeos\" (Mateo, Marcos, Lucas e Xoán). Os \"Feitos dos apóstolos\" (atribuídos ao redactor do Evanxeo de Lucas, que sería discípulo do Apóstolo Paulo). As cartas ou epístolas, divididas en dúas grandes seccións: \"Cartas de Paulo\", clasificadas segundo a súa lonxitude e os seus destinatarios (aos Romanos, 1 e 2 aos Corintios, aos Gálatas, aos Efesios, aos Filipenses, aos Colosenses, 1 e 2 aos Tesalonicenses, 1 e 2 a Timoteo, a Tito e a Filemón); a elas agrégase a \"Epístola aos hebreos\" (anónima); e as \"Epístolas\" chamadas católicas, designadas polo autor ao que se lle atribúen (epístolas de Santiago, 1 e 2 de Xusto.) E, finalmente, a \"Apocalipse\" (Revelación), atribuída a Xoán.\n\nNota de alcance: Orixinalmente foron escritos en grego a diferenza dos do Antigo Testamento, que foron redactados en hebreo. Sobre a consolidación definitiva do canon do Novo Testamento hai que distinguir entre as Igrexas de Oriente e Occidente tendo en conta a constatación xeral de que, en realidade, nin sequera hoxe día, as diversas Igrexas cristiás están de acordo ao afirmar cales son as obras cristiás que forman o canon do Novo Testamento. No Oriente, a obra problemática foi o \"Apocalipse\" de Xoán. Moitos escritores eclesiásticos non querían admitilo no canon porque, pola súa linguaxe e teoloxía, non crían que fose do mesmo autor que o Cuarto Evanxeo. Só ata o ano 367, por influencia da \"Epístola Festal\" 39 de San Atanasio de Alexandría, non se acha unha afirmación rotunda dun patriarca oriental sobre a canonicidade do \"Apocalipse\". No Occidente, o maior problema tívoo a \"Epístola aos hebreos\". Dubidábase se era ou non de Paulo, tanto pola súa linguaxe como porque o seu autor non admite a posibilidade dunha segunda penitencia tras unha recaída da fe. Esta epístola non foi admitida como canónica ata os sínodos de Hipona e Cartago a finais do século IV e comezos do V."}
{"id": 1190235, "term": "Bipennis", "prompt": "Cal é a definición de \"bipennis\"?", "output": "Maza cerimonial dobre propia dos pobos orientais, como as míticas Amazonas.\n\nNota de alcance: Estas mazas son atributo dalgunhas divindades como Zeus de Labraunda ou Xúpiter Dolichenos."}
{"id": 1191158, "term": "Bisj-poste", "prompt": "Que quere dicir \"bisj-poste\"?", "output": "Entre os asmat (Indonesia, Sueste asiático), poste cerimonial ou talla de madeira de mangle, con figuras antropomorfas superpostas que adoitan representar os antepasados. Xeralmente, colócanse diante das casas, ás veces en posición inclinada. Unha das raíces aéreas desta árbore resérvase á talla.\n\nNota de alcance: Simbolicamente, os postes \"bisj\" son o equivalente ás piraguas de guerra, conducindo metaforicamente os espíritos dos defuntos cara a Safan, rei dos mortos. Ao termo da cerimonia, son destruídos e os seus restos déixanse podrecer nos campos de sagú, seguindo a crenza de que os restos dos mortos se descompoñen na selva e o seu poder transmíteselles ás plantas e á terra."}
{"id": 1011876, "term": "Brandón", "prompt": "Que quere dicir \"brandón\"?", "output": "Candeeiro de gran tamaño que se usaba nas igrexas durante o transcurso dalgunhas celebracións solemnes. Os brandóns, que adoitan utilizarse en grupos, reciben tamén o nome de candeeiros de brandóns."}
{"id": 1011881, "term": "Candeeiro de brandóns", "prompt": "Dime cal é a definición de \"candeeiro de brandóns\".", "output": "Nome que se lle dá ao brandón cando se utiliza en grupo. O candeeiro de brandóns para poñer a machada de cera."}
{"id": 1191115, "term": "Boaya", "prompt": "Dime cal é a definición de \"boaya\".", "output": "Colar realizado con cabeiros de xabaril e nito. Na base, onde se unen os cairos mediante unha dobre pasada de cordón, normalmente aparecen forrados por un trenzado de bexuco. Os cabeiros, que ocupan todo o colar, están dispostos de forma que os de maior tamaño áchanse na parte central e os máis pequenos nos extremos.\n\nNota de alcance: A \"boaya\" é utilizada polos homes nas cerimonias de corte de cabezas celebradas polos bontoc, na Cordilleira de Luzón (Filipinas), significando, ademais, o cortar varias. O corte de cabezas foi un dos trazos máis significativos dos grupos da Cordilleira de Luzón, cuxa importancia no pasado se recolle na súa mitoloxía. A continuación desta práctica debíase á crenza de que unha cabeza humana era a ofrenda máis valiosa que podía facérselles aos antepasados, xa que con iso asegurábase unha colleita abundante e a fertilidade dos animais domésticos. As cabezas que se lles tomaran aos inimigos colocábanse nuns postes construídos especialmente no centro do poboado e celebrábase este feito cunha danza cerimonial que viraba ao seu arredor."}
{"id": 1011860, "term": "Bucina procesional", "prompt": "Cal é o sentido de \"bucina procesional\"?", "output": "Insignia que lembra ás que na antigüidade abría a marcha, mediante sons xordos, nas procesións celebradas durante a Semana Santa, anunciando o seu paso. Ten forma de trompeta longa e metálica, cuns panos de veludo bordado en ouro e sedas, asidos ao tubo. Neles adoitábanse representar figuras de santos (v. Imaxe de Santo), escenas da Paixón ou da vida de María, así como escudos da Irmandade.\n\nNota de alcance: Durante o cortexo procesional estas insignias adóitanse situar diante das andas, aínda que algunhas poden ir á cabeza da procesión. Na actualidade non teñen son acústico."}
{"id": 1188220, "term": "Bucina ronca", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bucina ronca\"?", "output": "Antigamente, bucina que algunhas confrarías situaban ao principio da procesión durante a Semana Santa e que, de forma espazada, efectuaban unhas chamadas roncas ou magoeiras, indicando co seu toque o inicio para comezar ou parar o cortexo.\n\nNota de alcance: A bucina ronca cae en desuso a partir do século XVIII."}
{"id": 1191992, "term": "Boli", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"boli\"?", "output": "Obxecto ritual que, na sociedade komo, entre os bamana de Mali, funciona como un altar. Estas pezas non están talladas, senón montadas e modeladas a partir de materiais tales como terra, sangue sacrificial, madeira, cortiza, mel, noces de cola mascadas, millo e cervexa. Ás veces, a masa é modelada con forma determinada e outras permanece informe, o que implica un segredo que só o iniciado pode penetrar, nunca poden ser vistos polos non iniciados.\n\nNota de alcance: O \"boli\" gárdase no santuario ou na casa do sacerdote. Crese que simboliza o Universo e que ten un poder espiritual. Os bamana de Mali son considerados como o pobo máis importante de lingua mandingo. Viven nas ribeiras do río Bani, a ambos os dous lados do alto Níxer. A primeira referencia histórica sobre os bamana, que nunca constituíron un pobo unido, aparece a finais do século XVI nas crónicas de Es-Sadi. Ao estar pouco dispostos a aceptar o Islam, o seu nome a miúdo era utilizado nalgúns relatos para designar aos \"non musulmáns\" como sinónimo de adoradores de ídolos. Os bamana, pobo patrilineal, organízanse ao redor de seis asociacións masculinas xerarquizadas, circunstancia que non exclúe a existencia de sociedades femininas. A sociedade komo ou n ' komo, considerada como a de maior autoridade e máis poderosa, está aberta a todos os individuos, sendo a segunda sociedade iniciática dos bamana. Inscríbese unha vez pasado o rito da circuncisión. O seu símbolo é a hiena, que tende a representar a ciencia terrestre. A pertenza á sociedade komo implica obrigacións e prohibicións; as súas funcións inclúen a designación de dignitarios políticos e relixiosos, a realización e consagración de obxectos de culto e de poder, o coñecemento de velenos e antídotos e a protección contra a bruxería."}
{"id": 1028599, "term": "Esmoleira", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"esmoleira\"?", "output": "No culto católico, peto ou pequena bolsa con diñeiro para dar esmolas. A miúdo a esmola adoita atarse a un mango longo, aínda que tamén se pode levar colgada á cintura."}
{"id": 1011830, "term": "Bordón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bordón\"?", "output": "No culto católico, bastón ou pau máis alto que a estatura dun home, cunha punta de ferro e, no centro da cabeza, uns botóns que o adornan. A parte superior do bordón adoita estar provista dun dobre pomo ou dunha bóla da que pende a cabaza ou a cantimplora de peregrino e, eventualmente, un petate. Certos bastóns están decorados con escenas relixiosas e inscricións. O bordón está considerado como un dos obxectos máis característicos dos peregrinos.\n\nNota de alcance: Durante a Idade Media a Igrexa recomenda fundamentalmente a realización de tres peregrinacións: Roma, Xerusalén e Santiago de Compostela. Roma, como centro da cristiandade, a cidade onde repousan os dous apóstolos fundadores: Pedro, a pedra angular da Igrexa, e Paulo, o primeiro grande evanxelizador; Xerusalén, como centro simbólico do mundo, aínda que nos mapamundis ocupa unha das periferias da cristiandade, e Santiago de Compostela, xunto a un océano hostil e rodeada polos sarracenos. No século X a \"invención\" da tumba do apóstolo Santiago convértese na ocasión soñada para lanzar unha nova conquista, a da marxe occidental contra o inimigo musulmán. No século XI a Igrexa potencia estas tres grandes peregrinacións. O Papa prometíalles indulxencias aos peregrinos, é dicir, a redención dos pecados e a diminución dos anos de purgatorio."}
{"id": 1191590, "term": "Boshan", "prompt": "Define \"boshan\".", "output": "Incensario con forma de montaña (\"montaña imperial\") sobre un pé cilíndrico. Foi realizado en bronce e en cerámica en China durante a dinastía imperial Han (206 a. C.-220 d. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera).\n\nNota de alcance: O aspecto montañoso destes incensarios fai referencia ás Illas dos Inmortais (Fangzhang, Yingzhou e Penglan) situadas no mar oriental. A orixe da forma descrita deriva dos bronces \"dou\", e a súa aparición coincide coas importacións de madeiras aromáticas procedentes do sueste asiático."}
{"id": 1189320, "term": "Botafumeiro", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"botafumeiro\"?", "output": "Incensario de gran tamaño, suspendido no teito da Catedral de Santiago de Compostela, que se axita para perfumar o templo nos días máis solemnes e de maior concorrencia. É o maior incensario existente, de 1,80 metros de altura, que substitúe o primitivo de prata, usado desde o século XII para purificar o aire do templo."}
{"id": 1189682, "term": "Bote de enterramento", "prompt": "Con que significado se emprega \"bote de enterramento\"?", "output": "Recipiente que leva o nome da asociación comunitaria especial que, na sociedade xudía, se encarga dos ritos fúnebres, \"Hebrá Cadisá\" (\"Confraría Santa\"), e que contén a auga destinada ao aseo dos defuntos.\n\nNota de alcance: O rito fúnebre do aseo dos defuntos (\"Tahará\") consiste en bañar o corpo con auga morna, despois de cortarlle as uñas e o pelo e de telo zarandeado para quitar todas as impurezas que puidese ter. A limpeza faise nunha táboa que non se voltea ao terminar o labor."}
{"id": 1192136, "term": "Botella de auga bendita", "prompt": "Explica o significado de \"botella de auga bendita\".", "output": "No culto católico, obxecto de devoción privada que serve como reserva de auga bendita para un uso doméstico. A botella pode estar decorada cunha cruz.\n\nNota de alcance: Denomínaselle \"botella de auga de Pascua\" cando o recipiente é enchido con auga corrente, a mañá de Pascua, á alba, en sinal de renovación."}
{"id": 1192137, "term": "Botella do calvario", "prompt": "Que quere dicir \"botella do calvario\"?", "output": "Botella de vidro que contén unha representación de Cristo na cruz, do Calvario ou de instrumentos da Paixón."}
{"id": 1189692, "term": "Fornelo para o carbón litúrxico", "prompt": "Dame a definición de \"fornelo para o carbón litúrxico\".", "output": "No culto católico, instrumento de cobre, latón ou outro material de metal, a miúdo con tres pés ou pousado sobre un trípode máis ou menos alto, que serve para acender as brasas necesarias para a incensación e para acender o cirio pascual, durante a liturxia do Sábado Santo. Acompáñase dunha paleta e das tenaces para o carbón litúrxico."}
{"id": 1191886, "term": "Bu", "prompt": "Cal é a definición de \"bu\"?", "output": "Contedor ritual de viños, de forma esférica e pé anular. O \"bu\" está realizado en bronce e foi utilizado en China entre os séculos XIII e X a. C. A súa función era a de quentar bebidas fermentadas."}
{"id": 1011806, "term": "Bulla", "prompt": "Dame a definición de \"bulla\".", "output": "Colgante, xeralmente de ouro ou prata, en forma de pequena caixa, case sempre circular, utilizado polos etruscos como amuleto.\n\nNota de alcance: Introducida no Imperio Romano por Etruria, tivo un uso xeneralizado entre mulleres e homes, que as levaban colgadas (unha ou varias) en colares e brazaletes. O amuleto tiña a virtude de protexer, especialmente contra o \"mal de ollo\". O carácter protector víñalle dado pola mesma materia empregada na \"bulla\" (pl. \"bullae\"), ou polas substancias que se introducían no obxecto entre as dúas valvas: herbas, pedras ou escritos con conxuros para que o feitizo non se producise. O mal de ollo precisa fórmulas preventivas e curativas acordes coa súa propia natureza máxica. Os nenos, os máis vulnerables, desde o seu nacemento levaban aneis e \"bullae\" con todo tipo de sortilexios e materiais para a súa autoprotección. Os fillos de senadores e cabaleiros tiñan o privilexio de portaren a \"bulla\" de ouro, e os demais levábana de coiro, bronce ou óso. Nas familias nobres do Imperio Romano, o final da infancia e a entrada na vida pública era celebrado cunha festa. Na cerimonia que tiña lugar cara a mediados de marzo, o día da Liberaria ou festa de Baco, os mozos cambiaban a toga \"praetexta\" pola toga viril de cor branca. A toga \"praetexta\" conferíralles aos nenos, igual que aos senadores, unha especial protección posto que mediante este tipo de vestido eran considerados dignos de seren respectados e salvagardados. O día da cerimonia, e antes de ser acompañado para a súa presentación no foro, o neno ofrecíalles aos deuses Lares (deuses protectores da casa) ou a Hércules a \"bulla\" que conservara ata ese momento e as nenas á deusa Xuno. O acto de investidura do mozo en presenza dos seus pais e testemuñas no foro chamábase \"tirocinium\" (aprendizaxe, principio) e ante todo lembrábaselles que eran homes. A idade na que debían de deixar de ser nenos dependía da vontade dos pais, pero esta situábase entre os catorce e dezaseis anos."}
{"id": 1191098, "term": "Bulol", "prompt": "Con que significado se emprega \"bulol\"?", "output": "Talla cerimonial dos ifugao (Filipinas) que representa os deuses dos celeiros. A madeira utilizada para estas tallas é a de narra, árbore de grande importancia na vida dos ifugao, símbolo de riqueza, alegría e benestar. A altura destas tallas oscila entre os 30 cm e 60 cm. Poden estar sentadas ou de pé: as primeiras teñen as pernas levantadas e os brazos cruzados, as mans fronte aos xeonllos e os cóbados apoiados sobre elas; en ocasións, algunhas tallas poden ter unha man colocada sobre o queixo ou unha meixela, o que representa a \"beatitude e o repouso\". As que están de pé son as máis antigas, teñen os brazos colgando aos lados, ou as mans sobre os xeonllos e as pernas lixeiramente dobradas. A cabeza adoita ser grande, en proporción ao resto da figura. Os trazos da cara están lixeiramente marcados por liñas incisas. Así mesmo, os membros son desproporcionados en relación co corpo, e xeralmente teñen forma tubular. Aínda que ás veces nos poidamos atopar figuras vestidas, son escasos os exemplos. A base sobre a que se colocan adoita estar dividida en dúas seccións horizontais cunha profunda amosega en todos os lados e a súa forma simboliza os morteiros onde se esmaga o arroz.\n\nNota de alcance: Estas tallas utilízanse, sobre todo entre os ifugao e os kankanay, dentro dun contexto relixioso estreitamente vinculado coa agricultura. Entre os primeiros existe un panteón complexo cun gran número de deuses divididos en varias clases, entre os que destacan os \"bulol\". Cada paso da manufactura destas tallas acompáñase dunha cerimonia particular con ofrendas e sacrificios de animais. O seu proceso pode durar ao redor de seis semanas. Na cerimonia que se leva a cabo ao final da talla invócase aos deuses dos celeiros, para que penetren nelas e lles inculquen a forza máxica- \"kangdama\" -. Tamén se inclúe o recitado do mito da orixe dos \"bulol\", o que implica a activación relixiosa das novas figuras talladas, ás que se transfiren os poderes e beneficios outorgados a estes no pasado mitolóxico; durante esta cerimonia de activación, a talla úntase co sangue dun porco sacrificado e introdúcese no celeiro, recibindo entón o nome de \"nabulol\". Así mesmo, móllase con viño e úntase a cara con tortas de arroz para que non se enfade e non cause ningunha enfermidade. O fillo máis vello da familia herda estas tallas xunto cos campos de arroz. Consérvanse no interior dos celeiros para que aumente o produto almacenado, para protexelo das pestes e para que proporcionen boas colleitas."}
{"id": 1189470, "term": "Buril de consagración", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"buril de consagración\"?", "output": "No culto católico, instrumento análogo a un buril ordinario, dotado xeralmente dun mango decorado con metais preciosos.\n\nNota de alcance: Utilízase nos traballos de albanelería relacionados coa consagración dun altar ou coa posta da primeira pedra dunha igrexa. Forma parte do servizo de consagración do altar."}
{"id": 1181453, "term": "Burung Serindit", "prompt": "Dame a definición de \"burung serindit\".", "output": "Figura ritual zoomorfa, usada no ritual Belian e cuxo contexto cultural se enmarca dentro dos pobos do leste da illa de Borneo (Indonesia). A escultura está composta por un mastro adornado con nove paxaros e un crocodilo.\n\nNota de alcance: O traballo da talla e do gravado en madeira, así como en óso, hasta, marfil e en bambú son extensamente practicados polos pobos de Borneo. Tallas con figuras zoomorfas ou antropomorfas son situadas á entrada das poboacións e dos \"lamíns\" (casas longas que aloxan a varias familias) para manter afastados do poboado os espíritos malignos. Os dayak, considerados como a poboación nativa da illa de Borneo, ían a diversos grupos tribais como os comprenden, kayan, kenyah, e outros, coas súas linguas e culturas distintivas. O termo \"dayak\" empezou a usarse especialmente a partir do século XIX polos europeos para referirse aos indíxenas pagáns. Especialistas holandeses e alemáns utilizan regularmente o termo para definir a todos os nativos non malaios e non musulmáns."}
{"id": 1181466, "term": "Byeri", "prompt": "Con que significado se emprega \"byeri\"?", "output": "Figura ritual de madeira, antropomorfa, de ambos os sexos, pertencente aos grupos étnicos fang (Guinea Ecuatorial, Gabón). Xeralmente adoitan ser símbolo de culto aos antepasados. Os puntos máis salientables da talla son a cabeza -elemento espiritual- e o embigo -conexión coa vida-. O \"byeri\" é o intermediario entre o mundo real e o invisible polo que a figura deberá ser o máis boa ou bela posible, engadíndoselle como elementos ornamentais plumas, abelorios, metais, etc. Entre os fang estas tallas insírense, mediante un apéndice de maior lonxitude que as pernas, nunha caixa cilíndrica fabricada en casca de andoni (\"nsekh byeri\", que contiña o cranio ou os restos óseos dos antepasados que se distinguiron polas súas calidades, persoas lonxevas, heroes, fundadores de extensas familias ou mulleres que tiveron moitos fillos. Así, estas figuras, colocadas enriba da caixa, convértense en gardiáns dos restos do antepasado. O \"byeri\" separado da caixa de cortiza coas reliquias perdía o seu carácter sagrado.\n\nNota de alcance: A realización desta talla leva consigo un complexo ritual que se inicia pedíndolle permiso ao espírito da árbore para cortar a súa póla. Terminada a talla de madeira esta ennegrécese coa cocción de raíces de kondo e colócase nun sitio de honra no fogar familiar. Periodicamente, levábase a cabo unha cerimonia na honra dos antepasados que duraba varios días e na que se procedía á iniciación dos neófitos, momento no que son circuncidados e aprenden de memoria a xenealoxía do seu grupo, pasando deste xeito a formaren parte do mundo dos adultos. No ritual de iniciación dos máis novos, as tallas \"byeri\" engalánanse con toucados de plumas, nocelleiras de bronce ou colares de contas de cores, chegando a reproducirse, con incisións sobre a madeira, as tatuaxes cos que decoraban o seu corpo como símbolo de pertenza ao mesmo clan. Ao \"byeri\" consúltaselle, a través da asemblea de anciáns, \"nso\", calquera decisión importante para a vida do poboado: enfermidades, conflitos ou mortes súbitas, pero tamén prognósticos para a caza ou a pesca. O oficial destes rituais é o xefe da liñaxe, \"esa\". Durante o ritual ás tallas fálaselles coma se se tratase dun antepasado. O tallista, que nunca será considerado un profesional, debe seguir diversas regras sociais e culturais, como é a de gardar por uns días abstinencia sexual antes de iniciar a súa tarefa."}
{"id": 1191286, "term": "Nlo byeri", "prompt": "Como se define \"nlo byeri\"?", "output": "Cabeza ritual antropomorfa, de ambos os sexos, pertencente aos grupos étnicos fang (Guinea Ecuatorial, Nixeria, Gabón). Xeralmente adoitan ser símbolo de culto aos antepasados. Normalmente a talla representa un cranio humano curvado, de rostro oco, polo común en forma de corazón, coa boca prominente e beizos apertados. Os ollos, aos que só se lles aculleran as órbitas, son representados mediante cravos de latón. Como as figuras \"byeri\", estas cabezas insírense, mediante un apéndice, na tapa dunha caixa cilíndrica fabricada en cortiza de Andoni, que contiña o cranio ou os restos óseos dos antepasados que se distinguiran polas súas calidades. Así, estas tallas colocadas enriba da caixa (\"nsekh byeri\", convértense en gardiáns ou almas vixiantes. Eran fretadas con aceite de palma.\n\nNota de alcance: Os \"nlo byeri\", do mesmo xeito que as figuras, teñen unha función ritual, sendo utilizados nas grandes cerimonias sacrificiais ou propiciatorias ademais de nos ritos de iniciación dos mozos."}
{"id": 1211015, "term": "Nsekh byeri", "prompt": "Que significa \"nsekh byeri\"?", "output": "Caixa cilíndrica ou caixón relicario fabricada en codia de Andoni, que contiña o cranio ou os restos óseos dos antepasados fang (Gabon, Guinea Ecuatorial) que se distinguiron polas súas excepcionais calidades. Sobre a caixa insírese a talla do \"byeri\" mediante un apéndice de maior lonxitude que as pernas.\n\nNota de alcance: O \"nsekh byeri\" era, e segue sendo, unha pertenza extremadamente prezada para os que a custodiaban. Cando xurdían desprazamentos da poboación orixinados polas guerras, por motivos de discordia ou pola procura de novas terras, a xente reagrupábase constituíndo un novo pobo que xeraba unha nova liñaxe. Asociado a este, creábase un \"byeri\" propio no que se conservaban restos de devanceiros epónimos. Algúns relatos orais narran as peripecias de heroes que se atoparon na imposibilidade de recibiren os beneficios e axuda do seu \"byeri\", o que lles negaba a posibilidade de poder crear unha familia porque fora desposuído deste. En calquera caso, non era suficiente con ser un antepasado para ser un \"byeri\". O feito de poder selo estaba fundamentado en certos criterios moi concretos. Valorábanse as calidades excepcionais dun individuo que levara a cabo fazañas descomunais na guerra ou a caza. É destacable o feito de que as mulleres tamén estaban incluídas dentro deste privilexio póstumo."}
{"id": 1192840, "term": "Repousacabezas funerario", "prompt": "Explica o significado de \"repousacabezas funerario\".", "output": "Reposacabezas exipcio destinado a ser levado á tumba, fabricado con diversos tipos de materiais como pedras duras, alabastro, marfil, fayenza, madeira ou mesmo barro cocido. Polo xeral, componse de dous elementos: un superior alongado, con forma de media lúa, que se coloca baixo a caluga, e un inferior de soporte, formado por un fuste acanalado e ábaco case cadrado. Un disco une o fuste ao soporte rectangular sobre o cal repousa. A peza pode levar unha inscrición indicando o nome e os títulos do propietario.\n\nNota de alcance: O repousacabezas ou cabezal era un elemento sobre o que o exipcio apoiaba a súa cabeza no leito para durmir, pero ao mesmo tempo convértese nun moble esencial no enxoval funerario e, do mesmo xeito, era frecuente que se representase nos sarcófagos. En Exipto o defunto era identificado como un durminte. Un capítulo do \"Libro dos Mortos\" móstranos claramente que o levantamento da cabeza da momia foi identificado coa resurrección (comparado co levantarse despois de espertarse). Ademais, o cabezal utilizouse tamén para impedir que o defunto perdese a súa cabeza no Máis Alá. Por esta razón é habitual atopar no interior da envoltura da momia cabezais en miniatura."}
{"id": 1191607, "term": "Cabeza macorix", "prompt": "Que quere dicir \"cabeza macorix\"?", "output": "Obxecto de pedra tipo \"macorix\" que, xunto co trigonolito, é considerado emblemático da cultura taína (1000-1500 d. C. Antillas maiores), intimamente ligado á orixe divina que posúen os caciques en virtude da súa relación cos devanceiros apicais ou fundadores. O modelo máis temperán de pedra tipo \"macorix\" sería o pequeno colgante de caracol mariño cunha cabeza tallada na cúspide, creada polos grupos de tradición saladoide (400 a. C.-400 d. C.). Cara á época chicoide, as cabezas de pedra tipo \"macorix\" fanse grandes e voluminosas, sendo de feito unha variante dos trigonolitos que mostran rostros en baixo relevo no seu vértice. Os exemplares coñecidos presentan cabezas humanas ou animais. As cabezas humanas caracterízanse por mostrar formacións óseas, algunhas de maneira máis abstracta e outras explicitamente cranios. As cabezas de animais representadas adoitan ser de morcegos, en particular do morcego picudo.\n\nNota de alcance: As cabezas \"macorix\" considéranse a reencarnación dos cranios dos devanceiros, práctica que se remonta ao Período Ostionoide ou Eleanoide Temperán (900 d. C.-1200 d. C.). e que continuou en vigor en rexións como Cuba e A Española (actual Illa de Santo Domingo) ata a época do contacto español. Estas pezas están relacionadas cunha práctica que consistía en gardar os cranios humanos en cestas ou cabazas e colgalas dos tellados dos \"bohíos\" (casas redondas). Nesta época, algúns cranios de devanceiros eran substituídos por cabezas de pedra. Esta maneira de aferrarse por medio dun cranio de pedra aos poderosos devanceiros, só se atopa na rexión comprendida entre o sueste da Española (actual Illa de Santo Domingo) e Porto Rico. Noutras, como a de Barahona, no suroeste da República Dominicana, a metade frontal do cranio dos falecidos introducíase na cabeza dun ídolo de algodón. Tanto o ídolo de algodón dun devanceiro cemiificado, como os cranios en cestas e as cabezas/cranios de pedra tipo \"macorrix\", indican como os vivos transfórmanse tras a morte nunha persoa diferente, mediante un proceso de descomposición e recomposición. O feito de que a cabeza se seleccione antes que os ósos para a súa conservación responde a que os taínos crían que a vitalidade dunha persoa se concentraba no seu rostro, lugar onde se reflectían as emocións. Os taínos sinalaban a cara como o fogar da alma dos vivos, que eles chamaban \"guaíza\" ou \"goeíza\"."}
{"id": 1003313, "term": "Caduceo", "prompt": "Cal é a acepción de \"caduceo\"?", "output": "Vara alada, lisa e cilíndrica, rodeada de dúas serpes, atributo de Mercurio-Hermes, heraldo dos deuses na mitoloxía grecorromana.\n\nNota de alcance: O caduceo adoita aludir á contraposición e a harmonización dos contrarios. Probablemente sexa este xa o seu significado nalgunhas das súas representacións máis remotas, como a tallada nunha copa de libacións de Lagash. As dúas serpes enfrontadas poden interpretarse como principios do ben e do mal, respectivamente, enerxías cósmicas que se neutralizan ou se complementan, equilibrio entre contrarios, pacificación, etc. Esta última interpretación é a que colle o mito de Hermes-Mercurio, que arroxou o seu bastón entre dúas serpes que loitaban: a partir deste feito, o caduceo foi o seu atributo máis característico, xunto co chapeu de á ancha e as sandalias aladas; tamén se lle representa cunha bolsa, símbolo das ganancias que proporciona o comercio. Mercurio, deus romano Mercurius, identifícase co Hermes grego. Coma este, protexe especialmente os comerciantes (no seu nome atópase a raíz da palabra \"merx\", mercancia) e os viaxeiros. Aínda que é atributo fundamental dun dos principais deuses do Panteón clásico, tamén aparece representado na India, ben sexa con análogo simbolismo, ben cunhas aplicacións predominantemente sexuais: neste caso, as serpes enróscanse ao redor dun falo en erección e trátase dun símbolo de fecundidade. Polo tanto, despréndese que pode variar a índole do elemento sobre o cal se verifica o encontro ou a harmonización das serpes contrapostas: bastón, vara máxica, piar cósmico, etc. O caduceo tamén é atributo da paz, o comercio, a elocuencia e a xustiza: nocións todas elas contidas nos trazos xerais que quedan apuntados e máis especialmente na personalidade de Hermes-Mercurio."}
{"id": 1191608, "term": "Caldeira", "prompt": "Explica o significado de \"caldeira\".", "output": "Caldeira pequena ou recipiente de metal, cunha asa. Emprégase para levar a auga bendita."}
{"id": 1192138, "term": "Quentamáns de igrexa", "prompt": "Como se define \"quentamáns de igrexa\"?", "output": "Quentador de metal ornamentado, utilizado antigamente polos clérigos para quentar as mans durante os oficios. Xeralmente ten forma esférica e ábrese en dúas metades encaixadas a unha na outra; no seu interior contén un pequeno receptáculo para as brasas, un fragmento de metal quentado ao lume ou unha pequena lámpada de aceite. Conséguese manter en posición horizontal mediante un sistema de basculación.\n\nNota de alcance: O quentamáns de igrexa difire daqueles que se utilizan fóra desta por estaren ornamentados con iconografía relixiosa."}
{"id": 1001158, "term": "Cáliz", "prompt": "Con que significado se emprega \"cáliz\"?", "output": "Vaso sagrado que serve para conter o viño mesturado con auga que se converte no sangue de Cristo durante a celebración do sacramento da Eucaristía. O cáliz ten a forma dunha copa con pé, xeralmente cun nó central. A palabra deriva do latín \"calix\" e este do grego \"kylix\". Durante os primeiros séculos do cristianismo empregáronse estas pezas como vasos de consagración, non diferenciándose daqueles nin na súa forma nin na materia coa que se facían. Son moi correntes os de vidro e cerámica, pero tamén se utilizaron vasos de madeira, corno, pedras duras e todo tipo de metais. Durante os séculos X e XI esténdese o costume de montar antigos vasos de ágata, cristal de rocha ou xaspe con ouro e pedrería. No entanto, as restricións referentes á utilización de determinados materiais na súa confección foron temperás (no Concilio de Calcis- 787- o coiro e no de Reims- 803- vidro, madeira e barro) ordenándose o emprego de prata e ouro, aínda que ás igrexas pobres permitíaselles o peltre ou estaño. Durante os séculos XII ao XV o material máis difundido foi a prata, na súa cor ou sobre todo dourada. No XIV o esmalte adquire protagonismo, cubrindo zonas puntuais do pé, nó ou copa, ou sobre toda a superficie. A finais do século XV incorpóranse de novo aos seus deseños alxófares e pedras preciosas. En canto á súa tipoloxía, os cálices seguiron as formas grecolatinas dando paso posteriormente (séculos V e VI) a outros modelos nos que a copa é máis pequena e o pé troncocónico de base ampla, podendo levar asas en posición vertical. Os exemplos con asas comezarán a escasear a partir do século X, no que aparece xa definido o tipo de cáliz predominante durante os séculos centrais da Idade Media: copa semiesférica, hastil curto con nó central esférico e alto pé acampanado. Os románicos eran de copa semiesférica e bastante ancha, sobre fuste ou hastil de sección circular, non moi alto e interrompido por un nó sinxelo; os góticos adoitan ser de copa cónica sobre un fuste máis esvelto de sección poligonal, co nó moi labrado e desenvolvido en sentido horizontal, e pé lobulado. Este tipo perdurou durante o Renacemento. No Barroco, as proporcións dos cálices alixeiráronse, á vez que aumentaba a súa decoración superficial. No culto protestante, os cálices son moi próximos á función e modelo católicos, normalmente realizados en materiais modestos, como o estaño.\n\nNota de alcance: O cáliz adoita formar un conxunto coa patena e o copón. Ás veces, xunto coa caixa de hostias, a patena e a xerra forma o \"Servizo da Santa Cea ou Servizo de comuñón\". O cáliz debía ser consagrado polo bispo antes de entregarse ao uso litúrxico; cando se rompían ou furaban, recibían un novo dourado e se eran profanados, debían ser consagrados de novo. O cáliz alude á Última Cea e ao sacrificio de Cristo na Cruz, simbolizando a fe cristiá. O Pontifical Romano considera ao cáliz e á patena, simbolicamente, como un novo sepulcro do Señor. Recibiu diferentes nomes como \"vaso do Señor\", \"copa mística\" e \"vaso místico\"."}
{"id": 1189581, "term": "Cáliz bautismal", "prompt": "Que quere dicir \"cáliz bautismal\"?", "output": "No culto católico, cáliz no cal os neófitos recibían unha mestura de leite e mel."}
{"id": 1189288, "term": "Cáliz de baquetóns", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cáliz de baquetóns\"?", "output": "Cáliz cuxa estrutura polilobulada se prolonga por hastil e nó, orixinando unha forma que se inspira en soportes arquitectónicos."}
{"id": 1189332, "term": "Cáliz de seminarista", "prompt": "Cal é a acepción de \"cáliz de seminarista\"?", "output": "No culto católico, cáliz xeralmente non consagrado, utilizado polos seminaristas para aprender a dicir misa. Non adoita ser de materiais preciosos e o seu interior non é necesariamente dourado."}
{"id": 1189463, "term": "Cáliz fúnebre", "prompt": "Cal é a definición de \"cáliz fúnebre\"?", "output": "Cáliz de materiais non preciosos, sen decoración interior. Destinado exclusivamente a ser depositado na tumba dun eclesiástico."}
{"id": 1038545, "term": "Cáliz ministerial", "prompt": "Cal é a definición de \"cáliz ministerial\"?", "output": "Cáliz, de gran tamaño, que servía para mesturar parte do \"sanguis\" (Sangue de Cristo baixo os accidentes do viño) co viño e repartilo entre os fieis cando se comungaba baixo as dúas especies (o pan e o viño); adoitaba estar provisto de dúas asas.\n\nNota de alcance: Na Igrexa católica utilizouse ata o século XII, momento en que os fieis deixan de comungar baixo esta especie. Durante a Reforma anglicana, a restauración da comuñón baixo as dúas especies esixiu unha volta ao cáliz ministerial, cuxa forma estándar quedou fixada en Inglaterra ao final da década de 1560: copa acampanada, nó e pé circular e, polo xeral, unha tapa que servía de patena. No século XVII reimplantouse de maneira efémera a forma do cáliz católico, pero o tipo descrito sería utilizado ata o século XIX. Aínda se segue usando nas comunidades anglicanas de maior rigor evanxélico; nas demais volveuse definitivamente ao tipo católico."}
{"id": 1189578, "term": "Cáliz ordinario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cáliz ordinario\".", "output": "Copa empregada na consagración."}
{"id": 1189333, "term": "Cáliz papal", "prompt": "Explica que significa \"cáliz papal\".", "output": "Cáliz reservado á liturxia papal, caracterizado pola presenza dunha tapa."}
{"id": 1192128, "term": "Cáliz purificador", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cáliz purificador\"?", "output": "Cáliz utilizado antigamente para administrar o viño non consagrado aos fieis que comungaran, co fin de evitar que puidesen quedar restos de partículas de hostia na boca. O cáliz purificador, non estaba realizado en materiais preciosos."}
{"id": 1189582, "term": "Copa de cáliz", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"copa de cáliz\"?", "output": "Parte oca do vaso sagrado. Durante a primeira época do cristianismo seguíronse as formas dos vasos grecolatinos: copa de boca circular, ancha e profunda, provista en ocasións de asas horizontais. Durante os séculos V e VI adóptase un tipo de copa máis pequena, sendo a súa forma semiesférica durante os séculos centrais da Idade Media. Ao longo do século XIII a copa péchase e é menos profunda. Xa nos séculos XIV e XV a copa é pequena e de forma semioval ou acampanada e leva gravada con frecuencia unha inscrición preto do bordo, descansando normalmente sobre unha rosa de follas."}
{"id": 1031359, "term": "Culleriña de cáliz", "prompt": "Como se define \"culleriña de cáliz\"?", "output": "Culler, xeralmente realizada en metais preciosos (ouro para a liturxia pontifical), utilizada durante a misa para tomar mesturado a auga e o viño contido no cáliz. Esta peza, tamén chamada caciño ou culler eucarística no culto cristián, distínguese das ordinarias polo feito de levar decoracións ou motivos relixiosos (como unha cruz no extremo do mango e porque ás veces adopta a forma de pequeno cazo. No culto ortodoxo, pode ser utilizada para distribuír con ela a comuñón aos fieis baixo as dúas especies: o consagrado pan mollado en viño."}
{"id": 1001162, "term": "Nó", "prompt": "Que quere dicir \"nó\"?", "output": "Parte do cáliz no que coinciden varios elementos da súa estrutura. Os cálices románicos adoitaban ter un nó sinxelo e esférico. Durante os séculos XIV e XV o nó pode presentar dous aspectos: esférico ou prismático, con pezas saíntes nas súas caras que adoitan estar decoradas con esmaltes, ou ben formando un corpo arquitectónico, xeralmente de dous pisos, nos que ás veces se dispoñen pequenas figuras."}
{"id": 1015653, "term": "Base de cáliz", "prompt": "Explica que significa \"base de cáliz\".", "output": "Parte inferior onde descansa ou apoia a base da copa.\n\nNota de alcance: Durante a primeira época do cristianismo empregouse un tipo de pé baixo. Durante os séculos V e VI adóptase un tipo de pé troncocónico de base ampla. Nos séculos centrais da Idade Media utilízase un pé alto acampanado. Durante o século XIII, o pé, de planta aínda circular, aplánase. Xa no XIV e XV, os pés adoitaban ser moi planos, aínda que en ocasións presentaban unha elevación cara ao centro. Xeralmente tiñan planta estrelada co bordo vertical calado e a superficie dividida en sectores e decorada ben con medallóns esmaltados, ben con motivos vexetais ou figurados (anxos, santos, etc.), gravados ou repuxados."}
{"id": 1001320, "term": "Sobrecopa", "prompt": "Con que significado se emprega \"sobrecopa\"?", "output": "Tapadeira de cáliz. Normalmente, adoita ter idéntica estrutura e decoración que a copa."}
{"id": 1189857, "term": "Cáliz-Custodia", "prompt": "Explica que significa \"cáliz-custodia\".", "output": "Cáliz constituído, fundamentalmente, por un templete ou viril apoiado nun cáliz, co que se compaxina a economía de medios, ao contar con dúas pezas nunha, mostrando ao mesmo tempo unha simboloxía clara: o corpo de Cristo sobre o seu divino sangue."}
{"id": 1015664, "term": "Campaíña litúrxica", "prompt": "Cal é o sentido de \"campaíña litúrxica\"?", "output": "Pequena campá portátil, xeralmente de bronce, dotada dun mango ou asa, colocada no chan, á beira do altar e accionada polos mónagos para dar solemnidade e chamar a atención sobre certos aspectos da cerimonia. Ás veces mostra unha ornamentación con temas relixiosos. O badalo pode substituírse por un martelo, que serve para golpear a parte externa da campaíña."}
{"id": 1189428, "term": "Cana de acender", "prompt": "Cal é a acepción de \"cana de acender\"?", "output": "Peza de madeira ou talo oco, máis longo que ancho, e cuxa altura depende da do altar. No seu extremo colócase o pabío e a caparuza de chapa para acender ou apagar as candeas colocadas a unha certa altura dos altares ou andas."}
{"id": 1011869, "term": "Canistrel (procesións)", "prompt": "Cal é a definición de \"canistrel (procesións)\"?", "output": "Obxecto realizado en vimbio ou madeira forrada de veludo e aplique de ourivaría.\n\nNota de alcance: Os canistreisadóitanos levar os deputados de tramo nas confrarías, xunto cos utensilios para acender e repasar os cirios, pabíos (mecha de algodón), con imperdibles ou coa lista dos confrades que ten adxudicado no seu tramo como celador."}
{"id": 1188221, "term": "Canistrel de flores", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"canistrel de flores\"?", "output": "Obxecto que no seu conxunto forma un ramo, cunha anchura aproximada duns 20 cm, variando o longo segundo o lugar onde se teña de situar, normalmente ao pé dos varais. Adórnase con lentisco e flores (en ocasións de cera), suxeitas con amallós ou pinchadas directamente a unha esponxa."}
{"id": 1011846, "term": "Canistrel esmoleiro", "prompt": "Explica o significado de \"canistrel esmoleiro\".", "output": "No culto católico, pequena cesta destinada a recoller a contribución dos fieis cristiáns durante a celebración da misa."}
{"id": 1188724, "term": "Candea", "prompt": "Define \"candea\".", "output": "Nome co que se coñece a candea que os fieis achegan durante a celebración das misas de purificación con ocasión dalgunhas festas patronais en España, para ser bendicidas e empregadas nas máis diversas circunstancias ao longo do ano.\n\nNota de alcance: En Aragón fabricábanse candeas en distintas cores; as brancas eran utilizadas nas procesións; as vermellas para conxurar tormentas e \"pedregadas\", colocándose nas casas; as amarelas acompañaban aos enterros e poñíanse nas mans dos agonizantes. Ofrecíanse candeas brancas bendicidas ao monumento eucarístico do Xoves Santo, que se acendían cando se iniciaban as dores das parturientes. As cancelas verdes lucían non só cando as persoas enfermaban senón tamén, e ás veces preferentemente, cando a enfermidade se cebaba nos animais imprescindibles para o traballo e, en xeral, para a economía familiar."}
{"id": 1011877, "term": "Candelabro de cola", "prompt": "Cal é a definición de \"candelabro de cola\"?", "output": "Candeeiro cun número ilimitado de luces que se coloca na parte traseira das andas de palio. Realízase en metais nobres, con tubos voltos e con adornos de ourivaría, levando en cada terminal un candelabro gardabrisas que impide que a súa cera caia sobre o manto."}
{"id": 1189468, "term": "Candelabro de consagración", "prompt": "Como se define \"candelabro de consagración\"?", "output": "Pequeno candelabro mural, fixo no interior dunha igrexa, xeralmente baixo algunha das doce cruces de consagración."}
{"id": 1189147, "term": "Candelabro de sete brazos ortodoxo", "prompt": "Como se define \"candelabro de sete brazos ortodoxo\"?", "output": "Candelabro de grandes dimensións. Consta de sete luces e sitúase na parte posterior do altar. Xeralmente emprégase nas igrexas gregas como referencia ao Templo de Xerusalén."}
{"id": 1193169, "term": "Candeeiro de altar", "prompt": "Define \"candeeiro de altar\".", "output": "Utensilio para manter dereita unha candea e que é posto no altar. Consiste nun cilindro oco, de diversas materias, unido a un pé por unha barreta ou columna ricamente ornamentada.\n\nNota de alcance: O candeeiro de altar é utilizado en número variable segundo a festividade, xeralmente de dous a doce, e constitúen, a miúdo, un servizo coa cruz de altar."}
{"id": 1189406, "term": "Candeeiro de igrexa", "prompt": "Que quere dicir \"candeeiro de igrexa\"?", "output": "Sustentáculo para a candea ou cirio pascual utilizado nunha igrexa, cun claro simbolismo da manifestación divina. Pode ser de formas, materiais e estilos diversos e adoita estar decorado con motivos relixiosos. Está composto polo pé ou base, o fuste, normalmente cun nó e unha arandela, e o capitel ou cáliz. Se o candeeiro de igrexa ten varios brazos toma o nome de candelabro de igrexa.\n\nNota de alcance: Segundo un costume establecido durante o século XVII, colocábase preferentemente sobre o altar, fixándose tamén o seu número, que foi de seis por misa cantada, catro e dous para a rezada e sete para a función pontifical."}
{"id": 1189407, "term": "Candeeiro de igrexa", "prompt": "Explica o significado de \"candeeiro de igrexa\".", "output": "Gran candeeiro de igrexa con brazos. O esencial da súa estrutura funcional consiste en tres elementos: un pé para apoialos, unha barra cunha punta para reter o cirio ou un orificio para introducilo, así como unha arandela para recoller os restos da cera. Poden fabricarse en madeira ou metal (cobre, bronce, ferro, prata), en calquera caso recoméndase que o material elixido sexa o mesmo que o do crucifixo. O candelabro de igrexa foi variando na súa forma conforme ao estilo de cada época.\n\nNota de alcance: Na antiga liturxia romana, os candelabros eran levados polos ceroferarios simbolizando unha escolta honorífica do celebrante (cando este se dirixía ao altar e do libro dos \"Evanxeos\" (cando se lle levaba en procesión do altar ao ambón). Cara ao século XI, empezóuselles a colocar sobre o altar cos seus respectivos cirios acesos. No século XIII, cando empezaron a colocarse relicarios e imaxes sobre o altar, fíxose outro tanto cos candelabros. Colocábanse antes da misa, converténdose así en obxectos decorativos da mesa. Con todo, o costume de situalos á beira do altar, no chan, non desaparecera aínda no século XVI."}
{"id": 1001273, "term": "Candeeiro pascual", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"candeeiro pascual\"?", "output": "Candeeiro exento, de gran tamaño (máis de dous metros de alto) onde se coloca o cirio pascual. Adoita ter forma de columna esculpida, a miúdo alzada sobre animais tamén esculpidos. Colócase enriba ou preto do altar, próximo ao ambón.\n\nNota de alcance: O candeeiro pascual aparece na liturxia xa no século V, aínda que non se coñecen exemplares desa época."}
{"id": 1193319, "term": "Canon pali", "prompt": "Cal é o sentido de \"canon pali\"?", "output": "Textos pertencentes a coleccións pechadas e sancionadas pola autoridade relixiosa (canon) do budismo Theravada ou budismo do sur e sueste asiático (budismo antigo, séculos III-I a. C., predominante en Sri Lanka, Tailandia, Myanmar, Laos e Camboxa. (p. 276), que se coñece tamén co nome de \"tipitaka\" (sánscrito \"tripitaka\"), que significa literalmente tres cestas ou canastras, é dicir, as tres partes tradicionais nas que está composto o canon budista antigo: \"Sutta Pitaka\", \"Vinka Pitaka\" e \"Abhdhamma Pitaka\".\n\nNota de alcance: Utilizouse a palabra \"canon\" no sentido xeral de colección de textos con autoridade, sen presupoñer necesariamente a súa orixe revelada, carácter sagrado, clausura inamovible ou valor intrínseco universal independente das circunstancias históricas e culturais. Cómpre mencionar que o budismo non ten un único canon de escrituras comunmente aceptado por todos os budistas, senón diversas escolas, cada unha das cales contan cos seus propios textos canónicos. No ámbito dos estudos budistas adóitase falar de tres grandes canons: o \"canon pali\"; o \"canon chinés\" do budismo do Asia extremo oriental, predominante en China, Corea e Xapón; e o \"canon tibetano\" ou budismo do norte, predominante en Tibet, Bután e Mongolia. Con todo, nin o chinés nin o tibetano son canons no sentido de ser unha colección de textos pechada e sancionada pola comunidade relixiosa dunha determinada época ou tradición. Tampouco o son no sentido de ser coleccións de textos co mesmo grao de valor e autoridade."}
{"id": 1193332, "term": "Abhidhamma Pitaka", "prompt": "Con que significado se emprega \"abhidhamma pitaka\"?", "output": "Unha das tres cestas ou partes tradicionais do \"canon pali\", consta de sete partes. As diferentes partes corresponden a listas de termos, agás a quinta (\"kathavatthu\") que reflicte debates ou refutacións sobre outras escolas, cita os sermóns como autoridade e argumenta seguindo unha serie de regras lóxicas."}
{"id": 1193330, "term": "Sutta Pitaka", "prompt": "Que quere dicir \"sutta pitaka\"?", "output": "Unha das tres cestas ou partes tradicionais do \"canon pali\" que agrupa os sermóns de Buda polo tamaño, os temas e o número de cuestións, persoas ou conceptos tratados. Ten cinco partes denominadas \"Nik?yas\": \"D?gha Nik?ya\" ou sermóns longos (34), \"Majjhima Nik?ya\" ou sermóns de tamaño medio (152), \"Samyutta Nik?ya\" ou sermóns agrupados por materias (segundo a tradición hai 7.762), \"Angutka Nik?ya\" ou sermóns agrupados numericamente (segundo a tradición hai 9.557) e \"Khuddak Nik?ya\" ou pequenos textos (quince obras de diverso tamaño e temática)."}
{"id": 1193331, "term": "Vinaya Pitaka", "prompt": "Define \"vinaya pitaka\".", "output": "Unha das tres cestas ou partes tradicionais do \"canon pali\", e consta á súa vez de tres partes. O seu contido non é homoxéneo xa que, ademais de textos legais, contén narracións sobre vidas anteriores de Buda, e mesmo partes dedicadas á práctica meditativa. O \"Suttavibhanga\" que significa \"explicación do sutta\" refírese ao \"Patimokkhasutta\" ou regra monástica (contén 227 regras para monxes e 311 para monxas). O \"Khandhaka\" literalmente \"masa ou multitude\" contén regras, pero non ordenadas sistematicamente de máis a menos graves senón cronoloxicamente. E o \"Parivara\" ou \"apéndice\", é un manual sistemático de dereito, centrado en materias legais, prescindindo de calquera contexto."}
{"id": 1190106, "term": "Canoun", "prompt": "Cal é a acepción de \"canoun\"?", "output": "Cesta alongada, aberta e pouco profunda, que era utilizada particularmente para levar as ofrendas (pans, pasteis, etc.) e os utensilios necesarios nos sacrificios na antiga Grecia.\n\nNota de alcance: A cesta é levada entre outros polas canéforas, mozas atenienses escollidas para participar nas festas Panateneas, que portaban os obxectos para as ofrendas nas procesións na honra a Atenea ou outra divindade. Na súa orixe, o \"canoun\" designou todo tipo de cesta destinada á ofrenda no mundo grego, aínda que en Homero atopamos un uso profano do termo como cesta destinada ao pan. A palabra deriva do termo \"canna\" (cana, xunco)."}
{"id": 1011992, "term": "Cántaros", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cántaros\"?", "output": "Na cerámica clásica, copa provista de dúas asas verticais altas, elevadas por encima do bordo. Aínda que fundamentalmente realízanse en cerámica, tamén se documentaron exemplares en prata e vidro.\n\nNota de alcance: A súa función é moi específica: fronte á copa, vaso da bebida colectiva que pasa de mans en man entre os \"simposiastas\", o \"cántaros\" é o vaso da bebida individual, aquel que contén o viño puro, sen mesturar. Por tanto, é un elemento transgresor, que se aparta da forma humana, da civilizada convivencia sen excesos. É o vaso de Dioniso, o que contén o líquido sagrado en estado puro. Pódese considerar, en mans do deus ou dalgún membro do seu séquito, un obxecto sagrado, ritual, símbolo pregnante do poder que o viño e Dioniso encarnan. De entre todos os deuses gregos, Dioniso é o máis singular. Ningunha figura relixiosa ofrece a riqueza e a complexidade semántica deste deus. Dioniso é o deus estranxeiro, vindo de fóra, que se instala no corazón de Grecia e da cidade. É o inventor do viño, agasallo que doou aos homes, aos que os ensinou a bebelo, pero tamén é o deus da loucura inspirada polo líquido sagrado, pola música e a danza, o deus que provoca o transo colectivo e epidémico, o éxtase e a posesión. O transo permite a identificación do home co deus por medio de \"enthousiasmós\", a profunda experiencia da epifanía do deus. O viño é un elemento cuxos usos se conciben dentro dunha perspectiva relixiosa. É unha bebida ambivalente, á vez perigosa e benfeitora. Libera o home das censuras, permite traspasar os límites e as normas, concede a evasión da propia identidade cara á alteridade e, sobre todo, induce un estado de euforia e de transformación que foi interpretado como posesión divina. O viño puro é unha droga que volve tolo e pode chegar a matar. Só Dioniso é capaz de bebelo sen riscos. Os homes deben, tal e como o deus lles ensinou, bebelo mesturado con auga e en compañía doutros homes no marco do simposio. Os sátiros, seres intermedios entre a natureza humana e animal, perverten o comportamento humano. Por iso, vémolos en numerosas imaxes accederen ao consumo do viño puro, sen utilizar ningún dos instrumentos humanos, nin cratera, nin \"kylix\", do odre á boca. As mulleres, convertidas en ménades, tamén acceden á bebida sagrada, ás veces a través do ritón, o corno para beber, recipiente arrincado directamente desde a natureza, contraposto ao vaso como forma de cultura, que, como o \"cántaros\", contén o viño puro."}
{"id": 1189459, "term": "Cantimplora de peregrino", "prompt": "Con que significado se emprega \"cantimplora de peregrino\"?", "output": "Recipiente utilizado polo peregrino para saciar a súa sede. Podíase levar en bandoleira ou colocarse na parte superior do bordón. Nas súas orixes utilizábanse cabazas secas (cabaza de peregrino."}
{"id": 1030515, "term": "Cabaza de peregrino", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cabaza de peregrino\"?", "output": "Recipiente esmagado ou en forma de pera de distintos materiais, con pasadores nos ombreiros ou no corpo para levalo colgado dunha correa ou cadea.\n\nNota de alcance: Nas súas orixes, correspóndese á cabaza seca que levaban os viaxeiros con auga para beber. A forma remóntase á antiga Roma, sendo xa na Idade Media, dentro dun contexto cristián, cando se lle asocia á figura do peregrino. O mesmo tipo de recipiente atópase na cerámica chinesa desde finais do século XVI; os exemplares máis tardíos de porcelana denomínanse ás veces \"vasos preciosos de lúa\". Tamén desde o século XVI, en Europa empregouse a forma para facer obxectos decorativos de cerámica ou prata e útiles de vidro (en España chamáronse \"redomas de peregrino\")."}
{"id": 1011818, "term": "Cantoneira", "prompt": "Explica que significa \"cantoneira\".", "output": "Peza de reforzo ou adorno nas esquinas de mobles, encadernacións, etc. Tamén se lle chama cantoneiras aos casquetes ou remates das cruces."}
{"id": 1191189, "term": "Castaña de Indias", "prompt": "Que quere dicir \"castaña de indias\"?", "output": "Froito do castiñeiro de Indias que, normalmente montado nun cerco de prata, é utilizado como amuleto.\n\nNota de alcance: Ademais do uso da casca da castaña como materia médica -como ocorre coa materia prima doutros moitos amuletos-, o froito completo foi utilizado como obxecto preservativo tanto por nenos como por adultos. Documéntase especialmente vinculada coa prevención contra o usagre, erupción pustulosa seguida de costras que se presenta ordinariamente na cara e ao redor das orellas durante a primeira dentición, o que podería explicar o seu uso durante a infancia. Na idade adulta pódena levar mulleres e homes, as primeiras a modo de colgante visible e os segundos oculta no peto e, polo tanto, sen ningún tipo de montura, xa que se considera moi efectiva contra o reumatismo e as hemorroides."}
{"id": 1189694, "term": "Cazo bautismal", "prompt": "Cal é o sentido de \"cazo bautismal\"?", "output": "Recipiente xeralmente máis ancho pola boca que polo fondo, ás veces cilíndrico, con mango. Pode levar un pico.\n\nNota de alcance: A peza está destinada a verter a auga bautismal para a administración deste sacramento."}
{"id": 1001314, "term": "Cetro", "prompt": "Que significa \"cetro\"?", "output": "Vara de diversos materiais que se utiliza como símbolo de autoridade, poder ou dignidade política ou relixiosa, sendo insignia da realeza, neste caso a materia empregada adoita ser o ouro ou outra preciosa e ir labrado. Tamén acompaña en numerosas ocasións a representación dalgúns deuses.\n\nNota de alcance: O cetro segue a liña vertical, deste xeito expresa que quen o empuña está capacitado dalgún modo para realizar a conexión cos niveis superiores: papel intermediario que é característico do rei ou emperadores. Seguindo o mesmo simbolismo, o cetro pode ser considerado redución da columna ou derivación do bastón. Cando é utilizada na igrexa polos prebendados ou os capeláns que acompañan o preste no coro e no altar, é unha vara longa de prata ou ben cuberta polo devandito material. Cando é utilizada polos mordomos ou deputados nos actos públicos das súas congregacións, a vara é de prata, ou de madeira dourada, prateada ou pintada. Durante os séculos XV e XVI, os cetros que acompañan procesionalmente a cruz imitan a estrutura dos nós das mesmas cruces e adoitan ter longas varas ata o chan para o seu máis cómodo manexo."}
{"id": 1192812, "term": "Cetro-heqa", "prompt": "Cal é o sentido de \"cetro-heqa\"?", "output": "Caxato en forma de longo bastón curvado nun extremo en forma de interrogante. É símbolo de Osiris (v. Figura de Osiris) e significa reinar. Nas súas orixes, como o \"cetro-uas\" foi utilizado por pastores.\n\nNota de alcance: O \"cetro-heqa\", tamén chamado \"heka\" como o deus da maxia, converteuse nun símbolo da realeza por medio da metáfora do rei como pastor. O báculo, así como o flaxelo (\"nejaja\", tamén eran atributos divinos, especialmente para Osiris, pero así mesmo para deuses lunares (Jonsu) e mesmo para Anubis e Harpócrates. O rei aparece representado cun báculo cando vai vestido coas roupas da \"heb sed\" e cando se lle representa como Osiris. Mesmo sen o flaxelo, o báculo é un símbolo de poder e como tal é levado en ocasións por funcionarios de alto rango."}
{"id": 1192823, "term": "Cetro-sekhem", "prompt": "Cal é a definición de \"cetro-sekhem\"?", "output": "Vara ou bastón exipcio cun cilindro máis groso na súa parte superior.\n\nNota de alcance: O termo \"sekhem\" tradúcese como \"poder\" ou \"autoridade\", e asóciase cun certo número de divindades (do mesmo xeito que tamén se incorpora na antroponimia real, como no caso de \"Sekhemkhet\"). Así, por exemplo, o nome da deusa con cabeza de leoa Sekhmet quere dicir \"aquela que é poderosa\", mentres que de Osiris dise a miúdo que é \"un gran sekhem\" que reside no nomo Tinita. Esta palabra e concepto asócianse tamén con Anubis, outro dos deuses de Abidos, que, como deus do Máis Alá e Khentimentiu (\"Primeiro dos Occidentais\"), ten unha estreita vinculación coas necrópoles reais e co lugar no que supostamente foi enterrado Osiris alí en Abidos. Así, o \"cetro-sekhem\" aparece en ocasións representado detrás da imaxe reclinada de Anubis. En ocasións, este cetro móstrase con dous ollos e mesmo cun rostro tallado nel. O \"cetro-sekhem\", ademais de como atributo dos deuses, tivo múltiples funcións; é símbolo de poder que en numerosas ocasións aparece en mans do soberano a partir dos tempos do Dinástico Temperán (3100-2686 a. C.), pero que tamén actúa como emblema ou símbolo da autoridade do cargo desempeñado polos máis altos funcionarios e ministros. Cando o faraón ostenta o \"cetro-sekhem\" na man dereita, normalmente colócaselle unha maza ou un incensario na man esquerda, en tanto que os nobres levan o \"sekhem\" na man dereita, presentando na esquerda só un bastón. Ademais, desempeña un certo papel nos cultos funerarios, de maneira que é levado por aqueles que realizan as cerimonias de ofrendas ao morto. O cetro era balanceado varias veces sobre os obxectos do enxoval funerario destinados ao \"Ka\" do defunto."}
{"id": 1190333, "term": "Cetro-uas", "prompt": "Que quere dicir \"cetro-uas\"?", "output": "Entre os exipcios, bastón ou pau aforquillado coa representación dunha estilizada cabeza de animal (para algúns autores un cánido, raposo ou can) na punta e coa base bifurcada.\n\nNota de alcance: Os exipcios consideraban que o ceo era soportado por catro piares, que podían ter a forma dun \"cetro-uas\". Ao ser un símbolo de poder, aparece como atributo de moitos deuses que, en numerosas escenas, llo entregan ao rei, a miúdo xunto con outros emblemas como o signo \"anj\" e o \"pilar-dyed\". Nun contexto funerario, como símbolo de felicidade e de prosperidade, o \"cetro-uas\" era responsable do benestar e da protección do defunto, polo que era incluído no enxoval funerario ou na decoración da tumba ou o sarcófago. O cetro tamén era empregado como amuleto ou como símbolo do cuarto nomo do Alto Exipto, o de Tebas (chamada \"Uaset\" en exipcio)."}
{"id": 1192016, "term": "Chakra", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chakra\"?", "output": "No culto budista, aureola, gloria ou nimbo que indica a divindade dun personaxe (ou a súa santidade). Pódense atopar colocados detrás dunha estatua ou dunha imaxe, cubrindo toda a peza ou tan só detrás da cabeza. Existen dous tipos de \"chakras\" principais: os nimbos ou aureolas da cabeza (\"shirashchakra\") e as aureolas de corpo ou glorias (\"prabhāvali\". Estas aureolas poden ser simples, compostas, flamexadas (\"jv. la\") ou heteroxéneas. Poden ser dunha soa peza, caladas, ou ornamentadas con raios, flores de loto, paxaros celestes (\"Kalavinga\"), músicos celestes (Kimnara, Gandharva), ou ben, no budismo esotérico, con \"corpos de transformación\". Estes últimos, ás veces son substituídos por xoias sagradas (\"chintāmani\", \"mani\"). Estas pezas, en metal ou en madeira para as esculturas, transfórmanse en delicadas obras de ourivaría e poden ser fixadas ben ao zócolo da estatua ou ben, en certos casos (como no período Asuka en Xapón), ao mesmo corpo desta. Na India as aureolas aparecen pronto na arte budista, non así na arte de Gandhāra e a arte kushāna no que non se atopan exemplos ata o século II d. C., adoptando entón formas redondas, ás veces, con abundante decoración. Na arte Pāla e Sena de Bengala, a partir dos séculos XI ao XII, estas aureolas aumentan en tamaño para englobar todo o corpo \"en gloria\". Igualmente, as cabezas dos Budas e dos Bodhisattva ornaméntanse con aureolas de menor tamaño, de forma alongada, sendo fixadas ás costas da figura. No sueste asiático, as aureolas son máis raras e simples, ás veces alongadas e fixadas da mesma forma ás costas. En Asia central e en China, desde o período dos Wei, os corpos dos Budas poden representarse ornamentados por unha mandorla. As aureolas compostas non aparecerán ata a época dos Tang e serán utilizadas principalmente no Xapón polas seitas esotéricas. A arte tibetana fixo un grande uso deste tipo de aureolas compostas."}
{"id": 1192018, "term": "Prabhâvali", "prompt": "Dime cal é a definición de \"prabhâvali\".", "output": "Tipo de aureola budista que envolve todo o corpo da figura e que pode adoptar diferentes formas. As simples poden ser rectangulares e lixeiramente aguzadaas na parte superior; tamén poden ter a forma de pétalo de flor de loto; de barco, estreitas na base, con forma de carena moi aguzada e recurvada na súa fronte para protexer a cabeza da divindade. Estas aureolas simples, ás veces, están decoradas con nubes ou seres celestiais. As aureolas formadas por varias partes están compostas habitualmente por dúas aureolas circulares situadas unha por encima da outra, sexa simplemente superpostas, ou ben montándose unha á outra, sendo a máis alta (a da cabeza) de menor tamaño que a que envolve todo o corpo."}
{"id": 1192017, "term": "Shirashchakra", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"shirashchakra\"?", "output": "Aureola budista, que pode adoptar diversas formas, aínda que a máis común é a circular, constituída por un círculo dourado ou de cor, dunha soa peza ou de varias lisas ou decoradas (habitualmente gravadas ou caladas), ás veces rodeada por raios. Este tipo toma, a miúdo, a forma de rodas con catro ou oito raios. Outros toman a aparencia dunha forma lixeiramente aguzada cara a arriba. Tamén se pode ornamentar con chamas curtas. Por regra xeral, a maior ornamentación da peza, maior importancia terá a divindade á que vai unida. De maneira habitual, este tipo de aureola vai fixada ao corpo da estatua, aínda que tamén se atopan exemplos fixados ao zócolo ou ao trono."}
{"id": 1190221, "term": "Chernibeion", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chernibeion\"?", "output": "No mundo grego, recipiente, xeralmente de prata ou de ouro, en forma de cunco utilizado para conter a auga lustral no sacrificio ou para lavar as mans antes da cerimonia."}
{"id": 1191639, "term": "China", "prompt": "Explica o significado de \"china\".", "output": "Vasilla antropomorfa de cerámica pintada, forma ovoide e carácter cerimonial propia do val de Chancay, na costa central do Perú, correspondente ao período Intermedio Tardío (1000-1450 d C., cun carácter distintivo que lle dá o tipo de arxila empregada e as formas desta. Trátase dun tipo de cántaro de pescozo curto, cunha cabeza humana bastamente representada en relevo na parte superior, e na que, lixeiros relevos insinúan as mans e extremidades que sosteñen xeralmente vasos cerimoniais. A estes recipientes coñéceselles como \"chinesas\", pola forma en que están representados os ollos. Realizada mediante a técnica do modelado, moldeado e pastillaxe, presenta unha arxila de calidade, que adoita ter un aspecto basto e rugoso no que se aprecia o temperante. É de cor branca leitosa e pode presentar tamén decoración pintada en vermello, pero especialmente en cor negra (estilo coñecido como \"negro sobre branco\"), neste caso con deseños de tipo xeométrico, rombos, triángulos, liñas cruzadas, deseños similares aos utilizados nos téxtiles dos que posiblemente se copian.\n\nNota de alcance: Xunto coas figuras denominadas \"cuchimilcos\", as \"chinas\" foron interpretadas como deidades ou ofrendas, relacionadas coa abundancia, fertilidade e o culto aos mortos."}
{"id": 1191873, "term": "Chintamani", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"chintamani\"?", "output": "Perla chameante e xoia sagrada, símbolo da sabedoría e do poder milagreiro que concede todos os desexos.\n\nNota de alcance: Convértese nun motivo predilecto da arte himalaia, preferentemente na imaxinería esotérica, chegando a converterse nun obxecto ritual. Na iconografía india a súa aparición é escasa e adoita ser un adorno da divindade; por outra banda, a súa forma aguzada parécese máis á dunha folla da árbore pippal, polo que ás veces denomínase \"divyaratna\" ou \"xoia celeste\". Pode aparecer soa ou multiplicarse nun halo ou grilanda luminosos."}
{"id": 1014733, "term": "Cíato", "prompt": "Dame a definición de \"cíato\".", "output": "Recipiente pequeno e profundo, con asa vertical elevada por encima do bordo.\n\nNota de alcance: Na pintura de vasos gregos, aparece asociado ao banquete cultual desde finais do século VI a. C. Atopáronse en casas privadas, tumbas e santuarios."}
{"id": 1008976, "term": "Cilicio", "prompt": "Explica o significado de \"cilicio\".", "output": "Faixa de sedas non tratadas ou de cadeas de ferro con puntas.\n\nNota de alcance: O cilicio cínguese ao corpo sobre a pel como penitencia e é usado por ascetas, monxes ou algúns crentes católicos para a súa mortificación."}
{"id": 1003337, "term": "Cirial", "prompt": "Que quere dicir \"cirial\"?", "output": "Candeeiro alto encaixado nun hasta, sen pé ou base, que levan os acólitos nas procesións."}
{"id": 1011880, "term": "Cirio", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cirio\".", "output": "Candea de cera, longa e grosa, cunha mecha téxtil, que entra a formar parte de case todos os cultos como un elemento litúrxico. As súas dimensións poden variar desde os 20 cm aos 180 cm\n\nNota de alcance: A utilización do cirio nas cerimonias litúrxicas e relixiosas, remóntase ás orixes da Igrexa; como a auga bendita, o seu uso aparece ao mesmo tempo tanto na liturxia como na devoción privada. Desde o século V, podemos atopar cirios, por exemplo, nas tumbas dos mártires. Os utilizados nas igrexas deben de ser de cera de abella purificada; as dos candeeiros de altar de cera branca; as das misas de \"réquiem\", do Venres Santo ou a dos oficios das \"Tinieblas\", son de cera non tratada (amarela). Sobre o altar, deben de colocarse polo menos sete cirios para unha misa pontifical e seis para unha misa solemne. Segundo o seu número, ten diversa significación simbólica: os seis cirios ou luces de altar representan as pregarias constantes da Igrexa; tres cirios a Trindade. Algúns cirios poden colocarse, acesos, diante dunha representación especialmente venerada (cirios votivos). Outros están relacionados con certas festas ou cerimonias particulares: comuñóns (cirio de comuñón=, bautizos (cirio bautismal), procesións (cirio de procesión), cerimonias funerarias (cirio funerario) e enterros (cirios de dó)."}
{"id": 1189302, "term": "Cirio bautismal", "prompt": "Cal é o sentido de \"cirio bautismal\"?", "output": "Cirio que se pon nas mans do neófito recentemente bautizado ou do padriño. Xeralmente está decorado con diversos motivos."}
{"id": 1189408, "term": "Cirio de loito", "prompt": "Cal é a definición de \"cirio de loito\"?", "output": "Pequena e fina candea, disposta a modo decorativo e que permanece depositada e iluminada durante todo o período de loito no lugar que ocupa o defunto no interior da igrexa. Pode estar decorada e disposta sobre unha pequena cesta ou bandexa."}
{"id": 1189409, "term": "Cirio funerario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cirio funerario\".", "output": "Candea colocada a modo decorativo, acesa e depositada sobre o ataúde ou levada ao redor de el durante a cerimonia fúnebre. O cirio de honra, a miúdo, é levado á cabeza do cortexo por unha persoa próxima ao defunto. Tamén pode ser acendido sobre a tumba despois da inhumación. Pode ter forma de cruz, estar pintada con motivos e cores fúnebres e rodeada dunha cinta negra."}
{"id": 1011839, "term": "Cirio pascual", "prompt": "Dame a definición de \"cirio pascual\".", "output": "Cirio moi groso bendicido, de cera branca, no que se practican cinco fendeduras para cravar cinco piñas de incenso en forma de cruz. Cun estilo litúrxico, no cirio grávanse tamén unha cruz, as letras alfa e omega e o ano correspondente.\n\nNota de alcance: Colócase nun Candeeiro Pascual, bendise o Sábado Santo e arde na igrexa durante toda a Semana Santa, así como en certas solemnidades ata o día da Ascensión. Durante o resto do ano, pode colocarse preto das pías bautismais, iluminándose en bautizos ou ben ir á cabeza dos cortexos fúnebres. Representa a Resurrección de Cristo: a cera é o seu corpo humano formado da Virxe (a cera é produto das abellas virxes); a mecha oculta encarna a alma e a chama simboliza a divindade. O seu uso é moi antigo na Igrexa."}
{"id": 1189478, "term": "Punzón litúrxico", "prompt": "Define \"punzón litúrxico\".", "output": "No culto católico, instrumento que serve para gravar en cera (no cirio pascual unha cruz, a alfa, a omega e a data do ano pascual. Xeralmente é de metal e pode levar ademais unha decoración con motivos relixiosos."}
{"id": 1014736, "term": "Cóe", "prompt": "Que quere dicir \"cóe\"?", "output": "Na antiga Grecia, floreiro cerámico, pequeno, con corpo engrosado, boca trilobulada e asa vertical.\n\nNota de alcance: Este tipo de recipientes son utilizados en determinados festivais áticos, como as \"Anthesteria\" en honra a Dioniso, onde daba nome ao segundo día da festa."}
{"id": 1192822, "term": "Usej", "prompt": "Dime cal é a definición de \"usej\".", "output": "No antigo Exipto, escravina que adoitaba realizarse con contas de pedras preciosas ou semipreciosas e pasta vítrea de diferentes cores. Da parte posterior adoita colgar un contrapeso. O Capítulo 158 do \"Libro dos Mortos\" fai referencia a este colar.\n\nNota de alcance: O \"usej\" adoitaba colocarse sobre as momias, a modo de pectoral, para a súa protección. Así mesmo, aparece nunha gran cantidade de relevos como ofrenda destinada aos deuses ou colgado dos pescozos de toda clase de personaxes."}
{"id": 1031602, "term": "Cairo de xabaril", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cairo de xabaril\"?", "output": "Amuleto constituído por un cairo de xabaril, normalmente en forma de crecente lunar e engarzado para poder ser colgado ao pescozo mediante unha cadea. Este amuleto usouse contra o mal de ollo en xeral, así como para favorecer a dentición, asociado en particular coa infancia. Entre os numerosos obxectos utilizados en España con mira supersticiosa, é dicir, atribuíndolles poder preservativo, ocupa un lugar destacado unha serie que inclúe todo tipo de dentes e mandíbulas de animais (de ourizo, de tiburón, etc.), así como unha ampla gama de cornos e de extremidades (man de tasugo, rabo de lagarta, etc.) Todos eles caracterízanse pola súa forma en punta ou penetrativa, circunstancia que lles permite enfrontárense ao mal e defenderen convenientemente o seu portador.\n\nNota de alcance: En 1905 Salillas diferenciou un grupo de amuletos procedentes da anatomía animal, denominándoos amuletos terroríficos, que proxectan sobre o mal a súa imaxe, escorrentándoo. Hai que lembrar que as enfermidades desenvolvíanse con especial intensidade entre os grupos de poboación máis débiles, mulleres e nenos, polo que serán os que máis os utilicen."}
{"id": 1015742, "term": "Cuncha bautismal", "prompt": "Define \"cuncha bautismal\".", "output": "No cristianismo, recipiente con forma de valva de cuncha utilizado para a administración do Bautismo. A cuncha bautismal pode estar dotada dun elemento de aprehensión, dun ou varios pés e dunha tapa parcial, fixa e plana. Ás veces, pode tratarse dunha verdadeira cuncha decorada cunha escena de Bautismo gravada.\n\nNota de alcance: O Bautismo en canto a efusión da \"auga de vida\" pode administrarse mediante unha cuncha ou unha culler que adopta forma de tal. Así mesmo, nalgúns sarcófagos paleocristiáns a efixie do defunto aparece dentro desta cuncha, cun claro simbolismo anunciando que esa persoa está destinada a \"renacer\", en virtude da súa inserción en Cristo."}
{"id": 1190759, "term": "Cuncha de mullu", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cuncha de mullu\".", "output": "Concha \"Spondylus\" que, en lingua quechua, recibe o nome de \"mullu\". Estas cunchas, tanto da especie \"princeps\", de cor vermella coral, como a de \"calcifer\", de cor vermella púrpura, presentan na súa superficie exterior longas espiñas e tiveron unha grande atracción no mundo precolombino pola súa forma e cor, sendo utilizadas para a elaboración de obxectos ornamentais, ademais de ter unha importante función en rituais e cerimonias do mundo andino.\n\nNota de alcance: Os primeiros indicios da súa representación e utilización aparecen no Período Precerámico e Inicial, a súa asociación ao caracol \"Strombus\" e representación iconográfica aparece desde tempos tan temperáns como no complexo arqueolóxico de Chavín de Huantar (Horizonte Temperán), onde é representado o \"deus riseiro\" portando nunha man a cuncha \"Spondylus\" e na outra o caracol \"Strombus\", que era considerado unha deidade. A partir de aquí a súa utilización en rituais asociados á auga, ás huacas, cerros e nevados, ou noutros cerimoniais determinarán o seu carácter relixioso, sobrenatural, ideolóxico e social, converténdose nun vehículo entre os deuses e os homes en mans de sacerdotes e xamáns, o que determinou que fose un dos obxectos máis importantes do tráfico comercial ata o Imperio Inca. Desta cuncha obtíñase o \"mullu\", manxar predilecto dos antepasados fundadores das liñaxes e das deidades, e por tanto, considerada como a maior ofrenda. O seu uso era indispensable para a celebración do culto e depositábase como ofrenda, xa fose en forma de cunchas enteiras ou fragmentos destas, en lugares considerados sagrados; tumbas, cerros, templos ou lagoas. Procedente das costas de Ecuador, a súa aparición está asociada ao fenómeno do Neno, polo que tamén se lles asocia á chegada das choivas, cumprindo a función de oráculo. Chavín e Cusnique reverenciárono xunto ao \"Strombus Galeatis\" como unha díade, e dentro da cosmovisión da maioría dos pobos andinos ata os incas, baseada na complementariedade e oposición de opostos que divide o mundo en pares polares, esta cuncha bivalva foi asociada ao lado esquerdo (feminino), mentres que o \"Strombus\" univalva foino ao dereito (masculino). Os incas adoraban o sol, asociado ao masculino, simbolizado polo ouro, pero tamén veneraban a lúa asociada á prata e as mulleres, crenzas que puideron adoptar da costa norte, especialmente en Chimú e Moche cuxo complexo iconográfico (\"Spondylus\", mulleres, sangue, prata e lúa) presenta paralelos coa cultura Maia."}
{"id": 1191585, "term": "Cong", "prompt": "Cal é a acepción de \"cong\"?", "output": "Forma tubular en xade, utilizada no culto confuciano, de sección cadrada e cunha cavidade circular no seu interior, dun tamaño que oscila entre os 5 cm e 20 cm. O pé e a base son de sección circular. Do mesmo xeito que o \"bi\", o \"cong\" utilizábase nos rituais e, pola súa forma cadrada, reservábase para as pregarias á terra. Os bordos exteriores presentan xeralmente incisións agrupadas de tres en tres, semellantes ao hexagrama \"kun\" do Yi Jing, que significa \"terra\", polo que se lle asocia ao \"yin\" ou aspecto feminino como complementario do aspecto masculino \"yang\" do \"bi\".\n\nNota de alcance: Segundo a tradición, ao xade asócianselle cinco virtudes: \"a caridade polo seu lustre, brillante pero sen cegar; rectitude pola súa transparencia ao revelar a cor e as súas vetas; sabedoría pola súa pureza e a penetrante calidade do seu son; valor porque se rompe, pero non se prega; e xustiza porque os seus bordos afiados non feren\" (\"Shuowen Jiezi\"). Asóciase igualmente co \"yang\", principio creador e xerador, e co seme do dragón depositado e conxelado nas entrañas da terra, sendo por iso a esencia do ceo. A utilización do \"cong\" nos rituais data das culturas neolíticas do sur e do norte de China, aparecendo a súa superficie exterior decorada con animais ou coa máscara \"taotie\" como vehículo de comunicación entre o ceo e a terra. A finais da dinastía Zhou (ca. 1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) o seu uso ritual é practicamente inexistente, utilizándose nos enxovais funerarios como símbolo de posición social. Nas dinastías Song, Ming e Qing, a forma do \"cong\" foi recreada en cerámica e outros materiais."}
{"id": 1181961, "term": "Cono funerario", "prompt": "Que quere dicir \"cono funerario\"?", "output": "Obxecto moldeado en barro cocido, duns 10 cm ou 15 cm de lonxitude. Normalmente, a base ou plano extremo conserva unha inscrición que menciona o nome, os títulos e, en ocasións, a filiación da persoa que os encargou (os modelos máis arcaicos son \"anepígrafos\"). Os primeiros exemplares coñecidos en Exipto datan da Dinastía XI (2125-1985 a. C. e continúan usándose ata a Época Tardía (747-332 a. C. A maioría dos que se conservaron datan do Imperio Novo (ca. 1550-1069 a. C. A dinastía XVIII (ca. 1550-1295 a. C.). Aínda que case ningún cono funerario se conservou no seu emprazamento orixinal, sabemos que se utilizaron para encaixalos na fachada exterior da tumba, en número indeterminado, e que foron colocados en varias fileiras, polo que soamente se vía a impronta coa inscrición, converténdose nunha marca de propiedade moi típica das tumbas tebanas da dinastía XVIII.\n\nNota de alcance: Existen diferentes interpretacións con respecto a eles, considerándoos representacións de pezas de pan, soportes de teitumes, etiquetas de momia, ou mesmo fitos ou sinais de límites. Unha das interpretacións máis xeneralizadas sinala que, o extremo aguzado permitía que fosen cravados en cemento fresco, a modo de friso sobre a entrada da tumba, de maneira que a parte plana escrita quedaba claramente visible. Este extremo plano, circular, podía ser un símbolo do disco solar do renacemento. Ademais da súa función decorativa, en ocasións os conos funerarios convertéronse en obxectos de depósito, como unha ofrenda alimentaria votiva que se explica pola súa forma, semellante ao signo do pan. Cada propietario dunha tumba dotábase duns trescentos conos idénticos, de maneira que os propietarios de moitas tumbas decoradas do Imperio Novo puideron ser identificados por estes conos funerarios. Con todo, existen tumbas conservadas que parece non estaban dotadas destes elementos. Por outra banda, conserváronse uns catrocentos conos que non puideron asignarse a ningunha das tumbas que se coñecen, o que suxire que, ou ben os sepulcros respectivos foron destruídos ou reutilizados, ou ben non foron descubertos aínda."}
{"id": 1186431, "term": "Conopa", "prompt": "Cal é a definición de \"conopa\"?", "output": "Obxecto ritual, propio da cultura incaica, esculpido en pedra, pertencente ao grupo de pequenos ídolos que se adoraban para propiciar a fecundidade das persoas, colleitas e chamas. Reproduce formas da natureza, como mazarocas de millo, personaxes ou auquénidos, chamas ou alpacas, recibindo, neste caso, o nome de \"illas\".\n\nNota de alcance: Estes obxectos ou pequenos recipientes ofrécenselles ás divindades coa finalidade de propiciar a protección ou fecundidade das persoas, os campos, o gando, etc. O seu culto estaba unido aos antepasados e utilizábanse nos rituais como colectores de ofrendas."}
{"id": 1186484, "term": "Illa", "prompt": "Que quere dicir \"illa\"?", "output": "Conopa con forma de auquénido. Trátase de pequenas representacións destes animais realizadas en diferentes tipos de pedras, cun orificio central no lombo chamado \"gocha\" ou lagoa, en cuxo interior se introducen as ofrendas destinadas aos deuses incas: chicha (bebida de millo fermentado), plumas e frecuentemente tres follas de coca unidas con graxa de chama.\n\nNota de alcance: Os auquénidos ou camélidos eran básicos na economía estatal do Imperio Inca e os animais de sacrificio por excelencia en todos os rituais, tanto privados como públicos. Os incas consideraban que estes animais foran entregados aos homes pola Pachamama (Nai Terra) en calidade de préstamo e que a súa abundancia dependía do trato que lles dispensaran. Por esta razón, os pastores realizaban numerosas cerimonias para asegurar a prosperidade e fertilidade dos seus rabaños nas que se sacrificaban os animais e facíanse ofrendas nestes pequenos recipientes."}
{"id": 1189679, "term": "Copa de conmemoración de matrimonio", "prompt": "Define \"copa de conmemoración de matrimonio\".", "output": "Vaso con pé, en diversos tipos de materiais, utilizado durante a cerimonia de matrimonio xudía.\n\nNota de alcance: O ritual di que, ao final da cerimonia o noivo debe romper dunha pisada o devandito obxecto en recordo da destrución do Templo de Xerusalén. Ás veces utilízanse dúas copas."}
{"id": 1189680, "term": "Copa de Hevrá Kadisa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"copa de hevrá kadisa\"?", "output": "Copa, xerra ou gobelete coa inscrición do nome das sociedades comunitarias xudías (\"Hebrá Cadisá\", \"Confraría Santa\") encargadas, desde época talmúdica, dos ritos fúnebres. Nesta copa bebe o viño durante o banquete anual que esta sociedade celebra o día do aniversario da morte de Moisés."}
{"id": 1192177, "term": "Copa do profeta Elías", "prompt": "Cal é a acepción de \"copa do profeta elías\"?", "output": "Copa conmemorativa, símbolo do retorno de Elías, con decoracións gravadas relativas ao profeta, que se coloca sobre a mesa preparada para a cea do \"séder do Pésah\". Esta copa é dun tamaño superior á copa de \"quidús\" e pode estar dotada dunha tapa.\n\nNota de alcance: Na \"Torá\" prevese unha quinta copa para o profeta Elías, presente en todas as celebracións xudías, e que se consumirá se alguén alleo á familia, se unise á celebración, símbolo da hospitalidade que debe reinar en todo fogar xudeu, en especial nesta celebración."}
{"id": 1190085, "term": "Copa de pé calado", "prompt": "Cal é a acepción de \"copa de pé calado\"?", "output": "Copa de uso ritual característica do xeométrico tardío grego, presenta un labio vertical, un corpo baixo e ancho con dúas asas horizontais e un pé cónico con aberturas ou ventás reulares. A copa adoita estar decorada con motivos xeométricos propios do período. Os exemplares con pedestal calado desenvolvéronse a partir da cunca con bordo alto que substituíu e substituíu na súa función ás \"píxides\" planas. Estas copas, ou cuncas con pedestais calados, comezan a aparecer no período de transición do LG IIa ao LG IIb, primeiro con pés baixos, logo con doce ou máis ventás e finalmente con pés pequenos e seis bordos e fiestras inclinados cara a fóra.\n\nNota de alcance: Suxeriuse unha función ritual para estes vasos: a presenza de ventás apunta a unha utilización do lume para quentar o líquido contido na copa, pois a través delas produciríase a entrada e renovación do aire. En todo caso son vasos de carácter prestixioso, cos que se acompaña o defunto na morte. Estas pequenas pezas tamén contribúen a estruturar a definición formal do ritual da morte, exclusivo dos máis poderosos. A evolución formal destas copas cara a cuncas con pedestais máis altos reforza esta idea, pois con eles poténciase a súa visibilidade no momento do ritual máis cargado de significación social: a presentación e depósito do enxoval funerario."}
{"id": 1038931, "term": "Copa de Qiddus", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"copa de qiddus\"?", "output": "Copa ou cáliz para a bendición do viño dentro do culto xudeu, realizado en materiais moi variados, desde metais preciosos a cristal. Adoita estar adornada con frases hebreas da bendición ritual, o nome do propietario e motivos florais.\n\nNota de alcance: O viño vértese sobre o recipiente mentres se di a bendición de santificación, \"quidús\", durante as tres comidas obrigatorias do \"sabat\". As copas consérvanse tanto nas sinagogas como nas casas. O sábado remata coa cerimonia da separación, \"habdalá\", na que sobre a copa de viño se bendí a Deus, distínguese o sagrado do profano, a luz das tebras, Israel doutros pobos e o día do sábado dos seis ordinarios."}
{"id": 1189669, "term": "Copa de santificación de circuncisión", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"copa de santificación de circuncisión\"?", "output": "Copa de santificación utilizada nesta cerimonia de circuncisión xudía que termina coa bendición do neno e da propia copa. Ás veces, a súa decoración representa unha circuncisión ou o sacrificio de Abraham. Como as copas de matrimonio, estas poden presentarse por pares."}
{"id": 1189666, "term": "Copa de santificación da Pascua", "prompt": "Define \"copa de santificación da pascua\".", "output": "Copa baixo a cal o pai de familia pronuncia as palabras de bendición da cea de Pascua xudía. Esta copa distínguese das de \"quidús\" por levar inscrita a palabra \"Pésah\".\n\nNota de alcance: O \"Pésah\" ou Pascua xudía é unha das tres festividades maiores, de peregrinación en tempos bíblicos, en que se conmemora o éxodo israelita de Exipto e a liberación do cativerio. Comeza o 15 do mes de \"nisán\" e dura oito días, nos que é preceptivo comer pan asmo ou \"masá\" e eliminar todo rastro de fermento ou \"hamés\". A cerimonia caseira iníciase coa celebración do \"séder\", durante a cea bendinse e consómense catro copas de viño, cuxo significado explica a \"Tanaj\" e o \"Talmud\" (compilación canónica da lei oral recollida na \"Misná\" e outras fontes rabínicas clásicas). Unha delas refírese á promesa de redención divina a Israel, expresada en catro verbos en primeira persoa (Éxodo 6: 6-7). Na \"Torá\" prevese unha quinta copa para o profeta Elías (copa do profeta Elías)."}
{"id": 1001173, "term": "Copón", "prompt": "Cal é a acepción de \"copón\"?", "output": "Dentro do culto católico, recipiente sagrado, normalmente de metais preciosos, en forma de cáliz con tapadeira e co interior dourado. A súa función é a de distribuír e conservar as hostias consagradas no tabernáculo ou nos sagrarios. O copón está cuberto por unha tapa rematada en cruz, ou por outro símbolo relixioso (esfera celeste, pelicano, etc.) Xeralmente ten un pé central cunha variña e un lazo ou dobre nó. A súa orixe parece vir, máis que da \"píxide\" antiga, da antiga patena. Por tanto, o copón debe considerarse máis como unha fonte que como un vaso. En principio, tratouse dun prato ou fonte suficientemente ancho como para introducir nel a man, co fin de tomar un a un os fragmentos dun alimento sólido. Os seus lados son moderadamente altos, xusto o bastante como para gardar o alimento. Ao aumentar a profundidade do recipiente, para darlle maior capacidade, a dificultade para sostela cunha soa man (a esquerda) aumentou. Por esta razón o \"diskarion\" ou patena bizantina adquiriu un pé e un pescozo. Os copóns medievais revelan un claro parentesco co \"diskarion\": a súa forma é a dun prato provisto dun pé para darlle seguridade e facilidade de manexo. Máis tarde, o desexo de protexer o contido fixo que, en principio, se lle engadise un veo e, máis tarde, para evitar que ese veo tocase as especies consagradas, unha tapa do mesmo metal que o recipiente. No Románico decorábanse profusamente con relevos figurativos. Hoxe vanse eliminando os copóns altos, prefírense as formas rebaixadas. En canto ás dimensións dependerán das do sagrario. As esixencias do material son menos estritas que para o cáliz. Prohíbese o cristal, normalmente utilízase a prata e o estaño, pero tamén as aliaxes de cobre e estaño ou o aluminio, sempre que estean sobredourados.\n\nNota de alcance: Non debe confundirse co cáliz, do que se diferencia por estar cuberto coa mencionada tapa. Chamaráselle \"píxide\", ao copón antigo sen pé, tamén chamado ciborio."}
{"id": 1192261, "term": "Copón para os doentes", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"copón para os doentes\"?", "output": "Vaso sagrado de pequenas dimensións, que serve para levar o viático (sacramento da Eucaristía, que se lles administra aos enfermos que están en perigo de morte). A miúdo, adopta a forma dun copón, de menor tamaño e co pé máis ou menos longo; o interior debe ser dourado e a tapa coroada por unha cruz. Ás veces o pé é desmontable co obxecto de servir como ampola para o crisma.\n\nNota de alcance: Cando o pé se reduce a unha pequena base adoptará o nome de \"píxide\" para os enfermos."}
{"id": 1193315, "term": "Corán", "prompt": "Cal é a acepción de \"corán\"?", "output": "Libro no que se conteñen as revelacións de Deus a Mahoma e que é fundamento do Islam. O Corán (\"Al Qur´an\", palabra de orixe siríaca, \"qeryáná\", que significa \"recitado\") está dividido en cento catorce capítulos ou \"S?ras/Azoras\". Cada \"S?ra\" divídese en versículos (\"?yas\" ou Aleias). En total son 6.214 versículos os que ten o Corán, ademais da repetida expresión \"En nome de Deus O Clemente, O Misericordioso\" (\"al-Basmala (Bism(i) All?h Al-Rahm?n Al-rahim\"), que debe encabezar toda Azora (agás o número IX, al-Tawba, o arrepentimento). Para facilitar a comprensión do Corán, a súa aprendizaxe de memoria e o seu recitado en voz non moi alta nin moi murmuriante e de forma pausada (\"tartil\"), este divídese en sete apartados (\"manzil\") e en trinta divisións (\" yūz? \"); cada\" yūz? \" subdívese, á súa vez, en dúas partes (\"hizb\"), que suman sesenta partes en total.\n\nNota de alcance: O Corán pertence a unha categoría de libros que constitúen auténticos fundamentos colectivos de cultura e crenza, en relación aos cales se creou un sistema de referencias compartido, unha linguaxe ou sistema referencial que se pode expresar nos distintos idiomas."}
{"id": 1192262, "term": "Corazón de devoción", "prompt": "Explica o significado de \"corazón de devoción\".", "output": "Obxecto en forma de corazón, xeralmente de metal, que encerra ou leva unha inscrición relixiosa e que simboliza o amor humano ou divino.\n\nNota de alcance: Ao principio considerado como un amuleto, chega a converterse, a través dos corazóns de Xesús e de María, en símbolo oficial de devoción. A súa forma simplificada pódese atopar en innumerables obxectos desde os cotiáns, decorativos ou relixiosos, utilizándose, ás veces, como auténticas xoias."}
{"id": 1015760, "term": "Corazón de María", "prompt": "Cal é o sentido de \"corazón de maría\"?", "output": "Corazón de devoción, xeralmente de metal, que encerra ou leva unha inscrición relixiosa."}
{"id": 1038245, "term": "Corazón votivo", "prompt": "Cal é a acepción de \"corazón votivo\"?", "output": "Obxecto con forma de corazón especialmente realizado para ser entregado como testemuño dunha graza solicitada ou obtida, polo que se pode considerar como un exvoto. Estes obxectos poden abrirse, atopándose no interior inscricións relixiosas."}
{"id": 1015768, "term": "Coroa da Virxe", "prompt": "Que significa \"coroa da virxe\"?", "output": "Peza de sección circular, en forma de coroa, que é colocada sobre a cabeza dunha representación dun personaxe sagrado e especialmente venerado (normalmente a Virxe)."}
{"id": 1190263, "term": "Coroa de matrimonio", "prompt": "Cal é o sentido de \"coroa de matrimonio\"?", "output": "Conxunto formado por dúas coroas que se colocan enriba dos contraentes, durante a cerimonia de matrimonio no culto ortodoxo. A coroa do marido leva unha icona de Cristo e a da muller unha da Virxe."}
{"id": 1189462, "term": "Coroa funeraria", "prompt": "Cal é o sentido de \"coroa funeraria\"?", "output": "Conxunto de flores ou de follas, artificiais ou naturais, ou de ambas á vez, dispostas en círculo. Xeralmente vai acompañada dunha cinta ou banda cunha inscrición a modo de dedicatoria.\n\nNota de alcance: A coroa funeraria deposítase sobre a tumba na honra e a modo de recordo dun falecido."}
{"id": 1192172, "term": "Coroa Murulis", "prompt": "Que significa \"coroa murulis\"?", "output": "Coroa decorada coas torres dunha muralla.\n\nNota de alcance: A coroa \"Muralis\" entregábase como premio ao valor do soldado que escalaba o primeiro os muros dunha cidade sitiada. Tamén é portada pola deusa Cibeles a quen se lle atribúe polos poetas e artistas como símbolo da súa supremacía sobre as cidades da terra (Ovidio, \"Fastos\", IV, 219)."}
{"id": 1192170, "term": "Coroa Natalitia", "prompt": "Cal é a definición de \"coroa natalitia\"?", "output": "Grilanda de loureiro, hedra ou perexil que os romanos tiñan por costume suspender ante a porta dunha casa na que acaba de producirse un nacemento. (Jubenal, \"Saturnalia\", IX, 85)."}
{"id": 1192173, "term": "Coroa Radiata", "prompt": "Que significa \"coroa radiata\"?", "output": "Coroa decorada en todo o seu contorno por radios e atribuída en particular aos deuses ou aos heroes divinizados, polo que, en xeral, foi adoptada polos emperadores romanos ou por outros personaxes que se adornaban cos atributos da divindade (Estacio, \"Tebaida\", I, 28)."}
{"id": 1004827, "term": "Coroa votiva", "prompt": "Define \"coroa votiva\".", "output": "Coroa ofrecida por voto e destinada a ser colgada sobre os altares. É ofrecida a Cristo, á Virxe ou aos santos e mártires, que actuaban como protectores dos territorios dos poderosos. Estas pezas podían ser de ouro, de prata, de prata sobredourada con xemas ou de bronce, cobre e vidro.\n\nNota de alcance: Aínda que ben coñecidas no reino visigodo non se trata dun fenómeno illado, como se pode constatar tanto nos textos litúrxicos cristiáns como en fontes árabes ou na iconografía mozárabe e románica. Tampouco se trata dunha orixinalidade do reino visigodo, xa que se ten constancia de donativos de coroas a Santa Sofía de Constantinopla por parte de emperadores bizantinos, dos que os reis e magnates civís e eclesiásticos visigodos copiarían o costume de entregar as coroas votivas nos altares das igrexas, especialmente as que gozaban de reliquias insignes de mártires. De feito, o hábito de levar coroas remóntase á antigüidade clásica, como un recoñecemento aos \"triumphatores\" que as lucirían sobre a cabeza na cerimonia do \"triumphus\". Esta tradición clásica fai que, a orixe de colgar coroas sobre o altar, durante os primeiros tempos do cristianismo, sexa considerado como unha extrapolación do significado do triunfo dos atletas."}
{"id": 1014741, "term": "Cotila", "prompt": "Con que significado se emprega \"cotila\"?", "output": "Recipiente pequeno e profundo con dúas asas horizontais, similar ao escifo, pero máis profundo. Utilizado para beber e habitual nos banquetes cultuais da antiga Grecia."}
{"id": 1105808, "term": "Cranio humano", "prompt": "Cal é a acepción de \"cranio humano\"?", "output": "Conxunto de ósos que compoñen un cranio humano, dos que só a mandíbula é móbil, tal como ocorre no resto dos mamíferos.\n\nNota de alcance: Para os pobos antigos, o seu significado depende do atribuído por estes á cabeza, e tamén ao cranio, en canto estado daquela tras o proceso de esfolado, considerándoo desde entón un receptáculo importante de poderes. Algunhas operacións, como a extracción do cerebro para ser devorado, subliñan certas potencialidades contidas na caveira que se consideran transmisibles por modos semellantes. As súas propiedades máxicas e sobrenaturais fóronlle atribuídas desde a Prehistoria. Por esta razón, empregouse como material para fabricar vasos rituais ou copas de libacións decoradas con metais preciosos, empregadas por varias tribos do norte de Europa ou por certos cultos na India. No antigo Exipto, os cranios humanos usáronse como soporte para textos de execración. Por outra banda, os cranios dos antepasados, decorados ou reconstituídos nun intento de conservar a aparencia que tiñan en vida, foron moi empregados nas prácticas rituais por todo o Océano Pacífico, xa que para os habitantes das illas da zona meridional, os defuntos convértense en espíritos e manteñen relacións cos seus parentes a través das festas comunitarias, como, así mesmo, por medio do control que exercen sobre o seu comportamento en todas as actividades da súa vida cotiá. A modelaxe de barro, resina e arxila do cranio do xefe morto era un costume nas Novas Hébridas (República insular de Oceanía antes da súa independencia). Gardábanse en lugares onde se lles rendía culto e aseguraban desta forma o control sobre o grupo no seu novo estado como espírito. Barras de Aragón (1992: 41-44), no seu estudo sobre cranios papúns de Mallicolo, conta como pasado un tempo, o morto era desenterrado e modelaban o cranio con barro. Posteriormente colocábano nun maniquí de palla, acompañándoo de tantos cranios como fillos falecidos tivese o xefe. O cranio é ademais representación abreviada da Morte e, como esta, alusión á condición perecedoira do ser humano. Foi frecuente nas celas dos relixiosos e aínda dos laicos piadosos na Contrarreforma."}
{"id": 1003178, "term": "Cratera", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cratera\".", "output": "Recipiente aberto, utilizado para mesturar o viño e a auga. En xeral, a cratera ten unha gran capacidade, aínda que as súas proporcións son moi variables. A cratera pode ser realizada en diferentes materiais, desde os máis simples en arxila, ata os máis ricos en metal, bronce, prata, ouro ou mármore; con formas decorativas variables, con ou sen soporte, disposto sobre un pé ou figuras axeonlladas, decorada con acanaladuras ou con relevos de animais, plantas, etc. A importancia do papel xogado por este recipiente explica a variedade de formas diferenciadas ao longo da súa existencia, adoptadas pola forma do corpo ou das asas. De maneira convencional, establecéronse varias denominacións en función do tipo adoptado -cratera de columnas, de volutas, de cáliz ou de campá-, ás que hai que engadir o \"dinos\" e o \"estamno\" que cumpren en ocasións a mesma función.\n\nNota de alcance: As crateras tiñan un dobre uso doméstico e relixioso, formando parte importante nas cerimonias das libacións aos deuses, nas iniciáticas, nos ritos mistéricos ou nas ofrendas. Pola súa función, a cratera é a título dobre un produto do mundo grego e das súas prácticas. Por unha banda, polo seu uso obrigatorio no banquete, é un dos signos privilexiados desta actividade fundadora da cidade grega, que se desenvolve tanto na esfera pública como na privada; por outra, ao permitir a mestura, traduce \"un dos trazos da urbanidade grega\". O propio nome da forma deriva do verbo \"kérannumi\", que significa mesturar. Para os gregos, se se quería evitar caer na tolemia, o viño debía mesturarse con auga nunha cratera antes de ser consumido no banquete. Tan só Dioniso bebe sen risco esta beberaxe en estado puro e só aqueles que pertencen ao mundo salvaxe ou bárbaro (centauros, sátiros ou escitas) retoman este costume. Noutras culturas, como a ibera, a cratera, concretamente a de campá, terá un uso funerario como colector das cinzas do defunto."}
{"id": 1040941, "term": "Cratera de cáliz", "prompt": "Define \"cratera de cáliz\".", "output": "Recipiente con pé, composto por un corpo cuxa forma ten unha parede case recta e co fondo flanqueado por dúas asas horizontais, que lembra a dun cáliz; as asas adóitanse alongar e recoller cara ao recipiente. O valor conferido a esta peza está unido á novidade da súa forma, ao seu uso no seo de luxosos banquetes, pero quizais tamén á gran calidade da súa decoración, que grazas á parede relativamente plana do recipiente achegábase máis ás \"pinakes\" de terracota que á pintura de vasos.\n\nNota de alcance: A cratera de cáliz aparece en Atenas ao longo do século VI a. C., creada moi posiblemente no obradoiro de Exequias. Será fabricada polos obradoiros áticos ata finais do século IV a. C. cando a produción ática figurada toca ao seu fin. En Atenas figura entre o material descuberto tanto na Acrópole como na Ágora, recubrindo así unha variedade de usos que van desde a ofrenda votiva ao obxecto de vaixela vendido para ser empregado no banquete. No contexto grego, a cratera está polo xeral ausente das necrópoles. De maneira excepcional, aparece nas necrópoles das cidades de Sicilia e da Magna Grecia, sendo utilizado, na maioría dos casos, como urna cineraria. Na necrópole de Pezzino en Agrigento, é revelador o aumento do número de crateras de cáliz áticas a partir do segundo cuarto do século V a. C., no mesmo momento en que a práctica da incineración establécese de forma clara na necrópole. Numerosos autores acordáronlle a este emprego da cratera, practicado ata a época helenística, un papel simbólico que reflicte o status social do defunto. A este tipo pertencen os poucos exemplares coñecidos de crateras de fondo branco, unha técnica decorativa que, pola súa escaseza e fraxilidade, lle confire unha dimensión preciosa ao obxecto. Entre as crateras de todo tipo (séculos VI-IV a. C.) achadas na Acrópole de Atenas, as de cáliz de figuras vermellas ocupan o primeiro lugar. A súa asociación con material de culto e votivo, composto por \"fiais\" de bronce, pequenas terracotas e lucernas de múltiples picos (características dos santuarios), indica claramente que esta peza fora tamén consagrada a unha divindade, xa sexa Atenea sobre a Acrópole, xa a un dos múltiples pequenos cultos celebrados sobre e nos arredores da rocha sagrada. Por outra banda, a cratera de cáliz convén á festa dionisíaca e ao ámbito da representación teatral. Alusións iniciáticas a este ámbito de Dioniso son habituais na cerámica suritálica do século IV a. C., con sentido funerario. A farsa burlesca pertence a esta esfera de Dioniso e non é allea á representación da morte."}
{"id": 1040942, "term": "Cratera de campá", "prompt": "Dame a definición de \"cratera de campá\".", "output": "Cratera con pé anular e corpo en forma de campá, con bordo normalmente exvasado e beizo redondeado. Na zona superior do corpo adoita ter dúas asas acobadadas horizontais. A decoración figurada sitúase entre dúas bandas ornamentadas con motivos xeométricos ou vexetais.\n\nNota de alcance: A cratera de campá ática transforma a súa función orixinaria no mundo ibérico: o vaso para a bebida colectiva converteuse en vaso cinerario individual ao que ás veces se lle engade unha tapa. Pero a transformación non consistiu só en darlles un novo uso, senón tamén en extraerlles do seu contexto orixinal, do ámbito do simposio, é dicir, do mundo dos vivos, para introducilos no ámbito da morte e utilizalos como ofrendas funerarias. Esta é a primeira transformación e a máis radical, pois comporta todo un mundo de significados dos obxectos, e da súa expresión simbólica, que abren as portas a unha nova lexitimación: a realización da dimensión social da súa identidade ante o feito da morte, a utilización de novos elementos nas estratexias de competición e de acceso diferenciado á riqueza, e, finalmente, na definición e lexitimación do poder da elite."}
{"id": 1040940, "term": "Cratera de columnas", "prompt": "Con que significado se emprega \"cratera de columnas\"?", "output": "Vaso con asas, en forma de columnas, moi popular na Atenas do século V a. C. O nome co que era coñecido este recipiente na antigüidade, \"krater korinthios\" ou \"korinthiourgeís\", denota posiblemente a súa orixe corintia. O interior adoita cubrirse cun verniz pouco espeso. A parte superior do vaso (beizo, pescozo, asas) así como o final do corpo, adoita decorarse con motivos xeométricos ou vexetais, enmarcando unha escena figurada na zona central deste que pode facer alusión ao uso ao que estaba destinada.\n\nNota de alcance: Na antiga Grecia, as crateras tiñan un dobre uso doméstico e relixioso, formando parte importante nas cerimonias das libacións aos deuses, nas iniciáticas, nos ritos mistéricos ou nas ofrendas."}
{"id": 1040943, "term": "Cratera de volutas", "prompt": "Cal é a acepción de \"cratera de volutas\"?", "output": "Vaso utilizado na Magna Grecia como enxoval ou, mesmo, como monumento funerario -algunhas delas chegan a alcanzar máis dun metro de altura. Posúe un marcado carácter arquitectónico, con grandes e altas asas rematadas en volutas que, ao modo dos acroterios dun templo, coroan o vaso. Os numerosos motivos ornamentais -ovas no bordo, ondas, ramas de loureiro no pescozo, lingüetas no ombreiro, ovas e meandros enmarcando as escenas- subliñan a complexa articulación arquitectónica deste vaso.\n\nNota de alcance: En moitos destes exemplares adoita haber unha dobre alusión ao monumento fúnebre: unha evocación indirecta a través da suxestión da súa forma e unha visualización directa a través das imaxes que o decoran."}
{"id": 1012026, "term": "Craterisco", "prompt": "Explica que significa \"craterisco\".", "output": "Cratera, en cerámica, de pequeno formato e, ás veces, con decoración figurada. Este recipiente para conter líquidos foi utilizado nos rituais na honra de Artemis Brauronia.\n\nNota de alcance: Estas pezas puidéronse testemuñar grazas ao achado dun gran número de exemplares nos santuarios gregos de Brauron e Mounichia."}
{"id": 1001297, "term": "Crismeira", "prompt": "Cal é a acepción de \"crismeira\"?", "output": "Pequeno recipiente cuberto, en prata ou estaño, que contén o crisma ou óleo consagrado empregado no Bautismo, Confirmación, Unción dos enfermos e Ordenación, así como en diversas bendicións e consagracións. Xeralmente eran bochas de diferentes materiais, aínda que non faltaban os bacíns. Adoitan ser tres, identificables normalmente por unha inscrición: \"Oleum Catechumenorum\" ou O.C., chamado tamén \"Oleum Sanctum\" ou O.S., \"Oleum Infirmorum\" ou O.I. e \"Sanctum Chrisma\" ou S.C. Deben de estar conservados nun armario específico, o armario dos Santos Óleos. Na época barroca adoitaban acoplarse a unha peaña alta rematada por unha cruz.\n\nNota de alcance: A forma primitiva, utilizada nos primeiros séculos do cristianismo, era unha figura única en forma de pomba que se colgaba no baptisterio. As crismeiras son pezas que, polo común, custearon as fábricas parroquiais, sendo imprescindibles para a administración dos sacramentos do Bautismo e da Unción dos enfermos."}
{"id": 1003336, "term": "Caixa de crismeiras", "prompt": "Define \"caixa de crismeiras\".", "output": "No culto católico, utensilio que, cuberto cunha tapa, serve para gardar ou transportar as crismeiras. No seu interior existe unha tripla división para os recipientes e, no exterior, pódense distinguir inscricións abreviadas referentes ao óleo dos catecúmenos, ao crisma e ao óleo dos enfermos."}
{"id": 1189193, "term": "Estoxo para Santos Óleos", "prompt": "Que significa \"estoxo para santos óleos\"?", "output": "Maleta ou maletín que, no culto cristián, é utilizado para levar os obxectos necesarios para administrar o viático e a extrema unción aos enfermos."}
{"id": 1016190, "term": "Oliera", "prompt": "Como se define \"oliera\"?", "output": "Vaso no que se garda o Santo Óleo ou o crisma."}
{"id": 1193347, "term": "Crismón", "prompt": "Define \"crismón\".", "output": "Monograma simbólico de Cristo na Igrexa primitiva e medieval. Esencialmente está composto polas letras gregas I-X (Iesus Xristos) ou X-P (as dúas primeiras letras de Xristos), entrelazadas. A única diferenza visible entre unha e outra versión consiste na incorporación ou a omisión do trazo superior curvilíneo do \"P\".\n\nNota de alcance: Inscritas estas letras nun círculo e combinadas coa cruz, dan a imaxe dunha roda, símbolo solar, que evoca a noción de Cristo como \"sol invicto\". É frecuente a adscrición ao brazo horizontal das letras alfa (?) e omega (?, símbolo comparativo de Cristo como principio e fin, nos ángulos laterais do X. Nalgúns exemplos, como o crismón de San Pedro o Vello, de Huesca, o centro deste está ocupado polo Cordeiro, e flanqueado por anxos tenantes. No crismón da catedral de Jaca, ao cordeiro flanquéano dous leóns."}
{"id": 1015778, "term": "Cristo crucificado", "prompt": "Que quere dicir \"cristo crucificado\"?", "output": "Representación de Cristo na Cruz, pode aparecer con vida ou xa morto. Existen diferentes tipoloxías segundo o período artístico; durante o Románico os Crucificados realízanse unidos á cruz por catro cravos, mentres que no Gótico, o Cristo está cravado só con tres."}
{"id": 1009888, "term": "Cruceiro", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cruceiro\".", "output": "Cruz de pedra, característica de Galicia, que se coloca no cruzamento de camiños e nos adros. Adoita alzarse sobre unha plataforma con chanzos. Xeralmente conta con inscricións nas que se reflicte o nome do doador e rara vez o do mestre canteiro. Pode levar relevos escultóricos como o crucifixo e, frecuentemente, a Piedade ou Quinta Angustia.\n\nNota de alcance: A aparición dos cruceiros galegos data ao redor de mediados do século XIV e non deixa de construírse ata os nosos días. Pénsase que son de orixe celta, ao seren moi abundantes os exemplos atopados en Bretaña e Irlanda. En xeral, este tipo de cruces de pedra eríxense por un voto, un recordo lutuoso ou, sinxelamente, para marcar un camiño."}
{"id": 1009591, "term": "Crucifixo", "prompt": "Define \"crucifixo\".", "output": "Cruz na que aparece representada a figura de Cristo. No culto cristián non aparece ata despois de abolida a pena de morte por crucifixión; as máis antigas representacións das que se ten constancia parecen remontarse ao século VI. O crucifixo sufriu distintas transformacións estilísticas posteriores. Xeralmente, en principio, representouse o Crucificado vestido e máis tarde vai predominando o corpo espido, reducíndose a vestidura a un pano cinguido aos riles. As primitivas imaxes de Cristo mostran unha actitude hierática e expresión tranquila; en cambio, nos períodos subseguintes, advírtese unha interpretación máis naturalista e unha expresión máis dolorosa. Ao principio, ambos os pés aparecen cravados de xeito separado, reuníndose máis tarde, co que os catro cravos redúcense a tres. Encima da cabeza, ou detrás desta, adoita ir un nimbo e, sobre este, unha cartela coas letras I.N.R.I. (\"Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum\").\n\nNota de alcance: Este termo adóitase empregar para as pezas deste tipo que son de pequeno tamaño ou portátiles, mentres que \"Crucificado\" ou \"Cristo crucificado\" adóitase usar para esculturas de gran tamaño."}
{"id": 1011819, "term": "Cartela do INRI", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cartela do inri\".", "output": "Cartel que contén as letras I.N.R.I. (\"Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum\") e que se coloca no alto dos crucifixos ou sobre o nimbo de Cristo crucificado."}
{"id": 1192820, "term": "Suppedaneum", "prompt": "Como se define \"suppedaneum\"?", "output": "Taboíña engadida á cruz, sobre a que repousan os pés de Cristo crucificado."}
{"id": 1001157, "term": "Cruz", "prompt": "Dame a definición de \"cruz\".", "output": "Elemento formado por dúas liñas que se cortan perpendicularmente. A cruz é símbolo de diferentes cultos do que derivan diferentes tamaños, cor ou localización. Así, no mundo bantú (animismo) a representación da cruz implica o triunfo da vida máis aló do mundo visible. O brazo horizontal branco simboliza a morte (o branco representando a morte significa ao mesmo tempo o regreso, a participación no Máis Alá onde están os antepasados); o brazo vermello vertical simboliza a vida (o sangue humano é a forza que liga o individuo coa súa liñaxe, ao clan e aos antepasados). No cristianismo, a cruz, un dos seus símbolos principais, pódese representar con ou sen a imaxe de Cristo. Nunha igrexa, pódese colocar sobre o altar (cruz de altar, á entrada do coro, fronte ao púlpito do predicador, na sancristía, etc. A miúdo, adoita adoptar forma de cruz latina. Adóitase utilizar en actos devocionais públicos ou privados, como a cruz relicario, as cruces profesionais, a cruz de Bautismo, a cruz de temperanza, etc., ou ben como insignias de dignidade.\n\nNota de alcance: Cando na cruz aparece representada a figura de Cristo, denomínase crucifixo. As primeiras representacións da cruz foron aceptadas con gran dificultade polos cristiáns; preferían evitar a representación do instrumento de tortura ou do verdadeiro suplicio sufrido por Xesús, concentrando a súa atención na gloria da cruz como instrumento de redención. O culto estendeuse tras a paz de Constantino (desde 313), que lles concedeu a liberdade de culto tamén aos cristiáns a raíz do descubrimento da \"Veracruz\" por parte de Santa Elena, nai de Constantino. Coa reforma do misal romano (papa Pío V, 1570), a imaxe do crucifixo pasou a ser obrigatoria. Desde a época medieval tivo ampla difusión a cruz pintada sobre táboa, de grandes dimensións, utilizada a modo de retablo de altar ou para poñer sobre a contraporta que separa o presbiterio da nave nas igrexas."}
{"id": 1001159, "term": "Brazo de cruz", "prompt": "Con que significado se emprega \"brazo de cruz\"?", "output": "Metade do máis curto dos dous paus que forman a cruz e, por extensión, cada unha das dúas partes superior e inferior do pau vertical, especialmente cando son iguais."}
{"id": 1189311, "term": "Cruz gammada", "prompt": "Con que significado se emprega \"cruz gammada\"?", "output": "Cruz formada por catro gamas cruzadas. É usada en todas as épocas cristiás como monograma de Cristo.\n\nNota de alcance: A cruz gamada, ademais de como símbolo relixioso, adoptouse como símbolo político ou racista."}
{"id": 1001166, "term": "Cruz grega", "prompt": "Define \"cruz grega\".", "output": "Cruz composta por un pau e un traveseiro de igual tamaño e que se cortan nos puntos intermedios.\n\nNota de alcance: Na arte bizantina atópase representada desde o século V, sobre todo en esmaltes. A cruz grega simboliza o poder taumatúrxico de Xesucristo, empregándose normalmente para bendicir."}
{"id": 1038755, "term": "Cruz latina", "prompt": "Explica que significa \"cruz latina\".", "output": "Cruz formada por un brazo vertical e por outro transversal máis curto, que cruzan a máis de media altura.\n\nNota de alcance: Este tipo conservou o significado \"triunfal\" das primeiras cruces constantinianas. Cando se complica na súa decoración e se enriquece con ouro, pedras preciosas, etc., pasou a chamarse \"crux gemmata\"."}
{"id": 1105814, "term": "Macolla de cruz", "prompt": "Dime cal é a definición de \"macolla de cruz\".", "output": "Conxunto de carácter ornamental composto por talos, flores e follas que nacen do pé da cruz procesional."}
{"id": 1038175, "term": "Nó de cruz", "prompt": "Como se define \"nó de cruz\"?", "output": "Parte da cruz na que coinciden varios elementos da súa estrutura."}
{"id": 1015786, "term": "Pé de cruz", "prompt": "Cal é a definición de \"pé de cruz\"?", "output": "Pé destinado a recibir sobre o altar unha cruz relicario ou unha cruz procesional que, separada da súa hasta e colocada sobre un soporte, se transforma tamén nunha cruz de altar."}
{"id": 1105815, "term": "Placa de cruz", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"placa de cruz\"?", "output": "Prancha de metal ou outra materia, en xeral ríxida e pouco grosa que, normalmente, se sitúa no cadrón ou no nó das cruces procesionais. Tanto no reverso como no anverso do cadrón, a placa de cruz adoita estar gravada e esmaltada."}
{"id": 1015787, "term": "Remate de cruz", "prompt": "Que significa \"remate de cruz\"?", "output": "Coroamento de cruz. A súa función é esencialmente decorativa."}
{"id": 1190062, "term": "Cruz alta", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cruz alta\"?", "output": "Figura en pedra formada por dúas liñas que a cortan perpendicularmente, en forma de cruz latina e patada, cos extremos ensanchados e cuxas caras adoitan ornamentarse con relevos.\n\nNota de alcance: A cruz alta é característica da arte céltica cristiá de Irlanda."}
{"id": 1189314, "term": "Cruz Ancorada", "prompt": "Como se define \"cruz ancorada\"?", "output": "Cruz que ten os seus catro extremos en forma de áncora (áncora).\n\nNota de alcance: A cruz ancorada simboliza a resurrección e o seu uso precede ao cristianismo. Polo tanto, a asignación a cruz coroada ou ancorada é indicativa da autoridade, entidades ou sistema da resurrección dos mortos."}
{"id": 1193173, "term": "Cruz arbórea", "prompt": "Explica que significa \"cruz arbórea\".", "output": "Cruz en forma de árbore, con representación de flores e froitas, e de cuxas ramas penden as figuras dos profetas ou cartelas cos seus nomes.\n\nNota de alcance: A cruz arbórea simboliza a superación da morte, a \"Árbore da Vida\" que, segundo a Biblia, puxo Deus no paraíso coa virtude natural ou sobrenatural de prolongar a existencia."}
{"id": 1190063, "term": "Cruz arcebispal", "prompt": "Como se define \"cruz arcebispal\"?", "output": "Cruz patriarcal composta por un pé e dous traveseiros paralelos e desiguaisque forman catro brazos.\n\nNota de alcance: É guión de patriarcas, primados e arcebispos."}
{"id": 1189169, "term": "Cruz de bautismo", "prompt": "Como se define \"cruz de bautismo\"?", "output": "Pequena cruz equipada cun anel en suspensión para permitir colgala ao pescozo ou ben prendela ao vestido. Regálaselles aos bautizados, normalmente co nome, apelidos e data do Bautismo inscritos no reverso."}
{"id": 1190066, "term": "Cruz camiñal", "prompt": "Dame a definición de \"cruz camiñal\".", "output": "Cruz erixida na beira dun camiño veciñal en recordo ou conmemoración dunha desgraza ou morte e tamén para devoción dos viandantes. Abundan no centro de Europa: Tirol, Baviera, Suabia, Selva Negra e comarca do Rhin, acubilladas por un sinxelo alpendre e lucindo, en xeral, a imaxe tallada de Cristo. Ás veces forman un templete e ata unha fornela de madeira en forma romboidal. Nalgunhas engádese a imaxe da Dolorosa. Xeralmente de madeira, poden presentarse sobre pedestais de cantaría. Ao mesmo tipo pertencen os cruceiros galegos que, en xeral, son máis sinxelos e en pedra."}
{"id": 1001177, "term": "Cruz de altar", "prompt": "Explica o significado de \"cruz de altar\".", "output": "Cruz destinada a ser colocada sobre o centro do altar ou sobre un tabernáculo, formando xeralmente un conxunto cos candeeiros de altar.\n\nNota de alcance: O costume de colocar a cruz sobre o altar data do século IX na Igrexa oriental e do século XI na occidental. Nun principio, a cruz colocábase tras o altar ou a un dos seus lados, ou ben en mans dun ministro, presidindo a misa. Inocencio III fala dela como un costume romano cuxo uso se foi xeneralizando no século XIII; pero sen impoñerse como obrigatoria ata o XVI. A primeira manifestación explícita aparece no Misal de Pío V. A comezos do século XI iniciouse a práctica de gravar ou esculpir en relevo ou en vulto redondo a figura de Cristo crucificado, orixinándose así o crucifixo. As cruces ou crucifixos de altar adoitaban estar flanqueadas por dous candeeiros (máis tarde seis) coas peañas a xogo."}
{"id": 1015789, "term": "Cruz de Caravaca", "prompt": "Cal é a acepción de \"cruz de caravaca\"?", "output": "Un dos tipos de cruz patriarcal.\n\nNota de alcance: Para a relixiosidade popular, a cruz de Caravaca ten unha función protectora. Nalgunhas rexións, como a aragonesa, colócase no cuarto das parturientes, a muller collía a cruz do revés, introducindo os dedos na parte inferior, onde se achan as figuras de dous anxos que a sosteñen. No Alto Aragón, adórnase con dúas pedras preciosas ou de imitación, sendo unha de cor vermella e a outra verde. Estas pedras podían ser substituídas por senllos anacos de tea das devanditas cores."}
{"id": 1189469, "term": "Cruz de consagración", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cruz de consagración\"?", "output": "Unha das doce cruces de aplique ou, polo xeral, directamente pintadas, gravadas ou esculpidas no interior dunha igrexa, sobre os seus muros, columnas ou piares no momento da súa consagración.\n\nNota de alcance: As cruces de consagración reciben a unción do crisma e dos óleos dos Catecúmenos no momento da consagración da igrexa polo bispo."}
{"id": 1011861, "term": "Cruz de guía", "prompt": "Explica o significado de \"cruz de guía\".", "output": "Insignia que, desde o século XVIII, abre a marcha nas procesións de Semana Santa, sendo portada por un confrade nazareno. Os materiais son diversos, destacando as realizadas en madeiras escuras, con cantoneiras de ourivaría ou de metal e ornamentación repuxada.\n\nNota de alcance: Está relacionada coa cruz da Paixón."}
{"id": 1189312, "term": "Cruz de Xerusalén", "prompt": "Cal é o sentido de \"cruz de xerusalén\"?", "output": "Cruz grega ensanchada nos seus catro extremos, a modo de puntas de frecha."}
{"id": 1189063, "term": "Cruz da Paixón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cruz da paixón\"?", "output": "Cruz na que están representados os instrumentos da Paixón: martelo e tenaces, coroa de espiñas, escaleira utilizada para o descendemento da cruz, etc.\n\nNota de alcance: O termo \"Paixón\" deriva do latín \"passio\" (sufrimento), remitindo á última semana da vida de Xesús, ao seu martirio nas súas diferentes etapas (xuízo, tortura, flaxelación e crucifixión). A cruz da Paixón está relacionada coa cruz de guía, polo que algunhas confrarías abren con ela as procesións de Semana Santa."}
{"id": 1009896, "term": "Cruz de Lorena", "prompt": "Explica o significado de \"cruz de lorena\".", "output": "Un dos tipos de cruz patriarcal, con dous brazos transversais, tamén coñecida como Cruz de Anjou.\n\nNota de alcance: A cruz de Lorena figuraba nos brasóns dos duques de Anjou, máis tarde convertidos en duques de Lorena a partir de 1431."}
{"id": 1009894, "term": "Cruz de Malta", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cruz de malta\"?", "output": "Cruz de Xerusalén con incisuras nos cabos ou extremos recortados.\n\nNota de alcance: Esta cruz é considerada o distintivo dos Cabaleiros de Malta, orde relixiosa militar cuxa orixe se remonta ás Cruzadas. Na actualidade é unha Orde honorífica."}
{"id": 1009891, "term": "Cruz de Santo André", "prompt": "Cal é o sentido de \"cruz de santo andré\"?", "output": "Cruz en forma de \"X\", coas aspas ou brazos cortados oblicuamente. Chamada tamén de aspa ou de Borgoña.\n\nNota de alcance: Segundo unha tradición que data do século IV, Santo André foi crucificado, sobrevivindo dous días durante os cales predicou o Evanxeo desde a cruz. Máis tarde, afírmase que esta tiña forma de \"X\", o que representaba a inicial en grego do nome Cristo. Santo André é o patrón de Grecia, Romanía, Rusia e Escocia cuxa bandeira leva o símbolo da cruz de Santo André."}
{"id": 1190064, "term": "Cruz de Santiago", "prompt": "Explica o significado de \"cruz de santiago\".", "output": "Cruz de cor vermella, en forma de espada, que simboliza a cruz potenzada ou flordelisada.\n\nNota de alcance: A cruz de Santiago foi a divisa da Orde de Santiago, fundada en 1161 por 12 cabaleiros de León, co fin de protexer os peregrinos que ían a Compostela; a súa sede principal quedou establecida en Uclés."}
{"id": 1189479, "term": "Cruz de Venres Santo", "prompt": "Explica que significa \"cruz de venres santo\".", "output": "Cruz, xeralmente de talla importante, a miúdo en cor negra e sen a figura do crucificado, que se coloca no chan ou sobre unha credencia, normalmente sobre un coxín de Venres Santo, durante a cerimonia da adoración da cruz. Ás veces pode ser unha cruz relicario."}
{"id": 1190065, "term": "Cruz flordelisada", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cruz flordelisada\"?", "output": "Cruz cuxos brazos terminan en flores de lis."}
{"id": 1189701, "term": "Cruz funeraria de indumentaria", "prompt": "Con que significado se emprega \"cruz funeraria de indumentaria\"?", "output": "Cruz de pequeno tamaño e de basta factura realizada nunha lámina de ouro ou metal dourado. Usualmente trátase dunha cruz grega, na maioría das ocasións, lisa e sen decoración, aínda que tamén podía estar decorada con motivos ou símbolos relixiosos. Na antigüidade tardía ou principios da Idade Media, esta cruz adheríase a un coiro situándoa no cadaleito ou no sarcófago do defunto, xeralmente cosida ao seu vestido. A miúdo, dispoñíanse pequenas perforacións no seu perímetro para poder ser cosida."}
{"id": 1190067, "term": "Cruz xemada", "prompt": "Explica o significado de \"cruz xemada\".", "output": "Cruz pintada ou esculpida con exorno de flores ou de pedrería. Aparece e abunda nos sepulcros do século V."}
{"id": 1189433, "term": "Cruz de forquita", "prompt": "Que quere dicir \"cruz de forquita\"?", "output": "Cruz cos extremos calados como os prendedores."}
{"id": 1189310, "term": "Cruz immissa", "prompt": "Que quere dicir \"cruz immissa\"?", "output": "Cruz que ten cúspide ou traveseiro, con catro ramas."}
{"id": 1011862, "term": "Cruz parroquial", "prompt": "Cal é a definición de \"cruz parroquial\"?", "output": "Cruz que en compañía de dous ciriais, procesiona representando a parroquia na que está canonicamente erixida a confraría. Esta cruz é portada por un sancristán."}
{"id": 1190068, "term": "Cruz patada", "prompt": "Explica o significado de \"cruz patada\".", "output": "Cruz cuxos brazos se ensanchan cara aos seus extremos."}
{"id": 1009890, "term": "Cruz de Santo Antonio", "prompt": "Dame a definición de \"cruz de santo antonio\".", "output": "Cruz sen cúspide, con só tres brazos, que imita a forma de \"T\". Na parte superior ten unha asa ou anel."}
{"id": 1015797, "term": "Cruz patriarcal", "prompt": "Como se define \"cruz patriarcal\"?", "output": "Cruz composta dun pé e dous traveseiros paralelos e desiguais que forman catro brazos."}
{"id": 1015798, "term": "Cruz pectoral", "prompt": "Cal é a definición de \"cruz pectoral\"?", "output": "Cruz suspendida ao pescozo por un cordón ou cadea, xeralmente ornamentada con pedras e metais preciosos e que, como insignia pontifical, levan sobre o peito os bispos e outros prelados. Normalmente debe levar algunha reliquia da \"Veracruz\".\n\nNota de alcance: A cruz pectoral úsase desde o século XIV, aínda que o seu uso só é obrigatorio desde finais do século XVI. Tras a Contrarreforma resérvase a Papas, cardeais, bispos e altas dignidades eclesiásticas."}
{"id": 1189524, "term": "Cordón de cruz pectoral", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cordón de cruz pectoral\".", "output": "Cordón de seda que, a partir de mediados do século XIX, será de seda trenzada, terminada nas costas por unha borla que serve para levar a cruz pectoral. A cor varía segundo o prelado que o porta: fío de ouro para o Papa, vermello e ouro para os cardeais, verde e ouro para os bispos ou negro e ouro para os abades."}
{"id": 1011863, "term": "Cruz penitencial", "prompt": "Como se define \"cruz penitencial\"?", "output": "Cruz de gran tamaño, xeralmente espida de decoración, que durante as procesións de Semana Santa levan sobre as súas costas un ou varios penitentes. Ás veces, os brazos poden ter forma de tronco de árbore. Normalmente son de madeira de piñeiro e píntanse en negro."}
{"id": 1189313, "term": "Cruz potenzada", "prompt": "Dame a definición de \"cruz potenzada\".", "output": "Cruz en forma de \"tau\", que ten pequenos traveseiros nos seus catro extremos.\n\nNota de alcance: A cruz potenzada é adoptada polos movementos escultistas (movemento de mocidade que pretende a educación integral do individuo por medio da autoformación e o contacto coa natureza)."}
{"id": 1001178, "term": "Cruz procesional", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cruz procesional\"?", "output": "Guión parroquial da comunidade que debía presidir os séquitos polas rúas e os distintos lugares polos que procesiona. Adoita levar a figura de Cristo sobre o anverso, cun certo relevo; e a da Virxe ou a dalgún santo no reverso. A cruz encáixase habitualmente nun hastil ou pértega longa. Ademais, pode ter representacións de San Xoán e da Virxe, normalmente sobre soportes independentes, e campaíñas na base. Este tipo de cruz tamén pode aparecer fixa sobre un pé de altar. O seu distintivo orixinal foi o nó superior da pértega que o alzaba, o cal, nun primeiro momento, se utilizou co único obxectivo de proporcionarlle un mellor sostén. Máis tarde, o nó sitúase na zona inferior da cruz, converténdose en parte integrante dela e pasando a constituír un motivo ornamental, enriquecido notablemente con pequenos doseis e imaxinaría a partir do século XIV. Durante os séculos XIV e XV as cruces fanse de lámina de prata, en principio dourada, e de brazos flordelisados. Os nós destas cruces eran esféricos lobulares ou bulbosos, ou ben formados por un prisma hexagonal ou cuadrangular, de moi pouca altura en relación co seu diámetro, con caras de sección cilíndrica entrante, mostrando nos ángulos uns saíntes a modo de pequenas columnas que, ás veces, únense na parte superior e forman unha varanda que rodea ao nó. Outros, máis ricos, levan rombos esmaltados ou cicelados en lugar de nós de columnas. O nó hexagonal ou rectangular non se xeneraliza ata o século XVI; presenta un, dous ou tres pisos de nichos, separados por pináculos e protexidos por pequenos doseis, onde se aloxan pequenas esculturas de santos e santas e, ás veces, entre elas, pequenas figuras de anxos cos instrumentos da Paixón.\n\nNota de alcance: A cruz procesional xa encabezaba as diferentes procesións do clero e do pobo nos desfiles estacionais de Roma, segundo testemuña o \"Ordo Romanus I\" (século VIII). Igualmente na Inglaterra medieval, unha cruz procesional de madeira, pintada en vermello e sen a figura de Cristo, usábase en Lent para as procesións; e unha de cristal desde Pascua ata a Ascensión. Estas primeiras cruces procesionais non tiñan a figura de Cristo, máis tarde empezóuselle a engadir sobre a madeira, pero dándolle un carácter triunfal. A figura de Cristo doente, separable da cruz, só aparece nos séculos XI e XII, aínda que se seguiron utilizando sen a figura do Crucificado ata o século XIV."}
{"id": 1015801, "term": "Mango de cruz procesional", "prompt": "Cal é a definición de \"mango de cruz procesional\"?", "output": "Asta ou pértega longa, de madeira ou de metal, ao final da cal se pode encaixar ou fixar unha estatua procesional, unha cruz procesional ou unha lanterna."}
{"id": 1015695, "term": "Castelete de cruz", "prompt": "Que significa \"castelete de cruz\"?", "output": "Brazo inferior ou pé en forma de castelete que, a finais da Idade Media, presentan as primeiras cruces procesionais. Está composto por dous corpos, sendo o superior de pequeno tamaño. O inferior é poligonal, de seis rúas separadas por senllas columnas de balaústre, moi finas. En cada un dos lados atópase unha fornela, acubillando figuras humanas. Diversos grutescos, como cabezas de diaños, adornan o corpo superior que ten sección de caveto."}
{"id": 1001161, "term": "Cadrón", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cadrón\".", "output": "Unha das partes da que consta a cruz procesional e da que parten os brazos. A lonxitude do lado do cadrón adoita ser a medida referencia ou módulo. Do mesmo xeito que as cruces procesionais, os cadróns adoitan estar decorados tanto no anverso como no reverso."}
{"id": 1015802, "term": "Nó de cruz procesional", "prompt": "Explica que significa \"nó de cruz procesional\".", "output": "Distintivo orixinal da cruz procesional situado na pértega. Nun primeiro momento utilizouse co único obxectivo de proporcionarlle un mellor sostén ou apoio. Máis tarde, o nó pasa a situarse na parte inferior da cruz, converténdose nun elemento integrante dela, á vez que constitúe un motivo ornamental, enriquecido notablemente con pequenos doseis e imaxinería a partir do século XIV. Durante os séculos XIV e XV os nós destas caras eran esféricos, lobulares ou bulbosos, ou ben compostos por un prisma hexagonal ou cuadrangular, de moi pouca altura en relación co seu diámetro, con cruces de sección cilíndrica entrante, mostrando nos ángulos uns saíntes a modo de pequenas columnas que, ás veces, se unen na parte superior e forman unha varanda que rodea o nó. Outros, máis ricos, en lugar de nós de columnas levan rombos esmaltados ou cicelados. O nó hexagonal ou rectangular non se xeneraliza ata o século XVI; presenta un, dous ou tres pisos de nichos, separados por pináculos e protexidos por pequenos doseis, onde se aloxan pequenas esculturas de santos e santas e, ás veces, entre elas, pequenas figuras de anxos cos instrumentos da Paixón."}
{"id": 1015803, "term": "Pé de cruz procesional", "prompt": "Cal é o sentido de \"pé de cruz procesional\"?", "output": "Peza que puiden adoptar diferentes formas nas que se apoia a árbore da cruz procesional."}
{"id": 1015804, "term": "Cruz relicario", "prompt": "Cal é a acepción de \"cruz relicario\"?", "output": "Cruz con pé e traveseiro simple ou dobre, que contén reliquias ou un relicario en forma de cruz.\n\nNota de alcance: Ás pezas que conteñen un fragmento da \"Veracruz\" denomínaselles cruz relicario da \"Veracruz\", sendo moi habituais na época hispanogoda."}
{"id": 1009895, "term": "Cruz trevoada", "prompt": "Explica que significa \"cruz trevoada\".", "output": "Cruz cuxos brazos rematan en flor ou en trevo."}
{"id": 1190070, "term": "Cruz triunfal", "prompt": "Dame a definición de \"cruz triunfal\".", "output": "Cruz cuxo nome obedece á localización que tiveron na súa orixe, colocadas pendentes de tres cadeas nos arcos triunfais das igrexas. Polo xeral de madeira, ostentaban pinturas e gravados, frecuentemente a Virxe e San Xoán."}
{"id": 1189574, "term": "Cruz votiva", "prompt": "Cal é o sentido de \"cruz votiva\"?", "output": "Cruz, xeralmente, latina e de brazos alongados, realizada nunha chapa grosa rebordeada. Leva por ambas as caras chatóns ovalados e circulares, enfilados e emparellados aos extremos, nos que se incrustan, nácares, zafiros e amatistas. Do pé e brazos penden colgantes longos, que engarzan varias pezas e terminan en pedras relativamente grosas e redondeadas.\n\nNota de alcance: Desde que os monarcas visigodos se converteron ao catolicismo, a finais do século VI, demostran unha gran devoción pola cruz, o que foi recompensado por Roma co envío de reliquias da \"Veracruz\". Este feito motivou o desenvolvemento dun culto que promovería a realización de cruces en materiais nobres (ouro, prata, xema, etc.). Utilizábanse nos oficios litúrxicos e, xunto coas coroas votivas, eran ofrendadas nas igrexas polos monarcas, nobres e eclesiásticos. Unha das finalidades da cruz utilizada como medio de propaganda e demostración de poder, era perpetuar a memoria do doador. Con todo, é a función litúrxica e devocional a máis destacada polos textos; as fontes hispanas fálannos da importancia das cruces de ouro e prata que, adornadas con xemas e perlas, colocábanse sobre os altares na celebración da Eucaristía. Probablemente, estas cruces, ademais de seren obxectos litúrxicos, servían tamén como relicarios e cruces procesionais."}
{"id": 1190069, "term": "Cruz pénsil", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cruz pénsil\"?", "output": "Cruz colgante como as que penden dalgúns obxectos e coroas votivas."}
{"id": 1189502, "term": "Cadro relicario", "prompt": "Cal é o sentido de \"cadro relicario\"?", "output": "Relicario en forma de cadro enmarcado, xeralmente colgado e a miúdo decorado con longas tiras de papel dourado enroladas, chamadas \"paperois\"."}
{"id": 1015813, "term": "Culler bautismal", "prompt": "Explica o significado de \"culler bautismal\".", "output": "No culto católico, recipiente en forma de cazo ou culler grande con mango longo, destinado a verter a auga bautismal durante a cerimonia."}
{"id": 1015771, "term": "Coitelo eucarístico", "prompt": "Cal é a acepción de \"coitelo eucarístico\"?", "output": "No culto católico, instrumento utilizado antigamente para cortar, en pequenas porcións, o pan distribuído durante a comuñón antes da consagración. Ás veces, ao mango engádeselle unha cruz."}
{"id": 1189658, "term": "Coitelo para o Sabat", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"coitelo para o sabat\"?", "output": "No culto xudeu, coitelo que serve para cortar os pans que se consomen as tardes dos venres. Estas pezas a miúdo contan con inscricións tales como os nomes de \"sabat\" ou \"berchés\".\n\nNota de alcance: O sábado, \"sabat\", é o día de descanso semanal para o xudeu e, dentro do calendario festivo, a máis importante institución do xudaísmo. Comeza ao poñerse o sol o venres ata o día seguinte á mesma hora. Durante o \"sabat\" está prohibido todo tipo de actividade, fóra das que teñen relación coa oración e o estudo da \"Torá\", así como as ocupacións de tipo piadoso como a de salvar unha vida ou atender un enfermo. Están prohibidos todos os traballos domésticos (a comida do sábado ten que preparase a véspera manténdoa toda a noite á calor), a fin de que a festa teña só a Deus e a \"Torá\" como protagonistas."}
{"id": 1191247, "term": "Coitelo ritual", "prompt": "Explica o significado de \"coitelo ritual\".", "output": "Instrumento formado por unha folla de metal, dun só corte, e mango, cuxa función principal está dedicada ao culto e cerimonias relixiosas de diferentes cultos.\n\nNota de alcance: En xeral, as armas teñen unha difícil atribución debido ás súas múltiples funcións, dependerá do material, ornamentación coa que estean enriquecidos, o seu carácter máis ou menos funcional, etc.; son armas pero tamén obxectos rituais, elementos de prestixio ou reserva de valor."}
{"id": 1191772, "term": "Coitelo Shona", "prompt": "Dame a definición de \"coitelo shona\".", "output": "Coitelo ritual Shona (Mozambique) composto por unha folla en ferro forxado, de dobre fío, con follas gravadas.\n\nNota de alcance: O seu carácter cerimonial céntrase, fundamentalmente, na empuñadura e na funda, cuxas características o afastan dun posible uso militar. A empuñadura introduce un factor antropomórfico na arma, cunha bela simplificación da cara. A funda acentúa o carácter pouco funcional da peza e o seu valor esencial como útil de prestixio, destinado a reforzar a autoridade do seu dono."}
{"id": 1186432, "term": "Cuchimilco", "prompt": "Con que significado se emprega \"cuchimilco\"?", "output": "Figura antropomorfa, tanto masculina como feminina, en cerámica pintada sobre fondo crema. Adoita estar representada de pé, cos brazos elevados ou estendidos e as palmas das mans cara a fóra, espida e co sexo remarcado. Son figuras propias do val de Chancay, na costa central do Perú, correspondente ao Período Intermedio Tardío (1000-1450 d. C.). A cerámica Chancay adquire unha personalidade propia e ten un carácter distintivo polo tipo de arxila empregada e as formas desta. Realizada mediante a técnica do modelado, moldeado e pastillaxe, presenta unha arxila de calidade, que adoita ter un aspecto basto e rugoso no que se aprecia o temperante. É de cor branca leitosa, tamén pode presentar decoración pintada en vermello pero especialmente en cor negra (estilo coñecido como \"negro sobre branco\"), neste caso con deseños de tipo xeométrico, rombos, triángulos ou liñas cruzadas, entre outros, similares aos utilizados nos téxtiles dos que posiblemente se inspiran.\n\nNota de alcance: Estas pezas foron interpretadas como deidades ou ofrendas, relacionándoas coa abundancia, fertilidade e o culto aos mortos, pero tamén como marcadores de tumbas ao ser atopados sobre o corpo do defunto."}
{"id": 1190293, "term": "Cunco de Kava", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cunco de kava\"?", "output": "Cunco de pequenas dimensións realizado en pedra ou en madeira e apoiado sobre catro patas, utilizado en todas as illas polinésicas para consumir a bebida do mesmo nome. Na zona onde existe unha menor distancia entre ambas as patas, aparece un saínte bicudo a cada lado cun pequeno orificio no centro deste, polo que se verte o líquido. Unha das tipoloxías de cuncas máis estendida por todo o Pacífico, é a referida aos colectores da bebida chamada \"kava\" ou \"yagona\".\n\nNota de alcance: Con este nome, \"kava\", desígnase unha bebida de carácter cerimonial sen a cal non se comprende ningunha celebración, do tipo que sexa, xa que estaba asociada ás festas e ao prestixio social do que as realizaba e servíase por rigorosa orde de rango, segundo o tipo de celebración. O carácter cerimonial desta bebida queda reflectido nos diarios dos expedicionarios e científicos do século XVIII. Esta \"auga de bebida\" ou \"bebida de deuses\" extráese dun arbusto oceánico da familia das Piperáceas, o \"Piper Mestimicum\", en cuxas raíces se atopa o alcaloide metisticina ou \"kavaina\", e a \"yangonina\". A súa preparación era tarefa feminina relndose a raíz e mascándoa, formando bólas que depositaban nunha vasilla e que deixaban fermentar en auga. O seu consumo continúa presente hoxe en día en determinadas cerimonias de carácter social ou familiar, perdéndose a súa función relixiosa ante o avance do cristianismo. Nunca se considerou como unha droga, xa que a súa utilización sempre estivo rodeada dunha regulamentación que marca as súas funcións simbólicas e rituais."}
{"id": 1191625, "term": "Sedriniyaqona", "prompt": "Como se define \"sedriniyaqona\"?", "output": "Nome co que se coñece o cunco de kava nas illas Fiji. Este tipo de cunco ou prato de madeira, adoita ter a forma dunha folla e é de uso colectivo.\n\nNota de alcance: O kava, chamado \"yaqona\" en Fiji, refírese a unha bebida con calidades relaxantes, a base de decocción de raíces de pementeiros (\"Piper methysticum\"). É consumida ritualmente polos sacerdotes, os xefes e os homes de alto rango."}
{"id": 1191208, "term": "Umete", "prompt": "Que quere dicir \"umete\"?", "output": "Cunco de kava, de madeira ou de pedra dolorita negra, de carácter sagrado, utilizado en Tahití. Algunhas pezas distínguense pola súa talla e pulido, cunha forma oval con pico nun extremo e catro patas troncocónicas. A súa forma, aínda que en maior tamaño, lembra ás vasillas realizadas en cabaza nos países tropicais; tamén con esta forma e tamaño se facían de madeira nas illas polinesias.\n\nNota de alcance: O \"umete\" utilizábase para facer e tomar kava (bebida consumida nas illas polinesias, obtida da infusión das raíces do \"Piper Methyssticum\"). A súa preparación e consumo está estreitamente ligado a toda a vida ritual e cerimonial do grupo, utilizándose tamén como ofrenda, tendo así mesmo propiedades curativas. O seu consumo permite a comunicación co sagrado e a identificación do xefe cos seus deuses ancestrais. A pedra dolorita só se atopa na illa de Maurua; non é unha pedra fácil de partir e puír, o que implica que os insulares puideron coñecer nesa época ferramentas de metal e puideron tallar e puír estes elementos de pedra."}
{"id": 1191187, "term": "Corno de rinoceronte", "prompt": "Como se define \"corno de rinoceronte\"?", "output": "Corno utilizado no ámbito da relixiosidade popular ao longo dos séculos como amuleto e contraveleno, así como para combater as febres malignas polas súas propiedades sudoríficas e fortificantes.\n\nNota de alcance: Ao corno atribúeselle unha calidade terapéutica para combater as disenterías, todas as enfermidades contaxiosas, fortificar o corazón e especialmente como contraveleno, para o que se preparaba un antídoto co corno de rinoceronte pulido. Adoitaba facerse, do mesmo xeito que co mítico unicornio, vasos de corno de rinoceronte que alcanzaban elevados prezos no mercado, debido á crenza xeneralizada que a inxestión nos devanditos recipientes dos líquidos envelenados contrarrestaba a acción das devanditas substancias nocivas."}
{"id": 1189732, "term": "Culacula", "prompt": "Como se define \"culacula\"?", "output": "Maza ritual de madeira das illas Fiji cun dobre uso, cerimonial e guerreiro. A súa forma está inspirada no remo como arma de combate. O extremo proximal, ao igual que o mango, é de sección circular, terminando nun pomo. O extremo distal, que adoita ser o máis traballado, ensánchase a partir do mango, aplanándose en forma de pa puída e bifacial. Ambos os extremos terminan nun bordo afiado e dentado.\n\nNota de alcance: As tamén chamadas \"paddle dance\" ou mazas curtas son usadas nos bailes cerimoniais sobre todo polas mulleres, por iso o seu tamaño é menor e están realizadas en madeiras menos pesadas."}
{"id": 1190225, "term": "Culigna", "prompt": "Dime cal é a definición de \"culigna\".", "output": "Recipiente en forma de copa utilizado nun contexto de sacrificio. Empregábase na ofrenda do viño a Xúpiter.\n\nNota de alcance: Xúpiter (asimilado do deus grego Zeus) é o deus por excelencia do panteón romano. Considerado a divindade do ceo, da luz diúrna, do tempo, do raio e do trono; en Roma reina sobre o Capitolio, que lle é especialmente consagrado."}
{"id": 1190224, "term": "Culullus", "prompt": "Como se define \"culullus\"?", "output": "Copa, en terracota, usada polos pontífices romanos nos sacrificios."}
{"id": 1001167, "term": "Custodia", "prompt": "Que significa \"custodia\"?", "output": "No culto católico, vaso sagrado ou obxecto suntuario litúrxico destinado a expoñer adoración dos fieis o Santísimo Sacramento mediante viril, xa sexa no interior da igrexa ou ao longo dunha procesión. Varía moito en canto a estilo e tamaño, oscilando entre 0,30 m e 1,50 m. Adoita estar formado por dous corpos; un en forma estrelada, con caixa de cristal en figura de disco, no que se presenta a Sagrada Forma, chamado lúnula ou crecente lunar; o outro como pedestal. A miúdo coróase cunha cruz. Os materiais utilizados na súa elaboración son dunha gran riqueza: ouro, prata, esmaltes e pedras preciosas. O verdadeiro impulso para a construción e desenvolvemento deste obxecto litúrxico foron as procesións teofóricas e, especialmente, a do Corpus Christi. Ao principio utilizáronse nestas procesións os copóns e \"píxides\" mediante a substitución da cruz de remate por un viril no que quedaba publicamente exposta a Sagrada Forma. Máis tarde, apareceron as custodias portátiles ou de asento, que adoptaron a estrutura dun templete en cuxo interior se aloxa o viril, elevado sobre un pé ou hastil. Despois, vanse complicando ata se converteren en auténticas estruturas arquitectónicas, torres apiramidadas que, nalgúns casos, mantiveron o pé ou hastil e, noutros, elévanse directamente sobre unha base (custodias de asento). A custodia gótica hispana introduce unha novidade cara ao 150, da man do ourive alemán Enrique de Arfe: a creación dunha estrutura absolutamente diáfana, coa redución da arquitectura ao esqueleto portante e a conseguinte visibilidade da Sagrada Forma, que é aloxada monumentalmente no seu interior.\n\nNota de alcance: Custodia, sagrario e tabernáculo son termos equivalentes cando se utilizan estritamente no sentido de caixa para gardar as Sagradas Formas."}
{"id": 1015601, "term": "Base de custodia", "prompt": "Cal é a definición de \"base de custodia\"?", "output": "Parte inferior na que descansa ou apoia a peza onde se expón a hostia consagrada para a adoración dos fieis."}
{"id": 1001168, "term": "Custodia de asento", "prompt": "Explica que significa \"custodia de asento\".", "output": "Custodia elevada directamente sobre unha base e reservada para as grandes solemnidades. En realidade trátase dun marco suntuoso, de grandes proporcións e estrutura arquitectónica, para o ostensorio. Constitúese como o tipo máis monumental de custodia, necesitando andas para o seu transporte. A súa función é a de ser levada en procesión, deste xeito desaparece a función de \"elevación\" na misa, co que o pé e o soporte poden omitirse, no seu lugar, a parte superior adoita converterse nunha impresionante torre.\n\nNota de alcance: O auxe extraordinario que tomou o culto da Eucaristía na España da Contrarreforma fixo que a custodia de asento adquirise uns caracteres de monumentalidade e suntuosidade inigualados."}
{"id": 1011807, "term": "Lúnula", "prompt": "Que quere dicir \"lúnula\"?", "output": "Apoio de ouro ou de prata dourada, en forma de luneto ou media lúa, inserido na parte central do ostensorio para a exposición da Sacra Forma. Está composta por dous discos circulares de cristal, engastados en ouro ou prata dourada. Cando non está exposta, a lúnula consérvase nunha caixa ou colócase sobre un porta-lúnula."}
{"id": 1189439, "term": "Crecente eucarístico", "prompt": "Como se define \"crecente eucarístico\"?", "output": "Pequeno soporte en ouro ou en prata dourada, constituída por dúas placas con forma de crecente lunar entre as que se insire a hostia. A peza sitúase na parte central dunha custodia para a exposición dunha gran hostia consagrada. Cando a Sagrada Forma non está exposta, o crecente eucarístico consérvase nunha lúnula ou colócase sobre un \"porta-lúnula\"."}
{"id": 1192440, "term": "Porta-lúnula", "prompt": "Dame a definición de \"porta-lúnula\".", "output": "No culto católico, soporte sobre o que se coloca unha lúnula ou un crecente eucarístico para expoñer a hostia á adoración dos fieis durante unha cerimonia."}
{"id": 1011853, "term": "Ostensorio", "prompt": "Dame a definición de \"ostensorio\".", "output": "Custodia, a miúdo en metais nobres e pedras preciosas e máis raramente en madeira tallada e dourada, onde se aloxa o viril que recolle a Sagrada Forma para a súa exposición no interior das igrexas ou para ser conducida procesionalmente da man do sacerdote. Pódese rodear de diversos adornos, normalmente raios solares ou elementos vexetais terminados en finos remates. O sol ou o ostensorio móntase sobre un soporte ou hastil. Adquire este nome a partir do século XIV, cando se difunde o costume de expoñer a hostia consagrada á vista dos fieis. En orixe eran adaptacións doutros obxectos litúrxicos, como relicarios, polo que tamén se coñece como ostensorio ao que se utiliza para situar nel reliquias relativas á Paixón de Xesús ou dos santos, ou \"píxides\", aos que se lle engadía un viril, case sempre de ouro, indispensable para soster a partícula. No século XV fixáronse as formas propias do novo obxecto litúrxico, con catro básicas: \"de torre\", \"de disco\", \"de cruz\" e \"con figuras\". Estas, co tempo, sufriron algunhas variacións que desembocaron no ostensorio arquitectónico, de copa ou radiado. A exuberancia da arte barroca e a forte necesidade simbólica da época da Contrarreforma propiciaron a aparición no século XVI de ostensorios de hastil con ricos motivos vexetais e representacións alegóricas.\n\nNota de alcance: No século XIV, o uso do relicario simboliza o recoñecemento na Sagrada Forma da reliquia de Cristo, e o uso da \"píxide\", como ostensorio, unha simple prolongación do uso primixenio de conservación das hostias consagradas. Ata o século XV non houbo necesidade de definir un obxecto litúrxico para a presentación da hostia consagrada, e iso grazas á proliferación das procesións do Santísimo Sacramento e á institución da devoción das Corenta Horas."}
{"id": 1016195, "term": "Pé de ostensorio", "prompt": "Cal é a acepción de \"pé de ostensorio\"?", "output": "Parte inferior, a modo de soporte ou hastil, onde descansa ou apoia a base do ostensorio."}
{"id": 1001172, "term": "Viril", "prompt": "Explica o significado de \"viril\".", "output": "Caixiña plana de cristal que forma parte das custodias, composta por dous cristais montados nun cerquiño de ouro, dentro da cal se coloca a Sagrada Forma, sobre a lúnula, de maneira que estea claramente visible. A maioría son do tipo de \"disco\" con fío exterior dentado. Outros son discos redondos de raios, un tipo que se fixo popular durante o Barroco. Adoitan ter un soporte traballado, moitas veces con forma balaustrada e pé redondo ou con forma de estrela, sendo estes tipos os máis comúns desde o século XV en diante.\n\nNota de alcance: A custodia é o punto álxido dunha procesión destinada a resaltar o aspecto triunfante da Eucaristía; por iso o centro de atención é o viril e a Sagrada Forma que, nalgúns casos, se rodea de anxos turiferarios e outros que portan insignias da Paixón. Os primeiros teñen o significado de honrar o Santísimo; os segundos aluden de forma concreta á Paixón de Cristo como garantía de salvación."}
{"id": 1016520, "term": "Pé de viril", "prompt": "Que significa \"pé de viril\"?", "output": "Parte inferior onde descansa a caixa plana de cristal onde se custodia a Sagrada Forma (viril.\n\nNota de alcance: Os tipos máis comúns, sobre todo a partir do século XV, adoitan ter forma abalaustrada e pé redondo ou con forma de estrela."}
{"id": 1031782, "term": "Custodia procesional", "prompt": "Que significa \"custodia procesional\"?", "output": "Custodia de asento que se saca do templo durante a procesión do Corpus Christi, portándoa sobre rodas ou andas. No seu conxunto, está representada por un templete ou trono de gran tamaño, con varios corpos, onde se coloca a Sagrada Forma para trasladala en diferentes procesións, sendo a máis importante a do Corpus Christi. Adoita estar labrada en material arxénteo e enriquecida con pequenas esculturas do mesmo metal, sendo rematada xeralmente pola figura da Fe. A custodia incorporou desde un primeiro momento gran cantidade de xoias no seu conxunto que, figuradas ou de pedrería, colócanse en molduras, ventás, remates, gárgolas, etc. A pesar da abundancia dos elementos decorativos, tanto de temas vexetais como de escultura exenta e en relevo, nestas pezas nunca se perde o valor e a importancia do arquitectónico. Ao ser conxuntos para procesionar concíbense como pezas exentas, evolucionando desde o tipo de torre ao de templete, chegando en casos a equivaler a urnas pechadas con base e remate desenvolvidos. O Barroco supón unha gran época de construción de custodias procesionais, onde algúns exemplares chegan a alcanzar os tres metros e medio de altura. Como solución compositiva predominan os templetes superpostos, destacando nelas as columnas estriadas e ricamente decoradas e as salomónicas. No século XVIII faise tamén frecuente o estípite. Alternan os cornixamentos rectos e os arcos de medio punto, aparecendo, principalmente no século XVIII, os polilobulados e os mixtos. É frecuente que as custodias do século XVII, e tamén as anteriores, se enriquezan con bases de perfís curvos e abundancia decorativa."}
{"id": 1015830, "term": "Custodia relicario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"custodia relicario\".", "output": "Tipo particular de relicario, a miúdo cunha caixa cilíndrica colocada en posición horizontal. Na parte superior leva outro recipiente, protexido por un cristal, para a exposición da Sagrada Forma."}
{"id": 1191870, "term": "Danda", "prompt": "Como se define \"danda\"?", "output": "Maza ritual, símbolo do poder do coñecemento no hinduísmo.\n\nNota de alcance: O \"danda\" é un atributo da divindade e un obxecto ritual frecuente na iconografía india (é o principal \"astra\", arma, de Skanda); os gardiáns ou \"dvarapala\" dos templos sempre van armados con mazas. No \"devanagari\" (escritura moderna do sánscrito e outras linguas indias), \"danda\" é un signo de puntuación en forma de trazo vertical, que fortalece o son. A maza recibe diferentes nomes, o principal sinónimo é \"gada\", pero tamén: \"dandi\" ou \"dandin\", que é un instrumento máxico do \"tantra\" e un atributo de Yama (Dandadhara ou \"O que porta o danda\"); pódense destacar outras mazas como a denominada \"kaumodaki\" ou \"mahat\" atributo de Vishnu (v. Figura de Vishnu)."}
{"id": 1191859, "term": "Dbu-rmog", "prompt": "Cal é a acepción de \"dbu-rmog\"?", "output": "Diadema de metal dourado incrustado con pedras semipreciosas e óso, utilizada dentro das prácticas rituais do budismo esotérico no Tibet. Está composta por unha longa banda sobre a cal se dispoñen cinco cranios humanos emparellados, dispostos sobre un florón, equilibrado a cada lado por dúas finas trenzas diametralmente opostas, formadas por pequenas perlas en óso. A coroa soporta unha decoración floral abundante e motivos en ourivaría, de vulto redondo, realzado por pedras semipreciosas vermellas e azuis. Nos cinco cranios, os ollos son figurados por pedras translúcidas vermellas, que simbolizan os cinco \"xinas\" (grupo dos cinco Budas do budismo Mahāyāna) que ornamentan as diademas de certos oficiantes budistas nepalís e tibetanos. Das súas bocas entreabertas saen chamas estilizadas.\n\nNota de alcance: Os colgantes, dispostos aos lados, son de óso animal. Este detalle permite supoñer que a diadema foi utilizada nun contexto \"Ge-lugs-pa\" (orde monástica), onde o uso de ósos humanos está prohibido nos rituais. As diademas son utilizadas polos oráculos en transo, durante os rituais de adiviñación. Non eran colocadas directamente sobre a cabeza do oficiante, senón sobre un chapeu acolchado. Os rituais do budismo esotérico son variados e complexos e implican o emprego de instrumentos específicos. A súa tipoloxía, con todo, refírese a un número escaso de formas básicas. Estes obxectos adoitan acompañar os xestos litúrxicos, serven para a preparación das ofrendas realizadas ás diferentes divindades, ou están relacionados con prácticas rituais de exorcismo."}
{"id": 1189328, "term": "Deepa-Lakshmi", "prompt": "Cal é o sentido de \"deepa-lakshmi\"?", "output": "Lámpada votiva hinduísta de grande importancia nos rituais celebrados nos templos. Adopta a forma dunha muller, que sostén entre as súas mans un recipiente no que se coloca o aceite e a mecha.\n\nNota de alcance: Xeralmente estas lámpadas son ofrecidas como mostra de agradecemento á divindade."}
{"id": 1191186, "term": "Defensa do Narval", "prompt": "Define \"defensa do narval\".", "output": "Un dos produtos naturais máis utilizados ao longo dos séculos polo seu valor máxico, sendo considerado, desde o punto de vista terapéutico, como un gran remedio antiepiléptico, sudorífico, cordial e sobre todo alexifármaco, é dicir, podía contrarrestar ou previr a acción dos velenos.\n\nNota de alcance: A crenza popular fixa a procedencia da defensa do Narval no animal mitolóxico identificado como un cabalo en cuxa fronte se atopaba un único corno: \"o unicornio\". Os autores greco-romanos, Claudio Eliano entre outros (século II), describe nas súas obras (\"Historia dos Animais\", L. III, 41) o animal, argumentando a súa crianza na India. O unicornio foi empregado para fabricar vasillas pois impedía morrer envelenado ao que inxerise velenos mortíferos depositados no devandito recipiente. En po ou en rasuras entraba a formar parte de polifármacos, como o láudano opiado de Quercetano ou o po cefálico de Michaelis. O seu uso popularizouse en tal medida que Miguel de Cervantes o recolle na súa novela \"La española inglesa\" como \"pos de unicornio\". Será a partir do século XVIII cando se identifica ao unicornio co dente de Narval. Ata o século pasado, era frecuente atopalo en calquera farmacia que se prezase de estar ben provista, sendo mesmo o emblema que distingue as farmacias nalgúns lugares de Alemaña."}
{"id": 1190305, "term": "Depas", "prompt": "Define \"depas\".", "output": "Na época homérica, este termo parece designar toda clase de vasos de dúas asas. Atópase vinculado a usos múltiples: sacar viño da cratera nos grandes banquetes sacrificiais, facer libacións aos deuses, facelo circular na contorna da mesa do festín ou ofrecerlle o viño ao anfitrión."}
{"id": 1015839, "term": "Devocionario", "prompt": "Como se define \"devocionario\"?", "output": "Libro que contén varias oracións para uso dos fieis. Tamén se chama devocionario o libro que acompaña o neno durante a cerimonia da Primeira Comuñón. Ás veces, a cuberta pode ser de prata e estar luxosamente ornamentada. Outras, son deseñados para ser suspendidos dun cordón ou cadea e ser levados ao redor do pescozo. Aparecen con frecuencia nos retratos do século XVI.\n\nNota de alcance: Crese que os devocionarios son invención española. Un deseño parecido foi presentado por Lucas de Salamanca ao gremio de ourives en 1570. Segundo algunhas fontes, Catarina de Aragón levou a Inglaterra a moda das xoias-libro, onde se coñecen como \"taboíñas\". A pesar diso, como no caso doutros moitos obxectos relacionados coa práctica relixiosa, no século XIX era común que os devocionarios, a pesar de estaren impresos en español, procedesen de Francia."}
{"id": 1191858, "term": "Dharmacakra", "prompt": "Dime cal é a definición de \"dharmacakra\".", "output": "Símbolo do \"dharma chakra\" representado como unha roda (\"chakra\" en sánscrito) de oito ou máis radios, normalmente en pedra. É o símbolo budista máis antigo atopado na arte india. O \"dharmacakra\" é a obra máis relevante da cultura de Dvaravati, desenvolvida en Tailandia durante os séculos VI ao XI-XIII. Estas rodas derivan dun dos obxectos de devoción máis reverenciados polos budistas theravadin da antiga India. As tamén chamadas rodas da Lei, en base redonda, testemúñanse desde o século III a. C., baixo o reinado do emperador Asoka. Máis tarde, durante os Períodos Gupta (320-540) e Postgupta, a imaxe da roda deixa de representarse a través destes obxectos monumentais para facelo en baixo relevo. Xunto coa estupa, convértese no símbolo \"anacónico\" da presenza de Buda, aínda que tamén foi utilizada como emblema autónomo. Ambos os símbolos, obxectos de culto, son postos en valor polo piar sobre o que se levantan, encadrando a imaxe dun Buda (v. Figura de Buda), normalmente sentado.\n\nNota de alcance: O uso da roda mantense paralelamente ás representacións do Benaventurado (Buda). A roda, na arte de Dvaravati, foi particularmente asociada ás escenas de predicación e, en combinación coas gacelas e o xesto de ensino da efixie de Buda, evocaba, máis especificamente, o seu Primeiro Sermón, de Sarnath sobre as Catro Verdades, xirando hipoteticamente unha roda cos dedos das dúas mans. En tanto que motivo evocador do Primeiro Sermón, a roda convértese nun dos símbolos maiores da relixión budista. Calquera que sexa a orientación sectorial, o \"dharmacakra\" é a mesma imaxe da doutrina. Animado por un movemento xiratorio continuo, suxire tanto a repetición ininterrompida dos preceptos da Boa Lei, como a súa difusión en todas as direccións e aparece como a expresión plástica que di que, a través do ensino do budismo, todos os seres serán conducidos cara á salvación."}
{"id": 1192160, "term": "Diadema seshed", "prompt": "Que quere dicir \"diadema seshed\"?", "output": "Diadema cun nó detrás da cabeza e cuxos extremos, en ocasións, aparecen retorcidos, ás veces pregados e ocasionalmente cruzados. A \"seshed\" pode verse no toucado de moitos \"ushebtis\" do Terceiro Período Intermedio, en ocasións, a corda do saco ou bolsa que leva o \"ushebti\" aparece atado a eles.\n\nNota de alcance: A palabra exipcia \"seshed\" significa simplemente \"banda\", con todo era considerado como un símbolo de vida e luz, que pretendía garantir a resurrección tras a morte. A diadema ten relación co deus Shu. Esta interpretación baséase en textos funerarios que a miúdo falan dunha relación entre o \"seshed\" e a luz do sol. Nos Textos das Pirámides do Imperio Antigo (ca. 2686-2181 a. C., hai referencias ao \"seshed\" do Toro de Luz. Nos mesmos \"Textos\", a palabra \"seshed\" úsase relacionada coa fronte de Re (v. Figura de Re ou se di que o defunto porta unha diadema \"seshed\" de cor vermella, que provén da deusa Ijet-weret cando se creou o mundo. No \"Libro dos Mortos\", e con palabras case idénticas tamén nos \"Textos dos Sarcófagos\", pódese ler unha oración que di: \"Son Horus que está na luz do sol, que ten poder sobre (ou\" grazas a \") a súa diadema\" seshed \"que ten poder sobre (\" ou grazas a \") a súa luz\". Noutro lugar do \"Libro dos Mortos\" atopamos unha referencia a \"aqueles que teñen poder grazas ao seu diadema\" seshed \", unha referencia á xente do sol e a Shu. A \"seshed\" tamén aparece representada no friso de obxectos sobre os sarcófagos do Imperio Medio."}
{"id": 1192882, "term": "Dikerion", "prompt": "Que significa \"dikerion\"?", "output": "No culto ortodoxo, candelabro de dous brazos para senllos cirios que, xunto co \"trikerion\" (candelabro de tres brazos), é utilizado polo bispo para darlles a bendición aos fieis.\n\nNota de alcance: O \"dikerion\" simboliza a dobre natureza de Cristo. Ambos os candelabros adoitan estar apoiados nas esquinas sueste e nordeste do altar. Cando a cerimonia o require, o bispo colle os candelabros, o \"dikerion\" coa man esquerda e o \"trikerion\" coa dereita."}
{"id": 1190344, "term": "Ding", "prompt": "Cal é o sentido de \"ding\"?", "output": "Recipiente de gran tamaño destinado a conter alimentos (carne) nos sacrificios. O \"ding\" é unha das formas máis antigas dentro dos bronces cerimoniais da dinastía Shang (Yin) (1765-1122/1558-1050 a. C.). Segundo a forma que presentan, pódense distinguir dous tipos: os cadrados ou rectangulares, denominados \"fang-ding\", e os redondos ou ovalados coñecidos como \"li-ding\". Segundo a función distínguense outros dous tipos: o \"ding guo\" e os \"ding sheng\".\n\nNota de alcance: Dado que na China arcaica os sacrificios eran a principal actividade social, e que os \"ding\" chegaran a converterse no obxecto máis importante nas cerimonias rituais e de sacrificios, a súa función como eixe no sistema de ritualización dos bronces levaríanos a definir, durante un longo período de tempo, a posición social da aristocracia que sustentaba o devandito sistema ritual, ata chegar a converterse no símbolo mesmo de autoridade e do poder político."}
{"id": 1190348, "term": "Ding guo", "prompt": "Cal é a definición de \"ding guo\"?", "output": "Tipo de \"ding\" destinado a quentar \"carne e peixe, e carne seca\" para o sacrificio. A carne do animal sacrificado púñase primeiro nos \"ding guo\", a este proceso chamábaselle \"gozar\" (\"xiang\"); despois trasladábase ao \"ding sheng\"."}
{"id": 1190349, "term": "Ding sheng", "prompt": "Explica que significa \"ding sheng\".", "output": "Tipo de \"ding\", de forma rectangular, onde se traslada a carne do animal sacrificado tras ser quentada nos \"ding guo\"."}
{"id": 1193257, "term": "Fang-ding", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"fang-ding\"?", "output": "Tipo de \"ding\" rectangular ou cadrado cuxa datación se remonta ao redor da metade da dinastía Shang. Os exemplares coñecidos de Shang tardío (ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) son de tamaño mediano e pequeno. O modelo típico dos \"ding\" rectangulares de Zhou do Oeste (ca. 1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) caracterízase, principalmente, polas súas catro patas altas tubulares, en forma de trípode, fronte a un corpo pouco profundo.\n\nNota de alcance: A función principal do \"fang-ding\" é a de colector de carne destinada aos sacrificios."}
{"id": 1193258, "term": "Li-ding", "prompt": "Dime cal é a definición de \"li-ding\".", "output": "Tipo de \"ding\" redondo ou ovalado resultado da evolución producida entre as fases media e tardía da dinastía Shang (ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). A partir do período neolítico, os \"ding\" de cerámica convertéronse no recipiente fundamental para a cocción de alimentos e esa mesma forma, en bronce, aparecerá xa na última fase da dinastía Xia (2207-1766 a. C.) Durante as dinastías Shang e Zhou (ca. 1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), convertéronse nos bronces rituais por excelencia, facéndose imprescindibles nos sacrificios e banquetes cerimoniais, consolidándose ademais como elementos primordiais nas ofrendas de alimentos e cereais.\n\nNota de alcance: A función principal do \"li-ding\" é a de colector de carne destinada aos sacrificios."}
{"id": 1191863, "term": "Dipa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"dipa\"?", "output": "Lampadiña de aceite ou manteiga, símbolo da vida e obxecto ritual dos templos e do culto doméstico, moi utilizado durante as \"poxas\" (ofrendas) de todas as relixións indias. Poden fabricarse en diversos tipos de materiais, pedra, metal, cerámica, etc., pero as máis populares son as vexetais, que consisten nunha folla de árbore sagrado (sobre todo banyan e pippal) a modo de recipiente, coa chama, o combustible, algunhas flores e grans de arroz. Ao poder flotar, as \"dīpas\" vexetais convértense na ofrenda preferida nos \"sñanayatra\" (\"Festa do baño\" da imaxe de culto hindú). Nos templos hindús é frecuente atopar ducias de \"dīpas\" colocadas en piares erixidos para tal fin (os \"dīpadanda\", \"dīpastambha\" e \"dīpdāna\").\n\nNota de alcance: Entre as festas indias máis populares destaca o \"Dīpavalī\" (tamén \"Dipali\" e Divali \") ou Festival das Luces, de bo augurio, celebrada dúas veces ao ano: o 23 de febreiro como o Ano Novo da era \"vikrama\", e o 27 de \"Ashvina\" (setembro-outubro) ou o 2 de \"Karttika\" (outubro-novembro). Durante estas datas, todos os edificios e monumentos, adórnanse con luces (antes con \"dīpas\" e na actualidade con lámpadas e tubos de neon)."}
{"id": 1189702, "term": "Díptico conmemorativo funerario", "prompt": "Explica o significado de \"díptico conmemorativo funerario\".", "output": "No cristianismo, par de pequenos paneis, xeralmente de marfil ou óso, unidos mediante bisagras. O exterior decórase con escenas ou figuras relixiosas. O interior contén unha lista con nomes de persoas que era lida na misa católica, durante a oración, para interceder polos vivos e polos mortos."}
{"id": 1189695, "term": "Fusta de confesor", "prompt": "Con que significado se emprega \"fusta de confesor\"?", "output": "Longa vara de madeira flexible utilizada polo penal das basílicas romanas maiores durante a confesión, aínda que tamén se utilizou en certas cerimonias particulares, como os ritos penitenciarios e a entronización de cardeais penitenciarios.\n\nNota de alcance: Chámaselle penal ao Cardeal presidente do Tribunal da Penitenciaría en Roma e ao presbítero secular ou regular, que ten a obriga de confesar os penitentes nunha igrexa determinada."}
{"id": 1192828, "term": "Disco alado", "prompt": "Explica que significa \"disco alado\".", "output": "Disco solar con ás de falcón, orixinalmente símbolo do deus Horus de Behdet (ou do Horus Behdetita), no leste do delta (v. Figura de Horus).\n\nNota de alcance: Como Horus foi asociado co rei, o disco alado chegou a ter unha dobre significación: por unha banda, como símbolo da realeza e, por outro, como protección en xeral, ademais de encarnar os ceos a través dos que Re se move (v. Figura de Re. Debido a estas asociacións coa realeza, así como ás conexións entre o Horus Behdetita e a deusa cobra Buto Uadjit, enténdese que o \"uraeus\" (ou cobra sagrada) (v. Figura de Uraeus foi engadido a ambos os dous lados dos discos alados xa desde o Imperio Antigo (ca. 2686-2181 a. C.). No Imperio Novo (ca. 1550-1069 a. C.) era considerado un símbolo fundamental de protección, que se podía atopar xeralmente representado nos teitos dos templos e sobre as \"torres\" (pórticos cerimoniais) e outros portais ou accesos cerimoniais."}
{"id": 1189143, "term": "Patena ortodoxa", "prompt": "Explica o significado de \"patena ortodoxa\".", "output": "No culto ortodoxo, prato grande e profundo a fin de poder conter o pan destinado ao rito eucarístico. Normalmente está realizado en metais nobres e adoita ser ornamentado con pedras preciosas, esmaltes, perlas, gravados coa escena da Santa Cea, etc.\n\nNota de alcance: Polo xeral, os exemplos bizantinos resultan dunha riqueza iconográfica moi superior aos do mundo occidental. Durante os séculos X e XI os cálices e patenas, que frecuentemente formaban xogo, foron fabricados en materiais nobres, ouro e prata dourada. Enriquecíanse con pedras preciosas, evocación do lapidario de San Xoán na visión da Xerusalén celeste. No culto ortodoxo ruso, a patena preséntase con filete e sen reborde sobre un pé central. No culto grego, o disco preséntase sen pé e cun alto reborde vertical. O \"diskos\" ou \"diskarion\", como no caso do \"Agion Poterion\", adoita estar cuberto por un veo."}
{"id": 1190236, "term": "Dolabra", "prompt": "Que significa \"dolabra\"?", "output": "Machada bipenne (con dúas ás ou follas), con mango. Unha das súas ás corresponde a unha grosa folla cortante e, a outra, a un pico curvo.\n\nNota de alcance: A \"dolabra\" pode ser utilizada tanto na vida cotiá como na esfera do sacrificio en Grecia, onde serve para inmolar as vítimas animais."}
{"id": 1190379, "term": "Dou", "prompt": "Explica que significa \"dou\".", "output": "Recipiente en bronce destinado a conservar a carne dos animais sacrificados nos banquetes rituais da. China arcaica. Neles colocábanse alimentos en salgadura ou carne adobada, e tamén podían ser utilizados para gardar cereais como millo ou sorgo. A morfoloxía máis común presenta un recipiente con forma de cunco e debaixo un pé anular moi alto a modo de copa. Antes das primaveras e outonos (ca. 722-481 a. C., segundo cronoloxía de Gao Yuan) normalmente non tiñan tapa, pero despois deste período comezouse a incorporar unha cuberta, cuxa forma se asemellaba á parte do ventre, aínda que algo máis pequena, que, ao ser retirada, podíase converter nunha pequena bandexa para alimentos. A parte inferior ten forma de cunco esférico e repousa sobre un piar cilíndrico. O motivo decorativo principal destas pezas adoitan ser dragóns estilizados, combinándoo con deseños xeométricos en pescozo, abdome e piar. Este tipo de decoración e as súas combinacións son habituais na cultura Jin nos ¡períodos tardío das primaveras e outonos e inicial de reinos combatentes (entes. 453-222 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). O \"dou\", que foi unha forma en bronce moi frecuente a partir das Dinastías Zhou do Oeste (ca. 1121-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), xa na Dinastía Han (206 a. C.-280 d. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) comeza a reproducirse en cerámica e laca.\n\nNota de alcance: Aínda que o \"dou\" xa se utilizaba na dinastía Shang tardía en pequeno número, haberá que esperar ao período das primaveras e os outonos para que se multipliquen os exemplares e se convertan nun dos bronces habituais integrados nos enxovais rituais."}
{"id": 1191232, "term": "Asento cerimonial", "prompt": "Que significa \"asento cerimonial\"?", "output": "Asento cerimonial, en forma de pequeno banco de madeira ou pedra tallada nunha soa peza, que forma parte dos obxectos rituais da cultura taína (grupos de fala arawak que ocupaban parte das Antillas Maiores e as Bahamas no momento do Descubrimento. A súa relixión centrábase ao redor dunha categoría de deidades chamadas \"cemís\"). Nos \"dúhos\" máis pequenos, a persoa non apoiaba as nádegas no banco senón que adoptaba a postura de anicado, típica entre moitas sociedades que prescinden de cadeiras, almofadóns ou outros obxectos que serven de asento. Para o individuo, probablemente un cacique ou nitaíno, tanto se se sentaba coma se estaba anicado, estar sobre o \"dúho\" era o importante, porque ao facelo el estaba estrutural, social e simbolicamente sobre e no alto das costas do \"cemí\". Os \"dúhos\" máis grandes, normalmente, estaban puídos sobre a negra e densa madeira do aguayacán. Neles tallan figuras antropomorfas ou zoomorfas, ás que representan cos catro membros no chan (patas), e as costas, a superficie para sentar, cara a arriba. Do mesmo xeito que noutros obxectos de madeira e de pedra, estes bancos levaban incrustacións de cunchas e outros materiais a xeito de ollos, dentes, xoias ou faixas decorativas.\n\nNota de alcance: Os taínos utilizan nas súas representacións o ouro ou aliaxe de cobre e ouro (\"guanín\") en lugares de importancia simbólica: nas articulacións e nas partes en que o interior do corpo conecta co exterior (ollos, boca, embigo) ou nos lobos das orellas, que conectan o son interior co exterior. Este ouro, que conecta o interior oculto co exterior visible, pode ser considerado como o medio que permite acceder ao mundo sobrenatural, sempre un mundo de escuridade. Tamén é por esta razón pola que se preferían as madeiras negras, como a do \"guaiacán\". O negro é a ausencia de cor, simboliza o mundo dos espíritos e dos devanceiros, un mundo que non é visible e non pode ser percibido mediante os sentidos ordinarios. Pero o ouro faino posible. Quen se senta ou se encrequena sobre o seu \"dúho-cemí\" establece un vínculo co personaxe, que o acompañará e guiará ata alcanzar o estadio de consciencia onde se pode ver, oír, degustar e sentir o extraordinario. Segundo Mary Helms, estes obxectos parecen manifestacións de rango e, polo tanto, están asociados con situacións oficiais ou rituais. Na súa calidade dun dos compoñentes do ritual da \"cohoba\", estes pequenos bancos eran parte da parafernalia empregada na comunicación co sobrenatural. Similares asentos eran utilizados entre os desana, en Colombia. Reichel-Dolmatoff observa que os bancos proporcionan descanso físico e axudan á concentración mental. Ademais de seren símbolo de estabilidade e sabedoría."}
{"id": 1190381, "term": "Dui", "prompt": "Cal é a acepción de \"dui\"?", "output": "Recipiente, en bronce, que se utilizaba para gardar millo, sorgo e trigo nos banquetes rituais e cuxo uso se atopa documentado entre os séculos VI ao IV a. C. O \"dui\" é unha tipoloxía que aparece a mediados das primaveras e os outonos (ca. 722-481 a. C., segundo cronoloxía de Gao Yuan). A análise da súa morfoloxía permite ver a súa evolución a partir da combinación dos \"ding\" e os \"gui\". Existen dúas tipoloxías básicas de \"dui\": nunha, as partes superior e inferior, correspondentes á tapa e ao corpo, son simétricas e semiesféricas, en ambas hai dúas asas e tres patas, ademais, un pequeno número de exemplares dispoñen dun pé anular, dentro desta tipoloxía, cando a tapa e o corpo se unen forman un só corpo esférico ou ovalado; na segunda das tipoloxías, a tapa non se corresponde exactamente co corpo, ou non o fai en gran medida, e nalgúns casos o pé é substituído na tapa por un anel en forma de asa ou figuración zoomorfa. A partir do punto de unión da tapa e do corpo, cara a arriba e cara a abaixo, hai unha serie de bandas enfrontadas que combinan grupos decorativos en triángulo. Nalgúns destes grupos de triángulos destácase a superficie do bronce, e sobre eles recréanse formas xeométricas con filamentos de cobre. Noutros casos, os triángulos serven de marco que delimita o espazo, no que se incrustan turquesas e dragóns enroscados elaborados cos mesmos filamentos de cobre, que cobren toda a superficie. As formas triangulares así combinadas, unhas do dereito e outras invertidas, intercálanse producindo un gran contraste cromático. Xa a principios do Período dos Reinos Combatentes (ca. 453-222 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), este tipo de decoración dá un paso máis no seu desenvolvemento incorporando en numerosas ocasións cobre, prata e xade aos obxectos de bronce."}
{"id": 1191622, "term": "Dungdung", "prompt": "Que quere dicir \"dungdung\"?", "output": "Adorno feminino para a cabeza, utilizado polos ifugao (Filipinas), e realizado en diversos materiais como latón (mediante a técnica da cera perdida), perlas de vidro, plumas e madeira. Cunha talla de estilo realista, adóitase representar unha figura antropomorfa que é cravada sobre unha base de madeira.\n\nNota de alcance: As mulleres nobres adoitan levar este adorno sobre a cabeza, durante a cerimonia do seu casamento e en rituais funerarios."}
{"id": 1190109, "term": "Eiresione", "prompt": "Dame a definición de \"eiresione\".", "output": "Na Grecia antiga, rama de loureiro ou de oliveira ao redor da cal se cinguen fitas de la branca ou vermella, á que se atan os primeiros froitos da colleita.\n\nNota de alcance: A rama, que se consagra a divindade que distribúe os bens da terra, pode ser colgada ou suspendida das portas das casas para dar grazas, ou ben emprazada diante da porta do seu templo para implorar a súa protección contra a fame, as epidemias ou outras calamidades."}
{"id": 1191822, "term": "Ekpu", "prompt": "Explica o significado de \"ekpu\".", "output": "Talla en madeira decorada con debuxos e incisións que contan a vida, o status social e o oficio da persoa que representan.\n\nNota de alcance: Mediante estas tallas, a etnia oron da rexión de Ibom (Nixeria), rende culto aos seus antepasados, as figuras son conservadas no santuario ancestral da casa do máis vello do poboado. Son consideradas como as esculturas en madeira máis antigas e belamente realizadas da África Ssubsahariana. O valor destas pezas é sobre todo histórico, xa que se erixen en documentos do pasado dos oron. Na África negra, a morte implica a vitoria do home, posto que, aínda que sucumba fisicamente, este transcenderá a outra esfera da existencia, onde ocupará o seu lugar entre os maiores que o precederon para pasar a formar parte do círculo dos devanceiros, cuxo deber é asegurar a perpetuidade da comunidade. De aí que a morte para estes pobos non sexa considerada como unha derrota, senón como o paso ou tránsito a unha dimensión superior de vida."}
{"id": 1189488, "term": "Encolpio", "prompt": "Que quere dicir \"encolpio\"?", "output": "Pequeno obxecto decorado con imaxes ou símbolos cristiáns, de orixe sirio-palestino, cun ou varios aneis polos que pasaba un cordón para que os fieis puidesen levalo pendurado ao pescozo, a modo de pectoral. Foron realizados en todos os materiais utilizados en xoiaría. Podían ter a forma dun disco sinxelo, de cruz (\"encolpio cruciforme\", de medallón ou de caixiña a modo de relicario. Entre as dúas pezas gárdanse as reliquias, xeralmente fragmentos de \"Signum crucis\", no interior dunha cápsula, que pode estar composta por dous elementos encaixados o un no outro ou ben por unha montura en forma de cadrado.\n\nNota de alcance: Os \"encolpia\" estiveron en uso desde o século IV; na Península Ibérica aparecen desde o século VI, con forma de pequenas cruces articuladas, en bronce pregado e cicelado. Os decorados con esmaltes \"cloisonnés\" foron os máis apreciados, e aqueles que incluían imaxes de Cristo e a Virxe os máis populares, así como os adornados con escenas do ciclo das Festas ou retratos de santos como San Demetrio ou San Xurxo. No caso dos relicarios, destacouse o tema da cruz, cuxa forma e decoración foi evolucionando co tempo e que acolle o tema da cruz florida, moi frecuente a partir do século XI."}
{"id": 1189489, "term": "Encolpio cruciforme", "prompt": "Dime cal é a definición de \"encolpio cruciforme\".", "output": "Pequeno relicario, en forma de cruz, formado por dúas partes articuladas por unha bisagra."}
{"id": 1189490, "term": "Medallón relicario", "prompt": "Cal é a definición de \"medallón relicario\"?", "output": "Forma peculiar de relicario parecido á dun medallón, en materiais preciosos, asimilable a unha xoia profana e destinada a ser levada colgada ao pescozo. Nos conventos estas pezas adoitan seren máis habituais e sinxelas, comportando unha caixa para levar colgada, con frecuencia redonda, con tapa de contorno enriquecido con polo menos un viril á fronte, en ocasións tamén no reverso, que deixa ver algunha figura pintada, gravada ou cicelada tras a que adoita estar a reliquia."}
{"id": 1192879, "term": "Encolpion ortodoxo", "prompt": "Explica que significa \"encolpion ortodoxo\".", "output": "Insignia episcopal, con forma de gran medallón oval ou circular, adornado coa efixie de Cristo e coroado por unha mitra, que o bispo porta sobre o peito xunto ao \"Archieratikos stauros\" e, ás veces, xunto cun segundo encolpio coñecido como \"Panaxia\"."}
{"id": 1192881, "term": "Panaxia", "prompt": "Que quere dicir \"panaxia\"?", "output": "\"Encolpio\" ortodoxo adornado coa efixie da Virxe e coroado por unha mitra."}
{"id": 1014747, "term": "Enócoe", "prompt": "Como se define \"enócoe\"?", "output": "Vaso grego para verter en forma de xerro, cunha asa vertical, boca trilobulada ou de pico e pescozo marcado.\n\nNota de alcance: A súa utilización relaciónase, tanto no ámbito doméstico como relixioso, cos rituais relacionados co banquete, as cerimonias dionisíacas e as funerarias."}
{"id": 1014755, "term": "Epíquise", "prompt": "Con que significado se emprega \"epíquise\"?", "output": "Floreiro de pequeno tamaño, con pescozo longo e estreito, asa vertical e corpo en forma de carrete. Na súa orixe utilizouse para conter o viño e a auga, aínda que nun segundo momento o seu uso reservouse fundamentalmente para conter perfumes. Aínda que a maior parte foron realizados en cerámica, coñécense exemplares en bronce, en pedras preciosas, así como en ouro e en prata, como os achados nos santuarios de Argos, Atenas e Delos.\n\nNota de alcance: Pode ser utilizado tanto no ámbito doméstico como no relixioso en determinados rituais."}
{"id": 1192915, "term": "Episkopiké rabdos", "prompt": "Que quere dicir \"episkopiké rabdos\"?", "output": "Báculo ortodoxo ou bastón, popularmente coñecido como \"pateritsa\" ou \"dekanikion\". A parte superior do báculo remata en forma de dúas serpes xustapostas que miran unha cruz no centro.\n\nNota de alcance: Na vida cotiá o bispo leva un bastón de madeira chamado \"kazranion\". O \"episkopiké rabdos\" ou \"poimantiké rabdos\" simboliza o poder pastoral e é insignia episcopal e patriarcal. O báculo do hexúmeno (abade) está menos adornado e termina en forma de dous cornos cuxas extremidades se volven cara a abaixo."}
{"id": 1014757, "term": "Escifo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"escifo\".", "output": "Recipiente pequeno e profundo con dúas asas horizontais no bordo.\n\nNota de alcance: O \"escifo\" é utilizado tanto no ámbito doméstico como relixioso; así, vense aparecer, nos chamados \"vasos leneos\", a mulleres ou ménades sacando o viño dos \"estamnos\" nas festas dionisíacas gregas. Atopáronse numerosos exemplares nos santuarios delios, así como nos santuarios do Lacio. Os \"escifos\" \"con curuxa\" (\"glauca\" forman parte dun amplo repertorio de cerámica ática que os etruscos destinaron, en primeiro lugar, á bebida e, ocasionalmente, á práctica de libar no marco de rituais, sobre todo con ocasión de banquetes de culto."}
{"id": 1014863, "term": "Glauca", "prompt": "Cal é o sentido de \"glauca\"?", "output": "Variante do escifo, cunha asa horizontal e outra vertical. Normalmente adornada cunha curuxa (\"glaux\", en grego), de aí o nome. Do mesmo xeito que o dos cántaros e enócoes plásticas en forma de cabeza feminina, podían destinarse tanto para a bebida como para realizar libacións no marco de rituais e sobre todo con ocasión de banquetes de culto. As glaucas decoradas coa curuxa e as ramas de oliveira sitúanse na plenitude do período clásico en Grecia.\n\nNota de alcance: Moitos dos exemplares de glaucas, circularon por todo o Mediterráneo do mesmo xeito que as moedas de prata tamén decoradas con estes símbolos. Árbore e animal son o símbolo da cidade e sobre todo da deusa que o protexe, Atenea."}
{"id": 1193231, "term": "Escudo Asmat", "prompt": "Cal é a acepción de \"escudo asmat\"?", "output": "Escudo ritual de madeira e de gran formato oval ou rectangular en posición vertical. É rematado cun semicírculo, en cuxa superficie adoita representarse un rostro humano de trazos esquemáticos. No anverso presenta unha decoración tallada en baixo relevo, con motivos xeométricos e ondulantes que se entrelazan formando unha rede romboidal con formas ovais e circulares nos puntos tanxenciais. A ambos os dous lados do escudo adóitanse practicar orificios polos que pasan feixes de fibras vexetais anoadas.\n\nNota de alcance: Os escudos \"asmat\" estaban estreitamente asociados á práctica da caza de cabezas. A forza do antepasado emana a través do escudo, dotando dela o seu portador. Ademais, críase que a peza estaba dotada dun poder intrínseco que afastaba as forzas maléficas, polo que eran expostas para tal fin."}
{"id": 1191769, "term": "Escudo ritual Ataúro", "prompt": "Define \"escudo ritual ataúro\".", "output": "Escudo ritual dos cadaleito (Illas Sunda Menores, Indonesia), de madeira e ornamentado con pigmentos, plumas e ás veces cornos, así como con gravados xeométricos e figurativos, que se realizaban na parte superior da peza, característica esta última que tamén pode atoparse nos escudos \"asmat\" (Indonesia). Ás veces grávase a cabeza da figura na parte dianteira, mentres que o corpo desta pode ser visto desde o interior, pintado cun pigmento escuro e un contorno inciso. Os seus brazos e pernas represéntanse estendidos coma se estivese voando.\n\nNota de alcance: Esta forma de representación estaría relacionada coas afirmacións dalgúns especialistas, como Antonio Casanovas, que din que este tipo de escudos pertencían a bruxos aos que \"lles posibilitaba facerse invisibles e voar polos aires\" (Barbier, 2000: 160). Probablemente as plumas atadas na parte superior da cabeza da figura sexan, igualmente, unha referencia ao voo."}
{"id": 1191773, "term": "Escudo Ndome", "prompt": "Cal é a acepción de \"escudo ndome\"?", "output": "Escudo ritual empregado nas cerimonias de iniciación dos mozos kikuyu (Kenia), coas que sinalaban o seu acceso á vida adulta. As súas formas son altas e ovaladas. Son de madeira branda ou de cortiza de árbore, a diferenza dos escudos utilizados para a guerra, que eran realizados en pel de animal. Antes de cada cerimonia pintábanse ambas as caras da peza con elementos decorativos, e a combinación dos devanditos elementos indicaba a pertenza do seu dono a un grupo de iniciación determinado. O escudo leva un orificio central para permitirlle ao mozo ver máis aló da súa arma.\n\nNota de alcance: Nas cerimonias de iniciación dos kikuyu, os rapaces aparecían en público executando danzas, co corpo pintado e o escudo prendido do brazo. O valor simbólico concedido ao escudo \"ndome\" facía que o devandito obxecto fose transmitido de pais a fillos. Neste contexto, tan só se autorizaba a execución doutro escudo cando dous nenos da mesma familia tiñan que someterse xuntos á proba de iniciación."}
{"id": 1193230, "term": "Escudo ritual", "prompt": "Cal é a definición de \"escudo ritual\"?", "output": "Peza cun carácter cerimonial, normalmente de madeira, vertical e de gran tamaño, que se leva embrazada.\n\nNota de alcance: Este tipo de escudos adoitan ter un fin protector contra malos espíritos (escudo \"asmat\", Indonesia), poden ser portadores de poderes máxicos (escudo \"ataúro\", Indonesia), ou ser peza fundamental en ritos iniciáticos (escudo \"ndome\", Kenia)."}
{"id": 1191417, "term": "Escultura iniet", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"escultura iniet\"?", "output": "Escultura ritual figurando un personaxe visto de fronte no que o corpo, a partir do tronco, componse dun cilindro zigzageante. Á figura protéxeselle cunha estrutura dentada en cada un dos seus lados. Os brazos en alto suxéitanse a esta estrutura con fibras vexetais.\n\nNota de alcance: As tallas eran realizadas polos tolai, situados no noroeste da península da Gazelle e das illas do ducado de York, (Arquipélago de Bismarck, illa de Nova Bretaña). Os tolai crean as súas propias institucións culturais e sociais no seo de sociedades secretas \"dukduk\" e \"iniet\". A realización das esculturas \"iniet\" levábase a cabo de xeito secreto: os iniciados adquirían os coñecementos técnicos especializados para a fabricación destas tallas, que debían realizarse con especial coidado, sobre todo no que se refire á estrutura do corpo, ensamblaxe de brazos e da estrutura dentada. A cabeza da figura simboliza o espírito do defunto. A escultura era exposta nun enclave secreto (\"marawot\") do poboado, fóra da vista das mulleres. A sociedade \"Iniet\", era unha sociedade secreta iniciática masculina na que se realizan chamadas a diferentes formas de arte para representar os espíritos, e na que as relacións entre os seus membros están rexidas por lazos familiares. A través das prácticas de feiticería preténdese conciliar o poder dos espíritos para conseguir a paz e o equilibrio do grupo. Os mozos de sexo masculino eran iniciados na sociedade iniet, converténdose en mestres de iniciación unha vez alcanzaban a idade adulta, segundo unha organización xerarquizada en graos. As cunchas (ensartadas en rolos ou cilindros) utilizábanse como moeda para pagar os graos, considerando ademais a capacidade de progresar na fabricación técnica de obxectos rituais, o que procuraba prestixio e status social. Nesta sociedade levábanse a cabo dous tipos de rituais maiores: \"Varagira\", festa na que se practicaban danzas para a introdución dos novizos, a aprendizaxe da sociedade e dos seus atributos, e \"Kinao\", na que os iniciados recibían os seus novos nomes, instalándose desde ese momento en altas plataformas."}
{"id": 1186565, "term": "Escultura ritual", "prompt": "Cal é a definición de \"escultura ritual\"?", "output": "Obxecto, en vulto redondo ou en relevo, representando figuras ou adornos calquera resultantes da aplicación de diferentes técnicas: talla, moldeado ou baleirado, modelaxe, fundición, repuxado, etc. e materiais como o barro, a pedra, a madeira, o metal, etc.\n\nNota de alcance: As esculturas rituais teñen un carácter cerimonial ou sagrado e están destinadas a cumprir unha función nos actos do culto dunha determinada relixión. Pode responder a distintos tipos, unha das máis características son as figuras votivas que poden ser ofrecidas nun santuario, arroxadas a lagos ou aparecidas baixo recintos de carácter público-sagrado. Tamén poden formar parte dos enxovais funerarios."}
{"id": 1193227, "term": "Espada ritual", "prompt": "Explica que significa \"espada ritual\".", "output": "Arma branca, longa, aguda e cortante, con gornición e empuñadura. O seu uso está relacionado co mundo das crenzas en diferentes culturas e épocas.\n\nNota de alcance: As armas teñen unha atribución difícil debido ás súas múltiples funcións; dependerá do material ou a ornamentación coa que estean enriquecidos para que nestas prime o seu carácter máis ou menos funcional como armas ou ben como obxectos rituais (representan algunhas ou son atributos de deuses), elementos de prestixio ou reserva de valor. Así, por exemplo, a espada \"Khadga\" é unha das armas rituais do budismo tántrico, simbolizando a vitoria da iluminación sobre as forzas do mal. Ou para os yoruba, a espada \"iwano ogun\" asóciase co culto ao deus do ferro, Ada Ogun."}
{"id": 1189472, "term": "Espátula de consagración", "prompt": "Explica o significado de \"espátula de consagración\".", "output": "No culto católico, instrumento análogo a unha espátula ordinaria, dotado xeralmente dun mango en metais preciosos.\n\nNota de alcance: A espátula de consagración utilízase para os traballos de albanelería ligados á consagración do altar ou á colocación da primeira pedra dunha igrexa. Forma parte do servizo de consagración do altar."}
{"id": 1191234, "term": "Espátula vómica", "prompt": "Con que significado se emprega \"espátula vómica\"?", "output": "Obxecto alongado, de forma espatulada e lixeiramente arqueado, realizado a partir de costelas de manatí (mamífero acuático), de cuncha de caracol mariño ou de madeira. A miúdo, o extremo oposto á espátula presenta deseños zoomorfos e antropomorfos tallados ou incisos. A súa forma espatulada e a súa lixeira curva suxeriron a súa función como espátulas vómicas.\n\nNota de alcance: A práctica de inhalar pos psicoativos, dentro da cultura taína (Antillas Maiores) durante o ritual da \"cohoba\", dá cabida a unha serie de formas de arte que interveñen na experiencia alucinóxena. Unha destas era a espátula vómica. Antes de entrar ao templo para inhalar a droga, a espátula era introducida na gorxa do participante para inducir vómitos. Tras baleirar o contido do estómago, purificábase o organismo, e desta forma, a absorción da cohoba era máis rápida e os seus efectos producíanse antes. O estado de transo facilitaba o contacto co inframundo e cos seres sobrenaturais."}
{"id": 1192952, "term": "Especieiro para a cerimonia de habdalá", "prompt": "Explica o significado de \"especieiro para a cerimonia de habdalá\".", "output": "Recipiente contedor de especies olorosas, de uso na cerimonia xudía da \"habdalá\" ao finalizar o \"sabat\", producidos xeralmente en prata con filigranas e de tamaños e formas variados, imitando torres, flores, froitos, peixes, paxaros e muíños de vento. Polo común, eran decorados con pedras preciosas e esmaltes con miniaturas de escenas bíblicas."}
{"id": 1192885, "term": "Espello de Hathor", "prompt": "Que quere dicir \"espello de hathor\"?", "output": "Espello ritual dos antigos exipcios realizado en cobre ou bronce pulido por ambas as caras, cun mango de madeira ou de óso que adoitaba ter a forma da deusa Hathor (v. Figura de Hathor).\n\nNota de alcance: O cobre estaba intimamente unido a Hathor, ademais a forma redonda do espello simbolizaba o disco solar que tamén é unha representación da deusa. Dicíase que, mirándose nel, a propia enerxía do individuo se reflectíanunha cara, mentres que os pensamentos ou enerxías de amigos e inimigos reflectíanse na outra. Para protexerse había que enfrontalo aos inimigos, xa que a súa enerxía (ou maldicións) reflectiríanse cara a eles mesmos."}
{"id": 1190817, "term": "Espello de obsidiana", "prompt": "Explica o significado de \"espello de obsidiana\".", "output": "Obxecto que, dentro da cultura material andina e dos cultos precolombinos en xeral, contén un gran significado simbólico e unha función fortemente relacionada co mundo ritual. As características intrínsecas do material co que foron fabricados (antracita, obsidiana), de brillo, luminosidade e sobre todo a súa natureza reflectante, posiblemente servisen como medio de comunicación entre o home e o mundo sobrenatural, os seus deuses e os seus devanceiros. Os espellos fabricados con pedra de antracita teñen unha superficie lisa e brillante presentando no mango, polo xeral, un buraco que serviu posiblemente para ser inserido e suxeitado a unha estrutura de soporte. A antracita é considerada como o carbón de mellor calidade; é negra, brillante, moi dura e contén ata un 95 % de carbono, aínda que arde con dificultade, desprende moita calor e pouco fume. Os espellos fabricados con obsidiana tiveron unha funcionalidade múltiple: como ornamentos do vestido, accesorio cosmético ou como instrumento de adiviñación.\n\nNota de alcance: As primeiras evidencias de espellos no Perú corresponden ás ocupacións máis temperás do Horizonte Temperán, tendo posteriormente unha continuidade Panandina. Os espellos son ricos en significados simbólicos. Representan obxectos e conceptos da natureza e a sociedade. Por unha banda, son símbolos das covas e túneles ou pasaxes ao mundo sobrenatural; por outro, o seu brillo e a súa natureza reflectiva simbolizan tamén a auga e o sol. En Teotihuacán asociábanse aos ollos, caras e escudos. Entre os nativos actuais, Huichol ou Nayarit, considéranse pasaxes sobrenaturais e están conceptualmente relacionados co sol, a lúa, os ollos, as caras e as flores. En xeral, en Mesoamérica o espello de obsidiana personificaba o deus azteca Tezcatlipoca, o señor do \"espello fumeante\". Por outra banda, estes espellos formaron parte do repertorio de obxectos sagrados utilizado polo nobres e monarcas maias. A obsidiana foi unha pedra semipreciosa moi apreciada polos pobos mesoamericanos, a súa cor negra poñíaa en relación co mundo dos mortos (\"Xibalbá\") converténdoa nun aliado privilexiado para poder establecer a relación sobrenatural co Máis Alá. Cando se achegaba unha data sinalada, os monarcas, sacerdotes e grandes dignatarios sometíanse a un período de purificación no que a meditación, o xaxún e o autosacrificio facían posible alcanzar a comunicación cos deuses. Para chegar a ese \"estado de graza\" debían desprenderse de todo o superficial. Para conseguilo recorrían á introspección, e é neste punto onde o espello de obsidiana se convertía nun excepcional asistente."}
{"id": 1014758, "term": "Estamno", "prompt": "Con que significado se emprega \"estamno\"?", "output": "Recipiente contedor de líquidos de medianas e grandes dimensións, con dúas asas pequenas horizontais, corpo globular, pescozo curto e tapadeira.\n\nNota de alcance: O \"estamno\" pode ser utilizado tanto no ámbito doméstico como no relixioso en determinados rituais da antiga Grecia; así aparecen citados \"estamnos\" nos inventarios do santuario a Apolo en Delos."}
{"id": 1180820, "term": "Estampa relixiosa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"estampa relixiosa\"?", "output": "Papel ou tarxeta na que aparecen ilustracións de Virxes, santos, da Sagrada Familia e doutras figuras relixiosas. Nelas, adoita aparecer impresionado o nome da figura representada e, ben na mesma cara ou no reverso, unha oración ou pregaria. Do mesmo xeito, sobre a cuberta dos devanditos obxectos adoita ser habitual estampar en tinta a firma manuscrita e o selo do editor.\n\nNota de alcance: Os estudos realizados ao redor da estampa relixiosa ou devocional viñeron demostrar a variedade de usos ou funcións ao longo da súa historia. Tamén se revela a natureza desta ao mesmo tempo pública e privada, devocional e informativa, dentro da función que estes obxectos teñen na sociedade. Na España da Idade Moderna a estampa tivo unha dimensión claramente utilitaria, do mesmo xeito que outros moitos obxectos de carácter relixioso e unha gran parte das prácticas de culto. Na cultura popular, a estampa relixiosa non só actuou como vehículo devocional, senón que tamén foi obxecto de propaganda de novos cultos ou mesmo propagadora da magnificencia das institucións, a través das festas e das estampas xeradas ao redor desta cultura."}
{"id": 1180827, "term": "Gozo", "prompt": "Dame a definición de \"gozo\".", "output": "Voz que procede do latín \"gaudium\", pracer, gozo, contento, e segue a evolución popular propia do romance. É un impreso popular ilustrado en follas soltas, ás veces acompañado de música apropiada, que recolle unha composición poética en loor da Virxe ou dos santos. Divídese en coplas, despois de cada unha das cales repítese o mesmo retrouso."}
{"id": 1185636, "term": "Goig", "prompt": "Cal é a acepción de \"goig\"?", "output": "Gozo derivado dos gravados realizados en madeira de buxo e que se destina a mulleres en demanda de fertilidade ou de protección no embarazo e parto. Os tres tipos que distinguen os coleccionistas son: os impresos en Puigcerdá, de gran tamaño e ben presentados; os editados en Xirona, \"Gozos de viaxe\", que describen o camiño e a viaxe e expresan ao final a petición de descendencia; e os de Vich coa despedida á Virxe de Nuria.\n\nNota de alcance: Estes gozos atopábanse nos santuarios cataláns da \"Mare de Deu\" nas súas diferentes advocacións, ou nos de santos, como San Ramón Nonato, patrón das parturientes."}
{"id": 1175957, "term": "Recordatorio", "prompt": "Que quere dicir \"recordatorio\"?", "output": "En xeral, aviso, advertencia, comunicación ou outro medio para facer lembrar algunha cousa. Aínda que polo xeral denomínase recordatorio á estampa relixiosa cuxa función é a de ser dada ou enviada en recordo e conmemoración dun acontecemento persoal de carácter relixioso (Bautismo, Comuñón, funeral, Ordenación, xubileu, aviso de misas, etc.). A tarxeta impreso leva un texto lembrando devandito evento, a súa data e, ás veces, unha oración ou texto relixioso. Nela, pode aparecer un soporte que encadre a figura a xeito de filete trazado por pequenas perforacións sucesivas."}
{"id": 1175958, "term": "Recordatorio de Bautismo", "prompt": "Explica que significa \"recordatorio de bautismo\".", "output": "Recordatorio que se presenta, na súa maior parte, en forma de libriño de dúas follas, e algúns conteñen no seu interior un prego atado cun cordón de seda. Destacan os que están ilustrados con nenos recentemente nados que poden aparecer colgando do pico dunha cegoña ou durmido no seu berce. Algúns están ilustrados con motivos relixiosos, aínda que tamén se empregan motivos de carácter profano (ferraduras, trevos) como desexo de boa sorte para o recentemente nado. As palabras que aparecen sobre a cuberta aluden ao tipo de celebración. Os datos do acontecemento e os seus participantes están impresos no interior."}
{"id": 1175959, "term": "Recordatorio de Comuñón", "prompt": "Que quere dicir \"recordatorio de comuñón\"?", "output": "Tarxeta que comunica ou lembra a celebración relixiosa da Primeira Comuñón. Os máis antigos, que corresponden a finais do século XIX e primeiros anos do século XX, están ilustrados con escenas de nenos vestidos co traxe típico destes actos, acompañados de anxos ou recibindo a Sagrada Forma. No reverso imprímense os datos da celebración precedidos pola frase \"Recordo da Primeira Comuñón\", nos recordatorios máis antigos a devandita frase tamén se imprime no anverso.\n\nNota de alcance: Estas sinxelas comunicacións ou avisos constituían unha especie de primeira tarxeta de presentación do infante."}
{"id": 1175960, "term": "Recordatorio de defunción", "prompt": "Que significa \"recordatorio de defunción\"?", "output": "Aquel que se presenta en forma de tarxeta dunha folla ou pequeno libro de dúas follas rebereteadas por un filete de cor negra. Normalmente, están ilustrados con figuras relixiosas, anxos, escenas da Virxe á volta do Calvario, Cristo crucificado, ou con cruces como símbolos, corazóns sanguentos e coroas de espiñas. Adoitan levar impreso o nome do falecido e dos familiares, data e lugar do falecemento e da celebración do funeral."}
{"id": 1001302, "term": "Estatua relicario", "prompt": "Que significa \"estatua relicario\"?", "output": "No culto católico, estatua ou figura destinada a conter reliquias, situadas nun ou varios lugares do corpo ou da base, ou ben nun recipiente que pode adoptar formas diversas.\n\nNota de alcance: Polas súas consecuencias sociais, económicas e culturais, o culto ás reliquias é un dos aspectos de maior transcendencia na historia da Igrexa. Segundo algunhas fontes, foi na segunda metade do século IV d. C. cando se comezou a práctica de fragmentar os corpos dos santos para repartilos entre os distintos lugares, seguindo unha teoría, apoiada por varios teólogos, segundo a cal por pequeno que fose o fragmento mantiña indivisible a súa virtude terrea, incluídas as facultades milagrosas. Nun intento de evitar os abusos, pronto se admitiron as mesmas propiedades ás pertenzas terreais, e mesmo a obxectos, teas e aceites postos en contacto coas reliquias. Estas convertéronse á vez nun instrumento de prestixio e en fonte de ingresos, que revertía no terreo artístico. No campo concreto da escultura, varios autores sinalaron o papel de receptáculo para reliquias como unha das causas principais do inicio das imaxes."}
{"id": 1182037, "term": "Estela de orella", "prompt": "Que significa \"estela de orella\"?", "output": "Tipo de estela votiva, documentada en Exipto, que recibe o seu nome pola decoración con pares de orellas que, aparentemente, pretende asegurar que a oración ou petición do devoto fose escoitada pola divindade.\n\nNota de alcance: As estelas de orellas, durante o Imperio Novo (ca. 1550-1069 a. C.), constitúen parte da evidencia do desenvolvemento dunha piedade persoal que favorece un achegamento privado do fiel á divindade, por encima da tradicional mediación dos sacerdotes."}
{"id": 1181471, "term": "Estela votiva", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"estela votiva\"?", "output": "Estela ou lápida de pedra, en vertical, que se colocaba nun lugar consagrado pola presenza dun deus ou dun defunto, ao que se lle dirixían regularmente ofrendas e que foron utilizadas ao longo das épocas por diferentes culturas. A maioría das estelas votivas están decoradas coa escena do individuo portando ofrendas a unha deidade, ou simplemente no acto mesmo de adoración e culto ao deus ou deusa cuxa asistencia se desexa recibir. As estelas votivas exipcias, polo xeral localizadas en templos, foron principalmente rectangulares, coa parte superior redondeada e con relevos ou pinturas sobre unha capa de fino xeso. Unha forma especial deste tipo de estelas exipcias foron as \"estelas de orella\"."}
{"id": 1011002, "term": "Estola litúrxica", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"estola litúrxica\"?", "output": "No cristianismo, insignia litúrxica maior, levada ao redor do pescozo por toda a xerarquía eclesiástica, incluídos os diáconos. Trátase dunha banda de tea, normalmente de seda e drapeada en ouro ou prata, longa e estreita, de 2 m de longo e uns 7 cm de ancho, ensanchándose os extremos ata alcanzar uns 12 cm. Como decoración incorpora unha cruz: unha no centro e outra en cada un dos extremos. Utilízase durante a celebración de diferentes actos litúrxicos: celebración da misa, administrar os sacramentos, exposición do Santo Sacramento, etc. O único que a diferenza do manípulo é o seu maior longo e a ausencia de banda ou cordón.\n\nNota de alcance: O I Concilio de Braga (561) ordena que os diáconos deberán levar a estola sobre os ombreiros e non oculta baixo da túnica. Segundo o IV Concilio de Toledo, a estela litúrxica élles entregada ao bispo, ao presbítero e ao diácono no momento da súa ordenación. Na liturxia hispana, coma no resto da igrexa antiga, recibe o nome de \"orarium\" ou \"omophorium\", nome que indica o seu primitivo uso práctico- para a boca-. Algunhas levitas adoitaban levar dúas estolas, práctica que foi prohibida no IV Concilio de Toledo, XL. Segundo o Sínodo de Salamanca do ano 1410, a estola litúrxica significa \"a lei de Deus\"."}
{"id": 1190758, "term": "Estólica", "prompt": "Explica o significado de \"estólica\".", "output": "Arma do Perú precolombino que serve para lanzar obxectos a longa distancia, permitindo ao usuario non só unha maior distancia do obxectivo senón tamén unha maior presión. A mellora técnica, en comparación cun lanzamento manual, requiriu á súa vez a práctica e dominio da arma. As estólicas teñen dúas partes ben definidas, a vaíña e o gancho propulsor que normalmente adoita contar con decoración.\n\nNota de alcance: Estes obxectos que aparecen na arte mochica, durante o Período Intermedio Temperán (100-750 d. C.), asociados a complexas escenas de índole ritual. Estas escenas que, aparentemente pertenceron a un conxunto de actividades cotiás, como a caza ao veado, a pesca, caza de lobos mariños e recolección de caracois terrestres, están, con todo, vinculadas co mundo ritual e cerimonial mochica. As análises iconográficas realizadas indican, que nestas imaxes de actividades rituais, os protagonistas son personaxes de alto rango, o que se testemuña nas representacións de vestimentas e ornamentos. Anne M. Hocquenghem interpreta estas representacións como actos rituais de purificación. Dentro deste tipo de cerimonias, unha das máis importantes era a de liberar a comunidade de enfermidades, pestes, desgrazas, é dicir, purificar o ambiente de cargas negativas. Os mochica lanzarían, coa axuda de propulsores, flores de auga doce ao aire e con esta acción estaríase purificando o seu espazo."}
{"id": 1189670, "term": "Estoxo de circuncisión", "prompt": "Con que significado se emprega \"estoxo de circuncisión\"?", "output": "Caixa na que se garda e conserva o instrumental cirúrxico específico para realizar a circuncisión (\"berit milá\"), que adoita levarse a cabo na casa ou na sinagoga. O instrumental consiste nunha pinza, para manter o prepucio; un coitelo e/ou un par de tesoiras, unha pinzas protectoras e un ou dous frascos para desinfectar; todo iso ricamente adornado con escenas do sacrificio de Isaac e outras propias da cerimonia.\n\nNota de alcance: A cerimonia da circuncisión xudía, primeira das cerimonias preceptivas do ciclo vital xudeu, lévase a cabo no oitavo día do nacemento do varón xudeu, en sinal da alianza (\"berit\") do pobo de Israel con Deus. Na circuncisión impónselle ao neno un nome hebreo, que entre os sefardís adoita ser o dalgún dos avós, e debe realizala un profesional \"mohel\" (o que circuncida), cos necesarios coñecementos relixiosos e prácticos que, na maioría das ocasións, adoita ser o rabino da comunidade. No momento da circuncisión, un parente próximo do neno actúa como padriño ou \"sandac\"; el é o encargalo de sostelo sobre os seus xeonllos, sentando nunha cadeira especial, cadeira de brazos de Elías (o profeta). Ademais, a cerimonia debe contar cun quórum de polo menos dez homes con idade de poñerse \"filacteria\" (\"minián\")."}
{"id": 1189674, "term": "Coitelo de circuncisión", "prompt": "Como se define \"coitelo de circuncisión\"?", "output": "No culto xudeu, instrumento cortante, de forma redondeada, que se utiliza para cortar o prepucio na cerimonia da circuncisión. Ten afiados os seus dous lados e, ás veces, presenta unha decoración no mango que pode representar unha circuncisión ou o sacrificio de Abraham."}
{"id": 1189675, "term": "Frasco de circuncisión", "prompt": "Que quere dicir \"frasco de circuncisión\"?", "output": "Vaso de pescozo recollido, normalmente de forma periforme, realizado en vidro ou noutra materia, que serve para conter os pos desinfectantes utilizados na cerimonia da circuncisión xudía. Adoita estar inserido nun recipiente de prata formado por fíos que rodean o frasco, unha base e un peche ou tapón.\n\nNota de alcance: O nacemento dun fillo, sobre todo se este é varón, é un feito celebrado en toda familia xudía. Aos oito días do nacemento, todo varón debe ser circuncidado (só en casos moi graves a circuncisión pode ser posposta). O ritual da circuncisión coñécese como \"berit\" ou pacto. As orixes desta práctica remóntanse a Abraham e ten un valor relixioso como símbolo da alianza ou pacto de Deus co pobo xudeu."}
{"id": 1189676, "term": "Pinzas de circuncisión", "prompt": "Como se define \"pinzas de circuncisión\"?", "output": "Obxecto plano, con forma de escudete, e aberto ao longo destinado a coller e manter o prepucio durante a cerimonia de circuncisión co fin de evitar unha posible ferida."}
{"id": 1189673, "term": "Tesoiras de circuncisión", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tesoiras de circuncisión\"?", "output": "Tesoiras utilizadas, en número de dúas, polo \"mohel\" para practicar a circuncisión xudía.\n\nNota de alcance: Estas poden en ocasións substituír o habitual coitelo para facilitar unha máis rápida cicatrización."}
{"id": 1031508, "term": "Estoxo relicario", "prompt": "Cal é a acepción de \"estoxo relicario\"?", "output": "No culto católico, caixa ou xoieiro no que se conserva un relicario."}
{"id": 1189718, "term": "Estupa", "prompt": "Que quere dicir \"estupa\"?", "output": "Relicario en forma de monumento de base cónica, cilíndrica ou cuadrangular, rematado por cúpula semiesférica ou bulbosa, erixido en memoria de Buda (v. Figura de Buda). O stupa é utilizado como obxecto ritual que se colocaba sobre un altar, ou como obxecto votivo, xa que a súa construción era unha vía para a obtención de méritos relixiosos. Con frecuencia, utilízase como colector de reliquias ou de escrituras sagradas no seu interior. O stupa, de orixe india e prebudista, identifica principalmente os lugares da doutrina consagrados polo Buda histórico no seu paso pola Terra.\n\nNota de alcance: Como monumento funerario, o stupa é un dos obxectos máis reproducidos do budismo, tanto cando se trata dun monumento arquitectónico como cando é de proporcións mobiliares. O seu uso e simboloxía varían en consecuencia, indo desde a súa utilización como urna relicario á súa función como elemento representativo da natureza mental de Buda e de todos os iluminados, á vez que se considera como un esquema tridimensional dos cinco protoelementos cosmogónicos: terra, auga, lume, aire e espazo etéreo. No contexto budista, a orixe do stupa- chamado tamén \"chaitaya\" e \"corten\" -faise remontar ao Buda Sakyamuni en persoa, que instruiría os seus discípulos para que tumulasen baixo aquela forma os seus restos mortais. Ao longo do tempo, as formas artísticas dos stupas e a súa correspondente simboloxía experimentaron unha grande evolución."}
{"id": 1191840, "term": "Estupa da vitoria", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"estupa da vitoria\"?", "output": "Un dos oito tipos clásicos de stupa, o denominado \"Vitoria formal\" (\"namgyel\"). As súas características residen no seu corpo prismático e nos tres chanzos circulares que unen a base, correspondente ao elemento terra, así como a chamada copa do stupa, que representa o elemento auga.\n\nNota de alcance: O stupa da vitoria difire da de tipo \"kadampa\", fundamentalmente no feito de que o corpo, que se apoia directamente sobre a base do obxecto, é prismático e non acampanado."}
{"id": 1191839, "term": "Estupa Kadampa", "prompt": "Explica o significado de \"estupa kadampa\".", "output": "Tipo de stupa que adoita realizarse en bronce e, ás veces, ornamentarse con incrustacións de turquesas. O corpo, en forma de campá, levántase sobre unha base de lotos. A estrutura cuadrangular situada sobre aquel, representa o pavillón dos iluminados; os trece aneis que a coroan representan os estadios que conducen cara ao nirvana; están rematados por un baldaquino que simboliza a posición do Buda como monarca universal. A peza adoita rematarse cunha flor de loto cos pétalos pechados."}
{"id": 1192950, "term": "Etrog", "prompt": "Cal é a acepción de \"etrog\"?", "output": "Toronxa. No culto xudeu, froito de uso litúrxico na festividade de \"Sukot\", que se brande xunto co \"lulab\" nas procesións que teñen lugar na sinagoga."}
{"id": 1188382, "term": "Estoxo de etrog", "prompt": "Explica o significado de \"estoxo de etrog\".", "output": "Recipiente con forma de cítrico (\"etrog\"), con tapa e normalmente pé, de prata ou outro material nobre e elaborada decoración, no que se introduce este froito xa seco. Tamén existen exemplares con forma de cofre, combinando no seu exterior placas de madeira formando unha taracea.\n\nNota de alcance: No culto xudeu, o estoxo de \"etrog\" utilízase nas sinagogas cun carácter simbólico durante o \"Sukot\" ou Festas das Témporas ou dos Tabernáculos. O \"etrog\" foi un símbolo xudeu popular en moedas e en sepulturas, e utilizouse na decoración das sinagogas durante a época do Segundo Templo. O \"Sukot\" é unha das tres festividades maiores xudías (de peregrinación en tempos bíblicos), na que se conmemora a travesía dos israelitas polo deserto, habitando en tendas ou tabernáculos (\"Suká\"), ata chegar á terra prometida: comeza o 15 de \"tisrí\" (primeiro mes do ano civil xudeu) e dura unha semana."}
{"id": 1188517, "term": "Evanxeos", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"evanxeos\"?", "output": "Principio dos catro evanxeos ou, en datas máis recentes, comezo do evanxeo de San Xoán, impreso en latín e gardado no interior de petos. Realizábanse en tea ou en plástico e regalábaselles aos nenos cun fin protector na súa primeira saída. Os evanxeos colgábanse dos cinguidoiros infantís.\n\nNota de alcance: O uso dos evanxeos, como obxecto preventivo do mal, foi documentado en toda España, sendo esta unha tradición moi estendida. Xa en 1905, Salillas constata que o uso dos evanxeos substituíra o doutros amuletos, sobre todo naquelas zonas nas que a Igrexa católica vía perigo ao redor do desenvolvemento de certas supersticións. O mesmo autor fala da persistencia dos evanxeos mesmo nas rexións onde desaparecera a crenza no mal de ollo. Na actualidade, séguense facendo, vendendo e usando. Para Salillas, os evanxeos son amuletos relixiosos, para Gabriel Llompart trátase dun tipo de detente ou preservativo que alude á epifanía. Segundo Concepción Alarcón, probablemente se trate dun talismán, xa que están realizados por relixiosos especialistas, cunha selección de textos cuxa orixe se remonta á Idade Media."}
{"id": 1192901, "term": "Exaptéryga", "prompt": "Explica que significa \"exaptéryga\".", "output": "Disco de metal, decorado coa técnica do calado, que simboliza os serafíns que rodean a Cristo en gloria.\n\nNota de alcance: O disco é suxeitado a unha pértega, encabezando a marcha das procesións."}
{"id": 1192176, "term": "Excéntrico", "prompt": "Cal é a acepción de \"excéntrico\"?", "output": "Obxecto, non estritamente utilitario, tallado ou esculpido en rocha dura (obsidiana, xaspe ou sílex), sendo os máis elaborados os achados no contexto cultural maia. Para a súa fabricación emprégase a técnica de percusión no tallado da pedra, e a de presión no delicado e minucioso retoque dos perfís do rostro e do toucado. A súa forma ou representación é moi variada aínda que usualmente ilustran elementos do mundo sagrado, con formas de perfís antropomorfos, zoomorfos e outros deseños abstractos de difícil clasificación e que coñeceron unha gran difusión na área mesoamericana. Algúns \"excéntricos\" teñen a forma de follas (lanceolados), cunha proxección angosta (chamada \"tang\") na súa base, suxerindo que orixinalmente foran fixados a unha lanza ou a un cetro.\n\nNota de alcance: A pedra é un dos múltiples medios polos artistas maia para representar a súa visión do mundo, sendo os \"excéntricos\" un dos exemplos máis elaborados. Polo xeral, os pedernais excéntricos parecen \"recortados\" dunha punta de lanza e adoitan proceder de depósitos rituais, do que se deduce que foron empregados como ofrendas dedicatorias, unha das teorías máis aceptadas polos arqueólogos, aínda que tamén se admite que puidesen ser utilizados como armas simbólicas por guerreiros divinos, ou polos sacerdotes maias nos rituais destinados a sacrificios humanos. Algúns \"excéntricos\" puideron formar parte da decoración de cetros ou das extremidades das lanzas rituais."}
{"id": 1009654, "term": "Falcata", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"falcata\"?", "output": "Arma ofensiva ibérica de ferro forxado, folla curva, dobre fío e, nalgunhas ocasións, con pomo rematado na cabeza de animal. Durante a primeira metade do século IV a. C. a falcata converteuse no tipo case exclusivo de espada. Usualmente acháronse exemplares en tumbas ibéricas, formando parte do enxoval funerario. Un dos trazos máis rechamantes da cultura ibérica, é a abundancia de representacións de armas e temas relacionados co ámbito do militar nas imaxes que se conservan, sexan esculturas, exvotos ou pinturas cerámicas. Este feito concíliase ben coa abundancia de armas depositadas nos enxovais funerarios das tumbas ibéricas, armas que non adoitan aparecer illadas, senón que adoitan formar panoplias, é dicir, lotes coherentes desde un punto de vista funcional.\n\nNota de alcance: A pesar de ser claramente unha arma ofensiva, incluíuse tamén dentro da xerarquía de obxectos rituais pola clara connotación sacrificial que tivo na cultura ibérica. En comparación con outros tipos de arma ibérica, a falcata, polo xeral, ten unha sobrerrepresentación, abundancia que non se explica por razóns militares, senón polo feito de que este tipo tivo para os iberos connotacións simbólicas especiais, asociadas ao ritual sacrificial. Quizais por iso, estas armas recibiron a miúdo complexas decoracións damasquinadas en prata, que son moito máis raras noutras como nas lanzas."}
{"id": 1191175, "term": "Fardo funerario", "prompt": "Cal é o sentido de \"fardo funerario\"?", "output": "Lenzo groso que cobre en varias capas un corpo colocado en posición fetal. Están tecidos en tear de cintura con fíos de algodón, xeralmente en torsión \"z2s\" e técnica de tecido chairo, ás veces \"cara de urdido\". O fardo funerario representa o corpo flexionado do defunto envolto en múltiples capas de tecido, algodón cru, la de camélido e esteiras de fibra vexetal, ata formar un vulto que, na súa parte superior, adoita estar rematado pola denominada \"falsa cabeza\", sobreposta e con bolsas que conteñen follas de coca. No interior do fardo, intercalado nas distintas capas, colocábase parte do enxoval funerario. As teas que envolven o vulto son de manufactura basta e sen decoración e mesmo, en ocasións, mostran erros na súa execución, fóra, normalmente, da cobertura da cabeza que é a parte máis elaborada. Xunto co rostro, no que destaca o nariz, pode colocarse unha perruca, de pelo humano e algodón, cuberta cunha peza téxtil a xeito de veo.\n\nNota de alcance: A elaboración do fardo funerario desenvolvíase dentro do que debeu ser un complexo ritual, que concluía coa colocación do vulto na tumba, así como do resto dos obxectos da ofrenda. Estes fardos documentáronse en diversas zonas da costa peruana. Na segunda fase da cultura de Paracas (península de Paracas, entre os ríos Ica e Pisco, no actual departamento de Ica), denominada Necrópolis, os fardos atopados permitiron establecer rangos sociais e xerarquías a partir dos adornos e indumentaria de alta calidade fronte a outros de características máis simples. Os corpos, acompañados de elementos rituais a xeito de enxoval funerario, ían envoltos en exquisitos e finos mantos, cuxa perfección, tamaño e calidade marcou unha diferenza notable cos enterramentos da fase Cavernas (entre o 500 a. C. e o inicio da nosa era)."}
{"id": 1015951, "term": "Farol de cola", "prompt": "Dime cal é a definición de \"farol de cola\".", "output": "Grupo de dous ou máis farois que van na traseira do paso de palio para iluminar o manto da Virxe."}
{"id": 1189430, "term": "Farol de man", "prompt": "Cal é a acepción de \"farol de man\"?", "output": "Farol encaixado nunha pértega para ser sostido por un confrade e que, xeralmente, acompaña as insignias da Cruz de guía. Tamén se usa para acompañar as reliquias da Paixón ou dos santos. Normalmente, está realizado en ourivaría en metais nobres."}
{"id": 1189432, "term": "Farol de porta", "prompt": "Explica o significado de \"farol de porta\".", "output": "Farol que, o día de saída procesional, colócase a ambos os dous lados das xambas da porta de saída do templo residencial dalgunhas confrarías.\n\nNota de alcance: As súas candeas permanecen acesas desde o momento de efectuar a saída ata a entrada do cortexo. Con iso indícase, en sinal de respecto, que as súas imaxes titulares se atopan nas rúas."}
{"id": 1189431, "term": "Farois de peaña", "prompt": "Que quere dicir \"farois de peaña\"?", "output": "Parella de farois que se colocan na peaña dalgúns pasos de palio."}
{"id": 1011832, "term": "Férula", "prompt": "Cal é o sentido de \"férula\"?", "output": "Bastón en forma de cetro que portan como insignia litúrxica todos os altos dignitarios eclesiásticos (papa, cardeal, arcebispo, bispo, etc.). A férula termina cun pomo, ás veces superada por unha cruz.\n\nNota de alcance: A férula suple o bastón pastoral nas consagracións de templos ou altares ."}
{"id": 1011809, "term": "Fetiche", "prompt": "Que quere dicir \"fetiche\"?", "output": "Ídolo ou obxecto de culto ao que se lle atribuíu algunha facultade ou poder superior que, unha vez fixados neste, resultan operables polo home. O home aprópiase así ou manipula ao seu antollo unha parcela mínima da eficacia da divindade ou dos espíritos. O seu principal uso é a protección do individuo, a familia ou a comunidade que os alberga. Serven para eliminar ou debilitar o efecto dos bebedizos malintencionados, para previr ou curar enfermidades e, sobre todo, para evitar os efectos do mal do ollo.\n\nNota de alcance: Poden ser fetiches toda clase de obxectos, tanto naturais como elaborados pola iniciativa humana. O ser superior concrétase parcialmente neles a través daquela mínima presenza dos seus poderes. Na África negra os fetiches, polo xeral tallas de madeira, antropomorfas ou zoomorfas, adoitan estaren cubertas con materiais diversos, tales como cravos, láminas de metal e ósos. As súas cavidades, situadas na parte posterior do estómago, conteñen grans de plantas máxicas, pelos, dentes ou uñas. Adoitan ter anacos de tea, plumas ou terróns de arxila. Para pechar cavidades poden utilizar algún pequeno espello, metal brillante ou cascas de diversos. Sempre presentan un rostro agresivo e deliberadamente aterrorizante. A boca sempre está aberta, advertindo a persoa que realiza o voto. No animismo africano, o fetiche adoita xogar ademais un importante papel na orde social: solemnizan contratos ou xuramentos e arbitran en disputas e discusións."}
{"id": 1014850, "term": "Fíala", "prompt": "Que quere dicir \"fíala\"?", "output": "Recipiente de forma circular, sen asas nin pé, de metal ou cerámica, cun ónfalo no fondo. A forma pertence á gran familia de \"phialai mesomphaloi\" ou fíalas con ónfalo, orixinarias de Asiria, onde os monarcas as utilizaban para renderlles homenaxe aos seus deuses.\n\nNota de alcance: O seu uso estendeuse desde o Imperio Persa por todo o Mediterráneo oriental e central. Trátase dun recipiente ritual, como vaso de libacións por excelencia no mundo grego e en toda a súa área de influencia e como recipiente de bebida cerimonial. A súa función funeraria ou votiva parece clara xa que nin o revestimento de arxila branco, que recobre o interior, nin a cor en relevo, que marca o volume dalgúns detalles da decoración figurada nas fíalas cerámicas, resistisen o uso cotián, o que exclúe calquera outra función. As fíalas, asociadas a sepulturas femininas, non só estarían ligadas á práctica frecuente da libación realizada polas mulleres, senón tamén á da adiviñación. Os iberos utilízanse durante o Ibérico Pleno (450/425-200 a. C.), xa sexa de prata, de cerámica importada ou de cerámica local."}
{"id": 1194453, "term": "Figura de Amón", "prompt": "Como se define \"figura de amón\"?", "output": "Figura ritual que simboliza o deus Amón, cuxo nome significa \"o oculto\". En orixe foi probablemente un deus do aire, e a pesar da posición moito máis importante que adquiriu posteriormente, continuou mantendo esta consideración. O aire é unha das necesidades básicas da vida, e os textos do Imperio Novo chámanlle mesmo \"Señor do Alento de Vida\". Polo xeral, a figura é representada como un home tocado con dúas altas plumas e unha fita colgando sobre as costas. Con frecuencia a súa pel é de cor azul. Posto que está asociado ao deus Min, que leva o mesmo tocado, Amón é representado con forma itifálica e co flaxelo suspendido do seu brazo levantado. Os animais sagrados de Amón eran o carneiro e o ganso.\n\nNota de alcance: Esta divindade aparece por primeira vez durante o Imperio Medio (1550-1609 a. C.), en Tebas, onde substituíu rapidamente a Montú. Nesta cidade, Amón formou unha tríade con Mut e Jonsu. Á vez que Tebas aumentaba a súa importancia política, tamén se afianzou a posición de Amón. Como deus da capital do país, chegou a ser o rei dos deuses (en exipcio, \"Imen-Re nesut netcheru\", máis tarde traducido Amonrasouter). Nun momento inicial, Amón foi asociado con deuses importantes doutros lugares, como Re (v. Figura de Re), deus de Heliópolis, e así apareceu Amón-Re. Ao final do Período Ramésida, cando se foi debilitando o poder real, creouse en Tebas un Estado Divino, con Amón á cabeza."}
{"id": 1105536, "term": "Figura de anxo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"figura de anxo\"?", "output": "Figura ritual que representa seres asexuais, novos, en actitude de castigar ou de escorrentar os demos, ou como presenza protectora ou consoladora. O anxo alado non se representa ata o século IV, mentres que os anxos sen corpo, só con cabeza e con ás, comezan a representarse no século XII para subliñar o seu carácter espiritual. A finais do século XII comezan a representarse os primeiros nenos anxos que terán unha gran difusión na arte do Renacemento. As imaxes de anxos durante a época paleocristiá poden ser confundidas con amorciños romanos ou vitorias aladas. Desde o século IV a súa aparición é habitual na arte cristiá, levan traxe talar, símbolo da súa santidade, e ás, símbolo da súa servicialidade; no Románico destácase o seu aspecto sobrenatural; no Gótico déixase máis patente o aspecto de protectores; no Renacemento, e a partir do século XV, son frecuentes os anxos músicos e cantores. Adoitan aparecer en escenas de martirios, impoñendo coroas ou traendo palmas de vitoria; son tamén frecuentes en escenas de glorificación, sostendo algún atributo do santo. Así mesmo, o modelo de anxos nenos ou querubíns, ás veces reducidos a meras cabezas aladas, é moi abundante na arte de Pompeia e nas primitivas representacións cristiás. En xeral, épocas e estilos representáronos de diversas formas; as escolas flamengas e alemás pintábanos con vistosas dalmáticas ou capas de luxo; as italianas, con armadura ou veste ondeante; as españolas, en calquera forma aínda que sen aparello.\n\nNota de alcance: Os anxos son os intermediarios entre Deus Pai e a humanidade. O tema deriva das vitorias e dos xenios alados de época grecorromana. O anxo cristián é unha síntese en forma antropomórfica dos animais sagrados das relixións orientais. Segundo a xerarquía establecida nos séculos VII e VIII polo papa Gregorio o Grande, os anxos están integrados nun sistema xerárquico formado por nove categorías, chamadas coros: serafíns, querubíns e tronos, dominación, potestades e virtudes, principados, arcanxos e anxos. Os imaxineiros e exexetas determinan os atributos para poder distinguilos: os serafíns, no cume da escala, represéntanse con seis ás; os querubíns con catro; o resto soamente dous. Os arcanxos, á súa vez, distínguense polas súas funcións particulares, combaten o demo e protexen o pobo cristián."}
{"id": 1192886, "term": "Figura de Anubis", "prompt": "Cal é a acepción de \"figura de anubis\"?", "output": "Figura ritual que representa o deus canino dos cemiterios, aos que protexe. Aparece en Exipto no período Nagada (predinástico) en forma de pequenas figuras labradas. No Imperio Antigo figura nos \"Textos das Pirámides\". Represéntase como un cánido (chacal, lobo ou can) sempre de cor negra, recostado no chan coa cabeza ergueita, morro afiado, orellas tensas e altas, e unha venda de cor vermella ao redor do pescozo, a xeito de colar máxico. Nalgúns casos, leva o flaxelo máxico de Osiris (\"nejaja\") na cintura. Tamén se lle pode representar, sendo esta a imaxe máis popular, como un home con cabeza de chacal superposta. Xeralmente, leva o \"cetro-uas\" nunha man e o \"anj\" na outra. Cando se lle representa con corpo de home, pode aparecer de pé ou sentado, neste último caso faino sobre unha estrutura trapezoidal.\n\nNota de alcance: Os amuletos de Anubis chegaron a ser comúns, e foron colocados nas momias como guía e protección do camiño, en compañía de Upuaut, \"O que abre os camiños\", con quen ás veces se lle confunde. Anubis forma parte do rito funerario da \"Apertura da boca\" na que un sacerdote, cunha máscara do deus canino, realiza simbolicamente a momificación, pois Anubis foi o primeiro en realizala con Osiris. Tamén contribúe á \"pesada\" do Corazón na Sala das Dúas Verdades. Acompaña os defuntos á súa entrada no Mundo Subterráneo, en ocasións alumeándoos coa lúa nas mans. Fillo de Hesat no Alto Exipto, participa no mito da pel de vaca con Anti."}
{"id": 1192832, "term": "Figura de Apis", "prompt": "Dime cal é a definición de \"figura de apis\".", "output": "Figura ritual que representa o touro sagrado venerado en Exipto xa desde a Época Predinástica e que servía como \"Ba\" (ou manifestación física) e \"heraldo\" do deus Ptah. A diferenza doutros animais sagrados, en Exipto, o touro Apis era sempre un único animal, seleccionado por unhas marcas especiais. De acordo co historiador grego Herodoto, o touro Apis, concibido a partir dun raio de luz, era negro, con manchas brancas no corpo (unha delas con forma de aguia), cun diamante (triángulo na súa representación) branco na fronte, a imaxe dun voitre no seu lombo, a cola con dous guechos no seu extremo e unha lingua de escaravello baixo a súa marca.\n\nNota de alcance: O culto a Apis posiblemente poida retrotraerse ata o comezo da historia exipcia, aínda que Maneton, historiador tolemaico, sostén que foi introducido pola Dinastía II. O touro é un animal estreitamente vinculado co faraón, sendo considerados ambos como manifestacións divinas dun deus e coroados no momento da súa aparición. Polo menos desde a Época Tardía, Apis proporcionaba oráculos. Desde a Dinastía XII en diante, o touro é representado nos sarcófagos dos particulares, como acompañante do defunto; cara ao occidente, cara á tumba; ou cara a oriente, posiblemente ao renacemento, a unha nova vida; servindo así como protector do morto. Á morte de cada un dos touros Apis, impúñase o loito en todo o país, o cadáver embalsamado levábase ao longo do camiño sagrado entre Menfis e Saqqara, para enterralo nun sarcófago de granito nas catacumbas coñecidas como o Serapeum, que se usaban polo menos xa desde o Reino Novo. Tras a morte, o boi Apis identificábase con Osiris (v. Figura de Osiris) sendo presentado como a deidade sincrética Osiris-Apis ou Osorapis. Na época tolemaica temperá introduciuse o culto a Serapis, combinando os trazos dos deuses Zeus, Helios, Hades, Dioniso e Asclepio cos de Osorapis."}
{"id": 1191856, "term": "Figura de arhat", "prompt": "Como se define \"figura de arhat\"?", "output": "Figura ritual que simboliza os apóstolos ou patriarcas canonizados do budismo orixinal. Represéntaselles como anciáns ascetas sobre unha nube ou sobre unha alfombra. Considerados discípulos directos de Shakyamuni (séculos VI-V a. C.), os \"arhats\" forman un grupo de dezaseis monxes na tradición do budismo indio, aos que o budismo chinés (\"luohan\") e o tibetano (\"drachompa\" ou \"neten\") engadiron posteriormente un ou, habitualmente, dous personaxes máis. Os principais caracterízanse por: Kanaka Bharadvaja, portador do \"Sutra\", que vive no leste; Kanakavatsa, portador do chauri, que reside en Kashmir; Nakula, que habita no sur e porta unha \"mala\"; Subinda ou Supaka, que mora no norte e cuxas mans baleiras apóianse nas súas coxas. Aos \"arhats\" adóitaselles situar nos laterais das grutas ou entradas dos templos, caracterizados cada un deles de forma individual, pero sempre considerados no seu conxunto, co obxectivo de transmitirlle ao fiel a idea de que todos debemos aspirar ao coñecemento espiritual representado polos \"arhat\" ou \"luohan\".\n\nNota de alcance: A figura lendaria e lonxeva do \"arhat\", \"aquel que conquistou o inimigo (espiritual)\", representa o ideal do budismo de escola Theravada ou Hinayana, o Vehículo Menor, que antepón a consecución persoal do nirvana á doutros seres. A figura do \"arhat\" introdúcese no budismo hinayana, simplificándose no budismo mahayana, ao consideralos discípulos de Buda con poderes máxicos destinados a preservar as ensinanzas do mestre."}
{"id": 1192829, "term": "Figura de Bastet", "prompt": "Cal é o sentido de \"figura de bastet\"?", "output": "Figura ritual, a miúdo en bronce, que representa a deusa gata da felicidade, a feminidade, a música e a danza e patroa da cidade de Bubastis (Tell Basta), cuxo nome significa \"a de bast\" (xerro de ungüentos). É considerada non só como a filla do deus solar, senón tamén, cun carácter francamente protector, como unha deusa nai (considéraselle nai do deus-león Mahes, Miysis) e, nalgunhas tradicións independentes, como nai de Nefertum ou de Anubis (v. Figura de Anubis), carácter que contrasta coa forma agresiva da deusa con cabeza de leoa Sekhmet. Na súa máis antiga forma coñecida, tallada nos vasos de pedra do gobernante da Dinastía II Hetepsekhemuy (ca. 2890 a. C.) en Saqqara, Bastet é representada como unha muller con cabeza de leoa, con frecuencia ostentando tanto o signo \"anj\" como un cetro (así como ocasionalmente un colar \"menat\"). A representación como león alcanzaría ata a súa divinización, cara ao primeiro milenio a. C. Desde este momento represéntaselle como unha gata ou como a unha muller con cabeza de gata que leva na man un sistro en referencia á súa conexión con Hathor (v. Figura de Hathor. Cando está enfadada aparece con cabeza de leoa. Cando ten corpo de muller leva un pendente nunha das súas orellas de gato e un colar, así como un toucado moi especial. En ocasións, móstrase cun cesto no que leva a pequenos gatos ou crías, e unha éxida (pequeno escudo).\n\nNota de alcance: Aparece no panteón exipcio asociada ao mito solar na Dinastía II. No templo do rei Xafra (Dinastía IV) aparecen os nomes dos deuses: Hathor polo sur de Exipto e Bastet polo norte. Bastet considérase nos \"Textos das Pirámides\" nai e ama do rei. En Bubastis, Bastet é nai de Mihos, deus agresivo e protector do faraón con cabeza de león. O nome de Bastet adoita inscribirse nas cantimploras cerimoniais vidradas en azul, do \"Ano Novo\", debido a que, como outras deusas leoas, puido estar vinculada cos cinco días epagómenos do Calendario exipcio. O festival de Bastet en Bubastis, chamado \"festa da borracheira\", é descrito polo autor grego Herodoto."}
{"id": 1191545, "term": "Figura de Bodhisattva", "prompt": "Que significa \"figura de bodhisattva\"?", "output": "Figura ritual que simboliza a \"Esencia da Iluminación\", consta de dúas palabras \"Bodhi\" (iluminación) e \"Sattva\" (esencia). Como portador de compaixón e axuda, as súas representacións convertéronse en populares obxectos de devoción (\"bakhti\"), o que, desde un punto de vista artístico, favorece o enriquecemento do panteón budista, canalizándoo a través das súas diferentes representacións. A súa iconografía corresponde á dun ser asexuado e intemporal, de aspecto tranquilo, adoptando posturas derivadas da danza, como a tripla flexión ou \"tribhanga\" característica das primeiras representacións indias. Aparece ricamente adornado, en posturas relativamente activas demostrando o seu compromiso no mundo, e, normalmente ataviados como os príncipes de cada escola e período artístico, o que lles engade un gran valor documental. Así, os Bodhisattvas indios de Gandhara (séculos II e III) constitúen un auténtico retrato dos príncipes Kushana coetáneos e, se ben hai que ter en conta que paulatinamente se idealizarán ata perder a súa identidade, nunca perderán os seus atributos principescos; o mesmo ocorre os Bodhisattvas chineses Wei (séculos IV-VI) e con case todos os primeiros representados no resto de Asia Meridional e Oriental. O fervor popular acabará regalándolles historias moralizantes, e na iconografía budista desempeñan un papel similar ao dos santos no cristianismo, que, como eles, portarán a aureola de santidade, ademais da \"usnī sa\" no entrecello, como a propia figura de Buda, diferenciándose deste por un tratamento máis mundano, reflectido na riqueza da súa indumentaria e adornos, e por levar entre as súas mans atributos que o identifican. No Vajrayāna, a súa orixe derívase dos cinco DhyāniBuddhas e representa a todas as divindades masculinas do panteón budista. Un dos Bodhisattvas máis reverenciado e representado é Avalokisteshvara (v. Figura de Avalokisteshvara).\n\nNota de alcance: Bodhisattva xorde no século II, cando tras o V Concilio Budista nace o budismo mahayana ou \"gran vehículo\". Este novo budismo expón unha iluminación universal, poñendo énfase no altruísmo e no proselitismo. Ese afán proselitista do \"gran vehículo\", xunto ao desexo de expansión dos seus promotores kushanas, será o desencadeante da abundante produción de imaxes de culto de Budas e de Bodhisattvas que, desde ese mesmo século, inundarán a India, a Ruta da Seda, Extremo Oriente e o Sueste Asiático. Desde o punto de vista altruísta xorde a idea do Bodhisattva, o ser iluminado que, podendo alcanzar o nirvana nesa existencia, renuncia a el para reencarnarse cantas veces sexa necesario, se con iso contribúe a iluminar a máis almas. Eríxese como exemplo moral de conduta budista substituíndo, grazas ao seu sacrificio persoal, ao modelo anterior de \"arhat\" (v. Figura de arhat) monxe asceta só preocupado do seu propio nirvana."}
{"id": 1191551, "term": "Figura de Avalokistesvara", "prompt": "Explica o significado de \"figura de avalokistesvara\".", "output": "Figura ritual que representa, no budismo mahayana, o Bodhisattva da Compaixón, o \"Señor da benévola mirada\" ou \"Señor que mira compasivo cara a abaixo\". Personifica a compaixón e a sabedoría, recoñecéndose ao redor das trinta e tres iconografías diferentes de Avalokisteshvara. É o Bodhisattva (v. Figura de Bodhisattva) máis representado na arte, aparecendo por primeira vez na rexión de Gandhara como un novo príncipe con todos os seus símbolos de riqueza. Os atributos, o número de rostros e brazos, así como o aspecto terrorífico ou compasivo da figura son os trazos que identifican as diferentes advocacións de Avalokisteshvara. Os seus atributos son o rosario e o \"padma\", o seu vehículo o león, e o seu aspecto varía entre o porte principesco das primeiras representacións de Gandhara, ao aspecto austero dun \"iogui\" (practicante avanzado do sistema ióguico do budismo tántrico) e unha \"kundika\". É frecuente que sobre a súa cabeza emane a imaxe do Buda Amitābha (v. Figura de Amit. bha), así como a súa representación con mil brazos e once rostros, símbolo do poder da súa compaixón e sabedoría. Esta iconografía orixinal da India transmitirase a Tíbet, vía Nepal, sendo frecuente a súa representación no budismo vajrayana. Tamén relacionado co \"tantra\", asóciase a figura de aspecto terrorífico de Avalokisteshvara abrazado a un Shankti ou enerxía feminina, como símbolo da unión mística. Se o Bodhisattva é representado sentado, coa flor de loto na man dereita e o tridente (\"trishula\") na esquerda, recoñeceráselle como Lokesvara, \"o señor do mundo\".\n\nNota de alcance: En China potenciouse o aspecto compasivo de Avalokisteshvara, transformándose na deusa Kuan Yin, de aspecto feminino, chamada \"a da misericordia\", mentres que en Xapón recibe o nome de Kannon."}
{"id": 1191552, "term": "Figura de Maitreya", "prompt": "Explica o significado de \"figura de maitreya\".", "output": "Figura ritual que representa o futuro Buda, \"o Amigable\", do que se espera a súa chegada, ou o Bodhisattva (v. Figura de Bodhisattva) da bondade. Maitreya reside no paraíso Tushita, onde segundo a doutrina Mahāyāna, Sakyamuni nomeouno o seu sucesor debendo reencarnarse sobre a terra nun futuro como quinto Manushi-Buda, segundo as doutrinas das escolas do norte (Mahāyāna). O seu culto, aínda que ancián, é pouco practicado na India, aínda que se estende por outros países ou rexións como China, Tíbet, Corea e Xapón, onde se lle representa ben como Buda sentado cos pés apoiados no chan, e xirando coas súas mans a roda da doutrina; ou ben como Bodhisattva sentado sobre unha flor de loto, cunha coroa e co stupa na cabeza que, en China, é representada como unha pagoda. En Xapón, Maitreya fará de lazo ou unión entre Shaka (o Buda deste mundo) e Amida (Amitābha, representante do mundo do Máis Alá).\n\nNota de alcance: É frecuente que a súa iconografía sexa confundida coa de Buddhai, unha das divindades máis populares en China, considerada unha manifestación de Maitreya."}
{"id": 1191550, "term": "Figura de Manjushrî", "prompt": "Define \"figura de manjushrî\".", "output": "Figura ritual que representa o Bodhisattva (v. Figura de Bodhisattva) da sabedoría, \"o da doce aparencia\", \"o da beleza encantadora\", (derivado de Avalokisteshvara, v. Figura de Avalokisteshvara), e é o mestre e instrutor de todos os Budas. Pode estar realizado e ornamentado con diferentes tipos de materiais; vidro, lapislázuli, granates, etc. A cantidade de ouro utilizada na figura marcará se esta ten ou non un carácter votivo. En Nepal e Tíbet, pola súa asociación co \"tantra\", represéntase case sempre como un personaxe novo, case adolescente, ataviado como un príncipe e tocado cunha coroa (xeralmente de cinco puntas alusivas aos cinco picos do Monte Meru ou ao Monte Tientai no mundo cultural chinés). Tamén se lle representa sen coroa con oito moños sobre a cabeza, vestido con vestimenta monástica e engalanada con xoias, ás veces sentado sobre un león ruxindo e atravesando o mar acompañado por un neno, un relixioso, un ancián (Vimalak. rti) e dun guerreiro; simbolizando, en China e en Xapón, a chegada do budismo a estes países. Os seus atributos son o cetro ou a espada (\"khadga\") para destruír a ignorancia, o libro da sabedoría suprema, un loto azul e un raio. Con frecuencia, as súas mans teñen o xesto de \"dharmacakra madridra\", que simboliza o ensino, a posta en movemento da Roda da Lei ou \"Dharmacakra\".\n\nNota de alcance: Manjushrī é considerado o fundador do Nepal e patrón dos Manchous (de onde provén o nome). Segundo as escolas do sur, podería ser identificado co rei dos Gandharva Panchashika. Por outra banda, é un dos principais Bodhisattva e a súa adoración pode outorgar a sabedoría, a memoria, a intelixencia e a elocuencia. Así, os seus fieis invócano para adquirir memoria, elocuencia e, en fin, a perfección mental; mentres que os estudantes lle rezan para lograr unha boa caligrafía e para aprobar os exames. A pesar da orixe india, esta deidade é venerada no resto de Asia Oriental. O culto a Manjushri introduciuse en China, onde recibe o nome de Wenshu, durante a dinastía Jin do Leste e en Xapón no período Heian (794-1185)."}
{"id": 1191592, "term": "Figura de Padmapani", "prompt": "Cal é a definición de \"figura de padmapani\"?", "output": "Figura ritual que representa o Bodhisattva (v. Figura de Bodhisattva) da pureza, o que porta o loto. Represéntase coa flor de loto (\"Padma\") na man (\"pani\"), nun xesto de compaixón pola humanidade. É unha das emanacións de Avalokisteshvara (v. Figura de Avalokisteshvara) e Surya. Trátase dunha deidade moi popular no comezo do budismo en China. Por extensión, o termo utilízase para todas as figuras que sosteñen nas súas mans un loto.\n\nNota de alcance: A figura de Padmapani empeza a destacarse na arte Gupta (320-490), pero inmortalizarase no imaxinario colectivo oriental grazas a unha das iconas da pintura india nos murais de Ajanta. O loto, símbolo de pureza e universalidade, é un dos atributos máis frecuentes da arte budista, aínda que na India é un epíteto frecuente de calquera imaxe artística, tanto plástica como literaria."}
{"id": 1191896, "term": "Figura de Vajrapani", "prompt": "Explica que significa \"figura de vajrapani\".", "output": "Figura ritual que representa o Bodhisattva da sabedoría (v. Figura de Bodhisattva) que, como a figura de Padmapani faise célebre cos gupta e se emparella co loto de Ajanta. O vajra ou raio é, en orixe, a arma arreboladiza de Indra (v. Figura de Indra), deus hindú da choiva e gardián do paraíso. Non obstante, o fervor popular obrigaralle ao budismo a adoptar a Indra como unha divindade subsidiaria, e o \"vajra\" converterase no símbolo por antonomasia da Iluminación e da súa consecuente sabedoría, chegando a ser en si mesmo un obxecto de culto.\n\nNota de alcance: No budismo Mahāyāna, esta figura é considerada como un Yaksha (xenios locais das antigas poboacións da India, que foron adoptados polos folclores hindús e budistas) e identificada con Indra que se converte nun Bodhisattva (v. Figura de Bodhisattva) Os Vajrapāni constitúen, da mesma forma, unha categoría de divindades \"irritadas\", hipóstase de Indra e procedente de Vajradhara. Considéranse divindades condescendentes cando se cren que forma parte da esencia espiritual de Akshobhya."}
{"id": 1191553, "term": "Figura de Brahma", "prompt": "Cal é a acepción de \"figura de brahma\"?", "output": "Figura ritual que representa o deus hindú da creación, símbolo da alma universal á que todos pertencemos, do que emanamos e ao que retornamos, tamén é adorado polos budistas. Os principais deuses son representados con varios brazos, símbolo dos seus múltiples poderes. Estas figuras son, en principio, facilmente identificables a través dos seus trazos iconográficos, Brahma caracterízase por ter catro rostros.\n\nNota de alcance: A relixión hindú é unha das máis complexas, pois aínda que está considerada como monoteísta, ten un marcado carácter politeísta ao manifestarse o Ser Supremo a través de diferentes avatares ou encarnacións masculinas, femininas ou animais. Os seguidores do hinduísmo cren nun Ser Supremo que se manifesta de distintas formas, sendo as máis usuais as de Brahma, Vishnu (v. Figura de Vishnu) e Shiva (v. Figura de Shiva). Xuntos integran a \"Trimurti\" ou tres formas do Deus no seu aspecto creador, conservador e destrutor. Cada manifestación do Ser Supremo converteuse en importante por si mesma, dando orixe a innumerables seitas co seu propio culto e organización social. Na práctica, Brahma, polo xeral, non é obxecto de ningún culto, polo que se lle dedican escasos templos. A pesar da súa importancia doutrinal, Brahma ofrece escaso interese artístico; só tardiamente aparecerá na súa iconografía (unha das primeiras representacións atópase no templo de Deogarh do século V, como personaxe secundario acompañando o deus Vishnu). Por outra banda, existe a crenza de que o deus pode descender a unha imaxe e divinizala coa súa presenza. Trátase dunha encarnación local e material, desexada e aceptada pola divindade para o ben dos fieis. A imaxe divinizada faise entón dependente dos homes e da súa vontade, quen deben tratala como a un gran rei e prodigarlle coidados, tales como bañala, adornala, levala en procesión, adorala e respectala."}
{"id": 1191544, "term": "Figura de Buda", "prompt": "Dime cal é a definición de \"figura de buda\".", "output": "Figura ritual que representa o fundador do budismo. As primeiras representacións proceden da rexión de Gandhara, onde a presenza dos gregos na colonia de Alexandre Magno en Bactria, ao norte de Afganistán (séculos II e I a. C.), inspiraron a creación da primeira imaxe de Buda. Os primeiros exemplos mostran un Buda sentado ou de pé, con vestiduras de estilo grecorromano, o pelo ondulado e a protuberancia cranial (\"usnīsa\") en forma dun moño. Iníciase entón a elaboración masiva da figura humana de Buda, porque encargar ou realizar as súas imaxes será considerado un dos méritos máis importantes para asegurarse unha reencarnación favorable, xa que se cre que nelas se manifesta a súa presenza. Aínda que se lle representa de diversas formas, o tipo máis aceptado é o sentado na posición \"vajrāsana\", en actitude eterna e inmóbil da meditación, \"dhyāna mūdra\" ou \"samādhi\", simbolizando así mesmo a invisibilidade, o nirvana. Ademais, comezan a aparecer estilos rexionais diferenciados. Se no estilo de Gandhara perdurou un corte naturalista do peiteado, noutras zonas como en Mathura empezaranse a representar Budas con rizos e a \"usnīsa\" empezou a xeneralizarse asociándose á sabedoría. Unha espiral entre os seus ollos, \"urnā\", empezou a ser común, e xúntanse os dedos e as palmas das mans. Estas características cóntanse entre as trinta e dous maiores e oitenta menores marcas ou signos de Buda. Os lóbulos das orellas prolónganse como consecuencia dos pesados pendentes levados polo príncipe Bodhisattva (v. Figura de Bodhisattva) As vestiduras son usualmente dúas pezas, deixando o ombreiro dereito ao descuberto. Así mesmo, os xestos das mans \"mūdras\", proporcionan un importante medio para identificar as personalidades e as mensaxes que transmiten as imaxes. Así, as mans levantadas indican actividades tales como a predicación, concesión de desexos e promesas tranquilizadoras dirixidas cara ao observador, mentres que as mans xuntas preto do corpo indican contemplación.\n\nNota de alcance: A non representación nun principio da figura de Buda débese fundamentalmente a dous principios: un, por ser tradicional nas relixións clásicas da India a non utilización de representacións en forma humana para o culto das súas divindades; o outro, porque era inconcibible nunha forma visual e humana a verdadeira natureza do \"nirvana\". Ata ese momento, Buda só era mostrado mediante símbolos que estaban ligados a diferentes sucesos da súa vida ou ao lugar onde estes se desenvolveron; como as súas pegadas, que indican a súa presenza; unha muller de pé, a súa nai, que simboliza o seu nacemento milagreiro; unha árbore, o lugar onde acaeceu a Iluminación; a roda da lei (\"dharmacakra\"), que indica a doutrina do ensino e que puxo en movemento coa predicación do seu primeiro sermón; e finalmente o stupa (túmulo), que simboliza a súa morte."}
{"id": 1191563, "term": "Akshobhya", "prompt": "Con que significado se emprega \"akshobhya\"?", "output": "Figura ritual que representa un dos cinco Budas transcendentais, o do Paraíso norte. Xeralmente represéntaselle cun corpo dourado; sentado sobre un dobre trono de loto, algo habitual en todas as figuracións das divindades do budismo; ou sentado en posición (\"vajrāparyanka asan\"), coa man dereita cara a abaixo no xesto de tocar a terra, (\"blumiparsha mūdra\"); e a esquerda sobre o seu colo, coa posición cara a arriba, en palma (\"dhyàna mūdra\"), transmitíndolle ao observador a vontade de alcanzar a iluminación. Pode representarse vestido, coas roupaxes ascéticas dun monxe e cos tecidos pegados ao corpo. Fronte a el e aos seus pés, represéntase xeralmente unha \"vajra\", un dos elementos utilizados para a meditación no budismo \"vajrayana\".\n\nNota de alcance: Para o budismo, recitar o mantra do Buda Akshobhya cantas veces se poida, pode facer eliminar o odio, así como a esaxeración dos defectos do odiado."}
{"id": 1191548, "term": "Amitayus", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"amitayus\"?", "output": "Figura ritual na que se representa o Buda de \"a Longa Vida\", que se deriva do Buda Amit. bha (v. Figura de Amit. bha), o do Paraíso occidental. Adóitaselle representar engalanado con ricas roupaxes, adornado e coroado como os Bodhisattva (v. Figura de Bodhisattva), sentado en posición \"vajrasana\", coas mans sobre as pernas, no xesto característico da meditación (\"dhyana mudra\") e coas que suxeitaría un dos seus atributos, o vaso sagrado da vida (\"kalasa\"), que contén a ambrosía (\"amrita\") ou viño (\"soma\"), bebida, ofrecida aos deuses e que lle confire a inmortalidade. Por iso, invócaselle en rituais (\"bhimaratha\") para curar enfermidades, transmitir o poder vital e prolongar a vida. Os devanditos rituais celébranse cando alguén cumpre os setenta e sete anos, sete meses e sete días, momento no que a esa persoa xa non se lle considera responsable dos seus actos.\n\nNota de alcance: Amitayus é un dos cinco Budas Conquistadores, ou \"Dhyana Budas\", característico do budismo \"Vajarayana\", que se corresponde co centro e os catro puntos cardinais. A Amitayus corresponde a posesión do Paraíso occidental, ten gran popularidade entre os seus adeptos ata o punto de chegar a abrir as portas dese paraíso, mundo de felicidade e praceres materiais. O \"Mahāyaāna\" (movemento desenvolvido no seo do budismo primitivo, cuxa orixe se remonta ao século I a. C., e que chega a converterse en movemento independente cara ao século IV) multiplicará o número de imaxes de Budas, para así poder ensinar en cada mundo (o número de mundos era infinito, tanto no espazo como no tempo) a vía de salvación."}
{"id": 1191547, "term": "Amitâbha", "prompt": "Cal é o sentido de \"amitâbha\"?", "output": "Figura ritual que representa un dos cinco Budas transcendentais, o Buda da Luz Infinita, da Terra Pura, o Buda impersoal ou o reflexo celestial de Sakyamuni, o Buda da nosa era. O culto a Amitayus (v. Figura de Amitayus) introduciuse en China a mediados do século II, onde se coñece co nome de Amitābha, pero foi a partir do século IX cando empezou a alcanzar maior popularidade. A figura do Buda Amitābha, que, en Xapón recibe o nome de Amida, adoita representarse sentada, ás veces sobre un dobre trono de loto en posición \"vajrāparyanka asana\" ou \"vajrasana\" (do raio, sentado no chan coas pernas abertas dobradas e pegadas, pero sen cruzarse ou en forma de rombo). Na fronte ten a \"ūrnā.\" (símbolo da iluminación e un dos signos do \"superhome\"); na súa orixe a \"ūrnā\", represéntase en forma de pequena chama, parecida a un guecho de pelo no cello; máis tarde chégase á abstracción, adquirindo forma de lunar. A súa cor é o vermello, o seu símbolo o loto e o xesto das mans é o \"dhyāna mūdra\" (unha sobre a outra descansando enriba do seu colo, o que simboliza ou transmite unha actitude meditativa; á vez que se toca as puntas dos dedos formando un círculo, xesto característico da Iluminación).\n\nNota de alcance: Antes de alcanzar a Iluminación, no seu proceso de meditación, Buda ten que superar diversas tentacións e asumir todas as súas \"jatakas\", vidas ou reencarnacións anteriores, entre as que se contan 547 vidas pretéritas, como as principescas e as zoomórficas. O culto a Amitābha é un dos máis estendidos e antigos, reside en pacífica meditación no paraíso \"Sukhāvatī\", no oeste do universo. Representa o elemento cósmico do \"nome\" e a estación do verán. En Beijing, existe unha gran produción destas imaxes feitas para satisfacer a demanda dos fieis tanto do Tíbet como de Mongolia. No Tíbet, onde os Pachen Lama son considerados a encarnación de Amitābha, atópanse imaxes do Buda da Luz Infinita en cada templo. Con todo, non todas as imaxes de Buda poden ser consideradas como obxectos rituais; se non foron consagradas, só son simples imaxes."}
{"id": 1191788, "term": "Figura de Marâvijaya", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"figura de marâvijaya\"?", "output": "Figura ritual na que se representa a imaxe de Buda (v. Figura de Buda) coa \"ushnīsha\" prolongada en forma de chama.\n\nNota de alcance: Na iconografía budista, a \"ushnīsha\" (símbolo da concentración espiritual ou da meditación transcendental) é unha protuberancia cranial característica das representacións dos Budas e Bodhisattva (v. Figura de Bodhisattva), probablemente derivada dos moños que portaban os ascetas do Gandhāra. Esta protuberancia desenvólvese na arte budista do sueste asiático nunha alta chama simbolizando a enerxía espiritual."}
{"id": 1191549, "term": "Figura de Ratnasambhava", "prompt": "Define \"figura de ratnasambhava\".", "output": "Figura ritual que representa un dos cinco Budas transcendentais, \"Buddha nacido da Xoia\". Ratnasambhava está situado ao sur do universo, a súa cor é o amarelo e o seu símbolo a xoia. A figura do Buda Ratnasamblava representa o elemento cósmico da \"sensación\", e a estación primaveral. O xesto da súa man é o \"varada mūdra\", o da xenerosidade (man dereita aberta, coa palma cara a arriba)."}
{"id": 1192015, "term": "Figura de Vajradhara", "prompt": "Que significa \"figura de vajradhara\"?", "output": "Figura ritual que simboliza unha das divindades do budismo Mahāyāna. A figura de Vajradhara represéntase sentada coas pernas cruzadas, mostrando os ornamentos do \"sambhogakaya\", aquel que simboliza as calidades que xorden do \"dharmakaya\". En calidade de tal, ostenta a coroa das cinco xoias, na que poden verse os cinco Budas Cósmicos, sendo Vajradhara a fonte da que emanan os demais. Baixo a xema principal da diadema aparece unha cabeza de Garuda (v. Figura de Garuda). A figura aparece profusamente enxoiada con pendentes, pulseiras nos pulsos, os antebrazos, o papo da perna e os nocellos; aneis e brazos, nos que se adoitaban encastar algunhas pedras preciosas. Adoita vestir un \"dhoti\" extremadamente fino, que pode levar formas florais estampadas. Na súa fronte, o ollo divino. A súa cabeza mostra o \"usnisha\" ou protuberancia cranial búdica rematada por un \"vajra\". Cruza os brazos diante do peito, realizando o xesto \"vajra-humkara\" que simboliza a unión da compaixón (\"vajra\") e a sabedoría (\"ghanta\"), o raio e a campá.\n\nNota de alcance: O seu nome, Vajradhara, significa o que sostén (\"dhara\") o trono ou raio (\"vajra\"), o indestrutible. Nos novos \"tantras\" identifícaselle co Adhi Buda ou Buda primordial, xurdido do perfecto baleiro (\"maha-sunyata\"). Como tal, considéraselle infinito e omnisciente, sen principio nin fin, fonte e orixe de todas as cousas. Algunhas seitas identifícano con Vajrasattva, tamén considerado un Adi Buda, mentres que outros ven a Vajrasattva como unha forma activa de Vajradhara, quen, ao atoparse totalmente absorto na súa divina quietude, non pode ocuparse directamente dos asuntos dos seres sensibles. Vajradhara é venerado principalmente no Tíbet, Nepal, Sikkim, Bhūtan e o antigo Siam. A súa \"Shakti\" (esposa) principal é Âdi-prajñā (ou Prajñapāra-mitā,, a \"Sabedoría\")."}
{"id": 1191692, "term": "Figura de Eshu", "prompt": "Cal é a acepción de \"figura de eshu\"?", "output": "Figura ritual yoruba que representa a Eshu, mensaxeiro divino, facilitador e transformador. Os diferentes materiais nos que pode estar realizada a figura marcarán unha distinción social entre os seus propietarios; os máis ricos e poderosos adoitan ter unha talla persoal en marfil como testemuño da práctica \"babalawo\" durante o rito de adiviñación Ifa.\n\nNota de alcance: Entre os yorubas (Nixeria), Eshu simboliza a encarnación dos principios da forza da vida. Personifica, en gran medida, o dinamismo e a vitalidade no mundo yoruba. Cada individuo ten un Eshu persoal que lle axuda na interpretación e actuación en situacións específicas."}
{"id": 1192178, "term": "Figura de Exú", "prompt": "Como se define \"figura de exú\"?", "output": "Figura ritual, normalmente de ferro, que representa o demo conforme á iconografía católica, con corno, rabo longo e tridente. Forma parte do sincrético mundo relixioso afroamericano, mestura do cristián e das relixións africanas.\n\nNota de alcance: A existencia de demos e diaños é moi común na maioría das culturas. Por unha banda, representa a cara escura do universo, formada polas forzas negativas que se atopan en continua loita coas positivas e, por outro, é o obxectivo da relación sobrenatural dirixida cara ao mal. Os homes obteñen beneficios establecendo unha relación directa co mal. En ocasións é preciso prexudicar un inimigo ou recargarse de forza máxica. Na actualidade, a maxia negra é un dos principais compoñentes da relixiosidade popular en amplas zonas de América, fundamentalmente Brasil e o Caribe. A historia destas rexións é a historia das súas transculturacións. As previas á chegada dos europeos perdéronse coa desaparición da poboación indíxena, pero desenvolvéronse outras dúas que definiron a sociedade: os brancos e os negros. Os españois pertencían a distintas culturas e á súa chegada ao Novo Mundo acrisoláronse formando un sincretismo particular. Ao mesmo tempo chegaron os negros africanos, de razas e culturas diversas, procedentes de todas as comarcas costeiras africanas, desde o Senegal, pasando polo Congo, Guinea e Angola, no Atlántico, ata as de Mozambique, no Índico."}
{"id": 1191554, "term": "Figura de Ganesa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"figura de ganesa\".", "output": "Figura ritual que representa un dos deuses máis populares do hinduísmo, o Deus infantil, froito da unión de Shiva (v. Figura de Shiva) e Parvati (v. Figura de Parvati). A figura de Ganesa é moi habitual na arte india, atribuíndoselle o éxito e a boa sorte. A súa popularidade débese ao seu aspecto extraordinario, represéntaselle como a un neno moi groso con cabeza de elefante, xeralmente sentado e cun dos seus pequenos cairos na man. Tamén se lle pode representar bailando ou simplemente acompañando a súa familia. O seu \"vahana\" é o rato \"mushaka\". Ganesa tamén é adorado polos budistas.\n\nNota de alcance: A lenda conta que Ganesa ou Ganesh, cheo de valor e de soberbia, opúxose ao seu pai Shiva, polo que os deuses lle cortaron a cabeza. Shiva, cedendo aos rogos de Parvati, resucitouno substituíndo a súa cabeza pola dun elefante e converténdoo en deus do bo xuízo, da sabedoría, o que concede riquezas e, sobre todo, o que quita todos os obstáculos. Por ese motivo, réndeselle culto antes de iniciar calquera nova tarefa e ao inicio de calquera práctica relixiosa exceptuando os ritos funerarios. Ganesa é o patrón dos nenos, dos estudantes, da literatura e de calquera actividade intelectual, polo que tamén se lle invoca como Vinayaka ou \"Gran Xefe que elimina as dificultades\"."}
{"id": 1191566, "term": "Figura de Hanuman", "prompt": "Define \"figura de hanuman\".", "output": "Figura ritual, normalmente de bronce, que no hinduísmo representa o deus dos monos. É habitual representalo en toda a súa magnificencia, con dez brazos engadidos á súa figura orixinal, nos que porta atributos representativos de todos os poderes do universo, e cun toucado con cinco cabezas de animais que simboliza os avatares divinos. A súa veneración, ademais de ser moi popular na India, mantense viva en varios países polos que se difundiu o hinduísmo. Neste contexto existen diversas lendas acerca da súa orixe e do seu nacemento.\n\nNota de alcance: En determinados rituais, Hamunan recibe por si mesmo tratamento de divindade, posto que descende do deus do Vento, Vayu, de quen proceden dons como a súa inmortalidade; e da mona Anjani, da que herdou parte da súa fisionomía. As súas representacións son moi frecuentes tanto na escultura como na pintura india, especialmente nos ámbitos nos que se venera o deus Shiva (v. Figura de Shiva), pero a súa maior difusión débese á súa relación co príncipe Rama- unha dos \"avatares\" ou terrenalizacións de Vishnu (v. Figura de Vishu) -, de quen Hanuman era fervente admirador. Foi o seu grande aliado na epopea \"Ramayana\", na que lle axuda ao príncipe a recuperar a súa esposa Sita. Hanuman puxo ao servizo do príncipe algunhas das súas mellores calidades, como poden ser a súa inquebrantable lealdade, o seu valor, a súa forza case infinita e os seus profundos coñecementos acerca das escrituras sagradas e as herbas medicinais. Cando era neno, Hanuman foi aceptado como discípulo por Sueya, a divindade solar, que lle ensinou os \"sutras\", textos escritos nos que se expoñen ensinanzas e preceptos do hinduísmo."}
{"id": 1192827, "term": "Figura de Hathor", "prompt": "Con que significado se emprega \"figura de hathor\"?", "output": "Figura ritual que representa unha importante deidade exipcia en forma de vaca. Hathor foi venerada baixo tres aspectos: como unha muller con orellas de vaca, como vaca propiamente, e finalmente como unha muller cun toucado que consiste nunha perruca, cornos e un disco solar.\n\nNota de alcance: As vinculacións relixiosas e centros culturais dedicados a Hathor son os máis numerosos e diversos das divindades exipcias. Na súa faceta vingadora, ás veces, comparte o aspecto leonino da deusa Sekhmet, baixo esta forma é considerada como un dos \"ollos\" do deus solar Re (v. Figura de Re)). O significado literal do nome de Hathor é o de \"casa de Horus\", adoita escribirse por medio dun falcón dentro dun signo xeroglífico que representa un edificio rectangular. Ao identificar o faraón con Horus, Hathor é considerada a nai divina de cada monarca reinante, e desta forma enténdese que entre os títulos reais figure o de \"fillo de Hathor\". O seu papel como nai real queda ilustrado na estatua que representa a deusa en forma dunha vaca aleitando o faraón Amentep p II (Museo do Cairo). Xeralmente, a Hathor asóciaselle cos aspectos máis pracenteiros da vida, como a sexualidade, a alegría e a música. A conexión coa música faise especialmente patente nos sistros, que aparecen decorados coa cabeza Hathor, ás veces cunha nao superposta. Estes instrumentos cerimoniais eran empregados con frecuencia polas sacerdotisas do culto á deusa Hathor. Na súa faceta funeraria, especialmente na zona oeste de Tebas, era denominada \"señora de Occidente\" ou \"señora da montaña occidental\". Entendíase que cada atardecer recibía o sol poñente, ao que lle outorgaba a súa protección ata o seguinte amencer. De aí que o morto desexe incorporarse ao \"séquito de Hathor\", para así poder gozar de idéntica protección no Máis Alá. Outros poderes ou facultades vinculados á deusa eran o de fixar o destino e a sorte dos recentemente nados. Por outra banda, Hathor é a deusa que con máis frecuencia se asocia co deserto e cos países estranxeiros, sendo por iso venerada baixo a advocación de \"Señora de Biblos\"."}
{"id": 1192826, "term": "Figura de Horus", "prompt": "Con que significado se emprega \"figura de horus\"?", "output": "Figura ritual que representa o deus falcón, unha das máis importantes deidades de Exipto desde os inicios da historia dinástica (ca. 3100 a. C.). As representacións máis habituais móstranos a Horus como un falcón ou un home con cabeza de falcón. De acordo cunha das lendas máis comúns, considéraselle como o fillo de Isis (v. Figura de Isis), e neste papel (máis tarde personificado en Harpócrates) represéntase con forma humana, coa trenza da adolescencia e levándose un dedo á boca, sentado mesmo no colo da súa nai (o que é particularmente frecuente nos amuletos e nas pequenas figuras votivas de bronce). A partir da Época Tardía e ata o Período Romano (747 a. C. -395 d. C.) Fíxose común un novo tipo de monumento dedicado a Horus, o \"cippus\" (cipo), tipo de estela protectora ou de amuleto que mostra o neno-deus Horus espido, de pé sobre un crocodilo e portando nos seus brazos serpes, escorpións e outros animais.\n\nNota de alcance: Horus significa \"o afastado\" e refírese á súa función como deus do ceo. Antigas representacións móstrano como un falcón nunha barca mentres atravesa o ceo. No seu aspecto cósmico, Horus estaba estreitamente relacionado co sol, particularmente durante a mañá, como demostra un dos nomes de Re, Harajty, \"Horus do Horizonte\", ou a Esfinxe de Giza co nome de Harmaquis, \"Horus no Horizonte\". O sol e a lúa eran considerados como os ollos do deus do ceo. Por outra banda, a Horus sempre se lle relaciona co rei. Un dos cinco nomes do rei é o nome de Horus, a miúdo escrito dentro dun \"serej\" cun falcón sobre el. Pensábase que o rei era unha personificación do deus. De feito, Horus é unha amálgama de varios deuses. Primeiro o \"Gran Horus\" (Haroeris), que máis tarde foi incluído como décimo membro da Enéada de Heliópolis e irmán de Osiris (nacido no segundo día epagómeno e por tanto maior que Seth). Esta figura é diferente de Horus, o fillo de Osiris (v. Figura de Osiris) e Isis (Harsiese), que tivo que loitar contra o seu tío Seth para conseguir o trono de Osiris tras a morte. Outros deuses estreitamente relacionados son Harpocrates (Horus o Neno, unha versión de Horus o fillo de Isis), Harendotes (Horus que protexe o seu pai (Osiris), e Harsomtus (Horus, o unificador das Dúas Terras) e Jentejtai. Unha das pasaxes máis importantes sobre a súa vida é o que relata o enfrontamento mantido con Seth, do que nos falan varias fontes: os \"Textos das Pirámides\")), os \"Textos dos Sarcófagos\" ou o \"Libro dos Mortos\". Varios autores gregos, como Plutarco, recolleron parte ou toda a historia. Un dos episodios centrais refírese á perda do ollo de Horus, que posteriormente recupera coa axuda de Thot ou Hathor. Debido a que Horus levou o seu restituído ollo a Osiris dándolle así unha nova vida, o Ollo de Horus converteuse no prototipo de cada ofrenda. No culto, cada ofrenda é mencionada como o Ollo de Horus. Por outra banda, o ollo ao completo e sen danos aparece como un amuleto, o \"ollo-udyat\"."}
{"id": 1192887, "term": "Figura de Iah", "prompt": "Cal é a acepción de \"figura de iah\"?", "output": "Figura ritual que simboliza o deus exipcio da lúa, representado como un home con disco solar e unha lúa crecente sobre a cabeza. Leva unha coleta lateral e na man todos os cetros do poder, xunto co \"cetro-uas\". Como acompañante da terra represéntaselle como un ibis, demostrando estar unido a Thot, o deus lunar do coñecemento, e seguramente tamén a outro deus lunar, Jonsu. Así mesmo, pode aparecer representado como un falcón ou un simple cuarto crecente. Ás veces, cun \"ollo-udyat\" ou unha folla de palma nas mans como contador do tempo, función sempre relacionada coa lúa.\n\nNota de alcance: É probable que Iah fose introducido desde a rexión mesopotámica nunha época de absorción de estranxeiros e divindades acompañantes. Alcanza o cénit de popularidade durante o goberno dos \"hicsos\" no segundo Período Intermedio (Dinastías XV e XVI), aínda que foi a súa expulsión o que introduciu o seu nome na realeza exipcia."}
{"id": 1191785, "term": "Figura de Indra", "prompt": "Cal é a acepción de \"figura de indra\"?", "output": "Figura ritual que representa o deus da choiva e gardián do ceo, de orixe védica; simboliza un dos principais deuses védicos e ocupa unha posición predominante no panteón brāhmánico, sendo moi popular tanto no budismo como no hinduísmo. As súas armas arreboladizas (\"astra\") son o raio (\"vajra\"), a roda (\"chakra\") e o arco da vella(\"shakradhanus\"). Aínda que pode representarse paseando nun carro tirado por cabalos (como Surya), a súa principal montura (\"vahana\") é o elefante de tres cabezas, Airavata; así mesmo é habitual representalo xunto co seu fiel compañeiro, o can Sarama. O seu principal Shakti é Aindri (unha das Saptamatrika ou Sete Nais, en directa relación coa deusa budista Marichi), pero tamén é invocada como Indrani, Shachi e Paulomi.\n\nNota de alcance: Indra vixía o paraíso mítico Svarga (cuxa capital é Amaravati), no limiar do Monte Meru, axudado polo seu mensaxeiro Vayu (o vento, tamén chamado Pavana) que, á súa vez, goberna os acólitos Marut (Brillantes, personificacións de ventos concretos, principalmente os do noroeste), Vasu (forzas da natureza tales como a auga, o lume, as estrelas, os planetas, o día, a noite, etc.), e Vidyadhara (outras divindades menores portadoras da ciencia, que teñen o privilexio de cambiar de forma ao seu antollo). É posible que Indra fose ao principio a mitificación dun guerreiro indoeuropeo; de aí algunhas das advocacións, entre as moitas que recibe, como Jishnu (Xefe das Hordas Celestes) ou Purandara (Destrutor de Cidades); outras son: Devapati (Señor dos deuses), Mahendra (Gran Indra), Meghavahana (Xinete das Nubes), Sahasraksha (Mil Ollos), e Shakra (Poderoso, principalmente budista)."}
{"id": 1192824, "term": "Figura de Isis", "prompt": "Dame a definición de \"figura de isis\".", "output": "Figura ritual que simboliza a deusa Isis. Polo xeral é representada como unha figura feminina co símbolo dun trono sobre a cabeza ou tamén cos cornos dunha vaca e un disco solar. En ocasións aparece cunhas ás suxeitas aos seus brazos ou como un paxaro, ambas as referencias ao mito de Osiris, que recibiu sombra e alento de vida das ás. Isis tamén é coñecida coa forma de vaca. Moitas estatuíñas da Baixa época, a miúdo de bronce, representan a Isis aleitando o seu fillo Horus (v. Figura de Horus) sobre os seus xeonllos.\n\nNota de alcance: Isis encarna para os exipcios os valores da nai e da esposa. Na Enéada de Heliópolis, era filla de Gueb e Nut, esposa e irmá de Osiris (v. Figura de Osiris) e nai de Horus. Na versión tradicional do mito de Osiris, Isis é a encargada de buscar o corpo do seu esposo falecido. Unha vez que atopou todas as partes repartidas por Seth por todo Exipto, uniunas formando a primeira momia, á que reanimou empregando as súas ás para insuflarlle de novo o alento de vida e concibindo maxicamente o seu fillo Horus. Xunto coa súa irmá Nefthys, Isis aparece como a primeira carpideira xunto ao corpo do defunto Osiris; a súa dor transformouse en alegría cando Osiris foi (temporalmente) devolto á vida. Nas marismas do Delta, preto de Chemnis, tivo o seu fillo Harsiese (\"Horus, o fillo de Osiris\"). Un dos principais deberes de Isis era protexer a Horus contra os perigos de escorpións, serpes e crocodilos, así como sandar calquera picadura ou dentada. No texto de varias estelas máxicas, as primeiras datadas no Imperio Novo, pero principalmente da Baixa Época, Isis, como \"Grande de Maxia\", é chamada para protexer e curar. Máis tarde, unha vez que Horus creceu e converteuse en Horendotes (\"Horus, protector do seu pai\"), Isis axudoulle no seu enfrontamento con Seth. Desde o Imperio Novo, Isis foi asociada frecuentemente coa deusa Hathor (v. Figura de Hathor), da cal adquiriu o seu toucado, cun disco solar e uns cornos de vaca. Isis non só era identificada con Hathor, senón tamén con outras deusas, como a deusa do oeste, Imentet, como \"uraeus\" e como Ollo de Re, Nejbet e Udyat, Sejmet e Bastet, e tamén con Mut a esposa de Amón. Isis era adorada en numerosos templos, o máis importante dos cales estaba en Coptos (na Baixa Época era coñecido como o Iseum do Alto Exipto), Nubia (entre outros lugares en Buhen) e Filae. A grande importancia que adquiriu o seu culto entre os nubios queda patente polo mantemento da súa veneración en Filae ata o século VI d. C. Nos tempos posfaraónicos, esta deusa foi adoptada nos cultos \"mistéricos\" clásicos, difundidos a partir da época helenística e máis tarde no Imperio Romano. Na época grecorromana a súa popularidade chegou mesmo a exceder á de Osiris, rivalizando coas demais divindades clásicas e co incipiente cristianismo."}
{"id": 1191867, "term": "Figura de Kâla", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"figura de kâla\"?", "output": "Figura ritual que representa o Deus hindú símbolo do tempo e da orixe de todas as cousas. Kāla é unha divindade terrible da creación e da destrución asociada nos \"Vedas\" á morte (Yama). Represéntaselle en forma zoomórfica, como un monstro mítico voraz, coa cabeza de demo e sen maxilar inferior. Tamén chamado Banaspati, Kala-makara ou \"devorador do tempo\".\n\nNota de alcance: A figura de Kāla adoita adornar os linteis das portas dos santuarios, para indicar o fiel a súa inmediata renovación unha vez traspasado o limiar ou para devorar os pecados daqueles que penetraban no templo co fin de purificarse."}
{"id": 1191882, "term": "Figura de Lokapala", "prompt": "Que significa \"figura de lokapala\"?", "output": "Figura ritual que representa os Catro Gardiáns do universo, considerados como os protectores da doutrina budista. Represéntaselles baixo un aspecto de feroces gardiáns á entrada dos santuarios e templos budistas. En China aparecen por primeira vez en Dunhuang, tendo a súa orixe nos Oito Gardiáns dos puntos cardinais e os mundos intermedios representados polos Dharmapala na iconografía india. Na imaxinería popular chinesa, transfórmanse nos Catro Reis Celestiais, adquirindo nomes chineses e mantendo, con algunhas variantes, os mesmos atributos procedentes da India. Así, ao gardián do leste, Mili Qing, represéntaselle co rostro branco, xesto adusto e brandindo entre as súas mans a espada máxica. Mili Hai, gardián do oeste, aparece co rostro azul, sostendo nas súas mans un laúde de catro cordas. Moli Hong, gardián do sur, mantén a cor vermella no seu rostro, tradicionalmente asociado con este punto cardinal e agarra entre as súas mans un paraugas, cuxa función é a de atraer ou repeler as forzas da natureza. Por último, o gardián do norte, Moli Shou, de rostro negro, sostén entre as súas mans unha serpe ou calquera outro réptil e unha perla, aludindo ao poder sobre os seres vivos."}
{"id": 1191029, "term": "Figura de Onile", "prompt": "Cal é a acepción de \"figura de onile\"?", "output": "Figura ritual antropomorfa, de vulto redondo, masculina e feminina, ás veces hermafrodita, de bronce, con trazos esquematizados. A figura de Onile constitúe o símbolo da comunidade e do establecemento das casas da sociedade Ogboni, unha das grandes institucións do país yoruba (Nixeria). Representa a \"dona da casa\" como fonte de vida e xuíz de todas as accións humanas. Sempre forma parte dunha parella, home e muller, de grandes figuras independentes de latón. Ambas as pezas teñen o sexo desenvolvido coa intención de relacionar as imaxes co tema da parella e expresar os poderes místicos da procreación. A figura de Onile case sempre realiza o saúdo \"ogboni\", puño esquerdo sobre o dereito (na sociedade yoruba o lado esquerdo está asociado ao sagrado e ao perigo). Algunhas imaxes femininas mostran un paxaro picando o abdome, simbolizando os poderes espirituais das \"nais\" e dos antepasados femininos. Este feito alude ao espírito do paxaro das \"nais\" consumindo unha ofrenda e pode ser unha metáfora dos xuízos ou rituais levados a cabo para asegurar a continuidade e a estabilidade da sociedade. As figuras de Onile gárdanse no interior da casa da sociedade e non se mostran ao público, a diferenza das figuras \"Edan\", das que tamén se distinguen polo seu maior tamaño, o que lle confire, ás de Onile, unha maior concentración de poder.\n\nNota de alcance: Á fronte da sociedade ogboni hai catro sabios que dirixen as actividades: o \"oliwo\", o \"apena\", a \"erelu\" (representación feminina cunha culler por emblema) e o \"olurin\", rei ou xefe da cidade. A sociedade ogboni, que tamén recibe o nome de osugbo, é unha das grandes institucións do país yoruba, vinculada co culto á terra. Onile pretende simbolizar os proxenitores orixinais, aos membros masculinos e femininos de Ogboni e, por extensión, toda a comunidade. Nalgúns casos, Onile identifícase con Ajagbo, un terrible Alafin de Oyo que se converteu nun espírito vingativo. É invocado pola sociedade cando ha de ditarse unha sentenza de morte."}
{"id": 1192166, "term": "Figura de Osiris", "prompt": "Como se define \"figura de osiris\"?", "output": "Figura ritual que representa a Osiris, deus asociado á morte, a resurrección e a fertilidade. O aspecto externo do deus é o dun home co corpo envolto en bandeletas (figura humana momiforme), das que sobresaen as mans que suxeitan o \"cetro-heqa\" e o \"nejaja\" (flaxelo), os cetros distintivos da realeza. Cobre a súa cabeza cunha \"coroa-atef\", á que se lle engaden, desde o Imperio Novo, dous ureos, o disco solar e dous cornos de carneiro retorcidos e horizontais. Do seu queixo colga a barba postiza. En ocasións, a pel de Osiris é verde, o que fai referencia á súa relación coa fertilidade; branca, como as propias bandeletas de momia que o envolven; ou negra, coa cor dos depósitos de aluvión fertilizadores do Nilo.\n\nNota de alcance: Osiris será a divindade que, entre os exipcios, terá un papel esencial no mundo ultraterrestre. Deus da vexetación, Osiris renace ciclicamente e, segundo a mitoloxía, morre para resucitar despois. Os textos preséntano como fillo de Gueb e Nut e esposo de Isis (v. Figura de Isis), reinando sobre a terra en paz e harmonía. O seu irmán Seth, celoso da súa felicidade, asasínao e despeza o seu corpo por todo Exipto ata que Isis, a fiel esposa, o recompón volvendo Osiris a unha nova vida. Así se converte no deus da resurrección e no prototipo do mito do renacemento permanente e perpetuo ligado á vexetación. Osiris foi venerado en todo Exipto, pero o seu santuario principal estivo na cidade de Abydos onde foi designado baixo a advocación de Jentamentyu o \"Señor dos occidentais\", que fai alusión ao lugar por onde se oculta o sol e onde se situaban as necrópoles. Así, o deus Osiris instalouse definitivamente como o rei do mundo subterráneo, lugar que cada noite visitaba o deus-sol Re."}
{"id": 1191880, "term": "Figura de Pangu", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"figura de pangu\"?", "output": "Figura ritual que representa a Pangu, quen, segundo a cosmoloxía chinesa (confucianismo), foi creador do mundo. Represéntaselle como un home maduro, con xesto adusto, sostendo o ovo cósmico entre as súas mans, na forma do diagrama \"taiji\" (diagrama que representa a constitución do universo, partindo dos principios do \"yin\" e do \"yang\"). Tamén é frecuente que se lle represente cun cicel na man dándolle forma á creación.\n\nNota de alcance: Pangu xurdiu do caos, tendo este forma de ovo de galiña. Cando as partes do ovo se separaron, da xema ou natureza sólida (\"yin\") creouse a terra, mentres que da natureza líquida do ovo (\"yang\") foi creado o ceo. A partir dese momento, comezou a separación de ceo e terra, crecendo esta ao mesmo tempo que o fixese Pangu. Á súa morte, e para evitar o novo caos, as diferentes partes do seu corpo deron lugar ás rexións do mundo. Así, a cabeza deu forma ás montañas sagradas, os ollos ao sol e á lúa, as súas graxas aos ríos e mares, mentres que dos seus cabelos e barba xorden as herbas e árbores."}
{"id": 1191555, "term": "Figura de Parvati", "prompt": "Que quere dicir \"figura de parvati\"?", "output": "Figura ritual que representa a deusa hindú da natureza e da fertilidade. Como Shakti (muller) de Shiva (v. Figura de Shiva) é unha divindade destructora, que se desdobra en: Chandi (\"Cruel\"), Durga (v. Figura de Durga), Kali (v. Figura de Kali), Matangi (\"Muller Elefante\", personificación do frenesí, de cor intensa e os ollos desorbitados), etc; pero tamén é Ambika (unha das Sete Nais ou Sapta Matrika), Annapurna (\"A que Alimenta\"), Gauri (\"Branca\"), Kamakhya (\"Amante\"), Karala (\"Bella\"), Kumari, Mahalakshmi (omnipotente con catro brazos e, en tanto que personificación do \"yoni\" Lovasa, cun \"lingam\" na cabeza), Manasa (\"Rexenadora\" e deusa tantra das serpes), Padmavati (\"Filla de Loto\"), etc.\n\nNota de alcance: Na mitoloxía hindú, Parvati é doncela Uma, filla do Himalaia e irmá de Vishnu (v. Figura de Vishnu)). Casa con Shiva, co que procrea os seus fillos Skanda e Ganesa (v. Figura de Ganesa)). A súa \"vahana\" (montura) é Nandi (v. Figura de Nandi)). É a deusa máis venerada na India, a máis representada e á que se lle dedican máis templos. A súa iconografía é moi variada."}
{"id": 1191560, "term": "Figura de Bhairavi", "prompt": "Define \"figura de bhairavi\".", "output": "Figura ritual que representa a Bhairavi, unha das encarnacións de Parvati (v. Figura de Parvati), esposa de Shiva (v. Figura de Shiva), a terrorífica. Bhairavi recibe culto por si mesma. No hinduísmo, cando unha deusa recibe culto por si mesma, independentemente do que se lle tributa ao deus, denomínaselle \"shaktismo\".\n\nNota de alcance: O aspecto terrorífico é adoptado por numerosas divindades indias para asustar e con iso escorrentar os malos espíritos, protexer o universo, controlar as paixóns humanas e facer que se respecte a doutrina."}
{"id": 1191559, "term": "Figura de Durga", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"figura de durga\"?", "output": "Figura ritual hindú que representa a Durga, encarnación de Parvati (v. Figura de Parvati), esposa de Shiva, na que están implícitos caracteres ambiguos; como guerreira e maternal e como destrutora e creadora. Invócaselle indistintamente como Bhima (Terrible), Devimahatmaya (Grandiosa), Marichi (Luminosa) ou Narayani (Eterna). No hinduísmo Durga recibe culto por si mesma, independentemente do que se lle tributa ao deus, o que neste culto recibe o nome de \"shaktismo\". A imaxe de culto máis frecuente será a de Durga Mahishasuramardini (asasina do asura Mahisha), unha princesa con múltiples brazos armados cos \"astras\" dos deuses (nome xenérico de calquera arma divina ou humana, moi frecuente na iconografía india e atributo das imaxes de culto), sobre a súa \"vahana\" (montura) Manashthala (un tigre \"bagh\" ou un león \"simha\"), matando un búfalo que, ocasionalmente, se transforma en home.\n\nNota de alcance: O culto á deusa é de orixe drávida (nome relativo a toda cultura aborixe da India, previa ás invasións dos arios- ca. 1500 a. C. -). Segundo a mitoloxía, todos os deuses reúnense para unificar as súas forzas e crear a Durga, que será a única capaz de vencer o demo Mahisha (un xigantesco búfalo que simboliza os invasores gandeiros indoeuropeos). O fervor popular a Durga maniféstase fundamentalmente no seu festival Navaratri (Nove Días), ao finalizar os monzóns no mes de Ashvina (setembro-outubro), que termina o décimo día coa gran cerimonia de Dashahara (Dasain en Nepal), e que conta con procesións, teatro, bendición de armas e grandes piras nas que se queiman imaxes dos demos ou \"asura\" do \"Ramayana\"."}
{"id": 1191558, "term": "Figura de Kâlî", "prompt": "Cal é a acepción de \"figura de kâlî\"?", "output": "Figura ritual que representa a principal deusa do Tíbet na súa forma sanguinaria e destrutora, recibindo culto por si mesma. Simboliza unha das encarnacións de Parvati (v. Figura de Parvati), a negra, esposa de Shiva (v. Figura de Shiva). Esta deusa representa o poder destrutor do tempo, polo que é asociada no hinduísmo coas enerxías destrutivas de Parvati e Durga (v. Figura de Durga). Pero segundo o \"tantra\", tamén é a única divindade capaz de transcender o mal en ben, polo que se invoca como Nai Protectora (Chandika, Chanda ou Chandi). A súa iconografía é moi variada, desde unha bela muller a unha anciá esperpéntica, completamente ríxida ou bailando enlouqecida, pero sempre se recoñece polos seus terribles cairos e adornos cadavéricos de \"kapala\". A representación máis frecuente de Kālī mostra a deusa estática, de pé, de cor negra, sacando a lingua, con cairos, espida, pero cos atributos propios dunha raíña, grilandas \"mala\" de caveiras, e armas, \"astra\", nas mans. Chámaselle Kālī se a figura é representada con dous brazos e Bhadrakālīse aparece con varios pares.\n\nNota de alcance: O culto a Kālī. desenvólvese principalmente en Bengala e dá orixe a numerosas seitas. O templo principal de Kālī atópase en Calcuta (Kālī-ghāt, reconstruído en 1809), onde cada día se sacrifican cordeiros e cabras na honra á deusa. De orixe moi antiga, é citada nos \"Veda\", no \"Mārkandeya-pūrana\" e outros textos clásicos."}
{"id": 1192833, "term": "Figura de Re", "prompt": "Con que significado se emprega \"figura de re\"?", "output": "Figura ritual que simboliza o deus solar, normalmente representado como figura humana con cabeza de falcón, rematada por un toucado onde destaca principalmente o disco solar e Uraeus que simboliza o ollo de Re, capaz de dar morte inmediata. Nas mans adoita levar o \"cetro-uas\" e o \"anj\". Tamén pode aparecer como faraón ou como home con cabeza de carneiro cos cornos enroscados, o disco solar e o Uraeus, preferentemente asociado co deus Amón-Re ou nas súas representacións no mundo subterráneo, onde se lle chama \"Carneiro sagrado do Leste\". É o \"Carneiro do seu harén\" cando se menciona como dador de vida e se fai alusión á súa potencia sexual.\n\nNota de alcance: Orixinalmente, a expresión \"r ' w\" era utilizada para referirse ao disco solar, do mesmo xeito que \"Itn\" en períodos posteriores. A súa transformación no nome do propio deus sol parece ser algo secundario, co sol como un corpo celeste considerado como a manifestación estelar do divino poder de Re. O seu culto testemúñase por primeira vez na Dinastía II, no nome dun gobernante chamado Reneb (2865 a. C.). O culto ao sol era particularmente importante en Heliópolis (o antigo Iunu). Con todo, haberá que esperar ata a Dinastía IV (2613-2494 a. C.) para que se introduza, durante o reinado de Djedefre (2566-2558 a. C.), o título de sa-Re, ou \"fillo de Re\", no protocolo faraónico, o que supón un indicio claro de que o culto solar está a alcanzar o seu apoxeo. Finalmente, Re exerceu unha influencia tan grande sobre o resto dos deuses do panteón exipcio que a maioría das deidades que tiveron algunha importancia acabaron, dunha forma ou outra, asimiladas ao deus solar por medio dunha especie de sincretismo que, sen dúbida, ten un ton universalista. Así, por exemplo, Amón (v. Figura de Amón) converterase en Amón-Re, Montu será Montu-Re, e Horus (v. Figura de Horus) finalmente adquirirá a faceta de Re-Horakhty, etc. Como deus cósmico, Re tiña efectos universais; a súa aparición diaria afectaba a toda a creación, sendo responsabilidade súa o mantemento da orde. Era un deus mundial universal e o seu percorrido determinaba o destino dos humanos. Como deus primixenio andróxino, Re tiña o epíteto \"aquel que foi creado por si mesmo\". Antes mesmo de que existisen o ceo, a terra e a vida, Re existía. Por medio do seu vínculo con Atum, Re, como Atum-Re, era o deus que levou a cabo a creación do ceo, a terra, os deuses e os homes ao comezo do mundo. Como deus creador, Re tamén se preocupaba da continuidade da creación mediante a súa aparición diaria; cada amencer era o símbolo dun novo comezo e unha renovación de \"a Primeira Vez\". Igual que o rei terrestre, Re ocupaba o cargo de rei dos deuses. Gobernaba desde a súa barca solar, rodeado pola súa corte, e exercía un dominio absoluto sobre o Máis Alá."}
{"id": 1191786, "term": "Figura de Saraswati", "prompt": "Cal é o sentido de \"figura de saraswati\"?", "output": "Figura ritual que representa a deusa hindú da arte, da literatura e da música. Shakti de Brahma (v. Figura de Brahma), é a Grande ou Mahadevi do hinduísmo; tamén se lle venera como Jñanasarasvati ou deusa do coñecemento supremo, e como Vach ou personificación védica da invocación, a palabra e a vibración universal. A súa imaxe, aínda que escasa, é aínda máis frecuente que a do seu augusto consorte, ataviada como unha raíña, aparece sempre montada sobre a súa \"vahana\" Hamsa (ave fantástica, mestura de oca e de pavo real) e distíngueselle polos seus catro brazos, en cuxas mans leva un libro, unha \"vina\" (instrumento musical de seis cordas, cunha caixa de resonancia globular), un colar (\"akshamma\"), e un loto \"padma\" (ás veces unha cunca). No \"tantra\" hindú materialízase como Bhagalamukhi, unha estraña deusa de cor dourada ou amarela, con cabeza de grúa, sentada sobre un trono e suxeitando unha maza."}
{"id": 1192888, "term": "Figura de Serapis", "prompt": "Explica que significa \"figura de serapis\".", "output": "Figura ritual que simboliza un deus helenístico, alexandrino, integrado no panteón exipcio polos ptolomeos. Normalmente represéntase como un home rexo e barbudo cun toucado cúbico en forma de cesto ou cubo de auga, chamado \"modium\" ou \"modio\", pola medida de case nove litros que pode conter sobre a cabeza. O seu aspecto é claramente helenístico. Na súa versión grega, un manto cóbrelle todo o corpo menos os brazos e aos seus pés está sentado o monstruoso Cerbero, o can de tres cabezas que gardaba as portas do inferno.\n\nNota de alcance: A figura de Serapis xorde despois da conquista de Exipto por Alexandre Magno e a súa posterior independencia con Ptolomeo I Sóter, quen recibiu o título de rei no 305 a. C. Crea unha nova relixión que debía ser universal e estar centrada en dous deuses. Un era Alexandre Magno, cuxo corpo trouxo desde Babilonia. O outro debía ser o froito da fusión dos deuses máis importantes nese momento e debía ter as calidades de todos eles. Deste xeito, inventou a Serapis, ao que só lle faltou ser o creador. A segunda parte do nome do deus fai referencia ao touro Apis, e a primeira a Osiris. A fusión de ambos os deuses dá lugar a Serapis. Recolle características doutros moitos deuses como Zeus, Dioniso, Hades ou Esculapio. Tiña relación co sol e os seus poderes coa resurrección, a fertilidade dos campos e a medicina. Foi adorado en Canopis, preto da actual Alexandría. Asimilado polos romanos, o seu culto estendeuse ata Gran Bretaña e extínguese co triunfo do cristianismo, que en 391 d. C. Destruíu o Serapeum, a necrópole onde estaba enterrado Osiris-Apis."}
{"id": 1191556, "term": "Figura de Shiva", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"figura de shiva\"?", "output": "Figura ritual que representa un dos supremos deuses hindús, marcado pola súa natureza paradoxal e destrutora. No hinduísmo, os principais deuses son representados con varios brazos, símbolo dos seus múltiples poderes, pero son facilmente identificables polos seus trazos iconográficos. Así, Shiva caracterízase por ter tres ollos ou por ser representado en actitude ascética, co pelo recollido nun alto moño (\"jata\"). A estes caracteres únese a montura ou vehículo celeste (\"vahana\") de cada un deles e que, en numerosas ocasións, acompáñanos nas súas representacións.\n\nNota de alcance: No hinduísmo, cada manifestación do Ser Supremo converteuse en importante por si mesma, dando orixe a innumerables seitas co seu propio culto e organización social. Así, na práctica, Shiva e Vishnu (v. Figura de Vishnu) posúen cada un os seus propios fieis, ata o extremo que para estes son o Deus supremo; á corrente devocional que ten por centro o deus Shiva e a súa esposa Shakti denomínase \"Saivismo\"."}
{"id": 1191565, "term": "Shiva Natajara", "prompt": "Cal é o sentido de \"shiva natajara\"?", "output": "Figura ritual que no hinduísmo representa o deus da Vida ou Rei da Danza, que co seu baile crea o mundo e pisa a ignorancia. Shiva (v. (Figura de Shiva), o deus da vida, é tamén o deus da morte, o Nataraja. A súa imaxe xermina no século IV cos chalukya e queda totalmente definida no século X cos chola: represéntase no centro dun halo de lume, ataviado como un rei chola, con catro brazos que simbolizan a súa omnipotencia e nas mans posteriores porta un tambor (pálpito vital) e unha chama (lume funerario). A súa perna esquerda adiántase en \"athibanga\" (flexión extrema), abrindo a terceira dimensión e iniciando o xiro cósmico. Como en toda actuación da Alma Universal, está presente tamén a enerxía feminina, Shiva adopta entón un carácter andróxino ou \"Ardhanarishvara\" (\"o que se presenta metade muller\"), tan só perceptible nos seus distintos pendentes. É frecuente que Shiva se mostre á vez como Gangadhara ou \"o que recibe a deusa Ganga\", co toucado formado polas augas do río Ganges.\n\nNota de alcance: A pesar de que o hinduísmo teoricamente é monoteísta, na práctica o fervor popular foi configurando as infinitas actuacións da Alma Universal para, a continuación, dotalas de fazañas humanas e divinas, ata crear unha das maiores e máis ricas mitoloxías vixentes na actualidade. Entre a miríada de deuses e deusas, con forma humana e animal, o panteón hindú está presidido por Brahma (creación), Vishnu (preservación) e Shiva (destrución); trátase dunha trindade absolutamente necesaria para que a alma individual, seguindo o \"Samsara\" (reencarnación), procura a máxima pureza que consiga o \"Karma\" (acción): volver fundirse coa Alma Universal."}
{"id": 1191546, "term": "Figura de Tara", "prompt": "Define \"figura de tara\".", "output": "Figura ritual que representa a deusa da sabedoría. O seu culto difundiuse no século XI, apoiado pola escola \"kadumpa\". A adoración da deusa Tārā. é un dos cultos nepalí e tibetano máis estendidos, sendo unha das deusas máis populares do budismo, que protexe os seus devotos de perigos e calamidades, como o lume, as tormentas, etc. Literalmente, \"a liberadora\", encarna o aspecto feminino de Avalokisteshvara (v. Figura de Avalokisteshvara), a compaixón. O seu aspecto pode ser tanto terrorífico como apracible, sendo as dúas máis importantes a Tārā verde (v. Figura de Tārā verde) e a Tārā branca (v. Figura de Tārā verde).\n\nNota de alcance: A lenda conta que o rei tibetano Songsten Gampo casou con dúas princesas; unha de orixe branca, compracendo con iso a poboación de orixe aria; e outra amarela, para compracer a chineses e mongois. Ambas eran de relixión budista, polo que converteron ao rei á súa relixión, estendéndose deste xeito o budismo por todos os países onde este dominaba. Ambas as princesas convertéronse máis tarde na Tārā branca (Syatara ou Sitatara, a princesa nepalí), e na Tārā verde (Symatara ou Syamtara, a princesa chinesa), dando lugar a un gran número de representacións figuradas."}
{"id": 1191588, "term": "Figura de Tara branca", "prompt": "Dame a definición de \"figura de tara branca\".", "output": "Unha das dúas principais representacións da deusa da sabedoría, considerada como reencarnación de Tārā (v. Figura de T. r.). Encarna a princesa nepalí Bhiakuti (Syatara ou Sitatara), casada co rei tibetano Songsten Gampo. Os seus principais atributos son os seus sete ollos e a flor de loto aberta aos seus pés."}
{"id": 1191589, "term": "Figura de Tara verde", "prompt": "Que significa \"figura de tara verde\"?", "output": "Unha das dúas principais representacións da deusa da sabedoría, considerada como reencarnación de T. r. (v. Figura de Tārā). Encarna a princesa chinesa Wen Cheng (Symatara ou Syamtara), casada co rei tibetano Songsten Gampo. O seu principal atributo é o loto de pétalos que se abren pola noite."}
{"id": 1105833, "term": "Figura de Uraeus", "prompt": "Cal é a acepción de \"figura de uraeus\"?", "output": "Figura que representa a cobra protectora que, en Exipto, era símbolo da forza e da destrución, e atributo que levaban algunhas divindades, así como os faraóns que a levaban na fronte ou sobre a coroa como aniquiladora dos seus inimigos e elemento protector do soberano. A figura represéntase, normalmente, como unha cobra coroada en posición alzada.\n\nNota de alcance: A cobra é a personificación da deusa Uadyet, deidade tutelar do Baixo Exipto, aínda que tamén se asociaba a outras divindades femininas, como Hathor, Sejmet e Tefnut."}
{"id": 1191557, "term": "Figura de Vishnu", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"figura de vishnu\"?", "output": "Figura ritual que representa un dos tres deuses supremos hindús, ao que se coñece como conservador do universo. Os principais deuses son representados con varios brazos, símbolo dos seus múltiples poderes, pero son facilmente identificables polos seus trazos iconográficos. Así, Vishnu caracterízase por descansar sobre a serpe Ananta. A estes caracteres únese a montura ou vehículo celeste (\"vahana\") de cada un deles e que, en numerosas ocasións, os acompañan nas súas representacións. A diversidade iconográfica amplíase coas diversas encarnacións dos deuses, como é o caso de Vishnu e as súas dez encarnacións, entre as que pode destacar a Krishna (v. Figura de Krishna), representado na súa versión de frautista e en relación coa coñecida historia de recollida no \"Bhagavad-Gita\", parte escindida do \"Mahabharata\".\n\nNota de alcance: Na relixión hindú, cada manifestación do Ser Supremo converteuse en importante por si mesma dando orixe a innumerables seitas co seu propio culto e organización social. Así, na práctica, Vishnu e Shiva (v. Figura de Shiva) posúen cada un os seus propios fieis, ata o extremo que son para estes o Deus supremo. Denomínase \"vaisnavismo\" o culto ao deus Vishnu e aos seus numerosos avatares (distintos personaxes nas que se encarna o deus)."}
{"id": 1191561, "term": "Figura de Krishna", "prompt": "Cal é a definición de \"figura de krishna\"?", "output": "Figura ritual que representa a Krishna, unha das encarnacións máis populares do deus Vishnu (deus da Preservación). A súa representación responde a múltiples versións. Xeralmente adóitaselle representar como un home novo, moreno, magnificamente adornado coas xoias dun rei e os atributos de Vishnu (v. Figura de Vishnu), a miúdo tocando a frauta (\"venu\") e rodeado das \"gopī\" ou dalgunhas das súas esposas, principalmente Rādhā, Rukmini e Satyabhāmā, aínda que teoricamente o número de esposas foi ilimitado. Os seus fillos foron máis de 180.000. Na súa versión de frautista, aparece en posición \"venugopala\" e fai referencia ao carácter pastoral de moitas das historias de Krishna e ao efecto que o son da súa frauta ten sobre as vaqueiras (\"gopīs\") nas chairas de Brindaban. Esta imaxe proporcionou unha rica fonte de especulacións acerca do seu simbolismo. Outras figuracións responden iconograficamente á advocación infantil de Padmapani ou \"portador de loto\", epíteto de pureza.\n\nNota de alcance: Krishna, o oitavo avatar (encarnación dunha divindade) de Vishnu, é igualmente considerado como o avatar de todas as divindades do panteón hindú. Probablemente sexa a divindade máis venerada de toda a India, con innumerables lendas que inspiraron a literatos e artistas. Moitos templos fóronlle consagrados e un gran número de seitas profesaron a Krishna como única adoración. Segundo a tradición, naceu en Mathurā (Uttar Pradesh) dun cabelo de Vishnu. Na terra, era fillo de Devakī e do príncipe Vasudeva de Mathurā. As lendas concernentes á vida de Krishna son moi numerosas e abundantemente descritas no \"Mahābhārata\", o \"Harivam´sha\", \"Bhagavata-purāna\", \"Vishnu-purāna\", ou o \"Gītāgovinda\", por citar algúns dos textos máis importantes. A pesar diso, a consolidación de Krishna como un dos deuses do hinduísmo é relativamente tardía, foise fraguando paulatinamente a través doutros libros sagrados (\"Bhagavad Purana\", \"Vishnu Purana\" etc.), entre os que destaca o \"Gita Govinda\" (século XII) grazas ao seu contido lírico e erótico, que mereceu un gran fervor popular. A iso hai que engadir o feito de que a partir do século XVI a miniatura consagrase a Krishna como o seu gran protagonista, converténdoo nun símbolo da teocracia \"rajput\", entón importante no norte da India. A pesar diso, as primeiras imaxes definitorias de Krishna son meridionais: os espectaculares altorrelevos do Krishna Mandapa en Mamallapuram (séculos VII e VIII)."}
{"id": 1191273, "term": "Figura de Edan", "prompt": "Dame a definición de \"figura de edan\".", "output": "Figura ritual de vulto redondo en bronce, ferro e latón que, xunto coas figuras de Onile, resultan ser unha das dúas categorías de obxectos directamente vinculados á sociedade ogboni, (osugbo), unha das grandes institucións do país yoruba (Nixeria). Os \"Edan\" son insignias que se colocan ao redor do pescozo, mensaxes e amuletos protectores, depositados ás veces nun saco especial de esteira denominado \"Apo Akurodun\". As súas imaxes caracterízanse por ollos saltóns, marcas de escarificacións que parten da boca e medias lúas opostas sobre a fronte. A posición axeonllada das figuras representa unha forma tradicional de saúdo \"ogboni\" e yoruba en xeral, simboliza respecto, obediencia, diferenza e devoción. O saúdo \"ogboni\" (puño esquerdo sobre o dereito, ocultando o primeiro o polgar do segundo; o sagrado e secreto esquerdo, sobre o segrar dereito) expresa o concepto da información secreta, bendición e prosperidade ou súplica. Os \"Edan\" preséntanse case sempre en parella. Trátase da representación dun personaxe masculino e outro feminino unidos pola cabeza mediante unha cadea. Esta dobre imaxe é unha referencia visual á organización social yoruba, onde o elemento masculino é compensado e completado idealmente polo elemento feminino; tamén poden simbolizar o dualismo do culto á Terra ou a necesidade de cooperación entre os sexos para soster a sociedade. Pénsase que representan a Ogboni e a súa esposa Erolu. As dúas figuras son a miúdo representadas espidas para expresaren a humildade, o respecto e a dispoñibilidade, que tamén debe mostrar o iniciado no seo do \"iledi\".\n\nNota de alcance: As disputas na sociedade secreta ogboni resólvense ritualmente mediante o uso das figuras chamadas \"Edan\", que posúen principalmente os membros de alto rango da devandita sociedade, ou por medio das figuras de latón que representan a Onile. Os ogboni reúnen os membros de máis idade e sabedoría da comunidade sen discriminación sexual ningunha. As súas atribucións son variadas: sucesión real, casos xudiciais ou asuntos de índole relixiosa. Cabe subliñar o lugar particular da muller na rexión de Ijebu, ou na de Ondo, cuxas descendencias se reclaman tanto de devanceiros masculinos como femininos. O \"Edan\" é a un tempo a representación do membro da sociedade Osugbo, da parella, así como da construción social yoruba, que descansa na cooperación masculina e feminina. Este obxecto ponse a ambos os dous lados do pescozo e indica a súa afiliación ao Osugbo. As pezas son encargadas cando un entra iniciado na sociedade e constitúen unha parte importante da parafernalia ritual do culto. Os \"Edan\", como o Onile, serven para unha gran variedade de propósitos, pero, a diferenza do Onile, poden ser vistos abertamente e utilízanse como emblemas públicos da omnipresenza e omnipotencia de Ogboni."}
{"id": 1191302, "term": "Figura Uli", "prompt": "Que significa \"figura uli\"?", "output": "Figura ritual utilizada nas cerimonias tradicionais dos malangan en Nova Irlanda (Arquipélago de Bismarck, Melanesia). As tallas representan os devanceiros que dotan do poder e da forza necesaria os xefes dun clan para poder asistir o seu pobo. As figuras \"uli\" son representacións hermafroditas, ás que se lles talla seos e falos prominentes. Esta combinación de representación de membros femininos e masculinos responde, probablemente, a que eran concibidos como símbolos de fertilidade e nutrición, competencias que se lles supón aos líderes dos clans.\n\nNota de alcance: Os rituais \"uli\" honraban os mortos e formaban parte dun conxunto de tradicións malangan de Nova Irlanda, dentro dos ritos da fertilidade de exhumación, que acompañou a plantación de especies sagradas. Os rituais organizábanse na honra a un xefe defunto e podían desenvolverse ao longo de trece etapas en varios meses. Despois da cerimonia, a figura gardábase na \"casa dos homes\" (casa dos espíritos e dos devanceiros en diferentes cultos animistas. Os homes reúnense nela con ocasión de diferentes rituais e para a toma de decisións importantes). Antes de ser utilizada de novo lavábase e restaurábase a pintura."}
{"id": 1008977, "term": "Exvoto", "prompt": "Como se define \"exvoto\"?", "output": "Ofrenda- colectiva ou individual -, de calquera tipo, materia e forma, nun espazo sacro, que unhas normas e prácticas tratan de regular e prolongar socialmente: testemuño sobre todo dunha presenza no lugar, o exvoto serve de nexo afectivo e, sobre todo, xurídico cun garante. Presupón un pacto cunha divindade, tal vez como petición e expectativa ou como resposta a unha débeda previamente contraída con aquela. Pode tratarse dun obxecto común ou dun obxecto especialmente fabricado para a ocasión. Na Antigüidade, adoitaban ser comúns os exvotos de bronce e os elementos de terracota, coa representación das partes do corpo humano e cuxa función consistía en servir de ofrenda á divindade para pedir ou agradecer a curación da parte representada; extremidades, órganos xenitais ou nenos en cueiros para expresar a esperanza de prole. Na protohistoria da Península Ibérica: o exvoto ibérico, polo xeral antropomórfico, adoita representar o oferente no acto crucial do pacto e asóciase a unhas determinadas paisaxes e santuarios. A representación atende a códigos precisos, pero asume múltiples variantes: ás veces é unha mera parte do corpo ou, máis esporadicamente, un animal ou mesmo un obxecto o que substitúe, prolonga ou representa ao oferente: unha perna nun movemento ou uns ollos abertos, un cabalo enfeitado, unha simple arma e, máis raramente, un utensilio singular. De entre todos, serán os exvotos en bronce os que constitúen, esmagadoramente, o conxunto de maior riqueza figurativa e simbólica que hoxe se conserva da sociedade ibérica, dificilmente en relación cos iberos atoparemos outro ámbito con información máis abundante e precisa que o que nos ofrecen as propias imaxes: vestidos e atavíos que definen a individuos e grupos sociais; ofrendas de diverso tipo con que os fieis acceden ao lugar e que serven de nexo e diálogo nos sentidos; pactos simbólicos con linguaxes precisas, como son as actitudes e os xestos; as múltiples formas de representación do corpo: nudez e cubrición, sexualidade, pudor, ostentación e ampliación do corpo a través dos atributos, movemento, mirada, silencio esixido, etc.\n\nNota de alcance: O costume de depositar exvotos anatómicos ten a súa orixe no concepto de substitución, estreitamente ligado á concepción da enfermidade como culpa que se debe expiar. A ofrenda votiva é unha substitución da parte afectada pola enfermidade, é o resarcimento ofrecido á divindade para obter a curación daquela parte do corpo da que a divindade se apropiara coa enfermidade. É tamén unha ofrenda propiciatoria, recordo da invocación do fiel e signo visible do seu recoñecemento. Xorde ao longo do século V a. C., na área de Veio e Falerii, xustamente a zona onde a cultura \"plebeia\" ten unhas raíces máis antigas, non exentas dunha influencia helénica precisa, baseada nas orixes desta clase e no prestixio cada vez maior do culto médico de Asclepio. Desde alí esténdese a toda Etruria, pero arraiga especialmente en terras latinas, en estreita relación coa colonización romano-latina dos séculos IV e III a. C., ata converterse case nun distintivo ou marca desta. Non todas as ofrendas votivas están relacionadas coa enfermidade: algunhas, en particular os órganos sexuais masculinos e femininos, poden expresar a petición de fertilidade."}
{"id": 1193036, "term": "Flaxelo", "prompt": "Explica o significado de \"flaxelo\".", "output": "Do latín \"flagellum\", no culto católico corda ou tira de coiro ou doutra materia que se emprega para golpear con ela; particularmente, o corpo dunha persoa como castigo corporal, tormento ou penitencia."}
{"id": 1191828, "term": "Frecha de Kurukula", "prompt": "Explica que significa \"frecha de kurukula\".", "output": "Frecha ritual de ferro con incrustacións de bronce. É un dos atributos que sosteñen nas súas mans as divindades tutelares do panteón budista tibetano en representación simbólica das características dos seus poderes.\n\nNota de alcance: A frecha, como arma ritual, simboliza o principio masculino, o método e a compaixón."}
{"id": 1193693, "term": "Flor de loto", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"flor de loto\"?", "output": "Representación que figura unha planta acuática da familia das ninfeáceas, de follas moi grandes, coriáceas, con pecííolo longo e delgado, flores terminais, solitarias, de gran diámetro, cor branca azulada e olorosas, e froito globoso parecido ao da durmideira, con sementes que se comen despois de torradas e moídas. Abunda nas beiras do Nilo.\n\nNota de alcance: A flor é o atributo principal do deus exipcio do loto, Nefertum, cuxo nome se pode traducir como \"Atum, o belo\", o que indica certa idea de perfección relacionada coa planta. O loto é ademais a planta símbolo do Alto Exipto. Das tres especies coñecidas en Exipto, a branca, a azul e a rosa, introducida desde Persia na Baixa Época, a que se representa nos xeroglíficos é o loto azul da especie \"Nymphaea cerúlea\", coñecida como lirio de auga. Pintábanse sempre nas paredes sur dos templos, en contraposición co pairo, representante do Baixo Exipto, que se pintaba nas paredes norte. Cando ambas as flores, a do loto e o pairo, se pintan xuntas, representan a unión dos dous Exiptos. A flor de loto péchase cada día á noitiña e desaparece para volverse abrir cada mañá en dirección ao sol, xurdindo das augas do río. Por iso, está relacionada coa resurrección. A súa representación máis coñecida é a da Sala das Dúas Verdades, onde se abre diante de Osiris (v. Figura de Osiris) sostendo os catro fillos de Horus (v. Figura de Horus)."}
{"id": 1191170, "term": "Foete", "prompt": "Explica que significa \"foete\".", "output": "Vara cerimonial de madeira, nun de cuxos extremos adoita amarrarse mediante un cordón de algodón un pano de home. Esta vara é portada polos diaños de Yaré (Estado de Miranda, Venezuela) na danza portada durante o Corpus Christi, na que acompañan o Santísimo Sacramento.\n\nNota de alcance: O rito dos Diablos Danzantes celébrase o día do Corpus Christi en diversos lugares de Venezuela, fundamentalmente nas zonas costeiras dos estados de Miranda, Aragua, Carabobo e Distrito Federal. Os diaños, no pasado só homes aínda que recentemente comezan a incorporarse as mulleres, agrúpanse en confrarías e danzan o día da festa para pagaren as promesas realizadas ao Santísimo Sacramento ou a calquera santo. O desenvolvemento da cerimonia é moi similar en todas as zonas, aínda que existen pequenas variantes en canto aos traxes e bailes efectuados, pero en todos eles os diaños, despois de danzaren freneticamente na procesión, acaban axeonllándose ante o Santísimo Sacramento, en recoñecemento da súa superioridade e remendando o xesto de impotencia con que o mesmo Luzbel se presentou ante Deus cando se viu vencido. Trátase da loita entre o Ben e o Mal, entre as forzas celestiais e as do inframundo. A festividade do Corpus Christi foi instituída polo papa Urbano IV en 1264 para conmemorar o Santísimo Sacramento. En América ditáronse normas para regulamentar a festa, indicándolle aos cavilantes que tiñan a obriga de lembrar aos gremios que debían preparar unha danza ou un acto sacramental. Durante os séculos XVI-XVII, nestas procesións representábase o pecado e o mal desfilando ao principio da comitiva e ao seu ao redor danzaban xigantes e cabezudos, besbellos e vexigantes que golpeaban os espectadores coas súas vexigas de animais cheas de aire. A partir do século XVIII, as igrexas locais foron prohibindo as danzas, aínda que na actualidade quedan vestixios en gran parte do Caribe."}
{"id": 1105799, "term": "Fondo de copa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"fondo de copa\"?", "output": "Asento de copa xeralmente de vidro, ás veces de cerámica, utilizado probablemente durante os primeiros tempos do cristianismo nalgúns ritos funerarios, e colocado nos \"loculi\" das catacumbas. A miúdo decorábanse con motivos relixiosos sobre unha folla de ouro pintada, mesmo entre dúas paredes de vidro (v. Fondo de ouro) ou gravadas en ocasións no mesmo material do obxecto."}
{"id": 1191887, "term": "Fou", "prompt": "Dame a definición de \"fou\".", "output": "Talla ritual con tapa realizada en bronce e destinada a gardar o viño utilizado nos banquetes. Presenta catro asas no seu corpo central e tres no beizo superior. A súa aparición nos rituais chineses data da Dinastía Zhou do Leste (ca. 770-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera)."}
{"id": 1190375, "term": "Fu", "prompt": "Explica que significa \"fu\".", "output": "Recipiente ritual chinés, en bronce, para conter cereais en banquetes cerimoniais. Segundo as inscricións sobre os bronces chineses, tanto os \"fu\" como os \"gui\" podían conter millo, arroz e sorgo. A súa forma aparece a mediados da Dinastía Zhou de Oeste (ca. 1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). A morfoloxía adoita caracterizarse por paredes oblicuas e corpo rectangular, a parte inferior e a tapa teñen formas simétricas, de idéntico tamaño que, ao xuntárense, forman un único recipiente e que, ao abrirse, a cuberta independízase converténdose nunha bandexa. Tanto os bordos do corpo, a tapa como a base adoitan estar decorados con figuras zoomorfas, normalmente dragóns. Este tipo de decoración foi habitual no reino de Chen e nos territorios fronteirizos de Zhou durante este período.\n\nNota de alcance: Sobre os bronces dos reinos tributarios, nos Períodos final de Zhou do Oeste e das Primaveras e os Outonos (ca. 772-481 a. C., segundo cronoloxía de Gao Yuan), aparecen inscricións que demostran que forman parte de enxovais matrimoniais e pon de relevo como se establecían de xeito habitual vínculos maritais entre as familias dos reinos tributarios do período, como medio para protexer as respectivas posicións políticas, a súa autoridade ou para que os pequenos reinos obtivesen a protección dos grandes."}
{"id": 1189653, "term": "Fonte bautismal protestante", "prompt": "Que quere dicir \"fonte bautismal protestante\"?", "output": "No culto protestante, recipiente de bastante capacidade, xeralmente máis ancho pola boca que polo asento, asociado á xerra bautismal, que permite recoller a auga do Bautismo por efusión."}
{"id": 1189656, "term": "Fonte de comuñón protestante", "prompt": "Con que significado se emprega \"fonte de comuñón protestante\"?", "output": "No culto protestante, gran fonte circular ou oval destinada a conter o pan necesario para a comuñón baixo as dúas especies."}
{"id": 1189663, "term": "Fonte da Festa das Sortes", "prompt": "Cal é a acepción de \"fonte da festa das sortes\"?", "output": "Fonte que representa no culto xudeu o triunfo de Mardoqueo ou o festín de Ester e sobre o que se depositan esmolas para as obras ou agasallos (normalmente pasteis ou doces) que se intercambiarán entre os amigos asistentes á festa das Sortes (\"Purim\").\n\nNota de alcance: A das Sortes (\"Purim\") ou de Ester é unha festividade menor na que se conmemora a salvación milagrosa dos xudeus na Persia do rei Asuero, grazas á intercesión da raíña Ester e do seu tío Mardoqueo. É relatada no libro bíblico de \"Ester\" e ten lugar o 14 de \"adar\" (sexto mes do ano civil xudeu, duodécimo e último do litúrxico, xeralmente ten vinte e nove días, o seu comezo oscila entre o 1 de febreiro e o 2 de marzo). Durante a devandita festividade é preceptivo repartir esmolas, intercambiar agasallos, en especial doces, e excederse na comida e na bebida. Ás veces, a súa celebración ofrece trazos de carácter carnavalesco; \"Purim\" vai asociado co costume de disfrazarse e de celebrar farsas de carácter tradicional, nas que desde antigo se representaba ante o público de numerosas comunidades xudías de toda a diáspora europea, tanto sefardí (xudeu orixinario de Sefarad) como asquenací (rama do xudaísmo europeo afincada na súa orixe en países do norte de Europa e que ten como lingua propia o \"yiddish\"), episodios do relato bíblico, en especial o aforcamento ou a queima de Amán, representado por un boneco que leva o seu nome."}
{"id": 1038930, "term": "Fonte de Pascua", "prompt": "Como se define \"fonte de pascua\"?", "output": "Fonte ou prato no que se colocan os alimentos simbólicos preparados para seren consumidos na comida de Pascua ou \"séder\" e que simbolizan as penalidades e sufrimentos dos xudeus en Exipto, así como a intervención milagrosa de Deus en favor do seu pobo. Os materiais nos que se fabrica son moi variados; segundo algunhas fontes os hispanoxudeus usaron tamén cestos de vimbio. Desde o Renacemento, aínda que a maioría son de peltre, tamén se coñecen de madeira, cobre, bronce, porcelana, faenza etc. Entre as de cerámica destacan as fabricadas no norte de Italia (séculos XVI-XVIII). O esquema compositivo dominante na súa decoración é o do medallón, disposto no fondo do prato e que se complementa en ocasións con bandas circulares externas dispostas sobre o bordo do fondo e, máis esporadicamente, con motivos independentes sobre a á dos pratos. En xeral, a ornamentación segue o tipo denominado de \"labores mouriscos\", onde se mesturan os motivos xeométricos e vexetais. Os máis utilizados son as rosáceas, máis ou menos esquemáticas, de debuxo xeométrico ou naturalista; as estrelas de seis puntas, tamén chamadas estrelas de David; as bandas de cinta de deseño punteado ou sogueado; rombos e elementos vexetais como a flor de lis ou o trevo. Tamén se poden utilizar escenas do relato do \"Éxodo\" de Exipto e doutras pasaxes bíblicas; episodios da \"Hagadá\"; as palabras clave do ritual do \"séder\"; inscricións en hebreo; imaxes dos santos lugares; signos do zodíaco, diversas inscricións relativas á comida ritual (\"séder\"): tres pans ácimos (\"masot\"), un enriba do outro, símbolo dos tres sectores do pobo xudeu: sacerdotes, levitas e resto do pobo; herbas ou verduras amargas (\"maror\") símbolo da amargura da escravitude; unha pasta ou salsa feita con froitas machucadas, especias e viño (\"haróset\"), lembra o morteiro co que se fixeron as construcións para o faraón en Exipto; un anaco de pá de cordeiro (\"zeroa\"), que simboliza o brazo tendido de Deus que liberou os fillos de Israel da escravitude; apio (\"karpás\"), a primeira herba amarga que se molla en vinagre ou auga salgada e lembra as bagoas vertidas durante a escravitude; un ovo cocido (\"besá\"), comida propia do loito, que alude á fugacidade do terreal e á destrución do templo de Xerusalén; e un recipiente con auga salgada ou vinagre para mollar o \"karpás\", que lembra as augas do mar Vermello que atravesaron os israelitas na súa fuxida. Polo seu especial deseño, destacan as fontes de Pascua alemás de tres pisos para colocar neles os pans ácimos. Noutras comunidades a bandexa cóbrese cun pano bordado con tres aloxamentos que cumpren idéntica finalidade.,"}
{"id": 1189672, "term": "Fonte para o rescate do primoxénito", "prompt": "Cal é o sentido de \"fonte para o rescate do primoxénito\"?", "output": "Fonte esmoleira utilizada na festa xudía celebrada ao mes e un día do nacemento do primeiro fillo varón, chamada \"pidión haben\" (\"rescate do neno\").\n\nNota de alcance: Durante a cerimonia o pai ofrécelle ao \"kohén\" (lit. sacerdote; nome dos descendentes de Aarón, primeiro sumo sacerdote) unhas moedas de prata que despois recolle, na devandita peza, entregando unha cantidade para esmola. A cerimonia termina cunha bendición ao neno e outra sobre unha copa de viño."}
{"id": 1191063, "term": "Gahu", "prompt": "Cal é o sentido de \"gahu\"?", "output": "Nome de relicario ou de altar portátil, normalmente de cobre, que reciben no Tíbet as caixas decoradas que conteñen amuletos, diferentes tipos de reliquias, un conxunto de ensalmos eficaces contra o roubo e os asaltos, así como figuriñas feitas con barro e coas cinzas procedentes da incineración dalgún lama ou doutra persoa santificada.\n\nNota de alcance: Os tibetanos cren que os espíritos malignos que habitan na terra, no aire e na auga son a causa de desgrazas e enfermidades, e propíciaos por medio de amuletos consagrados polos lamas. Entre estes amuletos están as \"gahu\" que se levan colgadas ao pescozo; as de maior tamaño, en forma de relicario, lévanse nas viaxes suxeitas por medio dunha faixa. Cando non se utilizan colócanse nos altares domésticos."}
{"id": 1191188, "term": "Garra de porco teixo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"garra de porco teixo\"?", "output": "Amuleto, normalmente engarzado nun casco de prata, utilizado para preservar do \"mal de ollo\". No caso das garras de teixugo advírtese, ademais, a súa proximidade coa man aberta, icona provista de virtudes protectoras na cultura árabe.\n\nNota de alcance: O uso como amuleto das extremidades de diversos animais está amplamente documentado en moitas rexións españolas. Na orixe desta crenza hai que situar as virtudes curativas do pezuño da \"gran besta\", un produto habitual nas farmacias españolas dos séculos XVI e XVII. A garra de teixugo engastada en prata foi obxecto de uso común en España durante o século XV e como amuleto sobre todo na corte española dos séculos XVI e XVII. Era usado por nenos e mulleres contra o mal de ollo, posteriormente tamén se utilizou nas cuadras para evitar a entrada dos malos efluvios e, en xeral, para evitar as enfermidades dos animais."}
{"id": 1189486, "term": "Gloria", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"gloria\"?", "output": "Conxunto de raios de sol que saen de toda a imaxe sagrada.\n\nNota de alcance: Conxunto de raios de sol que saen de toda imaxe sagrada."}
{"id": 1189487, "term": "Améndoa mística", "prompt": "Que significa \"améndoa mística\"?", "output": "Gloria ou aureola elíptica, símbolo de gloria, que circunda normalmente a Cristo en Maxestade (tamén pode rodear á Virxe, soa ou co seu Fillo) en relevos, pinturas e vidreiras, especialmente na arte románica e bizantina.\n\nNota de alcance: A améndoa mística, tamén coñecida co italianismo mandorla, simboliza a pureza da Virxe por mor da vara de Aarón, que floreceu unha noite e produciu unha améndoa."}
{"id": 1190354, "term": "Gong", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"gong\"?", "output": "Vasilla ritual de bronce chinesa, con pico vertedoiro. O ventre da vasilla está dividido por unha parede que crea dous espazos, o que demostra que permitía almacenar dous líquidos diferentes. O gong acompáñase dun pequeno cazo para servir o licor. A parte posterior da tapa posúe unha abertura cadrada, pola que sobresae o mango do cazo. Testemuñáronse dúas tipoloxías de gong: a primeira completamente zoomorfa (gong zoomorfo); na segunda, unicamente a parte superior do recipiente representa a forma dun animal (\"gong Yu Yin\")."}
{"id": 1192265, "term": "Gong Yu Yin", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"gong yu yin\"?", "output": "Unha das tipoloxías de gong chinés no que unicamente a parte superior do recipiente representa a forma dun animal; polo xeral esta representación zoomorfa non se axusta a ningún animal en concreto, senón que mostra animais mitolóxicos concibidos polo propio broncista, mentres que a parte inferior ten a forma habitual dun recipiente, co pé anular.\n\nNota de alcance: As formas de animais son algo habitual nos bronces arcaicos chineses, así como a incorporación de diversos tipos de máscaras ou aparencias zoomórficas nas paredes superiores dos recipientes. Aínda que non se coñece o significado exacto destas representacións, o feito de que aparezan sobre bronces rituais permite deducir que conteñen un forte compoñente relixioso."}
{"id": 1192266, "term": "Gong zoomorfo", "prompt": "Que quere dicir \"gong zoomorfo\"?", "output": "Unha das tipoloxías de gong chinés cuxa forma é completamente zoomorfa. Os animais máis representados neste tipo de vasillas rituais son bois ou cordeiros."}
{"id": 1190351, "term": "Gu", "prompt": "Dame a definición de \"gu\".", "output": "Recipiente ritual de sacrificio da China arcaica, cuxa función era a de conter licor durante as cerimonias. As características morfolóxicas dos \"gu\" son a súa boca grande, un corpo tubular alongado e o seu alto pé acampanado. O licor servíase desde o \"gu\" ao \"jue\" e bebíase tras quentalo. Trátase dunha das formas máis antigas, xeralmente presentada como parte dun conxunto ritual.\n\nNota de alcance: Dado que a súa forma se asemella ás copas de viño, tradicionalmente consideróuselle como un recipiente para beber licor. Con todo, os diferentes materiais arqueolóxicos achados demostran un uso combinado do \"gu\" co \"jue\", de feito, nos xacementos ambos tipos adoitan seren exhumados conxuntamente, o que apunta a que entre ambas as formas existían determinadas relacións funcionais. Algúns investigadores consideran que os \"jue\" utilizábanse para os licores mornos e os \"gu\" para aqueles que non necesitaban quentarse."}
{"id": 1011878, "term": "Candeeiro gardabrisas", "prompt": "Que quere dicir \"candeeiro gardabrisas\"?", "output": "Fanal de cristal de paso procesional, aberto pola parte superior, mentres que a inferior permanece pechada ata o oco dunha candea.\n\nNota de alcance: A súa función é a de evitar que o vento apague as candeas ou que a cera caída manche algún elemento do paso procesional."}
{"id": 1190924, "term": "Guarecita", "prompt": "Explica o significado de \"guarecita\".", "output": "Boneca, en madeira, metal e arxila, realizada como ofrenda durante a festa de defuntos.\n\nNota de alcance: En México esta festividade é unha das máis importantes do calendario, realizando altares con ofrendas na honra aos defuntos, que se adornan con flores, papeis de cores vistosas, cranios humanos e figuras de azucre (alfeñiques), que se acompañan co copal (un tipo de incenso), candeas, alimentos, bebidas e outros obxectos preferidos polo defunto. Xeralmente, se o defunto era un neno, sobre este moble colócanse as guarecitas."}
{"id": 1190340, "term": "Gui", "prompt": "Define \"gui\".", "output": "Xade ritual, en forma de taboíña, destinado aos sacrificios ao ceo realizados na China arcaica.\n\nNota de alcance: Os sacrificios ao ceo consistían en facer unha pira onde se colocaban diversas ofrendas; entre elas, animais sacrificados, xade e seda. Cando a pira se prendía, o fume ascendía ata chegar directamente aos espíritos do ceo. No momento do sacrificio, o oficiante (o emperador de Zhou) debía vestirse cunha pel de cordeiro de cor negra; o xade utilizado tamén debía de ter unha forma determinada, no centro colocábase o \"bi\", en forma de anel, e, a cada un dos seus catro lados, os \"gui\"."}
{"id": 1190371, "term": "Gui", "prompt": "Como se define \"gui\"?", "output": "Recipiente ritual chinés en bronce, para ofrecer alimentos, de corpo circular e moi profundo, con labio e pé definidos. Adoita ter dúas asas laterais, e mesmo catro, estando decorado con cabezas de animais. Os \"gui\" da Dinastía Zhou (ca. 1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) presentan unha base cadrada que, pola súa altura, pode chegar a ser maior que o corpo da peza. As dúas formas máis importantes de \"gui\" son: os \"gui Bing\", de pé anular, e os \"gui Hu\" con base cadrada.\n\nNota de alcance: Os \"gui\" utilizábanse para presentar millo, arroz e sorgo xa preparados nos ritos sacrificiais. Os grans debían manter a casca, xa que de non conservala, segundo esta crenza, serían estériles. Estes recipientes rara vez se atopan como unidades independentes, adoitan aparecer acompañados de \"ding\". Precisamente, a súa importancia radica en que sempre acompaña en número par os \"ding\", que, con todo, sempre aparecen en número impar. Segundo o sistema ritual, tal e como aparece nas fontes documentais, cando nos ritos se utilizan nove, sete, cinco e tres \"ding\", usábanse, respectivamente, oito, seis, catro ou dous \"gui\". Desde a súa aparición, a principios da Dinastía Shang (ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), esta peza vaise convertendo nun dos recipientes fundamentais dentro do sistema ritual. Con todo, tras o Período Zhou do Oeste (ca. 1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), o seu uso foise sistematizando gradualmente e o número de pezas que podía utilizar unha persoa pasou a depender do seu nivel na xerarquía social."}
{"id": 1190372, "term": "Gui bing", "prompt": "Que quere dicir \"gui bing\"?", "output": "\"Gui\" de pé anular, con boca grande, pescozo cinguido e ventre alombado. En ambas as caras do ventre aparecen dúas asas circulares zoomorfas. A parte do pescozo está decorada cunha cabeza de animal en baixo relevo que, a ambos os dous lados, se adorna con bandas de paxaros. A parte do abdome está cuberta por motivos de mamilas e tronos. Toda a superficie do ventre se adorna con espirais enlazadas, no medio das cales aparecen as mamilas. Este tipo de decoración é habitual nos recipientes para conter comida, como os \"ding\" e os \"gui\" das Dinastías Shang (ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) e Zhou do Oeste (ca. 1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). O pé circular do gui está delimitado en catro partes iguais por unhas curtas arestas e, en cada unha, aparece unha ave coa cabeza xirada. Cada un dos cornos dos animais das asas está decorado cun dragón de cabeza inclinada e cola enroscada.\n\nNota de alcance: Dado que os \"gui Bing\" estaban deseñados para alimentos e que a decoración adoita encher a parte do ventre do recipiente, é probable que resultase un tipo de invocación para unha abundante colleita."}
{"id": 1190373, "term": "Gui hu", "prompt": "Explica que significa \"gui hu\".", "output": "\"Gui\" de base cadrada, nova tipoloxía correspondente ao Período Inicial da Dinastía Zhou do Oeste (ca. 1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), formados a partir de engadirlle ao pé anular do \"gui\" unha base cadrada, con obxecto de incrementar a altura do recipiente. A boca é algo grande, o pescozo recollido e o abdome ten forma de tambor. A tapa destes \"gui\" é proporcionalmente alta e dividida por tres cristas, cunha agarradoira en forma de pétalos de loto. A ambos os dous lados do ventre hai dúas impoñentes asas zoomórficas. O gui Hu está dotado dunha asa ancha e paredes grosas dunha factura sólida, pouco común neste período. A ornamentación na tapa, o abdome e a base está composta polas liñas curvas de ondas erizadas. Con todo, na parte do pescozo e no pé anular, con todo, aparecen formas zoomórficas estilizadas e, en cada unha das esquinas da base, preséntase un deseño triangular decorado cunha parella de dragóns. No espazo baleiro que deixan as cristas das ondas aparecen insinuacións de ollos e aves en disposición vertical ou escamas.\n\nNota de alcance: Nos banquetes celebrados en China antes da Dinastía Han do Oeste (206 a. C. -9 d. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), o anfitrión e os seus invitados sentaban sobre unhas esteiras no chan polo que, ao engadir unha base aos recipientes, facíase máis cómodo o acceso á comida. Neste período, segundo as fontes arqueolóxicas, os bronces colocábanse sobre un soporte de madeira lacada, polo que non facía falta fundir unha base de bronce para a maioría dos recipientes. Os únicos que adoptaron esta solución foron os \"gui\". Quizais esa base tivese un uso que aínda non se descubriu, aínda que a tendencia, a partir de principios da Dinastía Zhou do Oeste, foi a de aumentar o tamaño ou alongar o pé dos recipientes. É probable que estas transformacións teñan moito que ver cos costumes dos homes de Zhou, ademais de axustarse aos seus valores estéticos."}
{"id": 1031538, "term": "Guttus", "prompt": "Explica o significado de \"guttus\".", "output": "Pequeno recipiente plano, duns dez centímetros de altura, dotado dun biquelo longo e estreito e que, ás veces, conta cun filtro. No mundo romano servía para verter a pequenas doses o viño nos sacrificios. Ás veces, na cerámica italiota, estes recipientes toman formas zoomorfas; son comúns as de forma de ave, con ollos e bico perfectamente expresados. Este tipo de recipiente tamén foi utilizado en época púnica, comunmente coñecido co nome de \"vaso biberón\". Xeralmente distínguense por teren un corpo globular, fondo umbilicado, bordo exvasado con beizo estreito unido ao corpo por un pescozo pouco desenvolvido, unha asa, un bico para verter de forma tubular, e no seu interior, na zona de unión entre o corpo e o pescozo, un filtro con buracos circulares.\n\nNota de alcance: O termo \"guttus\" corresponde á denominación que os autores clásicos lle daban ao recipiente que vertía o líquido gota a gota. Pero mentres o uso deste termo se remonta ao século I a. C., os vasos aos que aludía viñan producíndose desde a IV e III centurias. A súa función, coma no caso do \"ascos\", foi obxecto de numerosas controversias. Hoxe acéptase como probable que servise como colector de perfumes. A maioría foron atopados en tumbas, o que axudaría a interpretalos nun contexto funerario. Tamén se lle atribúen outros usos, como contedor de aceite para lucernas, elementos rituais ou para alimentar bebés."}
{"id": 1032513, "term": "Maza cerimonial", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"maza cerimonial\"?", "output": "Ferramenta cortante, composta por unha grosa folla de aceiro, con fío algo convexo, ollo para mangala, e ás veces con peto. Maza formado por dúas partes diferenciadas, o mango e a folla. O seu uso está relacionado co mundo das crenzas, algunhas representando a deuses.\n\nNota de alcance: As armas teñen unha atribución difícil debido ás súas múltiples funcións, dependerá do material ou a ornamentación coa que estean enriquecidos para que nestas prime o seu carácter máis ou menos funcional como armas ou ben como obxectos rituais (algunhas delas representan a deuses), elementos de prestixio ou reserva de valor. A maza de pedra foi considerada por diversos pobos primitivos como símbolo do deus do raio ou da tormenta. Así o demostra, entre outros, un exemplar achado en Mantea cunha inscrición dedicatoria a devandito deus. En ocasións afírmase que a maza foi producida polo raio. Outras veces, simplemente simbolízao. Entre os celtas é emblema do deus Esus. Non carece de relación con este significado primario a asociación do machado coa violencia e a agresividade. É símbolo de guerra por excelencia entre os indios de Norteamérica. Noutras moitas culturas aparece manexada polos deuses destrutores ou belicosos."}
{"id": 1190435, "term": "Haftará", "prompt": "Como se define \"haftará\"?", "output": "No culto xudeu (en plural, \"haftarot\") capítulo ou perícopa dun libro histórico ou profético da \"Tanaj\" que se le na sinagoga na \"tefilá\" (oración) do \"sabat\" e en festividades a continuación da \"perasá\" (cada unha das seccións ou perícopas en que se segmenta a \"Torá\" ou Pentateuco para a súa lectura litúrxica nas sucesivas semanas do ano), correspondente á semana ou ocasión coa que garda algunha relación de contido ou forma."}
{"id": 1038932, "term": "Hagadá", "prompt": "Que quere dicir \"hagadá\"?", "output": "Narración, en hebreo, do éxodo de Exipto formada por pasaxes da \"Tanaj\", do \"Midrás\" e doutras fontes rabínicas, xunto con pregarias, himnos e cánticos, que é preceptivo ler no \"séder\" de \"Pésah\" (\"haggadá shel Pésaj\") en cumprimento do precepto de \"narraraslle ao teu fillo\" (Éxodo 13: 8); por extensión, tamén recibe o mesmo nome (en plural, \"hagadot\") o libro que a contén. Normalmente o libro ten unha rica decoración, en cuxas iluminacións se reflicten tamén imaxes da vida cotiá da época. En realidade, é un manual para o \"Séder\" que contén o texto hebreo. Frecuentemente, tradúcese a outras linguas.\n\nNota de alcance: A festa de Pascua, \"Pésah\", (unha das tres de peregrinación ao Templo de Xerusalén en tempos bíblicos), celébrase no mes de \"nisán\" (o nisán é o sétimo mes do ano xudeu, ten trinta días e o seu comezo oscila entre o 13 de marzo e o 11 de abril). A súa orixe pérdese no tempo, xa que era unha festa de pastores á que se uniu outra de carácter agrícola, a dos ácimos, na que está prohibido o consumo e posesión de pan e de calquera produto con fermento. Logo pasou a ser a festa da liberdade, en conmemoración da liberación dos xudeus da escravitude exipcia, segundo se narra no libro bíblico do \"Éxodo\". A saída de Exipto rememórase todos os anos na \"orde Séder\", das dúas primeiras noites de Pascua durante o cal se cea en familia e se le a \"Hagadá\"."}
{"id": 1181475, "term": "Haniwa", "prompt": "Explica o significado de \"haniwa\".", "output": "En Xapón, figura de barro cocido de forma cilíndrica que formaba parte dos enxovais funerarios. Representa tanto figuras humanas como animais e mesmo mobles, barcos, etc.\n\nNota de alcance: Estas figuras adoitan cumprir unha función como substituto das propiedades do defunto e colócanse en círculo, protexendo o espírito."}
{"id": 1189836, "term": "Hanukiyá", "prompt": "Que quere dicir \"hanukiyá\"?", "output": "Lámpada ritual xudía de oito candeas aliñadas e unha novena auxiliar cuxa función é a de acender as outras, unha por cada día que dura a Festa das Luces ou \"Hanuká\", converténdose en obxecto de especial desenvolvemento na arte cerimonial xudía. Fabricouse en diversos materiais: barro, pedra, bronce, latón, estaño, cobre, porcelana, cerámica, cristal e prata. Existen dous tipos: \"hanukiyá\" de candelabro e \"hanukiyá\" de parede. Unhas e outras poden estar profusamente adornadas con motivos que poden representar árbores, animais, escenas bíblicas e acontecementos históricos. A \"hanukiyá\" debe de colocarse xunto á porta da vivenda, na parte esquerda, e, se é posible, nun lugar elevado que sexa observable desde o exterior, para indicarlles coa súa luz aos viandantes que se atopan ante un fogar xudeu. Primeiro debe acenderse o \"samás\", lámpada de maior tamaño que non é de \"Hanuká\", pero si está na \"hanukiyá\", e posteriormente a candea máis próxima a este. Nos días sucesivos debe prenderse a mecha nova e logo as acesas en días anteriores, ata completar os oito días de festa, en que arden as oito mechas da lámpada, tendo especial coidado en calcular a mecha e o aceite necesario xa que debe de arder polo menos durante media hora despois da posta de sol.\n\nNota de alcance: A \"hanukiyá\" é unha das pezas fundamentais na celebración da Festa das Luces ou \"Hanuká\", que ten lugar a finais do mes de \"kislev\" (decembro) e dura oito días. Conmemórase a purificación do Templo de Xerusalén no ano 165 a. C. despois da derrota, polos irmáns macabeos, do grego Antíoco Epifanes quen prohibira o culto a Deus no Templo, implantando nel o culto a Zeus, e tentando que os xudeus asimilasen os costumes e a cultura helénica. O uso da luz nesta festa é un recordo dunha lenda recollida nas tradicións xudías, segundo a cal, cando ao volver acender a lámpada do \"sancta sanctorum\", advertiuse que non quedaba aceite consagrado máis que para un día e, a pesar diso, a luz permaneceu acesa durante oito días ata que a rebelión triunfou. En conmemoración do suceso, a festa dura oito días, acendéndose cada noite unha luz adicional nunha lámpada, \"hanukiyá\", que contén oito receptáculos para mecha e aceite mis un adicional, ata que na oitava noite aparecen todas iluminadas."}
{"id": 1041151, "term": "Candelabro de Hanuká", "prompt": "Explica o significado de \"candelabro de hanuká\".", "output": "No culto xudeu, candelabro para soster candeas, composto por oito brazos laterais e un brazo central perpendicular aos oito anteriores e que serve para iluminar as candeas.\n\nNota de alcance: O candelabro de \"hanuká\" é utilizado na festa das Luces ou \"Hanuká\", festividade menor na que se conmemora a purificación do Templo de Xerusalén, despois da derrota de Antíoco Epifanes no ano 165 a. C. por Xudas Macabeo, así como a restauración do culto a Deus que fora substituído polo de Zeus. Iníciase o 25 do mes de \"kislev\" (terceiro mes do ano xudeu. Ten trinta ou vinte e nove días e o seu comezo oscila entre o 5 de novembro e o 3 de decembro) e dura oito días, durante os cales é preceptivo acender unha \"hanukiyá\"."}
{"id": 1189661, "term": "Hanukiyá de parede", "prompt": "Define \"hanukiyá de parede\".", "output": "Lámpada ritual xudía de tipo doméstico. Consta de soporte rectangular, paredes rectas en tres dos seus lados e, sobre este, unha serie de oito receptáculos ou cortadillos en forma de candil, contendo aceite, aliñadas unhas xunto a outras, e que serán acesas unha detrás da outra, cada día, durante os oito que dura a festa das Luces ou \"Hanuká\". No extremo atópase unha de maior tamaño, denominada \"samás\", que actúa como servidor do lume. A miúdo adoptan unha forma arquitectónica, probablemente por ser colocadas durante moito tempo nas fachadas das casas. Son características as lámpadas de cerámica de Teruel, con superficie esmaltada en branco, decorada nos laterais con motivos xeométricos lineais e, sobre o pico das barras de candís, motivos oculados.\n\nNota de alcance: En tempos de tolerancia, estas lámpadas colocábanse no exterior da vivenda, xunto á \"mezuzá\"."}
{"id": 1190430, "term": "Samás", "prompt": "Con que significado se emprega \"samás\"?", "output": "No culto xudeu, lámpada de maior tamaño ou receptáculo en forma de candil que fai o número de nove da \"hanukiyá\" e que actúa como servidor de lume."}
{"id": 1190380, "term": "He", "prompt": "Cal é o sentido de \"he\"?", "output": "Xerra para conservar auga e preparar o viño. As pezas de ombros anchos, boca pequena, bico para verter con cabeza zoomorfa e asa é unha tipoloxía típica das primaveras e os outonos tardía (ca. 722-481 a. C., segundo cronoloxía de Gao Yuan) e dos Reinos Combatentes (ca. 453-222 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). A única diferenza morfolóxica entre os \"he\" procedentes das rexións meridionais e os das setentrionais é que os exemplares procedentes da conca do río Yangzi adoitan ter unha cabeza de dragón na parte do bico para verter e os procedentes da conca do río Amarelo mostran unha cabeza de ave nese mesmo lugar.\n\nNota de alcance: O \"he\" é unha das primeiras tipoloxías de recipientes de bronce ritual exhumados en China. Entre os retos de Erlitou pertencentes á Dinastía Xia tardía (2207-1766 a. C.), xa se atopan algúns \"he\". Durante as Dinastías Shang (ca. 1766-1123, segundo cronoloxía de Isabel Cervera) e Zhou (ca. 1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) aparecen habitualmente asociados a xogos rituais para conter auga. Aínda que, ao mesmo tempo, serviron para conservar \"licor negro\" (auga), utilizado para axustar a densidade do alcohol nos viños. A mediados do Zhou tardío, despois da aparición dos \"yi\", estes foron aos poucos substituíndo os \"he\". E na fase tardía de Zhou do Oeste (ca. 1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) e a inicial das Primaveras e os Outonos (ca. 722-481 a. C., segundo cronoloxía de Gao Yuan), aínda que segue sendo habitual atopar xuntos \"yi\" e \"pan\", tamén comezan a aparecer nalgunhas tumbas grupos de \"he\" e \"pan\". Con todo, xa a finais das primaveras e dos outonos, estes últimos grupos practicamente xa desapareceron, é entón cando os \"he\" comezan a adquirir unha nova función como contedores de licores."}
{"id": 1191422, "term": "Hei tiki", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"hei tiki\"?", "output": "Figura ritual, en vulto redondo, á que os maorís de Nova Zelandia lle outorgan un poder como amuleto, considerándoo un adorno valioso ligado á fertilidade. O seu rostro combina os trazos dun home e dun paxaro considerado como un espírito protector. O \"hei tiki\" (\"hei\" colgante e \"tiki\" referido a toda forma de representación humana) era conservado nas caixas de tesouros \"wakahuia\". Aínda que poden estar realizados en xeso, os máis prezados e extremadamente delicados son as pezas de nefrita ou xadeíta. O xade só se atopaba na illa situada máis ao sur, nun estreito de difícil acceso. Os matices de cores van desde o gris claro ao verde escuro. A representación deste colgante en forma medio humana medio animal, con aspecto de embrión humano, a man no corazón, a cabeza ladeada e a lingua fóra, como símbolo de poder, é característica da era preclásica da arte maorí ou Te Tipunga, cando aínda prevalece a pureza de liñas e formas sobre un aspecto máis recargado e barroco que despois caracterizará a esta mesma arte. O amuleto era levado, na maioría dos casos, como colgante tanto por homes como por mulleres maorís. Un burato aberto na parte superior da cabeza permite anoar unha corda de fibras vexetais trenzadas.\n\nNota de alcance: O motivo antropomorfo e/ou zoomorfo máis representativo da arte maorí, coñecido como \"tiki\", estaba restrinxido nas tatuaxes e reservado aos obxectos de importancia ritual ou de culto, como as proas e popas das embarcacións, os paneis das casas cerimoniais, as armas, os instrumentos musicais e os colgantes de xade ou \"hei Tiki\". Símbolo da fertilidade, era considerado como posuidor dun poder máxico ou ben servir de talismán ou amuleto. Era transmitido de xeración en xeración, o que acentuaba o seu valor e, ás veces, recibía mesmo un nome propio. Os \"hei tiki\" e, máis xeralmente, as esculturas maorí, convértense desde finais do século XVIII en obxectos de cambio ou de comercio moi apreciados entre os occidentais."}
{"id": 1190304, "term": "Hethmos", "prompt": "Define \"hethmos\".", "output": "Coador, polo xeral realizado en metal, utilizado na antiga Grecia para filtrar o viño ou outros líquidos destinados ás purificacións.\n\nNota de alcance: O \"hethmos\" podía ser empregado no ámbito do simposio, no ámbito privado ou nos banquetes sagrados. Aínda que as fontes literarias antigas non recollen explicitamente o uso do \"hethmos\" nos banquetes rituais, si aparece documentado nas fontes epigráficas e acháronse exemplares en metal e en cerámica a partir do século VI a. C. Algúns santuarios. En latín recóllese o termo como \"colum\"."}
{"id": 1192884, "term": "Hexaptérigon", "prompt": "Define \"hexaptérigon\".", "output": "Obxecto de culto, adorno ou abano de forma cilíndrica, de madeira ou metal, ornamentado ao seu arredor con tres raios ou ás e montado sobre unha pértega.\n\nNota de alcance: A representación pintada ou repuxada de querubíns e serafíns simbolizan a súa presenza durante a celebración da misa, a eucaristía ou nalgunhas procesións, como a da \"Grande Entrada\"."}
{"id": 1014866, "term": "Hidria", "prompt": "Con que significado se emprega \"hidria\"?", "output": "Vaso feminino de medianas e grandes proporcións con corpo ovoide, pescozo marcado, dúas asas horizontais e unha terceira vertical. Foi utilizado no ritual nupcial, ligado á iniciación da sexualidade feminina, agasallo de vodas e ofrenda funeraria.\n\nNota de alcance: Algúns autores asociaron a utilización da hidria a rituais femininos no contexto dalgunha festa de Atenas, como as \"Anthesteria\" ou as \"Hydrophoria\". O matrimonio era o obxectivo e fin de toda muller ateniense. As cerimonias comezaban o día anterior ao traslado da noiva ao seu futuro fogar, acto que tiña lugar no mes chamado \"gamelion\" (xaneiro), momento no que se realiza a consumación, o \"gamos\". O día anterior á devandita cerimonia ofrecíaselles un sacrificio aos deuses protectores do matrimonio, e a noiva consagraba os seus xoguetes e os obxectos da súa infancia á deusa virxe Ártemis. Logo seguía o rito de purificación, o baño da noiva. As súas amigas ían buscar auga a unha fonte que recollían nas hidrias, lutróforos ou lebetas nupciais."}
{"id": 1181378, "term": "Hipag", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"hipag\"?", "output": "Figura ritual antropomorfa con valor cerimonial do grupo dos ifugao (cordilleira de Luzón, Filipinas). O \"hipag\" tiña un gran poder, e servía como instrumento para que as deidades axudasen os seus propietarios cando requirían a súa presenza. Tiña a mesma forma que os \"bulol\", pero en tamaño reducido e con diferente base: gardábase en cestos ovalados xunto cos outros obxectos que se utilizaban nas cerimonias nas que eran invocadas. As figuras podían tallarse sentadas ou de pé, ás veces, ornamentadas con pendentes, colares, pulseiras, xeonlleiras e noeleiras realizadas en metal e abelorios, os ollos eran figurados con pequenos anacos de cuncha.\n\nNota de alcance: Estas figuras, que representaban deidades menores asociadas coa caza de cabezas e a bruxería e que habitaban en catro das cinco rexións nas que se divide o seu mundo cosmolóxico, podían ser a causa de enfermidades e desgrazas, así como da súa curación. De modo xeral, estaban asociadas cerimonialmente con situacións de vinganza debidas a mortes violentas, e reclamaban, do mesmo xeito que os \"bulol\", sacrificios de animais para bañar as tallas co seu sangue."}
{"id": 1192825, "term": "Hipocéfalo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"hipocéfalo\".", "output": "Tipo de disco-amuleto exipcio con extractos do capítulo 162 do \"Libro dos Mortos\", ostentando ocasionalmente viñetas que representan determinadas deidades. Os primeiros modelos coñecidos consisten en simples fragmentos de papiros escritos, aínda que o \"hipocéfalo\" propiamente dito está composto por follas de pairo que se aplican sobre pequenos discos de cartonaxe. Algúns destes exemplares descubríronse en tumbas da época da Dinastía XXVI (664-525 a. C.) e posteriores.\n\nNota de alcance: A finalidade do \"hipocéfalo\" era a de \"quentar\" o corazón do defunto. Colocábanse normalmente entre a cabeza momificada e o repousacabezas funerario."}
{"id": 1003347, "term": "Hisopo", "prompt": "Cal é a acepción de \"hisopo\"?", "output": "Instrumento utilizado para dar ou esparexer auga bendita, consistente nun mango de madeira ou metal, con frecuencia de prata, equipado ben por unha bóla metálica oca e furada, en cuxo interior hai algunha materia que retén a auga, como unha esponxa, ou ben por un feixe de sedas que poden estar fixadas a esta bóla.\n\nNota de alcance: O hisopo fabricado cun guecho de sedas está documentado desde o século XII, estendéndose principalmente na Igrexa ambrosiana; mentres que a bóla furada, que podía ter forma de piña ou de landra e que, normalmente, incluía un anel no extremo do mango, pasou a ser de uso corrente a partir do século XV, sendo adoptada preferentemente pola Igrexa romana. Nun principio tratouse dun ramo confeccionado coa planta deste nome (planta labiada de follas azuis que, por medrar en lugares solitarios e pedregosos, suxire as ideas de penitencia e humildade), máis tarde empregouse calquera planta con tal de que tivese capacidade de reter a auga, que despois se derramaba e esparexía; aínda se usan pólas para a aspersión. Durante a Idade Media, utilizouse unha vara de metal con sedas no seu extremo. A partir do século XV as sedas foron substituídas polas bólas furadas. O hisopo sempre é acompañado dun acetre do que se tomaba a auga para despois esparexela."}
{"id": 1191893, "term": "Homzar", "prompt": "Como se define \"homzar\"?", "output": "Cullerón ritual para sólidos e líquidos, en bronce parcialmente dourado, que adoita utilizarse nos rituais de lume e de libación (\"homa\") no budismo tibetano.\n\nNota de alcance: Unha categoría importante de rituais tántricos é a das \"ofrendas de lume\", nas que se ofrecen varias substancias, queimadas nun lume propiciatorio, co obxectivo de conseguir un fin determinado. Nel adóptanse antigas tradicións indias. Os textos relixiosos temperáns da India, \"os himnos védicos\", cuxos primeiros exemplos poderían datar de mediados do segundo milenio a. C., louvan a \"agni\", o lume propiciatorio que traslada as ofrendas aos deuses. O sacrificio védico, sobre todo como se interpreta nos textos exexénicos tardíos dos Brahmana, posúe unha eficacia innata que, en última instancia, converte os deuses en algo superfluo, de igual modo que a eficacia do rito tántrico depende do poder espiritual do oficiante e non do poder ou da graza das deidades que se convocan mediante a concentración mental a medida que avanza o ritual."}
{"id": 1193035, "term": "Hostia", "prompt": "Dame a definición de \"hostia\".", "output": "Folla redonda e delgada de pan ácimo, que se consagra na misa e coa que se comunga."}
{"id": 1189438, "term": "Cortahostias", "prompt": "Dame a definición de \"cortahostias\".", "output": "No culto católico, sacabocados de coitela circular, con mango, para cortar as grandes ou as pequenas hostias na masa previamente cocida."}
{"id": 1001317, "term": "Hostiario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"hostiario\".", "output": "Caixa pequena, normalmente cilíndrica e con tapa, onde se gardan as hostias non consagradas. Os destinados a conservar as hostias de gran tamaño poden ter no seu interior unha placa pesada sobre as formas, co fin de evitar a súa deformación. Esta placa está forrada con seda e dotada dun anel para asila. Aínda que en España normalmente estas pezas responden á tradición castelá de fabricar caixas cilíndricas carentes de pé, ás veces pódense atopar hostiarios cun pequeno pé sen desenvolvemento do nó."}
{"id": 1189440, "term": "Molde para hostias", "prompt": "Que quere dicir \"molde para hostias\"?", "output": "Molde composto por unha soa placa en pedra ou en arxila na que se gravan símbolos eucarísticos que quedarán estampados na folla redonda e delgada de pan ácimo, que se consagra na misa e coa que se comunga. O molde, que adoita ter un pequeno puño, é utilizado durante o proceso de cocción das hostias."}
{"id": 1189546, "term": "Pinzas para hostias", "prompt": "Dime cal é a definición de \"pinzas para hostias\".", "output": "Utensilio en metal, constituído por unha pinza plana ou dun mango terminado por unha espátula. Antigamente era utilizado polo celebrante para coller as hostias consagradas e distribuíla entre os fieis ou, eventualmente, distribuílas entre os leprosos ou outros enfermos contaxiosos."}
{"id": 1190355, "term": "Hu", "prompt": "Dame a definición de \"hu\".", "output": "Recipiente ritual chinés, en bronce, para conter licor. Pode ter forma esférica, achatada, de cabaza, redonda ou cadrada. Os \"hu\" son os recipientes de bronce cuxa historia se prolonga máis extensamente. A través de cada período, a súa forma, tamaño e función vaise transformando. A maioría das pezas carecen dun mango que sirva para levantalo, polo que, probablemente para desprazalo se levase entre as mans. Se se compara con outros recipientes para conter licor (\"zun\" ou \"lei\"), pola súa complexión e capacidade, resultan relativamente pequenos, característica que coincidiría cunha disposición para a mobilidade ou o traslado. Tras a fase media da Dinastía Zhou do Oeste (ca. 1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), o tamaño dos \"hu\" vai crecendo progresivamente ata alcanzar unhas medidas que fan difícil o seu transporte, polo que é probable que a súa función fose transformándose. Este cambio na súa función pode ter relación co da súa forma que, nun primeiro momento, adoptara as características propias de vasillas producidas en cerámica, conservando tamén as súas calidades prácticas. Non obstante, a medida que se ía acentuando un uso ritual, esa funcionalidade, que conservaran, diminuíu gradualmente ata desaparecer. Outra evidencia desta posibilidade é o feito de que cando, a partir do período dos Reinos Combatentes (ca. 453-222 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), a natureza ritual dos bronces debilítase, o seu aspecto práctico volve fortalecerse e, no caso dos \"hu\", comezan a aparecer de novo algunhas pezas con asa.\n\nNota de alcance: O viño era unha das ofrendas principais nos ritos e nos obxectos destinados a conservalo convertéronse en elementos esenciais."}
{"id": 1190370, "term": "Hu en forma de cabaza", "prompt": "Dime cal é a definición de \"hu en forma de cabaza\".", "output": "Tipo de \"hu\" no que un pescozo curvo, que se ergue sobre o corpo en forma de tambor, imita o corpo dun tipo de cabaza (\"Laxenaria siceraria\"), o que lle valeu o seu nome. Sobre a tapa redondeada da pequena boca aparece unha asa semianular, e a parte superior do ventre presenta outro aro con deseño de corda. Na parte inferior do abdome atópase outra asa cadrada. Grazas aos descubrimentos arqueolóxicos e á observación doutros \"hu\", algo posteriores aos que, con esta mesma tipoloxía, se foron transmitindo ao longo dos séculos, parece que as dúas asas do ventre utilizábanse para engadir á súa vez unha asa arqueada móbil; ademais, unha cadea uniría esta asa co anel da tapa.\n\nNota de alcance: En xeral, os \"hu\" utilizáronse como recipientes para conter licor nas cerimonias rituais."}
{"id": 1190843, "term": "Huaco", "prompt": "Con que significado se emprega \"huaco\"?", "output": "Vasilla, normalmente de tipo escultórico, con representacións antropomorfas, zoomorfas e fitomorfas, que poden crear composicións de estilo naturalista, probablemente de carácter mítico, característica da cultura moche (Perú), no Período Intermedio Temperán (100-700 d. C.) e no reino Chimú ou Chimor, que comezou cara á primeira metade do século VIII.\n\nNota de alcance: O bo estado de conservación no que se atopa a cerámica suntuaria moche, coñecida co nome xenérico de \"huaco\", débese a que foron destinados, xunto con outros útiles que deberon pertencer ao defunto, como ofrendas en enterramentos, non para uso cotián. Entre as ofrendas atopábanse elementos sólidos ou líquidos que, como unha bebida fermentada a base de millo -chicha- acompañaban o defunto na súa viaxe ao Máis Alá."}
{"id": 1191640, "term": "Huaco retrato", "prompt": "Dime cal é a definición de \"huaco retrato\".", "output": "Botella ou recipiente cefalomorfo coa representación dun rostro humano, cuxa orixe se remonta á fase III de Moche (Perú), aínda que a súa produción é masiva a partir da fase IV (450-550 d. C.). Os \"huacos individualizados\" reciben esta denominación porque representan bustos retrato de personaxes realistas. Algúns especialistas, como C.B. Donnan, Moseley, manteñen a hipótese de que os individuos figurados son, probablemente, personaxes relixiosos (oficiantes), líderes ou gobernantes. De feito, estas vasillas son achadas, como a inmensa maioría da cerámica fina, en contextos funerarios, en particular en enterramentos asociados con persoas de alto rango.\n\nNota de alcance: É preciso sinalar que a cerámica atopada nas tumbas non presenta evidencias de uso, do mesmo xeito que os restos de obxectos suntuarios que conforman os enxovais funerarios, polo que se pode afirmar que foron elaboradas especificamente para seren sepultadas xunto cos cadáveres que acompañan. Con todo, fronte á proposta de identificar os bustos escultóricos mochica con altos dignitarios, non hai que esquecer que moitas pezas representan cabezas de enfermos, mutilados e vítimas de sacrificios. Todos eles actores de primeira liña nas escenas de purificación e ofrenda de sangue humano. Así, o ceramista moche non só plasmou as caras dos personaxes con maior influencia da súa contorna senón que, ademais, modelou en barro a expresión dos figurantes nos principais rituais de propiciación mochicas."}
{"id": 1190154, "term": "Ovo de avestruz", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ovo de avestruz\"?", "output": "Ofrenda funeraria coa forma que lle dá o nome ao obxecto e que foi utilizado fundamentalmente na cultura fenicia e etrusca. A casca de ovo decórase con pintura ou relevos e está protexida por unha capa relucente e impermeable sobre a que se aplican pigmentos. As técnicas utilizadas na decoración variaron ao longo do tempo. Na Idade do Bronce púlese toda a superficie. Na Idade do Ferro os motivos destácanse sobre un fondo que foi decapado en profundidade. Esta técnica apareceu en primeiro lugar no norte de África e será adoptada durante moito tempo en Etruria. Por outra banda, utilízanse diferentes formas de corte da casca. A fórmula máis habitual é a de recortar, mediante un círculo con perforacións, un pequeno disco no polo máis aguzado do ovo. Este tipo é o que aparece na maioría dos ovos decorados pertencentes aos séculos VII e VI a. C. África e Etruria. Os artesáns púnicos practicaron con regularidade os cortes hemisféricos, con pinturas de bandas vermellas e finos reberetes de loto inspirados na decoración das cerámicas contemporáneas. No mesmo período, as cascas son tamén recortadas por encima do meridiano. Estes obxectos son particularmente frecuentes nos séculos IV e III a. C. en África, en contextos funerarios do sueste da Península Ibérica e Ibiza (claro exemplo da asimilación das influencias fenicio-púnicas en chan peninsular) e tamén en Sicilia, recibindo unha decoración floral de grilandas alternando con grandes palmetas derivadas da cerámica ática. Tamén se utilizan os cortes cara ao cuarto da casca, pintados cun par de ollos enormes, ás veces con cellas, nariz e unha pequena boca.\n\nNota de alcance: O ovo de avestruz atopouse principalmente en tumbas simbolizando a continuidade da vida ou a eternidade. Hai que ter en conta que, ademais do carácter funerario, tivo unha significación ideolóxica especial como símbolo de prestixio da aristocracia etrusca."}
{"id": 1190551, "term": "Ovo de cerámica", "prompt": "Dame a definición de \"ovo de cerámica\".", "output": "Ovo de arxila revestido, símbolo da inmortalidade.\n\nNota de alcance: Segundo a crenza, o ovo, que en aparencia é un obxecto inerte, contén no seu interior o xerme dunha nova vida, simboliza orixinariamente a fecundidade e, por conseguinte, a rexeneración e a resurrección. Os ovos de cerámica foron ofrendas habituais, xunto cos lécitos de fondo branco, na Atenas clásica. O frecuente achado de ovos depositados ou achados en tumbas etruscas e itálicas depende de ideas análogas ás xa expresadas: pensábase na forza vital que o ovo lles procuraría aos defuntos."}
{"id": 1191274, "term": "Figura ibeji", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"figura ibeji\"?", "output": "Figura ritual antropomorfa yoruba (Nixeria, Camerún), normalmente representada espida, sempre como figura de adulto, sendo o sexo a única característica persoal. A talla presenta pequenos ocos ou cravos nos ollos para simular as pupilas, con marcas da liñaxe na cara, cabeza pintada con índigo e corpo cunha man de serradura de cam vermello. Son adornadas con innumerables abelorios para invocar os Orisha, protexer o falecido e suplicar o seu regreso ao mundo dos vivos. Por iso, colócanse contas ou \"cauris\" ao redor da súa cintura, pulsos e nocellos como defensa contra Abiku, o espírito dos nenos que nacen para morrer. Igualmente, engádense contas vermellas, símbolo de Shango, como protección aos xemelgos e incorpóranse brazaletes de latón para solicitar a axuda de Ogun, o deus do ferro. Algunhas pezas mostran amuletos triangulares que colgan do pescozo, denominados \"tira\", de orixe islámica. Tamén se utilizan o anil e outros colorantes azuis para o pelo. Algunhas cabezas están adornadas cun elaborado peiteado ou sombreiro, xeralmente do tipo \"abatiaja\", que ten protuberancias triangulares a cada lado. Os estilos de talla de escarificacións faciais, peiteados e artigos de vestido xeralmente permiten atribuírlle un \"ibeji\" a un subgrupo concreto, rexión, cidade, poboación, familia ou tallista, que chegan a formar escolas. Recoñéceselles a certos grupos por marcas particulares, como; \"abeokuta\", tres escarificacións verticais en cada meixela e tres na fronte; \"kwara\", tres horizontais en cada meixela; \"oshogbo\", seis horizontais; \"oyo\", tres verticais e tres horizontais; \"chaki\", tres verticais; e \"ibadan\", catro verticais e catro horizontais.\n\nNota de alcance: Entre os yoruba, aos xemelgos considerábaselles seres espirituais e a miúdo críase que lles traían sorte aos seus pais. Se un deles morría tallábanse imaxes representándoos en madeira que servían para canalizar os frecuentes rituais e sacrificios, estas figuras describen o ser humano na plenitude da idade adulta e non co aspecto dun neno. A estatuiñas \"ibeji\", (en lingua yoruba, \"ere\" significa \"imaxe sagrada\", \"ibi\" \"nacer\" e \"eji\" \"dous\"), son o soporte material deste culto e o obxecto de coidados particulares. As imaxes en madeira adornábanse segundo a fortuna familiar, lavábanse e alimentábanse cada catro días. Os seus pais podían danzar ao seu arredor nos mercados pedindo esmola. Noutros tempos aos xemelgos temíaselles e matábanos, por considerárenos seres máis próximos ao animal que ao home. Asociábanos ao mono \"colubus\", que vive na fronteira entre o mundo civilizado do poboado e o mundo salvaxe da sabana. No século XIX o \"alaafin\" de Oyo estableceu o culto aos xemelgos por decreto. Estas figuras gárdanse en altares persoais dentro do fogar familiar. Os xemelgos mortos, considerados fillos de Shango, vanse ao mundo dos espíritos e as divindades. A relación entre os xemelgos e Shango tradúcese plasticamente no símbolo da machada de dobre fío, constante en \"ose Shango\". Esta é a razón pola que en moitos altares do deus do ferro se atopen imaxes \"ibeji\" escondidas entre os raios de pedra, no recipiente de ofrendas, ou inclinadas contra a base do Odo Shango. As pezas chegaron a denominarse \"fillos do trono\"."}
{"id": 1192124, "term": "Ibori", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ibori\"?", "output": "Recipiente de forma cónica realizado en coiro, e recuberto de cunchas, abelorios e substancias fortalecedoras, que evocan unha figura humana abstracta coa cabeza estilizada e que simboliza e encarna, na arte de Ife (Nixeria), a individualidade e o destino dunha persoa, a súa esencia interior ou espiritual ou a individualidade (\"iponri\").\n\nNota de alcance: O \"ibori\" está integrado por diversos ingredientes asociados cos devanceiros, os deuses e as restricións ou tabús (\"ewo\"), polos que un debe rexerse. Así, engloba todo o que resulta esencial na vida dunha persoa. En contraste co naturalismo estilizado de gran parte da arte yoruba (Nixeria) e do naturalismo idealizado da arte de Ife, estes símbolos de interioridade e espiritualidade toman unha forma cónica abstracta. Estes contrastes visuais demostran como os artesáns yoruba transmiten ideas sobre a vida interior e espiritual das persoas (o seu \"ori inu\") a través dunha forma cónica abstracta, á vez que representan o exterior físico das persoas e as súas cabezas (\"ori ode\") dun modo realista ou figurativo."}
{"id": 1011810, "term": "Icona relixiosa", "prompt": "Como se define \"icona relixiosa\"?", "output": "Obxecto que designa calquera imaxe dun personaxe sagrado independentemente do soporte utilizado. A Igrexa Ortodoxa moderna aplica con preferencia este termo á pintura relixiosa sobre táboa propia da arte bizantina, no Imperio e en toda a súa zona de influencia. Adoitaba representar retratos de Xesucristo, da Virxe, figuras de santos ou episodios referentes a estes, representacións de festividades relixiosas e episodios haxiográficos, así como ilustracións simbólicas da doutrina cristiá, dos conceptos teolóxicos e da himnoloxía litúrxica. A súa función principal consiste en formar parte da iconostasia que, nos templos, separa a capela maior da nave. Ademais dos pintados, existen tamén exemplares raros de iconas en baixo relevo policromado e en mosaico.\n\nNota de alcance: As imaxes representadas están suxeitas a un repertorio de tipos rigorosamente establecidos pola ortodoxia, o que determina unha impersonalidade e unha continuidade no estilo apenas afectado por influencias occidentais ata o século XVIII. O seu estilo é pois hierático e solemne, cunha xeneralizada frontalidade dos personaxes sagrados. Trátase de producir a impresión de imperturbabilidade augusta. Tamén existen iconas dentro do ámbito do culto privado, que se conservaban no espazo particular do seu propietario (icona portátil) ou mesmo podían figurar nalgunha igrexa, en calidade de exvotos."}
{"id": 1181986, "term": "Icona biface", "prompt": "Explica o significado de \"icona biface\".", "output": "Icona pintada por ambas as caras. Polo xeral estas iconas adoitaban levarse en procesións solemnes, polo que tiñan que considerar a posibilidade de poderen ser vistos por ambos os dous lados. Neles adoita representarse a Cristo, a Virxe co Neno e a Crucifixión.\n\nNota de alcance: De ordinario foron utilizados en Bulgaria ata finais do século XIV; despois, durante a dominación turca, foron prohibidas todas as cerimonias de culto."}
{"id": 1192156, "term": "Icona da Resurrección", "prompt": "Como se define \"icona da resurrección\"?", "output": "Icona relixiosa que representa a Resurrección. Queda exposto durante a Pascua da Ascensión e sobre o ataúde durante as cerimonias funerarias."}
{"id": 1181987, "term": "Icona fixa", "prompt": "Explica o significado de \"icona fixa\".", "output": "Icona relixiosa que está situada na iconostasio, a xeito de mampara, que no culto oriental pecha en toda a súa anchura a nave das igrexas. As iconas fixas adoitan seren de maior tamaño que as iconas portátiles."}
{"id": 1181988, "term": "Icona portátil", "prompt": "Que quere dicir \"icona portátil\"?", "output": "Icona relixiosa que se tiña nos fogares por devoción ou que se colocaba sobre os muros do templo como exvotos, así como sobre os atrís para a súa veneración. Adoita ser de menor tamaño que as iconas fixas."}
{"id": 1181985, "term": "Icona sinxela", "prompt": "Con que significado se emprega \"icona sinxela\"?", "output": "O que está pintado por unha soa das súas caras co obxectivo de ser contemplado de fronte."}
{"id": 1192845, "term": "Icona votiva", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"icona votiva\"?", "output": "Icona relixiosa que o fiel doaba á súa igrexa. Ás veces, o doador lembraba a súa oración por medio dunha inscrición figurada sobre o marco ou no revestimento metálico; mesmo se facía perpetuar a súa imaxe por medio do seu retrato.\n\nNota de alcance: Pertenceu ao dominio privado e foi o obxecto votivo por excelencia no culto ortodoxo."}
{"id": 1011811, "term": "Ídolo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"ídolo\".", "output": "Recreación tridimensional de obxectos transportables, a modo de pequenas esculturas, que adoitan representar unha forza natural ou deidade obxecto de culto. Habitualmente estas estatuíñas realízanse de forma esquemática e adoitan asemellarse ao humano pola insistencia de determinados trazos, sexa a alusión ao propio contorno, a reiteración dos ollos, certos adornos corporais ou, no caso máis excepcional, a representación do sexo, xeralmente feminino. Salvo contadas excepcións, estes obxectos proceden de contextos funerarios e dada a reiteración dos seus atributos e do sexo feminino, tenden a identificarse coa divindade megalítica, protectora do morto ou rexeneradora e omnividente, caracterizada polos seus grandes ollos a xeito de soles, arcos superciliares moi marcados, tatuaxes faciais, cabeleira en series verticais de zigzags e, en moitos casos, representación esquemática dos adornos ou a roupaxe a base de esquemas xeométricos. As siluetas destas figuras oscilan desde a delimitación do contorno correspondente á cabeza, diferenciada do tronco, con ou sen representación dos brazos, ata simples placas rectangulares ou obxectos cilíndricos, pasando por morfoloxías máis estrañas, que en moitas ocasións carecen de calquera referencia corpórea ou decorativa que rebase a estrangulación da silueta."}
{"id": 1011812, "term": "Ídolo betilo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"ídolo betilo\".", "output": "Ídolo de tendencia troncocónica, decorado ou liso, de pedra ou cerámica. Durante o Calcolítico, ten unha notable presenza polo sueste peninsular e pola Estremadura portuguesa e hispana. Nos Millares adoitan ser totalmente lisos, mentres que no suroeste presentan unha decoración discretamente antropomórfica consistente en dous ollos circulares enmarcados por trazos concéntricos. Nesta última zona son máis frecuentes os de cerámica con incisuras ou perforacións.\n\nNota de alcance: Polo xeral, estes ídolos-cilindro decorados proceden do interior das tumbas, polo que puideron ser amuletos individuais."}
{"id": 1181498, "term": "Ídolo falanxe", "prompt": "Cal é a definición de \"ídolo falanxe\"?", "output": "Ídolo con carácter simbólico elaborado a partir de metacarpos de bóvidos e ovicápridos e intencionadamente retocados. Con certa frecuencia ofrece unha representación oculada, tema común a todo o Mediterráneo, pero tamén se aproveita o seu volume para gravar un triángulo a modo de sexo feminino. Distribúense durante o Calcolítico por Portugal e o sueste hispano."}
{"id": 1011813, "term": "Ídolo oculado", "prompt": "Cal é a acepción de \"ídolo oculado\"?", "output": "Ídolo elaborado sobre distintas materias e diferentes formas, aínda que predominan as cilíndricas. A representación dos ollos, ademais do esquematismo ou sintetismo da figura e do rostro humano, son os elementos comúns entre diversas familias de ídolos que por iso quedan unificados baixo o concepto de \"oculados\", aínda cando utilicen soportes moi variados (falanxes, ósos longos, placas de pedra, etc.). Este elemento iconográfico está presente noutros aspectos da cultura material, personalizando as producións peninsulares do terceiro milenio, nun marco mediterráneo no que poliferan diversas estatuíñas que denotan crenzas posiblemente semellantes.\n\nNota de alcance: A función real destes obxectos é incerta. A súa interpretación como ídolos vén determinada pola asociación frecuente destes elementos a contextos funerarios, aínda que se careza de suficiente información a este respecto. A pesar de tratarse de representacións na súa maioría asexuadas, os ídolos relacionáronse con divindades femininas ou personificacións da morte, dentro dun corpo de crenzas centrado no culto á fertilidade e vinculado a sociedades agrarias. Tenden pois a identificarse coa divindade megalítica, protectora do morto ou rexeneradora e omnividente, caracterizada polos seus grandes ollos a xeito de soles, arcos superciliares moi marcados, tatuaxes faciais, cabeleira en series verticais de zig-zags e, en moitos casos, representación esquemática dos adornos ou a roupaxe a base de esquemas xeométricos. Ao longo do Calcolítico estas imaxes irán sendo substituídas por outras claramente antropomorfas con figuracións tanto masculinas como femininas, indicando un cambio importante nas crenzas e nas relacións sociais."}
{"id": 1192072, "term": "Ídolo oculado plano", "prompt": "Define \"ídolo oculado plano\".", "output": "Ídolo de sección plana que constitúe unha variante entre os diversos grupos oculados. As incisións indican os ollos, cellas, pelo e o que, a partir de comparacións con pobos animistas actuais, se considerou \"tatuaxe facial\".\n\nNota de alcance: Os diversos achados desta variante de ídolo oculado na conca media do Guadiana fai supoñer esta zona como a súa orixe."}
{"id": 1011814, "term": "Ídolo placa", "prompt": "Que quere dicir \"ídolo placa\"?", "output": "Ídolo paralelepípedo recortado sobre láminas de xisto e lousa con decoración gravada polo menos nunha das súas caras. Concéntranse no cuadrante suroeste da Península Ibérica. Adoita presentar unha decoración gravada de maneira esquemática e xeométrica, a base de bandas superpostas recheas de triángulos que parecen simbolizar as roupaxes do deus. Na placa adóitanse facer dúas perforacións. Algúns exemplos con claros trazos antropomórficos, poderían ser reflexo dunha evolución tipolóxica, pero tamén de variantes locais dun mesmo tipo.\n\nNota de alcance: A falta de datos sobre os contextos de aparición de moitos destes obxectos dificulta seriamente a súa interpretación. Aínda que se consideran representacións da deusa nai que se colocaban sobre o peito do defunto, estudos recentes van modificando a lectura destas pezas. Os ídolos placa presentan características moi similares entre si, pero pódese dicir que non hai dous iguais. A partir desta singularidade dentro da repetición de convencionalismos decorativos, algúns investigadores considéranos elementos de función heráldica."}
{"id": 1181499, "term": "Ídolo moega", "prompt": "Explica que significa \"ídolo moega\".", "output": "Ídolo con carácter simbólico e elaborado xeralmente en marfil. Con certa frecuencia ofrece unha decoración ocultada, tema común a todo o Mediterráneo. Os tipos máis comúns adoitan atoparse no sueste da Península Ibérica nun contexto calcolítico."}
{"id": 1193046, "term": "Ídolo violín", "prompt": "Explica que significa \"ídolo violín\".", "output": "Recreación tridimensional de pedra, a modo de pequena escultura moi estilizada, con forma de oito (violín), de sección lenticular plana, normalmente con técnica de pulido e, ás veces, con incisuras laterais. Estes pequenos ídolos poden dispoñer dun orificio central, nese caso utilizarase como colgante, asumindo propiedades de amuleto."}
{"id": 1191233, "term": "Ídolo cemí", "prompt": "Cal é o sentido de \"ídolo cemí\"?", "output": "Figura ritual de pedra ou madeira que representa deidades dos taínos. A relixión dos taínos, apelativo dado aos grupos de fala \"arawak\" que ocupaban parte das Antillas Maiores e as Bahamas no momento do Descubrimento, centrábase ao redor dunhas deidades chamadas cemís, aos que os caciques rendían culto nun recinto fóra da aldea. Rexístranse varios tipos realizados en diferentes formas e materias: pedra, madeira, cuncha e óso. Algúns relaciónanse co culto aos devanceiros, ou coa agricultura e os fenómenos meteorolóxicos. Outros, manufacturados en pedra, estaban aparentemente relacionados con actividades de curación.\n\nNota de alcance: Para comunicárense con estas deidades, os taínos inhalaban un po alucinóxeno ao que chamaban \"cohoba\", inhalación que tamén se relaciona coa acción da talla da figura. Todo elemento que compón a arte taína debe considerarse imbuído dun complexo simbolismo que reflicte situacións sociais, políticas ou relixiosas. O obxecto ou a persoa imbuídos do cemí convértense en poderosos. Non se trata de que un anaco de madeira ou un obxecto esculpido poidan transformarse nun cemí, senón que para os taínos significaba que as cousas poden conter ese carácter cemí en si mesmas, pois a maioría delas teñen o potencial para selo. Neste sentido, o cemí é a revelación e o descubrimento do que sempre foi numinoso."}
{"id": 1191636, "term": "Home-paxaro", "prompt": "Explica o significado de \"home-paxaro\".", "output": "Ídolo \"cemí\" tallado en madeira negra de guaiaco, que combina trazos animais (ás estendidas, representándoo durante o voo) e humanas (o órgano sexual masculino). Trátase dunha das figuras principais taínas invocadas e reverenciadas na cerimonia da \"cohoba\". Representa o Home/Marido-Paxaro Carpinteiro (\"Melanerpes\") \"Inriri Yahubabael\" da mitoloxía taína (Antillas maiores). A talla termina en punta co que, probablemente, era suxeitada ancorándose nun pedestal, cravada ao chan ou suspendida das ás. O seu longo bico e os seus ollos mostran incrustacións de cuncha de crustáceo ou quizais de madreperla, e no bico representan os dentes (outro elemento antropomorfo). Na cabeza porta orelleiras e unha fita ou bonete decorada con óvalos trazados dunha soa liña terminada en puntos, que probablemente representan as placas de caracois mariños que adornaban o bonete de algodón. Este tipo de toucado non é común nin na Española (actual Santo Domingo) nin en Porto Rico, e podería reflectir unha expresión local xamaicana.\n\nNota de alcance: Aínda que algunhas fontes, como Peter Roe, argumentan que os paxaros, nos mitos do Caribe e das terras baixas de Sudamérica, son case sempre personaxes solares (diúrnos), este non sería o caso destas tallas a pesar da súa asociación á cor negra do guaiacán. Unha das características entre os nativos é \"xogar\" cos conceptos de dualidade (día-noite, negro-branco) de personaxes imbuídos de dozura (\"cemí\"). Estas pezas mostran un penacho ben definido na súa cabeza que simboliza probablemente o paxaro carpinteiro. O feito de que estea representado en pleno voo encaixa coa idea do voo chamánico que o cacique ou o \"behique\" experimentaban durante as súas alucinacións. No mito da orixe da muller, o personaxe que logra tallar o sexo feminino é tamén un paxaro carpinteiro cuxo nome, \"Iniri\" (eyeri), significa marido ou home, e cuxo apelido \"Cahubabael\" (Yahubabael), tradúcese como \"o Benigno e solemne espírito do Señor\". Este personaxe do mito taíno é responsable de establecer a diferenza entre mulleres casadeiras e mulleres non aptas para o matrimonio. En todos os mitos, o papel destes paxaros é o de abrir, facilitar e facer accesible o que non é, incluíndo as mulleres casadeiras. O seu longo e osudo bico é o símbolo clave, certamente esaxerado na iconografía, o instrumento fálico co que activa non só as capacidades reprodutivas da muller, senón a continuidade do grupo social."}
{"id": 1185847, "term": "Figuriña en «Phi»", "prompt": "Con que significado se emprega \"figuriña en «phi»\"?", "output": "Pequena figura feminina da arte micénica, en barro cocido. Pola súa analoxía coa letra do alfabeto grego, chámaselle tipo en \"Phi\". Xeralmente adoitan estar pintadas con motivos xeométricos para realzar as diferentes partes do corpo.\n\nNota de alcance: Segundo as fontes, pode tratarse dunha divindade que se mostra ou dunha adorante."}
{"id": 1185848, "term": "Figuriña en «Psi»", "prompt": "Con que significado se emprega \"figuriña en «psi»\"?", "output": "Pequena figura feminina da arte micénica, en barro cocido. Pola súa analoxía coa letra do alfabeto grego, chámaselle tipo en \"Psi\", representándoa coas mans alzadas. Xeralmente adoitan estar pintadas con motivos xeométricos para realzar as diferentes partes do corpo.\n\nNota de alcance: Segundo as fontes, como a figura en \"Phi\" pode tratarse dunha divindade que se mostra ou dunha adorante."}
{"id": 1192123, "term": "Ijoko", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ijoko\"?", "output": "Tallo que constitúe un antigo elemento ritual na arte e a historia yoruba (Nixeria). A forma básica destes asentos consiste en dous discos circulares: o disco de arriba (o asento do tallo) apóiase sobre unha columna cilíndrica central rodeada por aneis nos extremos superior e inferior. Desde o centro da columna sae unha \"asa\" que se curva cara a arriba en forma de bucle e que está unido ao disco superior. No centro da plataforma superior ten un burato para colocar elementos poderosos (medicamentos para intensificar a aquel que se sentase enriba, libacións para avisar e acougar as forzas, ou outras substancias). A \"asa\" en bucle parece estar inspirada na trompa dun elefante, un antigo símbolo yoruba de poderoso liderado.\n\nNota de alcance: Os asentos considéranse, literal e metaforicamente, asentos de poder. Os iniciados e sacerdotes dedicados ás deidades sentan neles ao preparárense para entrar en transo. Os xefes utilízanos na toma de decisións e resolucións importantes; os reis cando se atopan ocupados en asuntos transcendentais (rituais, celebracións reais, xuízos, etc.). A súa importancia radica no feito de que aqueles que sentaron neles deberon de ser poderosos na sociedade de Ife, e mesmo alcanzarían máis poder grazas ás substancias incrustadas nos propios tallos. Os seus pés quedaban elevados sobre un tallo rectangular máis pequeno, unha práctica que seguen actualmente os gobernantes yoruba para expresaren o seu elevado status como \"delegados das deidades\". Cando sentaban cunha perna a cada lado da trompa do elefante, os seus xenitais debían de estar moi preto do orificio nasal deste último, o que suxire o traspaso de poder dun a outro, e reforza a analoxía entre os soberanos do campo e os da cidade-estado."}
{"id": 1181397, "term": "Imaxe abrideira", "prompt": "Dime cal é a definición de \"imaxe abrideira\".", "output": "Escultura de pequenas dimensións, case sempre unha Virxe co Neno (Virxe abrideira), cuxa parte dianteira se abre mediante unhas bisagras que a permiten despregarse como un tríptico, deixando ver no seu interior outras figuras, escenas relixiosas ou reliquias, polo xeral alusivas ao ou aos personaxes representados. Adoitan ser de marfil ou de madeira.\n\nNota de alcance: O grande apoxeo destas imaxes prodúcese durante a Idade Media, sufrindo un gran número de falsificacións durante o século XIX."}
{"id": 1189717, "term": "Virxe abrideira", "prompt": "Que significa \"virxe abrideira\"?", "output": "Imaxe da Virxe María que se abre pola súa parte dianteira (v. Imaxe abrideira) e en cuxo interior se esculpen ou pintan diversas escenas relacionadas coa Virxe e Cristo. Realizada en materiais nobres, como o marfil, ou ben en tallas máis bastas de madeira. Segundo a temática, estas imaxes foron clasificadas en imaxes de Trindade, de Dor ou de Gloria. Nestas últimas, ás veces, representáronse no seu interior algunhas escenas coñecidas como Gozos de María. A Virxe aparece de pé ou ben sentada sobre o seu trono e habitualmente adoita estar acompañada do seu Fillo. A súa orixinalidade reside basicamente en que estas poden abrirse de arriba a abaixo (no caso das Virxes hispanas, a apertura faise a partir do pescozo), partíndose pola metade, e transformándose nun tríptico destinado a mostrar no seu interior toda unha despregadura de escenas ou imaxes relacionadas coa condición da Nai de Cristo.\n\nNota de alcance: A súa finalidade orixinaria foi permitir a visión do Neno Xesús durante a súa xestación no seo da Virxe, aínda que máis tarde o tipo fíxose extensivo á Trindade (María en canto portadora, en Xesús, da enteira Trindade) ou ben a imaxe do crucificado (María, copartícipe do sacrificio redentor), rodeada esta a miúdo doutras escenas da Paixón. Louis Réau alude ás moitas obxeccións que esta iconografía chegou a suscitar. Finalmente, o Concilio de Trento prohibiuna. As imaxes adoitaban abrirse en tempo de penurias ou secas para mostrar as escenas contidas e sometelas á reflexión e contemplación dos fieis. En festividades moi concretas, como o Venres Santo, era moi común a cerimonia coñecida como a Adoración da Cruz, no transcurso da cal extraíase destas imaxes o Crucifixo, que moitas veces se custodiaba no seu interior, expoñéndoo á veneración dos fieis. Concluída a cerimonia, era colocado de novo dentro da imaxe."}
{"id": 1193077, "term": "Figura de Cristo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"figura de cristo\".", "output": "Imaxe devocional que representa a Xesús, fillo da Virxe María e de San Xosé. A imaxe é tomada da iconografía oriental que o representa como un home novo, con pelo longo e barbado. No Gótico abandónase o hieratismo románico e humanízase a súa figura representándoo con trazos máis humanos. Coa chegada do Renacemento e do Barroco, a evolución da representación segue paralela á estética do momento. Se por unha banda predomina o tipo de atleta, o naturalismo barroco dá paso a imaxes de Cristo sanguentas, máis duras. Aínda que será neste momento cando máis se represente a imaxe do Neno Xesús.\n\nNota de alcance: A vida de Cristo coñécese a través dos Evanxeos. Naceu en Belén un 25 de decembro, baixo o reinado de Herodes o Grande. A súa vida pública durou dous ou tres anos e morreu aos 33 anos, tras ser condenado a morrer crucificado."}
{"id": 1193079, "term": "Figura da Virxe María", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"figura da virxe maría\"?", "output": "Imaxe que representa para os cristiáns a Virxe María, nai de Cristo (v. Imaxe de Cristo). A súa representación conserva algunhas características das principais deusas da Antigüidade, como a exipcia Isis (v. Figura de Isis) e a grega Artemis. Na arte cristiá, a Virxe é representada como a nova Eva, iluminada pola Graza divina e capaz de vencer o diaño.\n\nNota de alcance: O nome de María foille imposto á Virxe aos quince días de nacer, en recordo da irmá de Moisés. O culto a María aumentou desde o século XII converténdose na figura central da devoción popular, xa que se lle considerou como Nai intercesora. En 1555 o papa Paulo IV estableceu que María foi virxe mentres estivo embarazada, durante o parto e despois do alumeamento."}
{"id": 1193078, "term": "Figura de santo", "prompt": "Cal é a definición de \"figura de santo\"?", "output": "Imaxe devocional que representa personaxes, femininos e masculinos, canonizados pola Igrexa cristiá. A partir do século II comezouse a venerar a aquelas persoas que demostraran vivir en santidade. As súas tumbas convertéronse en lugares de peregrinaxe, e o aniversario da súa morte celébrase como unha festa. Desde o século XII comezou a ser común a colocación da imaxe do patrón titular da Igrexa, momento a partir do cal se empezan a crear os programas haxiográficos que se desenvolven dentro e fóra da Igrexa."}
{"id": 1181398, "term": "Imaxe de vestir", "prompt": "Explica o significado de \"imaxe de vestir\".", "output": "Estatua que se representa con cabeza, mans e pés xeralmente de madeira, deixando o resto do corpo sen traballar. Adoita estar formada por unhas simples táboas a xeito de armazón ou manequín vestido con roupaxes engadidas. Algunhas destas imaxes son articuladas.\n\nNota de alcance: Normalmente, trátase de imaxes relixiosas que se poden ver nalgúns pasos procesionais de Semana Santa. As vestiduras, tecidos ou panos das imaxes de procesións de Semana Santa concrétanse principalmente en saias, túnicas, faldóns, veos de descendemento, o pano de Verónica, e almofadas e coxíns nas imaxes xacentes. O traxe das Virxes consistía en saia, xibón, manto, toca, muceta, lazos e veo e, en ocasións, engadíase mandil, puños de quita e pon, babeiro ou gola, mantellina e rostrillo. A indumentaria de Nenos simplifícase en gran medida, adoitan levar unha pequena túnica, capa e capelo, e algún lazo ou escapulario. A indumentaria de Cristo, ben crucificado, ou xacente, é moi restrinxida, consiste basicamente no veo de pureza ou enagüiñas. En vestiduras de santos: terno, casula ou dalmática, se foron eclesiásticos; e saia, capa y esclabón, se foron relixiosos ou laicos."}
{"id": 1181392, "term": "Imaxe devocional", "prompt": "Como se define \"imaxe devocional\"?", "output": "Imaxe cun contido eminentemente piadoso. Polo xeral, adoita tratarse de obras de gran monumentalismo e severidade, case sempre policromadas e cun gran sentido xesticulante.\n\nNota de alcance: Á imaxe devocional dótaselle dun valor relixioso, utilizándoa como medio para lograr unha relación directa entre Deus e o fiel."}
{"id": 1192033, "term": "Imiut", "prompt": "Define \"imiut\".", "output": "Fetiche exipcio ou símbolo que consistía nunha pel de animal, sen cabeza, inchada (ás veces parece ser de felino), atada a un pau que, á súa vez, está superposto a unha vasilla.\n\nNota de alcance: Este obxecto aparece xa testemuñado na Dinastía I (3100-2890 a. C.), pero sobre todo é ben coñecido pola súa asociación co culto a Anubis (deus do embalsamamento, representado por un chacal ou un can), aparecendo representado na capela de Anubis en Deir El-Bahari, así como noutros lugares de culto. Por mor deste feito, o fetiche \"imiut\" é denominado, en numerosas ocasións, como \"fetiche de Anubis\" e serve en realidade como un dos epítetos deste deus. Modelos deste emblema son incluídos dentro do enxoval funerario, como é o caso da tumba de Tutankhamón (1336-1327 a. C.)."}
{"id": 1003411, "term": "Incensario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"incensario\".", "output": "Obxecto litúrxico para queimar incenso nas cerimonias, en forma de braseiro portátil ou perfumador. Ao usalo despréndense as nubes do incenso, representación simbólica das pregarias que soben ao ceo. Os materiais construtivos adoitan ser metais preciosos, bronce, ferro, cobre ou latón, ou tamén material cerámico. Aínda que de formas variadas, unha das máis usuais consiste nunha copa con pé, que contén a cazoleta para o lume. A tapa tradeada é susceptible de desprazarse mediante tres cadeas, que pasan por outros tantos orificios practicados para o efecto, e van suspendidas dunha pequena placa con argola. A tapa pode ir suxeita a unha cuarta cadea que termina, á súa vez, noutra argola. Pódese subir e baixar a través dunha abertura practicada na mencionada placa. A miúdo, a ornamentación é simbólica e nela tamén poden figurar inscricións. No mundo asturiano adóitanse citar por parellas. Os incensarios románicos conservados adoitan ser de bronce e adoptaren formas esféricas, aínda que as fontes documentais citan mesmo exemplares de prata e de ouro. Tamén no Románico, pero sobre todo no Gótico, os incensarios adoitan ofrecer configuración arquitectónica, a modo de cúpulas e torres. O Renacemento emprega con preferencia a forma estrita da vasilla. A arte moderna tamén recorre a modelos antigos. Nos altares budistas o incenso é ofrecido diariamente, colocándose, polo xeral, por parellas a cada lado do altar. Adoita ter forma globular e estar decorado con representación de patas ou cabezas de elefante, animal que é símbolo do seu fundador.\n\nNota de alcance: O incensario, nas culturas precolombinas, xogou un importante papel nunha gran variedade de cerimonias: rogativas, ofrendas, funerais, en ocasións o seu cometido estaba relacionado cos aspectos teatrais dos rituais, creando a atmosfera apropiada para establecer a necesaria relación coas divindades. No culto católico, adoita ir acompañado dunha naveta litúrxica. No budismo, á queima de incenso atribúeselle o sentido de sacrificio xa que era utilizado como ofrenda aos deuses, xesto de humildade, obediencia e louvanza á divindade."}
{"id": 1189427, "term": "Naveta", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"naveta\"?", "output": "Cazoleta que leva o incensario, onde se colocan os carbóns.\n\nNota de alcance: O caldeiro utilízase para que a calor non dane o metal ricamente labrado e sexa cómoda a súa limpeza."}
{"id": 1192132, "term": "Insignia de peregrino", "prompt": "Como se define \"insignia de peregrino\"?", "output": "Motivo decorativo, a miúdo de metal non precioso, cuxa función é a de manter unha lembranza da peregrinaxe. A insignia cósese ou prende sobre o traxe que viste o peregrino a modo de medalla. A súa iconografía está ligada á peregrinaxe. Unha das insignias máis utilizadas é a vieira."}
{"id": 1016510, "term": "Vieira", "prompt": "Dame a definición de \"vieira\".", "output": "Motivo decorativo consistente nunha gran cuncha semicircular e convexa, que recibe este nome pola súa relación con Venus. Esta cuncha, moi común nos mares de Galicia, ten dúas valvas, unha plana e outra moi convexa, con dúas orellas laterais e catorce estrías radiais. Tamén se recoñece como vieira ou cuncha de peregrino, a insignia que os cabaleiros das ordes levan prendida ao peito.\n\nNota de alcance: Desde a Antigüidade, as cunchas naturais serviron como aderezo ou adorno, ás veces, simbolizando o amor. Pronto se lle atribúe un valor apotropaico. Este motivo representouse, por exemplo, sobre os sarcófagos das igrexas coptas, ou sobre as tumbas medievais simbolizando a resurrección. Xeralmente, a cuncha de peregrino está relacionada co rito da iniciación e coas peregrinacións medievais, especialmente a Santiago de Compostela, onde os peregrinos, á súa volta, a adoitaban traer cosida ás escravas ou sombreiros."}
{"id": 1189425, "term": "Instrumentos da Paixón", "prompt": "Dame a definición de \"instrumentos da paixón\".", "output": "Reprodución de obxectos ligados á Paixón de Cristo (coroa de espiñas, cravos, martelo, columna, látego, \"pilum\", esponxa, escaleira, dados, túnica, galo, sol, lúa, farol, etc.). Normalmente, están realizados en madeira pintada e a grande escala. Son expostos ou levados en procesión durante a Semana Santa.\n\nNota de alcance: Estes instrumentos son venerados como testemuño da Paixón de Cristo desde a Idade Media e dispostos a xeito de representación para alimentar a meditación dos fieis. Pódeselles atopar sobre unha cruz, crucifixos monumentais de madeira ou tamén miniaturizados no interior dunha botella."}
{"id": 1011820, "term": "Coroa de espiñas", "prompt": "Cal é o sentido de \"coroa de espiñas\"?", "output": "Peza de sección circular para ser encaixada na cabeza da imaxe. Sobre a cabeza de Xesucristo simboliza a Paixón de Xesús.\n\nNota de alcance: A coroa de espiñas de Cristo foi, en principio, conservada en Xerusalén. Segundo as fontes, xa no ano 409 a súa existencia foi mencionada por San Paulín de Nole e testemuñada no século VI por Casiodoro antes da súa chegada a Constantinopla."}
{"id": 1191268, "term": "Ipawo ase", "prompt": "Que quere dicir \"ipawo ase\"?", "output": "Bastón cerimonial portátil, normalmente de ferro ou latón, de autoridade e forza vital, que pertence á serie de obxectos utilizados pola sociedade secreta ogboni, unha das institucións máis importantes dos yoruba (Nixeria). Estas pezas actúan tamén como axóuxeres e utilízanse para chamar os espíritos ancestrais e asegurar así a súa presenza nas cerimonias. Algunhas teñen badalos, outras son idiófonos ou instrumentos cuxo son é producido por unha vibración do seu elemento metálico ou de madeira, libre de calquera tensión.\n\nNota de alcance: Este bastón-ferreña é empregado por todos os alase (individuos que exercen e posúen \"Ase\", a autoridade) a favor dos seus seguidores, entre os que se atopan os anciáns, sacerdotes, xefes ogboni e reis. Son usados cando a voz real do seu propietario non debe ser oída, en tales momentos ponse a énfase no rango da persoa. Non importa cal sexa a fonte do son, pois este sempre comunica boa vontade e bendición, expresadas na frase yoruba \"así sexa, que poida chegar a pasar, ase, ase, ase!\". O son está concibido para chegar ao Máis Alá, ata Orun, o reino espiritual dos deuses e antepasados."}
{"id": 1191972, "term": "Iwano Ogun", "prompt": "Dime cal é a definición de \"iwano ogun\".", "output": "Espada folla de sabre ritual ou curva, con motivos decorativos calados na súa folla, relacionada coa sociedade secreta ogboni, unha das institucións máis importantes dos yoruba (Nixeria). Os mangos mostran dignitarios ou sacerdotes de Ogun, pois normalmente estas armas asócianse co culto ao deus do ferro, o seu divino patrón, como no caso das \"ada Ogun\".\n\nNota de alcance: Na rexión de Abeokuta, as pezas de latón fundido víronse influídas polas obras \"ijebu\" e os mestres artífices pronto realizaron obxectos para a sociedade ogboni. Creáronse bastóns de título que adoptaron gran variedade de formas, na súa maioría espadas con follas ciceladas ou caladas e mangos figurativos. Estes bastóns de título utilízanse con insignias de oficio ou cetros de xefes."}
{"id": 1191975, "term": "Jagun-Jagun", "prompt": "Que quere dicir \"jagun-jagun\"?", "output": "Figura ritual yoruba (Nixeria), oca, que representa un xinete e un cabalo. As distintas versións destas pezas tállanse normalmente en madeira e, en raros casos, en marfil. Normalmente nestas figuras ecuestres o xinete adoita ser máis grande que o cabalo, o que constitúe unha indicación de status. Durante o século XIX gardábanse nas casas de xefes militares.\n\nNota de alcance: As figuras de cabalos foron introducidos en Exipto a mediados do segundo milenio a. C. e, desde alí, dispersáronse a través do continente; a pesar diso, a súa figuración non foi habitual no continente africano. Este tipo de tallas utilizábanse nos cultos realizados na honra de divindades como Shango, deus do trono; Orisha Oka, deidade agrícola; Eriule, deus da caza; Ogun, deus da guerra; Esu, o deus embusteiro; e Oduduwa, o fundador do Estado yoruba. Nalgúns casos representan as mesmas divindades, aínda que é menos habitual, pois ao non coñecer o seu aspecto, non poden ser materializadas. Outras hipóteses apuntan cara ao feito de que os xinetes honrarían a guerreiros reais, polo que, moitas veces, son relacionadas co heroe Obatala."}
{"id": 1189420, "term": "Xerra bautismal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"xerra bautismal\"?", "output": "Recipiente utilizado entre os cristiáns para a administración do Bautismo. Ten forma de pequena xerra, ao redor de 15 cm de altura, e está dotada dun bico para verter e dunha asa."}
{"id": 1189686, "term": "Xerra de ablucións", "prompt": "Dime cal é a definición de \"xerra de ablucións\".", "output": "Recipiente en forma de xerra con bico, utilizado polos celebrantes católicos para verter a auga das ablucións durante as misas pontificais, así como en certas cerimonias litúrxicas: Mércores de Cinza, Domingo de Ramos, o lavatorio dos pés o Xoves Santo (Xerra para o lavatorio), o Bautismo, etc. A miúdo, acompáñase por unha fonte de ablucións e pode adoptar a forma dunha figura humana ou animal."}
{"id": 1189667, "term": "Xerra de circuncisión", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"xerra de circuncisión\"?", "output": "Xerra na que se conserva o viño que será vertido na copa de circuncisión, durante a cerimonia xudía coñecida como o \"rescate\" (\"pidión\") e que ten lugar aos trinta días do nacemento do primeiro fillo varón."}
{"id": 1189699, "term": "Xerra para o lavatorio", "prompt": "Cal é a definición de \"xerra para o lavatorio\"?", "output": "Recipiente en forma de xerra con bico, de talla relativamente importante. É utilizada especificamente para a cerimonia do lavatorio dos pés, practicado a persoas humildes durante o Xoves Santo.\n\nNota de alcance: A peza vai acompañada dunha almofía."}
{"id": 1190343, "term": "Jia", "prompt": "Cal é a acepción de \"jia\"?", "output": "Recipiente de sacrificio e unha das primeiras formas rituais en bronce, que aparece no Período Erlitou e cuxo uso ritual como quentador de viño foi abandonado en China xa na Dinastía Zhou do Oeste (ca. 1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). A forma máis común dos \"jia\" responde a un corpo redondeado, de embocadura aberta, pescozo alto, corpo profundo, dotado de tres patas, con dúas pequenas asas a ambos os dous lados da boca. Entre o pescozo e o ventre aparece unha asa relativamente grande. Aínda que similar ao \"jue\", o \"jia\" adoita ser de presenza máis impoñente, e non posúe bico para verter líquidos. Existen dous tipos: nun, as paredes son bastante delgadas e a parte da cintura adopta unha forma de tambor redondeado, con base redonda e patas cónicas; o outro tipo, ten paredes algo máis grosas, coa parte inferior da cintura oblicua, a base plana e as tres patas trianguladas. Os primeiros parecen dun estadio máis primitivo, aínda que sen unha distancia temporal elevada, no que as pegadas do seu modelo en cerámica son moito máis obvias. Os segundos son unha evolución a partir dos primeiros, as patas angulares demostran xa un certo abandono da dependencia dos modelos de arxila máis obsoletos, marcando un progresivo avance cara a un sistema de fabricación propio dos bronces (Dinastías Jia (2207-1766 a. C.) e Shang I (1765-1562 a. C.)."}
{"id": 1190378, "term": "Jian", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"jian\"?", "output": "Recipiente ritual chinés de gran tamaño para conter auga, utilizado na Dinastía Zhou do Leste (ca. 770-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). Este tipo de vasillas rituais en bronce, adoitan ter unha grande embocadura con bordo circular ou cadrado e o ventre con lixeira forma de tambor con base plana, en xeral, con asas zoomórficas anulares. Na súa decoración utilízanse fundamentalmente as figuras de dragóns.\n\nNota de alcance: As fontes documentais, así como a análise dos diversos materiais arqueolóxicos, suxiren tres usos diferentes para estes recipientes: como cisterna para reter auga para as ablucións, como espello no que reflectirse, uso que se lle daba antes de que se xeneralizasen os espellos de bronce, e como neveira, conservando xeo no seu interior onde se conxelarían os alimentos."}
{"id": 1190382, "term": "Jiao", "prompt": "Cal é a acepción de \"jiao\"?", "output": "Recipiente ritual chinés para beber ou para servir licor. A diferenza do \"jue\", o \"jiao\" presenta dúas puntas simetricamente opostas na súa boca, que permite verter o líquido desde ambos os dous lados.\n\nNota de alcance: O viño era unha das ofrendas principais nos ritos da China arcaica e os recipientes destinados a contelo convertéronse en elementos esenciais nos banquetes rituais e sacrificiais."}
{"id": 1190350, "term": "Jue", "prompt": "Dame a definición de \"jue\".", "output": "Recipiente ritual de sacrificio, xeralmente trípode, para beber licor quente ou para servilo durante as cerimonias. Os \"jue\" son unha das tipoloxías de bronces máis arcaicas exhumadas en gran número no xacemento de Erlitou (Yanshi, Henan), datado na Dinastía China Xia tardía (ca. 2207-1766 a. C. A dinastía Zhou do Oeste (ca. 1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). O corpo dos \"jue\" adopta unha forma elíptica, aínda que tamén existen exemplares de forma cadrada. A parte da boca alóngase en forma de bico para verter o viño ou o líquido que contivese; ao outro extremo da boca, para equilibrar o seu aspecto, ábrese unha especie de cola alada afiada. Nos dous puntos en que o corpo se une ao bico, adoitan aparecer un par de apéndices cilíndricos que, nalgúns exemplares, poden estar entrecruzados para formaren un apéndice único. Na parte inferior do ventre aparecen tres patas alongadas e, nos modelos cadrados, catro. Sobre a función dos devanditos apéndices existen diversas versións: para uns investigadores, non é máis que un elemento decorativo; para outros, servían para colgar algunha peza que acompañase o licor; algúns sosteñen que estarían destinados a ser apoiados nos pómulos coa intención de moderar a inxestión do licor. Máis recentemente algúns especialistas apostaron por que a súa función fose a de soster un cedazo para filtrar o licor."}
{"id": 1192270, "term": "Jue Suo Qi", "prompt": "Dame a definición de \"jue suo qi\".", "output": "Tipo de \"jue\" datado na Dinastía Zhou do Oeste inicial (ca. 1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), cuxas características excepcionais son a carencia dos apéndices do bordo da boca dos \"jue\", as catro patas (tetrápodo) e o ventre oblongo, probablemente esta forma oblonga proceda dunha evolución a partir dos exemplares cadrados. O bico e a cola están dispostos cara a arriba sobre un corpo pouco profundo. A súa base é case plana, a asa diminuta, apenas permite introducir un só dedo. As catro patas longas, con forma de coitelo, están dispostas cara a fóra. Todas estas características distíngueno dos \"jue\" da Dinastía Shang tardía (ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) e mostra os cambios producidos na forma dos devanditos obxectos durante a Dinastía Zhou do Oeste. A decoración dos \"jue Suo Qi\" é moi concisa. Na parte do ventre aparece unha composición estilizada de máscara zoomorfa na que, unicamente os ollos se distinguen con claridade; o resto está ornamentado co motivo coñecido como \"orlas de trono\" (\"lei wen\"). Na parte interior da cola aparece a inscrición de nove caracteres, nos que se explica que este \"jue\" se fundiu con motivo do sacrificio do día \"xin\".\n\nNota de alcance: \"Xin\" era o día que se celebraba a cerimonia polos devanceiros, o que obrigaba a utilizar un nome de sacrificio nas cerimonias conmemorativas. Este nome compúñase normalmente engadíndolle ao título do ascendente a rama terrestre e o nome do día correspondentes; ou ben, poñendo directamente só o día e a rama terrestre (tipo ao que corresponde o \"jue Suo Qi\"). As investigacións sobre nomes para sacrificios nos bronces das Dinastías Shang tardía e Zhou do Oeste parecen apuntar a que só os Shang e os seus descendentes utilizaron esta pauta de \"nome para o sacrificio\", costume que non adoptaron os Zhou. Por iso, aínda que non poucos bronces datados nesta última dinastía levan este tipo de nomes, débese a que foron encargados por descendentes da Shang."}
{"id": 1192161, "term": "Ka", "prompt": "Que significa \"ka\"?", "output": "Obxecto que se representa por medio dun signo xeroglífico no que figuran dous brazos estendidos. A este signo críaselle dotado dunha potencia máxica para rexeitar calquera influencia maligna.\n\nNota de alcance: A través do \"Ka\", os exipcios designaban a forza creadora de vida que residía en cada individuo, considerábase o elemento esencial que distinguía unha persoa viva doutra morta, de aí que en ocasións se traduza como \"sustento\". Vén á existencia ao mesmo tempo que nace a persoa, servíndolle a partir dese momento como o seu \"dobre\" e aparecendo representado na arte funeraria en ocasións como unha figura dun tamaño lixeiramente menor, que se sitúa tras o vivo. As estatuas funerarias eran entendidas como imaxes do \"Ka\" do defunto e, ás veces, sobre elas situábase o signo ou símbolo correspondente. Ás veces, é o deus creador Khnum quen se representa no acto de modelar o \"Ka\" no torno do oleiro, ao mesmo tempo que confecciona o corpo do ser humano. As crenzas relixiosas suxerían que a reunificación do \"Ba\" e do \"Ka\" no Máis Alá era o que posibilitaba que o defunto acabase a súa transformación nun \"Akh\" (un \"defunto benaventurado\"). Cando un individuo falecía, o seu \"Ka\" continuaba vivo, e requiría o mesmo sustento que o ser humano precisara cando estaba vivo. Por iso ha de estar provisto ou ben de auténticas ofrendas de alimentos, ou ben, no seu defecto, de representacións deses mesmos alimentos nas paredes das tumba, representacións que eran \"activadas\" polo propio \"Ka\" a través da \"fórmula de ofrendas\", que lle era dirixida a el mesmo. En calquera caso, entendíase que o \"Ka\" non consumía eses alimentos, senón que asimilaba as enerxías vivificadoras que contiñan. Ás propias ofrendas denominábanse en ocasións \"kau\" e ás veces eran substituídas nas representacións que adoitaban figurar nas mesas de ofrendas polo signo xeroglífico que se le como \"Ka\". Ao \"Ka\" están dedicadas as ofrendas que se adoita depositar diante da falsa porta das tumbas."}
{"id": 1191789, "term": "Kalasha", "prompt": "Define \"kalasha\".", "output": "Vaso sagrado ou cáliz da ambrosía do budismo tibetano ou \"lota\", que contén o \"amrita\" (elixir da inmortalidade conseguido polos Asura e os Deva na pasaxe mítica do \"Amritamanthana\" ou \"Batida do Mar de Leite\"), do que á súa vez nace o \"soma\" (bebida do sacrificio védico) e que se garda no \"khumba\" (literalmente \"vaso de auga\"). Os materiais adoitan ser o cobre dourado e repuxado, con incrustacións de pedras preciosas. O corpo da peza adoita estar coidadosamente decorado en estratos horizontais sobre unha base de corola de loto. Tamén chamado en tibetano \"pumpa\", aparece normalmente ornamentado con imaxes gravadas de seres celestiais e animais mitolóxicos, xunto aos oito símbolos de bo agoiro do budismo. Así mesmo, pode aparecer como decoración escultórica en forma de vaso, coroando a cima dos tellados de certos templos, por encima da \"malmalaka\" (ornamentación arquitectónica almofadada e acanalada, situada no vértice superior dos piares e de certas torres-santuarios dos templos de estilo \"nāgara\").\n\nNota de alcance: O cáliz da ambrosía é o atributo de Amitayus (v. Figura de Amitayus). Utilízase en rituais de lonxevidade e no curso de iniciacións tántricas, ademais de empregarse para efectuar ofrendas simbólicas a lamas e divindades. Na iconografía budista asóciase igualmente co cántaro de auga co que se lava o neno Buda, e coa \"kundika\", que porta Avalokisteshvara (v. Figura de Avalokisteshvara) para derramar sobre os budistas o elixir que calma o sufrimento."}
{"id": 1003123, "term": "Cálato", "prompt": "Que quere dicir \"cálato\"?", "output": "Recipiente troncocónico ou cesta baixa, sen asas nin pé.\n\nNota de alcance: O uso do \"kalathos\" no culto grego está documentado desde principios do século V a. C. chegando ata a Antigüidade tardía. Na vida cotiá é un obxecto propio do mundo feminino destinado a conter a la; aínda que tamén pode servir para conter froitos, flores, gran, etc. Como emblema relixioso, o \"kalathos\" era levado na honra a Deméter e Tellus para mostrar abundancia. Tamén está relacionado con Atenea, patroa das artes do tecer. Nas escenas de culto funerario suritálicas adoitan conter ovos, froitas e atributos propiamente femininos como o espello ou o alabastrón. Na cultura ibérica o \"kalathos\" convértese no vaso por excelencia, coñecido popularmente como \"sombreiro de copa\". Xeralmente corresponde a un recipiente de forma cilíndrica e paredes rectas, con bordo horizontal saínte e sección triangular, e base cóncava umbilicada, sendo utilizado, dentro dun contexto funerario, como urna cineraria. Polo xeral, cando se utiliza no mundo ibérico como vaso ritual, preséntase con decoración figurada e inscricións pintadas. No mundo ibérico os modelos máis arcaicos localizáronse en necrópoles andaluzas; a partir do século III a. C. Documéntanse en xacementos de Levante."}
{"id": 1192769, "term": "Kamea", "prompt": "Dame a definición de \"kamea\".", "output": "Nome hebreo de amuleto. Normalmente contén letras sagradas ou símbolos que inclúen nomes de anxos ou demos escritos con debuxos xeométricos. Utilizáronse frecuentemente en tempos talmúdicos e gaónicos (séculos VI e XI). Baixo a influencia do misticismo xudeu posterior adoptaron a forma de diagramas cabalísticos, versículos bíblicos e combinacións de letras inscritas sobre papel, pergamiño ou metal."}
{"id": 1189331, "term": "Kapala", "prompt": "Define \"kapala\".", "output": "Vaso ritual ou copa de libacións, realizada a partir dun cranio humano, utilizada por certas seitas e devotos de Shiva (v. Figura de Shiva), así como nas cerimonias tántricas e lamaístas en Bengala, Nepal e Tíbet. Simboliza a fugacidade da existencia e a renuncia ao \"samsara\" (ciclo infinito de nacementos e renacemento que condicionan a vida dos seres vivos segundo o seu \"karma\" e que produce un mundo ilusorio marcado pola permanencia de todas as cousas). O recipiente adoita estar adornado con monturas en bronce e prata. No Tíbet, o tantrismo mestúrase co puro budismo \"Mahayaāna\", ata o punto de que é difícil distinguir, tanto na imaxinería relixiosa como na profana, que obxectos son tántricos e cales non o son. Ás veces, a tapa representa o cerebro e outros órganos humanos que, simbolicamente, se botan no seu interior para vencer o temor á morte e superar o apego ao propio corpo. En tibetano, recibe o nome de \"t'od-k'rag\".\n\nNota de alcance: A copa cranial, que algúns adeptos e ioghis (practicante avanzado do sistema \"yóguico\" do budismo tántrico) usan como cunco ou bol de mendicante, segundo se observa con frecuencia na iconografía lamaísta, é un dos utensilios rituais que se empregan para rememorar a impermanencia da existencia humana e, á vez, a posibilidade de alcanzar a iluminación. Por iso, se adoita representar repleta coa ambrosía da inmortalidade espiritual (o sangue), simbolizando o retorno á divindade da existencia."}
{"id": 1190306, "term": "Karchesion", "prompt": "Dame a definición de \"karchesion\".", "output": "No mundo clásico, recipiente composto por un vaso con paredes cóncavas e dúas asas altas.\n\nNota de alcance: O \"karchesion\" é coñecido fundamentalmente a través da obra de Safo, así como doutros autores posteriores que o citan como un dos recipientes ligados ao simposio, aínda que tamén aparece relacionado co servizo dos banquetes de culto. Así, acháronse exemplares no Cabirion de Samotracia ou no Artemision de Thasos."}
{"id": 1189326, "term": "Kartrikâ", "prompt": "Que significa \"kartrikâ\"?", "output": "Coitelo ou macheta ritual budista que se utiliza para loitar contra os inimigos da doutrina, transformando e eliminando os velenos espirituais que obstaculizan a Iluminación. A \"kartrikā\", \"trikhuk\" en tibetano, componse dunha coitela, case semicircular, provista dunha empuñadura na parte central, que remata cun \"vajra\". Neste caso, recibe o nome de \"vajrakartrikā\".\n\nNota de alcance: A coitela serve para cortar os lazos da ignorancia. Utilízase para manter acurraladas as malas vibracións e enfermidades, para expulsar os espíritos malignos e para combater os inimigos do \"Dharma\" ou Lei Sagrada. A macheta semicircular, característica das deidades iracundas, aparece xeralmente emparellada co cranio humano ritual. Usada simbolicamente para seccionar o cranio da propia existencia fenoménica, a súa folla simboliza a profunda sabedoría. A \"kartrikā\", o \"vajra\", a campá \"ghanta\" e o \"phur-bu\" son os obxectos que constitúen a simboloxía máis significativa do ritual lamaísta tántrico, nome polo que tamén se coñece o budismo \"Vajrayāna\". O tantrismo baséase nos textos sagrados coñecidos como \"tantra\" e utiliza diferentes obxectos rituais que, xunto coa práctica da meditación, teñen a función de harmonizaren o corpo, a palabra e a mente para conseguir o estado de perfección nunha soa vida."}
{"id": 1192126, "term": "Vajrakartrikâ", "prompt": "Cal é a definición de \"vajrakartrikâ\"?", "output": "\"Kartrikā\" cuxa empuñadura remata cun \"vajra\" utilizada no budismo \"Vajrayāna\" (budismo lamaísta tántrico)."}
{"id": 1189607, "term": "Kashkul", "prompt": "Explica que significa \"kashkul\".", "output": "No Islam, nome que recibe o cunco esmoleiro, normalmente de cobre e con decoración e inscricións gravadas, atributo dos \"derviches\" sufís, cuxa forma está inspirada nun coco de mar. É utilizado por estes para recoller esmolas ou os alimentos que se lles ofrece. Lévase pendurado ao pescozo.\n\nNota de alcance: Os \"derviches\", monxes que fan entre outros votos o de pobreza, levan á máxima esaxeración o seu ascetismo en países como India. A maioría das súas cerimonias foron introducidas no Islam polos sufís."}
{"id": 1193252, "term": "Kaumodaki", "prompt": "Explica o significado de \"kaumodaki\".", "output": "Maza ritual, símbolo do poder do coñecemento no hinduísmo e atributo de Vishnu (v. Figura de Vishnu)).\n\nNota de alcance: No hinduísmo, o coñecemento é a esencia da vida da que se derivan todos os poderes físicos e mentais."}
{"id": 1190307, "term": "Keras", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"keras\"?", "output": "Na antiga Grecia, recipiente ou vaso en forma de corno, en metal ou en cerámica, empregado para beber o viño.\n\nNota de alcance: O \"keras\" é utilizado desde o século V a. C. nos banquetes ligados ás festas rituais gregas, mentres que o ritón documéntase a partir do século IV a. C. Atopáronse exemplares nalgúns santuarios como o de Atenea Alea en Tegea."}
{"id": 1014731, "term": "Cerno", "prompt": "Como se define \"cerno\"?", "output": "Na cerámica clásica, recipiente composto por un cunco de maior tamaño e outros máis pequenos no seu interior ou no bordo, nos que se verten os diversos líquidos, cereais e legumes que forman a ofrenda e que se mesturan no corpo do vaso.\n\nNota de alcance: A súa utilización é ritual, para expoñer ofrendas sacras ou realizar libacións. O \"kernos\" é tamén habitual no mundo ibérico, onde funciona dentro do culto doméstico ou nalgúns rituais. A tipoloxía cerámica ibérica coñece o \"kernos\" anular con decoracións vexetais e figuradas."}
{"id": 1186329, "term": "Kero", "prompt": "Cal é a definición de \"kero\"?", "output": "Vaso tallado de libación ritual, dunha soa peza de madeira dura, xeralmente de chachacoma (\"Escallonia resinosa\"), de forma troncocónica e con decoración incisa ou lacada, segundo se corresponda a súa elaboración ao Período Inca ou Colonial. Os \"keros\" son característicos do Imperio Incaico, estando restrinxido o seu uso ao inca e ás elites, aínda que a súa orixe remóntase a unha tradición máis antiga, enraizada nos complexos culturais Pukara, Tiahuanaco e Huari. A maior parte dos \"keros\" que se conservan proceden de contextos funerarios e forman parte dunha tradición que se estende por todos os confíns do \"T. tinsuyu\" ou Imperio das Catro Direccións, desde o século XV ata moi entrado o século XVIII. O \"kero\" alcanza o seu máximo desenvolvemento e uso no Imperio Incaico do \"Tuhuantinsuyu\", persistindo durante o Período Colonial, dentro dos brindes e libacións de chicha (bebida fermentada de millo) que acompañan o complexo cerimonial andino. A súa adxudicación aos diferentes períodos (época prehispánica, de contacto e colonial), vén determinada fundamentalmente pola súa decoración e técnicas decorativas. Os pertencentes ao Período Inca presentan decoración xeométrica incisa de cadrados, triángulos e rombos, aínda que tamén se observa un uso incipiente de pigmentos e de resina. Tamén parecen corresponder a este período, ou ao do inmediato contacto cos españois, algúns dos que presentan figuras nos seus bordos en forma de felinos. Durante o Período Colonial prodúcese o auxe na representación de escenas policromas, mediante o baleirado e o recheo con pigmentos. As cores básicas son: vermello, branco, azul, verde, ocre e violeta, en diferentes matices ou tonalidades, obtidos de plantas e minerais. A estrutura decorativa distribúese xeralmente en tres campos horizontais: o superior que constitúe a decoración principal; o central na que se distribúen motivos xeométricos: círculos, rombos, triángulos, liñas quebradas, en zigzag ou os chamados \"tocapus\" (rectángulos que albergan motivos xeométricos con outros de tipo figurativo, en gran parte sen descifrar); e o inferior que adoitan levar decoración floral.\n\nNota de alcance: Xunto coas denominadas \"pajchas\", os \"keros\" cumprían unha importante función ritual nas diferentes festividades que compuñan o calendario relixioso, social e cerimonial inca. Trátase dun obxecto de carácter sagrado utilizado para levar a cabo libacións rituais á Nai Terra (\"Pachamama\" ou \"Mamma Pacha\") durante as cerimonias propiciatorias da fertilidade. O compoñente fundamental das relacións co mundo sobrenatural é o contrato. Todas as manifestacións relixiosas establecen un elaborado procedemento que vai desde os máis sinxelos contactos individuais ás máis complexas cerimonias colectivas. O principio básico é o mesmo. En tempos moi remotos, que en ocasións se funden cos mitos ancestrais, as forzas sobrenaturais chegaron a un acordo co home polo cal se determinaba onde- espazo sagrado -, quen- intermediario -, a quen- forzas sobrenaturais -, como- ritos e cerimonias -, e con que- obxectos sagrados- debía realizarse."}
{"id": 1188137, "term": "Ketubah", "prompt": "Define \"ketubah\".", "output": "Contrato matrimonial (en plural \"Ketubot\", en hebreo) en hebreo que certifica a unión da parella. Redáctase sobre papel ou pergamiño decorado con caligrafía e motivos iconográficos, normalmente atópase enmarcado e iluminado. No mencionado contrato estipúlase o dote da noiva, as obrigas que contrae o esposo coa esposa, igualmente asegura os dereitos da muller e indemnizacións en caso de divorcio, invalidez ou morte do esposo, contén cláusulas que seguen unha forma estereotipada.\n\nNota de alcance: O contrato asínase o domingo, antes do día da cerimonia (mércores seguinte), momento no que se lerá en público. Será a familia da noiva quen o garde como garantía e seguridade para esta."}
{"id": 1191829, "term": "Khadga", "prompt": "Con que significado se emprega \"khadga\"?", "output": "Espada da sabedoría transcendental que, como arma ritual do budismo tántrico, simboliza a vitoria da iluminación sobre as forzas do mal, do mesmo xeito que a sabedoría divina triunfa sobre a ignorancia do ser, fendendo e resgando o veo da súa cegueira espiritual. Na realización deste tipo de armas rituais adóitase utilizar o ferro, cobre, prata repuxada ou mesmo en madeira policromada, na súa ornamentación destacan os recubrimentos dourados. En tibetano, a \"khadga\" recibe o nome de \"reltri\".\n\nNota de alcance: Este tipo de espadas son utilizadas como atributo de diferentes divindades, tanto hindús como budistas, especialmente de Achalanātha, simbolizando a vitoria sobre os desexos, obtendo así a liberación da alma (\"moksha\")."}
{"id": 1191830, "term": "Espada de Pektse", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"espada de pektse\"?", "output": "Tipo de espada ritual ou \"Khadga\" que representa a arma destrutiva e mortal da deidade protectora Pektse. O veleno mortal do escorpión, cuxa figura está representada na súa empuñadura, simboliza a forza e o poder destrutor da devandita deidade.\n\nNota de alcance: No budismo tántrico, a espada é o símbolo da vitoria da sabedoría iluminada sobre a ignorancia."}
{"id": 1191865, "term": "Khakkhara", "prompt": "Que significa \"khakkhara\"?", "output": "Bastón de peregrino utilizado polo budismo e o hinduísmo, caracterizado principalmente por estar ornamentado na súa cúspide por unha serie de aneis de metal (arandelas ou ferreñas) destinados a facer ruído e alertar con iso a camiñantes e infieis. Nestes bastóns budistas o remate adopta forma de estupa e os aneis aumentan en número segundo a sacralidade ou status do portador; os relixiosos teñen dereito a un \"khakkhara\" con dous aneis de metal; Kshitigarbha (un dos Bodhisattva do Mahayana considerado como a guía e o salvador dos seres condenados) porta un bastón con seis aneis, que simbolizan as \"Seis vías da reencarnación\", na que el é o mestre; mentres que as representacións de Budas (v. Figura de Buda) portan un \"khakkhara\" con doce aneis. O \"khakkhara\" é utilizado principalmente polos relixiosos budistas en China, Asia Central e Xapón, e de xeito excepcional na India.\n\nNota de alcance: Este \"bastón de alarma\" era levado nun principio por leprosos, sendo recuperado polo budismo como obxecto ritual da iconografía sagrada e símbolo de xerarquía relixiosa."}
{"id": 1189625, "term": "Khorten", "prompt": "Que quere dicir \"khorten\"?", "output": "Obxecto ritual budista, comunmente chamado \"muíño de oracións\", utilizado por todos os tibetanos, independentemente do rango social ao que pertenzan. Está composto por un corpo cilíndrico oco, xeralmente de metal, con oracións gravadas ou \"mantras\". As follas longas de papel, que se conservan no interior, son introducidas nun pequeno saco de tea. Os textos poden corresponder a calquera libro sagrado, mentres que a oración, gravada no exterior do cilindro, adoita facer referencia ás sílabas \"Om mani padme hum\". Este tipo de expresións curtas eran utilizadas para centrar a atención durante a meditación, convidando as divindades a manifestarse no espazo ritual sagrado. Hai muíños de oración portátiles, provistos dun eixe que serve de mango, aos que se lles fixa unha bóla no extremo dunha cadea longa, colocada no medio do corpo cilíndrico, facéndoos virar mediante movementos de oración. Tamén poden ser de gran tamaño, como os que se atopan nos muros de acceso aos templos, protexidos das inclemencias do tempo por un tellado e que son xirados consecutivamente polos peregrinos e monxes de camiño ao santuario. O cilindro do muíño debe ser virado na mesma dirección do sol, cada volta equivale á lectura das oracións do seu interior. Esta práctica implica unha serie de prescricións como a de estar nun estado mental de serena meditación. En movemento, o muíño emite un son suave e compasado en harmonía co ritmo do camiñante. Tamén pode recibir o nome de \"chos-kor\", que significa \"virar a doutrina\" e fai referencia ao primeiro ensino de Buda, cando puxo en movemento a \"Roda da Lei\" ou \"Dharmacakra\".\n\nNota de alcance: No budismo \"Vajrayāna\", a importancia da oración e a meditación como medio para alcanzar a liberación conduciu os lamas á creación de muíños de oracións que lle posibilitasen á poboación iletrada o logro dese obxectivo, xa que non tiñan acceso aos textos sagrados ou non dispuñan de tempo polas súas ocupacións diarias. O xiro do muíño, de dereita a esquerda, equivale á lectura da oración que contén no seu interior. A maior número de voltas, máis numerosas serán as oracións, as cales proporcionarán moitos beneficios, sendo o principal deles o eliminar os obstáculos que impiden alcanzar a iluminación."}
{"id": 1192127, "term": "Kundika", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"kundika\"?", "output": "Pequena botella globular budista, de pescozo longo e con biquelo, para conter \"amrita\" (elixir da inmortalidade conseguido polos AIMEN e os Deva na pasaxe mítica do \"Amritamanthana\" ou \"Batida do Mar de Leite\").\n\nNota de alcance: O recipiente ritual asóciase con Avalokisteshvara (v. Figura de Avalokisteshvara) quen o utiliza para derramar sobre os budistas o elixir que calma o sufrimento."}
{"id": 1014734, "term": "Cílica", "prompt": "Explica que significa \"cílica\".", "output": "Copa ancha, con corpo pouco profundo, dúas asas horizontais, normalmente con pé alto, aínda que tamén se atoparon pezas con pé baixo. Existen diferentes tipos de copas, entre outras, destacan a copa de labio, xeralmente de pequeno tamaño, paredes moi finas, asas fráxiles e lixeiramente elevadas, e pé alto; e a copa de ollos, chamada así polos enormes ollos que decoran ambas as caras do vaso.\n\nNota de alcance: Na Grecia antiga, o vaso era un elemento esencial dentro do simposio, presidía toda a cerimonia. A \"kylix\", copa de beber, en moitas ocasións cargábase de imaxes cun profundo significado: algunhas só se albiscan ao achegar a boca ao vaso para beber e a principal pintábase no medallón do fondo, colocada de tal forma que só se conseguía ver completamente cando se apurara a copa. A experiencia visual quedaba potenciada pola inxestión do viño, elemento central e que se inxería baixo a invocación de Dioniso. No seo deste rito maniféstase, en ocasións de maneira diáfana, a ideoloxía da morte. Algúns medallóns presentan a cara de Gorgo, xenio dador da morte, que fixa a vista no bebedor que, tras apurar a copa, está xa posuído polo viño e o deus que mora nel."}
{"id": 1192843, "term": "Labis", "prompt": "Define \"labis\".", "output": "Culleriña de metal precioso, dourada ou prateada, xeralmente cunha cruz na extremidade do mango, destinada no culto ortodoxo a distribuírlles a comuñón aos fieis baixo as dúas especies.\n\nNota de alcance: Unha vez colocados os anacos de pan consagrado dentro do \"Agion Poterion\" (cáliz) que contén o Precioso Sangue, chegado o momento de distribuír a comuñón, o sacerdote toma coa culler cada un dos anacos empapados e introdúceos na boca dos fieis."}
{"id": 1012027, "term": "Lacrimatorio", "prompt": "Como se define \"lacrimatorio\"?", "output": "Pequeno frasco de cristal ou alabastro que serve para conter un líquido ou ungüentos perfumados que se depositaban nas sepulturas ao final da Antigüidade ou na Alta Idade Media."}
{"id": 1189467, "term": "Ladrillo da Porta Santa", "prompt": "Como se define \"ladrillo da porta santa\"?", "output": "Ladrillo utilizado para tapiar o muro da Porta Santa das basílicas xubilares romanas tras a cerimonia de clausura. Están estampados con símbolos relixiosos, insignias eclesiásticas (tiara papal, sombreiro cardinalicio, etc.), así como con inscricións conmemorativas do ano do xubileu. Os usados polo Papa en San Pedro de Roma decóranse especialmente, ademais de seren dourados ou prateados."}
{"id": 1190549, "term": "Lakaina", "prompt": "Define \"lakaina\".", "output": "O nome da copa procede da arxila na que estaba fabricado ou por ser unha forma propia de Laconia. Utilizábase nos banquetes cultuais da antiga Grecia."}
{"id": 1039612, "term": "Lámpada de mesquita", "prompt": "Dame a definición de \"lámpada de mesquita\".", "output": "Lámpada de vidro, cerámica ou metal que servía para iluminar as mesquitas. Nalgunhas construcións colgaban en gran número fronte á parede da \"quibla\" (dirección que toma o crente para rezar de cara á \"ka ´ba\" -A Meca -). As lámpadas colgantes de vidro compóñense dunha ou varias lanternas de mesquita que son suxeitadas por aneis. Deste xeito, as lámpadas proporcionaban unha luz dourada (o fondo e o pescozo adoitan estar pintados con cores douradas e esmaltadas) que se dirixía cara ao teito, mentres que a luz máis tenue e azul dirixíase cara á parte inferior da estancia.\n\nNota de alcance: Os mellores exemplares adoitan proceder de Siria e corresponden aos séculos XIV e XV. A representación por medio do escudo introdúcese a partir da heráldica dos cruzados, de quen se adopta o león de Inglaterra, a flor de lis de Francia e a aguia do Imperio Alemán."}
{"id": 1192767, "term": "Lanterna de mesquita", "prompt": "Con que significado se emprega \"lanterna de mesquita\"?", "output": "Obxecto con forma de floreiro, polo xeral duns 35 cm de altura, de pescozo ancho e abucinado, corpo avultado e base plana ou troncocónica, destinado a ser colgado para formar parte da luminaria dunha mesquita. No ombreiro pode levar unhas asas pequenas ou argolas de suspensión de cristal da mesma cor que a lanterna, normalmente en número de tres ou seis, que van pegadas ao redor do corpo a intervalos regulares para ser suspendida de cadeas. A forma parece datar de fins do século XIII. O vidro adoita ter unha tonalidade apardazada ou verdosa, a miúdo embazado por burbullas. Durante o dominio dos mamelucos (séculos XIII-XIV) as pezas caracterízanse polo fondo e o pescozo pintados con cores douradas e esmaltados. Mentres que no pescozo, en forma de embude, aparece de maneira habitual o versículo do Corán 24, 35; no fondo podía poñerse o nome do creador e recalcar a súa posición mediante a representación do seu escudo.\n\nNota de alcance: As lanternas de mesquita foron realizadas coa técnica do soprado a man (só o pé se produce de maneira separada e adhírese con posterioridade). En rigor non é unha lámpada, senón unha pantalla ornamental para unha lampadiña de aceite con sal groso e unha mecha flotante que se coloca nun interior."}
{"id": 1192889, "term": "Lámpada de dous picos", "prompt": "Dime cal é a definición de \"lámpada de dous picos\".", "output": "Lámpada fenicia caracterizada pola súa forma aberta e os seus dous bicos.\n\nNota de alcance: A presenza de lámpadas de dous bicos convértese nunha característica de numerosas tumbas fenicias. Eran depositadas no seu interior ou diante das portas dos dromos. Parece que esta característica non era coñecida en Oriente e que en Occidente non chega a desenvolverse ata o século VIII a. C. Con todo, durante o século VII a. C., a súa presenza é obrigatoria en Cartago e os seus bicos ennegrecidos son unha mostra de que foron iluminadas, máis tarde, estas lámpadas non quedasen máis que como un símbolo do rito na medida na que non presentan pegadas de lume. As típicas lámpadas fenicias abertas, en principio cun bico e máis tarde con dúas, ven aos poucos diminuír a súa talla e a súa lonxitude, á vez que aumenta o espesor das paredes. A partir de finais do século VI a. C. comezan a aparecer unhas lámpadas pechadas importadas de Grecia ou de copias destas últimas."}
{"id": 1189659, "term": "Luminaria do Sabat", "prompt": "Explica o significado de \"luminaria do sabat\".", "output": "No culto xudeu, luminaria que se pode presentar baixo diferentes formas: unha araña, varios candeeiros ou palmatorias, e que acende a muller, en número de dous, despois de preparar a mesa para a cea do sábado, cubríndose os ollos coa man e recitando unha oración. Os candeeiros ou palmatorias, que van por pares, comportan un número variable de candeas. A araña, en forma de estrela e cun número variable de brazos, é xeralmente de aceite, o líquido recóllese nun pequeno recipiente situado na parte inferior.\n\nNota de alcance: Unha das principais observancias do \"sabat\" é o descanso, estando prohibido acender lume, realizar calquera traballo, etc.; o seu inicio no fogar márcao a cerimonia de aceso das candeas ou candís. Á cerimonia sinagogal e caseña coa que se inicia o día santo denomínaselle \"cabalat sabat\", literalmente \"recepción do sábado\"."}
{"id": 1190035, "term": "Lámpada de Yortzeit", "prompt": "Dime cal é a definición de \"lámpada de yortzeit\".", "output": "Lámpada de aniversario da morte, que os deus do defunto colocan no interior das sinagogas. Está composta por dous corpos, o superior rematado nun conopeo ou tapa e unido ao corpo inferior por medio de cinco cadeas. Pode ter decoración e inscricións en hebreo."}
{"id": 1016051, "term": "Lámpada votiva", "prompt": "Define \"lámpada votiva\".", "output": "Utensilio para dar luz, que consta dun ou varios chisqueiros cun depósito para a materia combustible, cando esta é líquida, ou dunha boca na que se queima o gas e que ardía ante as imaxes sagradas ás que as devanditas lámpadas se lles ofrecera por voto."}
{"id": 1191831, "term": "Lanza de cinco puntas", "prompt": "Que significa \"lanza de cinco puntas\"?", "output": "Lanza ritual de ferro característica do budismo tibetano, parcialmente recuberta con ouro, cunha caveira de latón. As cinco puntas adoitan aparecer rodeadas de chamas en forma de grandes halos que, normalmente, se douran para acrecentar o seu simbolismo ritual en representación do lume sagrado destrutor das enerxías negativas.\n\nNota de alcance: As armas rituais sitúanse nos templos do budismo tibetano como instrumentos simbólicos de protección contra os diversos tipos de forzas adversas. Por outra banda, o uso do cranio humano, así como doutros obxectos rituais de carácter escatolóxico, teñen un alto valor na simboloxía tántrica como transmisores inequívocos da mensaxe sobre a temporalidade da existencia humana, da finitude da vida e a ineluctabilidade da morte. O uso de cranios humanos e doutras partes do corpo utilízanse para axudar o adepto a vencer a repulsión e a aversión que provocan de xeito natural, por iso considéranse medios especialmente eficaces para superar toda limitación psicolóxica, concepto central na doutrina tántrica superior."}
{"id": 1191298, "term": "Las bum", "prompt": "Con que significado se emprega \"las bum\"?", "output": "No budismo tibetano, recipiente, de cobre e latón, xeralmente con forma de pequena teteira, utilizado para conter a auga lustral. Nalgúns casos, o obxecto consérvase coa vasoira, normalmente de pluma de pavo real, coa que se esparexe o líquido."}
{"id": 1014881, "term": "Lebeta nupcial", "prompt": "Cal é a definición de \"lebeta nupcial\"?", "output": "Recipiente de corpo ovoide, con ombreiro marcado, do que parten verticalmente unhas asas dobres a cada lado, ás veces rematadas por conos moldurados. Pode completarse cunha tapadeira. Dentro das lebetas nupciais existen diferenzas formais, a máis rechamante é a altura do pé, que determina que dentro da linguaxe arqueolóxica se distingan dous tipos: lebeta nupcial ática \"tipo 1\" beta e lebeta nupcial ática \"tipo 2\".\n\nNota de alcance: A lebeta nupcial, tamén chamada \"lebes gamikos\", é un recipiente relacionado con rituais nupciais no mundo ático, aínda que no contexto suritálico se asocia con rituais ligados á iniciación da sexualidade."}
{"id": 1190252, "term": "Lebeta nupcial ática «tipo 1»", "prompt": "Define \"lebeta nupcial ática «tipo 1»\".", "output": "Lebeta nupcial composta por un pé alto, troncocónico, sobre o que se apoia un corpo globular de perfil sobresaínte, case esférico, do que parten verticalmente unhas asas dobres a cada lado; ten unha embocadura estreita que está separada do corpo por medio dun pescozo elevado e lixeiramente convexo. A súa función relaciónase probablemente con rituais nupciais (baño nupcial).\n\nNota de alcance: Este tipo de lebetas aparece no século VI a. C. e fabrícanse ata o século IV a. C., momento no que é practicamente desbancada pola lebeta nupcial ática \"tipo 2\", posiblemente pola simplificación das súas formas que a fai moito máis funcional."}
{"id": 1190253, "term": "Lebeta nupcial ática «tipo 2»", "prompt": "Cal é a acepción de \"lebeta nupcial ática «tipo 2»\"?", "output": "Lebeta nupcial beta composta por un pé máis baixo que o da lebeta nupcial beta \"tipo 1\", cun tronco de unión ao corpo en maior ou menor grao estilizado. O seu perfil non é tan marcadamente redondo como o \"tipo 1\", o pescozo rebáixase lixeiramente e as asas simplifícanse; non presenta decoración plástica, nin sobre os ombreiros nin sobre as asas. A súa función relaciónase con rituais nupciais (baño nupcial).\n\nNota de alcance: Este tipo de lebetas fai a súa aparición cara á segunda metade do século V a. C., e empezará a ser moi utilizada cara a finais do mesmo século, sobre todo, a partir do IV a. C., terminando por desbancar a súa predecesora."}
{"id": 1190256, "term": "Lebeta nupcial suritálica", "prompt": "Dame a definición de \"lebeta nupcial suritálica\".", "output": "Lebeta nupcial cuxa forma se asemella á lebeta nupcial ática \"tipo 2\", con quen comparte moitos trazos morfolóxicos. A lebeta italiota presenta un corpo de perfil globular ou ovoide con boca estreita que se pecha cunha tapadeira; con asas verticais, cilíndricas ou planas, rematadas xeralmente nun apéndice a modo de botón, que parten dos ombreiros. O corpo apóiase sobre un pé baixo en forma de copa volta do revés. Certos elementos distínguena doutro tipo de vasos: o bordo lixeiramente escarpado e non perfilado da súa boca, que se opón ao pescozo e labio bastante desenvolvidos da lebeta ática; as súas asas simples e elevadas fronte ás dobres e moito máis curtas, que atopan o seu tope no bordo do pescozo da ática; e, por último, a súa tapadeira, que pode chegar a ser sumamente sofisticada. En canto ao corpo distínguense tres tipos de perfís, segundo onde se sitúe o diámetro máximo: un tipo globular, de forma case esférica, frecuente nas paredes de Lucania e Apulia; outro tipo ovoide, no que o corpo se estiliza para estreitarse de maneira gradual cara ao fondo, creando unha curva ovalada, común a todos os centros de produción; e o tipo elipsoidal, con producións case rectas, cunha curva pouco marcada que suxire unha elipse, propia dos talleres da rexión de Campania.\n\nNota de alcance: A lebeta suritálica data do terceiro cuarto do século V a. C. en Lucania e asóciase con rituais ligados á iniciación da sexualidade."}
{"id": 1014884, "term": "Lécito", "prompt": "Que quere dicir \"lécito\"?", "output": "Vaso grego de longo pescozo e asa, característico do enxoval funerario a partir do século VI a. C., destinado a conter aceites e pomadas que se ofrecían aos defuntos. Adoita ter unha bela decoración pictográfica con temas que aluden ao seu uso. Os iberos coñeceron exemplares de importación e realizaron imitacións equivalentes a estes.\n\nNota de alcance: O acto sagrado da libación é un dos elementos característicos do ritual grego, que pode acompañar o sacrificio das vítimas ou realizarse illadamente. É un acto de ofrenda e de piedade cara aos deuses, a quen se lles ofrece a bebida sagrada -viño, leite ou mel- como acción de grazas ou para propiciar a súa protección e axuda. Toda acción ritual adoita incluír a realización das libacións: o sacrificio, o banquete, a partida ou o regreso do combate ou as exequias funerarias. Unha parte do líquido, a destinada aos deuses, será vertida sobre o chan ou o altar e outra será consumida e compartida polos participantes. A través desta acción ritual, que é ao mesmo tempo ofrenda e comuñón, estréitanse os lazos que unen os homes e a estes coa divindade."}
{"id": 1190086, "term": "Lécito de fondo branco", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"lécito de fondo branco\"?", "output": "Vaso de perfumes utilizado no ritual funerario ateniense de época clásica. Recibe este nome pola cor do engobe que recobre a súa superficie. A fraxilidade do engobe e das cores superpostas empregadas na decoración das figuras, fan deles vasos dificilmente utilizables no mundo cotián. A cor branca ten un sentido simbólico: é alusión inmediata ao \"tymbos\", ou amontoamento de terra recuberto de cal baixo o cal xace o cadáver e anticipación da luz branca, cegadora e perpetua que baña o Elíseo, o alén paradisíaco. Adoita estar decorado con escenas que ofrecen unha imaxe clara e directa do ritual e do espazo funerario. Estes vasos de perfume adoitan estar dotados dun falso fondo, isto é, un pequeno recipiente interno que faría que a peza parecese chea do custoso líquido con só unha pequena cantidade.\n\nNota de alcance: No segundo cuarto do século V a. C., os lécitos comezan a producirse practicamente en serie, fabricados como enxoval para as tumbas de Atenas e da veciña Eretria. Esta produción só chega ata finais do século V a. C., quizais en relación coa crise que sofren os obradoiros áticos, pero tamén coa fabricación cada vez maior de estelas funerarias en pedra, que comezaron a utilizarse de novo en Atenas a partir do 440 a. C."}
{"id": 1181459, "term": "Legba", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"legba\"?", "output": "Figura ritual antropomorfa feminina. Pode ser un espírito protector, fetiche, ou ter relación con algún culto de fecundidade. A súa orixe parece estar na cultura ewe (Senegal), coa que ten certas relacións estilísticas. Algúns autores considérana como representación dun dos \"vodum\" (divindade) maiores do panteón Fon, así como das súas distintas figuracións simbólicas."}
{"id": 1190360, "term": "Lei", "prompt": "Cal é o sentido de \"lei\"?", "output": "Recipiente de gran tamaño para conter viño, cuxo uso era habitual nas cerimonias á terra realizadas en pequenos altares durante a Idade do Bronce en China. Existen dous tipos de \"lei\", os cadrados e os redondos. As súas características formais son unha pequena boca, pescozo curto e ventre profundo. A parte máis ancha do corpo atópase na zona onde se unen os ombreiros e o ventre. A partir de aí, as paredes van diminuíndo aos poucos ata chegar á base. Os ombros poden ser rectos ou quebrados en ángulo, e neles fíxase, de lado a lado, unha asa zoomorfa. Na parte inferior dun dos lados do ventre aparece unha pequena agarradoira similar na forma ás asas do recipiente e cuxa función era a de axudar a sostelo ao escanciar o licor. Todos os \"lei\" tiñan tapa. No caso dos redondos, a tapa era alombada; nos cadrados, adoptaba a forma dun pequena cuberta a catro augas."}
{"id": 1190383, "term": "Li", "prompt": "Que significa \"li\"?", "output": "Caldeiro ritual chinés en bronce, en forma de trípode e corpo globular. Utilizouse para a cocción de alimentos nos banquetes rituais e sacrificiais a partir de mediados da Dinastía Shang (ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), continuando o seu uso ata o Período das Primaveras e dos Outonos (ca. 722-481 a. C., segundo cronoloxía de Gao Yuan). A carne podíase quentar situando o lume no oco conformado entre os tres pés da súa base."}
{"id": 1192913, "term": "Libanotída", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"libanotída\"?", "output": "No culto ortodoxo, recipiente no que se conserva o incenso que se queima durante a celebración da misa. O obxecto adopta formas arquitectónicas, normalmente de igrexa."}
{"id": 1192912, "term": "Libanotó", "prompt": "Explica que significa \"libanotó\".", "output": "No culto ortodoxo, recipiente no que se queima incenso durante a celebración da misa."}
{"id": 1193328, "term": "Libro dos Mortos", "prompt": "Cal é o sentido de \"libro dos mortos\"?", "output": "Nome moderno dunha colección de textos funerarios datados a partir do Imperio Novo (1550-1069 a. C.) e que recompila antigas fórmulas. O nome exipcio foi \"Libro da saída durante o día\". O \"Libro dos Mortos\" contén ao redor de 200 fórmulas, algunhas das cales describen o mundo de ultratumba con todos os perigos e obstáculos que eran necesarios superar. A metade delas derivan dos máis antigos \"Textos das Pirámides\" e \"Textos dos Sarcófagos\".\n\nNota de alcance: As fórmulas escribíanse usualmente en rolos de papiro, pero tamén podían inscribirse en obxectos funerarios e vendas de momias ou, en ocasións, o \"Libro dos Mortos\" depositábase no sarcófago. Os textos poden ser escritos en xeroglífico, hierático, ou mesmo na escritura demónica. Conserváronse moitas copias, xa que as clases superiores adoitaban proverse delas."}
{"id": 1189856, "term": "Libro relicario", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"libro relicario\"?", "output": "Relicario en forma de libro, con gardas anteriores e posteriores onde se adoitan reproducir a imaxe dos santos cuxas reliquias son gardadas no seu interior. Xeralmente o interior do libro leva tecas para reliquias na zona correspondente ao lombo. As dúas superficies rectangulares, correspondentes ás páxinas, adóitanse cubrir con ricos bordados e con superficies dispostas, igualmente, como contedores de reliquias.\n\nNota de alcance: A tipoloxía do relicario imita as encadernacións en coiro repuxado, pero tamén a elaboración das gardas de libros en materiais preciosos. Estes últimos teñen unha longa tradición medieval que, en España, se remonta á época románica na que foron frecuentes os traballos en relación co revestimento de textos sagrados."}
{"id": 1014885, "term": "Lidion", "prompt": "Que significa \"lidion\"?", "output": "Na cerámica clásica, recipiente de pequenas e medianas proporcións, con corpo globular, pescozo marcado, pé alto cónico e sen asas. A súa forma imita tipos orientais- -de aí o seu nome alusivo ao reino de Lidia-, cunha función xeralmente funeraria, probablemente para conter a auga lustral coa que se lavaba o cadáver.\n\nNota de alcance: Na antiga Grecia o ritual funerario constaba basicamente dos seguintes pasos: cando se producía a morte, as mulleres lavaban, perfumaban e envolvían o corpo nun sudario, e dispoñían o cadáver sobre un catafalco no interior da casa, onde, ao longo do día, acudían os familiares e achegados. Entoábase entón a louvanza do defunto, o canto de despedida ou pranto funerario. Homes e mulleres, pero especialmente estas, choraban, rabuñaban o rostro, golpeábanse o peito, desgarrábanse as vestiduras e botaban cinzas sobre as súas cabezas. Moitos destes alardes rituais chegaron a converterse en xestos \"especializados\", para os que se contrataban carpideiras profesionais. Ao día seguinte, realizábase o traslado do cadáver ao cemiterio nun leito situado sobre un carro (\"ekphorá\"), acompañado pola comitiva fúnebre. Alí tiña lugar a incineración ou inhumación do cadáver, o depósito das ofrendas na tumba, e a realización das libacións e sacrificios na honra do defunto e dos deuses infernais. A continuación, celebrábase o banquete fúnebre, que se desenvolvía ao longo de varios días. Os xestos lutuosos e o culto aos mortos están baseados na crenza de que á alma do defunto, presente pero invisible, lle eran gratas as manifestacións de dor. A partir da época arcaica (fins do século VI a. C.) Non se levan a cabo funerais tan suntuosos como os celebrados en época xeométrica, debido a unha limitación oficial no luxo e nos excesos do culto funerario, limitación que os textos antigos atribúen fundamentalmente a Solón."}
{"id": 1189436, "term": "Lignum Crucis", "prompt": "Cal é o sentido de \"lignum crucis\"?", "output": "Relicario contendo unha reliquia da \"Vera Cruz\" (unha das máis valoradas polo cristianismo, ao ser a cruz na que morreu Cristo), xeralmente ten forma de caixa plana e rectangular ou de cruz.\n\nNota de alcance: Cando ten forma de cruz tamén se lle pode chamar cruz relicario da \"Vera Cruz\", sendo moi habituais na época hispanogoda."}
{"id": 1016512, "term": "Veracruz", "prompt": "Explica que significa \"veracruz\".", "output": "Reliquia da cruz na que morreu Xesús e, xa que logo, unha das máis valoradas polo cristianismo.\n\nNota de alcance: Honrar a memoria dos seres desaparecidos, coa esperanza de recibir deles protección desde o Máis Alá, non é circunstancia exclusiva da civilización cristiá. É, no entanto, a especial dimensión que cobrou na Europa medieval o culto ás reliquias dos santos. A piedade popular necesitaba de experiencias devocionais tanxibles que lles afianzasen nos misterios da súa fe. Con este fin vaise impoñendo da práctica de visitar os lugares que conservan restos de corpos santos, confiando no efecto taumatúrxico e salutífero emanado das reliquias veneradas. Estamos ante unha das causas principais que deron lugar ao fenómeno das peregrinacións. Este feito, en principio relixioso, trouxo aparellado un importante factor económico: a afluencia de peregrinos a determinadas sedes supuxo unha das súas fontes de enriquecemento fundamentais, polo que a posesión de reliquias de entidade converteuse en premisa necesaria para a obtención de beneficios de non poucas colexiatas, mosteiros e catedrais. Por iso, e se estas non se podían conseguir pola vía ordinaria en Roma, chegouse ata a picaresca do roubo existindo ladróns especializados no furto. Como consecuencia fíxose necesaria a construción de colectores que permitisen a exposición dos restos santos. A tipoloxía dos relicarios estará en moitos casos en función do tipo de reliquia contida: para líquidos como gotas de sangue, leite ou aceite adoitábanse empregar pequenas cápsulas de cristal de rocha ou ampolas de metal (tubo con reliquias); se se trataba dun fragmento da \"Vera Cruz\", o máis apropiado era depositalo en estruturas igualmente cruciformes (\"Lignum Crucis\"); cando o que se posuía eran partes máis ou menos completas dun corpo, os relicarios adoptaban a forma anatómica do membro en cuestión (relicario morfolóxico); para os demais, o máis común, foron as arquetas relicario, ben cilíndricas, ben prismáticas, con tapas a dúas ou catro vertentes. Metais nobres como o ouro ou a prata, pedras preciosas, xoias antigas reaproveitadas, ágatas, esmaltes e marfís foron os materiais empregados maioritariamente na súa construción."}
{"id": 1190217, "term": "Liknon", "prompt": "Con que significado se emprega \"liknon\"?", "output": "En Grecia, cesta sagrada, de fondo plano, destinada a transportar os doces ofrecidos ás deusas Deméter e Core. O \"liknon\", polo xeral, ten dúas asas ou se lle practican dous orificios para poder ser suspendido. Atopáronse numerosos exemplares en miniatura, en terracota, no Santuario de Acrocorinto, onde a práctica de depositar estes obxectos se documenta entre os séculos VI e II a. C. O uso do \"liknon\" tamén aparece relacionado co culto a Dioniso ou a Sabazios.\n\nNota de alcance: Deméter, deusa maternal da Terra e do gran, é filla de Crono e de Rea e nai de Core. As súas lendas desenvolvéronse en todas as rexións do mundo helénico nas que prospera o cereal, fundamentalmente o trigo. Deméter, tanto na lenda como no culto, está estreitamente vinculada á súa filla Core, tanto que con frecuencia a ambas as dúas denomínaselles simplemente como \"as Deusas\". As aventuras de ambas constitúen o mito central da súa lenda, mito cuxa profunda significación era revelada na iniciación aos misterios de Eleusis."}
{"id": 1190369, "term": "Ling", "prompt": "Como se define \"ling\"?", "output": "Recipiente para conter licor durante as cerimonias rituais en China. O viño era unha das ofrendas principais nos ritos, e os recipientes destinados a contelos convertéronse en elementos esenciais. Os \"ling\" comezan a aparecer a mediados da Dinastía Zhou (ca. 1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), época na que os \"lei\" comezan a facerse máis escasos, vindo un substituír o outro. A morfoloxía das dúas tipoloxías é similar. Durante as fases media e tardía de Zhou do Oeste (ca. 1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), as diferenzas esenciais son a desaparición da pequeno agarradoira disposta na parte inferior do ventre dos \"lei\" e que as asas dos ombreiros son substituídos por unhas formas estilizadas de dragón ou dalgún outro animal, co que a súa función como agarradoirass vai remitindo, dando preeminencia ao aspecto decorativo sobre o práctico. A pesar de non consistir máis que en pequenas transformacións parciais, mostran xa a diferenza de uso entre os \"lei\" e os \"ling\". A función principal dos primeiros era verter viño ou outro líquido noutros recipientes; mentres que nos segundos deberá utilizarse algún cullerón para vertelo."}
{"id": 1191542, "term": "Linga", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"linga\"?", "output": "Obxecto de adoración, normalmente en bronce e en pedra, que representa o símbolo da enerxía cósmica, potencia creadora de Shiva (v. Figura de Shiva), en forma de falo. O \"linga\" participa en moitos rituais tántricos e constitúe unha das imaxes do culto hindú máis habitual nos templos dedicados a Shiva. Os linga, en pedra, varían en talla e dimensións segundo as rexións, os templos e as épocas. Algúns atópanse finamente decorados en baixorrelevo ou litografados, ás veces cun estilo moi realista, outras veces o seu vértice superior atópase ornamentado cunha ou catro cabezas de Shiva (\"Ekalingam\", \"Chaturlingam\", etc.) Algúns exemplos están constituídos por simples cantos rodados máis ou menos ornamentados e coloreados de vermello ou branco (\"V. nalinga\").\n\nNota de alcance: O \"linga\" debe permanecer permanentemente húmido polo que é lustrado de xeito regular con diferentes líquidos, como auga sagrada, leite e manteiga. O \"linga\", tamén coñecido como \"lingam\" ou \"lingga\", é un elemento extensamente representado na India e Nepal. Compleméntase en moitos casos coa \"yoni\", símbolo dos xenitais femininos. Cando ambos aparecen asociados, o conxunto simboliza a unión das forzas ou enerxías masculinas e femininas de Shiva e a súa función será a de crear ou a de destruír. Ambos teñen a súa orixe nos cultos de fertilidade neolíticos, pedras erixidas ou baetylia, de forma prismática ou cilíndrica, de aparencia fálica, que representa, no hinduísmo, o universo e a natureza fundamental."}
{"id": 1191898, "term": "Lingam-yoni", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"lingam-yoni\"?", "output": "Representación abstracta do falo e a vulva que materializan a enerxía masculina e feminina. No hinduísmo asóciase a Shiva (v. Figura de Shiva) e Parvati (v. Figura de Parvati) en tanto potencias creadoras, a pesar de que o carácter desta parella divina sexa principalmente destrutor.\n\nNota de alcance: Os cultos neolíticos de fertilidade evolucionan no hinduísmo baixo variadas iconografías, pero sen dúbida é Shiva o deus que mellor adapta a tradición popular, ata o punto de que a imaxe de culto máis frecuente é o \"lingam-yoni\", o obxecto de adoración que se garda no \"sancta sanctorum\" ou \"garha griha\", literalmente \"cámara uterina\", dos templos hindús (na súa inmensa maioría de culto shivaíta), consolidando a relación universal entre amor e morte."}
{"id": 1190095, "term": "Lituo augural", "prompt": "Cal é o sentido de \"lituo augural\"?", "output": "Instrumento, a xeito de caxato ou bastón pastoral, usado polos augures na Antigüidade romana. En principio, non debía ter nós e o seu extremo superior era curvado.\n\nNota de alcance: O \"lituus\" era a insignia dos augures que o utilizaban para determinar o \"templum\", é dicir, para delimitar o espazo celeste correspondente ao espazo terrestre que debía ser augurado. A orixe do \"lituus\" remóntase aos etruscos."}
{"id": 1192146, "term": "Chave de San Pedro", "prompt": "Dime cal é a definición de \"chave de san pedro\".", "output": "Obxecto de devoción pouco frecuente e de material nobre, con forma de chave e decorado con símbolos cristiáns, que era enviado polo Papa a certos personaxes insignes. As chaves de San Pedro poden conter fragmentos ou limaduras das \"cadeas de San Pedro\" que se conservan en Roma.\n\nNota de alcance: A doutrina católica afirma que Xesús designou a San Pedro como herdeiro dos apóstolos e primeiro Papa (\"Mateo\", 16, 15-16, 19), creando un lazo denominado sucesión apostólica, entregándolle as chaves do Reino de Deus e converténdose estas no símbolo do santo."}
{"id": 1192281, "term": "Chave de tabernáculo", "prompt": "Que significa \"chave de tabernáculo\"?", "output": "Chave, normalmente dourada, cuxa función é a de pechar un tabernáculo ou o tabernáculo do Xoves Santo. A chave, polo xeral suxeita a unha pequena cadea ou a un cordón terminado nun pompón ou borla, gárdase na sancristía da igrexa."}
{"id": 1189145, "term": "Santa Lanza", "prompt": "Que significa \"santa lanza\"?", "output": "Coitelo litúrxico en forma de lanza utilizado, no culto cristián ortodoxo, para cortar o pan consagrado durante a comuñón.\n\nNota de alcance: O coitelo, tamén denominado \"Santa Lanza\", fai referencia á lanza que o centurión Longinos cravou no costado de Cristo durante a Crucifixión."}
{"id": 1190239, "term": "Louterion", "prompt": "Dime cal é a definición de \"louterion\".", "output": "Vaso grego que contén auga lustral, co que se asperxía as vítimas no sacrificio. Utilizado como un dos recipientes que acompaña as diferentes fases do sacrificio grego (\"thysia\")."}
{"id": 1192951, "term": "Lulab", "prompt": "Cal é a acepción de \"lulab\"?", "output": "No culto xudeu, folla de palma rodeada de mirto e salgueiro de uso litúrxico na festividade de \"Sukot\" ou das témporas.\n\nNota de alcance: Durante a festa de \"Sukot\", na sinagoga ten lugar cada un dos sete días que dura a devandita festividade unha procesión consistente en dar voltas cantando \"hosannas\" (\"hosanot\") mentres que se brande o \"etrog\" e o \"lulab\"."}
{"id": 1014888, "term": "Loutróforo", "prompt": "Cal é a acepción de \"loutróforo\"?", "output": "Na cerámica clásica, recipiente de grandes proporcións, con corpo ovoide, pescozo moi alto e estreito, pé e ás veces, boca abucinada, así como dúas asas verticais moi longas. Estes vasos, normalmente monumentais, son comúns na produción apulia da segunda metade do século IV a. C. Como é característico no estilo adornado apulio, unha profusión de elementos vexetais e xeométricos decoran as partes subsidiarias do vaso, mentres que as dúas caras do corpo e do ombreiro da peza, adoitan estaren ornamentadas con escenas funerarias. O lutróforo, onde se recolle a auga para o baño ritual da noiva, utilízase tamén no momento da morte para conter a auga lustral coa que se lavará o cadáver.\n\nNota de alcance: O lutróforo é un vaso tipicamente feminino, adquire no contexto fúnebre un alto valor simbólico: é o vaso nupcial que recibe como agasallo a noiva que vai celebrar as súas vodas con Plutón no reino subterráneo. Plutón, o Rico, é o sobrenome ritual de Hades, deus dos infernos. Asimilouse ao deus latino Dis Pater, que, coma el, era na súa orixe un deus agrario, porque toda clase de riquezas procede do chan."}
{"id": 1191178, "term": "Macana ritual", "prompt": "Cal é a definición de \"macana ritual\"?", "output": "Machete ou porra de carácter ritual de madeira dura e, ás veces, con fío de pedernal, vinculada a cultos sincréticos americanos.\n\nNota de alcance: A macana ritual é levada polos escravos capturados na África occidental e embarcados desde a costa, ata Brasil e outros puntos de América. A escravitude deixou unhas formas culturais e formais que ata datas relativamente recentes permaneceron ocultas. A poboación escrava en América adaptouse a unha nova situación, e axustou o seu mundo simbólico a unha realidade diferente, sen perder nunca a súa esencia relixiosa. Esta mestura formal entre África e América produciuse, sobre todo, naquelas rexións de América Latina que seguían recibindo escravos de forma masiva. Hoxe vemos como esas formas importadas non só se manteñen, senón que cobran cada vez máis forza en lugares como as Antillas, especialmente Cuba, as Güianas e Brasil."}
{"id": 1189688, "term": "Machucador para o incenso", "prompt": "Explica o significado de \"machucador para o incenso\".", "output": "Man de morteiro, xeralmente en bronce, utilizado para triturar os grans de incenso dentro do morteiro."}
{"id": 1191137, "term": "Mâla", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mâla\".", "output": "Rosario utilizado no culto budista xaponés. O \"māla\" converteuse nun dos elementos imprescindibles do peregrino e o atributo de moitas divindades. As contas utilízanse para recitar oracións e para contar o número de repeticións dunha fórmula dedicada a unha divindade en especial. Unha práctica moi estendida, individual ou colectiva, é repetir un \"mantra\" ata un millón de veces, para purificarse ou para aumentar os méritos persoais. Na seita shingon, o rosario adoita ter uns 54 cm de cada lado, sen contar as catro contas chamadas \"shitenno\" situadas a intervalos de sete e de catorce espazos e que serven para facilitar a conta. En total, consta de 108 contas (cifra tradicionalmente considerada como o ideal, múltiplo de nove), as contas simbolizan as 108 paixóns ou as 108 divindades e, en ocasións, os 108 coñecementos. Ao final do rosario, tres contas de maior lonxitude indican que se completou o ciclo de oracións. Dúas contas chamadas \"oyadama\", de maior tamaño que as demais, separan o rosario en dúas sartas de 54 contas cada unha. Dun terceiro orificio do \"oyadama\", parte un cordón dobre con dez contas chamado \"kazutori\" e rematado por outras dúas chamadas \"tsuyu\", nome que recibe polo seu parecido ás gotas do orballo (\"tsuyu\"). Unha pequena conta denominada \"jomyo\", situada entre o \"oyadama\" e o \"kazutori\", marca o inicio, desprazándose de arriba a abaixo cando finaliza o ciclo. Tamén se lle chama \"mālā\" a unha grilanda de flores, considerada como un dos elementos rituais inherentes ao culto hindú e á India. Estas grilandas ofrécenselles á divindade, aos cónxuxes, aos mortos, ao viaxeiro, ao visitante, etc.\n\nNota de alcance: Os \"mālās\", que son utilizados tanto no culto budista como hinduísta, son fabricados por artesáns cualificados coñecidos co nome de \"malakara\", cuxa especialidade se conta entre as \"Sesenta e Catro Artes Tradicionais\". No ritual \"shingon\" o rosario lévase coas dúas mans situándoo sobre o dedo corazón da man dereita e no índice da esquerda, mantendo unidas as palmas das mans. O rosario, xunto á flor de loto, é un dos atributos de Avalokisteshvara (v. Figura de Avalokisteshvara). A este tipo de rosario tamén se lle coñece cos nomes: \"akshamālā\", \"akshasūtra\", \"jayamālā\", \"japamālā\".."}
{"id": 1191541, "term": "Mandala", "prompt": "Como se define \"mandala\"?", "output": "Diagrama circular, xeométrico-artístico, con divindades e símbolos sagrados, dispostos simetricamente segundo as instrucións dadas nas \"tantras\". O seu fin é servirlle de soporte á meditación e a súa representación pode ser pictórica, escultórica ou como unha estampaxe ou gravado. Ao \"mandala\" máis evolucionado, con 722 representacións de deuses, denomínaselle \"kalachakkra\". O \"mandala\" designa as dez divisións do \"Rgveda\", a representación bi ou tridimensional do Cosmos. Nas representacións plásticas do \"tantra\" e no budismo \"vajrayana\", as formas xeométricas, en ocasións, substitúense pola representación dunha divindade. Esta, situada no centro da composición, rodéase de figuras laterais inscritas en círculos e, á súa vez, nun cadrado simbolizando a planta dun palacio coas súas portas situadas nos catro puntos cardinais. Os \"mandala\", pintados en \"thangkas\", sobre tea e en murais, elaborados con area coloreada e moito máis reducidos, son erixidos como estruturas tridimensionais, que poden chegar a ter auténticas dimensións arquitectónicas. Poden ser simples, é dicir dedicados a unha única divindade, e compostos, compartindo o lugar central varias divindades asociadas polas súas enerxías ou manifestando un aspecto particular da divindade. As plantas dos templos hindús e budistas realízanse seguindo o deseño e o simbolismo cósmico do \"mandala\", como se pode observar no Gran Stupa de Borobudur en Xava.\n\nNota de alcance: Os \"mandalas\", que en tibetano son chamados \"kyilkhor\" (centro e círculo), representan a relación arquetípica entre a orde psicolóxica e a cosmolóxica, entre a psique humana e o absoluto. Utilízanse como soportes de prácticas de meditación e de visualización e constitúen un elemento fundamental no curso dos ritos iniciáticos. A maior parte pertencen ás seitas \"tántricas\" do hinduísmo ou esotéricas do budismo e do lamaísmo. No budismo lamaísta, unha cerimonia de ofrenda ao universo pode facerse creando un \"mandala\", co monte Meru no centro, que será representado no diagrama por un puñado de arroz colocado no centro dun prato. Os \"mandala\" tamén poden ser feitizos contra os poderes nefastos e consistir soamente en acordos segundo as leis precisas de fórmulas máxicas (\"mantra\"), a maior parte representados mediante círculos concéntricos. Tamén existen \"mandalas\" compostos unicamente pola representación de divindades, símbolos, \"mantra\" e \"bīja\" (símbolo dunha divindade do panteón brahmánico e das divindades do budismo \"tántrico\" das escolas do norte)."}
{"id": 1193560, "term": "Kalachakra", "prompt": "Define \"kalachakra\".", "output": "\"Mandala\" máis evolucionado e profundo do budismo tibetano. Comprende 722 representacións de deuses, segundo o texto do \"Tantra Kalachakra\" onde se desenvolve unha visión completa sobre a orixe e o destino último da realidade perceptible.\n\nNota de alcance: Cando este \"mandala\" é executado con area de cores, considérase que as súas potencialidades benfeitoras se expanden de acordo co número de partículas de area empregadas; por iso, desfacer o \"mandala\" constitúe unha cerimonia en cuxo transcurso a area é recollida nunha urna, para despois esparexela na auga. Os crentes supoñen que iso propicia a chegada dunha época de paz no mundo."}
{"id": 1005760, "term": "Manípulo", "prompt": "Que quere dicir \"manípulo\"?", "output": "Insignia litúrxica maior do culto católico. Do mesmo tipo que a estola litúrxica, pero máis curta, en forma de banda de tea, xeralmente dobrada, pregada en dúas metades que se unen por un cordón, e portada sobre o brazo esquerdo, exclusivamente durante a misa, por todos os clérigos e, ás veces, por certos monxes ou nenos de coro. Por medio dun fixador suxéitase ao antebrazo esquerdo sobre a manga da alba. A peza está decorada no centro e, a miúdo nos seus extremos, con motivos de cruces. É de tea, normalmente, en seda, en panos de ouro ou de prata e, a miúdo, terminadas por unhas franxas pregadas de arredor dos 50 cm de lonxitude.\n\nNota de alcance: Nas súas orixes tivo unha finalidade práctica como pano, signo do pranto e da dor. Máis tarde pasou a ser un sinal de distinción ou investidura."}
{"id": 1191138, "term": "Man de Fátima", "prompt": "Que quere dicir \"man de fátima\"?", "output": "Amuleto profiláctico que representa unha man aberta ou cos cinco dedos estendidos. A man de Fátima é especialmente utilizada no culto islámico (\"khamsa\") e xudeu (\"hamsah\") contra o mal de ollo. Pódese colocar nas portas das casas, gonzos e aldrabas, nos berces dos nenos ou levalas ao pescozo por medio dunha fita ou cadea, xa que servía para protexer tanto as casas como os seus habitantes.\n\nNota de alcance: De uso popular desde hai máis de 1.500 anos, a palabra \"hamsah\", de raíces semíticas, significa cinco, sendo unha representación da man protectora de Deus e levado como amuleto de boa sorte ou para previr calquera mal (\"mal de ollo\") que poida sobrevirlle ao recentemente nado, á casa, a unha parella ou a unha muller encinta. Entre as crenzas máis populares do Islam magrebí, sobre todo nas rexións do sur, destaca a do efecto protector de amuletos e talismáns. Un dos máis importantes é a man de Fátima, a raíz da cal o número de cinco (polos cinco dedos) considérase número da sorte. Nestas rexións, relaciónase coa forza curativa de Fátima, a filla do profeta, símbolo da emancipación da muller no mundo musulmán. En Marrocos, o mal de ollo está considerado como unha das principais causas de desgraza, enfermidades, etc., e son numerosos os remedios e obxectos que se utilizan contra el. Por iso, tivo unha grande influencia na arte decorativa do mundo islámico, recorrendo a debuxar, pintar, tatuar, bordar ou representar de calquera forma as figuras que teñan propiedades máxicas, así como todos aqueles elementos que sexan capaces de perforar e cegar, ou aqueles que ceguen e forcen aos ollos a pecharse."}
{"id": 1191637, "term": "Man de morteiro cerimonial", "prompt": "Como se define \"man de morteiro cerimonial\"?", "output": "Obxecto-cemí de pedra, tamén chamado majador, de gran poder dentro do cerimonial taíno (Antillas maiores). Está composta por unha superficie triturante circular (base plana), un mango e, no seu extremo, unha representación zoomorfa ou antropomorfa tallada. Probablemente estes obxectos fosen utilizados para macerar plantas medicinais ou para a preparación de apócemas rituais ou plantas alucinóxenas, que usaban os \"behiques\" ou xamáns ou na cerimonia da \"cohoba\". Cando as representacións son antropomorfas, normalmente simbolizan un personaxe de egrexia liñaxe, con todos os seus atributos, probablemente un antepasado, que ás veces aparece agachado, coas extremidades apoiadas sobre a base do obxecto, unha postura que adoptan a miúdo os personaxes que adornan os \"duhos\". É posible que cando as mans se decoran con personaxes, estas se utilizasen en rituais como o das ofrendas das primeiras colleitas aos ídolos-cemís. Cando representan figuras zoomorfas son habituais as formas de paxaro.\n\nNota de alcance: A cohoba é unha droga psicotrópica, cuxa inhalación altera rápida e considerablemente o estado de consciencia, os seus primeiros efectos son imaxes visuais luminosas (\"fosfenos\"), convulsións, náuseas, macropsia (as imaxes visuais agrándanse esaxeradamente), lacrimeo dos ollos, etc. A cerimonia da \"cohoba\" pasa por diferentes fases, ao final das cales o cemí (aínda raíz dunha árbore ou rocha) lle revela ao \"behique\" cal é a súa aparencia física. Entón o xamán ou, máis probablemente un experto artesán taíno, esculpe a madeira ou a pedra ata lograr unha obra de arte. Deste xeito, e segundo o ritual, a revelación complétase."}
{"id": 1193067, "term": "Maqueta funeraria", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"maqueta funeraria\"?", "output": "Reprodución a tamaño reducido, pero fiel nas súas proporcións, dun monumento, edificio ou construción relativo a un enterramento, a unha necrópole, etc. Destinada a ser contemplada, representa o aspecto exterior do obxecto. A maqueta pode estar realizada en distintos materiais, como arxila ou madeira."}
{"id": 1192174, "term": "Marcador de pelota", "prompt": "Cal é o sentido de \"marcador de pelota\"?", "output": "Obxecto ritual cilíndrico de pedra tallado en alto relevo da cultura maia, relacionado co Xogo de pelota. Os relevos adoitan representar escenas relacionadas con este xogo cerimonial e todos os elementos asociados ao mesmo; xogadores con pelota, protectores de caucho ou a columna glífica que fai, normalmente, alusión ao xogo e aos títulos dun personaxe importante.\n\nNota de alcance: O xogo de pelota máis que un deporte competitivo era unha cerimonia sagrada na que renacían os mitos básicos, especialmente a loita entre os heroes xemelgos, Hunahpú e Ixbalanqué, e os Señores do Inframundo. As orixes están plasmadas en escritos de carácter mitolóxico, sendo o texto máis soado e difundido o do \"Popol Vuh\", o libro sagrado dos maias \"K´iche´\". A súa práctica remóntase a tempos remotos, xa que se atoparon campos para o xogo en contextos do Período Formativo datados varios séculos antes da era cristiá, en Cerros (Belice), Abaj Takalik (Guatemala) e outros lugares. O invento da pelota de hule maciza e o achado da posibilidade de golpeala dun lado para outro, suxeriulles aos maias o aparente movemento reiterativo dos astros polo firmamento, sobre todo o itinerario do sol. Deste xeito, cando desenvolveron un ritual que reproducía as condicións en que tivo a súa orixe tal movemento, e con el o tempo (concerto da vida e chave da existencia), idearon un xogo de competición que se realizaba sobre un terreo delimitado por uns muros verticais e unhas banquetas en talude. Dous equipos contendentes arroxábanse a grosa e pesada bóla facéndoa golpear contra as paredes e, en ocasións, tratando que penetrase por uns aneis encaixados nos muros laterais. Era a escenificación do duelo cósmico que protagonizaron Hunahpú e Ixbalanqué no reino de Xibalbá, e cuxo desenlace favorable permitiulles converterse no sol e ascender aos ceos, saíndo do estado de morte transitoria no que cae todo o que descende a ese abismo infernal. Co Xogo de pelota os señores das cidades da selva aseguraban a continuidade do prodixio, e a decapitación con que finalizaba o encontro subliñaba a abundancia de vida que o sol debía prodigar coa súa presenza e o seu desprazamento."}
{"id": 1189471, "term": "Martelo de consagración", "prompt": "Que quere dicir \"martelo de consagración\"?", "output": "Instrumento análogo a un martelo ordinario, en metais preciosos, utilizado para a consagración do altar e armado sobre un mango.\n\nNota de alcance: O martelo de consagración pode constituírse no emblema dun cargo eclesiástico."}
{"id": 1189474, "term": "Martelo da Porta Santa", "prompt": "Como se define \"martelo da porta santa\"?", "output": "Instrumento análogo a un martelo ordinario, en metais preciosos. O seu mango adoita estar decorado con escudos e inscricións conmemorativas.\n\nNota de alcance: Este obxecto forma parte do servizo de cerimonia da Porta Santa."}
{"id": 1190436, "term": "Masá", "prompt": "Dime cal é a definición de \"masá\".", "output": "No culto xudeu, pan enxoito, sen fermento, a modo de torta esmagada ou oblea, que é preceptivo comer durante os oito días do \"Pésah\" (Festa de Pascua) en lugar de pan leudado.\n\nNota de alcance: A Festa de Pascua ou \"Pésah\" (unha das tres de peregrinación ao Templo de Xerusalén en tempos bíblicos) celébrase durante oito días do 15 ao 23 de \"nisán\", no mes de abril. Na súa orixe era unha festa de pastores á que se uniu outra de carácter agrícola, a dos acios, na que é preceptivo comer pan enxoito ou \"masá\" (en plural, \"masot\") e eliminar todo rastro de fermento ou \"hamés\", en recordo dos pans cuxa masa non chegou a fermentar ao darlles o Faraón aos xudeus a súa perentoria orde de saída. Máis tarde, pasou a ser a festa da liberdade, en conmemoración da liberación dos xudeus da escravitude exipcia, segundo se narra no libro bíblico do \"Éxodo\". A saída de Exipto rememórase todos os anos na \"orde\", \"Séder\"."}
{"id": 1191765, "term": "Mas bulan", "prompt": "Dame a definición de \"mas bulan\".", "output": "Colgante plano e circular, cun diámetro aproximado duns 20 cm, de aliaxe de ouro e de prata, con pequenos ollos gravados que, nas illas Molucas (Indonesia), recibe o nome de \"mais bulan\" (lúa de ouro). Lévanos os individuos de alto rango xunto con placas de ouro e, ás veces, pendentes e toucados, todo na mesma aliaxe de ouro. A materia prima coa que se levan a cabo estes adornos conséguese mediante a fundición de moedas.\n\nNota de alcance: Todos os adornos de ouro considéranse sagrados e tras a morte do seu propietario convértense en reliquias (\"pusaka\"), para pasaren de xeración en xeración dentro da descendencia familiar. Serven de obxectos de prestixio sobre todo en lugares públicos. Poden usarse tamén como intercambio polo prezo do dote da noiva. De maneira simbólica, na súa orixe as lúas de ouro indicaban éxito en accións de guerra. Considerábase que as batallas eran ardentes, como a calor da forxa, establecendo unha analoxía entre o traballo do ferreiro e a calor da guerra. A calor procede dos antepasados, polo que moitos ourives tiñan imaxes de ascendentes de madeira, co obxectivo de que estes lles proporcionasen o lume necesario para \"o traballo de ferreiro\" e da guerra. Por outra banda, o significado cósmico das lúas failles ser complemento ás placas de ouro, sempre relacionadas co sol."}
{"id": 1191766, "term": "Mas tanduk", "prompt": "Con que significado se emprega \"mas tanduk\"?", "output": "Tipo de \"mas bulan\" no que se tallan, na parte superior do colgante, uns cornos de animal levado ao sacrificio.\n\nNota de alcance: En Indonesia os cornos simbolizan tanto o sacrificio como a vitoria. O \"máis tanduk\" ou \"ouro hastado\", refírese á guerra e ao papel dos homes, asociado á calor e oposto á \"fría fertilidade das mulleres\"."}
{"id": 1188584, "term": "Máscara «cara grande»", "prompt": "Cal é a definición de \"máscara «cara grande»\"?", "output": "Máscara cerimonial utilizada pola cultura tapirapé (Brasil) durante a \"gran festa da banana\" ou a festa de \"Aruana\" (xuño), relacionada coa colleita. Trátase dunha máscara semioval, formada por dous elementos, un deles móbil. A parte fixa é un soporte de madeira recuberto de plumas pegadas con cera. Os ollos están representados con cunchas de río e os dentes con achas de \"taquara\". Tamén leva pendentes en forma de flor feitos de nácar e algodón. Remátase cunha diadema de plumas suxeitas igualmente con algodón. A máscara representa as imaxes dos espíritos que se gravan en determinadas árbores e que teñen forma semioval.\n\nNota de alcance: Durante o transcurso da celebración da festa execútanse diversas danzas onde os homes portan, xunto coa vestimenta e armas cerimoniais, as máscaras que foron confeccionadas en segredo polas mulleres. Tradicionalmente as plumas que a enmarcaban eran de cor vermella. Segundo a tradición, estas podían chegar a ser perigosas para os danzantes, polo que non se colocaban directamente sobre a cabeza. A partir da década de 1940 empezan a substituírse por plumas azuis."}
{"id": 1191461, "term": "Máscara a-bamp", "prompt": "Explica o significado de \"máscara a-bamp\".", "output": "Máscara-crista de carácter cerimonial, en madeira e pigmentos colorantes, propia dos baga (Guinea). Trátase de tallas zoomorfas con forma de paxaro que, xeralmente, son representadas como pelicanos en repouso, coas ás lixeiramente abertas. Talladas de forma naturalista ou totalmente estilizadas, estes paxaros-pescadores simbolizan a riqueza e a fecundidade. A abstracción refórzase grazas a unha rica policromía aplicada segundo uns motivos xeométricos que contribúen a confundir a lectura do obxecto.\n\nNota de alcance: Os baga posúen un amplo repertorio de máscaras zoomorfas ligadas á sociedade secreta simo que exerce o control social. A mascarada ten lugar na estación seca, durante os rituais de iniciación ou con ocasión de conmemoracións fúnebres."}
{"id": 1192949, "term": "Máscara Allayak", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"máscara allayak\"?", "output": "Máscara-frontal sugpiaq (pobo autóctono da rexión do golfo da costa central de Alasca) de carácter cerimonial, de madeira e ornamentada con pigmentos colorantes (vermellos, verdes e brancos). A máscara está composta pola careta propiamente dita na que se debuxan os ollos e as cellas, resaltando o nariz e a boca, cunha franxa branca central e outras dúas vermellas ou verdes resaltando a zona frontal e a do queixo. A careta adoita estar rodeada por finas láminas con forma de plumas.\n\nNota de alcance: \"Allayak\" significa \"diferente, distinto a nós\". No seo da cultura sugpiaq clásica, a máscara ocupa un lugar místico, sendo non só unha obra de arte senón á vez obxectos relixiosos de gran valor. Realízanse a xeito de relatos, como ensino de valores e como representación do mundo espiritual, tamén eran utilizadas nas cerimonias de caza e permitían que os sugpiat puidesen poñerse en contacto co mundo do invisible. Para este pobo, as danzas de enmascarados propiciaban á vez o alimento espiritual e o carnal, a mácara \"agayuullquat\" era \"algo que había que respectar coma se fose sagrado\"."}
{"id": 1191337, "term": "Máscara apouema", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"máscara apouema\"?", "output": "Máscara-frontal de carácter cerimonial de Nova Caledonia (Melanesia), esculpida nunha soa peza de madeira estreita e alongada, que oculta unha gran diversidade de formas. Está composta por un toucado rodeado de cabelos naturais e cinguidos por unha longa fita de fibras trenzadas. A talla caracterízase, en xeral, por unhas cellas inferiores marcadas, o nariz en gancho e o sorriso da boca deixando aparecer uns dentes aguzados, polos que o portador mira. En Nova Caledonia, esta máscara é símbolo do poder do xefe do clan. Ao norte da illa, as máscaras distínguense por unha única e alongada cella e un longo nariz sobresaínte e recurvado, na que a forma fálica é percibida como unha exaltación da virilidade. Están estreitamente asociadas ao dó dos xefes e aparecen nas cerimonias mortuorias como substitutos destes.\n\nNota de alcance: O termo \"apouema\" ou a expresión \"máscaras de carpideiros\" é comunmente utilizado para designar estes obxectos heteroxéneos e ambivalentes que aparecen con ocasión de levantar o dó dun xefe. Encarnan o defunto xefe, pero tamén o pai fundador do clan, en definitiva o espírito que guiaba os defuntos no outro mundo, a máscara tiña un poder espiritual e político. Contribuíu a reforzar o poder dos xefes e simbolizaba a súa continuidade. Cada máscara estaba baixo a responsabilidade dunha persoa; á súa morte esta deixaba de ser útil. A produción plástica destes obxectos, austeros e estereotipados, cae en desuso a partir do século XIX."}
{"id": 1192282, "term": "Máscara bambara", "prompt": "Como se define \"máscara bambara\"?", "output": "Máscara-frontal de carácter cerimonial asociada a ritos de fertilidade da terra utilizada polos bambara, grupo mandinga que habitan en Mali. As tallas relaciónanse con catro sociedades de culto maior: \"n´domo\", \"komo\", \"kove\" e \"try wara\".\n\nNota de alcance: O pobo bambara dedícase ao cultivo das súas colleitas de gran, polo que as súas manifestacións artísticas están estreitamente ligadas ao seu medio de subsistencia. Estas sociedades sacan as súas máscaras durante as estacións húmida e seca, para rogarlles aos deuses e axudar na sementeira e recolección das colleitas bambara, o millo e as celebracións relacionadas coa choiva. Cada sociedade ten un tipo de máscara diferente, sempre cargadas de simbolismos e asociados a distintos rituais."}
{"id": 1191088, "term": "Máscara banda", "prompt": "Define \"máscara banda\".", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial que, na sociedade secreta simo (sociedade que controla a vida social e relixiosa nalu (Guinea Konakry), só pode ser utilizada polos iniciados. A máscara \"Banda\" pode alcanzar os 2 metros de longo e adoita levarse de maneira oblicua sobre a cabeza, case horizontal. Está formada por unha combinación de trazos animais e humanos: cornamenta e orellas de antílope e mandíbula prominente de crocodilo, mentres que o nariz ou os ollos son humanos, do mesmo xeito que o corte da cara.\n\nNota de alcance: A máscara representa o espírito das augas, chamado Banda. Utilízase nos rituais de fertilidade da sociedade simo, durante a estación seca, despois da colleita e durante os funerais, así como para sementar o terror entre os non iniciados. A talla, tamén chamada \"Banda Fare\" e \"Boke\", ilustra a forma na que se compoñen os tres mundos, identificados co home, a aldea e a auga. Antigamente non se permitía ver esta máscara ata que se estaba iniciado na sociedade simo e a súa danza só era realizada por especialistas. Na actualidade perdeu este carácter ritual."}
{"id": 1191988, "term": "Máscara Banjonyi", "prompt": "Dime cal é a definición de \"máscara banjonyi\".", "output": "Máscara cerimonial estela, de madeira, do grupo baga (Rexión de Konakry, República de Guinea). A figura, tamén chamada \"Basonyi\" e \"Kakilambe\", representa un espírito protector en forma de serpe sinuosa, inspirada na pitón, simetricamente dividida por marcas xeométricas e motivos triangulares de distintos tamaños e cores. En ocasións, estas máscaras son decoradas con cristais incrustados en motivos ornamentais circulares.\n\nNota de alcance: A talla desempeña un importante papel na iniciación dos mozos. Preside os grupos iniciáticos e anuncia o día da circuncisión. A esta figura presupónselle un poder espiritual que asegura a fertilidade e a prosperidade, así como un valor protector para a comunidade fronte aos perigos externos. Entre os nalu recibe o nome de \"Mbanchong\". Os baga reúnense en sociedades masculinas e femininas que controlan case todos os aspectos da vida comunal, como é o caso da simo. A iniciación dos rapaces dentro desta sociedade supón tres anos de adestramento, a aprendizaxe dunha linguaxe secreta e a abstinencia sexual absoluta. Constitúen un grupo que, polo seu carácter agrario, depende en alto grao da fertilidade, o que fai que os seus deuses e espíritos sempre estean unidos a esta calidade."}
{"id": 1191340, "term": "Máscara bedu", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"máscara bedu\"?", "output": "Máscara cerimonial que, no culto bedu (Bondoukou, norte de Costa de Marfil), se producía por pares (máscara masculina e feminina), ambas distinguíanse pola talla; mentres á masculina se lle tallaban cornos, que forman un círculo polícromo, a feminina era ornamentada cun disco lunar. O seu rostro, case plano, modera un sutil equilibrio entre os trazos da cara e os dunha superestrutura. Os volumes xeométricos da talla son sinalados por uns resaltes de ocre vermello, branco e de azul escuro. Os ollos represéntanse con dous buratos simples.\n\nNota de alcance: A máscara táboa \"bedu\", de dimensións extraordinarias, aparecía un mes durante a recolección de ñames e, en xeral, en diferentes festividades agrarias. Tamén se utilizaba nos ritos funerarios de homes importantes. Interveñen para celebrar os valores sociais tradicionais e invocar a fecundidade e a abundancia."}
{"id": 1182254, "term": "Máscara cerimonial", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"máscara cerimonial\"?", "output": "Máscara utilizada nun contexto máxico-relixioso ou en representacións rituais ao longo das épocas, culturas e lugares. Articúlase dentro dun conxunto composto por dous elementos. En primeiro lugar, a máscara propiamente dita ou elemento primario, que oculta a cabeza do portador, e que se subdivide en dous corpos: a cobertura que envolve a cabeza e a talla que, en ocasións, adoita ter no seu interior almofadas elaboradas con fragmentos de teas ou fibra vexetal para protexer o punto de contacto co rostro ou a cabeza. En segundo lugar, o disfrace ou elemento secundario, que oculta por completo o corpo, e que pode aparecer cinguido, conformando as extremidades, ou con saias que engloban o conxunto nun único volume. En moitos casos, vense complementados por bastóns, axóuxeres, zancos, etc. O material fundamental é a madeira, aínda que existen pezas elaboradas con pólas e follas, tecido ou metal. As de madeira mostran dúas superficies. A primeira, polo xeral, é lisa, cun acabado chairo e suave debido ao pulido. Tamén pode ser áspera, sen un acabado perfecto, o que lle dá énfase ao dramatismo. O interior, presenta, ás veces, un acabado irregular, ao non ter carácter representativo. Os motivos decorativos cambian segundo a función e a sociedade ou clan ao que pertence a peza. Poden representar rostros ou cabezas humanas ou animais, combinacións de ambas, figuras estilizadas que poden caer no abstracto, imaxes de obxectos de uso cotián ou simplemente conceptos recoñecidos por todos. As dimensións varían segundo o seu portador sexa novo ou adulto, home ou muller, ou pola estrutura que soportan, que pode medir ata 4 ou 5 metros de altura, nas verticais, e 1 ou 2 metros de anchura nas horizontais. O peso tamén oscila segundo se utilicen madeiras duras e pesadas ou brandas e lixeiras. A suxeición varía segundo o tipo. Poden anularse baixo o queixo ou detrás da cabeza por medio de correaxes de pel, materia téxtil ou fibra vexetal. Adoitan ofrecer distintos tipos de orificios para a visión, ventilación e audición ou, ao redor da peza, para a suxeición dos accesorios. Os modelos básicos, atendendo ao principal punto de apoio, son a máscara-casco, a máscara-crista, a máscara-facial, a máscara-frontal, a máscara-manual e a máscara-helmo.\n\nNota de alcance: Nalgunhas sociedades con crenzas animistas este tipo de máscara debe ocultar a totalidade ou parte da cabeza porque o actor ou danzante debe perder o seu protagonismo en beneficio do ser ou ente ao que representa e dá vida. As máscaras tenden a funcionar como \"imáns\" que atraen as forzas vitais que deambulan ao redor do poboado, as súas xentes ou lugares de culto. A forza pode provir de homes ou seres superiores e ter un carácter positivo ou negativo. Estas enerxías son captadas para recibir beneficio delas ou para apartalas da comunidade e con iso evitar posibles males. As funcións das máscaras varían en virtude das cerimonias nas que participan: funerais (poden representar o falecido ou os antepasados do clan), ritos iniciáticos (indican con elas o seu grao dentro da xerarquía social), ritos devocionais (representan deuses maiores ou menores, espíritos ou antepasados definidos) ou altares rituais (poden utilizarse como base onde se realizan os ritos propiciatorios). Os personaxes que portan as máscaras poden representar as escenas en solitario, por parellas ou en grupos. Participan en bailes ou en escenificacións teatrais que emulan as posturas de animais ou escenas determinadas. O uso da máscara, polo xeral, queda restrinxido aos homes iniciados das sociedades secretas ou grupos de idade, o que non exclúe, aínda que sexa en moi reducidos casos, a utilización destas pezas polas mulleres. Resulta particularmente sorprendente a extraordinaria variedade de funcións entre as formas humanas e animais das máscaras africanas e, en menor medida, das de Oceanía. En África, por exemplo, as variacións sobre o uso dos cornos e, en xeral o das defensas, son obxecto de metáforas accesibles aos diferentes graos dentro dos ritos iniciáticos. As grandes orellas poden representar tanto a agudeza auditiva como a intelixencia de saber escoitar; bocas moi abertas, a voracidade ameazante ou o poder da palabra; grandes meixelas, a prosperidade ou a autoridade. Nos cultos precolombinos, realízanse representacións de espíritos, deuses ou demos nas máis variadas formas e materiais. Xa nun contexto xeral, desde finais do século XVI ata os nosos días séguense representando mascaradas coa eterna loita entre deus e o diaño. O diaño, como na tradición europea, é comunmente representado por un animal ou por un rostro humano complementado con atributos animais. A aparición dos demos adoita ser o punto culminante de calquera celebración."}
{"id": 1191965, "term": "Máscara-casco", "prompt": "Que significa \"máscara-casco\"?", "output": "Tipo de máscara cerimonial onde a peza principal apoia sobre a cabeza, cinguíndose con lazos por baixo do queixo. Moitos destes cascos poden encaixar ata os ollos ou o nariz, véndose o exterior a través dunha abertura que se disimula coas faccións do ser representado, sexa o caso dunha boca aberta ou ben a través de leves orificios elaborados a propósito. Da base destas pezas colgan os elementos secundarios, disfraces de tea e rafia, que cobren por completo a cabeza do portador. Nos casos nos que o casco non chega á altura dos ollos, mírase ao exterior a través dos tecidos ou mantos de fibra vexetal. O núcleo de madeira pode presentar unha estrutura simple ou composta, con cabezas humanas ou animais e, á súa vez, servir de base a unha figura ou grupo escultórico. Tamén é posible a súa articulación por pisos. Moitas pezas, debido ao seu tamaño, deberán suxeitarse coas mans para manter o equilibrio."}
{"id": 1191966, "term": "Máscara-crista", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"máscara-crista\"?", "output": "Tipo de máscara cerimonial composta por unha talla de vulto redondo que pode independizarse como escultura. Aséntase sobre un casquete ao que se suxeita por medio de grampas metálicas ou cordas. Á súa vez, o casquete axústase á cabeza coma se fose unha máscara-casco.\n\nNota de alcance: Pódense atopar cristas que pertenzan a outras tipoloxías e deben diferenciarse destas xa que forman parte das estruturas das mesmas. Este sería o caso da máscara-frontal, casco, facial e helmo."}
{"id": 1191967, "term": "Máscara-facial", "prompt": "Explica o significado de \"máscara-facial\".", "output": "Tipo de máscara cerimonial que se apoia por completo sobre a face e cobre unha porcentaxe moi elevada do rostro. Cínguese á cabeza por medio dun casquete, que engloba o cranio, ou mediante cinchas. Obsérvase o exterior a través de orificios nos ollos realizados a propósito de forma disimulada. Pode ser simple ou con estrutura."}
{"id": 1191968, "term": "Máscara-frontal", "prompt": "Con que significado se emprega \"máscara-frontal\"?", "output": "Tipo de máscara cerimonial cuxa peza principal se apoia na fronte. Este prototipo está a medio camiño entre a máscara-casco e a facial. A talla cínguese mediante lazos por baixo do queixo ou detrás da cabeza e mírase ao exterior a través de orificios na zona inferior da peza ou por debaixo dela. O rostro cóbrese con elementos secundarios."}
{"id": 1191969, "term": "Máscara-manual", "prompt": "Dime cal é a definición de \"máscara-manual\".", "output": "Tipo de máscara cerimonial que se sostén coa man. Unha asa soporta o conxunto, que pode ser un rostro humano ou un rostro animal superposto á cara, a talla tamén pode representar unha cabeza completa."}
{"id": 1191970, "term": "Máscara-bigornia", "prompt": "Cal é a acepción de \"máscara-bigornia\"?", "output": "Tipo de máscara cerimonial que cobre a cabeza por completo e se apoia, normalmente, sobre os ombreiros. Tállase nun só tronco. Ten orificios para a visión e a respiración."}
{"id": 1191500, "term": "Máscara chubwan", "prompt": "Define \"máscara chubwan\".", "output": "Máscara-manual de carácter cerimonial de Vanuatu (illas de Ambrym e Pentecostés), de madeira pesada e cuxa talla reproduce un rostro de fronte convexa e nariz marcado. Os ollos, o nariz e a boca da peza son acullerados. A máscara remata na base do queixo por unha empuñadura que serve para mantela diante da cara. A madeira está cuberta dun revestimento escuro e vermello.\n\nNota de alcance: As máscaras \"chubwan\" interpretan un papel importante nas cerimonias relacionadas cos tubérculos de ñame (durante todo o ciclo estacional, desde a plantación á recolección). O ñame ocupa un lugar central nas comunidades melanesias ao ser a base da súa alimentación. Durante as épocas de plantación e recolección adóitanse celebrar rituais dirixidos a asegurar a fecundidade do grupo. Deste xeito, as máscaras \"chubwan\" interviñan durante danzas acompañadas de cantos. Marcaban o lazo simbólico entre os homes e os tubérculos. Coa colonización, estes rituais desapareceron. No sur da illa Pentecoste, desde 1991, esta tradición de máscaras recobrou vitalidade, grazas á transmisión de dereitos intelectuais e artísticos. Ao norte da illa Ambrym, atópase a mesma tradición de máscaras de madeira, aínda que na actualidade a súa utilización desapareceu."}
{"id": 1193559, "term": "Máscara de transformación", "prompt": "Con que significado se emprega \"máscara de transformación\"?", "output": "Máscara cerimonial animista, xeralmente de madeira, coiro, metal e outros materiais como uña ou corno, animadas con pigmentos de vivas cores, que empregaban nos seus ritos, xeralmente danzas, os pobos esquimós. A súa orixinalidade é notable, a súa principal característica consiste en que \"se abren\" para mostrar outra realidade no seu interior.\n\nNota de alcance: A transformación e a oposición están sempre presentes neste tipo de pezas e en certas cerimonias de inverno, como a do corvo. Ao chegar ao punto culminante desta danza, o bailarín abría a máscara pola liña axial do bico (da ave que representase), dando lugar a unha narración iconográfica centrada nun rostro humano, pero non no danzante, senón o dun antepasado, e convertendo o peteiro en ás, sobre as que se debuxara unha secuencia na que aparece esquematicamente representado un peixe, talvez un salmón, en sincretismo co monstro mariño evidenciado pola aleta dorsal que adoita presentar na parte superior da cabeza. De modo que a máscara devén unha realidade dinámica, narrativa, en cuxa virtude probablemente -como é propio de todos os ritos- se reactualizaban feitos moi importantes para a pesca, actividade da que dependía a supervivencia do pobo."}
{"id": 1188577, "term": "Máscara dugn´be", "prompt": "Dame a definición de \"máscara dugn´be\".", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial utilizada polos bijago (agricultores do arroz de Guinea Bissau) nos ritos de iniciación ou \"fanado\". A máscara, de gran realismo, representa a cabeza dunha tenreira, cunha cornamenta auténtica que simboliza o crecente lunar, en alusión á fecundidade que lles será transmitida durante a cerimonia; para representar os ollos utilízanse pezas de vidro.\n\nNota de alcance: O mozo lévaa enriba da cabeza, suxeita por lianas, mentres imita os movementos do animal; desta forma, segundo a crenza, adquiren a súa forza e vigor. A danza acompáñase por tambores de labios e de membrana, así como polas palmas das mulleres."}
{"id": 1191023, "term": "Máscara egungun", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"máscara egungun\"?", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial, que forma parte do ritual funerario yoruba e que se pode atopar tanto en Benin como na fronteira con Nixeria.\n\nNota de alcance: O mundo social yoruba divídese entre os vivos e os defuntos (\"egungun\"), así como entre aqueles que aínda non naceron. Os mortos existen na medida en que a súa presenza é perceptible a través do coidado que lle presta a súa descendencia. Na tradición Orisha e a adoración dos antepasados, os devanceiros constitúen outra categoría principal de seres en \"òrun\" (mundo espiritual: reino espiritual invisible dos devanceiros, as deidades e os espíritos). Eles partiron, pero non faleceron. Os seus descendentes poden poñerse en contacto con eles para que lles envíen apoio e orientación, e poden volver ao mundo; ben para estadías curtas en forma de persoas enmascaradas chamadas \"egungun\", membros dunha ancestral sociedade de máscaras con ese mesmo nome, ou ben como parte de novas persoas nas súas liñaxes, que son parcialmente reencarnacións súas. O festival dos \"egungun\" ten lugar unha ou dúas veces ao ano e dura algunhas semanas. Celébrase nas terras da familia e na praza do mercado, fronte ao palacio do \"alaafin\". Segundo a tradición oral, que manteñen viva os historiadores de palacio, os \"arokin\", parece que a máscara \"egungun\" foi copiada dos nupe, cuxo reino se estende alén do Níxer, distinguíndose por unha representación moi abstracta, que oculta completamente a quen a leva. Nestas celebracións, o danzante permanece invisible baixo a superposición de capas de tecidos multicolores que se despregan cando a máscara se despraza. O seu movemento durante a danza neutraliza as forzas negativas e purifica o aire. A riqueza visual e táctil deses tecidos evoca o estatuto particular dos defuntos, que visten de maneira especial a fin de reforzar a distancia entre o seu mundo e o dos vivos a quen visitan. Esta relación de comunicación reflicte unha concepción do individuo percibido como un elemento dentro dunha liñaxe, \"idile\", que comprende a todas as persoas vivas ou mortas e cuxa orixe se remonta a un pasado común."}
{"id": 1191301, "term": "Máscara eharo", "prompt": "Cal é a acepción de \"máscara eharo\"?", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial utilizada nas tradicionais celebracións rituais e de culto aos espíritos e antepasados na provincia papua de Gulf (Melanesia). Os materiais máis utilizados na súa elaboración son a madeira, vimbio, fibras vexetais e diferentes pigmentos para a súa coloración."}
{"id": 1191884, "term": "Máscara ejumba", "prompt": "Cal é o sentido de \"máscara ejumba\"?", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial, de madeira e cestaría trenzada a xeito dun taboleiro, que encaixa completamente a cabeza, á que se lle engaden dous cornos de boi. A máscara \"ejumba\" adoita estar ornamentada con sementes, pigmentos e, ás veces, cunchas mariñas e pequenos espellos, que os diolas (Senegal) utilizan nos ritos iniciáticos. O rostro da máscara, en ocasións, queda recuberto por unha capa de terra de termiteira onde eran incrustados os grans. As sementes fan alusión ao sangue e ao belicoso pasado dos diolas, e os cornos á importancia socioeconómica do gando en relación coa prosperidade. O gando só é sacrificado en ocasións socialmente importantes, na honra aos antepasados, ou en cerimonias especiais para traer a choiva, o crecemento dos cultivos e a fertilidade dos campos.\n\nNota de alcance: A máscara \"ejumba\" simboliza a manda de bois que chaman as forzas terrestres e celestiais. Nun principio, estas tallas serviron para protexer a poboación dos efectos prexudiciais da maxia. Hoxe o seu uso está relacionado coa iniciación dos adolescentes e homes novos, dentro dos ritos iniciáticos \"bukut\", que se levan a cabo só un de cada vinte ou vinte e cinco anos e que anteriormente era condición previa ao matrimonio."}
{"id": 1182282, "term": "Máscara ekeke", "prompt": "Define \"máscara ekeke\".", "output": "Máscara cerimonial africana da cultura fang (Gabón, Camerún, Guinea Ecuatorial) que, segundo algunhas hipóteses, representa espíritos de sociedades secretas. Xeralmente está tallada en madeira, coa fronte pintada de branco, como cor simbólica, e a cara en franxas negras e brancas. Algunhas poden representarse cun cristal redondo na fronte, enmarcada nun triángulo."}
{"id": 1191613, "term": "Máscara elanda", "prompt": "Explica que significa \"máscara elanda\".", "output": "Máscara-facial, de carácter cerimonial, característica da sociedade lega, dentro do contexto cultural dos bwami, ao leste do Congo, entre os grandes lagos e o río Lualaba. Á talla engádenselle, sobre o seu perímetro, plumas de pintada (ave galinácea, algo maior que a galiña común), apigaradas e mesturadas con plumas de galiña. Este tipo de máscaras só poden ser utilizadas polos iniciados de alto grao.\n\nNota de alcance: As máscaras, pertencentes á sociedade lega, realizadas en óso recibirán o nome de máscaras \"idimu\", cando a estas mesmas tallas se lles engade sobre o seu perímetro plumas de pintada denominaráselles máscaras \"elanda\"."}
{"id": 1191024, "term": "Máscara epa", "prompt": "Cal é o sentido de \"máscara epa\"?", "output": "Máscara-helmo de tipo cerimonial asociada coa fertilidade da terra e das persoas. A máscara \"epa\" está ligada ás rexións yoruba do nordés: Igbomina, Ijesa, Efon e Ekiti. A súa composición é practicamente a mesma para toda esta rexión: na parte inferior, un rostro moi estilizado, ás veces bifronte, ollos amendoados e boca cadrada; na parte superior, unha escena que representa a Oloko, o leopardo que devora un antílope, Jagunjagun, o guerreiro, o adiviño-herborista, ou Iyabeji, a nai dos xemelgos (figuras \"ibeji\"). O traxe, que acompaña a máscara propiamente dita, consiste nunha vestimenta vexetal de follas de palmeira ou de tea que colga da base da escultura.\n\nNota de alcance: As figuras do leopardo e o guerreiro, representadas na máscara, están en boa parte vinculadas á noción do cazador-guerreiro fundador, que testemuña os problemas que sufriu o país durante o século XIX e que deron lugar a diversos desprazamentos de poboación, cuxo poder político se ve compensado pola imaxe da muller, cuxa fecundidade permite a continuidade do grupo. Se o home defende a seguridade do colectivo e axuda á súa subsistencia coa actividade agrícola e a caza, a muller posúe o poder de dar a vida. Nos dezasete reinos Ekiti, así como nas comunidades Igbomina e Ilesa, atópase a tradición do festival \"epa\", onde a arte da escultura se desprega nas impresionantes máscaras-helmo, levadas polos mozos durante o devandito festival e celebrado cada dous anos durante o mes de marzo. Por medio da orde de aparición das máscaras \"epa\", obsérvase un resumo da cadea social desde o granxeiro ao guerreiro que conduce o destino da comunidade. Comparecen por orde e maniféstanse no transcurso dunha danza moi dinámica que exalta as proezas físicas do portador."}
{"id": 1191271, "term": "Máscara ere okoro", "prompt": "Explica que significa \"máscara ere okoro\".", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial.\n\nNota de alcance: A máscara \"ero okoro\" foi utilizada como heraldo á entrada dos festivais yoruba (Nixeria), dedicados aos espíritos da auga, coñecidos baixo o nome de \"okooro\"."}
{"id": 1191342, "term": "Máscara fae zegbe", "prompt": "Que quere dicir \"máscara fae zegbe\"?", "output": "Máscara-facial de carácter cerimonial, de madeira clara con tons amarelados, en ocasións recuberta por pintura vermella e negra, que é utilizada nos rituais funerarios dos we (Costa de Marfil). A máscara \"fae zegbe\" combina formas humanas e animais (máscara antropo-zoomorfa), utilizando trazos sobredimensionados. A acumulación de elementos heteroxéneos fai cualificar a estas composicións como arte do conglomerado, xeralmente á peza engádenselle numerosos cravos de cobre, barba, cairos que se deixan ver nunha boca entreaberta e unha lingua recuberta por unha tea vermella.\n\nNota de alcance: Estas máscaras pertencen ao clan e o seu poder limítase á súa liñaxe. Saen no momento dos funerais dun membro da familia para honrar a súa memoria."}
{"id": 1030093, "term": "Máscara funeraria", "prompt": "Explica o significado de \"máscara funeraria\".", "output": "Máscara que representa a cara dun defunto utilizada ao longo das épocas, lugares e culturas. Polo xeral está modelada do natural tomando a impresión do rostro nunha materia maleable, sendo posteriormente trasladada a outra máis duradeira, ás veces en materiais preciosos. Pódese colocar sobre o sarcófago ou sobre o corpo da persoa falecida.\n\nNota de alcance: No antigo Exipto responden, en orixe, ás dificultades do exipcio de comprar un sarcófago, debido ao elevado do seu prezo, polo que tivo que substituílo cubrindo o seu rostro cunha máscara de madeira, tapando o resto do corpo cun material, como o adobe ou elementos vexetais que, na actualidade, non se conservan polo perecedoiro dos seus materiais. En realidade respondería a unha parte da tapadeira do ataúde, a correspondente ao rostro do defunto. A partir da Baixa Época, e sobre todo no período grecorromano, os rostros das momias cubríanse cunhas máscaras de pseudocartonaxe feitas de distintas capas superpostas de liño prensado e estuco, sobre as que se pintaban os trazos máis ou menos convencionais do defunto; en ocasións a pel estaba recuberta cun pan de ouro. Outro material utilizado na elaboración destas máscaras foi o xeso, incrustándose os ollos en pedra branca e negra imitando o globo ocular e o iris. Os fenicios utilizaron estas máscaras de ouro de rostro humano como protección ao defunto contra os malos espíritos, obstruíndo a boca con esta. En Roma, estas máscaras foron substituídas por auténticos retratos do defunto, fose home ou muller, pintados en pranchas de madeira e colocados sobre o rostro; o realismo das súas faccións e expresións permitíronnos coñecer o aspecto externo, as modas dos peiteados e vestidos. Na cultura nazca destacan unhas máscaras de ouro que marcarán o xurdimento da ourivaría na costa sur do Perú. En comparación con outros pobos prehispánicos do antigo Perú, os ourives nazcas parecían limitarse á fabricación dalgunhas pezas, na súa maioría de ouro, destinadas a adornar o corpo dos membros da elite dentro dos rituais funerarios dedicados a estes últimos. Na arte nazca, a máscara funeraria representaba o rostro dun suxeito a miúdo ilustrado: un ser mítico cuxa cabeleira se compuña de engadidos rematados na cabeza de serpe. A máscara está constituída dunha folla de ouro traballada con martelo, coidadosamente pulida e despois calada segundo a forma desexada. Entre os maias era costume cubrir o rostro dos personaxes importantes no momento de seren inhumados cunha máscara que reproducía os seus trazos, xeralmente eran de mosaicos de xade con incrustacións doutros materiais preciosos e de gran valor, de aí que só determinados membros da nobreza puidesen realizar a viaxe ao outro mundo provistos dunha luxosa máscara funeraria."}
{"id": 1191027, "term": "Máscara xelede", "prompt": "Cal é a definición de \"máscara xelede\"?", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial, oca, que se leva na parte superior da cabeza como bonete, ás veces en madeira policromada. A máscara \"gelede\" localízase ao suroeste do territorio yoruba e relaciónase coa solución de problemas causados pola bruxería. É a representación dunha cara rematada por un toucado alto con decoración, normalmente pintada en vermello, negro e branco sobre fondo beixe. Por riba dun rostro plano de características estilísticas ben definidas, espállanse formas e figuras moi variadas, e mesmo escenificacións esbozadas. Corresponde ao propietario desta, en cada festividade na que é usada, pintala de novo. Algúns tallistas decoran sempre as súas máscaras cun signo característico que permite identificalos.\n\nNota de alcance: A máscara \"gelede\" é levada durante as diversas festividades que os yorubas do oeste de Nixeria e da República de Benín celebran ao longo do ano. Estas máscaras, inseparables dos cantos e das danzas, aínda son concibidas e levadas en espectáculos que implican a gran parte da poboación. A diferenza da máscara \"egungun\", a \"gelede\" non esconde a identidade do portador, sempre de sexo masculino, que cobre a cara cun lixeiro veo. A mascarada \"gelede\", moi popular en Ketu (Benín), de onde sería orixinaria, e no país Egbado, emprega a expresión artística verbal (os cantos da cerimonia \"efe\") e visual (as máscaras \"gelede\") para neutralizar as forzas negativas que emanan daquelas que os yoruba designan co eufemismo \"awon iya wa\", \"as nosas nais\", que remite ás mulleres da sociedade consideradas bruxas."}
{"id": 1191255, "term": "Máscara apasa", "prompt": "Explica que significa \"máscara apasa\".", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial, antropomorfa, utilizada no culto \"gelede\" polos yoruba (Nixeria), portada polos homes sobre a cabeza, deixando o rostro cuberto por un lixeiro veo.\n\nNota de alcance: O culto \"gelede\" céntrase esencialmente na fertilidade e divídese en dúas partes: unha cerimonia nocturna, \"efe\", na cal predomina a arte da oratoria e onde se utilizan estas máscaras e outra diúrna, \"gelede\", que pode durar varios días e durante a cal se producen as mascaradas que expresan, cunha gran diversidade, a imaxe do mundo e a súa complexidade. A mascarada encarna un proceso de transformación que no aspecto ritual reflicte a orde cósmica. A celebración ten lugar durante a estación seca, unha vez finalizado o ciclo agrícola, co fin de favorecer a fertilidade e escorrentar os malos espíritos. En xeral, a mascarada serve para neutralizar as forzas negativas que emanan de quen os yorubas designan co eufemismo \"awon iya wa\", \"nosas nais\", que remite ás mulleres da sociedade, consideradas bruxas. O concepto de bruxaría non ten, con todo, a connotación exclusivamente negativa que recibe en Occidente. Unha muller pode ser bruxa sen sabelo e é posible canalizar a forza dese poder para obter beneficios, para o que se lle honra a través da mascarada. Na sociedade yoruba a arte ten un papel esencial, dada a súa capacidade para resolver situacións potencialmente perigosas que o home non sabe resolver por culpa da súa violencia. Con este tipo de máscara réndeselles culto aos poderes espirituais das mulleres maiores, comparables aos dos deuses, espíritos ou antepasados. Estes poderes poden ter efectos positivos ou negativos polo que con estas tallas se pretende, ademais de entreter e instruír o grupo, agradar as anciás para que utilicen o seu poder en beneficio da comunidade."}
{"id": 1191334, "term": "Máscara xes", "prompt": "Define \"máscara xes\".", "output": "Máscara-facial de carácter funerario, en madeira lixeira, fibras e tapa (casca interior de diversas árbores da familia das Moráceas e, sobre todo, da árbore \"Broussonetia papyfera\" que se emprega na fabricación da homónima materia téxtil), propia do norte de Nova-Irlanda (Arquipélago de Bismarck, Papúa-Nova-Guinea). As máscaras, hoxe coñecidas como \"ges\" nas illas Tabar, e \"kepong\" na literatura etnográfica clásica, caracterízanse por unha complexa iconografía: rostro esculpido en madeira e pintado, coroado por un tocado e encadrado por unhas orellas de tapa en forma de bolboreta. Ollos oblicuos, gravados ou tallados, nunha cara plana realzada por unha viva policromía. Á altura da boca, tállase a representación do peixe \"Big maus\", imaxe da morte. Na parte superior, a loita entre o paxaro e a serpe - esculpida na prolongación do nariz - simboliza a batalla entre a forza da vida e da morte. As \"orellas\" laterais da máscara inclúen figuras de paxaros estilizados. No rostro pódense representar outros motivos fitomorfos, como follas. O toucado, en forma de cúpula, é encaixado na cabeza (en tapa amarelada de frouxa textura), mantida por dúas variñas de vimbio. Adoita levar unha coroa de fibras avermellada. O conxunto destes elementos son propios de cada máscara e revelan a identidade social e do clan do defunto.\n\nNota de alcance: As tallas que son produto de pedidos a artesáns que deteñen os dereitos de reprodución agregados a cada modelo, transmitidos de maneira hereditaria e suxeitos á venda, son portadas por homes ou fixadas sobre un corpo de fibras vexetais; as máscaras \"xes\" (termo que designa un espírito arisco) fan referencia aos espíritos salvaxes que viven na selva, á vez que simbolizan a imaxe do dobre espiritual dunha persoa, e interveñen na comunidade para limpar os tabús e as prohibicións ligados aos ritos funerarios \"malangan\". Dentro destes rituais, os enmascarados interveñen bailando para celebrar o final do dó, o que indica que, desde este momento, o espírito do defunto vaise definitivamente. Este ritual purificador intervén ao termo do ciclo conmemorativo e restaura a unidade do clan destruída polo falecemento. Atribúenselle dereitos específicos de reprodución, o que explica a riqueza das formas na arte \"malangan\"."}
{"id": 1191610, "term": "Máscara guro", "prompt": "Cal é a definición de \"máscara guro\"?", "output": "Máscara-facial de carácter cerimonial, de madeira e fibras vexetais, do grupo guro, no centro de Costa de Marfil. Normalmente de rostro oval, separado pola aresta en relevo que constitúe o nariz e que se prolonga ata a parte alta da talla, separando a cabeleira en catro guedellas. Ollos semipechados, enmarcados por uns círculos dilatados. Boca aberta e oval. Barba figurada por catro cordeis baixo o queixo.\n\nNota de alcance: Na zona central de Costa de Marfil, a produción plástica dos baule, yaure e dos guro inscríbese nun \"continuum\" cultural onde as máscaras comparten as mesmas características estilísticas. Estas similitudes formais defínense pola abstracción das máscaras zoomorfas e o naturalismo das antropomorfas. Fronte alombada, cellas arqueadas, ollos semipechados e nariz fino do que sobresae unha pequena boca discreta, resume a inquietante serenidade que se despexa do realismo idealizado dos rostros humanos. O seu modelo converxe cara ao refinamento extremo e contrasta cunha autoridade da que son investidas. Todas estas tallas son reagrupadas nun conxunto que manifesta os seus lazos durante o desenvolvemento da danza. Estas máscaras son consideradas extremadamente perigosas, como as \"yaure\", que representan os \"Yu\", temibles poderes sobrenaturais que serven de intermediarios entre os dous mundos. Non poden ser vistas polas mulleres e saen durante as cerimonias nocturnas, co fin de restablecer a orde perturbada pola morte ou por calquera outra desorde acaecida na sociedade."}
{"id": 1182284, "term": "Máscara hudoq", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"máscara hudoq\"?", "output": "Máscara-facial de carácter cerimonial, de madeira, metal, ratán e plumas, utilizada polos dayak bahau, nativos da illa de Borneo, na danza denominada \"hudoq\" que se celebra con motivo da colleita do arroz. A talla realízase nunha soa peza e representa porcos e paxaros (principalmente o buceiro, paxaro sagrado entre estes grupos). Os trazos comúns que sobresaen nestas tallas son os ollos saltóns e as orellas de ás de bolboreta, de grandes dimensións, que se unen á máscara a través de orificios feitos na madeira, mediante fío de ratán e que adoitan estar cubertas cun casquete do mesmo material ao que se fixan plumas. Normalmente teñen un morro prominente e unha mandíbula inferior móbil da que sobresaen afiados cabeiros. A máscara é suxeita pola boca coa axuda dunha asa de vimbio. Na súa elaboración combínase a policromía tornasolada, de delicados arabescos, cunha extrema estilización das formas. Este estilo coloreado e ornamental revela a complexidade cultural \"kenyad-kayan\", á que pertencen os bahau-busang. Adoita estar composta por elementos mixtos, extraídos dos repertorios zoomorfos e antropomorfos, coa finalidade de acentuar a ferocidade, con elas preténdese á vez asustar e tranquilizar. Inspiran unha mestura de respecto, de pracer e de temor. Os portadores destas máscaras vístense con grandes capas de follas de plataneiro (varias especies do xénero \"Mussa\"), que son fabricadas na selva no máis alto segredo, chegando ao pobo pola beira dos ríos ou pola selva.\n\nNota de alcance: A máscara simboliza o paso da natureza á civilización representada pola comunidade, cunha facultade ambivalente como escorrentador dos malos espíritos e como encarnación dos espíritos benéficos. Aínda que representan de xeito estilizado a criaturas salvaxes tales como o xabaril ou a pantera, as tallas asócianse a espíritos benéficos, \"bos xenios\", que lle aseguran ao pobo fertilidade e prosperidade. Os enmascarados danzan para estimular a fertilidade da terra e expulsar as forzas nefastas. As máscaras \"hudoq\" aseguran a protección da colleita de arroz durante todo o ciclo estacional: plantación, crecemento e recolección, garantindo así a fertilidade e a prosperidade, tanto para os homes como para a natureza, prometendo boas colleitas e unha numerosa descendencia."}
{"id": 1191120, "term": "Máscara hudoq Mujun Babui", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"máscara hudoq mujun babui\"?", "output": "Máscara \"hudoq\" de madeira, manik e plumas, representando un porco e que é utilizada polos dayak bahau (illa de Borneo) en ritos agrarios, con motivo da colleita do arroz. A máscara cóbrese cun casco de ratán ao que se lle aplican as plumas do \"argos ocellatus\".\n\nNota de alcance: A danza, na que participan enmascarados deste tipo e outras que representan a diferentes animais, dá comezo a un novo ciclo agrícola, simbolizando a fertilización da terra e de toda a natureza. As máscaras adquiren un carácter ambivalente, escorrentando os malos espíritos e atraendo os bos, que son os representados nas tallas."}
{"id": 1191121, "term": "Máscara hudoq Mujun Suui", "prompt": "Como se define \"máscara hudoq mujun suui\"?", "output": "Máscara \"hudoq\" de madeira e plumas, representando un paxaro e que é utilizada polos dayak bahau (illa de Borneo) en ritos agrarios, con motivo da colleita do arroz. A talla cóbrese cun casco de ratán ao que se aplican as plumas do \"Argos ocellatus\".\n\nNota de alcance: Do mesmo xeito que a máscara \"hudoq Mujun Babui\", a máscara \"hudoq Mujun Suui\" participa nas danzas que dan comezo a un novo ciclo agrícola, como símbolo de fertilización."}
{"id": 1191612, "term": "Máscara idimu", "prompt": "Explica o significado de \"máscara idimu\".", "output": "Máscara-facial, realizada en óso e de carácter cerimonial, propia da sociedade lega. É utilizada no contexto cultural dos bwami, ao leste do Congo, entre os grandes lagos e o río Lualaba. As máscaras da sociedade lega, poden ser atadas e levadas a xeito de viseira sobre o lado ou a parte traseira da cabeza, ou ben expostas sobre unha barreira que protexe a tumba dun notable.\n\nNota de alcance: A sociedade lega, a quen os primeiros europeos chamaron \"warega\", foi rexida ata 1948 polo bwami, unha asociación de grao aberto tanto aos homes como ás mulleres, que regula toda a vida social e política dos lega, ensinando nela o sistema de educación e dos valores lega. A máscara, que designa o grao do seu posuidor, era igualmente utilizada para transmitir os principios morais dos bwami, en tanto que símbolo do lazo entre os vivos e os seus devanceiros. Estes bens manifestan o paso dunha etapa a outra da xerarquía, constituíndose na única fonte de impulso da actividade artística. Dentro deste tipo de tallas, as de marfil revelan un grao superior, aínda que estas poucas veces son expostas sobre o rostro, a modo de careta."}
{"id": 1191614, "term": "Máscara idoma", "prompt": "Dame a definición de \"máscara idoma\".", "output": "Máscara cerimonial do grupo idoma, poboación que ocupa o baixo val da Bénoué (Nixeria). Xeralmente, a máscara é espectacular tanto pola súa talla como pola abstracción xeométrica da cabeza de elefante, realzada na súa ornamentación grazas á utilización de pigmentos colorantes.\n\nNota de alcance: Os idoma fan coincidir o calendario cerimonial co ciclo estacional, no momento da plantación e da recolección; así, as conmemoracións de funerais só se desenvolven durante a estación seca, momento no que os traballos agrícolas son suspendidos. Na rexión ocupada polos idoma, a estación seca coincide igualmente coa saída das máscaras. No momento de recoller os impostos no pobo de outobi, a sociedade itrokwu recorreu a estas máscaras ás que lle engade as defensas e a trompa dun elefante, simbolizando, máis que ao propio animal, o poder destrutor do xefe. As tallas encarnan, en efecto, o poder exercido sobre o territorio por unha liñaxe ou estirpe, poderosas institucións ligadas ao territorio que estruturaban a sociedade idoma."}
{"id": 1191615, "term": "Máscara igbo-afikpo", "prompt": "Que significa \"máscara igbo-afikpo\"?", "output": "Máscara-facial de carácter cerimonial, de madeira, cuxo elemento fundamental é a abstracción dos seus caracteres, case sempre de forma cónica; algunhas tallas chegan a representar os trazos do personaxe con simples taboíñas ou aletas de formas triangulares. É utilizada cun carácter protector polos afikpo, un dos subgrupos dos igbo de Nixeria, que habitan nas chairas centrais, a pouca distancia do Cross River.\n\nNota de alcance: Cada poboado afikpo ten unha sociedade secreta masculina dividida en dous grupos: o dos \"titulados\" e o do grupo ritual encargado do mantemento do santuario. O seu deus, Egebele, que ten morada na selva, maniféstase baixo a forma dun espírito encarnado polo portador da máscara. Os afikpo non teñen rei nin xefe supremo. Cada poboado, que comprende centos ou varios miles de habitantes, divídese en liñaxes patriarcais, cuxo xefe forma parte dun consello de anciáns que detén a autoridade. Aínda que a residencia é patrilocal, as liñaxes matrilineais contan cos seus propios altares ancestrais e as súas festas anuais. As familias cumpren un ritual de fecundidade sobre o altar dos seus antepasados."}
{"id": 1191362, "term": "Máscara igri egede okonkpo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"máscara igri egede okonkpo\".", "output": "Máscara-facial, de xeso ou de madeira, utilizada nas cerimonias relacionadas cos ciclos agrarios da estación seca, no sueste de Nixeria, por un dos subgrupos dos igbo, os ada. Estas máscaras responden a unha estética moi particular dos igbo-ada, dándolles forma cunha gran audacia plástica e economía de medios, con volumes nos que se opoñen superficies cóncavas e convexas pintadas en negro e branco, amarelo e vermello. Son tallas xeralmente pequenas, estreitas e orientadas verticalmente e proxectadas diante do rostro. Organízanse segundo unha xeometría na que a policromía amplifica o seu efecto.\n\nNota de alcance: O seu nome \"igri egede okonkpo\" tradúcese como \"a máscara da forza do mal e da excentricidade\". Todos os homes forman parte da sociedade secreta do pobo á que están ligadas estas máscaras, e todos eles son susceptibles de participaren nestas cerimonias portando as máscaras nalgún un momento da súa vida, investíndoos do poder masculino dos espíritos \"simpáticos\"."}
{"id": 1191343, "term": "Máscara janus", "prompt": "Explica que significa \"máscara janus\".", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial de danza, utilizada ao longo da rexión do río e parque nacional de Benoue, un \"continuum\" cultural que se establece englobando as producións artísticas dos ibo e dos igala. Esculpida nunha soa peza de madeira, esta gran talla caracterízase por presentar unha dobra cara, coroada, ás veces, por un par de cornos ou por un elemento troncocónico. Dotada dunha boca terrorífica, longos dentes aguzados e cornos impoñentes, simboliza a agresividade dos animais salvaxes da sabana. As máscaras adóitanse ornamentar con tinturas de pigmentos vermellos e brancos, a longa fronte destácase da sombra da patina que recobre o conxunto da máscara. Este tipo de pezas tamén se pode atopar en diferentes poboacións do centro de Nixeria.\n\nNota de alcance: Janus (Jano) é un deus romano de dobre cara. Polo que, en xeral, este termo utilizouse para designar todo aquilo que presente un dobre rostro. Os portadores destas máscaras están dotados dun poder considerable: o de castigar os comportamentos antisociais."}
{"id": 1191331, "term": "Máscara jipae", "prompt": "Dame a definición de \"máscara jipae\".", "output": "Máscara de danza funeraria realizada con fibras vexetais trenzadas e atadas, e ornamentada con follas, plumas, madeira e pigmentos colorantes. A cabeza presenta un toucado aguzadocon coroa de plumas. Os ollos ovais están realizados en madeira pintada de cor branca e proxéctanse ao exterior mediante dous apéndices tubulares de labor de fibras trenzadas decoradas con plumas. Do perímetro inferior, correspondente aos brazos e ao corpo do vestido, penden as fibras vexetais.\n\nNota de alcance: É utilizada polos asmat (Indonesia, Sueste asiático) no festival jipae, onde se celebra o paso da persoa falecida do mundo dos vivos ao mundo dos espíritos. Os portadores da vestimenta cerimonial simbolizan a materialización das persoas recentemente falecidas e o retorno destas durante unha noite e un día á comunidade dos vivos, antes de abandonala definitivamente. Os homes escollidos como enmascarados serán os que tomarán as responsabilidades dos defuntos. Este lazo, que une o universo dos vivos co dos mortos, maniféstase tanto a través da máscara como do disfrace, realizado en cortiza e fibras de palmeira e de sagú, e tintado de cores vivas. Numerosos elementos decorativos de madeira, cunchas e plumas son engadidos á máscara e á túnica de cestería. Certos exemplares poden estar acompañados por unha punta de frecha ou por un escudo en miniatura, indicando a causa da morte ou o prestixio do defunto. A festa remata coa morte simbólica da máscara que é golpeada e arroxada á terra. Os traxes son fabricados polos homes no máis alto segredo, a súa elaboración require meses de preparación. Unha vez finalizado o cerimonial, a máscara e demais elementos do traxe conservaranse na \"casa dos homes\" (casa dos espíritos e dos devanceiros en diferentes cultos animistas), desde ese momento o espírito do defunto pode abandonar definitivamente a comunidade dos vivos e regresar ao mundo dos devanceiros."}
{"id": 1191050, "term": "Máscara Kaissi", "prompt": "Como se define \"máscara kaissi\"?", "output": "Máscara-crista, de carácter cerimonial, zoomorfa, característica do arquipélago das Bijago (Guinea Bissau, illa de Uno). Tallada en madeira, representa a cabeza dun peixe serra. Emprégase en danzas e ritos de iniciación, nas cerimonias \"cavaro\", de paso á puberdade, especialmente na illa de Formosa.\n\nNota de alcance: Os bijago son fundamentalmente agricultores do arroz, cun réxime matriarcal, chegando a esta zona ao producirse a expansión \"mandinga\". É fundamental na cultura deste arquipélago, onde se xeneraliza a utilización de peixes como elementos constitutivos de mascaróns ou como compoñentes dos diversos adornos colocados sobre a cabeza ou apoiados nas costas e empregados en distintas danzas. Realizan cerimonias de iniciación ou \"fanado\", tanto para os homes como para as mulleres, celebrando nestas os \"grupos de idade\", onde utilizan máscaras representativas de animais: Máscara \"dugn´be\", que representa a cabeza dunha tenreira; a máscara \"omá\", a cabeza dunha quenlla ou a máscara \"kaissi\"."}
{"id": 1191332, "term": "Máscara kavat", "prompt": "Con que significado se emprega \"máscara kavat\"?", "output": "Gran máscara-casco de carácter cerimonial, de tapa (codia interior de diversas árbores da familia das moráceas e, sobre todo, da árbore \"Broussonetia papyfera\" que se emprega na fabricación da homónima materia téxtil) utilizada polos bïning (península da Gazella, Papúa Nova-Guinea). A talla fíxase sobre unha armadura de vimbio e píntase con pigmentos de orixe vexetal e animal. A estrutura da máscara \"kavat\" é típica e facilmente recoñecible a través de dous grandes ollos, desmesuradamente figurados por catro círculos concéntricos, e dunha boca entreaberta que se prolonga cara a adiante por un apéndice. Cada máscara conta co seu propio repertorio iconográfico. As súas formas e debuxos, tan particulares, emparéntanas con diversos animais e plantas atopados na selva. Follas de fentos, pegadas de paxaros, eirugas, serpes ou centola, simbolizados a través de motivos xeométricos, que evocan os espíritos da sabana, espíritos \"travesos\" que viven nas árbores e que son encarnados pola propia máscara.\n\nNota de alcance: A máscara \"kavat\" é utilizada polos baïning nas danzas practicadas nas cerimonias nocturnas que inauguran os ciclos iniciáticos dos mozos varóns, cerimonia coñecida co nome de \"danza da serpe\". Estes rituais estaban centrados ao redor dunha serie de actividades masculinas, en oposición ás danzas de día consagradas á fecundidade feminina, ao duelo e á celebración de eventos comunitarios. O período utilizado para a súa confección, é aproveitado para transmitir as técnicas de fabricación e o coñecemento do simbolismo dos motivos que son debuxados nela."}
{"id": 1182281, "term": "Máscara bifwebe", "prompt": "Dime cal é a definición de \"máscara bifwebe\".", "output": "Máscara-facial de carácter cerimonial e de orixe africana, utilizada na rexión de Katanga e do Kasaï (República Democrática do Congo). Este tipo de máscara (\"kifwebe\" en singular, \"bifwebe\" en plural) tállase xeralmente nunha soa peza de madeira. Os trazos que definen a obra dos mestres songye son: as formas angulares do contorno do rostro; os ollos globulares, saíntes e acullerados; nariz ancho e longo que continúa polas cellas, deixando un espazo oco para unha boca cúbica protuberante; e os pómulos, que adoitan ter unha decoración incisa con liñas en relevo. Polo xeral, os bordos presentan buratos para colocar as plumas ou rafia.\n\nNota de alcance: Os songye, cuxos membros se coñecen co nome de \"basha masende\", son os detentores dos coñecementos necesarios para interactuar cos deuses, eles fabricaban estas máscaras con estrías brancas e negras que simbolizaban as raias dos antílopes, as galerías utilizadas polos espíritos para vir fundar a confraría Bukushi (órgano de control da poboación e un instrumento xudicial e coercitivo que reforza o poder dos iniciados e dos notables) ou os percorridos labirínticos dos xefes desta sociedade que sempre gozan dun elevado status nunha sociedade baseada nun poder central. Coas cores utilizadas no ornamento das tallas quérese expresar os trazos ou agudezas do espírito; así, por exemplo, o branco simboliza os aspectos positivos, como a pureza, a paz, a lúa ou a luz; a cor vermella está asociada ao sangue, ao lume, á coraxe e á forza, pero tamén á destrución ou á maxia negra."}
{"id": 1191687, "term": "Máscara Kirtimukha", "prompt": "Explica o significado de \"máscara kirtimukha\".", "output": "Máscara cerimonial protectora do budismo tibetano. Representa a Kirtimukha, un dos gardiáns (\"dharmapāla\") da doutrina budista, con aspecto feroz, ollos saltóns e boca aberta que deixa ver os seus longos cairos.\n\nNota de alcance: Este colgante, utilizado como amuleto, ten a función de protexer dos malos espíritos e das enfermidades, así como axudar a persoa a superar as barreiras do mal, da mesma forma que o faría Kirtimukha. O aspecto terrorífico do gardián podería oporse á aspiración budista convencional cara á iluminación, con todo, acéptase o poder da furia pola súa contribución á loita contra as barreiras que se deben vencer para alcanzar o estado de perfección. A súa orixe pode estar nalgunha das deidades indíxenas locais tibetanas que máis tarde se incorporarán ao panteón budista para exerceren de deidades protectoras da nova relixión levada ao Tíbet por Padmasambhava (taumaturgo que introduce o budismo \"tántrico\" no Tíbet). Os tibetanos, aínda que ferventes budistas, presentan unha marcada predisposición cara aos poderes misteriosos e a adiviñación e conservan as crenzas populares herdadas dos tempos prebudistas. As deidades nativas conservan o seu carácter orixinal e exercen unha considerable influencia na vida cotiá da xente. A función dos \"dharmapāla\" é advertir dos obstáculos internos e externos que dificultan a realización espiritual dos seguidores do budismo. Son os defensores do Dharma ou Lei de Buda."}
{"id": 1191501, "term": "Máscara kompuonkarawan", "prompt": "Dime cal é a definición de \"máscara kompuonkarawan\".", "output": "Máscara cerimonial, do tipo fachada, especialmente características de Papúa-Nova Guinea. Tamén chamada máscara \"sepik\", representa un impoñente rostro de madeira tallada en oco e pintada con pigmentos naturais cor ocre, vermello e branco. A súa boca ocada adoita mostrar dúas fileiras de dentes. Entre os trazos máis representativos deste tipo de máscaras destacan: a talla coa lingua fóra e os ollos redondeados e fixos que, para os pobos chambri, son símbolo de agresividade.\n\nNota de alcance: Esta máscara de gran talla, colocada nas fachadas das casas dos homes, baixo un teito de colmo, representa o rostro dun devanceiro do clan, dono da casa, que cumpre unha función de protección. Podía exhibirse por pares, en cada extremo da casa, estando ambas ligadas ao sol e á lúa. A talla dá fe da variedade de definicións da máscara en Melanesia, que non é un obxecto necesariamente levado polos homes, lembrando con elas que as casas son lugares poderosos que reportan o poder aos homes. Todas as culturas de Papúa comparten unha serie de elementos básicos, cada unha co seu propio estilo, entre os que se atopan as sociedades secretas dos homes, as casas cerimoniais e a celebración de espectaculares cerimoniais ou rituais. Os ritos, moi importantes para a vida relixiosa e social destes pobos, e nos que imperaba un intenso sentido do dramático, implicaban a utilización dun gran número de máscaras, esculturas que representaban os antepasados ou espíritos sobrenaturais, frautas, tambores e escudos decorados con motivos antropomorfos e zoomorfos, así como outros obxectos que esixían a elaboración continua de nova parafernalia. O desexo de materializar eses espíritos invisibles en formas máis realistas e tanxibles, conducíaos á utilización de máscaras de diversos tipos coas que o portador perdía a súa propia identidade e asumía a do espírito ou devanceiro implorado."}
{"id": 1191341, "term": "Máscara kpelyege", "prompt": "Cal é a acepción de \"máscara kpelyege\"?", "output": "Máscara-facial, de carácter cerimonial, e de trazos estilizados e xeométricos, utilizada na rexión fronteiriza que bordea o leste de Mali, o suroeste de Burkina Faso e o norte de Costa de Marfil. Esta máscara antropomorfa representa unha moza bela, Katyeleeo, o devanceiro feminino primordial que tamén aparece para guiar o espírito do defunto da casa á celebración do culto do Lillian, hoxe desacralizado. O rostro feminino idealizado, que representa a talla, asombra polo sofisticado equilibrio das formas, co óvalo alongado, nariz feminino con aletas moi evidentes, ollos entornados en actitude soñadora, boca prognata mostrando os dentes: a beleza feminina ideal en toda a súa pureza. Os motivos xeométricos, sinalados por resaltes de cor, son reforzados por apéndices que ornamentan todo o rostro e por un elaborado peiteado.\n\nNota de alcance: O \"poro\", sociedade de graos dos senufo, rexe a institución iniciática, estruturada por períodos de idade. Esta sociedade divulga a ensinanza entre os mozos varóns, á vez que exerce un control político, social e relixioso. Cada círculo de iniciación conclúese con dúas grandes festas, onde a máscara \"kpelyege\" sae do bosque sagrado para presentarse á comunidade local."}
{"id": 1191611, "term": "Máscara lega", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"máscara lega\"?", "output": "Máscara cerimonial de óso e rodeada en todo o seu contorno por plumas, utilizada no contexto cultural dos bwami, ao leste do Congo, entre os grandes lagos e o río Lualaba. A talla, de trazos estilizados, presenta orificios que semellan a boca e os ollos, polos que mira o enmascarado.\n\nNota de alcance: A sociedade lega, a quen os primeiros europeos chamaron \"warega\", foi rexida ata 1948 polo Bwami, unha asociación de grao aberto tanto aos homes como ás mulleres, que regula toda a vida social e política dos lega, ensinando nela o sistema de educación e os valores lega. A máscara, que designa o grao do seu posuidor, era igualmente utilizada para transmitir os principios morais dos bwami, en tanto que símbolo do lazo entre os vivos e os seus devanceiros. Estes bens manifestan o paso dunha etapa a outra da xerarquía, constituíndose na única fonte de impulso da actividade artística. Dentro deste tipo de tallas, as de marfil revelan un grao superior, aínda que estas son expostas poucas veces sobre o rostro, como unha careta. Poden ser atadas e levadas a xeito de viseira sobre o lado ou a parte traseira da cabeza, ou ben expostas sobre unha barreira que protexe a tumba dun notable."}
{"id": 1191366, "term": "Máscara m´vilu", "prompt": "Cal é a acepción de \"máscara m´vilu\"?", "output": "Máscara-facial de carácter cerimonial, de madeira lixeira e policromada, cos ollos amendoados e baleiros e a boca entreaberta, utilizada principalmente nas cerimonias adiviñatorias polos vili (Angola). Estas máscaras son comparables ás \"ndunga\" en canto ao seu naturalismo, o que reforza a expresión serena e sinala o interior dos personaxes que a enarboran. As cores da máscara (normalmente ocre, marrón, branco, negro e vermello) remítennos á interacción do mundo do visible e do invisible: o vermello está asociado ao sangue, ao perigo, á bruxería e aos ritos de paso; o negro evoca o mundo dos vivos, por oposición ao branco, cor da morte e dos espíritos.\n\nNota de alcance: Tanto as máscaras \"m´vilu\" como as \"ndunga\" saían en grupo nas celebracións de investidura real ou nos funerais dos notables."}
{"id": 1191132, "term": "Máscara Mahâkâla", "prompt": "Que significa \"máscara mahâkâla\"?", "output": "Máscara cerimonial protectora do budismo tibetano. Representa a Mahākāla, gardián da lei e fiel defensor de Buda, con atributos tántricos como o terceiro ollo ou a coroa de caveiras. O seu aspecto de divindade agresiva e feroz, deulles aos tibetanos unha inmerecida fama de adoradores do demo.\n\nNota de alcance: Nas danzas rituais, os danzantes levan máscaras que lles conceden ás deidades representadas unha presenza nas festividades. Os danzantes, coa máscara colocada sobre a cabeza, poden ver a través da boca da mesma, representando episodios da historia relixiosa e manténdoa así viva entre a poboación. Mahākāla, a quen representa a máscara, simboliza o señor do tempo e da extraordinaria sabedoría, personificando a forza que destrúe a ilusión que dificulta a obtención da Iluminación. Tamén é un dos tres protectores oficiais da Orde dos Gelugpa, e o seu poder protector convérteos en privilexiados gardiáns da doutrina budista. Os outros dous son Yamāntaka e Pälden Lhamo."}
{"id": 1191694, "term": "Máscara mama", "prompt": "Dime cal é a definición de \"máscara mama\".", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial, de madeira, con grandes cornos, que se porta sobre a cabeza, mentres que o corpo queda oculto baixo un traxe de herba. Normalmente, a talla adoita representar unha especie de búfalo chamado \"zun\". Pertence ao grupo étnico mama, que habita na marxe sur da meseta Jos, preto de Wamba (Nixeria).\n\nNota de alcance: Os mamas son recoñecidos como grandes guerreiros e artífices dun estilo persoal de talla. As súas figuras rozan a abstracción, normalmente representan formas zoomorfas, fundamentalmente búfalos, en forma de máscara-casco, que son utilizadas nas danzas de fertilidade mangam."}
{"id": 1191335, "term": "Máscara matua", "prompt": "Define \"máscara matua\".", "output": "Máscara funeraria, de madeira esculpida, fibras vexetais, resinas e turba (especie de carbón mineral produto da descomposición de materias vexetais enterradas baixo a auga). As tallas son ornamentadas con plumas e pigmentos colorantes. A máscara \"matua\" representa un conxunto de personaxes dispostos en posicións acrobáticas. Este tipo de tallas son características do norte de Nova-Irlanda (Arquipélago de Bismarck, Papúa-Nova-Guinea). Normalmente son apoiadas diante da casa das máscaras polos parentes do defunto, e, segundo o seu peso, os enmascarados sostéñenas de pé ou axeonllados.\n\nNota de alcance: En xeral, as máscaras do norte de Nova-Irlanda son obxecto de pedidos realizados a artesáns que deteñen os dereitos de reprodución ligados a cada modelo e que son transmitidos de forma hereditaria."}
{"id": 1182285, "term": "Máscara mbuya", "prompt": "Explica o significado de \"máscara mbuya\".", "output": "Máscara-facial de carácter cerimonial que adoita representar a personaxes típicos dunha tribo que habita na zona de Katandu (Zaire) (grupo étnico Pende). O rostro tínguese con cores simbólicas como o vermello, branco e negro, gravándose neste as correspondentes marcas tribais. A talla complétase cun vestido de rafia e accesorios sagrados de uso en certos rituais asociados ás forzas do máis aló. Tanto a máscara como o traxe utilízanse naqueles ritos nos que os mozos pasan da adolescencia á idade adulta.\n\nNota de alcance: As máscaras poden dividirse, segundo Z. S. Strother, en dúas categorías: as relacionadas coas confrarías masculinas e os seus iniciados (\"minganji\"), e as máscaras de aldea (\"mbuya\"). Estas últimas son portadas de xeito exclusivo polos iniciados nas danzas, como forma de agradecemento aos devanceiros, con motivo da sementeira ou da recolección do millo, ou cando unha enfermidade afecta ao xefe ou a toda a comunidade. As máscaras contribúen, a través desta representación (risa, alegría, admiración), á cohesión da aldea e ao recordo de que vivos e mortos conviven en harmonía."}
{"id": 1186423, "term": "Pende", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pende\"?", "output": "Máscara-frontal de carácter cerimonial, comprendida dentro da categoría de aldea \"mbuya\", é unha das máis populares de todo o Pende Central (República Democrática do Congo), na zona comprendida entre os ríos Kwilu e Loange. O seu nome de \"mbangu\", significa \"o enmeigado\" e caracterízase pola asimetría do rostro, destacándose dúas metades claramente diferenciadas pola cor; o lado dereito, considerado o forte, de cor branca; e o lado esquerdo, asociado coa bruxería e a morte, de cor negra. Esta partición, segundo Z. S. Strother, sitúa o mbangu nun punto intermedio entre a saúde e a enfermidade.\n\nNota de alcance: Para algúns, a asimetría do rostro, escasamente representada na escultura africana, débese na súa orixe a un accidente relacionado co lume. En xeral pénsase que os epilépticos son propensos a estes accidentes, aínda que para as crenzas populares a sospeita recae sobre a bruxería. Así, o mbangu leva unha chepa cunha frecha cravada, como referencia ás frechas metafísicas que empregan os feiticeiros. De modo moi significativo, a metade negra da máscara refírese á bruxería e á enfermidade, mentres que a metade branca asóciase coa curación. Como adoita suceder cando se trata de cultura popular, as interpretacións individuais son moi diversas. Segundo os mestres artesáns entrevistados por Strother, un grupo vía o mbangu como un bruxo que provocou o seu propio destino xogando con lume, outro vía a máscara como un instrumento de bufón, e un terceiro falaba dos efectos psicolóxicos das enfermidades físicas."}
{"id": 1197130, "term": "Máscara mukudji", "prompt": "Dame a definición de \"máscara mukudji\".", "output": "Máscara-facial antropomorfa de madeira pertencente ao grupo punu (Provincia de Nyanga, Gabón). A talla caracterízase por uns trazos naturalistas, un rostro en forma de rombo, branqueado con delicadeza e coroado por un rechamante peiteado negro esculpido. Concibida para consolar e adular os espíritos das defuntas, a máscara presenta os signos da beleza caracterizando aos clans que constitúen a etnia: peiteado trenzado coidadosamente traballado en casco, escarificacións, ollos estirados en améndoa, pómulos saíntes, beizos carnosos e arroibados.\n\nNota de alcance: O negro e vermello adoitan ser cores utilizadas para debuxar a boca. Estas máscaras adoitan presentar vinte e sete escarificacións configuradas en forma de rombo: nove frontais e nove (por dous) temporais. Unha interpretación desta agrupación romboédrica, de tan particular número de escarificacións, é que representan os nove clans que configuran a etnia punu. Con todo, esta interpretación non está confirmada, xa que hai máscaras que presentan escarificacións, de forma non romboédrica, formando grupos de seis ou doce (sempre múltiplos de tres). O baile da máscara, executado exclusivamente por homes, vai acompañado dunha indumentaria na que se involucran arxila, rafia e un pano branqueado con caolín. O portador da talla está subido sobre uns longos zancos, símbolo da autoridade, que emprega destramente e mantén nas súas mans dous \"matamoscas\", confirmación da autoridade asumida ou outorgada, que axita ao ritmo dos tambores e trompetas. O principal obxectivo destas máscaras era tranquilizar o espírito das mozas de \"bo ver\" xa defuntas. A talla loce, en cerimonias diúrnas, durante o baile \"mbwanda\", dedicado a celebrar situacións festivas e divertimentos, especialmente nacementos de xemelgos e retiradas de dó."}
{"id": 1182286, "term": "Máscara mulwalwa", "prompt": "Que significa \"máscara mulwalwa\"?", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial da República do Congo, tallada en madeira. A máscara \"mulwalwa\" adoita representar unha cabeza masculina, cuxo bordo inferior adoita estar rodeado por unha fibra vexetal. Na súa talla destacan faccións moi pronunciadas: nariz desenvolvido, boca redonda e saínte, ollos amendoados pechados e inscritos en concas profundas e fronte ampla. A cara adoita estar decorada con triángulos en branco e negro e con liñas verticais en negro, branco e amarelo. A fronte e o nariz destácanse con pintura vermella.\n\nNota de alcance: Este tipo de máscara-casco úsase en danzas, funerais, iniciacións e festivais."}
{"id": 1191329, "term": "Máscara mwaï", "prompt": "Define \"máscara mwaï\".", "output": "Máscara-frontal de carácter cerimonial de madeira compacta, ornamentada xeralmente con pigmentos colorantes, plumas e cunchas, utilizada en rituais funerarios polos iatmul (Sepik, Papúa-Nova Guinea). Represéntase co rostro oval, estreito e alongado. O labio superior prolóngase máis aló do queixo por un longo bico ou nariz extremadamente longo. Na extremidade superior da cabeza adóitaselle practicar un orificio para conservala en suspensión. O rostro, coa fronte alombada, adoita recubrirse de pintura branca; os ollos indícanse mediante cunchas incrustadas sobre unha liña negra en forma de coma. O nariz, longo e delgado, coas ventás nasais dilatadas, apóiase polo seu extremo inferior no labio superior que, á súa vez, se prolonga máis aló do queixo por un longo pescozo coa extremidade inferior tallada en forma de cabeza de paxaro. O perímetro da máscara, unha parte do pescozo de paxaro e do queixo, atópanse ornamentados con incrustacións de cunchas de cauri. A pintura facial, a liña de cauris, no límite entre a fronte e os cabelos, coa que se ornamenta a talla, lembran as cabezas modeladas que, durante as cerimonias funerarias, son expostas sobre unha pértega, equipadas cunha escravina ou capa de fibra. As cunchas, que na vida corrente se utilizan como moeda, contribúen a dar valor a estes obxectos.\n\nNota de alcance: A máscara emprégase durante as cerimonias que se desenvolven diante dos edificios destinados aos mozos varóns. Son portados por rapaces que representan pantomimas, evocando temas mitolóxicos, baixo unha capa esconden unha frauta cuxo son simboliza a voz do devanceiro. A talla representa un devanceiro do clan materno, heroe que contribuiría, en orixe, a modelar a xeografía da comarca. Na cultura dos iatmul as máscaras \"mwai\" aparecen por pares, pertencen a un clan e non á comunidade, por iso se conservan na casa dun ancián do clan familiar e non na \"casa dos homes\" (casa dos espíritos e dos devanceiros en diferentes cultos animistas. Os homes reúnense nela con ocasión de diferentes rituais e para a toma de decisións importantes)."}
{"id": 1188578, "term": "Máscara n´kisi", "prompt": "Cal é a definición de \"máscara n´kisi\"?", "output": "Máscara cerimonial utilizada nos ritos de iniciación en Yaka (Congo). A máscara coa cara pintada en branco, alude ao renacer a unha nova vida, da que forman parte os antepasados e adoita estar cuberta cun toucado decorado con animais, peixes ou antílopes. A talla remátase na parte inferior con tiras de rafia que cobren a cabeza do portador, ocultando a súa identidade no rito colectivo.\n\nNota de alcance: Cada mozo ou \"tuandasi\", leva a máscara e recibe no ritual un nome que indica o seu rango dentro da comunidade. Desde ese momento, formará parte do mundo adulto dos varóns, con todos os dereitos e deberes, coidando de que o grupo conserve a normativa tradicional e, polo tanto, a súa identidade. O cerimonial será acompañado por danzas e músicas."}
{"id": 1191295, "term": "Máscara naga-rassaya", "prompt": "Como se define \"máscara naga-rassaya\"?", "output": "Máscara-facial de carácter cerimonial, antropomorfa, composta por madeiras policromadas, diferentes coiros e peles de mamífero coa súa pelaxe, fibras vexetais, porcelana, e cunchas. É utilizada ao sur de Sri Lanka polos curandeiros nas danzas de exorcismo. As máscaras son realizadas polos danzantes, aos que a talla cobre parcialmente o rostro, e cuxas características son as súas orellas amovibles, uns ollos esaxeradamente avultados ou saltóns de córneas amareladas (que simbolizan uns síntomas febrís), así como a carencia de mandíbula inferior que é substituída pola do propio enmascarado, completando así a careta.\n\nNota de alcance: Trátase dunha máscara de danza \"kattadi\", denominada polos ingleses como \"devil-dancer\" (bailarín do diaño ou do demo). Estes bailaríns forman parte dunha antiga institución de Sri Lanka chamada \"kattadirale\", cuxo obxectivo é curar os enfermos. A talla forma parte da categoría de máscaras \"sanni\" (enfermidade), utilizada na fase final da cerimonia de exorcismo denominada \"tovil\" e cuxa danza, \"gara yakka\" ou \"uma yakgara\", está destinada a propiciar todos os demos. Por medio dunha recompensa en efectivo ou en especies, os bailaríns danzan, en número de dezaoito, diante do enfermo invocando o demo da enfermidade. A máscara é elixida de acordo coa enfermidade para curar, ás veces úsanse varias durante a mesma cerimonia. Cando esta é importante, téntase gañar o favor do xenio do lugar (pantanos, xungla, etc.), mediante ofrendas (aceite de coco, sementes, flores, sangue de polo, diñeiro, perfumes, etc.) e bailes na súa honra. A danza sempre se acompaña de música (tambores e brazaletes con ferreñas). No pasado, estas cerimonias practicábanse regularmente e con maior fastosidade. Hoxe, o feito de pertencer ao budismo, fai que só se practiquen en segredo e en pequenos pobos."}
{"id": 1191338, "term": "Máscara nakomsougri", "prompt": "Dime cal é a definición de \"máscara nakomsougri\".", "output": "Máscara-facial zoomorfa de carácter cerimonial, de madeira e coloreada con pigmentos propia do grupo étnico mossi (Burkina Faso). O paxaro que coroa o casco-facial e a estilización da figura, características dos mossi, encarnan un gabián coñecido co nome de \"nakomsougri\", o paxaro protector do palacio.\n\nNota de alcance: Os mossi utilizan a máscara \"nakomsougri\" en diferentes momentos do ciclo agrario asegurando, a través destas cerimonias, unha boa recolección de cereais. Así mesmo, estas tallas son elemento fundamental nas cerimonias funerarias onde participan nos ritos de enterramento. Nun momento posterior, durante os segundos funerais, as máscaras acompañan a saída da alma do defunto. Ao longo da cerimonia, as efixies son conservadas sobre o altar dos devanceiros, onde son obxecto de ofrendas e de sacrificios co obxecto de que estas coiden ao conxunto da comunidade."}
{"id": 1191365, "term": "Máscara ndunga", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"máscara ndunga\"?", "output": "Máscara-facial de carácter cerimonial, de madeira lixeira policromada, cos ollos amendoados e baleiros e a boca entreaberta, utilizada principalmente nas cerimonias adiviñatorias polos kongo (República Democrática do Congo). As cores da máscara (normalmente ocre, marrón, branco, negro e vermello) remítennos á interacción do mundo do visible e do invisible: o vermello está asociado ao sangue, ao perigo, á bruxería e aos ritos de paso; o negro evoca o mundo dos vivos, por oposición ao branco, cor da morte e dos espíritos. Estas máscaras son comparables ás \"m´vilu\" polo seu naturalismo, que reforza a expresión serena e sinala o interior dos personaxes que a enarboran.\n\nNota de alcance: O especialista dos rituais adiviñatorios, o \"nganga de mpemba dimpombo\", persoa que se encarga de convocar os espíritos nas sesións de curación, leva a máscara \"ndunga\". Obxectos de meditación, estas máscaras tiñan igualmente unha función xudicial. Dependían dunha confraría exclusivamente masculina, que era a encargada do control da orde social e interviña principalmente para castigar os criminais. Simbolizando a vontade dos antepasados e do mundo sobrenatural, o xuízo destas máscaras era inapelable. Tanto as máscaras \"ndunga\" como as \"m´vilu\" saían en grupo nas celebracións de investidura real ou nos funerais dos notables."}
{"id": 1182287, "term": "Ngel", "prompt": "Explica que significa \"ngel\".", "output": "Máscara-facial de carácter cerimonial, de madeira. A máscara \"ngil\", tamén chamada \"ngel \", é de grandes dimensións, chega a alcanzar ata un metro de longo. A cara con forma de corazón está alongada especialmente e os soportais das cellas -xeralmente marcados de negro- comunican co nacemento do nariz para crear unha continuidade, unha clase de harmonía das características. A miúdo está \"desprovista\" de boca, xa que a cara se reduce á súa máis simple expresión por un trazado integrado no contorno exterior do obxecto. A mandíbula está proxectada cara a fóra, aínda que a forma xeral, que é oval, achégase á da cara humana, co nariz saído e os ollos apenas abertos. As cellas están subliñadas por sutís liñas, tan só para suxerir as curvas das faccións sen marcalas demasiado. Sobre algunhas máscaras pódense apreciar motivos xeométricos que inciden as meixelas. Non é un detalle fortuíto, xa que estas \"escarificacións\" son \"encantos de sedución\", que hoxe se coñecen baixo o nome de tatuaxe. Represéntase coa cara pintada de branco, a boca pequena, as cellas alombadas e a fronte lixeiramente arqueada.\n\nNota de alcance: Este tipo de máscara branca encarna á vez o espírito do defunto (ou a convivencia omnipresente da morte) e a expresión do poder dos antepasados no fang. A súa utilización atópase enmarcada dentro dos rituais practicados na cultura fang, en Guinea Ecuatorial, Gabón e Camerún. O ritual continuaba no patio do pobo ata o amencer ou o crepúsculo. Armado dun sabre ritual ou dun simple garrote, o ngil encargábase de destruír as cabanas dos campesiños en conflito cos outros membros da sociedade. As palabrerías usadas na cerimonia referíanse aos adulterios, os duelos ou as débedas."}
{"id": 1191096, "term": "Máscara ngontang", "prompt": "Define \"máscara ngontang\".", "output": "Máscara-casco de varios rostros, de dous a seis, pertencente á cultura Ffang, da zona de \"ntumu\" (Guinea Ecuatorial). As pezas máis habituais adoitan ter catro rostros. O central representa o home e os outros tres ás súas mulleres. Noutros casos, o rostro dominante está asociado a unha muller de rango superior, ou ao espírito dunha muller, rodeada das súas \"damas\" de compañía. A palabra \"ngontang\" dálle nome tanto ao baile como á máscara que nel se emprega. Faise con madeira lixeira chamada \"enzésang\" (\"Ricinodendron africanum\"). A máscara lévase sobre a cabeza e complétase cun vestido de fibras. A indumentaria do portador, confeccionada con fibra de rafia e peles de diversos animais, está concibida para que este non poida ser recoñecido. É habitual a utilización da cor branca que na máscara alude ao sentido funerario desta. O branco simboliza as pantasmas, o país dos mortos, o Máis Alá. O pigmento branco obtense a partir dunha terra arxilosa, o \"pfemba\", unha sorte de caolín máis ou menos abrancazado que se atopa en Gabón ao bordo dos ríos, nas sabanas ou nas canteiras situadas na selva.\n\nNota de alcance: \"Nogontang\" representa o espírito vindo do mundo dos defuntos, máis aló do mar, da terra dos brancos. De aí o seu nome: muller branca. A multiplicación dos rostros obedece ao don da clarividencia outorgado ao espírito representado. Este tipo de máscara tamén se utiliza nos bailes \"minkuk\", característicos da provincia de Estuario, de Moyen-Ogooué e de Ogooué-Ivindo. O baile desta máscara adoita ir acompañado polo ritmo imposto por tambores de madeira, un tambor \"mbeñ\", unhas maracas e unha trompa feita de corno de antílope. O rito no que esta máscara participa é diúrno, asociado a duelos, retiradas de duelo, nacementos, etc. Cando precede ao portador da máscara, o baile está posuído por un espírito. Para chegar a este estado mantivo unha escrupulosa continencia durante varios días e preparado \"medicamentos\" destinados a \"facelo máis lixeiro\" e a protexelo."}
{"id": 1029943, "term": "Máscara Nimba", "prompt": "Que quere dicir \"máscara nimba\"?", "output": "Máscara-bigornia de gran tamaño e de carácter cerimonial, de madeira, utilizada durante os rituais celebrados pola sociedade simo \"secreta\" (grupo baga, Guinea), practicados con ocasión da finalización da colleita do arroz. Polo xeral, a este tipo de máscaras tállaselleunha cabeza e un busto feminino, cos peitos agrandados e colgantes pola lactación. Lévanse sobre a cabeza dun bailarín masculino que a apoia sobre os ombreiros, con catro apoios, o enmascarado pode mirar ao exterior a través dun orificio que se talla entre os peitos. O seu corpo adoita estar totalmente cuberto por un enorme vestido de fibra vexetal ou téxtil. Certos especialistas apuntan cara á posibilidade dunha combinación de trazos humanos e animais.\n\nNota de alcance: Crese que os primeiros exemplos incluían o principio masculino, xa que os ollos e o nariz, vistos de fronte, poderían ser identificados cos xenitais masculinos. Así mesmo, relaciónase co culto á fertilidade, utilizándose no ritual de iniciación das mozas. A máscara \"Nimba\" ou \"D´mba\", que se garda en santuarios fóra da aldea, adoita presidir as danzas sociorrelixiosas, dentro dos rituais organizados ao redor do inicio da recolección do arroz, e reafirma as relacións cos poderes mitolóxicos, o que lle confire cohesión ao grupo, ao conservar as normas transmitidas polos antepasados a través de cada xeración. Normalmente, estas pezas adoitan representar a poderosa Nimba, o espírito ou a deusa do crecemento, a fertilidade e a maternidade entre os baga, á que se atribúe unha dobre función: por unha banda, as mulleres estériles invocan para que lles outorgue fertilidade, e, por outra, utilízase nos rituais do primeiro froito das colleitas de arroz, pois a fecundidade feminina asóciase co crecemento do gran. Ademais, esta divindade asegura a choiva e evita os desastres naturais tales como a seca, a pestilencia e a enfermidade. A máscara é utilizada dúas veces ao ano, durante a sementeira e a recollida do arroz. Con ela execútase unha danza de ritmo lento, denominada \"kipisse ka Nimba\", na que as mulleres, organizadas en círculo, golpean cabazas e botan puñados de arroz, mentres que, nun círculo maior, os homes tocan tambores."}
{"id": 1186424, "term": "Nkuambuk", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"nkuambuk\"?", "output": "Máscara-casco de carácter cerimonial característica da arte ejagham (Camerún occidental e Nixeria oriental). A talla corresponderíase a un tipo de máscara-casco \"ejagham\", cuxa tradución sería \"a cara de autoridade\".\n\nNota de alcance: O \"nkuambuk\" simboliza a morte recente dun home importante da comunidade, polo que adoita aparecer nos funerais dun xefe local."}
{"id": 1191339, "term": "Máscara nwantantay", "prompt": "Con que significado se emprega \"máscara nwantantay\"?", "output": "Máscara-facial, cerimonial de danza, utilizada polos bwa (ao sur de Burkina Faso). Esta talla, de láminas de calao, esculpidas en madeira de Ceiba e decoradas con pinturas polícromas, complétase cunha cabeleira en láminas de cánabo de Guinea. A máscara \"nwantantay\", está composta por dous longos paneis rectangulares superpostos en ángulos aguzados e reunidos por un pequeno panel romboidal. A cara anterior está decorada con motivos xeométricos en relevo, pintados en negro sobre fondo branco. O pequeno panel do centro adoita levar representado un animal estilizado. O panel inferior engádese á base da máscara gravando no mesmo un rostro humano moi estilizado, con ollos formados por círculos concéntricos e boca romboidal en relevo aberta, mostrando os dentes.\n\nNota de alcance: Moi estilizadas, estas máscaras emparéntanse coa linguaxe dos espíritos que, grazas a un sistema de comunicación, transmiten regras e prohibicións; así o triángulo simboliza o antílope e a alternancia de cadros, a xeito de taboleiro, o coñecemento e a ignorancia. Os portadores destas máscaras envólvense en vestidos de fibras, executando danzas acrobáticas. Durante a estación seca, con ocasión das festas agrarias, de ritos funerarios e iniciáticos, lévanse a cabo bailes practicados de maneira enérxica, que materializan a forza vital que, no culto do Do, con obxecto de animar os seres sobrenaturais que poboan a selva. Os fenómenos da natureza maniféstanse a través dos espíritos do aire e da auga, simbolizados na máscara \"nwantantay\" e evocados por intermediación dun rico repertorio iconográfico zoomorfo, no que gabiáns, bolboretas, centolas, serpes pitón, crocodilos e antílopes se representan xunto con ollos de bufo e cornos do cálao (ave rubideira, cun apéndice córneo voluminoso sobre un océano groso, da que se coñecen diversas especies, que viven en Filipinas e noutras illas do Pacífico)."}
{"id": 1191460, "term": "Máscara ogbodo enyi", "prompt": "Dime cal é a definición de \"máscara ogbodo enyi\".", "output": "Máscara-casco de madeira e de carácter cerimonial, moi pesada ao redor dos 25 Kg. A talla propia dos igbo, instalados ao sueste de Nixeria, e que desenvolveron unha arte da máscara rica e diversificada, é ornamentada con pigmentos brancos, negros e laranxas. Espírito de elefante, a cabeza humana \"ntekpe\" que xorde das costas da máscara desígnao tanto como espírito infantil como espírito dun notable. Contrariamente ao que é habitual, as máscaras \"ogbodo enyi\" non se tallaban en grupo senón individualmente, seguindo a xerarquía dos espíritos encarnados por tramos de idade.\n\nNota de alcance: A pesar de que, como na maioría dos casos en África, o enmascarado é unha prerrogativa case exclusivamente masculina, en 1975, no pobo de Izzi, un oráculo preconizou que o portador desta pesada máscara-casco debía ser unha muller, e que debía levala en diferentes ocasións ao longo do ano, a fin de conxurar unha epidemia que provocou numerosas defuncións infantís. A máscara \"ogbodo enyi\" representa os diferentes e definidos segmentos dentro da comunidade e celebra a contribución feita por cada membro cara á totalidade. A saída das máscaras materializa a presenza de espíritos dos antepasados, considerados responsables do benestar dos vivos. Combinando os trazos humanos cos do paquidermo, esta máscara exbe, fundamentalmente, durante os festivais da estación seca, cando a comunidade é purificada e os camiños se limpan, aínda que tamén intervén nos ritos funerarios organizados ao redor dos membros da clase de idade. Antes, personaxe violento, Ogbodo enyi sucaba o pobo co seu extraordinario e amplo vestido de rafia, proferindo ameazas. Hoxe, adopta unha actitude benevolente cando se lle rende visita á comunidade, recibindo, por parte desta, homenaxes, oracións e ofrendas sacrificiais."}
{"id": 1191492, "term": "Máscara okuyi", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"máscara okuyi\"?", "output": "Máscara-facial de carácter funerario, realizada en madeira branda, pertencente ao subgrupo galwa (galois) da etnia myene, caracterizada por un rostro ovalado e un motivo triangular oposto (frente/queixo) colorado en negro sobre fondo esbrancuxado. A cor branca está asociada co mundo dos mortos, evocado aquí polo caolín que reviste o rostro. Móstrase sobre zancos e desprázase, deste xeito, enriba da multitude.\n\nNota de alcance: Portada por homes, aparece nos bailes e cerimonias rituais diúrnas e sempre están \"vestidas\". A máscara está acompañada por un conxunto de complementos ornamentais: perrucas, barbas, capas, saias, etc., destinados a ocultar o bailarín ao ollo dos profanos. É o \"espírito\" do que baila, o home desvanécese. \"Okukwè\" é unha confraría de carácter xudicial específica da etnia myene das provincias de Estuario e Moyen-Ogooué. A máscara reviste un carácter simbólico relacionado coa sexualidade e, como consecuencia, coa procreación. Esta máscara tamén é coñecida como \"Le Grand Chef\" porque aparece nos grandes acontecementos: dó de xente importante, nacemento de xemelgos, iniciacións, etc. O baile da máscara é acompañado por instrumentos de percusión."}
{"id": 1191051, "term": "Máscara Omá", "prompt": "Cal é a definición de \"máscara omá\"?", "output": "Máscara cerimonial zoomorfa imitando a cabeza dunha quenlla. A talla de madeira, característica do grupo étnico bidjogo ou bijago (arquipélago das Bissagos, Guinea Bissau), emprégase en danzas e ritos de iniciación, nas cerimonias \"cabaro\", de paso á puberdade, especialmente na illa de Formosa. Na cultura deste arquipélago, é fundamental a utilización de peixes como elementos constitutivos de mascaróns ou como compoñentes dos diversos adornos colocados sobre a cabeza ou apoiado nas costas, con obxecto de ser empregados en distintas danzas.\n\nNota de alcance: Os bidjogo son fundamentalmente agricultores do arroz, cun réxime matriarcal, chegando a esta zona ao producirse a expansión mandinga. Este grupo organiza cerimonias de iniciación ou \"fanado\", tanto para os homes como para as mulleres, nas que se celebra os \"grupos de idade\", onde utilizan máscaras representativas de animais: a \"máscara Dugn´be\", \"cara máskaissi\" ou a \"máscara omá\", por exemplo."}
{"id": 1182253, "term": "Máscara oroko", "prompt": "Define \"máscara oroko\".", "output": "Máscara cerimonial que representa a orixe da existencia do pobo wayana, que habita a zona comprendida entre os ríos Paru do leste e Jari, no Estado de Pará e no Territorio Federal de Amapá (norte do Amazonas). Están confeccionadas con fibras entretecidas que forman unha estrutura ríxida sobre a cal se fixan diversas fileiras de plumas de diferentes variedades de paxaros. Longas tiras de cortiza de embira cobren todo o corpo do portador e danzante, podendo alcanzar ata máis de dous metros de altura.\n\nNota de alcance: Segundo a tradición, os heroes mitolóxicos que vivían na auga enfeitizaron os homes que habitaban na terra para que descendesen ao fondo do río, alí ensináronlles a música e a danza, desta viaxe tan só regresou o xefe para ser o guía dos homes. Por esta razón, a máscara \"oroko\" representa no baile aos antepasados dos wayana. É tamén un símbolo de fertilidade e de cohesión social e étnica."}
{"id": 1191328, "term": "Máscara para ñame", "prompt": "Dime cal é a definición de \"máscara para ñame\".", "output": "Máscara cerimonial composta por fibras vexetais, canas ou xuntos trenzados, pigmentos colorantes e, en numerosas ocasións, ornamentadas con cunchas de caurí que os abelam (Papúa Nova Guinea), utilizan en rituais asociados á fertilidade para decorar a planta do ñame, planta que constitúe a base da alimentación deste grupo étnico. Estas esculturas vexetais distínguense pola súa construción xeométrica, en círculos concéntricos ao redor dos ollos, e polas súas cores vivas.\n\nNota de alcance: A miúdo as máscaras decóranse mediante entrelazados por encima do bonete, simbolizando unha coroa. Dentro dunha rede de intercambios e de competicións, o tubérculo é cultivado polos homes iniciados que rivalizan por obter o ñame máis longo, podendo chegar a alcanzar os tres metros. Durante a súa recolección, as plantas son expostas e ornamentadas con estas máscaras de cestería, ás que a miúdo se lles engade plumas, cunchas de caurí ou de caracol e froitos de cores vivas. A través destas cerimonias os ñames asócianse aos devanceiros do clan. Expostas diante da \"casa dos homes\" (casa dos espíritos e dos devanceiros en diferentes cultos animistas. Os homes reúnense nela con ocasión de diferentes rituais e para a toma de decisións importantes), as plantas levan o nome do devanceiro, do que se considera a súa reencarnación. Esta analoxía co mundo dos mortos proxéctase sobre expresións como \"plantar un ñame\" e \"enterrar un morto\", equivalentes na lingua dos abelam. Nos ritos iniciáticos, aos mozos varóns vísteselles e enféitaselles de xeito similar ao tubérculo, coma se retornasen do mundo dos mortos. A forma fálica dos ñames, é unha referencia visual inmediata que se acompaña de prohibicións con respecto a tocar ou rozar calquera obxecto relativo ao culto ao que se consagrou, para toda actividade relacionada coa reprodución. O lazo que une o artista co seu ñame é tal que, aínda acompañándoo como alimento, el nunca poderá consumilo. Alimentarse coa planta que o mesmo cultivou asimilaríase a un incesto, provocando graves enfermidades ou mesmo a morte."}
{"id": 1191336, "term": "Máscara rom", "prompt": "Explica o significado de \"máscara rom\".", "output": "Máscara-facial de carácter cerimonial, relacionada con ritos iniciáticos no arquipélago de Vanuatu (illa volcánica de Ambrym, Melanesia). Esta arte do efémero maniféstase nunhas máscaras constituídas de materiais moi lixeiros, tales como follas de plataneiro. As máscaras \"rom\", que son portadas ata a súa desintegración, recoñécense polas súas decoracións xeométricas en negro e vermello e pola súa crista de plumas de galo.\n\nNota de alcance: As máscaras \"rom\" participan nas danzas que marcan o fin do ciclo, con ocasión das festas da sega e nos momentos de importantes ou eventos sociais, tales como o festival \"ole\". Son dereitos adquiridos polas comunidades de Malakula, que darán acceso aos coñecementos necesarios para a preparación das máscaras e dos vestidos, así como á execución das danzas. Na maioría dos cultos non cristiáns, principalmente animistas, sincréticos, asiáticos ou precolombinos, etc., a máscara non se reduce á mera imaxe en madeira antropomorfa ou zoomorfa, o que as distingue das do teatro da antigüidade grega ou romana. Así, os vanuatu realizan a través delas operacións perigosas, no interior destas colocábanse plantas urticantes para os iniciados, polo que os danzantes ou portadores, na súa participación nos rituais funerarios, debían levalas con bastante precaución xa que se prohibe protexerse con vestidos ou capas. Entre os vanuatu as sociedades de iniciación organízanse segundo un sistema moi xerarquizado, no cal estas máscaras contribúen a distinguir as diferentes escalas que convén superar. Os rituais de toma de grao, ligados á adquisición de coñecementos en bruxería ou feiticería, implican un longo período de illamento dos candidatos."}
{"id": 1191462, "term": "Máscara sowo", "prompt": "Cal é a acepción de \"máscara sowo\"?", "output": "Máscara-casco, de madeira, en forma de cabeza feminina, con buratos na base para a colocación de complementos ou aos que queda enganchado unha tira con colgantes de rafia. As máscaras son portadas polas mulleres xefas da sociedade \"sande\" ou \"bundu\", sociedade que rexe os mende de Serra Leoa e de Liberia, (tamén se atopa entre os seus veciños os gola, os vaï, os temne, os kpelle e os bassa). As tallas colócanse sobre a cabeza e, segundo o prototipo, mírase ao exterior a través das fendeduras xunto á mandíbula, por baixo da máscara, ou mediante incisións á altura dos ollos. As tallas habitualmente locen un elaborado peiteado, ao que se poden incorporar imaxes de paxaros, serpes, cornos de animais e outros obxectos de índole moi variada. O peiteado ten connotacións de beleza, saúde e riqueza e fai referencia á escisión que marca o paso das nenas á madurez sexual. Outras características son frontes altas e despexadas e trazos faciais pequenos e comprimidos que pretenden representar o ideal da beleza feminina. Todas as pezas mostran voluminosos aneis no pescozo cuxo significado é aínda incerto, pois crese que poden simbolizar o benestar e a fecundidade; aludir ás ondas da auga, posto que unha máscara sae deste medio cando é presentada polo espírito do río, \"Sowo\", os aneis simbolizarían os círculos concéntricos producidos pola onda que se propaga pola superficie da auga, cando emerxe o espírito que se presentará ante as ondas; outros investigadores iniciados nestes aneis ven a forma da crisálida de certas bolboretas; desta maneira, a transformación da eiruga en bolboreta, suxeriría o paso de nena a muller. As máscaras, como os corpos das iniciadas, son refregadas reiteradamente con aceite de palma para facer que a madeira se asemelle á pel, con maior suavidade e brillantez. Algúns exemplares teñen dous ou catro rostros. Estas pezas son exhibidas con traxes de mangas cosidas de rafia e tea negra que cobren todo o corpo para que o espírito evocado pola máscara só poida entrar desde dentro.\n\nNota de alcance: Despois de concluír a súa vida ritual, estas máscaras poden serlles presentadas aos xefes como un obxecto de prestixio. A talla materializa todos os ideais da filosofía da sociedade \"sande\". A plenitude dunha fronte alombada e os trazos finos do rostro devólvennos á esixencia da serenidade, da sabedoría, da discreción e do dominio de si mesma, formulada pola sociedade e requirido polas mulleres mende. Beleza física, esixencia moral e actitudes para a danza son calidades determinantes para progresar na escala do sande. Certos relatos europeos mencionan, xa no século XVI, as sociedades de mulleres, pero é difícil atribuír a creación desta máscara a un pobo concreto. As mulleres mozas que acadaron a puberdade son levadas a unha \"escola\" durante un longo período de tempo. A cota de ingreso é a miúdo pagada polos futuros maridos. É durante este proceso de iniciación cando aparecen as máscaras \"sowei\". Estas pezas, tamén denominadas \"min\", ás veces son descritas como \"diaños\". Pórtanse para protexer as mulleres da tribo ou cando se captura os violadores das leis Bundu e son levados ante o xefe para seren multados. Os homes tallan as pezas, pero unicamente as mulleres as posúen e utilizan. Normalmente son encargadas por membros sande pertencentes a un nivel intermedio."}
{"id": 1191878, "term": "Máscara taotie", "prompt": "Dame a definición de \"máscara taotie\".", "output": "Máscara cerimonial zoomorfa, utilizada como elemento protector contra os malos espíritos en China durante a dinastía Shang (ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). Tamén se utiliza como obxecto decorativo nos obxectos rituais. Coa denominación de \"máscara de monstros ou de animais\" os letrados da Dinastía Song definiron unha imaxe zoomorfa, da que se recoñecen os ollos, as orellas, a boca, os cornos e as garras, sen ningunha identificación posible cun animal. Nalgúns casos, pode apreciarse na configuración da máscara dous \"guei\" ou dragóns enfrontados. A esaxeración de cada un dos seus elementos parece que ten unha clara relación co rito, potenciando a linguaxe iconográfica e simbólica da imaxe. Aínda que o \"taotie\" aparece preferentemente como decoración dos bronces rituais, produciuse tamén en óso e xade."}
{"id": 1192122, "term": "Máscara tatanua", "prompt": "Dame a definición de \"máscara tatanua\".", "output": "Máscara-casco funeraria ou de defuntos propia de Nova Irlanda (Melanesia), realizada en madeira, fibra vexetal, plumas e tea. Normalmente composta por un casco, realizado con fibras trenzadas e que se encaixa na cabeza do portador, e por unha careta, de madeira, na que se esculpe e se pinta un rostro.\n\nNota de alcance: Estas máscaras, xunto con esculturas e postes ancorados no chan, constitúen o centro das cerimonias \"malangan\", onde se combina o culto aos mortos con ritos de iniciación e fertilidade. Deste xeito o defunto, representado na máscara, seguía formando parte do grupo e dáballes paso aos novos membros rexenerando a sociedade. Quedaban así ligadas aos momentos claves do ciclo vital dos individuos e aos ritos agrícolas encamiñados a obter o favor dos espíritos para a consecución de boas colleitas e, polo tanto, asegurarse a supervivencia do grupo. As tallas cumprían ademais outro papel determinante nas culturas oceánicas, como era o establecemento de lazos de reciprocidade e intercambio de agasallos tanto a nivel familiar, como económico ou político, o que confería prestixio ao organizador da cerimonia. Cada acontecemento \"malangan\" organizábase durante meses, manténdose en segredo parte dos seus compoñentes, como é o caso das máscaras \"tatanua\" que, en tempos tradicionais, queimábanse tras a finalización da cerimonia."}
{"id": 1191464, "term": "Máscara toping", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"máscara toping\"?", "output": "Máscara-crista de carácter funerario, realizada en madeira de pátina bostelosa e metal (cravos na parte superior da talla), pertencente ao grupo batak, pobo karo (provincia de Sumatra Norte, Indonesia). A boca aberta, cun amplo sorriso que permite mostrar os dentes tallados na madeira, uns pómulos prominentes e unha fronte convexa son trazos típicos dos karo. Os pequenos buracos que cobren a fronte tiñan a función de fixar follas ou herbas máxicas. As orellas, curvadas e despexadas, enmarcan a mirada da talla.\n\nNota de alcance: Este tipo de máscara con rostro humano era coñecida co nome de \"toping\", termo tomado á máscara xavanesa. Os ritos funerarios diferencian considerablemente os diversos grupos batak e, mesmo, dentro dun mesmo pobo estes poden varían segundo o rango social do defunto. Con todo, a morte dun individuo nunca é un asunto do núcleo familiar restrinxido. Convértese nun evento que implica un gran número de persoas relacionadas, próxima ou afastadamente, co defunto. A talla, que queda en mans do oficiante cando o rito rematou, simboliza os deuses dos cales os nobres pretenden ser descendentes."}
{"id": 1191364, "term": "Máscara tso", "prompt": "Como se define \"máscara tso\"?", "output": "Mascara cerimonial realizada en algodón e ornamentada, xeralmente, con perlas. As longas orellas redondas desta máscara imitan as do elefante, e os dous longos faldróns de tecido coa que se visten os danzantes (un por diante e outro por detrás) representan a súa trompa. As cores xogan un rol simbólico importante: o negro evoca a noite e as relacións entre os vivos e os mortos; o branco, lembra os ósos, ligados aos devanceiros; o vermello, asociado ao sangue, suxire a vida, as mulleres e a realeza en xeral.\n\nNota de alcance: A máscara \"tso\" é utilizada no Grassland camerunés, polos xefes das liñas dirixentes dos bamiléké que se reúnen ao redor do rei, nas confrarías de máscaras. Pórtase durante os funerais e diferentes cerimonias organizadas polos membros da sociedade secreta kuosi. O elefante real, símbolo do poder e da intelixencia, devólvelles a preeminencia aos membros desta sociedade, descendentes da familia real, da alta nobreza e dos guerreiros de alto rango, no que o poder se atopa reforzado polo seu coñecemento sobre sortilexios. As celebracións desta sociedade secreta manifestan a riqueza do reino, a través dun espectáculo maxestoso e cegador de capas cubertas de símbolos, de motivos bordados e perlas. Así, a utilización de perlas na decoración indica a considerable riqueza dos membros da confraría. O status dos portadores de máscaras é facilmente identificable polos extravagantes toucados de cestería de plumas; en canto ao rei, identifícaselle pola pel de leopardo atada ás costas."}
{"id": 1191993, "term": "Máscara Tyi Wara", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"máscara tyi wara\"?", "output": "Máscara-crista de madeira, sobre un casquete, ornamentada con tecido, metal e cauris. Este tipo de tallas, utilizadas polos bamana de Mali, representan, de maneira moi estilizada, chegando á abstracción, figuras de antílopes machos e femias, a miúdo coas súas crías. O simbolismo da peza é moi forte. O zigzag da crina é paralelo á traxectoria en zigzag do Sol entre os dous solsticios; os cornos ilustran os talos do millo, o principal cultivo bamana; o falo simboliza o arraigo da planta na terra; e a rafia solta, que acompaña o toucado, suxire a auga. Este ritual tamén pode aplacar os espíritos e realizárense en competicións agrícolas entre aldeas veciñas. A cría a lombos da nai, ou da Terra, representa a Humanidade. As dúas cristas, levadas por mozos circuncisos dun grupo de idade chamado \"soli\", pertencentes ao \"flankuru\" ou asociación cooperante de labregos, representan un antílope macho ou \"Hippotragus\" ou \"Orycteropus\" e un antílope femia ou \"Oryx\" ou \"Kob\". De forma ocasional, aínda que habitual na rexión Buguni, co antílope asóciase unha figuriña feminina que evoca a \"Mousso Koroni\", a nai de Tyi Wara. Os bamana denominan a estas imaxes \"dage\".\n\nNota de alcance: Tyi Wara (\"un excelente labrador\"), sociedade que utiliza as máscaras do mesmo nome, é unha institución de carácter estritamente agrícola, encargada dos ritos de fecundidade e da propiciación dos espíritos da Terra perturbados polas actividades do home. A liturxia acompáñase de danzas realizadas con máscaras-crista, que os portadores completan cunha tea vermella que cobre a cabeza e cun manto de fibra vexetal como disfrace. Cada participante leva dous paus nas súas mans que simulan as patas dianteiras do antílope, alusión ao bastón orixinal de cultivo de Tyi Wara. Durante a danza, cada enmascarado é acompañado por unha muller que baila detrás del. Deste xeito, a representación de Tyi Wara alude á unión do home e a muller, análoga á unión do Sol, identificado co poder masculino, coa Terra, considerada feminina, que leva a fertilidade aos campos. Segundo a mitoloxía bamana, ao comezo do mundo, un ser Tyi Wara, metade home e metade animal, fillo de Mousso Koroni e dunha serpe, ensinoulles aos homes, coa axuda do seu bastón e das súas garras, a transformar o terreo espiñento en campos fértiles onde cultivar o millo. Os primeiros bamana chegaron a ser prósperos, a abundancia levounos a descoidar a terra e a esquecer os tributos debidos ao seu mestre. Así, os bamana tallaron as Tyi Wara, que levaban aos campos cando ía ser plantado o millo, como medio de honrar a memoria do benfeitor. O rito comeza na estación chuviosa e acompaña os campesiños para estimulalos no traballo. O feito de cultivar é un acto importante, que debe ser supervisado polos enmascarados da sociedade iniciática Tyi Wara."}
{"id": 1182289, "term": "Máscara Udo Kita", "prompt": "Como se define \"máscara udo kita\"?", "output": "Máscara cerimonial, cunha función máxico-relixiosa, de madeira e proporcións alongadas dos dayak, poboación nativa da illa de Borneo. A talla caracterízase por formas cóncavas no seu interior e convexas no exterior, cun vértice que percorre de abaixo a arriba toda a peza e tan só dous orificios na parte superior, a modo de ollos, debaixo de dous óvalos pintados de vermello, motivo que se repite na parte inferior da mesma."}
{"id": 1182290, "term": "Máscara Udo Mujon Dado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"máscara udo mujon dado\"?", "output": "Máscara cerimonial de forma oval característica dos dayak, pobo nativo da illa de Borneo. A peza adoita representarse recta ou plana na parte superior e cun saínte na inferior, que simboliza a lingua saíndo dunha boca romboidal. As faccións adoitan ser moi acentuadas con nariz alongado, marcando fendeduras en forma de triángulo, e ollos redondos de grandes dimensións, baixo os cales se aprecian senllos orificios en forma de media lúa."}
{"id": 1191463, "term": "Máscara wimawi", "prompt": "Cal é a acepción de \"máscara wimawi\"?", "output": "Máscara funeraria de carpideiro, de madeira, pigmentos, cortiza de bexuco e vaíña foliar de coco, utilizada na rexión de Koumac (Nova Caledonia), onde recibe o nome local de \"wimawi\". A máscara tallada en madeira branda é facilmente putrescible, o que a diferencia da madeira dura empregada en moitas outras tallas. A roupa que acompaña a máscara está constituída de bexuco, cuxas raíces teñen a característica de buscar a auga (os materiais empregados sempre terán unha relación simbólica coa auga). Estes bexucos, asociados a prácticas de feiticería, unha vez secos, eran queimados para afastar o trono. Durante os rituais relacionados cos xefes defuntos, o toucado que coroa a máscara podía ser ennegrecido.\n\nNota de alcance: A máscara \"wimawi\" simboliza a obediencia do xefe aos anciáns da rexión, donos das terras. Este recíbea ao mesmo tempo que outros emblemas políticos, como o cabalete de cabana ou a machada ostensoria. Ao norte, asóciase estreitamente co dó dos xefes e aparece durante os rituais funerarios, así se converte na substituta do xefe morto."}
{"id": 1014892, "term": "Masto", "prompt": "Explica o significado de \"masto\".", "output": "Recipiente en forma de peito feminino, con ou sen asas, xeralmente en cerámica. Cando leva asas estas adoitan ser horizontais, ou ben cunha vertical e outra horizontal. Ás veces aparecen exemplares con perfil lixeiramente ovoide e coa superficie carenada. Esta parede carenada dos mastos, adornada alternativamente con verniz negro, engobe branco e vermello coral, asocia tres técnicas decorativas nunha combinación que constitúe, pola súa propia rareza e mestría, unha marca do obradoiro de Sotades.\n\nNota de alcance: Os mastos utilizábanse na Ática para beber nun contexto do banquete ritual ou como ofrenda votiva aos santuarios."}
{"id": 1188342, "term": "Mazal Tov", "prompt": "Explica que significa \"mazal tov\".", "output": "Alianza xudía con dobre anel, de en hora boa ou sorte. Un exterior, en forma de dous brazos terminados en mans enlazadas que se abren para deixar ver un receptáculo que podería conter unha ínfima cantidade de perfume, pastilla ou algún feitizo ou ensalmo e que é situado no centro do anel interior. Aos lados están gravadas as palabras que lle dan o seu nome \"Mazal\" e \"Tov\".\n\nNota de alcance: Nos matrimonios xudeus, antes de ler publicamente o contrato de matrimonio ou \"Ketubá\", coas condicións e dote acordados, o noivo ponlle á noiva un anel en presenza de testemuñas, considerándoo como unha peza usada en sinal de pacto, convenio ou garantía."}
{"id": 1193229, "term": "Maza ritual", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"maza ritual\"?", "output": "Arma antiga de pau gornecido de ferro, ou toda de ferro, coa cabeza grosa e cun uso cerimonial ou ritual en diferentes épocas e culturas.\n\nNota de alcance: Para o hinduísmo, a maza ritual como o \"danda\" é símbolo de poder de coñecemento e atributo de divindades como Skanda. Nas Illas Fidxi, as tamén coñecidas como mazas \"crebacabezas\", constitúen algunhas das súas pezas máis representativas. Neste caso, as mazas teñen un dobre uso; un guerreiro denominándose entón \"Sali Cali\"; e outro cerimonial, coñecidas entón como \"meke meke\". Con todo, no caso da maza tongana (océano Pacífico) \"povai\", o seu uso é exclusivamente cerimonial, sendo utilizada polos sacerdotes e xefes nas cerimonias e ritos."}
{"id": 1191296, "term": "Mchod-tin", "prompt": "Que quere dicir \"mchod-tin\"?", "output": "Copa destinada ás ofrendas de arroz e auga lustral. É utilizada dentro da práctica do budismo tibetano, no interior de Mongolia (China, Asia oriental)."}
{"id": 1038132, "term": "Medalla relixiosa", "prompt": "Como se define \"medalla relixiosa\"?", "output": "Peza de metal acuñada con algunha figura, símbolo ou emblema relixioso (medalla-escapulario, medalla milagrosa, medalla de peregrino, medalla de xubileu, etc.). Está dotada dun elo de suspensión, lévase pendurada ao pescozo, prendida na roupa ou, ás veces, suspendida dun moble (un berce) en testemuño da fe.\n\nNota de alcance: Certas pezas poden lembrar un evento persoal de carácter relixioso (medalla de Bautismo, de Comuñón, etc.)."}
{"id": 1189315, "term": "Medalla-escapulario", "prompt": "Con que significado se emprega \"medalla-escapulario\"?", "output": "Medalla devocional que se leva a modo de escapulario. Nela figuran as representacións da Virxe María sobre unha cara e do Sagrado Corazón sobre a outra."}
{"id": 1192140, "term": "Medalla milagrosa", "prompt": "Que quere dicir \"medalla milagrosa\"?", "output": "Medalla devocional de forma oval na que se representa, por unha cara, a Virxe de pé sobre o globo terrestre, con raios luminosos irradiando das súas mans e, ao redor da figura, as palabras: \"Oh María concibida sen pecado reza por nós\"; no reverso, grávase a inicial \"M\" coroada por unha cruz, coa representación do corazón de María e de Xesús rodeados de doce estrelas."}
{"id": 1011821, "term": "Media lúa", "prompt": "Con que significado se emprega \"media lúa\"?", "output": "Atributo ou símbolo utilizado en diferentes cultos en forma de media lúa, crecente ou minguante.\n\nNota de alcance: Foi símbolo funerario da Europa antiga, debido ás correlacións entre lúa e morte. Para o catolicismo, símbolo de María Virxe, Nai de Deus. Para o Islam, a media lúa é un emblema que pasa a integrarse nos modernos escudos e bandeiras de moitos Estados musulmáns."}
{"id": 1193335, "term": "Medida", "prompt": "Define \"medida\".", "output": "Obxecto de devoción popular en forma de fita, cuxa medida coincide coa dalgunha imaxe relixiosa. As pezas máis primitivas non foron cintas como tal, senón simples fíos ou cordóns, máis ou menos grosos. Máis tarde evolucionan á actual forma cun ancho variable que oscila entre 1,5 e 6 cm, realizadas en seda, algodón ou poliéster, e de diversas cores. Poden estar decoradas con motivos estampados, figurando nelas unha lenda alusiva á advocación, que tamén pode incluír unha referencia precisa á imaxe ou parte da imaxe representada.\n\nNota de alcance: A práctica de medir iconas sagradas ten a súa orixe nos Santos Lugares, desde onde os peregrinos trouxeron ata Europa occidental as medidas do sepulcro de Cristo e da columna da flaxelación. O elevado poder evocador destas pezas e, polo tanto, o seu marcado carácter devocional, está relacionado con dúas circunstancias: por unha banda, a fita reproduce a dimensión da imaxe venerada; por outro, asume por contacto as virtudes da devandita imaxe. Ao comprar a medida, o devoto adquire un símbolo divino, real, tanxible, no que están presentes, ademais, determinados poderes sobrenaturais. En canto ao seu uso, aínda que as distintas fontes mencionan a intervención milagrosa das medidas en feitos e acontecementos negativos de toda índole (epidemias, pragas, secas, guerras, etc.), os mesmos documentos informan da súa estreita e especial vinculación coas distintas circunstancias que rodean o inicio do ciclo vital. Pero fundamentalmente, aparecen vinculadas con determinados santos e, sobre todo, coa Virxe María. Así a súa figura constitúese en herdeira natural do culto recibido con anterioridade polos santos, ao considerarse a María, ademais de nai, símbolo de fertilidade e protección, a mellor intercesora entre Deus e os homes. Con todo, fronte á tradicional abundancia de reliquias de santos en todo o Occidente cristián, a inexistencia de reliquias marianas fixo necesario dispoñer de elementos tanxibles. Desta forma, as medidas foron consideradas como un vestixio material da figura de María e, como tal, acabaron converténdose nun novo modelo de reliquia."}
{"id": 1041138, "term": "Meguilá de Esther", "prompt": "Cal é o sentido de \"meguilá de esther\"?", "output": "Literalmente rolo. Manuscrito en forma de rolo, cunha rica e variada decoración, admitindo motivos profanos, que se le nas sinagogas con motivo da Festa do \"Purim\" ou Festa das Sortes, na que se conmemora a salvación milagrosa dos xudeus de Persia, grazas á intercesión da raíña Esther e de Mardoqueo. A Meguilá de Esther correspóndese co último dos Cinco rolos da \"Tanaj\" (\"Cantares\", \"Lamentacións\", \"Rut\", \"Eclesiastés\" e \"Esther\"). Ademais do \"séfer Torá\", é o único libro bíblico de pergamiño que se le no culto da sinagoga na Festa das Sortes.\n\nNota de alcance: Para facilitar a lectura ritual, utilízase un rolo bíblico de pergamiño máis pequeno que o \"séfer Torá\" e que, a diferenza deste, suxéitase a unha soa vara. Lese en hebreo na sinagoga, durante os servizos vespertino e matutino, mentres os asistentes seguen a lectura en pequenos rolos, chamados \"meguilot\". Durante a celebración, cómense doces e lambetadas e dáse esmola e aguinaldos en metálico. Son correntes as representacións teatrais, os xogos de azar e os disfraces. Algúns estudosos consideraron esta festa como o \"entroido\" xudeu, os nenos e os maiores disfrázanse; na festa tamén participan os rabinos e estudantes de academias rabínicas."}
{"id": 1189662, "term": "Estoxo para a Meguilá", "prompt": "Dame a definición de \"estoxo para a meguilá\".", "output": "Estoxo cilíndrico de metais preciosos, prata ou prata sobredourada, madeira, marfil ou coiro, profusamente decorado e destinado, no culto xudeu, a conservar ou conter a \"Meguilá de Esther\"."}
{"id": 1188380, "term": "Meguilot", "prompt": "Con que significado se emprega \"meguilot\"?", "output": "Pequeno rolo no que os asistentes á sinagoga, durante a celebración da Festa das Sortes ou do \"Purim\", seguen a lectura da \"Meguilá de Esther\". A decoración dos rolos pode ser rica e variada, admitindo, coma no caso da \"Meguilá de Esther\", motivos profanos. Utilízanse temas como a historia de Esther e a visión diferente desta segundo os países e as épocas, así como escenas galantes, flores, froitos, etc. Ás veces tamén se inclúen motivos burlescos, que teñen como protagonista principal a figura de Hamán."}
{"id": 1190498, "term": "Meke meke", "prompt": "Dame a definición de \"meke meke\".", "output": "Maza ritual de madeira con forma de fusil. O mango alongado e de sección circular, sen ningún tipo de decoración, ensánchase dando esa forma característica de fusil, de forma curva e rematada nunha lingua saínte a modo de bico, que servía como percusión puntiforme. Na parte oposta ao saínte ou bico aparecen tallados na mesma madeira bicos saíntes a modo de dentes.\n\nNota de alcance: Estas mazas en forma de bico, chamadas crebacabezas, constitúen as pezas máis representativas das Illas Fidxi. Tiveron un dobre uso: sendo as máis pesadas as empregadas na guerra, chamadas entón \"sali cali\"; as máis lixeiras, destinadas a danzas ou cerimonias denominadas \"meke meke\"."}
{"id": 1192158, "term": "Meket", "prompt": "Define \"meket\".", "output": "Obxecto profiláctico exipcio (amuleto), tamén coñecido co nome de \"nehet\" ou \"SA\", (palabras que derivan dun verbo que significa \"protexer\"), aínda que tamén se usaba o termo \"wedja\" (\"o benestar\"). Para os exipcios, estes amuletos, ao tempo que proporcionaban protección, dotaban a aquel que os levaba de determinadas virtudes, de certos poderes e axudas; así, por exemplo, o touro e o león, potencia e ferocidade. Por outra banda, o material e a cor foron importantes connotacións á hora de realizar estas pezas. A faenza, un material brillante símbolo da rexeneración, foi o material favorito para os amuletos, especialmente na Baixa Época. Un papiro datado na época romana contén unha lista dos materiais que podían utilizarse (vexetais e minerais) e os seus respectivos efectos. A cor tamén ofrece unha ampla gama de posibilidades. Con frecuencia utilizábase o verde, cor da vexetación e da rexeneración; do mesmo xeito que o vermello, a cor do Sol e do sangue, aínda que tamén do inimigo. A forma do amuleto tamén proporcionaba poder. Un dos máis coñecidos é o \"ollo-udyat\", aínda que tamén se documentaron outras partes do corpo, ou o \"cetro-uas\". No contexto funerario, o amuleto de corazón foi moi utilizado e é o único considerado como insubstituíble. Tamén se atoparon coroas, xoias e obxectos da vida cotiá. Moitos amuletos representan conceptos abstractos, en forma de xeroglíficos, como é o caso de \"anj\" (vida), ou do \"pilar-dyed\". Durante o primeiro período intermedio (2181-2055 a. C.), algunhas partes do corpo humano empregáronse para dar forma a amuletos, quizais servindo como substituto de elementos da anatomía perdidos ou danados realmente. Normalmente os amuletos representaban obxectos e animais sagrados e, a partir do Imperio Novo (ca. 1550-1069 a. C.) en diante, poden representar deuses e deusas, non poderosas deidades estatais ou locais, senón especialmente divindades \"domésticas\", tales como Bes (amuleto do deus Bes) ou Tueris.\n\nNota de alcance: A difusión dos amuletos funerarios incrementouse especialmente a partir da época saíta (664-525 a. C.) Adqueren entón un poder máxico-relixioso, recitando sobre eles un feitizo determinado (os numerosos feitizos do \"Libro dos Mortos\" son un exemplo diso). Xunto aos amuletos reais tamén se adoitaba proporcionarlle ao defunto unha lista que, ás veces, alcanzaba os 75 amuletos. Tamén é digna de mención a existencia de papiros con representación de amuletos, substitutos adecuados dos amuletos orixinais. Testemuñouse que os vivos debían lamber ou comer o debuxo dun amuleto sobre papiro ou outra materia vexetal e así beber (empaparse de) os seus poderes máxicos. Por outra banda, pódese establecer unha marcada diferenza entre os amuletos destinados a uso cotián, para protexer maxicamente os que o levan dos perigos e das ameazas que lles poida xurdir, e aqueles especificamente destinados a adornar o cadáver momificado do defunto. A segunda categoría pode incluír a deidades funerarias tales como Anubis, Serket ou os Fillos de Horus, e en raras ocasións a figuras de Osiris, o deus do Máis Alá."}
{"id": 1192163, "term": "Amuleto do deus Bes", "prompt": "Con que significado se emprega \"amuleto do deus bes\"?", "output": "Amuleto exipcio, normalmente de faenza, que representa a figura do deus Bes. O aspecto exterior co que era representado é facilmente recoñecible: corpo de anano, melena e orellas de león, coroado xeralmente cunhas plumas e o corpo cuberto cunha pel de animal; coas súas mans podía suxeitar coitelos e serpes ou un instrumento musical, normalmente un tambor ou unha pandeireta.\n\nNota de alcance: Foi sobre todo nas representacións divinas onde o número de amuletos se multiplicou ata límites insospeitados, xa que a súa referencia mitolóxica era suficiente para ser portadores de poder. Case todo o panteón exipcio estivo presente nos amuletos, pero entre todos cabe destacar pola súa abundancia as figuras do deus Bes. Foi un deus moi popular, estreitamente vinculado á familia exipcia, converténdose no seu protector e nun dos seus principais aliados xunto á deusa Tueris. Este deus estaba encargado de afastar do domicilio os malvados e os xenios maléficos. Tamén foi considerado o protector do soño e a súa imaxe aparecía nas camas ou nos cabezais, posto que durante a noite estábase exposto a todo tipo de perigos. A súa presenza era obrigada nos nacementos, para afastar o mal de ollo e os maleficios que puidesen afectar o recentemente nado. Bes considérase tamén o deus da alegría, da danza e da música, algunhas danzarinas levaban tatuada a súa silueta."}
{"id": 1192032, "term": "Anel-shen", "prompt": "Cal é a acepción de \"anel-shen\"?", "output": "No antigo Exipto, obxecto que aparece representado como un dobre cabo de corda cuxo extremo se dobrou, de tal modo que se forma un anel pechado cun nó na parte inferior.\n\nNota de alcance: O \"anillo-shen\" aparece como xeroglífico, como signo protector en estelas ou en tumbas e tamén como amuleto. Utilizado como axuda máxica, durante as Dinastías III (2686-2613 a. C.) e IV (2613-2494 a. C.) levábase ao pescozo a modo de protección. Aínda que pola súa forma é moi pertinente para a confección de aneis, tamén o podemos atopar en pendentes, pectorais e colares. Debido a que o círculo non ten final, o \"anillo-shen\" era considerado como un signo de infinito e, cando rodeaba ao sol, como o símbolo da eternidade do universo. A noción de circunvalación levou entón a unha amplificación do seu significado -protección-, que se engadiu ao de infinito. Este obxecto asóciase particularmente con Horus, o falcón, e Nejbet ou Nek. et, o voitre, que suxeitaba o círculo sobre o rei para ofrecerlle protección eterna. Como amuleto aparece así mesmo nas obras de ourivaría e nas xoias a partir do Reino Medio (2055-1650 a. C.) Sobre os sarcófagos reais do Novo Reino é moi común representar este signo, sobre todo nas mans das deusas axeonlladas sobre o signo \"nebw\" (\"ouro\"), situadas normalmente a un extremo e outro da tumba. A forma deste signo é imitada polo \"ouroboros\", a serpe que se morde a súa propia cola, e a relación entre ambos aparece evidenciada, por exemplo, na tapa do sarcófago de Merenpath (1213-1203 a. C.), tallada en forma de cartucho e rodeada por un \"ouroboros\"."}
{"id": 1190332, "term": "Anj", "prompt": "Cal é o sentido de \"anj\"?", "output": "Obxecto que representa unha cruz cun lazo superior e cuxo nome significa \"lazo de vida\". Coñecido comunmente como cruz ansada ou cruz exipcia e tamén como chave de vida. Era un dos símbolos máis importantes de Exipto e considerado o amuleto máis antigo coñecido. Aparece na man de moitos deuses e faraóns, como o \"cetro-uas\" e o \"piar-dyed\". Empezaron levándoo os deuses Ptah e Sokar, e posteriormente adoptárono a maioría de divindades como símbolo de vida eterna ou como chave de vida. Hai quen quixo ver no símbolo a reprodución dunha sandalia, un lazo ou un simple círculo sobre unha cruz. Nel intégranse os símbolos xeradores do home e da muller, a liña recta e o círculo.\n\nNota de alcance: Como símbolo da vida, aparece habitualmente en pinturas ou relevos da arte exipcia. O \"anj\" representa o alento vital ou a vida eterna e está relacionado co aire e a auga, ambos os elementos vitais para a existencia do ser humano. Os deuses posan co xesto de levar este símbolo dador de alento ao nariz ou á boca do defunto nas pinturas, co ánimo de outorgarlle o \"sopro de vida\". A cruz cristiá usada pola igrexa copta está baseada neste \"signo-anj\"."}
{"id": 1011808, "term": "Escarabeo", "prompt": "Con que significado se emprega \"escarabeo\"?", "output": "Amuleto en forma de escaravello peloteiro, símbolo de resurrección, utilizado no Antigo Exipto. Realizáronse en gran cantidade, en diversos tamaños e materiais, entre eles faenza e pedras duras. As representacións deste coleóptero foron utilizadas como amuletos desde o Imperio Antigo. Ao principio non levaban inscricións, pero a partir do Reino Medio a parte plana grávase con motivos decorativos ou con textos, sendo utilizados como selos.\n\nNota de alcance: O escarabeo, termo utilizado para referirse ao escaravello común, \"scarabeus sacer\", chamado \"jeper\" polos exipcios, representaba unha das manifestacións do deus Sol e era portador de boa fortuna. O insecto era considerado polos exipcios como personificación da vida, que xurdía espontaneamente da terra, acto asociado co renacemento do sol desde a terra. Así xorde o deus Jepry (Khepri), deus da vida, símbolo de resurrección, a miúdo representado por un escaravello ou un home con cabeza de escaravello."}
{"id": 1190335, "term": "Escarabeo de corazón", "prompt": "Cal é a definición de \"escarabeo de corazón\"?", "output": "Tipo especial de escarabeo que a miúdo tiña a forma dun escaravello por un lado e dun corazón polo outro, co aspecto co que devandito órgano era percibido polos exipcios, é dicir, como un tipo de vaso con asas. Algúns exemplares mostran a cabeza do defunto. De acordo co \"Libro dos Mortos\", o amuleto debe estar realizado en cornalina, pero na práctica atopáronse moitos exemplares en faenza, esteatita, vidro e outros materiais.\n\nNota de alcance: Os exipcios temían que o corazón, onde residía a memoria e a consciencia, puidese testificar contra o defunto no Tribunal Divino. Para evitalo, o escarabeo de corazón colocouse entre as vendaxes da momia, ao redor do pescozo ou colgando dunha cadea. Xeralmente, leva inscrito un texto do \"Libro dos Mortos\" conminando ao corazón a que non testemuñe contra o seu dono."}
{"id": 1192164, "term": "Nó de Isis", "prompt": "Que quere dicir \"nó de isis\"?", "output": "Amuleto protector, realizado normalmente en xaspe vermello, considerado símbolo sagrado desde o Imperio Antigo (ca. 2686-2181 a. C.), sendo comunmente representado xunto ao \"piar-dyed\", ao \"cetro-uas\" e ao signo \"anj\". A súa forma é similar á do signo \"anj\" pero coa liña horizontal caída cara ao resto do corpo principal. O capítulo 156 do \"Libro dos Mortos\" establece que este amuleto podía estar realizado en xaspe vermello, posiblemente como símbolo do \"sangue de Isis\", aínda que algúns se fixeron en cornalina, en faenza vermella ou en vidro.\n\nNota de alcance: No Imperio Novo (ca. 1550-1069 a. C.) o amuleto foi descrito como o \"nó de Isis\", quizais para resaltar a asociación entre o obxecto e a deusa Isis (v. Figura de Isis), como se fixera entre o \"pilar-dyed\" e o deus Osiris (v. Figura de Osiris), marido de Isis. Foi durante este período cando os tamén chamados \"tit\" ou \"tyet\" chegaron a ser moi comúns; o lazo curvado superior, ás veces, foi substituído pola representación da cabeza de vaca da deusa Hathor (v. Figura de Hathor), salientando os vínculos entre ambas as dúas deusas (Isis e Hathor). O \"nó de Isis\" recibiu diferentes interpretacións, relacionóuselle coa menstruación e visto coma unha representación dunha vaxina e un útero. O seu significado orixinal quizais fose o dun medio de protección, anoado por Re-Atum e colocado no útero da preñada Isis para previr que Seth danase o feto ou causase un aborto. O capítulo 156 do \"Libro dos Mortos\" confirma que a fertilidade de Isis, relacionada co sangue, está intacta, de aí que, ás veces, fose chamado \"o sangue de Isis\", e que as mulleres embarazadas recitasen oracións máxicas relacionadas con el para evitar sangrar e ter abortos. En diferentes escavacións arqueolóxicas puidéronse testemuñar este tipo de obxectos achados entre as pernas de mulleres embarazadas."}
{"id": 1192034, "term": "Ollo-udyat", "prompt": "Como se define \"ollo-udyat\"?", "output": "Amuleto de faenza (pasta de vidro azul exipcia), tamén coñecido como o \"ollo de Horus\", \"ollo udjat\" ou \"ollo-wedjat\". En canto á súa aparencia externa poderíase cualificar de híbrido; o ollo e a cella derivan do humano, mentres que a liña inferior corresponde ás marcas do ollo do falcón. Posto que tiña unha existencia propia e independente, o ollo podía personificarse dotándoo de brazos e ás.\n\nNota de alcance: O \"ollo-udyat\" (\"Udyat\" en exipcio significa \"o que está completo\") converteuse para os exipcios nun dos amuletos máis habituais. Símbolo apotropaico de protección contra o mal de ollo e, nun sentido máis amplo, contra todos os perigos imaxinables, así como símbolo da perfección e do poder. A maioría dos amuletos representan o ollo dereito, en principio o ollo solar de Re; en parte débese á asociación que os exipcios establecían entre a dereita e as cousas boas e positivas. Ademais, o sol, máis que a lúa, é o símbolo da vitoria efectiva. Este ollo engadíaselles ás estelas e especialmente aos sarcófagos, dentro ou encima da representación dunha falsa porta orientada cara ao leste. Segundo os textos, tiña como finalidade proporcionarlle ao defunto a posibilidade de mirar ao sol nacente. Ollos semellantes constitúen unha evolución tardía dos pequenos orificios que, no Imperio Antigo (2707-2170 a. C.), permitían ás estatuas mirar cara ao exterior do Serdab. Con todo, o seu carácter protector era igualmente importante. En ocasións engadíaselle o \"ollo-udyat\" ás portas, así os \"Textos das Pirámides\" do Imperio Antigo mencionan unha porta protexida por dous ollos."}
{"id": 1190331, "term": "Piar-dyed", "prompt": "Que quere dicir \"piar-dyed\"?", "output": "No antigo Exipto, símbolo que consiste nunha columna de aspecto cruciforme, cun capitel atravesado por tres ou catro barras horizontais.\n\nNota de alcance: O significado do \"pilar-dyed\" é aínda hoxe obxecto de controversia. Foi considerado como unha árbore sen pólas ou unha columna feita con feixes de canas. Tamén se suxeriu que era un pau con espigas atadas ao seu redor. Un texto do \"Libro dos Mortos\" explica que o \"pilar-dyed\" é a espiña dorsal de Osiris. O piar converteuse no símbolo deste deus por medio da súa asociación con Sokar e Ptah, os deuses da cidade de Memphis, o lugar ao que se asocia o \"pilar-dyed\". Como resultado da súa asociación con Osiris, o \"pilar-dyed\" tamén era representado cun par de brazos suxeitando atributos reais. O significado do símbolo era \"resistencia/estabilidade\". A miúdo era relacionado con outros símbolos benéficos, como o \"anj\", o \"cetro-uas\" e o chamado \"sangue de Isis\". O \"pilar-dyed\" era utilizado a miúdo como elemento decorativo, por si só ou xunto a eses outros elementos. Tamén era empregado como amuleto, polo xeral de fayenza, pero tamén doutros materiais. O \"Libro dos Mortos\" di que había que poñer un \"pilar-dyed\" de ouro na gorxa da momia. O ritual da erección do \"pilar-dyed\", celebrado durante a parte final do festival anual de Sokar, non só servía como metáfora da estabilidade da monarquía, senón que así mesmo simbolizaba a resurrección. Na súa orixe, é probable que tivese que ver coa resurrección de Sokar, pero rapidamente pasou a representar a vitoria de Osiris sobre a morte e os seus outros inimigos. O ritual tiña lugar en Busiris (\"Dyedu\" en exipcio) desde o Imperio Medio; aínda que é probable que a súa orixe fose anterior, xa que o nome da cidade escríbese co xeroglífico do \"pilar-dyed\"."}
{"id": 1192165, "term": "Menat", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"menat\"?", "output": "Colar de contas unidas a unha peza final, de dúas partes, con forma de rectángulo ou trapecio cun disco. Este último elemento actuaba de contrapeso sempre que o \"menat\" (\"mnit\") era utilizado como colar, aínda que a miúdo tamén podía ser levado na man. As filas de contas cando eran sacudidas producían un son parecido ao do sistro. Xunto a este, o \"menat\" era utilizado como un instrumento de acompañamento para os cantos e o baile.\n\nNota de alcance: As primeiras imaxes sobre o \"menat\" datan da Dinastía VI (2613-2494 a. C.) e móstrano levado por mulleres que tiñan funcións no culto de Hathor (sacerdotisas de Hathor). A miúdo, Hathor aparece representada cun \"menat\" ao redor do pescozo, mesmo foi considerado como unha manifestación de Hathor, en ocasións tendo o contrapeso a forma da cara da deusa. O fillo de Hathor, Ihy, utiliza o \"menat\" como un instrumento de musica, do mesmo xeito que os músicos que tocan nos festivais da deusa. A través de Ihy o instrumento pasou a Jonsu. O \"menat\" era polifuncional: podía ser utilizado como protección, para calmar un poder divino ou para transferir algo do ser da deusa á persoa que o tocaba. A súa íntima relación coa divindade significaba que o contacto co obxecto transfería gusto pola vida e o amor. Igualmente está relacionado coa esfera da fertilidade e do nacemento. Tamén se pode atopar nun contexto funerario; desde finais do Imperio Novo (1550-1080 a. C.) en diante, o falecido era provisto coa parte final do \"menat\", portándoo á maneira dun pectoral. Nos frisos dos sarcófagos do Imperio Medio (2055-1650 a. C.) tamén se mostran \"menat\" completos, como ofrendas que as bailarinas lle realizaban ao defunto."}
{"id": 1011527, "term": "Menoráh", "prompt": "Explica o significado de \"menoráh\".", "output": "No culto xudeu, candelabro do Tabernáculo e de Templo de Xerusalén; por extensión candelabro de sete brazos e lampadiñas, que se enchen de aceite puro de olivas prensadas, e dunha mecha que deberá permanecer sempre acesa, en recordo do candelabro do templo. Durante a Idade Media, estas lámpadas adoitaban ter unha luz máis que se mantiña sempre acesa.\n\nNota de alcance: Existe unha tradición, segundo o tratado talmúdico \"Menajot\" 28b, na que non se permitía a réplica de obxectos cultuais do Templo. Na actualidade, os candelabros de sete brazos, son de grandes dimensións, eléctricos e non de aceite."}
{"id": 1189830, "term": "Ner tamid", "prompt": "Cal é a definición de \"ner tamid\"?", "output": "Lámpada de aceite propia do culto xudeu, composta por un receptáculo de prata, latón ou, ás veces, de cristal, suspendida de tres cadeas e que debe lucir permanentemente diante do \"Arón hacodes\".\n\nNota de alcance: O \"Ner Tamid\" conmemora a luz eterna do templo de Xerusalén, a \"menorah\". A súa luz, permanentemente acendida, simboliza a presenza de Deus no Templo."}
{"id": 1190437, "term": "Mezuzá", "prompt": "Cal é a acepción de \"mezuzá\"?", "output": "Estoxo alongado de madeira, coiro ou metal, que contén un pergamiño enrolado, xeralmente de cordeiro ou cabra kaser (sacrificado segundo a lei xudía), no que están escritos, por man de \"sofer\" (en plural, \"soferim\". Escribán de documentos hebreos de carácter legal así como de textos de uso litúrxico, como o \"séfer Torá\", \"Meguilá de Esther\", etc.), dúas pasaxes alusivas da oración da \"Semá\" (\"Deuteronomio\" 6:4-9 e 11:13-21).\n\nNota de alcance: É preceptivo que a \"mezuzá\" sexa fixada sobre o ángulo, no terzo superior, da xamba dereita da porta de entrada dos fogares xudeus e das sinagogas, así como na maioría dos cuartoss (exceptúanse os baños, despensas, armarios, etc.). No extremo superior do pergamiño, e por influencia dos cabalistas na Idade Media, incluíuse a palabra \"Sadday\" (o Todopoderoso, o Omnipotente), cuxas tres consoantes \"sen\", \"dalet\" e \"yod\" significan \"Gardián das portas de Israel\". O cilindro ten unha pequena rañura na súa parte superior, de maneira que ao entrar e tocar a \"mezuzá\" poida verse a palabra ou o seu inicial. A \"Semá\" é a oración principal da liturxia considerada como a profesión de fe xudía; fórmana as tres pasaxes bíblicas de \"Deuteronomio\" 6:4-9 e 11:13-21 e Números 15: 37-40. En orixe, os versículos sagrados que contén a \"mezuzá\" colocábanse no oco dunha cana. Máis tarde introducíronse en pequenas caixas ou colectores para estaren máis protexidos."}
{"id": 1193323, "term": "Misná", "prompt": "Cal é a definición de \"misná\"?", "output": "Obra tradicional por excelencia do xudaísmo. A \"Misná\" (\"repetición\") é unha recompilación haláquica editada a comezos do século III d. C., ao redor de seis grandes ordes ou ordenacións (\"sedarim\") que abarcan toda a vida do xudeu: agricultura, mulleres, festas, danos (dereito penal e criminal), sacrificios e purezas. Moitas destas \"halakot\" teñen base bíblica, outras son deducións lóxicas da \"Tanaj\", outras son produto do costume, outras decisións dos tribunais. Para entender o conxunto e os detalles hai que atender ás orixes e obxectivos dos diversos bloques: en ocasións a \"Misná\" parece un manual didáctico, noutras é un código para uso dos xuíces, as máis das veces é un exercicio escolar ou escolástico onde se busca a agudeza de enxeño.\n\nNota de alcance: Na base de toda esta compilación está o concepto e experiencia de \"santidade\" do pobo e da terra: Israel e Érets Israel. O santo é o escollido e apartado para Deus. En orixe, toda a creación é santa e a esa santidade debe volver. Ese concepto de santidade convértese na \"Misná\" en toda unha praxe e experiencia ecolóxica, hixiénica e ritual. O defectuoso e o impuro non se pode evitar, mesmo hai que facelo ás veces obrigatoriamente, pero cando se advirte hai que reparalo mediante un sacrificio: por que tocase un cadáver, por sufrir unha ferida ou unha polución, por un parto, etc. Trátase sempre de reparar o dano e devolver a santidade ás cousas."}
{"id": 1191248, "term": "Mit mô", "prompt": "Que significa \"mit mô\"?", "output": "Coitelo ritual budista, de pequeno tamaño, utilizado polos mestres do ritual nas cerimonias máxico-relixiosas en Tailandia (sueste asiático). O mango adoita estar ornamentado con representacións de gravados, sendo habitual a figura de Buda (v. Figura de Buda) cos ollos tapados, simbolizando o cerramento do corpo para conservar o seu poder ou o poder máxico que se ha de introducir."}
{"id": 1005755, "term": "Mitra", "prompt": "Cal é o sentido de \"mitra\"?", "output": "Sombreiro alto de dúas puntas, forrado con seda ou outra tea e de forma cónica. Normalmente é utilizado sobre un bonete polos Papas, os cardeais, os bispos e os abades, e de maneira máis extraordinaria por certos cóengos, así como por outros clérigos. Na súa orixe, a mitra tiña a forma dun bonete, atado ao pescozo por cintas ou lazos. Máis tarde foise dobrando polo centro, separando o mesmo en dúas puntas que se manteñen ríxidas por cartóns ou coiro, e sinalando dúas vertentes, cara a adiante e cara a atrás. Os lazos substituíronse por dúas fitas anchas ou bandas colocadas por detrás da mitra, colgando sobre as costas, e que reciben o nome de ínfulas. A mitra fórrase con seda ou outra tea, normalmente branca, drapeada en ouro ou en prata, aínda que tamén pode facerse en tecidos de diversas cores. É moi frecuente que leve bordados, e outrora adoitábase decorar con pedras preciosas. O papa, a maior parte dos cardeais e os bispos poden utilizar tres clases de mitras: a mitra aurifrixiata, a mitra preciosa e a simple."}
{"id": 1028881, "term": "Ínfulas", "prompt": "Que quere dicir \"ínfulas\"?", "output": "Cintas anchas ou bandas que levan pendentes por detrás as mitras episcopais. Na Idade Media chegaron a adornarse con campaíñas.\n\nNota de alcance: O termo e o uso das ínfulas proceden da cultura romana, onde era unha insignia sagrada, marca da consagración á divindade e da inviolabilidade relixiosa. O seu uso reservábase ás persoas, animais e monumentos asociados ao culto. A este nivel, as ínfulas eran fundamentalmente un toucado sacerdotal."}
{"id": 1189455, "term": "Mitra aurifrixiatra", "prompt": "Que quere dicir \"mitra aurifrixiatra\"?", "output": "No culto católico, tipo de mitra drapeada en ouro ou en seda branca con briscado de ouro, forrada en tea vermella, sen bordados nin pedras preciosas, salvo perlas."}
{"id": 1189457, "term": "Mitra preciosa", "prompt": "Dame a definición de \"mitra preciosa\".", "output": "No culto católico, tipo de mitra confeccionada en pano drapeado en ouro ou prata, ás veces en seda branca. O forro é de seda vermella. Este tipo de mitra é realzada mediante bordados e pedras preciosas."}
{"id": 1189456, "term": "Mitra simple", "prompt": "Cal é a acepción de \"mitra simple\"?", "output": "No culto católico, tipo de mitra empregada en época de dó ou penitencia. A mitra simple utilizada polo Papa é de tecido drapeado en prata, con bordos e bandas con flocos de ouro e seda branca damasquina; para os cardeais os flocos son brancos e vermellos."}
{"id": 1192880, "term": "Mitra ortodoxa", "prompt": "Que quere dicir \"mitra ortodoxa\"?", "output": "Toucado cerimonial dos patriarcas e bispos ortodoxos, con forma bulbosa, ornamentación suntuosa e coroado por unha cruz. Normalmente nos laterais adoitan aparecer as efixies de Cristo, da Virxe e de San Xoán Bautista, así como a representación da cruz. A representación na mitra da aguia bicéfala documéntase despois da caída de Constantinopla (1453) como símbolo do patriarca.\n\nNota de alcance: A mitra, cuxa orixe e forma provén do toucado tardo-imperial dos emperadores bizantinos, comeza a utilizarse despois da caída de Constantinopla, momento no que a Igrexa ortodoxa asume o papel protagonista na vida social e cultural dos territorios ocupados polos Otománs. Tan só en casos excepcionais, a mitra pode ser outorgada como recoñecemento a xerarcas de rango inferior ao do bispo (arcipreste, arquimadrites, protopresbyter)."}
{"id": 1191624, "term": "Moai Kava Kava", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"moai kava kava\"?", "output": "Estatuíña da Illa de Pascua (Polinesia) que representa os espíritos famélicos chamados \"Aku Aku\", espíritos que se aparecían polas noites como personaxes descarnados. Os lados prominentes da talla e os trazos demacrados do rostro evocan o mundo do Máis Alá.\n\nNota de alcance: O termo \"moai\" designa toda escultura humana ou animal. \"Kava kava\" remítenos aos espíritos dos mortos ou dos devanceiros. Aínda que nos quedou pouca información sobre o uso destas tallas, sábese que certas figuras podían ser levadas ao redor do pescozo, como amuletos ou protectores, para o que se facía un buraco na talla que permitía suspendelas. Outras eran manipuladas ao redor de determinadas cerimonias de ofrendas, como a recollida dos primeiros produtos agrícolas, da pesca ou a caza, onde estas tallas eran levadas en procesión. Cando remataba a cerimonia gardábanse nas casas envoltas en teas. Transmitidas de xeración en xeración, todas eran conservadas nas casas, envoltas nunha tea de casca de madeira Nor de Taromiro, \"Sophora Toromiro\", da familia das papilionáceas, moi común na illa de Pascua ao ser un arbusto endémico desta. Esta madeira, pola súa resistencia, era reservada para as esculturas importantes."}
{"id": 1190296, "term": "Monitor", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"monitor\"?", "output": "Pipa de fumar, tallada nunha soa peza, normalmente de pedra arenita de cor agrisada cunha función cerimonial. É característica dos araucanos (zona central e meridional de Chile e occidental de Arxentina), e pertence á tipoloxía definida ou chamada \"monitor\", que se caracteriza porque o parafuso se acha situado cara á metade da lonxitude do corpo.\n\nNota de alcance: Debido á araucanización da Patagonia e a Pampa no século XIX, este tipo de pipa, característica do occidente da América do Sur austral, estendeuse pola rexión do Río Negro e polas provincias de Santa Cruz e Chubut, na Patagonia. O uso da pipa e do tabaco é moi importante e está moi difundido entre os indíxenas da rexión do cono sur americano. O seu uso estaba asociado a prácticas relixiosas, xamánicas, curativas e guerreiras, e co tempo ao consumo doméstico. O fume desempeñaba tamén un papel moi importante nas prácticas desenvolvidas polas curandeiras ou \"machis\"."}
{"id": 1189689, "term": "Morteiro para o incenso", "prompt": "Explica o significado de \"morteiro para o incenso\".", "output": "Recipiente, xeralmente de bronce, utilizado para machucar, triturar ou moer o incenso coa axuda do machucador para o incenso, que sempre adoita acompañalo. Ás veces esta peza pode presentar un motivo ou un símbolo relixioso."}
{"id": 1190930, "term": "Msongo", "prompt": "Cal é o sentido de \"msongo\"?", "output": "Pau de madeira forrado de veludo e cuberto por franxas de pergamiño, obxecto de parafernalia ñañigo. Adoita levar, como motivo decorativo, unha coroa de prata no extremo superior.\n\nNota de alcance: Os ñañigos ou abakua son unha sociedade secreta cubana cunha forte influencia dos ritos africanos."}
{"id": 1191119, "term": "Mukhalinga", "prompt": "Que quere dicir \"mukhalinga\"?", "output": "No hinduísmo, representación simbiótica, normalmente de bronce, da cara e do falo de Shiva (v. Figura de Shiva), simbolizando o principio e o fin. A miúdo, estas figuras utilizábanse sobre os pequenos \"linga\".\n\nNota de alcance: O culto ao \"linga\", emblema fálico de Shiva, é coñecido desde épocas moi antigas. Utilízase cun carácter ritual no Estado de Maharashtra (India)."}
{"id": 1191299, "term": "Müü ne bu", "prompt": "Como se define \"müü ne bu\"?", "output": "Pedra máxica da illa de Ambrym (Melanesia), utilizada para a compra de porcos, que outorga poderes a quen a leva."}
{"id": 1189738, "term": "Myrothecium", "prompt": "Cal é a definición de \"myrothecium\"?", "output": "Pequena caixa de perfumes de vidro transparente de forma moi alongada. A boca é máis estreita, ensanchándose cara ao fondo, onde adoita ter un pé circular. Utilizado na cultura romana cunha función funeraria."}
{"id": 1003339, "term": "Naveta litúrxica", "prompt": "Define \"naveta litúrxica\".", "output": "Recipiente para gardar o incenso que hai que poñer no incensario cunha culleriña (culler de incensario). A súa forma alongada, como unha pequena nave, a miúdo sobre un pé, popularizase entre os séculos XIV e XV co significado da Igrexa que guía aos fieis. Non ten tapa, só un peche de dobre valva con gonzos.\n\nNota de alcance: Aínda que a función principal da naveta é como depósito para o incenso, constituíndo, en certo modo, un accesorio para o incensario, de maneira excepcional chegáronse a utilizar como relicarios. O costume de incensar os ambientes, moi estendido no Imperio Romano, non formou parte da liturxia cristiá ata despois da época das persecucións, por considerala demasiado ligada ao mundo pagán. O incenso esparexido no ambiente era signo de honra e veneración e introduciuse, primeiro, só para honrar os defuntos e máis tarde nas funcións solemnes, dirixido ao Santísimo Sacramento, ao altar, á Palabra de Deus, ao oficiante, ao clero e aos fieis."}
{"id": 1015821, "term": "Culler de incensario", "prompt": "Dame a definición de \"culler de incensario\".", "output": "Culler de metal que serve para introducir o incenso da naveta no incensario. Pode ter forma de pa ou de cazo de pequenas dimensións. A miúdo, está suxeita á naveta por unha pequena cadea."}
{"id": 1189681, "term": "Bolsa de aseo mortuoria", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bolsa de aseo mortuoria\"?", "output": "No culto xudeu, bolsa de aseo co instrumental necesario para proceder á hixiene do defunto: peite, cortaúñas, etc., a miúdo de prata e con inscricións de dedicatorias gravadas.\n\nNota de alcance: A sociedade comunitaria xudía ou \"Confraría Santa\", encargada dos ritos fúnebres desde época talmúdica, a \"Hebrá Cadisá\" (\"Hevrá Kadisa\"), utilizaba estes instrumentos para bañar e cortarlles as uñas e o cabelo aos defuntos antes de proceder ao seu enterro. O rito fúnebre do aseo dos defuntos (\"Tahará\") consiste en bañar o corpo con auga morna, despois de cortarlle as uñas e o pelo e de o zarandear para quitar todas as impurezas que puidese ter, tras o cal envólveselle nunha mortalla branca. A auga non debe ser menos de nove \"cab\" e a limpeza faise nunha táboa que non se voltea ao terminar o labor."}
{"id": 1192167, "term": "Nejaja", "prompt": "Cal é a acepción de \"nejaja\"?", "output": "Mayal ou flaxelo que o rei levaba na man dereita. O flaxelo, \"nejaja\" en exipcio, conservou aproximadamente a mesma forma que ten na paleta de Narmer durante toda a historia de Exipto. Aseméllase a un espantamoscas, pero diferénciase del pola xuntura angular que ten enriba da hasta e da que colgan tres filas de conos planos, bólas cilíndricas e colgantes en forma de gota.\n\nNota de alcance: O flaxelo está particularmente asociado con Osiris (v. Figura de Osiris), aínda que tamén foi atributo doutros deuses como Min a quen, segundo a mitoloxía, llo entregou Anedyit, o poder divino (e símbolo) do noveno nomo (provincias nas que tradicionalmente se dividía Exipto) do Baixo Exipto. Como símbolo de Osiris, o flaxelo podía serlle asignado eventualmente a toda persoa morta. O significado do obxecto non está claro. Segundo a tradición, é un zurriago de pastor, aínda que tamén se considera un símbolo de nacemento (parécese ao xeroglífico \"ms\"), así como unha ferramenta agrícola para reunir láudano, tal e como se segue utilizando en Creta e Chipre."}
{"id": 1191403, "term": "Ngulu", "prompt": "Como se define \"ngulu\"?", "output": "Figura antropomorfa, confeccionada dunha soa peza, constituída por un rostro estilizado, completamente recuberta de placas e de fíos de latón e de cobre. Caracterízase por unha mirada profunda suxerida por dúas \"protuberancias\" circulares, un nariz extremadamente afiado e un rostro liso, sen boca nin orellas. Este conxunto xorde do receptáculo que encerraba os cranios dos antepasados máis considerados e queridos. Baixo o rostro da escultura disponse un elemento en forma de rombo que permite fixar a escultura a unha cesta cos restos óseos. Esta figura adoita representarse como unha efixie humana, o \"ngulu\" gardián do relicario, utilizada con fins protectores polos kota (Gabón) dentro do culto aos antepasados, práctica habitual coñecida como \"bwété\", onde os ósos dos mortos máis ilustres son lavados e conservados nunha cesta de fibras trenzadas, coroada polo \"ngulu\". Desta forma, a iconografía responde a unha figura coa metade do corpo fóra da cesta cos restos óseos e a outra metade, non representada, no interior deste.\n\nNota de alcance: O culto aos antepasados, \"bwété\", cuxa manifestación principal reside na veneración dos restos dos familiares falecidos, está presente en todo Gabón. Rituais de adiviñación, curación e propiciación de feitos favorables á comunidade prodíganse con asiduidade. Toda a vida xira arredor das iniciacións que se levan a cabo cada ano durante as festas de Satsi. A representación de gardián de reliquias óseas tiña, entre outros fins, indicar que o mundo dos mortos non estaba lonxe. Nos ritos de iniciación, presididos polo pai do clan, a reliquia é alimentada con sangue sacrificial e sonlle presentados os alimentos que despois van ser consumidos polos vivos. Cada unha das esculturas é refregada con area para que conserven o seu brillo antes de seren axitadas polos danzantes."}
{"id": 1003350, "term": "Nimbo", "prompt": "Cal é a definición de \"nimbo\"?", "output": "Disco, círculo luminoso que adoita colocarse detrás da cabeza das imaxes sagradas, indicando a luz eterna. O nimbo é símbolo do sobrenatural, do apoxeo místico, reflexo da Gloria celeste, atributo de realeza e de poder.\n\nNota de alcance: O nimbo adoita empregarse como sinónimo de aureola, diferenciándose en que a aureola serve tamén para designar a luminosidade que envolve todo o corpo. Na arte cristiá aparece no século V, aínda que practicamente o mesmo artificio era coñecido varios séculos antes na arte non cristiá. Atópase nalgunhas representacións persas de reis e deuses, e aparece nas moedas dos reis Kushan, Hanishka, Huvishka e Vasudeva, así como na maioría das representacións de Buda na arte greco-budista do século I d. C. Tamén se atopa en representacións de Traxano (o arco de Constantino) e Antonio Pío (reverso dunha medalla). Na forma circular, o nimbo constitúe un uso natural e mesmo primitivo da idea dunha coroa, modificada pola idea da emanación de luz desde a cabeza dun ser superior, converténdose nun símbolo do sobrenatural irradiante ou, sobre todo, da enerxía intelectual no seu aspecto místico. Durante a Idade Media o nimbo hexagonal indicaba unha orde inferior, a da perfección buscada ou apuntada."}
{"id": 1189759, "term": "Nimbo crucífero", "prompt": "Que quere dicir \"nimbo crucífero\"?", "output": "Nimbo en cuxo círculo se inscribe unha cruz de brazos iguais, e é símbolo da divindade. A peza adoita ter un orificio no centro para suxeitalo na cabeza das imaxes.\n\nNota de alcance: O nimbo crucífero só se aplica ás imaxes da Santísima Trindade, o círculo significa perfección."}
{"id": 1193080, "term": "Nimbo poligonal", "prompt": "Como se define \"nimbo poligonal\"?", "output": "Nimbo en forma de polígono, é utilizado para diferenciar os personaxes sagrados do Antigo Testamento."}
{"id": 1193081, "term": "Nimbo triangular", "prompt": "Con que significado se emprega \"nimbo triangular\"?", "output": "Nimbo en forma de triángulo. Está asociado á Primeira Persoa da Trindade, a Deus Pai."}
{"id": 1003404, "term": "Resplandor", "prompt": "Que significa \"resplandor\"?", "output": "Diadema que representa a irradiación luminosa e que, en forma semicircular, rodea a cabeza dalgunhas imaxes, en especial da Virxe María (v. Figura da Virxe María), para indicarnos o culto de hiperdulía ou \"maior honra\" que só a ela se tributa. Algunhas pezas atópanse ricamente ornamentadas; poden levar un botón central e cerco en forma de estrela e, entre elas, refachos e outro tipo de decoración normalmente vexetal."}
{"id": 1191435, "term": "Nkisi nkondi", "prompt": "Como se define \"nkisi nkondi\"?", "output": "Fetiche de madeira, con cravos incrustados e láminas de ferro, propio dos cultos congoleses (Loango) e dos woyo (Angola), cuxa función principal é a de protexer a comunidade contra os meigallos e a de alcanzar acordos. Situados na desembocadura do río Zaire, os kongo cren nun mundo invisible poboado de espíritos, os \"nkisi\", con poderes sobrenaturais. As estatuíñas poden levar no pescozo un colar de fibra vexetal e pigmentos. Contén unha carga máxica, disimulada a nivel do embigo (receptáculo abdominal), baixo un anaco de espello ou de cuncha. Esta carga, máis importante que a escultura en si, está composta de arxila branca, -asociada ao mundo dos mortos -, follas, sangue, cabelos, así como por diversos materiais naturais consagrados polo sacerdote, o \"nganga\". Este, en tanto que mediador, asegura a súa eficacia por medio de danzas, cantos e diversos obxectos rituais, tales como asubíos e campaíñas. As pezas, de talla importante e de uso colectivo, son estatuas de homes ou de cans chamadas \"nkonde\".\n\nNota de alcance: Os \"nkisi nkondi\" (\"nkisi\" espíritos da terra e \"nkondi\" cazador) son figuras que se relacionan co universo do poder sobrenatural. Estes \"fetiches de cravos\" tallan na honra aos antepasados, á vez que son testemuñas do culto que lles estaba dedicado para obter a súa bendición e poden ser consultados por toda a comunidade. Para poñer en acción a forza contida na figura é necesario que o requirinte introduza un cravo, unha lámina ou unha punta de ferro como mostra do seu compromiso, mentres que o \"nganga\" pronuncia a palabra que activa a forza contida na estatua. Ao \"nganga\" correspóndelle transformar o obxecto-materia en obxecto sobrenatural, a través de rituais propiciatorios nos que manipula substancias máxicas que coloca nos relicarios das estatuíñas, engadíndolles unha serie de accesorios de carácter simbólico ou complementándoos con teas, peles, plumas, froitos ou outros atributos para invocar o espírito pretendido."}
{"id": 1011574, "term": "Obelois", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"obelois\"?", "output": "Na súa orixe, variña aguzadaou espetón en que se crava e se pon ao lume o que se quere asar. Xeralmente, o \"obelós\" era de ferro, aínda que nas tumbas e nos inventarios dos santuarios tamén se mencionan este tipo de barras en bronce. O termo latino é \"veru\".\n\nNota de alcance: Os \"obeloi\", no mundo clásico, foron utilizados tanto nun contexto sagrado como profano. No rito, servían para ensartar a carne que era asada sobre o \"bombós\" e distribuída despois entre os participantes."}
{"id": 1189798, "term": "Oblada", "prompt": "Que quere dicir \"oblada\"?", "output": "Ofrenda en especie que se leva en pequenos cestos á igrexa e que se reparte o día dos defuntos, regularmente en pan ou rosca e que se cobre cos panos de obladas.\n\nNota de alcance: Noutro tempo adoitaba poñerse enriba da pedra que cubría a sepultura, antes de darlla ao oficiante, permanecendo nela mentres se celebraba a misa."}
{"id": 1191981, "term": "Okwong Ifa", "prompt": "Explica que significa \"okwong ifa\".", "output": "Caixa de forma redonda ou rectangular con adornos xeométricos ou figuras pequenas. No seu interior contén varios receptáculos para almacenar arxila, carbón vexetal, pedra calcaria e po de madeira vermella, todo iso susceptible de ser utilizado no culto de adiviñación, denominado \"Ifa\", practicado polos yoruba (Nixeria). A caixa tamén pode conter diminutas figuras de óso ou cauris, que actúan como gardiáns.\n\nNota de alcance: Con este culto de adiviñación, os yoruba pretenden dar resposta a calquera tipo de consulta. O adiviñador (\"babalawo\") é quen lle pide consello á divindade Orunmila (deus da orde e da ciencia do Universo)."}
{"id": 1191974, "term": "Olumeye", "prompt": "Como se define \"olumeye\"?", "output": "Figura ritual antropomorfa feminina, de madeira ou marfil, normalmente representada espida, axeonllada e cun cunco nas mans. A peza constitúe un elemento do mobiliario dos santuarios, apropiado para o altar de case calquera deus do panteón yoruba (Nixeria). Representa unha sacerdotisa ou unha devota anónima que espera a bendición de todos os deuses ou expresa unha forma de agradecemento por ter un fillo. Algunhas destas pezas son levadas durante os festivais relixiosos.\n\nNota de alcance: Estas figuras femininas axeonlladas, que sosteñen recipientes simples ou en forma de galo, son denominadas \"olumeye\" polos pobos ekiti. Este nome tradúcese literalmente por \"un-que-coñece-honra\". A \"ikunle abiyano\" ou \"postura axeonllada dunha muller sufrindo as dores do parto\" é a forma máis apropiada de saudar os Orisha Akunlebo, \"aqueles que deben ser adorados de xeonllos\". Tales esculturas utilízanse como recipientes de altar para as ofrendas, para conter as noces de palma utilizadas na adiviñación Ifa ou para gardar as noces de cola que se ofrecen aos visitantes. Entre os yoruba está moi acentuado o respecto polos anciáns e invitados, polo que os mozos e as mulleres se axeonllan á hora de recibilos ou ofrecerlles agasallos, especialmente estas noces de cola, que tamén poden almacenarse en recipientes independentes moi elaborados."}
{"id": 1190315, "term": "Ónfalo", "prompt": "Cal é a acepción de \"ónfalo\"?", "output": "Do grego \"omphalos\", embigo. Pedra sagrada marmórea, redondeada, con forma de ovo, utilizada polos gregos como símbolo do centro do mundo (o embigo do mundo). É un dos tres atributos de Apolo Pitio, \"o que matara a Pitón\", xunto co trípode e o loureiro, que facilitaba a tarefa profetizadora.\n\nNota de alcance: O ónfalo é un dos símbolos máis importantes da adiviñación délfica. Este valor, e sobre todo a súa connotación como centro do mundo, sublíñanse cando o ónfalo aparece coroado por dúas aguias, iconografía que adoita acompañar o obxecto como marca do lugar de reencontro das dúas aves que manda Zeus desde lugares opostos do mundo."}
{"id": 1191609, "term": "Opele Ifa", "prompt": "Que significa \"opele ifa\"?", "output": "Cadea adiviñatoria composta por contas metálicas (latón), á que están ligadas oito metades de froitos da árbore de opele, que o sacerdote \"babalawo\", encargado dos ritos de adiviñación yoruba, vai tirando de maneira que se formen dúas liñas de catro vainas.\n\nNota de alcance: Existen dous métodos para a consulta: o que utiliza dezaseis noces de palmeira \"Elaeis Guineansis\" e o que emprega unha cadea adiviñatoria, \"opele ifa\". Os sacerdotes prefiren o sistema das noces de palmeira por consideralo como o máis fidedigno nos resultados."}
{"id": 1191021, "term": "Opon Ifa", "prompt": "Que quere dicir \"opon ifa\"?", "output": "Bandexa adiviñatoria usada no culto a Ifa entre os ioruba, esculpida sobre madeira de iroko (\"Chlorophora excelsa\"). Pode ser de forma circular, semicircular ou rectangular, ou ben unha combinación destas formas. A bandexa componse dos seguintes elementos: a parte principal ou \"rostro da bandexa\" (\"Oju Opon\"), adoito a máis grande e sempre situada fronte ao adiviñador; o \"pé da bandexa\" (\"Ese Opon\"); o lado esquerdo ou \"camiño recto\" (\"Ona Oganran\"); o lado dereito ou \"camiño directo\" (\"Ona Mamu\"); o cuadrante superior dereito da bandexa é o \"Alabalotun\", \"un-que-propón-coa-dereita\"; o superior esquerdo é o \"Alaselosi\", \"un-que-actúa-coa-esquerda\"; no cuadrante inferior dereito está \"Aliletepowo\", \"madrugador-que-se-senta-e-prospera\"; no inferior esquerdo está \"Afurukeresayo\", \"un-que-ten-un-mosqueador-de-adiviñador-e-está-contento\"; o centro, denominado o \"xefe\", é onde se marcan os versos Ifa e constitúe o \"Erilade Opon\", que significa \"o-centro-da-bandexa-ten-a-coroa\". Despois do saúdo dos nove anciáns, o adiviñador réndelles homenaxe aos seus antepasados, ás divindades e aos paxaros que son capaces de adiviñar.\n\nNota de alcance: As bandexas, tamén consideradas como altares, deben estar orientadas cara ao leste. As orixes desta práctica son descritas por moitas lendas, unha das cales relata que hai moito tempo, cando todo estaba en desorde e morrían mozos e anciáns, o deus Olodu-Mare chamou a dous Orisha: Edshu-Ogbe, a quen lle encomendou a tarefa de crear a orde da rexión da saída do Sol, e Oyako-Medyi, a quen lle encargou instaurar a orde na rexión da posta do Sol. O sacerdote (\"babalawo\") séntase fronte ao seu cliente e deposita os seus instrumentos encima dunha esteira: as noces de palma sagrada (\"ikin\"), ou a cadea adiviñatoria (\"Opele Ifa\"), unha copa (\"Agere Ifa\"), cunchas de cauri, un percusor (\"Iroke Ifa\") que lle serve para golpear o bordo da bandexa, recuberta dunha capa de po de madeira (\"iyerosun\"). O \"babalawo\" invoca a cada parte cando \"abre\" a bandexa inscribindo liñas sobre ela (vertical de abaixo arriba, do centro á dereita e do centro á esquerda), simbolizando cruces de camiños metafóricos (\"orita meta\")."}
{"id": 1191022, "term": "Ose Shango", "prompt": "Como se define \"ose shango\"?", "output": "Bastón cultual de danza de madeira de ayan utilizado entre os yoruba no culto a Shango. O \"ose Shango\", é rematado cunha figura feminina axeonllada, coroada pola imaxe da machada de dous fíos, emblema de quen lle foi consagrado. A imaxe de muller axeonllada, suxeitándose os peitos, é ao mesmo tempo unha evocación da continuidade humana a través da procreación, unha pregaria para invocar a protección dun Orisha poderoso e un sinal de respecto. O machado dobre na parte superior do \"ose\" é unha alusión ao momento da iniciación no culto de Shango, cando o iniciado ten que levar enriba da cabeza unha vasilla furada onde arde un lume que debe conservar sen que se caia mentres dure a danza. O machado é unha lembranza visual do símbolo do lóstrego.\n\nNota de alcance: O \"ose Shango\" evoca a machada de pedra neolítica que os campesiños atopan no campo, á que consideran como a materialización do lóstrego enviado por Shango. Por este motivo, as machadas de pedra son depositadas na vasilla do altar de Shango, \"arugba Shango\". Shango é presentado como un gran mago e un verdadeiro tirano, que destruíu o seu pazo e matou a quen vivían nel lanzando o raio cuxos misterios dominaba. Despois desa demostración de violencia sentiu remorsos e colgouse no bosque de Koso, onde hoxe se atopa o altar principal. Os seus adeptos conságranlle un culto; como Orisha, controla os poderes da natureza, especialmente os ventos. Ademais, o ruído do trono é saudado coa fórmula que se usa para saudar un \"oba\": \"kabiyesi\". O \"ose Shango\" é tan pronto a expresión do carácter (\"iwa\") como do \"ori inu\" do adepto ao culto, cuxa submisión é lembrada pola posición de salutación feminina da escultura."}
{"id": 1191881, "term": "Padma", "prompt": "Define \"padma\".", "output": "Representación do loto, un dos atributos máis estendidos en Asia e un dos trinta e dous \"lakshana\" de Buda ou \"marcas do ser superior\" (v. Figura de Buda). Normalmente o loto diferénciase pola súa cor e o seu agrupamento en tres ou cinco flores, asociadas ou non coas follas. Pódese representar aberta e mostrando o corazón ou o casulo. Poden estar sostidas por un talo simple, triplo (simbolizando as tres divisións do Garbhadhātu: Vairochana, o gran Buda solar nas doutrinas budistas esotéricas do Mahāyāna, o loto e o \"vajra\") ou quíntuplo (simbolizando os Cinco Coñecementos de Vajradhātu).\n\nNota de alcance: O loto é símbolo de pureza (porque nace inmaculado da lama), de universalidade (pola disposición radial dos seus pétalos), de rexeneración \"espontánea\" (\"svāyambhū\") e do nacemento divino. Está asociado co espírito soportando a materia impura do corpo, utilizado na filosofía india anterior ao budismo representando o nacemento de Brama (v. Figura de Brama). Como elemento iconográfico represéntase en pintura e escultura, a modo de trono sobre o que se sentan Buda e os Bodhisattva (v. Figura de Bodhisattva) En Asia Meridional e Oriental a flor completa convértese no pedestal habitual de toda imaxe de culto, non só budista; nos templos indios, unha fileira de pétalos (\"padmapatra\") adoita compoñer a base arquitectónica máis frecuente. O budismo asimilou a asociación simbólica do loto coa condición de Buda no seu desprendemento do \"samsara\", difundíndoo a través das formas artísticas por todo o mundo asiático. No tantrismo, é o símbolo do príncipe feminino, e no shaktismo representa o sexo feminino. O loto ou \"padma\" tamén lle dá nome a unha postura de ioga (\"padmasana\" ou postura de loto), así como aos Bodhisattvas- Padmapani- que sosteñen nas súas mans esta flor. Forma parte dos \"Oito Tesouros\" e os \"Oito Símbolos Budistas\" representados como símbolos de bo augurio en calquera manifestación artística chinesa. Os taoístas asóciano como atributo de He Xiangu, un dos \"Oito Inmortais\" e, en xeral, é o emblema do verán por ser entón cando florece."}
{"id": 1186330, "term": "Pajcha", "prompt": "Con que significado se emprega \"pajcha\"?", "output": "Recipiente cerimonial inca, de cerámica ou madeira con profusas decoracións polícromas, en forma de pipa para realizar libacións á Nai Terra. O \"pajcha\" está ligado ao culto da auga e da fertilidade constituído por un recipiente do que sae un mango ou prolongación, polo xeral ensamblado, de forma rectangular e acanalado por onde corría o líquido. Este orificio de desaugadoiro é o que define o seu nome e función, cunha embocadura para beber, simbolizando a auga benfeitora que corre en mananciais ou ríos. Os \"pajchas\" teñen formas variadas, aínda que predomina a representación do xaguar.\n\nNota de alcance: Xunto cos \"keros\" e as \"akillas\", os \"pajchas\" cumprían unha importante función ritual nas diferentes festividades que compuñan o calendario relixioso, social e cerimonial inca. O seu uso estaba restrinxido ao inca e ás elites gobernantes e relixiosas, aínda que a súa orixe remóntase a unha tradición máis antiga, enraizada nos complexos culturais Pukara, Tiahuanaco e Huari. Durante as cerimonias á \"Pachamama\" (Nai Terra), a chicha introducida caía ou goteaba sobre ela, constituíndose como ofrenda a esta, mediante o que se pon de manifesto a súa vinculación coa fertilidade da terra e o gando. En xeral, cumpría dúas funcións fundamentais e contraditorias: por unha banda, proporcionáballes fertilidade a animais e plantas; e, por outro, era capaz de producir terremotos. O seu uso persiste en época posterior á chegada dos europeos, sen perder a carga simbólica da súa primeira época."}
{"id": 1189687, "term": "Fonte de ablucións", "prompt": "Dime cal é a definición de \"fonte de ablucións\".", "output": "Recipiente suficientemente fondo como para permitir recoller a auga para as ablucións nas misas pontificais, así como en certas celebracións litúrxicas: Mércores de Cinza, Domingo de Ramos, o lavatorio dos pés o Xoves Santo, o bautismo, etc. No centro da peza, móstrase un saínte destinado a asegurar a estabilidade da xerra de ablucións, que sempre lle acompaña.\n\nNota de alcance: A cerimonia da ablución practícase en ritos de diferentes relixións."}
{"id": 1189700, "term": "Almofía para o lavatorio", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"almofía para o lavatorio\"?", "output": "Recipiente en forma de almofía ou vasilla en forma de cunca, de talla relativamente importante, gran diámetro e pouca profundidade. A peza acompáñase dunha xerra de bico.\n\nNota de alcance: É utilizado especificamente para a cerimonia na que se lavan os pés a algunhas persoas humildes e que se leva a cabo o Xoves Santo."}
{"id": 1189473, "term": "Paleta de consagración", "prompt": "Que significa \"paleta de consagración\"?", "output": "Instrumento análogo a unha paleta ordinaria, dotada xeralmente dun mango en metais preciosos.\n\nNota de alcance: Utilízase nos traballos de albanelería ao redor da consagración do altar ou da posta da primeira pedra dunha igrexa. A paleta de consagración forma parte do servizo de consagración do altar."}
{"id": 1189476, "term": "Paleta da Porta Santa", "prompt": "Explica que significa \"paleta da porta santa\".", "output": "Instrumento análogo a unha paleta corrente de palastro (ferro ou aceiro laminado), triangular e con mango. O mango e a paleta adoitan estar decorados con escudos e inscricións conmemorativas.\n\nNota de alcance: A paleta de honra do papa está realizada en metais preciosos e forma parte do servizo de cerimonia da Porta Santa."}
{"id": 1186421, "term": "Palma cefalomorfa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"palma cefalomorfa\".", "output": "Escultura en pedra que representa unha cabeza humana de dobre rostro, pertencente á cultura totonaca ou de El Tajín (Veracruz, México) (700-900 a. C.) O lado dereito representa o perfil dun rostro humano, coa boca entreaberta, da que sobresae a voluta indicadora da palabra, o cántico ou a oración; mentres que no esquerdo, a conca orbital non ten ollo e a boca, que se prolonga nunha queixada, móstranos o perfil descarnado propio dun morto.\n\nNota de alcance: Algúns investigadores relacionaron este tipo de obxectos co xogo da pelota. A súa forma parece estar baseada no nó do ríxido cinto protector que levaban os participantes no devandito xogo. Neste tipo de pezas reúnense os fundamentos básicos da cosmogonía mesoamericana, e representa as bases da dualidade dialéctica do ser que enfronta as categorías primordiais de toda a creación: a vida e a morte. A palma cefalomorfa alude ao papel vital da morte, á posibilidade de rexeneración desde outra liña. A capacidade de rexeneración faise extensiva aos mortos, transcende da nada e regresa entre os homes para lembrarlles que a súa unión o é todo, que xuntos poden manter o mundo en equilibrio ata o final dos seus días."}
{"id": 1011822, "term": "Palma (complemento de imaxe relixiosa)", "prompt": "Cal é o sentido de \"palma (complemento de imaxe relixiosa)\"?", "output": "Representación da folla da palmeira que é considerada, desde a máis remota antigüidade, como emblema da vitoria, por mor da súa resistencia e elasticidade. Este sentido perdurou despois no simbolismo cristián, onde unha rama de palma evoca o tempo do mártir sobre a morte. Aos mártires adóitaselles representar cunha palma que substitúe ou se suma aos instrumentos do seu martirio. Cristo leva a miúdo a palma como símbolo do seu triunfo sobre o pecado e a morte."}
{"id": 1041268, "term": "Palma de Domingo de Ramos", "prompt": "Que significa \"palma de domingo de ramos\"?", "output": "Representación da folla da palmeira, xeralmente de palmeira datileira mediterránea, coa que se adoita desfilar na procesión do Domingo de Ramos para celebrar a entrada de Cristo en Xerusalén; tamén se poden atopar nas reixas de fiestras e de balcóns.\n\nNota de alcance: A palmeira -unha das árbores cosmogónicas e antropoxénicas de maior importancia- ten unha significación luminosa e solar e simboliza, en xeral, a vitoria, a riqueza e a xeración. Tal é tamén o simbolismo da súa folla, considerada desde a máis remota antigüidade como emblema da vitoria, por mor da súa resistencia e elasticidade. Tal é o simbolismo da palma de Ramos, asociada á entrada vitoriosa de Cristo en Xerusalén. Nalgunhas localidades españolas aparece unha variedade coñecida como palma trenzada, formada por varios pisos e diferentes motivos vexetais."}
{"id": 1185508, "term": "Chimbaletas", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"chimbaletas\"?", "output": "Colgantes azucrados, con representacións de diferentes froitas como laranxas, mazás, peras, etc., que se colgan das palmas o Domingo de Ramos en Barcelona.\n\nNota de alcance: O costume de colgar estes obxectos azucrados segue a tradición que conta que os ramos e palmas que levaban os Apóstolos ao entrar Xesús en Xerusalén, floreceron e produciron unha gran variedade de froitos, propios doutras estacións do ano e de terras moi afastadas de Xudea."}
{"id": 1012309, "term": "Palmatoria", "prompt": "Dame a definición de \"palmatoria\".", "output": "En xeral, candeeiro pequeno e portátil; en sentido máis restrinxido, o concepto de palmatoria presupón a existencia dun mango ou agarradoira para soster e transportar o utensilio. Ten dimensións modestas e adoita ser máis ancho que alto. Normalmente a súa forma corresponde á dun prato circular de bordo elevado en sentido vertical, campo liso e asento central para soster a candea, que se levanta de forma troncocónica para recibir o chisqueiro. Presenta un mango ou asa, ás veces con apagacandeas (sobre todo as de ferro forxado) e despabiladeiras. As de uso litúrxico presentan en España, nos séculos XVI e XVII, un mango plano e moi alongado, así como o chisqueiro cilíndrico levantado directamente sobre o prato. As de emprego doméstico ofrecen nos séculos XVIII e XIX formas moi variadas que adoitan influír nas eclesiásticas."}
{"id": 1189405, "term": "Palmatoria pontifical", "prompt": "Cal é a acepción de \"palmatoria pontifical\"?", "output": "Palmatoria, xeralmente en prata, a miúdo cun mango longo no que, nalgúns exemplos, se garda unha candea de reserva.\n\nNota de alcance: Utilízase para iluminar os libros litúrxicos durante as misas pontificais. O seu uso resérvase aos cardeais, bispos, así como a certos abades e prelados de alto rango."}
{"id": 1189422, "term": "Pomba bautismal", "prompt": "Cal é a definición de \"pomba bautismal\"?", "output": "Recipiente con forma de pomba, con receptáculos para colocar a ampola que contén o óleo dos catecúmenos, o crisma e a auga bautismal.\n\nNota de alcance: Como obxecto bautismal, é un obxecto pouco frecuente e, na súa orixe, debía suspenderse sobre as pías bautismais."}
{"id": 1189334, "term": "Pomba eucarística", "prompt": "Que significa \"pomba eucarística\"?", "output": "Vaso sagrado do culto católico, en metal e con forma de pomba, no que se conservaban as hostias consagradas. Os que non eran de ouro debían dourarse no seu interior. A pomba eucarística abríase por arriba mediante unha tapa provista de gonzo. Colocábase sobre un prato, cubríndose cun veo. Suspendíase do teito do ciborio - acepción que tamén designa a cuberta do altar -ou baldaquino, ou ben colocábase diante do altar por medio dunha pequena ménsula de ferro.\n\nNota de alcance: A pomba eucarística úsase desde o século V nos baptisterios e serve para conter o crisma. Polo menos no século XI foi destinada, sobre todo en Inglaterra e Francia, a gardar na súa cavidade a \"píxide\" que, á súa vez, conservaba no seu interior unha ou dúas hostias consagradas. Cara ao século XIII a pomba foi substituída por unha caixa ou vaso alto."}
{"id": 1192155, "term": "Pomba eucarística ortodoxa", "prompt": "Explica que significa \"pomba eucarística ortodoxa\".", "output": "Vaso sagrado do culto ortodoxo, en metal e con forma de pomba, no que son conservadas as Santas Especies (ou os Santos Dons). O obxecto é suspendido por medio de cadeas."}
{"id": 1190377, "term": "Pan", "prompt": "Explica o significado de \"pan\".", "output": "Recipiente para recibir a auga das ablucións, antes ou despois dos banquetes rituais confucianistas chineses, utilizado polos oficiantes para o aseo. Nos \"pan\" procedentes do Reino occidental de Qin e do setentrional de Jin, a morfoloxía habitual adoita ser de boca curva, ventre pouco profundo e pé anular. A ambos os dous lados aparecen unhas asas en forma de cabeza de dragón. O pé pode estar sostido por tres tigres de costado, sendo esta a decoración habitual do período. As asas e os tigres do pé fundíanse separadamente e despois, unha vez rematado o corpo, soldábanse con bronce líquido. As paredes exteriores destas pezas teñen unha decoración bastante sinxela e basta, con corpos de dragóns estilizados. Na parede interior, distribuídos en cinco círculos concéntricos descendentes, aparecen 92 figuras de peixes, tartarugas, ras e cágados en relevo. Dado que os \"pan\" estaban destinados a recibir a auga das ablucións, unha vez cheos, a impresión que produce é que os animais se moven libremente dentro da auga. Os motivos de pequenos animais en relevo eran comúns nos bronces do Reino de Jin. Esta ornamentación seguirá sendo frecuente no Período Tardío no Reino Jin e no espello con decoración de animais, datado na fase tardía das Primaveras e os Outonos ca. 722-481 a. C., segundo cronoloxía de Gao Yuan), con aves acuáticas, peixes e tartarugas."}
{"id": 1189626, "term": "Panch Patra", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"panch patra\"?", "output": "Vaso sagrado que, xunto á culler ritual (\"sruva\"), utilízase para conter as ofrendas destinadas a divindades do hinduísmo: auga, leite, varios tipos de arroz e outros elementos.\n\nNota de alcance: En cada ofrenda (\"poxa\") os sacerdotes do templo, en representación do deus, utilizan varios destes vasos e cullleres. Este tipo de pezas, entendidos como obxectos sagrados no proceso de achegamento á divindade, son utilizadas unicamente polos sacerdotes (\"pujaris\"), mentres que as demais poden ser manipuladas polos fieis."}
{"id": 1189696, "term": "Pan de consagración do bispo", "prompt": "Cal é a definición de \"pan de consagración do bispo\"?", "output": "Obxecto, normalmente dourado, cuxa forma imita a dun pan e que é ofrecido, normalmente en número de dous, polo novo bispo ao prelado que o acaba de consagrar."}
{"id": 1192149, "term": "Panel devocional", "prompt": "Que quere dicir \"panel devocional\"?", "output": "Panel, xeralmente engarzado nun marco, portando unha oración, unha inscrición sinalándolle aos fieis un lugar ou un obxecto de devoción particular (\"silentium\", indulxencias, etc.), anunciando unha cerimonia particular (Adoración do Santo Sacramento, etc.) ou ofrecendo unha exhortación (Aleluia, \"Pax Domini\", etc.). O panel devocional mostra normalmente motivos decorativos e, ás veces, unha representación ou un símbolo relixioso."}
{"id": 1188876, "term": "Verónica", "prompt": "Que significa \"verónica\"?", "output": "Reprodución do sudario ou veo onde quedaron impresas, supostamente, as faccións do rostro de Cristo. Na súa orixe, representación que indicaba unha efixie, un rostro de Xesús vivente e glorioso; máis tarde, sanguento e coroado de espiñas. Pronto, á Verónica do Señor uníuselle a da Virxe; reprodución da vera efixie de María pintada por San Lucas. A Verónica de Xesús tiña xa un carácter doloroso cando xurdiron as de María e estas tiveron sempre un carácter aflitivo, como o lembra a touca coa que sempre aparece retratada a Virxe. Colocábanse nos altares entre velas, relicarios e floreiros, tamén eran levadas en procesión. No Renacemento chegaron a ter proporcións monumentais, con base e pé ricamente tallados, e recubríanse con ferros de prata repuxada. Adoitan ter un acusado sabor oriental, tanto pola súa estrutura, como pola riqueza con que a imaxe está enmarcada e realizada. A maioría delas presentan a tea suxeita con grosos alfinetes dourados e con nós nos ángulos superiores, de modo que o rostro queda encadrado por unha serie de dobras de forma predominantemente triangular.\n\nNota de alcance: A representación do rostro de Cristo sobre un pano é froito dunha vella tradición que relata o evanxeo apócrifo de Nicodemo. Camiño do Calvario, unha piadosa muller, conmovida, enxugou o suorento e ensanguentado rostro de Xesús cun pano pregado en tres dobreces, no que quedou impresa, en cada unha das superficies, o rostro do Salvador. Ese rostro, \"imaxe vera\" (\"Veros ikon\" en grego), deu lugar a que se identificase a muller co nome de Verónica, e se personalizase a súa figura, portando o sagrado pano, en imaxes moi frecuentes desde o século XIV. O pano, do que se conservan infinidade de copias que pretenden, ás veces, seren \"auténticas\", tivo moito culto, especialmente no século XV, e pintáronse numerosas táboas e lenzos que presentaban o rostro de Cristo, non xa co aspecto hierático dos que reproducían as máis antigas iconas, senón de modo impreso vivo e doente máis ou menos intensamente sobre a tea."}
{"id": 1012078, "term": "Grella", "prompt": "Cal é a definición de \"grella\"?", "output": "Utensilio de bronce ou ferro e de forma cuadrangular ou rectangular, normalmente con catro patas en cada esquina, e oito barras de sección romboidal a modo de reixa, para poñer ao lume o que se vaia asar ou tostar.\n\nNota de alcance: Grellas e asadores xogan un importante papel dentro da cerimonia do banquete na cultura fenicia. O banquete funerario ou \"perideipnon\" ten lugar despois da \"ékphora\", na casa dos personaxes máis próximos ao defunto (normalmente a familia) ou no lugar onde se expón o corpo. Durante este banquete, a tradición explica que se cantarían unha serie de pregarias e se recitarían eloxios ao defunto. Esta práctica, que asocia o funeral coa música e o banquete, atopa múltiples representacións na pintura funeraria etrusca e magno grega, así como noutros soportes esculpidos, relacionando a práctica de banquetes colectivos co imaxinario da despedida e ao mesmo tempo coa benvida ao outro mundo. O banquete funerario ten un proceso complexo dividido en múltiples banquetes. Os conmemorativos teñen lugar o terceiro e noveno día despois da clausura da sepultura e, a diferenza do banquete celebrado en presenza do defunto, estes celébranse ao redor da mesma tumba."}
{"id": 1001318, "term": "Patena", "prompt": "Como se define \"patena\"?", "output": "Pequeno prato consagrado utilizado en distintos cultos, xeralmente en metais preciosos, e sempre dourado no interior, no que se coloca o pan durante a celebración da Eucaristía, desde acabado o \"Pai Noso\" ata o momento de consumir. Usualmente ten forma circular e moi plana, coa superficie interior lixeiramente cóncava e bordo sinalado cara ao exterior, tipoloxía empregada xeralmente durante a Idade Media. O centro adoita decorarse con motivos, en principio, só gravados e logo esmaltados; como cruces, unha man nimbada (\"Dextera Dei\"), Cristo en Maxestade, os anagramas de Xesús, etc. Excepcionalmente introdúcense escenas máis complexas, como episodios de vidas de personaxes lendarios (os irmáns Voto e Félix), santos e mesmo as armas dos doantes. O bordo xeralmente está percorrido por unha inscrición piadosa ou litúrxica. Tamén as hai coa superficie modelada en forma de medallóns. Xeralmente, a patena forma un conxunto co cáliz e, ás veces, co copón.\n\nNota de alcance: Na antigüidade, as patenas eran de grandes dimensións para poder conter o pan ofrecido polos fieis. As dimensións fóronse reducindo paulatinamente ao cesar o rito do ofertorio popular e estenderse o emprego das pranchas para fabricar as hostias. O diámetro do fondo pasa a ser o mesmo que o da copa do cáliz. Os materiais empregados nun principio foron moi diversos, predominando o vidro, ata que foi prohibido polo Concilio de Reims (803). Pronto se popularizaron as realizadas con materiais nobres e proliferaron as doazóns de patenas de ouro ou prata calladas de pedrería, perlas, esmaltes e filigrana por parte de emperadores, papas e reis ao longo da Alta Idade Media."}
{"id": 1189437, "term": "Asterisco", "prompt": "Que significa \"asterisco\"?", "output": "Obxecto semellante a unha cruz, de metal precioso en ouro ou sobredourado, composta por dúas láminas cruzadas e coas súas terminacións dobradas cara abaixo. Serve para manter no seu lugar a hostia consagrada sobre a patena.\n\nNota de alcance: Nun primeiro momento, o asterisco foi utilizado no marco da liturxia papal, tendo entón forma de estrela. A súa función é a de manter no seu lugar a hostia consagrada sobre a patena, ou como no culto ortodoxo, o asterisco, \"astér\" ou \"asteriskos\", usábase para que, apoiándoo no \"diskos\", o \"áer\" non tocase o pan bendito da Eucaristía."}
{"id": 1189588, "term": "Patena ministerial", "prompt": "Dime cal é a definición de \"patena ministerial\".", "output": "Patena de grandes dimensións que se utilizaba para distribuír as especies aos fieis. A súa forma era a dunha vasta fonte, na que os subdiáconos recollían as ofrendas de pan que achegaban os fieis para a consagración. Sobre elas partíanse os pans consagrados antes da comuñón dos fieis, polo que tiña as dimensións dun prato ordinario. A súa forma máis común foi a circular, aínda que tamén se usou a poligonal."}
{"id": 1189587, "term": "Patena ordinaria", "prompt": "Explica que significa \"patena ordinaria\".", "output": "No culto católico, patena que era utilizada tan só durante a consagración."}
{"id": 1189466, "term": "Patena fúnebre", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"patena fúnebre\"?", "output": "Patena de pequeno tamaño non consagrada, en materiais non preciosos, destinada a ser depositada sobre a tumba dun eclesiástico, e non a ser utilizada na Eucaristía."}
{"id": 1003324, "term": "Pátera", "prompt": "Con que significado se emprega \"pátera\"?", "output": "Conco ou copa con pouco fondo, sen asas, nin pé, usado na antigüidade cun significado ritual e funerario para ofrecer libacións aos deuses. Pódense realizar en simple arxila ata, con frecuencia, en metais preciosos. Ás veces poden aparecer con toda clase de ornamentos e entalladuras. A pátera romana (fonte con mango) pode identificarse coa \"fíale\" grega, co mesmo significado e uso.\n\nNota de alcance: Documéntase, xunto a outros utensilios do mobiliario litúrxico, en baixo relevos e moedas, a miúdo en mans de maxistrados, emperadores e divindades. É tamén un atributo dos deuses Lares, divindades tradicionalmente protectoras do fogar que se veneraban tradicionalmente ao aire libre, xeralmente nas cruces (\"compita\") ou interseccións de dúas propiedades distintas."}
{"id": 1191421, "term": "Patoko", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"patoko\"?", "output": "Soporte de ofrendas, propio da arte ritual das illas Gambier (Polinesia francesa, Oceanía), en madeira, composto por tres elementos: o primeiro oblongo, o segundo cónico e o terceiro consistente nunha base sobre un cilindro de boca ancha, con catro brazos terminados polo mesmo número de mans tendidas cara ao ceo. Esta escultura era instalada á beira de figuras de divindades. Durante as cerimonias, distintas ofrendas, consistentes en comida e flores, eran suspendidas dos seus brazos. A talla, que era conservada nas casas ou lugares cerimoniais, podía estar complementada con brazos ou cunha repisa horizontal, co fin de protexer as ofrendas dos roedores.\n\nNota de alcance: Algunhas fontes relacionan a representación das mans tendidas cara ao ceo como ofrendas do cranio do inimigo asasinado en combate, aínda que o máis probable sexa que estas pezas estivesen dedicadas a Tu, deus da guerra (principal divindade do panteón da illa de Mangareva. Ti é considerado como o benfeitor da humanidade). A maior parte dos obxectos rituais pertencentes aos grupos das illas Gambier foron destruídos durante os asentamentos misioneiros que tiveron lugar na zona durante o século XIX, especialmente durante a evanxelización de 1834, considerándoos polos misioneiros como \"ídolos\" ou \"restos do demo\". Os escasos exemplos conservados trouxéronse a Europa practicamente sen ningún tipo de información etnográfica."}
{"id": 1181463, "term": "Patung Laki", "prompt": "Con que significado se emprega \"patung laki\"?", "output": "Figura ritual antropomorfa en posición sedente, normalmente tallada en madeira. Con este nome os dayak, poboación nativa da illa de Borneo (Indonesia), denominan as estatuas de madeira que, representando a espíritos con forma humana, sitúanse á entrada dos poboados para protexelos dos espíritos portadores de enfermidades. A figura adoita asentarse sobre un pedestal coas pernas flexionadas e os pés a modo de garras. Xeralmente o torso recibe nos seus ombros unhas enormes orellas que ocupan practicamente toda a cabeza.\n\nNota de alcance: A función dos \"Patung Laki\" e dos \"Patung Leto\" é a mesma; a única diferenza estriba en que mentres aos primeiros se lles representaba en posición sedente, os segundos érano en posición erguida."}
{"id": 1181464, "term": "Patung Leto", "prompt": "Define \"patung leto\".", "output": "Figura ritual antropomorfa de madeira que os dayak, pobos da illa de Borneo (Indonesia), utilizaban para protexer a entrada das casas. Represéntanse en posición ergueita."}
{"id": 1189598, "term": "Peite litúrxico", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"peite litúrxico\"?", "output": "Peite confeccionado con diferentes tipos de materiais, aínda que adoitan predominar os de marfil. Normalmente o peite litúrxico consta de lendieira, escarpidor e corpo central e adoita estar decorado en baixorrelevo por ambas as caras, xeralmente con símbolos relixiosos.\n\nNota de alcance: O peite litúrxico utilízase nas cerimonias de consagración dos bispos, sacerdotes e clérigo, ou ben antes dunha misa pontifical."}
{"id": 1172496, "term": "Bailarete", "prompt": "Define \"bailarete\".", "output": "Buxaina pequena que baila cando se fai virar con dous dedos, mediante un mango situado na parte superior. Ás veces, o corpo é de forma prismática, con catro caras marcadas con letras para xogar a interese.\n\nNota de alcance: Na cultura xudía, o bailarete ten unha función festivo-relixiosa, é utilizado polos nenos nos seus xogos durante a festa das Luces ou \"Hanuká\". Adoita ter forma troncopiramidal e leva na parte superior catro letras hebreas: \"n\" (\"nes\"), \"g\" (\"gadol\"), \"h\" (\"hayah\"), \"s\" (\"shem\"), que significan \"un gran milagre sucedeu aquí\"."}
{"id": 1189636, "term": "Dreidel", "prompt": "Explica que significa \"dreidel\".", "output": "Nome específico, de orixe alemá, do bailarete na cultura xudía. Consta de catro lados nos que figuran as letras hebreas \"n\" (\"nes\"), \"g\" (\"gadol\"), \"h\" (\"hayah\"), \"s\" (\"shem\") que, en hebreo, significa: \"un gran milagre ocorreu alí\".\n\nNota de alcance: De uso festivo-relixioso, é utilizada polos nenos durante os seus xogos na festa das Luces ou \"Hanuká\"."}
{"id": 1188383, "term": "Sevivon", "prompt": "Explica o significado de \"sevivon\".", "output": "Nome específico co que se coñece o bailarete, de catro costados, no culto xudeu. Nos catro costados da peza, figuran as letras hebreas \"n\" (\"nes\"), \"g\" (\"gadol\"), \"h\" (\"hayah\"), \"s\" (\"shem\"), que significa: \"un gran milagre ocorreu alí\".\n\nNota de alcance: Co devandito obxecto os nenos xogan durante a \"Hanuká\" ou Festa das Luces, festividade menor na que se conmemora a purificación do Templo tras a vitoria dos macabeos sobre os gregos seléucidas no ano 165 a.E.c. (Cat. 37), iníciase o 25 do mes de kislev e dura oito días, durante os cales é preceptivo acender a \"hanukiyá\"."}
{"id": 1190218, "term": "Perirrhanterion", "prompt": "Explica que significa \"perirrhanterion\".", "output": "Pía de auga lustral semiesférica, apoiada sobre un soporte composto por pequenas columnas antropomorfas, a modo de cariátides, ou sobre leóns.\n\nNota de alcance: É propio da época arcaica da cultura grega e destinábase principalmente ás libacións nos santuarios."}
{"id": 1192162, "term": "Pesesh-kef", "prompt": "Como se define \"pesesh-kef\"?", "output": "Na súa orixe, coitelo de sílex composto por unha folla partida con forma de cola de peixe, utilizado no antigo Exipto no ritual da \"apertura da boca\".\n\nNota de alcance: A \"apertura da boca\" é un importante ritual que tiña como finalidade devolverlle a vida e os sentidos á momia e á estatua ou representación do defunto, e \"cuxa versión completa\" é o resultado de incorporar rituais orixinalmente diferentes. Esta cerimonia supoñía unha preparación ritual complexa, con purificacións, aplicacións de ungüentos, incenso, pronunciación de conxuros, etc.; ao mesmo tempo, entendíase que era imprescindible tocar as distintas partes da momia con obxectos ou utensilios específicos, sendo un dos máis importantes o \"pesehs-kef\", de maneira que os sentidos volvían ao corpo, e quedaban restaurados, non só os que residen na boca -a fala ou a capacidade de comer-, senón tamén os dos ollos, oídos, nariz, e resto das partes do corpo. O feito de que fosen atopadas numerosas pezas nas escavacións de tumbas do Período Predinástico, polo menos desde o período de Naqada I (4000-3500 a. C.), foi entendido como unha evidencia de que unha cerimonia parecida puido practicarse no val do Nilo moito antes de que se testemuñen para outros aspectos dos rituais funerarios."}
{"id": 1188054, "term": "Peixe articulado", "prompt": "Cal é o sentido de \"peixe articulado\"?", "output": "Amuleto e, en ocasións, tamén relicario composto por unha peza de corpo articulado en prata e acusado naturalismo nos detalles descritivos (escamas, galadas, ollos, etc.). Ao estar articulado na zona da cabeza, cuxo interior está oco, fálase da súa funcionalidade como colector de substancias olorosas.\n\nNota de alcance: Esta tipoloxía aparece con certa frecuencia nas xoias de La Alberca (Salamanca) ou a súa contorna próxima, suspendido de colares e brazaleiras. O aspecto simbólico deste peixe ou \"troita\" foi o que motivou un maior número de interpretacións entre os investigadores, que tenden a situalo na categoría de obxectos de protección. Segundo A. Cea Gutiérrez, o peixe acelera a linguaxe dos nenos, colgándoo dos seus traxes, e simboliza, na muller, a virxindade. Outros autores póñeno en relación coa fecundidade e reprodución. É habitual, ademais, que xunto ao peixe aparezan elementos de significado relixioso, que contrarrestan o sentido supersticioso daquel. A certos animais ou a determinadas partes dalgúns deles, dentro da relixiosidade popular, concedéuselles un valor protector ou benfeitor cargado de poderes."}
{"id": 1191775, "term": "Pfemba", "prompt": "Explica que significa \"pfemba\".", "output": "Icona típica da arte africana que representa unha figura feminina con neno, xeralmente identificada como \"nai e fillo\".\n\nNota de alcance: A figura \"pfemba\" non só simboliza a maternidade, senón outros aspectos importantes desta relación fundamental. A alimentación, a fertilidade e a orientación, relacionadas coa maternidade, son tamén características necesarias nun líder para poder garantir a continuidade da súa comunidade. Entre os kongo (Angola) estas figuras, atribuídas case sempre aos vili e, sobre todo, aos yombe, adoitan estar talladas cun alto grao de naturalismo. Reproducen atributos culturais propios dunha muller madura que se someteu á iniciación (\"chikumb/kikumbi\"), como son os elementos da vestimenta (brazaletes, axorcas e outros ornamentos) ou determinados trazos corporais femininos (escarificacións e dentes limados). Outros atributos, como o peiteado de tipo mitrado non son exclusivos destas figuras, xa que non só o levaban as mulleres da rexión, senón tamén os homes a finais do século XIX e comezos do XX. Ademais, o neno pode aparecer peiteado de igual modo, o que podería simbolizar que non se trata dun neno senón dun adulto en miniatura."}
{"id": 1191297, "term": "Phren-ba", "prompt": "Explica que significa \"phren-ba\".", "output": "Rosario utilizado no budismo tibetano, na rexión de Xizang (China). Pode estar fabricado en distintos tipos de materiais como sementes vermellas, madeira, perlas de vidro, cunchas, algodón, etc."}
{"id": 1016224, "term": "Phurbu", "prompt": "Cal é a definición de \"phurbu\"?", "output": "Daga ritual budista, símbolo dos lamas, utilizada no Tíbet para dominar os demos. Fabrícase cunha aliaxe de distintos metais que teñen a propiedade de manteren afastados os malos espíritos. Está formada por diferentes segmentos; na parte central un \"vajra\" ou cetro; no extremo inferior, un coitelo de folla tripla que simboliza o lume da sabedoría, que consome e aniquila todos os demos e que sae da boca aberta dun monstro acuático (\"makara\"), e na empuñadura, tres cabezas coroadas que representan os tres aspectos básicos do mundo: alegría, desgusto e ecuanimidade. A deidade representada podería ser Tamdin (en sánscrito \"Hayagrva va\"), que exerce un importante papel protector contra os espíritos demoníacos. Os de menor tamaño son propiedade de monxes e magos, mentres que os de maior tamaño adoitan colocarse nos templos, considerados como o depósito de todo o poder distribuído entre os \"phur-bu\" dos monxes e o símbolo do gran Lama.\n\nNota de alcance: A daga ritual utilízase asíndoa pola parte central onde se localiza un \"vajra\", instrumento de forte carga simbólica que ten a facultade de unir os dous mundos, os polos opostos da existencia, introducido en Tíbet por Padmashambava, monxe do budismo \"mahayana\" e que daría orixe á corrente Vajrayāna. Obxectos deste tipo xa eran utilizados no século VIII polos xamáns da relixión local tibetana, moito antes da introdución do budismo en Tíbet. Os sacerdotes utilízano en determinadas cerimonias de iniciación, como a de marcar o centro do \"mandala\". En ritos exorcistas emprégase para inmobilizar simbolicamente os demos e as forzas negativas, representados en imaxes ou efixies debuxadas en papel ou modeladas en fariña, que son invocados co recitado de \"mantras\" e a realización de \"mudras\". O seu uso está tamén relacionado coa estaca de madeira utilizada para manter tensadas as cordas da tenda mongol, ou co instrumento ritual védico indio co que se suxeitaba os animais que se ían sacrificar."}
{"id": 1041062, "term": "Pi", "prompt": "Define \"pi\".", "output": "Tipo de xade ritual chinés que semella un disco plano con orificio circular no centro, de aproximadamente un terzo do diámetro total.\n\nNota de alcance: O \"pi\" simboliza o ceo, e empregouse en sacrificios a este ata a abdicación do último emperador manchú en 1912."}
{"id": 1191123, "term": "Pichwai", "prompt": "Define \"pichwai\".", "output": "Pintura sobre tea hindú que se situaba nos templos dedicados a Krishna (v. Figura de Krishna), na sala do culto ao deus, representado con pel negra na parte central desta. O tema da representación é o \"Annakuta\", festa do sacrificio do arroz, que anualmente se celebra de outubro a novembro na honra ao deus. A escena central adoita estar enmarcada por recadros con representacións relacionadas coa lenda de Khrisma.\n\nNota de alcance: Os fieis e sacerdotes achegábanse ao \"pichwai\" con ofrendas que depositan aos pés do deus. Estas consisten en vasillas de arxila con alimentos e unha gran montaña de arroz. A ambos os dous lados das ofrendas, sitúanse os homes, e aos seus pés, agochadas, as mulleres, coa cara tapada."}
{"id": 1191635, "term": "Pedra en cóbado", "prompt": "Cal é o sentido de \"pedra en cóbado\"?", "output": "Obxecto ritual taíno (illas do Caribe) confeccionado con diferentes materiais, nos que a parte do aro estaba realizada con madeira ou corda, mentres que a porción acobadada estaba feita con pedra dura. Formalmente aseméllanse á metade acobadada dos exemplares completamente de pedra (aros líticos), exceptuando o feito de que os extremos teñen rañuras para axustar unha peza de madeira que despois se ataría con cordas a cada extremo. Outra posibilidade era que as partes distais estivesen perforadas ou tivesen un nó prominente onde se ataba un anaco de corda.\n\nNota de alcance: Algúns arqueólogos, como Ricardo Alegría, suxeriron que estes exemplares eran os precursores dos aros completos de pedra; outros como Walker suxiren o contrario, que os aros compostos por dous tipos de material son posteriores. As pedras acobadadas foron elaboradas aproximadamente desde o ano 800 ata o 1500. Do mesmo xeito que os aros líticos atopáronse escasos exemplares, o que indica que moi poucos individuos tiñan acceso a eles, posiblemente os caciques e nin sequera todos os de Porto Rico e o sueste da Española (actual Santo Domingo)."}
{"id": 1192175, "term": "Pedra fungo", "prompt": "Que quere dicir \"pedra fungo\"?", "output": "Obxecto ritual maia tallado en andesita (rocha volcánica de gran fino e estrutura porfídica) con forma de fungo. A parte superior ou \"sombreiro\" pode ser lisa ou presentar unha acanaladura en todo o seu contorno. Posúe un talo, xeralmente alto, que apoia sobre o lombo dunha figura zoomorfa ou zoo-antropomorfa, normalmente en posición sedente e coas garras expostas e pegadas ao pedestal do fungo.\n\nNota de alcance: As pedras fungo tiveron unha ampla difusión no Altiplano meridional desde o Período Preclásico Medio. Aínda que non se sabe con certeza cal era a súa finalidade, a hipótese máis barallada é que estivesen conectadas con ritos e cerimonias nas que se consumían fungos alucinóxenos como vehículo para entrar en contacto cos deuses (algo que estaba restrinxido á elite gobernante), aínda que outros investigadores cren que se trataba de marcadores de confíns territoriais."}
{"id": 1191174, "term": "Pilón", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pilón\"?", "output": "Morteiro de madeira de carácter ritual e cerimonial propio da cultura atacameña (Chiu-Chiu, Chile), asociado ao consumo de alucinóxenos. As mans de morteiro, que acompañan a estes, adoitan presentar deseños gravados no mango.\n\nNota de alcance: Ao igual que os colectores de pigmentos, os morteiros de óso de chama foron substituídos co tempo por outros de madeira de alfarrobeira (\"Proposis sp\"), ouchañar (\" Gourliea decorticans Gill \"). A partir do 700 d. C., cando a influencia de Tiwanaku é maior, estes morteiros asemellan as formas dos vasos convexos desta cultura, imitando a súa silueta, mesmo co anel central característico. Algo similar ocorre coa forma das tabletas para alucinóxenos e mangos das cullleres, o que implica un cambio nos patróns estéticos. Os píos ou morteiros de pequeno tamaño de madeira son frecuentes durante o período de influencia de Tiwanaku, no Período Medio. En xeral, o costume de inhalar substancias psicoactivas é moi antigo na cultura atacameña."}
{"id": 1190284, "term": "Pinakion", "prompt": "Define \"pinakion\".", "output": "Placa de pequeno tamaño, con tema decorativo, mensaxe epigráfica ou ambas as cousas, alusivo ao que se desexa manifestar ante a divindade. A cultura ibérica proporcionou exemplos en cerámica e metal."}
{"id": 1190096, "term": "Pinax votivo", "prompt": "Cal é o sentido de \"pinax votivo\"?", "output": "Na antiga Grecia, taboíña en madeira ou arxila con representación pintada ou en relevo, polo xeral con escenas relativas ao sacrificio."}
{"id": 1189194, "term": "Píxide", "prompt": "Explica o significado de \"píxide\".", "output": "Copón ou antigo ciborio, en materiais preciosos, e dotado coma este de tapa. Aínda que normalmente adoita ter a mesma forma que o copón, diferénciase deste nas súas dimensións máis reducidas.\n\nNota de alcance: A súa orixe remóntase á primeira época cristiá; o uso litúrxico nos diversos tempos foille dando distintos nomes e adoptando formas diferentes."}
{"id": 1190094, "term": "Placa con vestixia", "prompt": "Cal é a definición de \"placa con vestixia\"?", "output": "No antigo Exipto, placa votiva dedicada a Isis (v. Figura de Isis)). Trátase dunha lápida cuadrangular con moldura perimetral de ancho listel, salvo na marxe superior, onde se inclúe unha inscrición votiva. No centro, represéntanse un par de pegadas de pés descalzos dirixidos cara á inscrición. As pegadas poden corresponder á dos pés da divindade, símbolo da epifanía, culto e veneración, ou simplemente representar a presenza do oferente.\n\nNota de alcance: O seu uso prolóngase durante o Imperio Romano ao asimilar o culto de Isis."}
{"id": 1190084, "term": "Placa de uspizim", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"placa de uspizim\"?", "output": "No culto xudeu, placa decorativa ou gravado que adoita decorar o muro da \"Suká\", como recordo dunha tradición cabalística segundo a cal, sete hóspedes notables (Abbraham, Isaac, Jacob, José, Moisés, Aarón e David) visitaron a \"Suká\" durante a celebración da Festa das Cabañolas ou \"Sukot\". Estes sete invitados son coñecidos polo termo arameo de \"uspezim\". A placa leva unha inscrición que inclúe os sete nomes."}
{"id": 1003390, "term": "Prato de comuñón", "prompt": "Que quere dicir \"prato de comuñón\"?", "output": "Pequeno prato, utilizado durante a administración da comuñón, co fin de evitar unha posible caída das hostias ou de fragmentos destas. Xeralmente non ten decoración, é de forma oval, ás veces rectangular, en prata ou en metal dourado polo menos na súa parte superior. Adoita estar dotado de asas ou dun mango."}
{"id": 1189668, "term": "Prato de circuncisión", "prompt": "Explica que significa \"prato de circuncisión\".", "output": "Prato ou pequena fonte utilizada na cerimonia xudía da circuncisión, que podía conter area para depositar o prepucio despois da operación ou ben os emplastos necesarios para a cura e vendaxe. Estas pezas adoitan presentarse en número de dúas."}
{"id": 1189475, "term": "Prato da Porta Santa", "prompt": "Que quere dicir \"prato da porta santa\"?", "output": "Prato utilizado, en ocasións, nos rituais do xubileu, en particular para depositar sobre o mesmo o martelo e a paleta da Porta Santa."}
{"id": 1014905, "term": "Prato de pescado", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"prato de pescado\"?", "output": "Prato con pé baixo e ancho, aínda que tamén existen exemplares co talo do pé alto, lixeiramente oxival, bordo colgante vertical e unha pequena depresión ou xícara no seu interior. O labio adoita decorarse con ondas mariñas e o interior con peixes, cunchas de peregrino ou vieiras, sepias, etc.\n\nNota de alcance: Estes pratos de peixe suritálicos, inútiles para uso cotián dada a fraxilidade da pintura engadida, son moi frecuentes en contextos funerarios, onde existe unha clara predilección polos temas mariños. Algúns representan non só peixes comúns, senón tamén golfiños ou animais míticos como hipocampos ás veces montados por Nereidas. Non se trata da figuración de especies comestibles en obxectos de uso diario, senón da representación da vida no mar. Son un símbolo, unha alusión á \"paisaxe mariña\", unha redución do espazo fronteirizo que é o mar, o camiño ou tránsito cara á morte. O mar beatífico, en calma, en \"galene\", onde mora a vida e cuxa corrente pode conducir ás Illas dos Benaventurados, un reino de inmortalidade onde chegan os heroes gloriosos, os elixidos e os iniciados."}
{"id": 1190230, "term": "Plemochoe", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"plemochoe\"?", "output": "Recipiente de corpo ancho e achatado, de forma ovoide, co bordo marcadamente volto cara a dentro para evitar que o líquido contido no seu interior se verta ao ser removido ou axitado, sen asas, elevado sobre un pé alto e, ás veces, provisto de tapadeira rematada nun apéndice cónico. A decoración nestes vasos adoita limitarse a un friso de lingüetas negras e outro de puntos no bordo, xunto á boca. O resto do vaso está cuberto de verniz negro.\n\nNota de alcance: O seu nome, \"plemóchoe\", provén de \"pléme\" (rebordar) e de \"chéo\" (servir). Trátase dun vaso especificamente ático, utilizado como colector de perfumes tanto para uso persoal como en rituais relixiosos. Tivo un carácter de luxo, cunha produción restrinxida, empregado sobre todo no ámbito feminino. Como colector de perfumes é usado pola muller despois do baño, especialmente o baño ritual que precedía a voda. Numerosas imaxes áticas do século V a. C. móstranos mulleres portando este tipo de vasos, tanto en escenas de xineceo e voda, como ofrecéndoos nas tumbas. Son especialmente frecuentes as representacións de \"plemóchoes\" nos lécitos de fondo branco, ilustrando o costume de ofrendarlles aceites perfumados aos defuntos. A \"plemóchoe\" tamén se usou noutros rituais relixiosos. Ateneo dinos que se usaban durante o último día da festa dos Misterios de Eleusis. Probablemente a ofrenda consistiría en perfume que se lles ofrecía ás deusas eleusinas, Deméter e Perséfone."}
{"id": 1011823, "term": "Armazón do manto", "prompt": "Dame a definición de \"armazón do manto\".", "output": "Plataforma de ferro ou aluminio que sostén o manto da Virxe nas procesións católicas. Está composto dunha serie de caravillas ou tubos con certa forma de abano. Cada un presenta a forma adecuada á imaxe á que se dedica. As caravillas saen da caluga da imaxe e, pendendo do remate, chegan ata o final do taboleiro da padiola procesional. A armazón do manto que se utiliza para instalar no altar da capela é máis sinxela, está composta por unha serie de ferros laterais coa curva apropiada para que o manto descanse sobre a súa estrutura."}
{"id": 1190287, "term": "Poporo", "prompt": "Cal é o sentido de \"poporo\"?", "output": "Vasilla cerimonial para o consumo de coca polos zamáns, modelo típico da ourivaría quimbaya (Colombia, Val medio do Cauca), realizada en tumbaga (aliaxe de 30 % ouro e resto de cobre) e recoñecible pola súa forma de botella con catro esferas na parte superior.\n\nNota de alcance: A cultura quimbaya abrangue un período cronolóxico que se estende desde o 500 a. C. 1200 d. C."}
{"id": 1016287, "term": "Portacorán", "prompt": "Que significa \"portacorán\"?", "output": "Relicario islámico utilizado como amuleto que contén versículos do Corán ou fórmulas máxicas para protexerse de calquera enfermidade. Adoitan ser de prata, con decoración en relevo e tapa, e uns pequenos aneis polos que se pasa un cordón ou cadea para levalo pendurado ao pescozo. Á cadea, normalmente, engádenselle unhas pequenas bólas de coral, substancia que tamén se considera profiláctica."}
{"id": 1001304, "term": "Portapaz", "prompt": "Con que significado se emprega \"portapaz\"?", "output": "No culto católico, plaqueta eucarística, realizada xeralmente en prata, gravada, nielada ou esmaltada, cunha asa saínte na súa parte posterior e, a miúdo, decorada no anverso cun símbolo sacro, unha escena evanxélica (xeralmente a Crucifixión) ou haxiográfica. Existen exemplos nos que a plaqueta, á que se lle engade un pequeno cimacio, presenta máis dunha escena sagrada. Tamén pode adoptar formas diferentes: ovaladas, mixtilíneas, circulares ou arquitectónicas. Ás veces, os portapaces son concibidos en forma de pequenos retablos.\n\nNota de alcance: A súa función era a de transmitirlle a paz aos fieis antes da comuñón. Os sacerdotes ou os seus acólitos achegábanlles o portapaz a estes, ás primeiras bancadas se a misa era solemne e polo tanto multitudinaria, dando a bicar a imaxe do pequeno retablo, de aí que se lle engada un mango ou asa posterior. O costume do ósculo da paz deriva da tradición hebrea, e foi adoptada polo cristianismo na liturxia eucarística como xesto de comuñón fraterna antes de achegarse a recibir o corpo e o sangue de Cristo. Durante os séculos XV e XVI, Valladolid foi o centro prateiro que máis se distinguiu na súa fabricación, cun tipo de fornela, entre contrafortes moi complexos, que acubilla unha escena de figuración e un remate aéreo de arcos conopiais e trazarías."}
{"id": 1011854, "term": "Portaviático", "prompt": "Que significa \"portaviático\"?", "output": "No culto católico, está, normalmente de ourivaría, destinado a levarlles a Eucaristía aos enfermos."}
{"id": 1003399, "term": "Potencias", "prompt": "Dime cal é a definición de \"potencias\".", "output": "Xogo de tres raios realizados en metais nobres, en ourivaría, que se colocan sobre as tempas ás imaxes Cristo, aludindo á Divindade.\n\nNota de alcance: As potencias son o resultado dunha evolución do nimbo cruciforme."}
{"id": 1190363, "term": "Pou", "prompt": "Como se define \"pou\"?", "output": "Recipiente contedor de bronce utilizado durante as cerimonias confucianas. Con respecto á súa morfoloxía, a maioría das pezas presentan grandes embocaduras, pescozo curto, corpo chato, ventre ancho e pé anular, distinguíndose dous tipos de ombreiros: redondeados ou angulares. Algúns \"pou\" teñen tapa. Hainos que presentan, aplicadas en relevo e na parte dos ombreiros, tres ou catro cabezas de carneiro ou outros animais.\n\nNota de alcance: Aínda que durante moito tempo se mantivo o seu uso como grandes recipientes para gardar licor, nos últimos anos, os investigadores argumentaron a probabilidade de que se utilizasen para gardar cereais e alimentos, baseándose na súa morfoloxía e na decoración de mamilas e tronos, que adoita ser a ornamentación propia dos recipientes do culto confucianista para conter alimentos."}
{"id": 1189731, "term": "Povai", "prompt": "Define \"povai\".", "output": "Maza ritual tongana de madeira en forma de remo. A súa sección é circular terminando na parte proximal nun pomo moi marcado. Cara á metade do distal vaise aplanando, finalizando en forma semicircular e paredes laterais rectas.\n\nNota de alcance: Adoita levar unha rica decoración xeométrica. A súa función ou uso en Tonga (océano Pacífico) é exclusivamente cerimonial, sendo utilizada polos sacerdotes e xefes nas cerimonias e ritos."}
{"id": 1190215, "term": "Praefericulum", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"praefericulum\"?", "output": "Recipiente de bronce, de gran tamaño, sen asas, moi aberto e parecido a unha almofía.\n\nNota de alcance: O \"praefericulum\" (\"praeferre\": levar diante) aparece mencionado nunha pasaxe de Festo como un vaso utilizado polos sacerdotes nos ritos sacrificiais romanos."}
{"id": 1189547, "term": "Propiciatorio", "prompt": "Que quere dicir \"propiciatorio\"?", "output": "Peza litúrxica composta por ricos materiais, consistente nun rectángulo metálico que, nalgunhas ocasións durante a celebración da misa cristiá, se colocaba sobre o altar e mesmo sobre os manteis de altar.\n\nNota de alcance: O propiciatorio adquire grande importancia a partir do século XII. Trátase dunha peza litúrxica de difícil interpretación. A súa estrutura pódese aventurar a través da miniatura do \"Libro dos Testamentos\" da catedral de Oviedo. Nos testemuños literarios asóciaselle co Antigo Testamento e a Arca da Alianza."}
{"id": 1190385, "term": "Pu", "prompt": "Explica que significa \"pu\".", "output": "Recipiente destinado a procesar e servir froitos e carne seca nos banquetes rituais e sacrificiais do culto confuciano.\n\nNota de alcance: Forma parte dos bronces rituais da China arcaica."}
{"id": 1192834, "term": "Puñal ritual", "prompt": "Que quere dicir \"puñal ritual\"?", "output": "Arma, de dous a tres decímetros de longo, que só fere coa punta e que polo seu material e ornamentación está destinada a ritos sacrificiais ao longo de diferentes épocas e culturas."}
{"id": 1191623, "term": "Punamhan", "prompt": "Explica que significa \"punamhan\".", "output": "Bote ritual, en madeira e pedras negras, utilizado polos ifugao (Cordilleira de Luzón, Filipinas) durante as cerimonias sacrificiais. O recipiente, no que adoita figurar unha representación antropomorfa ou zoomorfa, contén os obxectos ou restos necesarios para a celebración destes rituais: noces, panículas de arroz, plumas e ósos de polo, sangue das vítimas, etc."}
{"id": 1012056, "term": "Queimaperfumes", "prompt": "Cal é o sentido de \"queimaperfumes\"?", "output": "Recipiente con múltiples formas, sendo a máis común aquela formada por unha escudela perforada, fixa ou móbil, e un corpo inferior que lle serve de soporte ou cámara de combustión.\n\nNota de alcance: Utilízase para queimar plantas ou substancias aromáticas. O seu uso, durante certas cerimonias relixiosas, é común a múltiples cultos."}
{"id": 1192766, "term": "Rahle", "prompt": "Dame a definición de \"rahle\".", "output": "Soporte ou atril dobrable dunha peza, de madeira, en forma de tesoira para soster o Corán ou outros libros valiosos. Tales soportes adórnanse de forma artística mediante incrustacións de marfil ou metal. A madeira pódese enriquecer con ornamentos tallados. Na talla únense habitualmente motivos xeométricos con outros florais. O panel central ornaméntase e reálzase cunha inscrición en escritura cúfica. Os adornos concéntranse nas partes exteriores."}
{"id": 1191190, "term": "Rama de coral", "prompt": "Dame a definición de \"rama de coral\".", "output": "Amuleto de coral, contra o \"mal de ollo\", que conserva a súa forma natural de rama ou arborescente, normalmente engastado nun casco cilíndrico e suspendido dunha cadea.\n\nNota de alcance: O coral, identificado pola súa cor co sangue da Gorgona, é, despois do acibeche, a materia prima máis utilizada contra o mal de ollo en España. En forma de contas está presente nas xoias tradicionais e con el realizáronse todo tipo de obxectos de propiedades preservativas como figas, corazóns ou cornos. Con todo, existe a crenza de que as súas recoñecidas calidades contra as influencias negativas se potencian efectivamente cando non se traballa, é dicir, cando conserva a súa forma natural arborescente ou de rama. Así, os documentos citan expresamente como amuleto o coral en rama, sendo moi numerosos os exemplos de nenos, incluíndo representacións do Neno Xesús, en que aparece como tal. Ao ser bastantes limitadas as posibilidades curativas que ofrecía a medicina convencional, o amuleto estará estreitamente ligado ao período da infancia. Neste sentido, o coral nas súas variedades branca, vermella e negra é unha das substancias que con máis frecuencia aparece nos inventarios das farmacias e nos denominados \"ollos de boticario\" entre os séculos XVI e XVIII. Trataríase dun remedio curativo real do que se servía a terapéutica antiga para o tratamento das diversas doenzas. Na práctica, as virtudes da inxestión do coral en po acabaron identificándose coas virtudes de levar o obxecto en contacto co corpo."}
{"id": 1191269, "term": "Rambaramp", "prompt": "Como se define \"rambaramp\"?", "output": "Manequín funerario realizado con pasta vexetal, dentes de porco, arañeira, madeira, plumas e pigmentos. No sur da illa do Pacífico Malakula (República de Vanuatu), certas persoas adquiren un status importante ao percorrer unha xerarquía de graos. Á súa morte, estes personaxes de alto rango son honrados a través da realización destas efixies funerarias. Durante os primeiros rituais mortuorios, o cranio humano é recuperado e sobremodelado, co fin de restituír a aparencia do defunto. O corpo do manequín componse de elementos vexetais, recuberto cun revestimento obtido da trituración de certas plantas. O \"rambaramp\" é un retrato físico e social do defunto. Os motivos pintados, así como a arañeira que cobre a cabeza, indican o grao que alcanzou na xerarquía. Así mesmo, os dentes de porco ao redor dos brazos e pernas son símbolos da importancia do defunto. Estes dentes son empregados como moeda de cambio para mercar un grao superior.\n\nNota de alcance: Cando o ritual funerario termina, o manequín é exposto publicamente antes de ser depositado na \"casa dos homes\" (casa dos espíritos e dos devanceiros en diferentes cultos animistas; os homes reúnense nela con ocasión de diferentes rituais e para a toma de decisións importantes). Neste lugar desintégrase lentamente, conservándose tan só o cranio, que se colocará sobre unha estrutura."}
{"id": 1189464, "term": "Ramo de altar", "prompt": "Explica o significado de \"ramo de altar\".", "output": "No culto católico, flores artificiais, en metal, tea ou cerámica, ordenadas en forma de ramo e destinadas a decorar o altar e a súa contorna inmediata. Normalmente susténtase nun vaso de altar."}
{"id": 1190434, "term": "Ramo de Sukot", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ramo de sukot\"?", "output": "No culto xudeu, ramo ritual ou de ofrenda, normalmente enfundado en palma trenzada, e constituído por unha rama de palmeira ou palma (\"lulab\"), un \"etrog\", tres ramas de mirto (\"hadás\") e dúas ramas de salgueiro (\"arabá\"). O ramo utilízase de xeito simbólico na Festa das Témporasou \"Sukot\". Na man esquerda cóllese o \"etrog\" e na dereita o ramo que se axita tres veces en dirección a oriente, sur, occidente e norte, e despois cara a arriba e cara a abaixo.\n\nNota de alcance: No \"Talmud\" (compilación canónica da lei oral recollida na \"Misná\" e outras fontes rabínicas clásicas), recóllese unha tradicional procesión ao redor do altar, que realizaban os sacerdotes do Templo portando un ramo con estas catro plantas tradicionais. A procesión facíase unha vez cada día festivo, agás en \"Hosanna Rabba\" (día da \"hosanna\" grande, sétimo día da festividade de \"Sukot\"), no que se facía sete veces. En recordo deste rito, de orixe posiblemente cananeo e relacionado coas preces pola choiva, fanse actualmente procesións á sinagoga (\"hakafot\") ao redor do púlpito onde se depositan previamente os \"séfer Torá\"."}
{"id": 1192129, "term": "Recipiente para peregrinación", "prompt": "Dime cal é a definición de \"recipiente para peregrinación\".", "output": "Recipiente, a miúdo cunha inscrición ou unha iconografía relixiosa, destinado a conter auga dalgún manancial próximo á tumba dun santo ou mártir, un fragmento de obxecto proveniente dun lugar de peregrinaxe ou calquera outro líquido ou material que estivese en contacto cun corpo santo, e utilizado pola relixiosidade popular. Os recipientes máis característicos son a ampola de peregrino e a botella de peregrino."}
{"id": 1189541, "term": "Ampola de peregrino", "prompt": "Dame a definición de \"ampola de peregrino\".", "output": "Recipiente de pequenas dimensións de chumbo, estaño, arxila ou vidro, cuxa forma responde normalmente á dunha pequena cantimplora de corpo circular e de caras planas con perfís de unión aguzados ou redondeados. A ampola de peregrino carece de pé e o pescozo troncocónico vai unido ao corpo. Certas ampolas comportan pequenas asas laterais ou aneis sobre os ombreiros para levalas penduradas ao pescozo. Poden estar decoradas en ambas as caras con escenas ou inscricións relativas a representacións ou símbolos relixiosos. Durante a Idade Media era frecuente que aparecesen decoradas con emblemas heráldicos.\n\nNota de alcance: Estes pequenos recipientes son usados polos peregrinos para levar aceite santificado, auga dalgún manancial próximo á tumba dun santo ou mártir, terra dun lugar santo ou calquera elemento que estivese en contacto cun corpo santo."}
{"id": 1192131, "term": "Botella de peregrino", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"botella de peregrino\"?", "output": "Recipiente cilíndrico, alongado e co pescozo estreito, de cristal, vidro, materia plástica, barro cocido ou outro material, destinado a conter a auga dunha fonte milagrosa, a terra dun lugar santo, un líquido ou calquera elemento que estivese en contacto cun corpo santo. Certas botellas de peregrino están decoradas con inscricións, representacións ou símbolos relixiosos ou mesmo coa efixie do santo venerado, como en Lourdes, onde se fabrican botellas antropomorfas de plástico coloreado, coa representación da Virxe e de Santa Bernadette."}
{"id": 1189482, "term": "Recipiente para as cinzas", "prompt": "Con que significado se emprega \"recipiente para as cinzas\"?", "output": "No culto católico, recipiente para recoller as cinzas dos ramos bendicidos o ano precedente. Os pratos de comuñón e os pratos esmoleiros poden utilizarse para este fin.\n\nNota de alcance: As cinzas impóñense, como signo de penitencia, na fronte dos fieis e dos sacerdotes o Mércores de Cinza, primeiro día da Coresma."}
{"id": 1001171, "term": "Relicario", "prompt": "Cal é a definición de \"relicario\"?", "output": "Recipiente que custodia, ou no que se expón, unha ou máis reliquias, é dicir, restos dos antepasados, dos santos ou outros personaxes sagrados, así como de elementos asociados a eles, segundo o culto. Xeralmente os materiais empregados son metais nobres como o ouro e a prata, pedras preciosas, xoias antigas reaproveitadas, ágatas, esmaltes e marfís.\n\nNota de alcance: O cristianismo expón as reliquias dos seus santos; o corpo enteiro ou unha das partes (reliquias primarias), así como obxectos relacionados coa súa vida, a súa obra ou o seu martirio, se se trata dun mártir (reliquias secundarias). O descubrimento da \"Vera Cruz\" significou o inicio do culto ás reliquias. Aínda que as reliquias ocupaban distintos lugares xunto aos altares, polo xeral o groso delas conservábase nun arcaz da sancristía que contiña os diferentes relicarios. A tipoloxía dos relicarios adoita estar en función do tipo de reliquia contida: para líquidos, como gotas de sangue, leite ou aceite adoitábanse empregar pequenas cápsulas de cristal de rocha ou ampolas de metal; se se trataba dun fragmento da \"Vera Cruz\", depositábase en estruturas igualmente cruciformes (\"Lignum Crucis\"); cando se trataba de partes máis ou menos completas dun corpo, os relicarios adoptaban a forma anatómica do membro en cuestión (relicario morfolóxico); para as demais, o máis común eran as arquetas, cilíndricas ou prismáticas con cubertas a dúas ou catro augas. En xeral, existen dúas grandes categorías de relicarios: os relicarios de gran talla, destinados a seren expostos, a miúdo sobre os altares (cruz relicario, relicarios morfolóxicos, cadro-relicario, etc.), e os relicarios portátiles (encolpion, etc.). Algúns adoitan ir acompañados de certificados de autenticidade. Certos mobles ou obxectos deigrexas poden conter reliquias e convertérense, deste xeito, en relicarios (tabernáculo relicario, custodia relicario, etc.) Nalgúns cultos animistas, onde se lles rende culto aos antepasados, tállanse depósitoss nos que se conservan os ósos, con formas que evocan os rituais aos que estaban asociados. Noutros, como na illa de Santa Ana (Oceanía) onde a pesca é un recurso indispensable para a vida da poboación, a actividade ritual reflicte un vínculo co mundo submarino a través dos relicarios. Os rapaces eran iniciados en casas construídas á beira do mar, onde eran conservados recipientes en forma de bonito ou de quenlla, ou de grandes piraguas de pesca e guerra. Estes relicarios gardaban os cranios dos xefes, mentres que os ósos longos do defunto eran depositados en piraguas. As festas de dó permitían converter o defunto en forza protectora. Deste xeito, os xefes ou personaxes importantes, podían reencarnarse despois da súa morte en peixes espada e quenllas (deidades tutelares)."}
{"id": 1011816, "term": "Relicario arquitectónico", "prompt": "Que significa \"relicario arquitectónico\"?", "output": "Relicario de estrutura arquitectónica, sendo frecuentes os de cuberta a dúas augas, cuxas dimensións varían desde os de gran tamaño, que exceden o metro de lonxitude, ata os de talla máis reducida, de moda nos obradoiros limosinos. Aínda que adoitan ser máis escasos, tamén existen exemplos que conservan unha estrutura en cúpula."}
{"id": 1194455, "term": "Relicario bete", "prompt": "Con que significado se emprega \"relicario bete\"?", "output": "Figura de madeira que custodia restos dos antepasados dos grupos que habitan a provincia de Haut-Ogooué (Gabón) e que desempeña o mesmo papel social e mítico que outros relicarios realizados por diferentes etnias de África Central. Diferénciase destes no sobrio e \"monótono\" estilo co que foron concibidos. As pezas adoitan estaren provistas dunha cavidade dorsal que alberga pequenos ósos do defunto ao que se venera. Unha peculiaridade destacable dos relicarios \"bete\" é que, na maioría dos casos, a cavidade é accesible a través dunha pequena \"porta\" suxeita ao coiro con fíos de liana. Outras pezas, menos habituais, custodiaban os restos do devanceiro situadas sobre unha cesta ou \"saco\". Ás veces, o mesmo corpo da talla, a xeito de cofre, era o que contiña as reliquias.\n\nNota de alcance: A crenza di que os ósos pequenos, como os do dedo e restos de cranio, conservan a enerxía de antepasados defuntos, polo que, preservando estas reliquias, a enerxía do antepasado defunto proporcionaralles proteccións e bendicións aos membros da familia que os conservan."}
{"id": 1016324, "term": "Relicario de retablo", "prompt": "Define \"relicario de retablo\".", "output": "Arquetas, relicarios morfolóxicos ou urnas acristaladas, entro outros, dispostos nun retablo co fin de custodiar as reliquias."}
{"id": 1189491, "term": "Relicario morfolóxico", "prompt": "Explica que significa \"relicario morfolóxico\".", "output": "Relicario: cuxa forma representa a parte do corpo que constitúe a reliquia.\n\nNota de alcance: Polas súas consecuencias sociais, económicas e culturais, o culto ás reliquias é un dos aspectos de maior transcendencia na historia da Igrexa. Na segunda metade do século IV comezou a práctica de fragmentar os corpos dos santos para repartilos entre os distintos lugares, seguindo unha teoría, apoiada por varios teólogos, segundo a cal por pequeno que fose o fragmento mantiña indivisible a súa virtude terrea, incluídas as facultades milagrosas. Nun intento de evitar os abusos, pronto se admitiron as mesmas propiedades ás pertenzas terreais, e mesmo a obxectos, teas e aceites postos en contacto coas reliquias. As reliquias convertéronse á súa vez nun instrumento de prestixio e en fonte de ingresos que revertía no terreo artístico. No campo da escultura, varios autores sinalaron o papel de receptáculo para reliquias como unha das causas principais do inicio das imaxes."}
{"id": 1001303, "term": "Brazo-relicario", "prompt": "Cal é a acepción de \"brazo-relicario\"?", "output": "No culto católico, relicario morfolóxico, de tipo particular, no que a caixa ou a forma reflicte a parte específica do corpo (brazo) do santo que custodia.\n\nNota de alcance: Este tipo de relicarios convértense durante a Idade Media en auténticas insignias de poder, comportándose como elementos simbólicos a través dos cales se establecen relacións de dominio entre o ámbito político e o eclesiástico. Así por exemplo, o brazo relicario de San Marcial, conservado no sepulcro de San Marcial de Limoges xogaba este rol particular, os cónsules, despois da súa elección, tiñan que acudir a esta vila como símbolo lexitimizador do seu poder. Deste xeito, o relicario pasa a ser insignia maior do poder municipal de Limoges, unha especie de \"municipalia\" como as \"regalias\" que ostentaban certos establecementos agregados a unha dinastía real."}
{"id": 1001301, "term": "Busto relicario", "prompt": "Con que significado se emprega \"busto relicario\"?", "output": "Relicario en forma de busto baleirado. As reliquias do personaxe representado consérvanse nunha cavidade situada no peito da figura ou nun dije que pende del. A miúdo álzase sobre un zócolo ou pedestal que pode levar o nome do santo e conter a reliquia."}
{"id": 1189492, "term": "Cabeza relicario", "prompt": "Que significa \"cabeza relicario\"?", "output": "No culto católico, relicario morfolóxico no que a caixa ou a forma reflicte a parte específica do corpo (cabeza) que contén a reliquia.\n\nNota de alcance: Non confundir a cabeza relicario co relicario de cranio: mentres que o primeiro adopta forma de cabeza; o segundo contén un cranio ou un óso deste, pero non é representado con esta forma."}
{"id": 1189493, "term": "Costela relicario", "prompt": "Dame a definición de \"costela relicario\".", "output": "Relicario morfolóxico no que a caixa ou a forma reflicte a parte específica do corpo (costela) que contén a reliquia."}
{"id": 1189495, "term": "Dedo relicario", "prompt": "Dame a definición de \"dedo relicario\".", "output": "Relicario morfolóxico, no que a caixa ou a forma reflicten a parte específica do corpo (dedo) que contén a reliquia."}
{"id": 1189498, "term": "Man relicario", "prompt": "Cal é a definición de \"man relicario\"?", "output": "Relicario morfolóxico, no que a caixa ou a forma reflicten a parte específica do corpo (man) que contén a reliquia.\n\nNota de alcance: Normalmente a linguaxe corporal destes relicarios non é casual senón que adoitan responder a un intencionado; así as representacións das mans relicario corresponden á actitude de oración, revelación de éxtase, a evocación dos estigmas de Cristo crucificado (a reliquia sitúase no centro da palma, zona na que Cristo recibiu os cravos) ou a representación maioritaria da man dereita en alusión á zona corporal da que procede a reliquia que custodia, sen esquecer a simboloxía profunda da destra, o lugar da localización dos santos o día do Xuízo final (á destra de Xesucristo)."}
{"id": 1189494, "term": "Coxa relicaria", "prompt": "Cal é a definición de \"coxa relicaria\"?", "output": "Relicario morfolóxico no que a caixa ou a forma xeral reflicten a parte específica do corpo (coxa) á que pertence a reliquia."}
{"id": 1189499, "term": "Pé relicario", "prompt": "Cal é a acepción de \"pé relicario\"?", "output": "Relicario morfolóxico no que a caixa ou a forma reflicten a parte específica do corpo (pé) que contén a reliquia."}
{"id": 1189497, "term": "Perna relicario", "prompt": "Que significa \"perna relicario\"?", "output": "Relicario morfolóxico no que a caixa ou a forma reflicten a parte específica do corpo (perna) que contén a reliquia."}
{"id": 1189496, "term": "Xeonllo relicario", "prompt": "Como se define \"xeonllo relicario\"?", "output": "Relicario morfolóxico, na que a forma reflicte a parte específica do corpo (xeonllo) que contén a reliquia."}
{"id": 1189500, "term": "Relicario ostensorio", "prompt": "Cal é a acepción de \"relicario ostensorio\"?", "output": "No culto católico, relicario caracterizado por ter un soporte que sostén un corpo ovalado ou cuadrangular, cunha parte aberta vitrificada, na zona superior, que serve para expoñer unha gran hostia consagrada."}
{"id": 1000807, "term": "Reliquia", "prompt": "Define \"reliquia\".", "output": "Parte do corpo dun santo, personaxe sagrado ou de calquera outro obxecto santificado polo contacto.\n\nNota de alcance: Polas súas consecuencias sociais, económicas e culturais, o culto ás reliquias é un dos aspectos de maior transcendencia na historia da Igrexa. Na segunda metade do século IV comezou a práctica de fragmentar os corpos dos santos para repartilos entre os distintos lugares, seguindo unha teoría, apoiada por varios teólogos, segundo a cal por pequeno que fose o fragmento mantiña indivisible a súa virtude terrea, incluídas as facultades milagrosas. Nun intento de evitar os abusos, pronto se admitiron as mesmas propiedades ás pertenzas terreais, e mesmo a obxectos, teas e aceites postos en contacto coas reliquias. Estas convertéronse á súa vez nun instrumento de prestixio e en fonte de ingresos que revertía no terreo artístico. Tras o Concilio de Trento (1545-1563), a Igrexa católica potenciou os aspectos da fe que foran obxecto de crítica pola Reforma protestante, entre eles a veneración aos santos e ás reliquias destes custodiadas en innumerables igrexas, catedrais, conventos do Occidente cristián. Para albergalas, construíronse capelas, retablos e foron expostas en recipientes artísticos que adoptaron múltiples formas: relicarios morfolóxicos, bustos relicario, relicario de retablo, relicario ostensorio, etc. No campo da escultura, varios autores sinalaron o papel de receptáculo para reliquias como unha das causas principais do inicio das imaxes."}
{"id": 1189621, "term": "Reliquia insigne", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"reliquia insigne\"?", "output": "Porción principal do corpo dun santo."}
{"id": 1191774, "term": "Repousacabezas Shona", "prompt": "Cal é o sentido de \"repousacabezas shona\"?", "output": "Obxecto utilizado para apoiar a cabeza e que, entre os shona (Mozambique), está fortemente relacionado cos devanceiros. Está composto por unha plataforma superior que aparece lixeiramente curvada. A primeira base representa un antílope que se apoia en catro fortes patas troncocónicas. A plataforma superior adoita ser máis abstracta e con motivos máis variados. O marcado carácter zoomorfo é típico dos shona. O contraste está ben establecido entre o antílope, animal sempre áxil, e o conxunto do repousacabezas, peza inmóbil por natureza.\n\nNota de alcance: Os repousacabezas responden a unha necesidade amplamente compartida por moitos grupos étnicos da zona. Esta necesidade pode ser a protección do peiteado, se se adopta unha formulación práctica, ou a maior facilidade para establecer contacto cos devanceiros, se se buscan explicacións de maior transcendencia. Neste caso, o repousacabezas sería o vehículo idóneo para ese contacto. Os repousacabezas \"shona\" eran normalmente utilizados por homes. En ocasións, o home depositábao á porta dunha das súas mulleres, indicando así con quen pasaría a noite. Con frecuencia, o utensilio era enterrado co seu dono, aínda que tamén aparece preservado como \"mhamba\", nome dado aos útiles que favorecían o contacto cos devanceiros."}
{"id": 1189697, "term": "Reserva de auga bautismal", "prompt": "Que significa \"reserva de auga bautismal\"?", "output": "Recipiente con tapa, en forma de pequena pota, xeralmente en metal (cobre ou chumbo). A súa función é a de conservar a auga do bautismo cando esta non está contida na fonte da pía bautismal."}
{"id": 1002466, "term": "Ritón", "prompt": "Dame a definición de \"ritón\".", "output": "Forma de orixe oriental e carácter ritual inspirada en vasos metálicos. É un vaso para beber ou un tipo de copa profunda, que adoita terminar en forma de cabeza de animal. Non ten pé nin apoio. Pódese deixar tombado horizontalmente, descansando sobre a súa boca, se está baleiro, ou ben colgando da súa única asa. Os ritóns cerámicos teñen unha diferenza fundamental cos seus modelos metálicos: non son vasos rituais, senón votivos ou funerarios, a modo de ofrendas en santuarios ou parte do enxoval das tumbas. No ritón de metal, o fociño do animal perfórase para que flúa o líquido na libación; no cerámico non hai orificios. Usouse particularmente na arte asiria, minoica, grega e romana.\n\nNota de alcance: Un das excepcionais características do ritón, recipiente que contén o viño puro sen mestura, é a súa utilización polas mulleres, convertidas en ménades, para acceder á bebida sagrada (o viño). As ménades son a imaxe extrema da alteridade radical do mundo dionisíaco: son mulleres e abandonaron os papeis tradicionais que a sociedade dos homes lles impuxo, absoluta transgresión de todo un universo de valores. Seguen ao deus, son posuídas por el, e lánzanse a danzas frenéticas, brandindo o tirso, mentres as serpes se enroscan nos seus brazos e xogan con animais salvaxes."}
{"id": 1185637, "term": "Rosa de Xericó", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"rosa de xericó\"?", "output": "Planta herbácea que, unha vez seca, se usaba durante o parto con fins protectores.\n\nNota de alcance: Segundo a tradición popular, cando a muller comezaba a sentir os primeiros síntomas do parto, introducíase unha rosa de Xericó nun recipiente con auga. Esta, ao mollarse, reverdecía e abríase. O neno nacía cando a flor se achaba completamente aberta. Trátase dun remedio, de marcado carácter máxico, empregado profusamente desde outrora na maioría das rexións españolas por considerarse sumamente eficaz durante o parto, ao procurar unha dilatación rápida e indolora do útero."}
{"id": 1189324, "term": "Rosa papal", "prompt": "Que significa \"rosa papal\"?", "output": "Obxecto simbólico precioso, ofrecido cada ano polo Papa a unha igrexa ou personalidade para honrala. Preséntase normalmente como unha rama de roseira, en ouro ou en prata dourada, montada sobre un soporte. No centro da flor colócase un pequeno recipiente co crisma e bálsamo perfumado. Tamén pode aparecer en forma de floreiro cunha póla de ouro simulada de roseira en flor.\n\nNota de alcance: O papa ofrecíaa o Domingo de Rosas (cuarto domingo da Coresma) a un príncipe que prestase servizos notables á Igrexa. O cristianismo deulle grande importancia ao sentido simbólico das cores, xa no Antigo Testamento se alude á cor e ornamentos sacerdotais. Así, cando o papa bendí a Rosa, disponse o uso de ornamentos de cor rosa nas igrexas catedrais."}
{"id": 1008975, "term": "Rosario", "prompt": "Explica que significa \"rosario\".", "output": "Obxecto de devoción formado por unha sarta de contas (v. Conta de rosario), quince decenas separadas de dez en dez por outras de distinto tamaño, unidas polos seus dous extremos a unha cruz. En xeral, a sarta está precedida por tres pequenas contas, adornándose con medallas ou outros obxectos de devoción. A miúdo as contas teñen forma de rosas.\n\nNota de alcance: Os rosarios empréganse en moitas relixións como no budismo, hinduísmo, islam e cristianismo, entre outros. A miúdo é asociado co catolicismo dentro do cristianismo, aínda que tamén son utilizados por algúns anglicanos así como polos ortodoxos, para quen adoita ser, practicamente de forma exclusiva, unha actividade monástica. A súa función é a de facer ordenadamente o rezo do mesmo nome ou unha das súas partes, aínda que pode ter outros usos e funcións: apotropaico, votivo ou mesmo como motivo iconográfico. Desde o século IV os anacoretas e os ascetas materializan a recitación repetida de oracións a través de pequenas pedras que van introducindo nunha bolsa, ao mesmo tempo que finalizan unha oración. En Occidente, os laicos recitaban 150 \"nosopaiss\" como oración que substituía os 150 salmos. O \"avemaría\", que se repite nas primeiras palabras do saúdo anxélico, empregouse desde a Alta Idade Media nas oracións dedicadas á Virxe. No culto católico, mentres que as contas aluden á coroa de cento cincuenta rosas ofrecida á Virxe, nin a peza que conforma o remate nin os demais obxectos devocionais colgados, gardan relación cos misterios que se evocan durante o rezo. Os rosarios poden ser bendicidos e recibiren indulxencias. Un rosario apostólico é bendicido polo Papa; os fabricados en Terra Santa que estivesen en contacto coa terra ou con algunha reliquia relacionada coa Paixón de Cristo reciben a indulxencia plenaria. As primeiras indulxencias foron concedidas por Xulio II, 10.000 días por unha coroa de 10 contas e 72.000 días por unha de 72 contas. En España a devoción do rosario alcanzou o seu punto culminante tras a vitoria de Lepanto, lograda o primeiro domingo de 1571, día que a Orde dominicana dedicou á Virxe do Rosario."}
{"id": 1011843, "term": "Cruz de rosario", "prompt": "Como se define \"cruz de rosario\"?", "output": "Cruz ou crucifixo que, engarzado, remata e une polos seus dous extremos a sarta de contas."}
{"id": 1011844, "term": "Doa de rosario", "prompt": "Dame a definición de \"doa de rosario\".", "output": "Cada unha das bólas ensartadas que compoñen un rosario e que serven para levar a conta das oracións que se rezan. As contas poden estar realizadas en diversos tipos de materiais, madeira, marfil, pedra, etc. Algunhas das máis elaboradas poden chegar a abrirse, tendo unha decoración exterior e con representacións de escenas relixiosas no interior, normalmente un Calvario.\n\nNota de alcance: A maior parte dos cultos utilizan o rosario para facer ordenadamente o rezo do mesmo nome ou unha das súas partes."}
{"id": 1189643, "term": "Rosarieira", "prompt": "Que quere dicir \"rosarieira\"?", "output": "Estoxo do rosario."}
{"id": 1011826, "term": "Rostrelo", "prompt": "Dame a definición de \"rostrelo\".", "output": "Adorno que se poñían as mulleres ao redor da cara e que na actualidade se lles adoita poñer ás imaxes da Virxe María xunto coa coroa, así como ás imaxes dalgunhas santas (v. Imaxe de santo))."}
{"id": 1190237, "term": "Sacena", "prompt": "Con que significado se emprega \"sacena\"?", "output": "No mundo romano, machada de sacrificio."}
{"id": 1011836, "term": "Sacra", "prompt": "Cal é o sentido de \"sacra\"?", "output": "No culto católico, taboíña enmarcada que contén partes da liturxia, cunha función de memorándum para a celebración. Preséntase como un marco, normalmente de prata luxosamente ornamentado, dentro do cal se insire un texto escrito, gravado sobre ferros de prata.\n\nNota de alcance: A súa aparición en Europa é moi tardía e podería corresponder ao século XIII. Antes da reforma litúrxica do Concilio Vaticano II, xa desde o século XVI convértese de uso común para o sacerdote durante a misa, co fin de axudarlle a lembrar. Establecéronse tres partes, con elementos invariables da celebración, inseridas en marcos postos sobre o altar, no centro e nos lados deste. Ao principio usábase soamente o texto escrito de Gloria, de aí a denominación en italiano de \"cartagloria\", colocado no centro do altar. Máis tarde fóronse engadindo outras oracións: a do Canon e do Ofertorio, chamado \"Canon minor\"; así como as fórmulas que había que recitar en voz baixa, de aí que tamén se lle denomine \"de sacra\" ou \"taboíña das secretas\". Xa no século XVII, cando o seu uso era corrente, engádense á taboíña central outras dúas, que se poñían nun lado do altar, e que podían ter a mesma extensión ou seren de menor tamaño con respecto á central. As oracións que contiñan eran o texto do lavatorio, a fórmula para a bendición da auga (en \"cornu epistolae\"), e o comezo do Evanxeo de San Xoán (en \"cornu evanxeo\"). Desde a segunda metade do século XVIII adoita ser habitual dotalas de marcos de prata luxosamente ornamentados con volutas, tornapuntas, rocalla e diversos motivos vexetais e figurativos. Antes da Reforma, o sacerdote, na lectura do último Evanxeo, facía un sinal da cruz sobre a sacra."}
{"id": 1189729, "term": "Safumador", "prompt": "Con que significado se emprega \"safumador\"?", "output": "Na sociedade colonial dos vicerreinados andinos, nome co que se coñece ao vaso para queimar perfumes (queimaperfumes) con carácter cultual. O safumador pode realizarse en diferentes tipos de materiais, como a arxila ou o metal (normalmente prata), e en distintas formas, entre elas antropomorfas ou zoomorfas. As realizadas en prata, baixo a técnica da filigrana, teñen habitualmente forma zoomorfa -polo xeral un pavo ou unha chama- e apóianse sobre unha bandexa elaborada coa mesma técnica. A ornamentación está formada a base de motivos vexetais, follas e flores, e molduras simulando cordóns."}
{"id": 1029976, "term": "Salagrama", "prompt": "Que significa \"salagrama\"?", "output": "Obxecto utilizado para a meditación tanto no hinduísmo como no budismo. Símbolo de Vishnu (v. Figura de Vishnu), que adopta a forma dunha pedra redonda e negra, cun orificio no centro, dentro do cal se ven certas espirais que lembran o \"cakra\" ou disco de Vishnu.\n\nNota de alcance: Os fieis adoitan colocar o \"salagrama\" na cama."}
{"id": 1189421, "term": "Saleiro bautismal", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"saleiro bautismal\"?", "output": "Pequeno recipiente para conter o sal do Bautismo, con forma de caixa ou copa con tapa e corpo de cristal.\n\nNota de alcance: Dentro do rito católico do Bautismo ao bautizado pónselle un pouco de sal na lingua como sinal de benvida. Simboliza a entrada á familia da Igrexa e a benvida que se lle dá ao novo membro. Outro significado que ten o sal, é o gusto polas cousas de Deus que a graza do Bautismo lle dará ao bautizado."}
{"id": 1190238, "term": "Securis", "prompt": "Que quere dicir \"securis\"?", "output": "No mundo clásico, machada ritual con diferentes usos, entre eles, o de ser empregada no sacrificio das vítimas. Tamén se lle dá este nome á machada simbólica, levada polo \"lictor\" (persoa encargada de facer executar as ordes dos principais maxistrados romanos) nos \"Fasces\" (unha das súas principais insignias), o que indicaba o poder de morte que tiña o Estado."}
{"id": 1011498, "term": "Rolo da Torá", "prompt": "Dime cal é a definición de \"rolo da torá\".", "output": "Rolo de pergamiño no que, para fins litúrxicos, está escrito o texto hebreo da \"Torá\" (en caracteres cadrados sen vocalización). Está feito cunha longa tira de pergamiño formada por pezas cosidas entre si e suxeitos os extremos a senllos paus (\"Es hayyim\"). O rolo suxéitase mediante unha longa banda de liño ou de seda. A fin de facilitar a súa lectura, e dado que o rolo non se pode tocar para non contaminalo, adóitanse colocar dúas guías de madeira en cada un dos extremos ao redor das que se enrola o pergamiño. Estas guías contan con remates acabados en bóla que facilitan o seu apoio e rotación. Para a súa lectura, o oficiante axúdase dun punteiro (\"yad\"). O texto da \"Torá\" está escrito polo \"sofer\" (escriba experto do \"séfer\", a \"Meguilá de Ester\" e outros obxectos litúrxicos). O \"Talmud\", que regula todos os aspectos relativos á escritura, dedícalle especial atención ao \"séfer Torá\", e ordena que sexa elaborada con pel da mellor calidade de animais kaser, con pluma de ave e tinta duradeira.\n\nNota de alcance: Constitúe o obxecto máis sagrado da cultura xudía, sendo frecuente que as sinagogas alberguen máis dun. A súa lectura forma parte do culto e realízase polo menos catro veces por semana: os sábados nos servizos da mañá e a tarde, e os luns e xoves durante a mañá (ademais doutras festas e días sinalados). No mundo xudeu, a \"Torá\" é raíña e como tal é adornada e venerada. Cóbrese con mantos bordados (\"mappah\"), e embelecese con coroas (\"Keter\"). Encaixados nos extremos das varas colócanse uns pináculos chamados \"rimonim\" (granadas) ou \"tapuhim\" (mazás). Sobre o manto adóitase colgar o tas ou pectoral."}
{"id": 1189135, "term": "Cofre de Torá", "prompt": "Dame a definición de \"cofre de torá\".", "output": "No culto xudeu, cofre ou estoxo alto e ríxido, de forma cilíndrica ou poligonal, que pode estar composto por cinco portas, tres delas decoradas. No seu interior consérvase o \"séfer Torá\". O cofre pode estar recuberto polo \"mappah\", en particular no rito sefardí e xudeus centro-europeos ou askenazís, atado con inscricións con fitas bordadas e, ás veces, acompañado por alfombras que se estenden no púlpito antes de colocar a \"Torá\"."}
{"id": 1189634, "term": "Tiq", "prompt": "Cal é o sentido de \"tiq\"?", "output": "No culto xudeu, nome específico co que tamén se coñece a caixa para a \"Torá\". Trátase dun estoxo de madeira con bisagras, a miúdo revestido de placas de metal, que protexen o \"séfer Torá\" segundo a tradición dos xudeus de Oriente."}
{"id": 1189642, "term": "Es hayyim", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"es hayyim\"?", "output": "Nome dado no culto xudeu ao conxunto formado por dúas guías de madeira para o \"séfer Torah\". Case sempre se presentan sinxelas e austeras cun orificio en cada extremo, destinado a colocar as pezas exteriores que, xeralmente, rematan esta estrutura interna. A iso hai que engadir tres aberturas distribuídas no corpo das pezas.\n\nNota de alcance: Estas guías, \"es hayyim\", serven para facilitar a lectura da porción do rolo da \"Torá\" correspondente ao día festivo, o rolo faise virar ao redor deles segundo se procede á lectura. \"Es hayyim\" tradúcese como \"árbores de vida\"."}
{"id": 1189136, "term": "Coroa de Torá", "prompt": "Cal é a acepción de \"coroa de torá\"?", "output": "Adorno do culto xudeu, en forma de \"coroa\", que remata o extremo superior saínte das varas (\"Es hayyim\") que sustentan o \"séfer Torá\".\n\nNota de alcance: A súa forma pechada está relacionada co significado que lle dá o Libro Sagrado, quen a define como \"garda ou protección\", considerándoa máis que como ornamento como un valo de contención."}
{"id": 1189622, "term": "Rimonim", "prompt": "Explica o significado de \"rimonim\".", "output": "No culto xudeu (plural de \"rimón\", \"granada\"), parella de pináculos, xeralmente de prata e outros metais preciosos. Pode levar incrustadas pedras preciosas a imitación dos adornos que eran utilizados polo sumo sacerdote no antigo ritual do Templo de Salomón. A súa forma varía segundo as zonas de procedencia, con adorno de campaíñas que rematan as varas de madeira nas que se sustenta o \"séfer Torá\" polos seus dous extremos. Estas campaíñas representan os adornos da parte inferior do \"efod\"."}
{"id": 1190429, "term": "Tapuhim", "prompt": "Cal é a acepción de \"tapuhim\"?", "output": "Denominación sefardí (o plural de \"tapúah\", mazá) da parella de adornos con campaíñas que rematan os extremos superiores das varas do \"séfer Torá\"."}
{"id": 1189632, "term": "Placa de Torá", "prompt": "Cal é a acepción de \"placa de torá\"?", "output": "No culto xudeu, pectoral ou placa votiva, xeralmente de prata e adornada ás veces con pedras semipreciosas, que se adoita colgar sobre o \"mappah\". Nel grávase o nome da festa para distinguir o rolo que debe ser lido durante o oficio propio de cada unha delas. Tamén se pode gravar o nome do doador."}
{"id": 1188384, "term": "Yad", "prompt": "Con que significado se emprega \"yad\"?", "output": "Punteiro rematado nunha man (\"yad\") co dedo índice estendido, co que se segue a lectura do \"séfer Torá\" no culto xudeu. Ás veces está provisto dun anel cunha pedra preciosa ou semipreciosa. Algúns exemplares levan unha cadea que pende do extremo oposto ao punteiro para poder colgalo do \"séfer Torá\". Estes punteiros inclúen unha gama sumamente ampla de estilos que abarca varios séculos e unha gran variedade de materiais. O máis común é a prata, pero úsanse todos os metais fóra do ferro e o aceiro, asociados á guerra e á violencia. Ocasionalmente, tamén se usan o marfil, o óso e a madeira, sós ou como elementos doutras composicións máis elaboradas. Os motivos decorativos poden ser de tipo vexetal, o \"maguén David\" ou estrela de seis puntas, así como inscricións hebreas de tipo ornamental, normalmente realizados con labor de filigrana. Frecuentemente adórnase con incrustacións de pedras semipreciosas e, en ocasións, leva un receptáculo para herbas olorosas.\n\nNota de alcance: A función do \"yad\" é a de auxiliar a lectura sen ter que tocar o texto sagrado coa man, evitando deste xeito que sexa impurificado."}
{"id": 1011670, "term": "Selo eclesiástico", "prompt": "Define \"selo eclesiástico\".", "output": "Selo utilizado polo arcebispo, bispo, abade titular ou por outros mandatarios eclesiásticos no marco das súas funcións, diferenciándose dos seus escudos persoais. Distínguense dous tipos: o selo abrochado e o selo colgante ou bula, realizados en metal, xeralmente en chumbo ou, ás veces, en ouro (bula, bula papal). Os selos abrochados realízanse polo xeral en cera e en menor medida en lacre ou papel. O selo colgante consta de anverso e reverso e fíxanse ao documento mediante fíos, fitas ou tiras de papel ou de pergamiño."}
{"id": 1189525, "term": "Matriz de selo eclesiástico", "prompt": "Cal é o sentido de \"matriz de selo eclesiástico\"?", "output": "Matriz, xeralmente en metal, que serve para imprimir un selo eclesiástico. Pode formar parte dun anel pastoral."}
{"id": 1041140, "term": "Selo para pan ácimo", "prompt": "Explica o significado de \"selo para pan ácimo\".", "output": "No culto xudeu, selo que acredita o carácter ácimo do pan que se consome durante a Pascua ou \"Pésah\". Os selos adoitan levar un mango que servía de punto para facer presión e marcar o pan. Así mesmo, adoitábase gravar neles o nome do elaborador.\n\nNota de alcance: O pan ácimo está elaborado con fariña reservada desde a súa molturación ou desde a recolección do trigo para impedir a súa fermentación. Durante o \"Pésah\" é preceptivo comer o pan enxoitoo en lugar do pan leudado."}
{"id": 1011833, "term": "Senatus", "prompt": "Dame a definición de \"senatus\".", "output": "Insignia de carácter pagán utilizada polas Confrarías de penitencia que en España procesionan en Semana Santa para lembrar a época de poder e dominio romano na que transcorre a paixón de Cristo. Está formada por unha pértega, cun pequeno lábaro (antigo estandarte que utilizaban os emperadores romanos) onde figuran, na súa parte superior, as siglas S.P.Q.R. (\"Senatus Populus Que Romanum\")."}
{"id": 1016433, "term": "Sri-yantra", "prompt": "Dime cal é a definición de \"sri-yantra\".", "output": "Diagrama ritual, pintado ou tridimensional, tallado en cristal de rocha, en pedra ou fundido en metal e formado por nove triángulos que se entrecruzan, símbolo do masculino e do feminino.\n\nNota de alcance: Mediante o diagrama represéntase unha imaxe resumida de toda a creación."}
{"id": 1192014, "term": "Siddhapratimâ-yantra", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"siddhapratimâ-yantra\"?", "output": "Prancha de latón que ofrece a imaxe en negativo dunha silueta recortada propia da tradición xainista.\n\nNota de alcance: Dado que a filosofía xainista tende a concibir o estado de apego como unha atadura entre a materia e a conciencia espiritual vital, o nirvana xainista implica a desconexión total coa materia. Por ese motivo, este estado só pode ser representado por unha ausencia de materia, conseguido a través da representación do baleiro que ofrece esta imaxe de silueta recortada. A imaxe en realidade constitúe un negativo fotográfico en escultura, onde o que debería ser espazo baleiro aparece cheo, e o que debería ser matérico aparece desprovisto de materia. Todas as tradicións índicas coinciden en postular unha meta última ou obxectivo da vida espiritual, indistintamente chamado liberación (\"mukti\"), emancipación (\"moksa\"), illamento (kaivalya) ou extinción (nirvana) da condición humana de ignorancia, sufrimento e apego. Con todo, resulta máis inusual que esta realización, do que por definición é inefable, poida ser representada iconograficamente. Sobre este aspecto, parece que os xainistas foron únicos en forxaren unha imaxe do estadio (\"pratimā\") do ser perfecto (\"siddha\") liberado, posiblemente como útil ou soporte para a meditación (\"yantra\")."}
{"id": 1192104, "term": "Siluro", "prompt": "Define \"siluro\".", "output": "Obxecto con forma de siluro (peixe gato) utilizado en Ife (Nixeria) como ofrenda sacrificial, Realizado normalmente en pedra (granito), ás veces con incrustacións de ferro simulando os ollos e os orificios nasais. A combinación da pedra e o ferro nas obras temperás de Ife podería indicar a transición da tecnoloxía neolítica á da Idade do Ferro.\n\nNota de alcance: A peza é moi valorada como ofrenda polo seu nome ritual (\"exa ajabo\"), que literalmente significa \"peixe que loita pola súa vida\". O siluro utilízase en ritos celebrados en honra daqueles que necesitan superar algún obstáculo. Co seu sistema respiratorio secundario, os siluros entérranse a si mesmos na lama durante a estación seca e parecen renacer cando volven as choivas e soben as augas."}
{"id": 1190234, "term": "Skaphe", "prompt": "Que quere dicir \"skaphe\"?", "output": "Vasilla grecorromana de metal, con forma de nave, de dimensións o suficientemente importantes como para ter que ser portada con ambas as mans. A parte dianteira da fonte estaba curvada cara a dentro, o que lle daba un aspecto semellante á cuberta dun barco (\"skaphos\"), o que explica o nome do recipiente. Nestes obxectos, de prata ou de bronce, colocábanse os doces e os cirios destinados aos sacrificios."}
{"id": 1191504, "term": "Sostedor de copas", "prompt": "Dame a definición de \"sostedor de copas\".", "output": "Figura feminina característica nos rituais de adiviñación luba (República democrática do Congo); represéntase sostendo unha copa e desempeñando un papel como intermediaria durante o proceso de consulta aos espíritos. Normalmente a talla aparece en posición sedente, coas pernas estendidas, suxeitando coas mans unha copa que descansa sobre un dos seus pés.\n\nNota de alcance: Para os luba, que lle outorgan á adiviñación un papel fundamental, o corpo da muller é o receptáculo natural do mundo espiritual. No recipiente poñíase arxila branca, ingrediente máxico que permitía entrar en contacto co mundo invisible. O vidente dirixíase á estatuíña durante os ritos de sanación ou para tomar unha decisión importante para a comunidade."}
{"id": 1189627, "term": "Sruva", "prompt": "Explica que significa \"sruva\".", "output": "Culler ritual que, xunto co vaso sagrado (\"Panch Patra\"), se utiliza para as ofrendas realizadas ás divindades do hinduísmo: auga, leite, varios tipos de arroz e outros elementos. A peza remátase coa figura de Krishna baixo a sombra dunha cobra e, na unión coa copa, decórase con dous pavos reais. En cada ofrenda (\"poxa\") os sacerdotes do templo, en representación do deus, utilizan varios destes vasos e culleres.\n\nNota de alcance: Este tipo de pezas, entendidas como obxectos sagrados no proceso de achegamento á divindade, poden ser utilizadas unicamente polos sacerdotes \"(pujaris\"), nunca polos fieis, que poderán manipular outra clase de obxectos."}
{"id": 1189709, "term": "Superhumeral", "prompt": "Dime cal é a definición de \"superhumeral\".", "output": "Insignia litúrxica maior propia dos bispos cristiáns. Xeralmente, consistía nunha banda de tea rectangular, tan ancha como os ombreiros, en cuxo centro se abría un gran círculo que permitía introducir a cabeza. Deste xeito, a tea caía dunha parte sobre o peito e da outra sobre as costas. Nos catro extremos o rectángulo prolongábase cunha banda terminada en flocos. Era unha tea de gran calidade en canto ao material e á decoración. Durante os séculos XII e XIII, nalgúns casos, foi substituída por unha peza de prata ou de ouro."}
{"id": 1191172, "term": "Táboa para alucinóxenos", "prompt": "Dime cal é a definición de \"táboa para alucinóxenos\".", "output": "Nas culturas precolombinas, receptáculo dunha soa peza, de madeira e forma rectangular cunha asa, que presenta, polo xeral, figuras antropomorfas, zoomorfas ou de seres monstruosos. Algunhas destas figuras teñen incrustacións de pedras, sobre todo malaquita e cuncha \"spondylus\" (en quechua \"mullu\"). Nun principio asignóuselles o nome de \"tabletas de rapé\", ao seren asociadas ao consumo do tabaco, aínda que é posible que a substancia inhalada fose o paricá ou cebil (\"Piptadenia peregrina\"). O máis representativo destas pezas é a súa iconografía, variada e complexa, que representa unha ampla gama de personaxes, aínda que parece reducirse a 16 temas básicos, sendo os máis complexos os que exhiben trazos do estilo de Tiwanaku. Entre os temas principais figuran: o \"decapitador\" (tema panandino do formativo que ten a súa orixe na cultura pukara do altiplano e Paracas da costa), motivos graduados, figuras humanas, peixes, felinos e aves, especialmente o cóndor. Os temas están en relación co rango e o prestixio dos usuarios.\n\nNota de alcance: Píos, tabletas e tubos inhaladores están asociados ao consumo de alucinóxenos, polo que lle asocia a unha función ritual e cerimonial. O costume de inhalar substancias psicoactivas é moi antigo na cultura atacameña (Chiu-Chiu, Chile); con todo, o trazo da tableta como parte do equipo de inhaladores ten a súa orixe nas influencias de Tiwanaku, onde estas eran de pedra, difundíndose o seu uso desde o altiplano á rexión de Atacama, así como ás zonas periféricas dos diaguitas arxentinos e chilenos. Hoxe séguense utilizando entre algúns grupos amazónicos como os mundurucús de Brasil ou os yanomami da selva venezolana."}
{"id": 1191173, "term": "Tubo inhalador", "prompt": "Que significa \"tubo inhalador\"?", "output": "Accesorio básico das tabletas para alucinóxenos realizado en óso, cana ou madeira, que forma parte do complexo inhalatorio, xunto coas espátulas vómicas e pequenos morteiros, da cultura atacameña (Chiu-Chiu, Chile).\n\nNota de alcance: Serven para aspirar o po alucinóxeno, polo que o seu uso é ritual e cerimonial. O seu emprego está documentado desde o Período Formativo, sendo anterior ao da aparición das propias tabletas para alucinóxenos. A súa tipoloxía en canto a formas e materiais foi variando ao longo dos séculos. A gran variedade testemuñada nas tumbas permítelle ao antropólogo Max-Uhle (1922) establecer catro tipos básicos que asigna aos diferentes períodos establecidos para a cultura atacameña. A primeira, que se correspondería coa fase máis temperá, é de cana delgada, co extremo inferior cortado a sesgo, cuxa función era a de apoiar o tubo sobre o po para absorbelo polo nariz, pechando a outra xanela co dedo. A parte superior adáptase á xanela do nariz cunha envoltura de fío ou mesmo unha conta de pedra. Nas sepulturas onde aparece este tipo non hai vestixios de tabletas. De igual forma, pero co corte inferior dereito recto, están asociadas ao período de influencia de Tiwanaku e ás tabletas deste estilo, servindo para insuflar o po na xanela doutro individuo. Outra tipoloxía presenta boca de madeira que substitúe o enrolado de la, na que se embute o canudo de óso, cana ou madeira, pero sempre cun corte dereito na súa parte inferior. Esta forma é a máis común, xunto coa anterior, na rexión atacameña e é característica do Horizonte Medio e do Período Intermedio Tardío. Na última fase hai un cambio radical no uso dos tubos, aumentando o seu número ao igual que o das tabletas. Aparecen tubos de madeira labrados dunha soa peza, adornados con figuras antropomorfas, zoomorfas ou monstros esculpidos en relevo, imaxes que poden estar en relación coas visións dos xamáns. Ás veces levan embutidos pequenos anacos de malaquita, cuncha ou pequenas tiras de ouro. O seu uso sitúaos ao redor do 800-1000 d. C."}
{"id": 1192154, "term": "Taboíña conmemorativa relixiosa", "prompt": "Que quere dicir \"taboíña conmemorativa relixiosa\"?", "output": "Panel, xeralmente engarzado nun marco, ás veces con motivos decorativos, representacións ou símbolos relixiosos, sobre o que figura, co nome do doante, a mención do donativo realizado a unha igrexa (misas conmemorativas, fundacións de dotes, construción de todo ou parte do edificio, doazón de mobles, etc.) en recordo dun beneficio recibido."}
{"id": 1191140, "term": "Taboíña coránica", "prompt": "Cal é a acepción de \"taboíña coránica\"?", "output": "Táboa en madeira pintada que contén unha \"sura\" ou versos do Corán, normalmente encadrados cunha decoración xeométrica. No reverso, adoitan escribirse algunhas liñas que fan alusión ao emprego das taboíñas na ensinanza do Corán efectuada nas \"madrasas\" ou escolas coránicas.\n\nNota de alcance: As taboíñas coránicas adoitaban colocarse nas casas como un acto de fe unha vez finalizado en aprendizaxe na escola coránica."}
{"id": 1193324, "term": "Talmud", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"talmud\"?", "output": "Texto central do xudaísmo que incorpora, en forma dun rexistro, as discusións rabínicas relativas á lei xudía, a ética, os costumes e a historia. A \"Misná\" é á súa vez obxecto de comentario: é o Talmud nas súas dúas recensións, a palestinense e a babilónica. O \"Talmud\" de Palestina ou Xerusalén remátase de compilar no século V, o de Babilonia no século VIII.\n\nNota de alcance: \"Talmud\" é un apócope da expresión completa \"Talmud Torá\", \"O Estudo da Torá\", a escrita e a oral. Unha comprensión moi característica do xudaísmo é que a \"Torá\" é como un anteproxecto da creación do mundo, abarca, pois, toda a creación; chégase a dicir que a \"Torá\" ten unha extensión moi superior á da creación. De aquí que \"Talmud Torá\" implique o estudo de todo o que existe no mundo. Formalmente é un comentario da \"Misná\", como se mostra na mesma disposición das páxinas, co texto da \"Misná\" no centro e o comentario rodeándoo. De feito esténdese a todo o que sexa de interese para os sabios, os \"hakamim\" ou \"talmidei hakamim\": votos e usos da vida diaria doméstica e pública, consellos profesionais, cuestións médicas e de hixiene, soños, cuestións lingüísticas, problemas éticos, asuntos de dereito penal, todo o relativo ás relacións matrimoniais e vida de familia, normativa estritamente relixiosa en canto aos sacrificios, costumes e xuramentos."}
{"id": 1192491, "term": "Tampón de peregrino", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tampón de peregrino\"?", "output": "No catolicismo, selo ou tampón que leva gravada unha representación relixiosa e cuxa función é a de imprimir sobre a pel do peregrino un recordo da súa peregrinaxe. Posteriormente, a imaxe podía ser tatuada co fin de perdurar."}
{"id": 1193317, "term": "Tanak", "prompt": "Define \"tanak\".", "output": "Sagrada Escritura dos xudeus ou nome utilizado no xudaísmo para o canon da Biblia Hebrea. O nome de \"Tanaj\", tamén \"Tenakh\" ou \"Tenak\", é un acrónimo hebreo formado polas letras iniciais das tres subdivisións da Biblia xudía ou da \"Tanaj\" (chamada Antigo Testamento entre os cristiáns): a \"Torá\" (a \"ensinanza\" ou Pentatéuco), os \"Nevi? ´im\" (os \"Profetas\") e os \"Ketuvim\" (os \"Proftos\").\n\nNota de alcance: A primeira colección completa da \"Tanaj\" é a versión grega chamada dos \"Setenta\" (\"Septuaginta\", polo número mítico de sabios que contribuíron á tradución) acabada durante o século II a. C. A versión dos \"Setenta\" contén materiais (chamados \"Apócrifos\") que non serán incluídos no canon bíblico da Biblia xudía."}
{"id": 1193322, "term": "Ketuvim", "prompt": "Define \"ketuvim\".", "output": "Libro dos \"Escritos\" dos xudeus composto por un variado conxunto de libros de diversas épocas, como Salmos (150 himnos e oracións), Proverbios, Xob, os Cinco rolos da\" Tanaj \" (Cantares, Lamentacións, Rut, Eclesiastés e Esther), Daniel, Esdras, Nehemías, 1 e 2 Crónicas."}
{"id": 1193321, "term": "Nevi´im", "prompt": "Explica que significa \"nevi´im\".", "output": "Libro de \"Os Profetas\" dos xudeus que está subdividido en dúas grandes seccións: \"Primeiros profetas\" ou \"anteriores\" e \"Últimos profetas\" ou \"posteriores\". Os \"anteriores\" están representados por seis libros de relatos históricos ou conxuntos esencialmente narrativos, Josué, Xuíces, 1 e 2 de Samuel, 1 e 2 dos Reis; os seus heroes son o sucesor de Moisés, Josué, Samuel, Saúl, David, os profetas Elías e Eliseo, ata a conquista babilónica do ano 587 a. C. Os Profetas \"posteriores\", reúnen os oráculos e as visións de Isaías, Xeremías, Ezequiel e os doce \"pequenos profetas\" (Amós, Abdías, Xonás, Miqueas, Nahum, Habacuc, Sofonías, Ageo, Zacarías e Malaquías)."}
{"id": 1193320, "term": "Torá", "prompt": "Que quere dicir \"torá\"?", "output": "Libro da Lei dos xudeus ou Pentateuco está formado polo \"Xénese\" (\"Bereshit\"), o \"Éxodo\" (\"Shemot\"), o \"Levítico\" (\"Wayikra\"), os \"Números\" (\"Ba-Midbar\") e o \"Deuteronomio\" (\"Debarim\"). A \"Torá\" formouse a partir de catro textos de diferentes épocas: J ou Yahvista, que utiliza o nome de YHWH para referirse a Deus (século X a. C. E ou Elohísta, que se refire a Deus co nome (plural) de Elohim (século VIII a. C. D, que constitúe a base da redacción dunha parte do \"Deuteronomio\" (ano 622 a. C.), e P. redactado por un grupo de sacerdotes, que constitúe a base do \"Levítico\" e de determinadas partes doutros escritos."}
{"id": 1191114, "term": "Tankil", "prompt": "Como se define \"tankil\"?", "output": "Brazalete de cairo de xabaril utilizado polos homes nas cerimonias de corte de cabezas celebradas entre os grupos de Kankanai, na Cordilleira de Luzón (Filipinas). Os \"tankil\" decorábanse con guedellas de cabelos da cabeza capturada. Se a cabeza era de muller, a figura tallada era feminina, e masculina se era de home. Os brazaletes podían ser ademais un símbolo de diferenciación social e de prestixio.\n\nNota de alcance: O corte de cabezas foi un dos trazos máis significativos dos grupos da Cordilleira de Luzón, cuxa importancia no pasado se recolle na súa mitoloxía. Non formaba parte esencial das cerimonias relixiosas, pero si era o camiño máis importante para a obtención de prestixio e poder dentro da comunidade, como así mesmo para vingar as ofensas sufridas por algún membro desta. A continuación desta práctica debíase á crenza de que unha cabeza humana era a ofrenda máis valiosa que podía facérselles aos antepasados, xa que con iso asegurábase unha colleita abundante e a fertilidade dos animais domésticos. As cabezas que se lles tomaran aos inimigos colocábanse nuns postes construídos especialmente no centro do poboado e celebrábase unha cerimonia cunha danza especial ao seu arredor."}
{"id": 1191770, "term": "Tapón de frauta", "prompt": "Que significa \"tapón de frauta\"?", "output": "Obxecto de madeira tallada con representacións antropomorfas e zoomorfas, característico dos ambuti (río Sepik, Papúa-Nova Guinea), utilizado como tapón de frauta ou como tapón e espátula do recipiente que contén o po de cal. Tanto nun caso como no outro, a figura tallada protexe a persoa que o leva. Cando as tallas son antropomorfas representan o espírito dos devanceiros e, polo xeral, hérdanse dos antepasados.\n\nNota de alcance: Como espátula utilízase para mesturar o po de cal coa \"noz de betel\", droga suave usada tradicionalmente en gran parte de Nova Guinea, o arquipélago Bismarck e as Illas Salomón. É un estimulante lixeiro con efectos excitantes similares aos obtidos mastigando as follas de coca. Aínda que popularmente se denomina \"noz de betel\", a substancia mastigada componse de tres elementos: carne ou gran da noz da palma de Areca (\"Areca catecú\"), froita ou folla do betel-pementa (\"Piper betel\") e o cal obtido queimando certas cunchas mariñas e corais. Como obxecto de protección, colócanse no interior das casas de reunión ou en vivendas illadas para defender os seus habitantes dos malos espíritos."}
{"id": 1189419, "term": "Cunca de bautismo", "prompt": "Explica o significado de \"cunca de bautismo\".", "output": "Vaso xeralmente ancho e pouco profundo, cunha asa, destinado á administración do Bautismo."}
{"id": 1188135, "term": "Filacteria", "prompt": "Define \"filacteria\".", "output": "Nome que reciben os dous pequenos estoxos, normalmente negros, cúbicos de coiro, que conteñen tiras de pergamiño (\"parasá\") con catro pasaxes alusivas da \"Torá\" (\"Exodo\" 13:1-10 e 11-16, \"Deuteronomio\" 6:4-9 e 11:13-21), escritos sobre pergamiño por man do \"sofer\" (miniaturista), e que se prolongan nunhas correas coas que se fixan no brazo esquerdo e na cabeza. Os recipientes para conter estas filacterias adoptan distintas formas, sendo as principais as pequenas caixas ou estoxos de coiro (estoxo para filacterias) e as bolsas de veludo bordadas con fíos de ouro que levan as iniciais do seu dono e que se adornan con motivos fitomorficos (bolsa de \"filacteria\").\n\nNota de alcance: É preceptivo para homes de 13 anos feitos (maioría de idade) poñerse as \"filacterias\" durante a \"tefilá\" da mañá en días non festivos. Desde o momento da cerimonia na que o varón alcanza a maioría de idade, este queda convertido en suxeito da observancia dos preceptos (\"bar mistvá\", literalmente \"fillo do mandamento\") ou prescricións relixiosas do xudaísmo, sendo el e non seu pai o responsable dos seus actos. A partir de entón, pode formar parte do \"quórum\" de dez homes adultos (\"minián\") necesario para celebración do culto."}
{"id": 1189671, "term": "Bolsa de Tefelín", "prompt": "Define \"bolsa de tefelín\".", "output": "No culto xudeu, bolsa de pequeno tamaño e de diferentes tecidos, como o veludo, na que se gardan os estoxos para \"filacteria\". Adoita presentarse ricamente bordada, ás veces con fíos de seda dourados e con motivos xeométricos e florais entrelazados. Tamén pode levar inscricións en caracteres hebreos, como o nome do propietario. Na outra cara, e tamén bordadas, adoitan aparecer de novo as iniciais do nome do propietario, nesta ocasión, en caracteres latinos.\n\nNota de alcance: A bolsa está destinada a protexer as filacteria, polo que a súa función é protectora e non ritual."}
{"id": 1189317, "term": "Estoxo para filacterias", "prompt": "Explica que significa \"estoxo para filacterias\".", "output": "No culto xudeu, caixa ou funda para gardar \"filacteria\", xeralmente ao redor dos 5 cm de lado. Pode realizarse en diferentes materias como o coiro ou, como se segue utilizando hoxe entre os sefardís do Estreito, de tea bordada sobre un armazón ríxido. En xeral, este estoxo debe estar realizado coa pel dun animal puro (\"kaser\") e ter a forma dun hexaedro ou cubo perfecto. Pode levar unha inscrición hebrea co nome do propietario e motivos decorativos. Leva un peche no centro e un anel circular que serve para penduralo dunha longa e fina correa que se ata ao brazo esquerdo ou ben se leva ao redor da fronte durante a oración da mañá. Estes colectores adóitanse suxeitar por unhas fitas de coiro á man esquerda ou á cabeza dos varóns desde a súa maioría de idade. Os que se suxeitan á cabeza teñen catro compartimentos separados por escasa distancia."}
{"id": 1189996, "term": "Maabarta", "prompt": "Con que significado se emprega \"maabarta\"?", "output": "No culto xudeu, nome que recibe o saínte de coiro situado na parte posterior do estoxo para \"filacteria\" e que forma un oco, a través do cal, se enfía a banda de coiro que se cingue ao brazo ou á cabeza."}
{"id": 1189997, "term": "Parasiyyot", "prompt": "Que quere dicir \"parasiyyot\"?", "output": "No culto xudeu, extracto do Pentateuco que se conserva nos \"estoxos para filacteria\". Están escritas sobre pergamiño por un escriba especializado nesta tarefa. As \"parasiyyot\" están enroladas e atadas fortemente cos pelos dun animal. Nas \"filacteria\" da man escríbense \"parasiyyot\" sobre unha longa peza de pergamiño; non así os da cabeza, que o fan en varias pezas, colocándose cada unha delas en diferentes compartimentos do estoxo. Os pelos do animal que atan as filacterias da cabeza son visibles desde fóra, o que simboliza que estas son benditas.\n\nNota de alcance: Dependendo do sistema adoptado, o occidental ou o oriental, o Pentateuco será lido integralmente ao longo dun ano (sistema occidental das \"parasiyyot\") ou en tres anos (sistema oriental das \"sedarim\")."}
{"id": 1189998, "term": "Retzuah", "prompt": "Explica o significado de \"retzuah\".", "output": "No culto xudeu, cinta que se anoa seguindo a forma de letra hebrea \"yod\" e que debe quedar preto do estoxo para \"filacteria\". Ten forma de nó corredizo de modo que poida axustarse ao brazo. A banda da cabeza disponse en forma de círculo para que se adapte ben. O nó que forma este círculo adopta a forma de letra hebrea \"dalet\" ou dobre \"dalet\"."}
{"id": 1189999, "term": "Titora", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"titora\"?", "output": "No culto xudeu, base cadrada do estoxo para \"filacterua\". A peza debe ser maior de dous dedos e menor de catro."}
{"id": 1191139, "term": "Tehlil", "prompt": "Explica que significa \"tehlil\".", "output": "Relicario, considerado tamén como unha xoia máxico-protectora (amuleto), xa que no seu interior encerra fórmulas máxicas, escritas por un \"taleb\", ou versículos do Corán.\n\nNota de alcance: Proporciónalles todo tipo de beneficios ás persoas que os levan. En Marrocos utilízase como protector contra o \"mal de ollo\", para desfacer o seu efecto maligno."}
{"id": 1191300, "term": "Temes", "prompt": "Explica que significa \"temes\".", "output": "Monicreque ou marioneta de trazos tallados de maneira groseira, utilizada nas cerimonias sagradas de \"Nevimbur\" (Melanesia, Oceanía).\n\nNota de alcance: Forman parte dun drama da mitoloxía dos ambat, no que se representa o heroe Mansip, a súa esposa Lieur e Lisivu, así como á súa numerosa descendencia. Esta cerimonia parece estar ligada a rituais de fertilidade."}
{"id": 1189691, "term": "Tenaces para o carbón litúrxico", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tenaces para o carbón litúrxico\"?", "output": "Instrumento, xeralmente de bronce, utilizado para coller as brasas (carbón litúrxico) dun parafuso e depositalas no incensario."}
{"id": 1011884, "term": "Tenebrario", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tenebrario\".", "output": "Candelabro de grandes proporcións e forma xeralmente triangular, con de trece a quince cirios. Normalmente colócase sobre un hastil de grande altura, sostido por un pé trípode que pousa sobre o chan, coas súas respectivas arandelas para as velas. A forma triangular relaciónase coa Santísima Trindade, as quince candeas cos Apóstolos e as tres Marías. Usábase no oficio de \"Tebras\" da liturxia antiga da Semana Santa."}
{"id": 1195322, "term": "Termini", "prompt": "Explica que significa \"termini\".", "output": "Pedra sacra baixo a protección do deus Termini, que os romanos colocaban nos campos en diversas cerimonias.\n\nNota de alcance: Durante a cerimonia acendíase o lume na fosa onde se situaba a pedra, inmolábase a res de modo que o seu sangue caese dentro do \"terminus\", para máis tarde arroxar froitas e incenso, derramar viño e mel e por fin asentar a pedra orlada con coroas e unxida."}
{"id": 1193326, "term": "Textos das Pirámides", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"textos das pirámides\"?", "output": "Nome dos máis antigos textos funerarios do antigo Exipto, compostos por uns oitocentos capítulos ou \"conxuros\", escritos en columnas sobre os muros dos corredores e das cámaras funerarias de nove pirámides que datan do Imperio Antigo (ca. 2707-2170 a. C.) O primeiro Período Intermedio (ca. 2181-2055 a. C.). Os \"conxuros\" ou encantamentos son moi variados. En primeiro lugar, fálase dun carácter ritual, probablemente relacionado coas cerimonias que acompañan o enterramento do rei. Entre eles atópanse as primeiras versións do ritual da \"Apertura da Boca\". Tamén hai moitos rituais de ofrendas. Unha gran parte do \"corpus\" está dedicada á continuidade da vida do morto no Máis Alá, son os textos chamados \"saju\", \"transfiguracións\", que converten o defunto nun 'aj'. A forma na que algúns están redactados demostra que se pretendía que fosen lidos en voz alta polo propio defunto. Tamén hai textos cuxa intención é protexer o defunto por medio da maxia. A data da redacción dos encantamentos pode variar. Aínda que algúns fan referencia a costumes funerarios prehistóricos, a maioría son redactados en Heliópolis.\n\nNota de alcance: Nas edicións e traducións actuais, cada un dos conxuros recibe unha numeración concreta segundo unha secuencia que está baseada na posición en que aparecen dentro da pirámide, avanzando desde a cámara funeraria cara ao exterior, aínda que tamén se suxeriu que a ordenación contraria (isto é, comezando pola entrada e avanzando ata a propia cámara do sarcófago) podía ser quizais a preferible e máis lóxica. A versión máis antiga é a da pirámide de Unas, en Saqqara (último rei da Dinastía V, ca. 2454-2297 a. C.). Estes textos eran unha prerrogativa real (aínda que tamén foron atopados nas pirámides de tres raíñas de Pepy II, Dinastía VI ca. 2297-2166). Séculos despois, algúns destes textos apareceron nos sarcófagos dos funcionarios de alto rango e forman parte do que se coñece como \"Textos dos Sarcófagos\". Outros tantos séculos despois, unha sección máis ampla da poboación tivo acceso a estes textos por medio do \"Libro dos Mortos\"."}
{"id": 1193327, "term": "Textos dos Sarcófagos", "prompt": "Con que significado se emprega \"textos dos sarcófagos\"?", "output": "Termo utilizado para referirse aos textos funerarios (conxuros ou encantamentos) escritos, en hierático ou xeroglífico cursivo, nas caras dos sarcófagos rectangulares do primeiro Período Intermedio (ca. 2181-2055 a. C.) Imperio Medio (ca. 2119-1793 a. C.), ademais de nos muros das tumbas e outros obxectos do enxoval funerario. Coñécense un total de 1.200 encantamentos dos \"Textos dos Sarcófagos\"; cada sarcófago contiña unha pequena parte. A distribución dos encantamentos nos seis paneis que forman o sarcófago non sempre é aleatoria; por exemplo, os encantamentos referidos á cabeza do defunto son escritos na zona na que esta repousa. Os encantamentos son unha colección de textos variados e moitos teñen como tema central a continuación da vida do defunto e a súa resurrección, ou encantamentos para proporcionarlle comida e outras necesidades ao defunto, tomados dos rituais de ofrendas, que se alternan con textos cuxo fin é reunir o defunto coa súa familia ou con textos que pretenden permitirlle transformarse ao seu antollo ou librarse de toda clase de perigos. As representacións do Máis Alá e os seus habitantes son moi comúns, facendo unha énfase importante no chamado Campo de Ofrendas. Tamén hai encantamentos pensados para evitar que o defunto teña que traballar no Máis Alá (pódese comparar á idea básica do \"ushebti\"). Moitos encantamentos teñen títulos que explican a intención do texto, algúns teñen unha postdata e, mesmo, instrucións de uso.\n\nNota de alcance: A maioría destes textos derivan dos \"Textos das Pirámides\" inscritos nos muros das pirámides do Imperio Antigo (ca. 2707-2170 a. C.) a partir de Unhas, último faraón da Dinastía V (ca. 2454-2297 a. C.). Nese momento, o uso dos textos funerarios estaba limitado ao rei, pero como resultado do colapso do Estado centralizado, a finais do Imperio Antigo, os encantamentos fanse accesibles ás clases superiores da poboación. Séculos despois, partes deste material textual fanse accesibles a unha porción aínda máis ampla da poboación (\"Libro dos Mortos\")."}
{"id": 1014926, "term": "Timiaterion", "prompt": "Que quere dicir \"timiaterion\"?", "output": "Recipiente de múltiples formas, tamén antropomórficas (no caso da cerámica clásica), provisto dunha escudela perforada e un corpo inferior, a xeito de cazoleta, que lle serve de soporte ou cámara de combustión, destinada a recibir as brasas e as substancias aromáticas para queimar (herbas ou incenso), sendo coroado por unha tapa tradeada con orificios polos que se escapa o fume perfumado.\n\nNota de alcance: En Roma, o \"thymiaterion\" coñecíase baixo o nome de \"turibulum\". Trátase dun obxecto ritual pertencente ao mobiliario litúrxico, no que normalmente se empregaban materiais nobres. Os \"thymiateria\" foron xa utilizados en Exipto e en Oriente antes da aparición dos fenicios, aínda que serán estes os que expandan o seu uso por todo o Mediterráneo, definindo un modelo propio, caracterizado principalmente pola presenza de motivos florais en forma de corola invertida, disposta no fuste baixo a cazoleta. Na Península Ibérica atopáronse os \"thymiateria\" máis monumentais, con máis de 60 cm de alto e outros de menor tamaño, de cerámica, que constitúen unha das formas clásicas do repertorio cerámico dos pobos ibéricos do val do Ebro."}
{"id": 1014890, "term": "Luterio", "prompt": "Como se define \"luterio\"?", "output": "Na cerámica clásica, recipiente ancho e profundo, con dúas asas horizontais elevadas por encima do bordo, e bico para verter."}
{"id": 1189485, "term": "Tesoiras de tonsurar", "prompt": "Dame a definición de \"tesoiras de tonsurar\".", "output": "Tesoiras, polo común de prata, utilizadas para o corte ritual de certa porción de cabelo no momento da adscrición á clerecía.\n\nNota de alcance: A tonsura propiamente dita, é dicir, a coroa clerical, data do século VI como unha práctica utilizada pola Igrexa para distinguir os clérigos dos penitentes e monxes, que conservaron a tonsura completa, a menos que fosen admitidos á dignidade sacerdotal. A iconografía asignoulle este atributo a San Paulo como sinal de preeminencia sobre os demais apóstolos."}
{"id": 1011490, "term": "Tintinábulo", "prompt": "Cal é o sentido de \"tintinábulo\"?", "output": "Insignia basilical, que consta dunha pértega alta, cun grande escudo do templo ou corporación á que está asignada esta distinción de basílica, coroado por outro escudo pontificio. Entre estes dous emblemas, nun espazo libre, colócase unha campaíña que irá anunciando a chegada da corporación basilical.\n\nNota de alcance: O nome de tintinábulo deriva do termo romano \"tintinabulum\", campaíña. Diferíronse ambos os termos; así, mentres o tintinábulo, no culto católico, é referido ao conxunto da insignia basilical descrita, o \"tintinabulum\" é a campaíña anunciadora utilizada no ritual do culto imperial romano."}
{"id": 1190098, "term": "Tirso", "prompt": "Dame a definición de \"tirso\".", "output": "Vara enramada, cuberta de follas de hedra e parra, ás veces rematada cunha piña de piñeiro, que adoita levar como cetro a figura de Dioniso (Baco), sendo interpretada como insignia ordinaria deste, e que usaban os antigos gregos nas festas dedicadas a este deus."}
{"id": 1189624, "term": "Torma", "prompt": "Dime cal é a definición de \"torma\".", "output": "Vaso de prata e incrustacións de coral, turquesas e outros elementos superpostos, que no budismo se utiliza para a presentación de ofrendas, como o arroz, que se colocan sobre un prato con motivo dalgunhas cerimonias. A \"torma\" complétase cunha placa en forma de chama, onde se representa por cada lado unha divindade budista sentada coas pernas cruzadas.\n\nNota de alcance: A \"torma\" simboliza o monte Kailasha, morada mítica dos deuses."}
{"id": 1016485, "term": "Tótem", "prompt": "Cal é o sentido de \"tótem\"?", "output": "Escultura de madeira tallada en forma de poste que é utilizada nas cerimonias funerarias e que, de modo moi estilizado, representa os antepasados. No animismo, son especialmente frecuentes entre os pobos indíxenas de Australia, de Canadá e de Alasca.\n\nNota de alcance: Estes postes adoitan ir decorados cos motivos totémicos do clan, ademais adoita tallarse a imaxe de animais protectores destes pobos."}
{"id": 1191713, "term": "Àbòm-àbàà", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"àbòm-àbàà\"?", "output": "Columna totémica sagrada fang (Guinea Ecuatorial), normalmente é decorada con figuras antropomorfas e zoomorfas en baixo relevo.\n\nNota de alcance: A columna colocábase no centro do \"àbàà\" ou casa comunal da palabra. O tótem familiar ou do clan denomínase \"èléngá\". O \"àbàà\", lugar no centro do poboado, é un espazo de transmisión, unha canle de comunicación, é alí onde se reúnen para noticias, preitos, faladoiros e tamén para recitar, onde se cultivan a música e a arte, os ritos e as crenzas. Antigamente, a función do \"àbàà\", cando se situaba no acceso aos camiños, era a de vixiar en tempos de guerra, mentres que da columna \"àbòm-àbàà\" colgábanse armas do corpo de garda nos días de perigo (R. Perramón 1965: 75)."}
{"id": 1181379, "term": "Trigonolito", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"trigonolito\"?", "output": "Pedra de tres puntas de forma basicamente piramidal, de lados cóncavos. Constitúe un dos obxectos máis representativos da cultura taína (República Dominicana, as Illas Virxes e Porto Rico). Ramón Pané refírese a elas como obxectos vinculados ao cultivo da iuca. Jesse W. Fewkes realizou unha clasificación polo seu tema e estrutura. Segundo o tema, clasifícanse en antropomorfos, antropozoomorfos e zoomorfos, e segundo estrutura nos seguintes tipos: cabeza nunha das súas puntas e pernas na oposta, e cono ou punta superior sen decoración; cara frontal na superficie cóncava do cono; e cabeza na parte superior mirando cara a arriba e sen ningún tipo de decoración. Posteriormente, novas pezas atopadas aumentan estas categorías: con rostro nunha das puntas inferiores e cono superior sen ningunha decoración e con rostro en cada un dos dous ángulos convexos do cono superior.\n\nNota de alcance: Os prototipos parecen atoparse en obxectos dos grupos prearaucanos ou arcaicos da illa Vieques, en Porto Rico, datados entre o 2200 e o 460 a. C. Trátase de pezas moi pequenas (de 2 cm a 4 cm de base), fabricadas coa cuncha dun lambí ou caracol mariño (\"Strombus gigas\"). Os grupos da tradición saladoide (400 a. C. -400 d. C.) adoptaron estas formas tricornes, realizando tamén exemplares en pedra ou coral. Os primeiros trigonolitos non tiñan decoración, polo que a súa relevancia relixiosa concentrábase na súa forma triangular. En Porto Rico, As Illas Virxes e o sueste da Española (actual Santo Domingo) (ca. 900 a. C.), os pequenos trigonolitios e as cabezas protomacorix de pedra ou de cuncha de crustáceo incrementarían o seu tamaño ata 30 cm e 40 cm Na súa base, xeralmente realizadas con rochas ígneas ou de pedra calcaria. A base do triángulo, cóncava e ás veces con forma de \" V, presenta pegadas de uso, o que podería implicar a súa función, ademais de mística, como ferramentas para procesar substancias ou alimentos que se consumirán nas cerimonias. Probablemente os trigonolitos terían diferentes tipos de poderes dependendo do carácter do personaxe cemí: se era un morcego-opía, un devanceiro antropomorfo, ou outro ser. Suxeriuse que a forma en si mesma, independentemente dos detalles, é a que indica a \"numinosidade\". É posible que os trigonolitos representen as formas triangulares das Illas Barlovento, visibles no horizonte para os remeiros das canoas. No territorio antillano non se atopan trigonolitos grandes e decorados, polo que se trata dunha expresión de tainidade limitada á rexión entre o sueste da República Dominicana, as Illas Virxes e Porto Rico."}
{"id": 1192883, "term": "Trikerion", "prompt": "Con que significado se emprega \"trikerion\"?", "output": "No culto ortodoxo, candelabro de tres brazos no que se introducen tres cirios que se cruzan entre si e que, xunto co \"dikerion\" (candelabro de dous brazos), é utilizado polo bispo para dar a bendición aos fieis. O \"trikerion\" simboliza a Trindade. Ambos os candelabros adoitan estar apoiados nas esquinas sueste e nordés do altar. Cando a cerimonia o require, o bispo colle os candelabros, o \"dikerion\" coa man esquerda e o \"trikerion\" coa dereita."}
{"id": 1190310, "term": "Trípode", "prompt": "Como se define \"trípode\"?", "output": "Recipiente de tres pés que, na época clásica, desempeñou un papel importante, tanto nas cerimonias sagradas como na vida profana. O trípode alcanza un carácter relixioso en procesos adiviñatorios, como asento ou cadeira da \"pitia\" (sacerdotisa), como sostén dos recipientes ou bandexas para sacrificios e ofrendas consagradas ao deus Apolo e outras divindades, ou ben como premio do triunfo en xogos e concursos. Estas pezas eran xeralmente de bronce, agás os monumentais e suntuarios que adoitaban ser de mármore. Os exemplares gregos, romanos e etruscos teñen en común seren montados sobre tres patas delgadas, lisas en forma de barrote, rematadas no seu extremo inferior por garras de animais, unidas entre si por aros ou por tirantes cruzados e soldadas por arriba directamente á bandexa, se a cuba era fixa, ou mediante un aro disposto para soster unha bandexa solta. A fin de facilitar o manexo, en ocasións engádenselle asas á bandexa e constrúense as patas de maneira que se poidan acomodar a distintas alturas.\n\nNota de alcance: Atopáronse exemplares destas pezas en diferentes santuarios, sobre todo en Olimpia e en Delfos. Os caldeos e asirios xa coñeceron este obxecto (trípode en bronce fundido de Babilonia, trípode achado nas ruínas de Nínive), mentres que os exipcios preferiron o soporte de catro pés."}
{"id": 1191277, "term": "Trishula", "prompt": "Que significa \"trishula\"?", "output": "Tridente ritual, símbolo dun dos dous grandes deuses da relixión hinduísta, Shiva (v. Figura de Shiva); a súa arma ou \"astra\", ao que se adoita representar con este obxecto sagrado nas súas mans, indicando imperio e forza irresistible dunha realidade transcendente. Tamén se coñece co nome de \"śūla\".\n\nNota de alcance: Considérase que, cando é invocado polos \"mantras\", o devandito obxecto atrae a presenza divina. A peza considérase como símbolo da actividade trinitaria do \"mantra\" AUM (creación, conservación, destrución), dos tres \"guna\" ou estados da consciencia, e da vitoria, cuxo sinal en \"V\" se pintan os \"vaishnavas\" ou devotos de Vishnu na fronte. Ten relación coa \"Tri-Ratna\" budista."}
{"id": 1188412, "term": "Tronco de Nadal", "prompt": "Que quere dicir \"tronco de nadal\"?", "output": "Tronco especialmente seleccionado para o lume de Nadal e ao que se lle presupón un carácter sagrado, máxico e profiláctico.\n\nNota de alcance: O tronco, que foi escollido antes da festa de Nadal, debe ser o suficientemente grande como para poder permanecer aceso ata o día de Reis. O carbón e as cinzas que se desprenden da combustión do tronco de Nadal consérvanse ata o Mércores de Cinza, permanecendo no fogar o resto do ano para escorrentar perigos que poidan ameazar a casa, o gando ou os seus moradores. En si mesmo posúe unha serie de propiedades: prevé e protexe contra as enfermidades os seus moradores e o gando, cura a ubre enferma, protexe contra a donicela ou os raposos, mata os animais daniños, etc. Coñécense numerosas variantes ao redor do tronco en diferentes rexións europeas, sendo Francia e España dous dos países onde mellor se conserva esta tradición. Unha das referencias literarias máis antigas que se coñece sobre o tronco figura en \"De correctione rusticorum\", coa anatemización de San Martiño de Dumio contra as supersticións vivas na súa diocese a finais do século VI. Esta antiquísima tradición galega esténdese a outras áreas xeográficas, onde se coñece con distintos nomes, converténdose, xunto co lume e a luz, no eixe das celebracións e os rituais do Nadal."}
{"id": 1188309, "term": "Olentzero enborra", "prompt": "Explica que significa \"olentzero enborra\".", "output": "Nome específico co que se lle coñece ao tronco de Nadal en Guipúscoa, cun simbolismo análogo a este: o seu carácter sagrado, máxico e profiláctico.\n\nNota de alcance: Co obxecto de escorrentar perigos que ameacen a casa, o gando ou os seus moradores, acéndese, xeralmente, por breve espazo de tempo en Noiteboa, permanecendo no fogar o resto do ano."}
{"id": 1188310, "term": "Pullizo de Nadal", "prompt": "Explica que significa \"pullizo de nadal\".", "output": "Nome específico co que se coñece ao tronco de Nadal en Navarra, cun carácter sagrado, máxico e profiláctico.\n\nNota de alcance: Acéndese, xeralmente, por breve espazo de tempo en Noiteboa, permanecendo no fogar o resto do ano co obxecto de escorrentar perigos que ameacen a casa, o gando ou os seus moradores."}
{"id": 1193088, "term": "Tió", "prompt": "Que quere dicir \"tió\"?", "output": "Nome específico co que se coñece o tronco de Nadal en Cataluña, cun simbolismo análogo a este, o seu carácter sagrado e máxico. Normalmente, adoita ser un tronco de madeira de aciñeira ou sobreira.\n\nNota de alcance: Na súa orixe, o Tió era tan só un tronco groso, aínda hoxe nalgúns pobos pódese atopar nas casas un gran tronco que se queima no lume uns días antes de Nadal. A partir desta forma máis primitiva, o Tió evolucionou pasando a ser un tronco escollido polos nenos, que se converte nun ser que se deberá alimentar e que vive durante uns días na cociña da casa e ao que hai que darlle de comer -tradicionalmente eran feixóns, pan seco e auga -, que dá os seus agasallos por Nadal e que despois se queima. Máis recentemente, esta característica de animal fantástico refórzase ao engadirlle ao tronco unhas patas e aproveitar a forma da madeira para facerlle cara, e engadirlle ollos, nariz e boca. O tronco adóitase tapar cunha manta, para ocultarlles os agasallos aos ollos dos nenos."}
{"id": 1185353, "term": "Tizón de Nadal", "prompt": "Que quere dicir \"tizón de nadal\"?", "output": "Nome co que se coñece o tronco de Nadal en Galicia.\n\nNota de alcance: Presúmeselle un carácter sagrado, máxico e profiláctico. Acéndese, xeralmente, por breve espazo de tempo en Noiteboa, permanecendo no fogar o resto do ano para escorrentar perigos que poidan ameazar a casa, o gando ou os seus moradores."}
{"id": 1016491, "term": "Tubo con reliquias", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tubo con reliquias\"?", "output": "Tonel de viril, de pequenas dimensións, que contén ou conserva reliquias de santos."}
{"id": 1190087, "term": "Tumi", "prompt": "Explica que significa \"tumi\".", "output": "Coitelo ritual propio da cultura incaica, xeralmente de bronce aínda que tamén se realiza en cobre, vinculado preferentemente ao mundo cerimonial, xa que a súa estrutura non o facía práctico no combate.\n\nNota de alcance: Son fabricados por medio de moldes bivalvos ou polivalentes. A análise de moitos deles demostra que o fío non foi amartelado, polo que non houbo intención de endurecelo. Os \"tumis\" foron utilizados en sacrificios, operacións rituais, trepanacións e outros ritos cruentos, circunstancia que explica o seu bo tratamento estético e a presenza de motivos alusivos a divindades humanas ou zoomorfas, representacións presentes no bordo do mango. Nos Andes recoñécese baixo o termo \"tumi\" o coitelo de folla semicircular, un dos obxectos metálicos de maior difusión. Este coitelo chairo áchase tanto en contextos domésticos como funerarios. Dependendo das pegadas de uso dedúcese a súa función: os de ouro servían para actividades cerimoniais. Entre os incas, os \"tumis\" foron utilizados entre outros, en rituais de sacrificio de animais (como as chamas). Ao ser os metais preciosos un monopolio da administración inca, os canons estéticos e os motivos iconográficos eran rixidamente impostos pola clase dominante que, á súa vez, controlaba a súa distribución exclusivamente entre a elite incaica. Na cultura inca, a relación entre a ourivaría e os obxectos sagrados era moi estreita. O metal era a achega máis importante dos homes á relación sobrenatural."}
{"id": 1193004, "term": "Tumim", "prompt": "Dame a definición de \"tumim\".", "output": "No culto xudeu, instrumento de adiviñación (pedra ou taboíña) suxeito ao pectoral do Sumo Sacerdote.\n\nNota de alcance: O proceso de adiviñación implicaba necesariamente o uso de dúas pezas denominadas \"urim\" e tumim, por medio das cales se podía obter unha resposta de \"si\" ou \"non\" para os asuntos importantes (1 Sam 23, 10-12; 30, 8)."}
{"id": 1192787, "term": "Tunjo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tunjo\".", "output": "Obxecto de tumbaga (aliaxe binaria de ouro e cobre de proporcións variadas, aínda que ás veces podería incluír cantidades menores de prata) que, na cultura muisca (Colombia), representa unha figura humana esquemática, de corpo laminar contornado por un fío metálico. Pode presentar un só ollo de xeito intencionado. Toda a peza remite a unha forma de triángulo invertido moi agudo.\n\nNota de alcance: Os \"tunxos\" foron considerados polos investigadores da cultura muisca como figuras votivas ou exvotos, é dicir, obxectos elaborados para seren ofrendados aos deuses, asociados a peticións feitas polos individuos por intermedio dos \"xeques\" ou sacerdotes; tamén se suxeriu que representan a quen fai a ofrenda."}
{"id": 1191645, "term": "Tupilak", "prompt": "Dame a definición de \"tupilak\".", "output": "Figura ritual híbrida tallada en óso ou en madeira que os inuit (Ammassalik, Groenlandia) utilizan cunha función principal, a de obedecer, normalmente, a fins maléficos. As súas representacións son variadas; de ollos e pupilas moi abertas, sacando peito ou, ao contrario, recollidos en posición fetal. Exhiben o seu esqueleto e marchan sobre dúas patas de oso, reptan sobre os dous tocos articulados ou combinan na súa talla trazos antropomorfos e zoomorfos.\n\nNota de alcance: O \"diálogo\" desenvolvido polos inuits (\"homes por excelencia\", como eles se denominan, en oposición ao termo \"esquimós\", \"comedores de carne crúa\") entre o home e o animal, non só resulta fundamental para a súa subsistencia senón que tamén se pode apreciar no corazón mesmo da súa arte e da súa tradición oral. Todo inuit ten o poder de saber dar forma, segundo unhas regras precisas, a estes fetiches capaces de facer mal, mesmo de matar un inimigo. Dos materiais empregados dependía a eficacia mesma desta maxia: anacos de animais mortos durante unha cacería, esqueletos, patas de paxaro, placentas e partes anatómicas de nonatos; así como cabelos e anacos dos vestidos da persoa pretendida."}
{"id": 1190289, "term": "Txantxa", "prompt": "Explica o significado de \"txantxa\".", "output": "Cabeza \"trofeo\" distintivo da cultura xíbara (Amazonia peruana) cunha función máxico-relixiosa. As \"tzantzas\" xíbaras caracterízanse por presentar unhas faccións distorcidas, debido á proxección dos beizos cara a diante e dos narices ensanchados que dan lugar a un falso prognatismo. A fronte está comprimida lateralmente, presentando senllas depresións á altura das tempas, probablemente debido á suxeición das cabezas nestes puntos mentres se preparaban.\n\nNota de alcance: O proceso de redución realizábase inmediatamente despois da batalla. Elixíase un lugar apartado e arrincábase a pel e os músculos do cranio humano. Posteriormente cosíase sucesivas veces. Despois dunha semana, a pel, tratada con area e pedras quentes, era cosida de novo e a cabeza levada ao poboado. Este complexo ritual máxico-relixioso concluía coa festa da Vitoria. A redución e a conservación da cabeza do inimigo, tiñan como finalidade encerrar nela a alma vingadora do morto e entrar así en posesión dos seus poderes, xa que para os xíbaros a forza vital dun home reside na súa cabeza. Ao mesmo tempo era un distintivo social: a maior número de \"tzantzas\" ou cabezas reducidas, maior era o prestixio alcanzado como guerreiro. Só os guerreiros que durante o estado de transo recibiran o permiso de Arútam -nome que reciben os espíritos protectores- podían matar e apoderarse da vida do morto, sendo Ayupún -señor da vida e da morte, que habitaba no ceo- o que lle ensinaba aos guerreiros a celebración da \"tzantza\", cuxo obxectivo era conseguir unha nova vida e a liberación dos malos espíritos."}
{"id": 1191757, "term": "Ua", "prompt": "Define \"ua\".", "output": "Bastón de mando de madeira, normalmente, cunha cara bifronte tallada nun dos extremos, característico da illa de Pascua (Polinesia). A altura destes bastóns antigos estaba comprendida xeralmente entre 90 cm e 160 cm, e a súa anchura máxima aproxímase a uns 10 cm. Ás veces non eran de todo rectos, aparecendo con algunhas curvas propias do arbusto que fora cortado. Os primitivos bastóns \"ua\" estaban feitos de madeira de toromiro (\"Sophora toromiro\") e ás veces en makói (\"Thespesia populnea\").\n\nNota de alcance: Os antigos pascuenses sinalaban que algúns \"ua\" gardábanse envoltos en esteiras de totora. Outras pezas similares, de menor tamaño e que serviron como mazas, reciben o nome de \"paoa\". O tipo de deseño dos \"ua\" adoita ser común en diferentes pezas de madeira e pedra dentro da escultura pascuense. Os ollos de obsidiana, abundante na illa, e as vértebras de peixes, serviron para darlles expresividade ás caras da figura. Os pómulos resaltados, boca xeralmente entreaberta e beizos saíntes, orellas con lóbulos alongados e furados, e fronte raiada, fan ver uns rostros que emiten dous recordos: primeiro aos personaxes vivos; e despois aos seus devanceiros, quen lles achegan o \"maná\" ou poder sobrenatural, co que poden vencer as dificultades que lle xurdiron ao\"ariki\" (xefe) ou persoa de rango que o posúe. Algunhas das características descritas tamén poden observarse na cara das xigantescas estatuas da illa."}
{"id": 1191971, "term": "Uxurhe", "prompt": "Cal é a definición de \"uxurhe\"?", "output": "Bastón cilíndrico cerimonial utilizado polo pobo edo (Bini, Nixeria) para chamar aos deuses e espíritos, quedando constituído como un vínculo co mundo espiritual. O \"ukhurhe\" (tamén chamado \"uxurhe\") máis xeneralizado é o de madeira, cunha cabeza ou unha figura completa, tallada no seu extremo. Está dotado dunha caixa con ferreña que emite sons cando se axita. Ás veces o resto do bastón tállase, parcialmente, adoptando unha forma de talo de cana.\n\nNota de alcance: O bastón bátese contra o chan e o portador profire exclamacións, bendicións e maldicións que atraen a atención das enerxías sobrenaturais. En ocasións, o \"ukhurhe\" foi utilizado no culto aldeán a Olokun, deus das augas. A miúdo, os relatos mitolóxicos relacionados co Oba atópanse escenificados en insignias ou emblemas de poder, como estes bastóns. A presenza de serpes e camaleóns, símbolos de metamorfose máxicas e mensaxeiros do mundo nocturno, reforza a función cultual destes bastóns. O bastón era colocado por cada fillo primoxénito no santuario do seu pai, antes de herdar a súa propiedade, unha obrigación que sempre debían respectar."}
{"id": 1016419, "term": "Antuca de viático", "prompt": "Como se define \"antuca de viático\"?", "output": "Parasol ou tornasol que acompaña e protexe o sacerdote que no culto católico transporta o Santísimo Sacramento que lles administrará aos enfermos."}
{"id": 1003235, "term": "Ungüentario", "prompt": "Cal é o sentido de \"ungüentario\"?", "output": "Recipiente en forma de bote ou botella, normalmente de pequeno tamaño, con pescozo moi estreito, utilizado como contedor de perfumes e ungüentos.\n\nNota de alcance: En Roma a súa función atópase dentro dun contexto funerario. Os iberos utilizárono como ofrenda funeraria, ou como vaso ritual, a partir do final do século IV a. C. e, sobre todo, entre os séculos III e II a. C. Existen producións locais en cerámica gris."}
{"id": 1192770, "term": "Urim e tumim", "prompt": "Explica o significado de \"urim e tumim\".", "output": "No culto xudeu, instrumento de adiviñación (pedra ou taboíña) suxeito ao pectoral do Sumo Sacerdote.\n\nNota de alcance: O proceso de adiviñación implicaba necesariamente o uso de dúas pezas denominadas \"urim\" e \"tumim\", por medio das cales se podía obter unha resposta de \"si\" ou \"non\" para os asuntos importantes (1 Sam 23, 10-12; 30, 8)."}
{"id": 1011849, "term": "Arca eucarística", "prompt": "Cal é a definición de \"arca eucarística\"?", "output": "Arca con tapa, normalmente labrada, onde se conservaban as hostias consagradas.\n\nNota de alcance: Están relacionadas co culto eucarístico católico e son utilizadas fundamentalmente nos cultos de Semana Santa. Entre este tipo de urnas pódense atopar pezas que van desde as que equivalen a sagrarios, ata verdadeiros altares agrarios con decoradas escalinatas e ricos frontais."}
{"id": 1001342, "term": "Urna relicario", "prompt": "Que quere dicir \"urna relicario\"?", "output": "Relicario deseñado como contedor de maior ou menor complexidade (urnas piramidais, romboidais, oitavadas, cadradas, etc.), inspiradas en formas arquitectónicas e elaboradas normalmente utilizando unha gran diversidade de materiais (metais preciosos, bronce, madeiras finas ou talladas e douradas, coral, embutidos de vidros, etc.)."}
{"id": 1181380, "term": "Ushebti", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ushebti\"?", "output": "Figura funeraria realizada en diversos materiais, normalmente de aspecto momiforme, que comeza a aparecer en Exipto a partir do Imperio Medio (ca. 2119-1793 a. C.), probablemente derivada das esculturas funerarias e dos modelos que se depositaban nas tumbas desde a época do Imperio Antigo (ca. 2686-2181 a. C.) e que foron chamadas polos seus propietarios \"shabtis\" ou \"ushebtis\" a partir da Dinastía XXI (ca. 1069-945 a. C.) Aínda que poden aparecer sen elas, a maioría dos exemplares adoitan presentar inscricións. Nos inicios do Imperio Novo (1550-945 a. C.), as figuras aparecen en ocasións acompañadas de modelos de aixadas e de cestos para substituír o defunto no traballo dos campos. O estilo de realización variou en cada época, así como os materiais ou cores que se empregaron na súa elaboración; algúns foron feitos en pedra, outros en madeira, pero a maioría foron modelados en fayenza azul ou verde. As perrucas e os adornos tamén proporcionan cronoloxía, pero o máis significativo son as inscricións, que permiten saber os nomes, filiación e cargos de multitude de exipcios, permitindo establecer xenealoxías de familias completas con extrema precisión.\n\nNota de alcance: Inicialmente o defunto dispón dun só \"ushebti\", pero durante o Imperio Novo o seu número increméntase e chéganse a contar ata 365 figuras por enterramento, unha por cada día do ano, acompañadas de 36 capataces. Este incremento determinou a confección dunhas caixas ou contedores especiais para eles, as chamadas \"caixas de ushebti\". A finalidade destas estatuíñas era a de evitar que o seu propietario tivese que enfrontarse ao traballo que, para conseguir alimento, suponse lle correspondería no Máis Alá. A palabra que os designa, \"ushebti\", deriva do verbo exipcio \"ushab\", que significa responder: serían entón os \"respondentes\" que actuaban como substitutos dos defuntos cando o deus os convocaba para traballar nos seus campos. Por iso, en numerosas ocasións, aparece inscrito sobre o corpo o capítulo VI do \"Libro dos Mortos\" que nunha das súas versións di: \"Oh, ushebti, que estás aquí, se o defunto X é designado para traballar no outro mundo, para cultivar o campo, para transportar as areas desde o leste ata o oeste, ti responderás: son eu, aquí estou\". O \"ushebti\" levantábase e, substituíndo o defunto, convertíase en persoa viva e executaba as tarefas que lle encomendaba o deus. Noutras ocasións, só aparecía o nome e o cargo do propietario, aínda que a ausencia do capítulo VI non os liberaba do traballo nos campos divinos."}
{"id": 1182042, "term": "Caixa de ushebti", "prompt": "Cal é o sentido de \"caixa de ushebti\"?", "output": "Caixa destinada a servir de contedor dos \"ushebti\" que se depositaban como parte do enxoval funerario nas tumbas exipcias. Adoitan estar decoradas."}
{"id": 1191850, "term": "Vahana", "prompt": "Dame a definición de \"vahana\".", "output": "Montura ou vehículo mítico das divindades do hinduísmo, xeralmente un animal aínda que, ás veces, pode ser representado con aspecto antropomórfico.\n\nNota de alcance: A importancia dos \"vahana\" depende directamente dos seus amos: Hamsa (v. Figura de Hamsa) para Brahma (v. Figura de Brahma) e Saraswati; Garuda (v. Figura de Garuda) ou \"Palabra Voadora\" (que transporta a Vishnu e Lakshmi); Nandi (v. Figura de Nandi) ou \"Paixón\" (que controlan Shiva e Parvati); o tigre Bagh ou o león Simha, chamados ambos Manashthala (da deusa Durga); o elefante Mushaka (de Ganesa); o elefante de tres cabezas Airavata (de Indra); o papagaio e a pomba (de Kama e o seu Shakti Rati, respectivamente); o Makara, ou un crocodilo, deus ou tartaruga (do rato Varuna e das deusas fluviais Ganga e Yamuna); e o de búfalo de auga (Yamuna)."}
{"id": 1191868, "term": "Figura de Garuda", "prompt": "Que significa \"figura de garuda\"?", "output": "Figura ritual que representa, na mitoloxía hindú, o Home-aguia, \"vahana\" do deus Vishnu (v. Figura de Vishnu)). Adóitase representar como unha poderosa ave de cabeza humana con tres ollos e un pico de aguia.\n\nNota de alcance: Na arte india, a figura de Garuda ten un lugar de honra aos pés do templo de Vishnu, ben dentro dun \"mandapa\" (sala de oración destinada aos fieis nos templos hindús), un \"ratha\" ou unha \"chhattri\" (pavillón exento ou baldaquino, de orixe relixiosa hindú, que podía servir para albergar ou acubillar unha imaxe de culto menor ou lembrar o lugar da incineración dun personaxe hindú), ou ben sobre un piar \"stambha\". Garuda é fillo do sabio Kashyapa e da \"apsara\" Vinata (A da Sabedoría Suprema), casado coa deusa Unnati (Progreso), coa que ten seis fillos (os máis importantes Sampati e Jatayu, dous paxaros fabulosos do Ramayana). Garuda é moi popular e goza de numerosos epítetos: Gaganeshvara (Señor do Ceo), Garutman (Xefe dos paxaros), Kamayus (O que consegue o seu desexo), Nagantaka (Destructor dos naga), Raktapaksha (O das ás vermellas), Rasayana (Rápido como o mercurio), Sarparati (Enemigo das serpes), Sitanana (O da cabeza branca) e Suparna (O de grandes ás)."}
{"id": 1191851, "term": "Figura de Hamsa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"figura de hamsa\".", "output": "Vahana tradicional de Brahma (v. Figura de Brahma) e da súa esposa Saraswati (v. Figura de Saraswati). A figura que representa unha ave mítica do hinduísmo, os especialistas da mitoloxía india designaron estas representacións tanto con forma de oca como de pavo real."}
{"id": 1191991, "term": "Figura de Nandi", "prompt": "Explica que significa \"figura de nandi\".", "output": "Figura ritual, de cor branca, que representa un touro, \"vahana\" de Shiva (v. Figura de Shiva). Case sempre se lle representa tombado nun pavillón)), que é erixido diante da entrada dos templos dedicados á mencionada divindade. Tamén recibe o nome de Śālankāyana e Tāṇḍava-Tālikā.\n\nNota de alcance: A Nandi réndeselle culto como símbolo do deus Shiva e como gardián de todos os mamíferos."}
{"id": 1106764, "term": "Vajra", "prompt": "Define \"vajra\".", "output": "Cetro diamantino do buddhismo \"Vajrāyāna\". Sendo o atributo do deus hindú Indra (v. Figura de Indra), este cetro foi adoptado e adaptado polo budismo, especialmente tibetano, ocupando unha posición dominante entre os símbolos tántricos. De metal ou de pedra, segundo o número de puntas de que conste, simboliza distintos conceptos. Xeralmente constituído por unha esfera central da que sae a cada lado unha flor de loto. Destas xorden cinco raios, en dirección aos catro puntos cardinais, que se curvan ata unírense no extremo e que poden facer alusión aos cinco puntos cardinais ou aos cinco picos do Monte Meru. A esfera simboliza a plenitude da perfección, a unidade de todas as cousas antes de que caian no dualismo, os lotos representan o mundo dos opostos, o xurdimento da dualidade básica da existencia, e os raios, que se despregan a cada lado, simbolizan as calidades negativas que nos encadean ao mundo terreal, así como tamén as calidades espirituais que nos liberan. A este cetro coñecido en sánscrito como \"vajra\" tamén se lle pode denominar como \"rdo-rgé\" en tibetano.\n\nNota de alcance: Como a maior parte dos obxectos rituais do budismo, o \"vajra\" é de orixe hindú. É o raio, símbolo da luz e a forza divinas. En sánscrito significa \"O das mil puntas\" e é a arma arreboladiza de Indra. A calidade do \"vajra\" é a de poder unir os dous polos opostos da existencia. Esta polaridade é simbólica e, xunto coa manipulación ritual da campá \"ghanta\", indica, respectivamente, sabedoría e compaixón. Nas mans do mestre, o equilibrio entre ambas, establécese por medio de xestos rituais, a \"mūdrā\", simbolizando a unión do poder masculino coa enerxía feminina, xa que para conseguir o nirvana é necesario rexeitar todo o dualismo. Indisolublemente unidos, son a esencia do vehículo do diamante. En certos rituais representan os dous diagramas fundamentais, inseparables virtualmente no universo budista. O \"vajra\" ten moita importancia na mitoloxía hindú, foi construído por Tavashtri e Vishvakarman, dous arquitectos que escribiron \"Shastra\" ou \"Manuais de Arquitectura Sagrada\". No budismo \"mahayana\" adquirirá un gran protagonismo a partir do século V, converténdose no \"diamante\" pola súa sabedoría indestrutible, e cara ao século VII orixinará o budismo \"Vajrayana\". Entre os moitos nomes derivados de \"vajra\" destacan: Vajradhara para Adi-Buddha; Vajradharma e Vajrapani para os Bbodhisattvas; Mahachakra-Vajrapani para unha advocación de Avalokisteshvara con seis brazos e tres cabezas (de cor azul, branca e vermella), e Vajra-Heruka (tamén invocado como Vajrasattva ou Hevajra) para unha divindade tardía do panteón lamaísta, de cor azul, tres cabezas, catro pernas e seis brazos, en cuxas mans porta outros tantos obxectos rituais, entre os que sempre aparecen \"vajra\", \"ghanta\", \"kartrikā\" e \"phur-bu\"."}
{"id": 1192026, "term": "Vajra de cinco puntas", "prompt": "Cal é a acepción de \"vajra de cinco puntas\"?", "output": "Tipo de \"vajra\" cuxas puntas poden estar dispostas en coroa ou en grupos de catro organizados ao redor dun eixe. Existen numerosas variedades segundo a súa forma ou decoración. Tamén se utilizaron de xeito habitual para decorar o mango das \"ghanta\".\n\nNota de alcance: No budismo, simbolizan ademais dos cinco elementos, os Cinco Jina, as cinco clases de sabedoría, etc."}
{"id": 1192025, "term": "Vajra de catro puntas", "prompt": "Cal é a acepción de \"vajra de catro puntas\"?", "output": "Tipo de \"vajra\" pouco utilizado e representado. Consta de catro puntas a cada lado dun mango central.\n\nNota de alcance: Simboliza os catro \"momentos\" da vida do Buda Shākyamuni, os catro períodos budistas, os Catro Grandes Budas, etc."}
{"id": 1192023, "term": "Vajra de dúas puntas", "prompt": "Que significa \"vajra de dúas puntas\"?", "output": "\"Vajra\" cuxa aparencia se asemella ás pinzas de cortapicos e que representa no budismo a dualidade das aparencias. Tanto a súa representación como a súa utilización non son habituais."}
{"id": 1192027, "term": "Vajra de nove puntas", "prompt": "Cal é o sentido de \"vajra de nove puntas\"?", "output": "\"Vajra\" pouco común con nove puntas en cada lado, en xeral agrupadas en forma de coroa. É utilizado sobre todo no Tíbet. A miúdo atópase na man oposta á que sostén a campá (\"ghanta\")."}
{"id": 1192024, "term": "Vajra de tres puntas", "prompt": "Cal é a definición de \"vajra de tres puntas\"?", "output": "Tipo de \"vajra\" máis utilizado e representado. Consta de tres puntas a cada lado dun mango, as dúas puntas exteriores cúrvanse cara á punta dereita do centro, ou ben pode aparecer con tres puntas curvadas cara ao medio.\n\nNota de alcance: As tres puntas representarían, no universo material e espiritual, o \"Triratna\", os \"Tres Tesouros\" do budismo: Buda, Dharma e Samgha, así como os Tres Misterios de palabra, do pensamento e do acto."}
{"id": 1192022, "term": "Vajra dunha punta", "prompt": "Dame a definición de \"vajra dunha punta\".", "output": "\"Vajra\" que consta dunha soa punta en cada un dos lados dun mango curto. A punta ten unha sección cadrada, curta e pouco afiada.\n\nNota de alcance: Os \"vajras\" simbolizan distintos conceptos segundo o número de puntas; neste caso representa o eixo vertical do universo e a unión do mundo material co espiritual, así como o dos dous grandes \"mandalas\", o Vajradhatu e o Garbhadhatu. Nas seitas tántricas, o \"vajra\" dunha punta non é utilizado máis que polos relixiosos de rango inferior."}
{"id": 1191568, "term": "Viswavajra", "prompt": "Con que significado se emprega \"viswavajra\"?", "output": "Dobre cetro ou \"vajra\" dobre, con catro puntas. Representa os catro Dhyani Buddhas (o centro do universo) que se corresponden cos catro puntos cardinais: ao norte, Amoghasidhi; ao leste, Akshobhya; ao sur, Ratnasambhava; e ao oeste, Amitayus. Así mesmo, con este símbolo gravado na base, sélanse as estatuas das divindades que foron consagradas."}
{"id": 1016497, "term": "Vara de irmandade", "prompt": "Con que significado se emprega \"vara de irmandade\"?", "output": "Vara metálica cos emblemas e símbolos da Confraría ou Irmandade correspondente que a rematan.\n\nNota de alcance: Durante as procesións de Semana Santa católica, pórtana o irmán maior, deputado maior ou viceirmán maior da Confraría."}
{"id": 1016498, "term": "Vara pertegueira", "prompt": "Cal é a acepción de \"vara pertegueira\"?", "output": "Vara alta de mando que leva o pertegueiro ou ministro secular nas igrexas catedrais, que asiste acompañando os que ofician no altar, coro, púlpito e outros ministerios, levando na man a vara pertegueira para ordenar o persoal de servizos en ceroferarios (acólito encargado de levar o cirial na igrexa e nas procesións) ou turiferarios (o encargado de levar o incensario)."}
{"id": 1189862, "term": "Vasilla asubiadora", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"vasilla asubiadora\"?", "output": "Cerámica escultórica de dobre corpo con unión de asa ponte e bico cónico, común no mundo andino precolombino. Unha perforación ao final da asa permite a libre circulación do aire e a obtención dun son agudo se se sopra polo bico. Nun dos corpos adóitase esculpir unha ou mesmo dúas figuras antropomorfas que chegan a escenificar, en ocasións, un cerimonial de enterro.\n\nNota de alcance: Este tipo de obxectos cumpría unha función cerimonial e adoitaba formar parte do enxoval funerario que acompañaba os restos dos grandes señores. En xeral, o obxecto destas pezas era o de impactar nos rituais aos asistentes que, ao descoñecer o seu mecanismo de funcionamento, vían neles un verdadeiro carácter máxico."}
{"id": 1189707, "term": "Vaso de ablucións", "prompt": "Define \"vaso de ablucións\".", "output": "Pequeno recipiente cuberto con tapa. É utilizado polo sacerdote para lavarse o polgar e o índice da man dereita, despois de dar a comuñón nas misas ou cerimonias particulares. Pode ter a forma dunha pequena copa, ás veces equipada con asas.\n\nNota de alcance: Para evitar que a auga se derrame ao exterior, a miúdo, cóbreselle cun prato. Cando o vaso de ablucións se utiliza sobre o altar, acompáñase do purificador suxeito por un pequeno soporte."}
{"id": 1189655, "term": "Vaso de bautismo", "prompt": "Que quere dicir \"vaso de bautismo\"?", "output": "Gobelete, ás veces, provisto dunha asa móbil horizontal na parte superior, utilizado no culto protestante. Tamén pode adoptar a forma de botella.\n\nNota de alcance: O uso é idéntico ao da xerra bautismal."}
{"id": 1190090, "term": "Vaso dyeseret", "prompt": "Dame a definición de \"vaso dyeseret\".", "output": "Recipiente colector de líquidos ou incenso, material imprescindible nas cerimonias de purificación exipcias. Este vaso utilizábase na cerimonia da \"Apertura da boca\", na que se vertía a auga sobre o defunto\n\nNota de alcance: A cerimonia da \"Apertura da boca\" realizábase sobre a momia unha vez que o proceso de embalsamamento rematara. Grazas a esta cerimonia, o defunto podía falar de novo, comer e beber; pero ademais, esta permitía a reanimación completa do corpo e a recuperación da enerxía vital tan necesaria para soportar a presenza do \"ba\" (alma que se representaba comunmente como un paxaro con cabeza humana). Esta práctica cerimonial esixía que para obter a purificación do defunto, se utilizasen catro vasos iguais. Xeralmente, estes vasos aparecen asociados a outros dous, os chamados \"nemset\" e \"hes\", que participan na mesma cerimonia funeraria."}
{"id": 1190088, "term": "Vaso hes", "prompt": "Como se define \"vaso hes\"?", "output": "Recipiente colector de auga destinada ás libacións e ás purificacións. Realízase en diferentes tipos de materiais: bronce, cobre, prata e tamén barro. En ocasións está provisto dun bico para verter por onde sae a auga e dunha tapadeira, xeralmente redondeada que, ás veces, adopta a forma dun animal simbólico, como no caso do carneiro de Amón.\n\nNota de alcance: Polo xeral estes vasos aparecen asociados aos chamados vasos \"dyeseret\" e \"nemset\" na cerimonia funeraria da \"Apertura da boca\". A libación foi unha práctica habitual en Exipto debido ás propiedades inherentes do líquido que contiña: a auga. A través do líquido podíase transmitir, tanto a unha persoa como a un obxecto, a intención do ritualista, podendo á súa vez conferirlle interpretacións místicas. A auga podía obterse do lago sagrado do templo, onde se celebraban as navegacións rituais ou se purificaban os sacerdotes. Así, ao celebrarse a cerimonia de fundación dun templo, o rei regaba o chan con auga procedente dun vaso \"hes\", que contiña auga do Nun, principio de todas as cousas. Na Festa \"sede\", ou festa de xubileu do faraón, tamén se realizaban as aspersións necesarias para cumprir o rito. Os vasos \"hes\" tiveron igualmente un papel primordial no culto funerario; a través deles vertíase o líquido nas mesas de ofrendas. En ocasións os propios vasos foron representados na superficie exterior destas. Así mesmo, foron utilizados como amuletos; levar sobre si este símbolo era un medio de estar protexido polos deuses."}
{"id": 1015655, "term": "Cáliz esmoleiro", "prompt": "Dame a definición de \"cáliz esmoleiro\".", "output": "Recipiente utilizado no culto católico para pedir esmola, polo xeral de metal, de formas variadas: copa (copa esmoleira), cunca (cunca esmoleira) ou gobelete (gobelete esmoleiro). Nos casos nos que os recipientes sexan doados polos fregreses á igrexa, estes adoitan levar unha inscrición indicando a finalidade, o ano e o nome do doador ou da Confraría á que pertence."}
{"id": 1191641, "term": "Vaso monolaminar", "prompt": "Cal é o sentido de \"vaso monolaminar\"?", "output": "Recipiente monolaminar cefalomorfo, normalmente de prata, que ten como característica principal a presenza de trazos faciais con nariz prominente. Algunhas pezas presentan a particularidade de representaren dúas caras que se opoñen entre si. Este tipo de obxectos pertencen a unha tradición metalúrxica costeña que se desenvolve en Perú desde o Intermedio Tardío (1000-1400 d. C.) Horizonte tardío (1400-1532 d. C.) Está composto por unha aliaxe binaria de prata-cobre, predominando o primeiro elemento, o que favorece a maleabilidade do metal. As técnicas de manufactura son: laminado, recopado e embutido.\n\nNota de alcance: O carácter ritual deste tipo de recipientes vénlle dado polo tipo de material utilizado. O metal, nas culturas peruanas precolombinas, quizais pola súa dificultade de obtención, transformación e durabilidade, así como polos sorprendentes resultados artísticos, é o material que máis utilizou o home precolombino para ofrecerllo aos seus deuses como pagos, ofrendas e ritos, en todos os procesos da produción metalúrxica, desde a extracción do mineral, transformación nos centros metalúrxicos, talleres de ourives e como obxecto relixioso e usado como símbolo de poder político, relixioso e divino. O seu eminente significado relixioso reflíctese nos contextos arqueolóxicos de diferentes escavacións realizadas na costa do Perú, onde se documentaron achados dos vasos como ofrendas asociadas á clausura de vans de edificacións funerarias maiores, polo que se deduce que cumpriu a función de ofrenda durante a cerimonia do monumento. Aínda que diversas coleccións privadas e exposicións de museos catalogasen estes vasos como elementos pertencentes á cultura chimú, baseándose na súa proveniencia norteña, as últimas escavacións arqueolóxicas demostran que estariamos ante unha tradición amplamente costeña, que abarcaría tanto a costa central como a sur do Perú, asociando as pezas con eventos de gran significación relixiosa e política das sociedades que se desenvolveron entre o 900-1532 d. C."}
{"id": 1190089, "term": "Vaso nemeset", "prompt": "Explica o significado de \"vaso nemeset\".", "output": "Tipo de xerra de biquelo ou vaso de lustracións, utilizado como recipiente contedor de líquidos ou incenso, material imprescindible nas cerimonias de purificación exipcias. Este vaso utilizábase na cerimonia da \"Apertura da boca\", na que se vertía a auga sobre o defunto.\n\nNota de alcance: A cerimonia da \"Apertura da boca\" era un acto litúrxico que tiña como finalidade devolverlles a vida ás estatuas funerarias e á momia."}
{"id": 1011857, "term": "Vaso ritual", "prompt": "Dime cal é a definición de \"vaso ritual\".", "output": "Recipiente, de diversas formas e materiais, que forma parte da vaixela cerimonial utilizada en lugares de culto."}
{"id": 1193316, "term": "Veda", "prompt": "Que significa \"veda\"?", "output": "Cada un dos libros sagrados que constitúen o fundamento da tradición hindú. \"Veda\" significa \"coñecemento\" ou \"sabedoría sagrada\" e aplícase ás sagradas escrituras que os hinduístas consideran autorrevelación do absoluto, concibido como palabra de verdade. O \"corpus\" védico comprende os libros que compendian a Sabedoría antiga e vaise formando en tres períodos sucesivos: Coleccións, \"Samhita\", de himnos en verso (1200-800 a. C.), \"Rgveda\", \"Samaveda\", \"Yajurveda\" e \"Atharvaveda\"; Comentarios, principalmente en prosa (800-200 a. C.), \"Brahmanas\", \"Aranyakas\" e \"Upanisads\"; e manuais normativos (500-200 a. C.), \"Sutras\". Os dous primeiros (Coleccións e Comentarios) constitúen o núcleo central da tradición relixiosa do hinduísmo, os propia e unánimes considerados \"Sruti\" (\"revelación\"). As Coleccións \"Samhitas\" están compostas polos catro libros que en Occidente se coñecen baixo o nome xenérico de \"Veda\", \"sabedoría\", e constitúen o primeiro monumento literario da India, danlle nome a todo este longo período de desenvolvemento relixioso e cultural. Este \"corpus\" máis antigo de literatura india está constituído por verdadeiras antoloxías de himnos de tema relixioso destinados a seren cantados durante o ritual. Os \"Samhitas\" que constitúen o \"Veda\" son, en principio, tres, por iso nalgúns textos fálase do \"Veda\" como de \"a Tripla Sabedoría Sagrada\" (esta expresión mantense aínda nalgúns textos tardíos e mesmo nas \"Leis de Manu\", integradas no Mahabharata), formada por \"Rgveda\" (\"A sabedoría expresada en estrofas laudatorias\"), o máis antigo, e os dous \"Samhitas\" litúrxicos, que en gran medida descenden del, o \"Samaveda\" (\"A sabedoría expresada en fórmulas\"). Posteriormente foi aceptado entre os \"Vedas\" o último dos compilados, o \"Atharvaveda\" (\"A sabedoría expresada en himnos máxicos\"), completándose así unha estrutura cuádrupla do \"Veda\", representado mitoloxicamente nas catro bocas de Brahma (v. Figura de Brahma).\n\nNota de alcance: Os textos que constitúen a revelación (\"sruti\") foron \"oídos\" (raíz \"sru\") por unha serie de vates ou videntes (\"rsi\") agrupados en sete familias, que encerraron a verdade da palabra sagrada (\"brahmán\") en oracións ou himnos secretos que tiñan un significado máxico (\"mantra\"). O Veda, transmitido durante moitos séculos oralmente por un gran número de escolas chamadas \"sakha\" -ás que se deben as distintas recensións do texto -, foi conservado escrupulosamente como patrimonio exclusivo da caste brahmánica (\"brahmáns\") ata o século XIX, é dicir, ata o momento en que os estudosos europeos publicaron as súas primeiras edicións impresas. Estes textos constitúen todo o \"saber\" dos indoarios e o fundamento de toda a cultura relixiosa da India. A consideración do \"corpus sruti\" é tamén cambiante. Todos os hinduístas consideran \"sruti\" o \"Veda\" completo, as catro coleccións (Samhitas), así como \"Brāhmanas\", \"Aranyakas\" e \"Upanisads\". Pero, dependendo da súa afiliación, os seguidores dos distintos \"sampradaias\" (seitas) poden darlles este carácter aos Purāṇas,? Āgamas Śaivitas (sobre todo aos 28 canónicos), \"Samhitas vaisnavas\" e \"Tantras\". Isto implica que o \"corpus revelado\" en realidade non se pecha nunca."}
{"id": 1193636, "term": "AtharvaVeda", "prompt": "Dame a definición de \"atharvaveda\".", "output": "Cuarto e último dos libros considerados \"Veda\", xunto co \"Rgveda\", o \"Samaveda\" e o \"Yajurveda\". Como os anteriores, é unha colección de himnos en verso, algúns tomados do \"Rgveda\", aínda que a maioría distintos e orixinais. Nel reúnense os himnos que quedaran fóra do \"Rgveda\" polo tipo de rituais ao que pertencían, así como aqueles de redacción máis recente. Este carácter máis próximo da compilación do \"Atharvaveda\", \"Veda\" dos Atharvanes, faise evidente porque incorpora citas literais (mesmo himnos enteiros) do \"Rgveda\", \"mantras\", en prosa, e xunto a eles (maioritarios), en verso, contén unha importante cantidade de himnos especulativos con concepcións relixiosas, cosmogónicas e cosmolóxicas claramente recentes. Con todo, xunto a estes elementos, o \"Atharvaveda\" contén himnos tan antigos como os do \"Rgveda\", os que foron excluídos pola súa non vinculación aos grandes rituais públicos e oficiais, senón ao ámbito do máxico e o privado fundamentalmente. É a parte da tradición ritual que quedou fóra da primeira alianza que deu lugar ao \"Rgveda\".\n\nNota de alcance: O \"Atharvaveda\" vai destinado aos sacerdotes que practican ritos privados, relacionados co nacemento, matrimonio, enfermidade, morte e coas demais circunstancias da vida privada ou colectiva que non requiren rituais solemnes. Os sacerdotes que se especializan nestes rituais realizan prácticas de dobre cara: por unha banda, dominan os ritos benéficos, de apazuguamento, curación e propiciación, e, por outro, tamén dominan e realizan os rituais maléficos, encamiñados a conseguir danos, a maxia hostil, bruxería, maldicións e invocacións aos demos. A vinculación do \"Atharvaveda\" aos rituais privados queda patente mesmo nos nomes que recibiu tradicionalmente. O nome antigo é \"Atharvangirasa\" (\"Veda dos atharvanes e os angirasas\"), e fai alusión aos grupos de sacerdotes para cuxo uso se compila o \"Samhita\", os que achegan os seus himnos á colección. Os \"atharváns\" son sacerdotes de Agni, o Lume que se encargan dos rituais privados e ocúpanse das prácticas auspiciosas e apazuguadoras dos deuses, é dicir, dos rituais de maxia beneficiosa. Os \"angirasas\" son tradicionalmente os sacerdotes descendentes de Angiras (que tamén é un dos epítetos de Agni no \"Rgveda\"), fillos do Ceo ou dos deuses, sabios e míticos sacerdotes do Lume no Ceo. Na Terra, os sacerdotes ocúpanse das prácticas de maxia hostil e dos encantamentos, e os autores míticos, das partes ominosas, terribles, \"ghora\", do \"corpus\". Máis tarde, cando o \"Atharvaveda\" alcanzou a categoría de \"Veda\" e entra como o cuarto dos libros da Sabedoría canónicos é denominado \"Brahmaveda\", co que se recoñece e dá máis importancia aos seus abundantes himnos de tipo filosófico e especulativo, nos que xa aparece enxalzado Brahma (v. Figura de Brahma) como Primeiro Principio e como Principio Supremo, que constitúe mesmo a identidade esencial dos deuses. Este dobre carácter, agoiroso e maligno, das prácticas e fórmulas rituais do \"Atharvaveda\" provoca que teña un carácter ambiguo, que o sitúa ao principio nunha posición inferior á ocupada pola tradición védica do \"Rgveda\" e dos \"Samhitas\" que proceden deste, ata o punto de non recibir o carácter de \"Veda\", de Sabedoría Sagrada, ata época máis tardía."}
{"id": 1193633, "term": "RgVeda", "prompt": "Dame a definición de \"rgveda\".", "output": "Dos catro \"Samhitas\", o máis antigo do que atinxe á compilación da antoloxía como tal, e o que inclúe máis material literario de maior antigüidade, é o \"Rgveda\" (RV) \"o libro da Sabedoría (\" Veda \") en verso (rg)\". En canto á súa cronoloxía pódense propoñer dous tipos de datas: a da redacción dos himnos e a máis tardía, da súa selección e compilación nun canon e, aínda máis, nun canon pechado. Un \"terminus post quem\" que o subministra o Imperio do Mitanni (1500-1400 a. C. Anatolia do segundo milenio. Dado que dificilmente se pode identificar aos arios de Mitanni cos grupos védicos, ao portar nomes iranios, e que a sofisticada poesía esixe certo período de desenvolvemento, a época de composición dos himnos máis antigos deberíase situar entre o 1200 e o 1000 a. C. E un \"terminus ante quem\" que o constitúe, a confección máis antiga das antoloxías dos himnos, a compilación do \"Rgveda\" nunha obra pechada, para o que dificilmente se pode considerar unha data posterior ao 800 a. C.\n\nNota de alcance: O \"Rgveda\" supón simplemente unha posta en común da herdanza ritual e relixiosa dos arios coaligados para a expansión, a cal se expresa mediante himnos poéticos. O \"Rgveda\" selecciona os himnos cantados no curso dos rituais públicos e solemnes, celebrados na honra aos grandes deuses comúns a todos os arios, con ocasión das grandes solemnidades da vida política e diaria. A estrutura da obra divídese en dez libros. O núcleo máis antigo constitúenos os libros II ao VII, dentro de cada un dos cales se ordenan os himnos por deuses aos que están dedicados, e, dentro de cada grupo, polo número de \"stanzas\" (estrofas). O libro IX supón unha primeira readaptación interna, que anuncia unha das liñas que impulsa a compilación dos outros \"Vedas\" (os dous \"Vedas\" litúrxicos \"Sāmaveda\" e \"Yajurveda\"). O libro X engádese pola necesidade de incorporar novos materiais, froito da evolución ideolóxica, e constata o feito de que fóra desa primeira herdanza quedaran grandes partes do que debe ser considerado \"relixión\": os rituais privados, vodas e morte, ensalmos e maxia."}
{"id": 1193634, "term": "SamaVeda", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"samaveda\"?", "output": "Un dos tres \"Vedas\" que integran a \"Triple Sabedoría\", xunto co \"Rgveda\" (do que derivan os outros dous) e o \"Yajurveda\". Dos tres, o \"Sāmaveda\" ou Veda da Melodía é fundamentalmente unha recesión do \"Rgveda\" de obxectivo ligado ao ritual. Recolle 1.810 \"stanzas\" (estrofas), distribuídas en dous libros, a inmensa maioría das cales (todas excepto 76, algunhas das cales proceden doutros \"Samhitas\" ou obras de ritual) proceden do \"Rgveda\", sobre todo dos libros VIII e IX e están destinadas a ser cantadas. Nesta obra o elemento esencial non é o texto, senón a melodía. O auténtico propósito da obra é ensinarlles as melodías (\"saman\") aos sacerdotes que deben adestrarse como \"udagtar\", os que cantan nos rituais solemnes (\"srauta\").\n\nNota de alcance: Ambos os libros do \"Samhita\" (\"Rgveda\" e \"Samaveda\") dan soamente os textos tal e como son entoados no ritual, en grupos de tres \"stanzas\" entoadas coa mesma melodía. As melodías, que nos primeiros tempos se ensinaban oralmente, están marcadas mediante notas musicais nos libros de música propios (\"gana\"), que conteñen o texto con todas as modificacións que este sofre ao ser cantado (alongamentos de vogais, repeticións, cortes de palabras, interpolacións de sílabas ou de palabras sen significado, quizais con sentido esotérico, breves oracións inseridas, etc.)."}
{"id": 1193635, "term": "YajurVeda", "prompt": "Cal é a definición de \"yajurveda\"?", "output": "Un dos tres \"Vedas\" que integran a \"Tripla Sabedoría\", xunto co \"Rgveda\" (do que derivan os outros dous) e o \"Sāmaveda\". \"Yajurveda\" ou \"Veda\" do Sacrificio é realmente unha guía para a correcta realización dos complicados rituais solemnes desenvolvidos pola clase sacerdotal. Contén unha sucesión de fórmulas litúrxicas (\"mantras\"), ordenadas en concordancia coa práctica ritual, xunto coas explicacións pertinentes sobre a súa razón de ser. As fórmulas rituais adoitan estar en verso e moitas delas son repetición de pasaxes ou \"stanzas\" do \"Rgveda\", pero tamén hai material orixinal, non procedente de obras anteriores. Todos os mantras en prosa que contén o \"Yajurveda\" son totalmente orixinais, e tamén o son algunhas das súas \"stanzas\" en verso. Ademais dos \"mantras\", inclúe explicacións sobre o contido do texto e sobre as accións do ritual ao que acompaña cada texto. As explicacións sempre van en prosa e constitúen o primeiro testemuño de prosa védica e de prosa literaria na gran literatura da India.\n\nNota de alcance: Do \"Yajurveda\" coñécense varias recensións, que non sempre coinciden en extensión, ordenación e contidos, pero que comparten un núcleo común, ao que se lle pode considerar o prototipo orixinario a partir do cal as distintas Escolas elaboran as súas propias versións. O núcleo do \"Yajurveda\" está constituído polas descricións dos sacrificios da Lúa e Nova (modelo de todos os sacrificios do tipo \"Iṣṭi\", é dicir, os opostos aos animais e do \"Soma\"), o sacrificio ao \"Soma\" e o ritual da construción do Altar do Fogo. Todas as recensións do \"Yajurveda\", moi diferentes entre si, coinciden plenamente neste núcleo común. A partir deste prototipo común sepáranse as distintas escolas, elaborando cada unha delas unha versión propia, que se conservan nas diferentes recensións do \"Yajurveda\". Estas versións constitúen distintas ampliacións do prototipo común que seguen un plan similar, pero que empregan materiais independentes. Existen dous grandes grupos de versións chamados \"Yajurveda Negro\" e \"Yajurveda Branco\", co que se alude á incorporación no mesmo texto das explicacións en prosa intercaladas tras cada \"mantra\" (\"Yajurveda Negro Krsna\") ou á separación de \"mantras\" e comentarios en prosa en libros diferentes (\"Yajurveda Branco ou Claro Śukla\"). Tanto o núcleo central do prototipo compartido, como as ampliacións das distintas recensións, e ambas as versións do \"Yajurveda Negro e Branco\", ofrecen textos que nos sitúan nun ámbito cronolóxico máis recente que o do \"Rgveda\"."}
{"id": 1002679, "term": "Candea", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"candea\"?", "output": "Cilindro ou prisma de cera, sebo, estearina, esperma de balea ou outra materia graxa, con pabío no eixe para que poida acenderse e dar luz.\n\nNota de alcance: Ademais da súa clara función como elemento de iluminación, as candeas tiveron e teñen unha clara connotación ritual ao longo de diversas épocas, lugares e culturas, como acompañamento en diferentes cerimonias ou como ofrenda. Na relixiosidade popular, participando en diversas cerimonias, como as de matrimonio, nas que xeralmente son de cera branca, en ocasións ornamentadas con ramos de flores, follas aplicadas e mesmo láminas douradas ou prateadas. Nalgunhas casas, cando comeza o parto acéndense finas candeas normalmente con iconografía relativa, por exemplo, ao Arcanxo San Gabriel ou a San Ramón Nonato; poden estar representadas como simples candeas de cera de colmea, preparadas nas casas para acendelas durante a misa de defuntos; ou poden ser utilizadas como ornamento de diferentes pasos procesionais."}
{"id": 1011885, "term": "Candea rizada", "prompt": "Con que significado se emprega \"candea rizada\"?", "output": "Cirio que, nas Confrarías populares, adorna os pasos procesionais de palio das Dolorosas. Está realizado sobre un ánima ou madeira revestida de cera, en cuxa parte superior leva un anaco de candea. Sobre a madeira colócanse adornos florais e follas realizadas de forma artística, igualmente en cera. Por regra xeral, colócanse nos candeeiros exteriores rodeando a piña de candeas, destacando as dúas situadas nos laterais da imaxe pola súa maior altura."}
{"id": 1190216, "term": "Verbena", "prompt": "Como se define \"verbena\"?", "output": "Os clásicos designaban baixo este nome calquera rama verde que procedese dunha planta sagrada ou que se destinase a un uso sacro. Podía constituír por si mesma unha ofrenda; servir para cubrir e adornar os altares antes do sacrificio ou para formar coroas, que eran trenzadas con tiras de la e que, máis tarde, utilizarán os sacerdotes, sobre todo os sacrificadores, que as colocarán sobre as vítimas e as estatuas dos deuses."}
{"id": 1011491, "term": "Viacrucis", "prompt": "Dame a definición de \"viacrucis\".", "output": "Conxunto das catorce cruces de madeira, bendicidas e erixidas canonicamente, illadas ou adheridas a outros tantos cadros ou relevos, que son cravadas a distancia regular nos muros das igrexas, constituíndo o \"Via Crucis\", Camiño da Cruz ou Calvario, mediante a representación, en cada unha das estacións ou cadros, de escenas referidas ao camiño percorrido por Xesús cara ao Calvario. Xeralmente levan unha cifra e, ás veces, unha inscrición referida á posición desta estación na serie. Poden reunirse no contorno da nave ou sobre unha soa parede. As escenas, denominadas estacións, poden variar en número de 8 a 18, fixándose definitivamente durante o papado de Inocencio XII (1615-1700).\n\nNota de alcance: A devoción polo \"Via Crucis\" está ligada á visita piadosa aos lugares santos que foron percorridos por Xesús durante o Calvario, desde a Pretoría de Pilatos ata o Gólgota. A dificultade de viaxar incita a crear durante o século XIV substitutos a estes lugares reais: cadros, edículos ou postas en escena (\"sacri monti\") permiten seguir o \"Via Crucis\" nos mesmos lugares de orixe do devoto."}
{"id": 1001313, "term": "Viñaxerras", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"viñaxerras\"?", "output": "Cada unha das pequenas ánforas ou xerras, de cristal ou metal, que conteñen o viño e a auga na Consagración, e que se dispoñen sobre o altar para a celebración da misa católica. Cando non son de cristal, os recipientes deben levar unha letra (A ou V, \"aqua\" e \"vinum\") ou un símbolo para distinguir o contido. Nas fontes antigas, denomínaselles con diferentes nomes: \"urceolus\", a do viño e \"fons\", a da auga. Aínda que adoitan ser pezas de pequeno formato, nas miniaturas antigas figuran cun tamaño similar ao do cáliz ou aínda maior.\n\nNota de alcance: Ao principio, para a celebración da misa e a preparación do cáliz con viño e con auga, utilizábase un recipiente máis ben grande, pois eran os fieis os que levaban o viño nas súas propias vasillas chamadas \"amulae\" que, unha vez baleiradas, se devolvían. A partir do século XIII, estendeuse o costume das viñaxerras xemelgas. En 1298, durante o Sínodo de Wurzburgo, establecéronse as primeiras normativas referentes ás viñaxerras: a materia debía ser preferentemente vidro, peltre, ouro ou prata. Ao longo da historia, realizáronse con diversas formas e diferentes materiais. Coñécense sen asa, en forma de cantimplora, de pescozo alongado que facía as veces de escanciador; ou de xerra, sen pé, coa asa e o bordo superior aberto en pico. Adoitan ter tapa, cunha marca para distinguir o seu contido. As viñaxerras colócanse nunha bandexiña chamada portaviñaxerrass, angarilla ou máis popularmente pratillo. Para o conxunto composto polas dúas xerras e a bandexa onde se colocan, utilizarase o plural \"viñaxerras\"."}
{"id": 1015820, "term": "Culleriña de viñaxerras", "prompt": "Cal é a acepción de \"culleriña de viñaxerras\"?", "output": "Culler de reducidas dimensións, normalmente de material nobre, que forma parte do servizo de viñaxerras, composto por cada unha das pequenas ánforas ou xerras, de cristal ou metal, que conteñen o viño e a auga durante a misa, así como a bandexa onde se colocan.\n\nNota de alcance: A culleriña utilizábase no momento de preparar o cáliz para a misa, con ela vertíanse tan só tres ou catro gotas de auga e mesturábanse co viño. Aínda que a rúbrica non o prescribise, era costume facelo desta maneira para que fose pouca a auga que se mesturaba co viño de consagrar. Actualmente, a culleriña deixou de usarse porque, ao botar a auga no viño, tanto o diácono como o sacerdote que preparan o cáliz, xa procuran cumprir a rúbrica que di \"vértese o viño e un pouco de auga no cáliz\"."}
{"id": 1190168, "term": "Portaviñaxerras", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"portaviñaxerras\"?", "output": "Bandexa ou prato de pequeno tamaño, normalmente con dous compartimentos, na que se coloca a viñaxerra para o seu transporte."}
{"id": 1185850, "term": "Xóanon", "prompt": "Dame a definición de \"xóanon\".", "output": "Figura de culto, en madeira, da época xeométrica grega, ao redor do século VIII a. C.\n\nNota de alcance: A súa invención atribúese a Dédalo. Algunhas \"xoana\" foron moi famosas e veneradas en santuarios."}
{"id": 1190384, "term": "Xu", "prompt": "Explica que significa \"xu\".", "output": "Recipiente de bronce, de aspecto rectangular, con tapa e asas laterais, utilizado para conter cereais (millo, arroz e sorgo) nos banquetes rituais e sacrificiais da China arcaica, durante a Dinastía Zhou (ca.1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera).\n\nNota de alcance: Na decoración dos bronces rituais chineses do último Período da Dinastía Shang (ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) e especialmente nos bronces Zhou, apareceron inscricións denominadas \"jinwen\", como unha evolución dos primeiros caracteres escritos, \"jiaguwen\", realizados sobre ósos de animais e coirazas de tartaruga. Nelas faise referencia ao destino ritual dos obxectos, a dedicatorias e mesmo foron utilizados como rexistros históricos. O esencial nestes recipientes colectores era recibir o millo glutinoso, especialmente destinado aos sacrificios. Nestes últimos, os grans tiñan que estar limpos e manter a casca, xa que, segundo esta crenza, se o gran non está enteiro será estéril. Utilizar o gran sen desbastar nos sacrificios aos devanceiros significaba que non se esquecían as propias raíces."}
{"id": 1190368, "term": "Yan", "prompt": "Dame a definición de \"yan\".", "output": "Trípode ritual chinés en bronce, utilizado para a cocción de alimentos ao vapor, coñecido tamén co nome de \"xian\". Os \"yan\" están formados por un compartimento superior (\"zeng\") e outro inferior (\"li\"). No \"zeng\" colócanse os cereais e o \"li\" é o compartimento destinado á auga; entre ambos os elementos existe unha reixa separadora que pode ter forma enreixada ou furada para permitir o paso do vapor. Baixo o \"li\" sitúase o lume que facía ferver a auga, cuxo vapor permitía a cocción dos alimentos.\n\nNota de alcance: A morfoloxía dos \"yan\" durante as Dinastías Shang tardía (ca. 1776-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) e Zhou do Oeste (ca.1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) é similar; será a partir de mediados de Zhou do Oeste cando a súa forma comece a sufrir cambios considerables: aparecen de forma rectangular e modelos nos que o \"zeng\" e o \"li\" son corpos independentes. Será durante este período cando se converta nun dos obxectos esenciais dentro dos xogos de bronces rituais. Todos os \"yan\" que se conservan na actualidade carecen de tapa; desde un punto de vista práctico, isto provocaría que se dispersase o vapor, e imposibilitaría alcanzar a temperatura necesaria para a cocción. Por iso, especulouse coa posibilidade de que no seu momento se utilizasen tapas de madeira ou dalgún tecido de fibra vexetal que, co paso do tempo, desaparecesen debido á súa natural descomposición."}
{"id": 1191995, "term": "Yantra", "prompt": "Que quere dicir \"yantra\"?", "output": "Diagramas xeométricos trazados sobre papel, debuxando o sol ou as estrelas, e que representan no budismo, simbolicamente, ao universo divino, ás divindades e ás súas \"mantra\". Os \"yantra\" tamén poden estar realizados en tres dimensións, como esculturas, ou ben dispoñendo, de maneira conveniente, os instrumentos do culto ou das divindades. Son utilizados nalgunhas cerimonias tántricas, así como durante a meditación."}
{"id": 1191771, "term": "Yene", "prompt": "Explica o significado de \"yene\".", "output": "Figura de madeira que representa un antepasado, característica da illa de Leti, ao sur do arquipélago Maluku (Indonesia). En xeral, son figuras talladas en crequenas, probablemente para conmemorar unha persoa de alto rango. O status social do personaxe exprésase, na mesma talla, por medio de xoias, especialmente pola coroa, e polo coidado do traballo.\n\nNota de alcance: Leti é unha sociedade matrilineal; con todo, os \"iens\" representan a miúdo antepasados masculinos. As figuras femininas fundadoras están representadas como grandes imaxes planas cos brazos estendidos."}
{"id": 1190376, "term": "Yi", "prompt": "Con que significado se emprega \"yi\"?", "output": "Recipiente ritual chinés, de bronce, utilizado para verter auga nos templos ancestrais. A morfoloxía básica dos \"yi\" é a dun ventre oblongo con forma de media cabaza. Diante, ten un bico ancho e, na parte posterior, a asa. Baixo o ventre poden aparecer tres ou catro patas. O \"yi\" con decoración de dragóns é un prototipo de principios do Período das Primaveras e os Outonos (ca. 722-481 a. C., segundo cronoloxía de Gao Yuan). O seu pico elévase lixeiramente durante este período, no que as catro cabezas representarán dragóns verticais coas colas inclinadas e as patas enroscadas. A asa tamén ten forma de dragón, agarrándose coa boca ao bordo do recipiente e cuxo corpo arquéase ata a cola. O corpo do recipiente está decorado con dúas bandas de dragóns, un ao dereito e outro invertido, coas colas enlazadas formando unha composición a modo de elos abertos horizontalmente. Este prototipo foi transformándose, a partir de mediados do Período das Primaveras e Outonos, en composicións nas que os dragóns entrelazan os seus corpos.\n\nNota de alcance: Nas historias mitolóxicas da China arcaica e nas fontes escritas relacionadas con elas, o dragón aparece como o deus da auga, polo que en todos os recipientes relacionados con este líquido o motivo decorativo principal adoita ser o dragón. Durante as Dinastías Shang (ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) e Zhou (ca. 1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), antes das cerimonias de sacrificios ou dos banquetes, había que realizar unha serie de ablucións. Os \"i\" servían para derramar a auga sobre as mans, auga que se recollía sobre os \"pan\". Ambos os dous recipientes formaban un grupo funcional. Os \"yi\" non aparecen ata a fase media de Zhou do Oeste (ca. 1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). Anteriormente eran os \"he\" os que cumprían a función de derramar a auga."}
{"id": 1191763, "term": "Yipwon", "prompt": "Dime cal é a definición de \"yipwon\".", "output": "Figura ritual antropomorfa de madeira, plana e de perfil, cuxa imaxe está definida pola alternancia de superficies talladas e ocas, representativa dos espíritos ancestrais e ao redor dos cales xira toda a vida ritual dos inyai-Ewa (Sepik medio, Papúa-Nova Guinea). A representación da talla non é naturalista, a figura descompoñíase en múltiples formas xeométricas, ganchos ou semicírculos concéntricos ao redor dun elemento central que simboliza o corazón, xunto cos pulmóns, órganos que para os inyai-Ewa constitúen o centro da vida, quedando da figura tan só a cabeza e unha única perna sobre a que repousan.\n\nNota de alcance: Os \"yipwons\" están concibidos de acordo a un sorprendente patrón estilístico cuxas orixes se descoñecen. O propósito de ver unha escultura de perfil desde distintos ángulos, segundo Auguste Rodin, era maximizar as forzas motrices e crear unha enorme sensación de movemento. Antigamente, estas tallas pintábanse con pigmentos ocres e as rañuras enchíanse con cal. Aínda que hai autores que sinalan a existencia de tres tamaños de \"yipwon\", predomina a crenza de só dous: o máis pequeno (de 10 cm a 35 cm) serve como amuleto ou protector xeral, e lévase consigo nas expedicións para que os protexa coa súa maxia dos inimigos, e o de maior tamaño (100 cm a 300 cm) Está relacionado coa caza e a guerra. Os \"yipwons\" gárdanse na casa dos homes, centro da vida intelectual e espiritual do poboado. Nun principio, os homes intentaron obter destas figuras poderes máxicos que os defendesen dos seus inimigos, para iso, fregábanas con carne ou sangue seco das súas vítimas. Na actualidade, pídeselles consello para defender o poboado dos adversarios e dos malos espíritos, así como axuda para a recolección e as expedicións de caza."}
{"id": 1191543, "term": "Yoni", "prompt": "Explica que significa \"yoni\".", "output": "Figura ritual en bronce que no tantrismo simboliza os xenitais femininos, o \"Útero Cósmico\", e que, en numerosas ocasións compleméntase co \"linga\", aínda que algunhas seitas Śākta adórano en solitario. Ambos, \"linga\" e \"yoni\", teñen a súa orixe nos cultos de fertilidade neolíticos. O \"yoni\" represéntase, xeralmente, como unha copa circular ou lixeiramente oval, no centro da cal se erixe o \"linga\". Nun dos seus lados, un desaugadoiro, chamado \"somasūtra\", permite a saída de líquidos sagrados (auga, leite, mel, etc.) cos que se lustra o \"linga\".\n\nNota de alcance: O \"yoni\" (vaxina) é o símbolo de Parvati (v. Figura de Parvati), compañeira inseparable de Shiva (v. Figura de Shiva). Nos templos hindús dedicados a Shiva, o \"lingam-yoni\") é a imaxe do culto principal. Nas relixións orientais, ao contrario que no occidente actual, o culto ao sexo non é considerado como algo inmoral; por exemplo, o \"linga\" adórase na India e rexións adxacentes, e atópase situado en calquera recuncho. Cando un indio adora a imaxe dun falo ou do yoni, non o asocia xamais cunha idea lasciva, senón relixiosa."}
{"id": 1190356, "term": "You", "prompt": "Como se define \"you\"?", "output": "Recipiente ritual chinés de sacrificio, en bronce e con cuberta, normalmente de perfil curvo e pé rebaixado que, segundo as fontes documentais e as inscricións sobre ósos de animais, coirazas de tartaruga ou bronces, foi utilizado como recipiente específico para gardar o licor \"chang\" para sacrificios. Este tipo de licor, tamén chamado \"juchang\", era de cor amarelada e aromática, elaborado a partir de cúrcuma e millo negro. Todos os \"you\" dispoñen dunha asa que permite transportalos con facilidade, de aí que sexan coñecidos popularmente como \"you con asa\" (\"tiliang you\"). Entre os tipos máis frecuentes están os oblongo, os esféricos e os zoomorfos. Durante a Dinastía Shang tardía (ca.1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) os \"you\" adoitan ser oblongos, cunha boca recta e alta, ventre anular, que se alomba a ambos os dous lados, e un pé profundo. A saia da tapa é bastante ancha e a súa parte superior ten forma alombada. Os puntos de fixación da asa poden estar situados a esquerda e dereita ou ben diante e detrás.\n\nNota de alcance: Os \"you\" difundíronse na Dinastía Shang tardía e a principios da Zhou do Oeste (ca.1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), adecuándose ás necesidades da época. Esta clase de recipiente só puido existir nun ámbito social no que o viño tiña unha destacada importancia dentro do sistema de ritos. Cando, a partir de mediados deste último período, se lles dá preeminencia aos alimentos sobre o viño, os \"you\" irán perdendo importancia."}
{"id": 1041246, "term": "Yu", "prompt": "Que quere dicir \"yu\"?", "output": "Vasilla ritual chinesa, en bronce, cuxa función era a de colector de auga. Está composta por un corpo ancho, en forma de cubo algo barrigudo, con cuberta e unha asa móbil. Foi utilizada a partir do século XIII a. C. desaparecendo ao redor do século IX a. C.\n\nNota de alcance: O bronce, xunto co xade, son os dous materiais cuxa valoración transcendeu máis antigamente o uso cotián da cerámica, sendo os obxectos en bronce os deseñados e fabricados para as ofrendas rituais de alimentos e bebidas das Dinastías Xia (2207-1766 a. C.), Shang (ca.1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) e Zhou (ca.1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera). Os bronces arcaicos clasifícanse atendendo ao seu uso ritual, seguindo as inscricións aparecidas nas pezas, as alusións que a eles se fan nos textos antigos e, de maneira máis rigorosa, a partir da catalogación dos bronces arcaicos realizada durante a Dinastía Song (960-1279 a. C.). Todos os bronces rituais das Dinastías Xia, Shang e Zhou serviron de soportes a unha variada decoración, na que se inclúen motivos xeométricos (\"leiwen\", grecas, rombos), animais (\"taotie\", dragóns ou \"gui\", paxaros, peixes, etc.) e máscaras humanas. Esta decoración, sempre de carácter simbólico, utilizábase como vehículo de comunicación ritual entre o ceo e a terra."}
{"id": 1192846, "term": "Zeon", "prompt": "Define \"zeon\".", "output": "No culto ortodoxo, pequeno recipiente de fondo plano e unha pequena asa en forma de anel lateral, destinado a conter a auga quente (tamén chamada \"zeón\") que, unha vez bendicida polo sacerdote, se mestura no cáliz co viño da comuñón.\n\nNota de alcance: O \"ceón\" simboliza a comuñón do ceo coa terra."}
{"id": 1190353, "term": "Zhi", "prompt": "Explica o significado de \"zhi\".", "output": "Recipiente ritual de sacrificio con cuberta, utilizado para ofrecer viño nas cerimonias confucianas. Segundo diversas fontes arqueolóxicas, durante a Dinastía Shang (ca. 1766-1123 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) aínda non formaba parte dos recipientes de bronce destinados ao licor e haberá que esperar ao Período Inicial da Dinastía Zhou do Oeste (ca.1122-771 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera) para que se converta, xunto aos \"jue\", nun xogo integrado de recipientes de viño. A partir de entón os \"gu\" irán desaparecendo. Debido á interrupción deste proceso de desenvolvemento dos \"zhi\", áchanse poucos cambios na súa morfoloxía e a súa tipoloxía é bastante sinxela. Aparecen dúas formas básicas de \"zhi\": unha coa sección lateral en forma elíptica, boca grande, pescozo cinguido, abdome en forma globular ou de bocha, pé anular e unha tapa na maioría dos exemplares, e a outra, vista en sección, ten forma circular, boca grande, pescozo cinguido, corpo delgado e alto, ventre en forma de bocha, pé anular e a maioría carece de tapa. A primeira forma xeneralízase na Dinastía Shang tardía e o Período Inicial de Zhou do Oeste; a segunda é máis frecuente en Zhou do Oeste inicial e medio, e só ocasionalmente se atopan algunhas pezas en Shang tardía ou o Período das Primaveras e Outonos (ca. 722-481 a. C., segundo cronoloxía de Gao Yuan)."}
{"id": 1190342, "term": "Zhou", "prompt": "Dime cal é a definición de \"zhou\".", "output": "Base, xeralmente de bronce, sobre a que se situaban as copas ou os recipientes para as libacións na China arcaica e que, na súa orixe, tivo forma de barco."}
{"id": 1190361, "term": "Zun", "prompt": "Dime cal é a definición de \"zun\".", "output": "Recipiente ritual chinés, en bronce, utilizado como colector licor. A forma predominante, durante os Período Inicial, Medio e inicio do Tardío da Dinastía Shang (ca. 1765-1121 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), foi a dunha gran boca, pescozo elevado, ombreiros en ángulo, ventre anular e un alto pé recollido acampanado. Nos ombros, adoitaban sobresaír, en alto relevo, cabezas zoomorfas (bois e elefantes fundamentalmente), o que lle engadía peso ao corpo do recipiente e, con iso, maior sensación de estabilidade. A combinación deste tipo de morfoloxía coa súa ornamentación é unha importante característica da técnica do bronce na China arcaica. Durante a cultura erligang (1500-1400 a. C.), da Dinastía Shang, aparecen bastantes exemplares con esta mesma tipoloxía, aínda que o corpo adoita ser un pouco máis curto. No Período Intermedio entre Shang Medio e Tardío, o corpo dos \"zun\" comeza a alongarse lixeiramente e, a principios de Shang tardío o tamaño destas pezas segue crecendo en alto e ancho.\n\nNota de alcance: Nas fontes documentais arcaicas sobre o sistema dos ritos, \"zun\" era o termo xenérico utilizado para calquera recipiente que contivese licor. Nas inscricións \"jinwen\" en obxectos de bronce, o carácter \"zun\" parece representar dúas mans ofrecendo licor, e o carácter you aseméllase á forma dos \"zun\", de ombreiros en ángulo e boca grande. Foi quizais por iso polo que a partir da obra \"Ilustracións para estudar a Antigüidade\", composta a finais do século XI durante a dinastía Song do norte, comezaron a cualificar este tipo de obxectos como \"zun\"."}
{"id": 1192908, "term": "Zymiatéri", "prompt": "Explica o significado de \"zymiatéri\".", "output": "No culto ortodoxo, recipiente metálico en forma de cunco pequeno con tapa, decorado coa técnica do calado. No seu interior quéimase o incenso ou outros perfumes que son empregados en varias cerimonias. O sacerdote suxeita o incensario a través de varias cadeas, que permiten un movemento de vaivén. As cadeas adórnanse con pequenos cascabeis que serven para advertir da presenza do diácono ou do sacerdote cando van realizar a incensación."}
{"id": 1190408, "term": "Ornamentos sagrados", "prompt": "Que quere dicir \"ornamentos sagrados\"?", "output": "Tecidos ou panos utilizados como adorno nun contexto ritual ou relixioso, así como aqueles toucados ou vestiduras sagradas utilizadas polo celebrante dentro dunha determinada cerimonia ou coas que se viste unha imaxe ou figura devocional."}
{"id": 1191270, "term": "Adire", "prompt": "Como se define \"adire\"?", "output": "Gran rectángulo, realizado con dous anacos de tea cosidos a máquina. Adoita estar decorado con motivos xeométricos e inscricións. O tecido adoita levar unha decoración en relevo que evoca a danza de mozas novas. Esta peza só se realizaba por encargo e de xeito excepcional.\n\nNota de alcance: Este tipo de actividade, ligadura e tintura ao índigo, resérvase na sociedade yoruba (Nixeria) ás mulleres. Os tecidos, que requiren unha preparación minuciosa e experta, eran moi valorados, sobre todo aqueles que eran tinguidos ao índigo vexetal. Panos e vestidos están asociados ás divindades yoruba e xogan un rol social importante. En canto ao azul do índigo, é unha evocación da auga e do ceo, así como símbolo de calidades humanas moi valoradas."}
{"id": 1192895, "term": "Aér", "prompt": "Como se define \"aér\"?", "output": "No culto ortodoxo, veo co que o sacerdote cobre o \"Diskos\" e o \"Agion Potérion\" durante a Eucaristía. O veo pode estar composto por unha peza grande ou ben por dúas pequenas. Na maioría dos casos está ricamente decorado."}
{"id": 1001605, "term": "Alba", "prompt": "Cal é a definición de \"alba\"?", "output": "Vestidura branca con mangas, de liño ou fibra de cánabo, que envolve o corpo ata os pés, pervivencia da antiga túnica, vestido solto, axustado e cinguido ao talle. Cando a alba se fai litúrxica, o cristianismo suaviza as súas formas demasiado \"corporais\", dándolle amplitude na parte baixa, e permitindo con iso a formación de profundos pregamentos. Decorábase con ricos encaixes e tul na parte inferior e nos puños. Na actualidade, normalmente cínguese á cintura co cíngulo e conserva a mesma anchura desde as mangas á parte baixa.\n\nNota de alcance: A alba é usada polo sacerdote, o diácono e o subdiácono nalgunhas cerimonias litúrxicas, principalmente na celebración da misa, ao dar a comuñón e no momento de expoñer o Santísimo Sacramento. Se a alba non cobre adecuadamente o pescozo, o amiño debe colocarse antes daquela. O seu uso é obrigatorio baixo a casula ou dalmática. O hábito relixioso ou monacal, aínda que sexa de cor branca, non substitúe a alba. Con anterioridade ao seu uso debe ser bendicida polo bispo ou por un sacerdote autorizado. A alba simboliza a castidade, a pureza e a eterna alegría dos redimidos polo sangue que derramou o Salvador. Polo tanto, representa a pureza que a alma consegue coa Graza santificante por medio do sangue do Cordeiro e que está recompensada co gozo das sempiternas alegrías."}
{"id": 1192180, "term": "Faixa de alba", "prompt": "Con que significado se emprega \"faixa de alba\"?", "output": "Cinto de seda branca que permite cinguir ao talle unha alba. A faixa está ornamentada nos seus extremos por unha franxa da mesma cor, dourado ou prateado. En orixe, o seu uso estaba reservado aos bispos."}
{"id": 1005766, "term": "Roquete", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"roquete\"?", "output": "Vestidura litúrxica ou túnica branca dos bispos (do alemán \"Rok\", hábito), normalmente de liño. O roquete ten a forma dunha alba diminuída ou de sobrepeliz pechada, de longo ata os xeonllos e dotada de mangas axustadas aos puños, que se leva sen cíngulo. A miúdo ornaméntase con encaixes ou tules na súa parte inferior ou no baixo das mangas, resaltando, ás veces, sobre un fondo da cor da sotana ou dos seus paramentos. Durante unha época de dó ou de penitencia o roquete non leva encaixes.\n\nNota de alcance: O roquete distínguese da alba polas súas anchas mangas e porque non chega ata os pés. Aparece por primeira vez no século XI fóra de Roma. Os eclesiásticos medievais usábano como hábito cotián. Ao principio o roquete debeu de ser tan longo como a alba. Desde o século XIII acurtouse, aínda que a principios do Renacemento o seu longo aínda chegaba ata media perna. Será xa nos séculos XVI e XVII cando se recorte aínda máis. Como non estaba directamente relacionado co misterio eucarístico, estivo máis suxeito á evolución da moda. Houbo roquetes con fendeduras que lles quitaron toda significación ás mangas, converténdoas en ás ou panos flotantes. Prodigáronse os pregados e máis tarde os encaixes, perdendo todo sentido do roquete como vestido. Na actualidade, o roquete é utilizado por todos os que teñen dereito a usar muceta. Vístese nos coros polo Papa, cardeais, bispos, abades e algún outro prelado ou cóengo. Lévase baixo unha capa, dalmática, muceta ou mantelete."}
{"id": 1189375, "term": "Alfombra de altar", "prompt": "Como se define \"alfombra de altar\"?", "output": "Tapiz situado sobre a escaleira de altar, a súa plataforma ou sobre o chan diante deste."}
{"id": 1038261, "term": "Alfombra de oración", "prompt": "Con que significado se emprega \"alfombra de oración\"?", "output": "Tapiz islámico o suficientemente amplo para cubrir a superficie utilizada polo devoto. Os motivos das alfombras de oración son tecidos tendo en conta significados simbólicos. Adoitan ter un recadro central con, polo menos, un nicho cun ángulo, semellante ao \"mihrab\" ou nicho de oración dunha mesquita, que non só indica a dirección do rezo, senón que tamén simboliza a entrada ao ceo. A área central debaixo do arco represéntase frecuentemente chea de flores, unha metáfora visual do paraíso alcanzable por medio da oración. Os adornos inclúen a miúdo outros motivos tomados da mesquita: lámpadas colgantes, pasaxes en arco ou inscricións do Corán. Algunhas pezas, procedentes de Anatolia, adoitan ter representado un pendón en forma de \"S\" suspendido do apéndice do nicho, que pode simbolizar unha lámpada de vidro colgante de mesquita, coa súa luz radiante, símbolo da presenza divina. A protuberancia en forma de pechadura na base dalgunhas pezas representa, á súa vez, a fonte do patio onde os fieis cumpren coas ablucións rituais antes de comezar a rezar na mesquita. Na parte superior adoita ter un rectángulo que toca o devoto coa fronte.\n\nNota de alcance: As descricións do paraíso na arte islámica inclúen frecuentemente un colorido xardín de flores e cipreses protexido por unha reixa arqueada que simboliza a porta do ceo. Esta metáfora artística aparece nos téxtiles, nos paneis de lousas arquitectónicas e noutros obxectos, pero é un motivo especialmente apropiado nas alfombras para rezar. Trátase dun recordatorio visual dos praceres do paraíso que esperan o fiel que reza. Como tapetes para a oración, estas alfombras santificaban o chan sobre o cal se rendera culto. Todos os bos musulmáns deben contar cunha alfombra ou tapete para a oración."}
{"id": 1014934, "term": "Musalla", "prompt": "Cal é o sentido de \"musalla\"?", "output": "Alfombra de oración de gran tamaño, empregada para realizar a pregaria ao aire libre nas grandes festividades islámicas."}
{"id": 1192181, "term": "Alfombra de trono pontifical", "prompt": "Explica o significado de \"alfombra de trono pontifical\".", "output": "A que cobre os chanzos e a plataforma sobre a que repousa o trono pontifical."}
{"id": 1189786, "term": "Almofadón funerario", "prompt": "Dame a definición de \"almofadón funerario\".", "output": "Almofada de pequeno tamaño, rectangular ou cadrada, que se coloca baixo a cabeza do defunto mentres permanece na casa e se lle vela. Esta mesma almofada disponse cando o cadáver é trasladado ao cemiterio en angarelas, andas ou padiolas procesionais.\n\nNota de alcance: Nos enterramentos reais, como os do Mosteiro de Las Huelgas (Burgos), atopáronse diversos coxíns con símbolos reais. Esculpíronse nos sarcófagos funerarios, labrados en mármore, sobre os que se apoia a cabeza do defunto, representado en escultura xacente. Nos sarcófagos, o número de almofadóns labrados é variable correspondéndose, en todo caso, aos que leva no interior, o número depende da posición social do enterrado, a maior xerarquía maior número de coxíns. Ás veces, a iconografía coa que se adornaban, dependía do estado ou idade do defunto: debuxábase a Virxe para a muller casada, un Neno Xesús e anxos no caso de que sexa novo ou un Corazón de Xesús se era de idade avanzada."}
{"id": 1005764, "term": "Amito", "prompt": "Explica o significado de \"amito\".", "output": "Pano cadrado de tea destinado a cubrir o pescozo ou os ombreiros, coñecido baixo diversos nomes: amito, \"anagolaium\", \"amictus\", \"iocale\", \"palliolum\", etc. En orixe tamén foi portado polos segrares baixo o vestido exterior co fin de protexerse da suor e do frío. A Idade Media, moi dada á alegoría, inseriu simbolismos no ámbito das vestiduras sagradas, e o amito simboliza a ocultación da divindade de Cristo na súa humanidade. Desde o século XVI deixou de adornarse con bordados como fora habitual ata entón, porque se ocultou debaixo doutros vestidos, xeralmente dunha sotana. Atábase ao peito por medio de longos cordóns ou de fitas cosidas ou pasando a través de ollais, nos ángulos dos lados. Habitualmente, estes cordóns ou fitas son de cor branca, aínda que tamén poden adoptar o da categoría do prelado que leva o amito (vermello para o cardeal ou violeta para o bispo).\n\nNota de alcance: Entre as vestiduras sacerdotais, o amito representa o veo con que os soldados de Pilato vendaron os ollos a Xesús para azoutalo, esixindo que lle dixesen quen o golpeaba. O sacerdote ao poñerse o pano colócao a xeito de helmo, recitando á vez unha oración que lle infunde o simbolismo de helmo de salvación contra os ataques do inimigo. Tamén aparece como símbolo da moderación da voz, idea recollida pola fórmula con que se lle impón o amito ao subdiácono no acto da ordenación. O \"analogaium\" cítase por primeira vez no \"Ordo I\", no século VII. Xa no século IX parece que se usaba en todo Occidente, Rabano Mauro e Amalario falan de \"superhumerale\" e de \"amictus\". Segundo os \"Ordines Romani\", o costume romano era o de adaptar o amito á cabeza mentres o sacerdote se colocaba todas as demais vestiduras, deixándoo caer sobre os ombros unha vez que se puxese a casula."}
{"id": 1192896, "term": "Análabos", "prompt": "Explica o significado de \"análabos\".", "output": "No culto ortodoxo, vestimenta de tea negra decorada con letras bordadas en vermello que, unha vez, descodificadas, revelaban os ideais do monaquismo.\n\nNota de alcance: A prenda era levada como peza interior polos monxes máis importantes."}
{"id": 1015969, "term": "Frontal de altar (téxtiles)", "prompt": "Explica que significa \"frontal de altar (téxtiles)\".", "output": "No cristianismo, frontal de altar cando a súa estrutura é enteiramente en tecido ou en materiais brandos (coiro, papel, pintura sobre táboa, etc.) A súa estrutura é rectangular e, no caso das pinturas, adoitan representar temas como o pantocrátor e o tetramorfo, a Virxe ou as vidas dos santos."}
{"id": 1189843, "term": "Bancalia", "prompt": "Que significa \"bancalia\"?", "output": "Pano labrado ou bordado. A súa función nas igrexas católicas, era a de cubrir o banco no que se sentaban os sacerdotes."}
{"id": 1189712, "term": "Bocheta", "prompt": "Cal é a acepción de \"bocheta\"?", "output": "Bolsa de pequeno tamaño na que, durante o século XVI, se gardaba a hostia nalgunhas igrexas."}
{"id": 1189398, "term": "Bolsa do Xoves Santo", "prompt": "Cal é o sentido de \"bolsa do xoves santo\"?", "output": "Bolsa de tecido morado, a miúdo en seda damasquinada con adornos de ouro.\n\nNota de alcance: A bolsa do Xoves Santo é utilizada no culto católico para conter as moedas que se repartirán entre os pobres durante a cerimonia do lavatorio do Xoves Santo."}
{"id": 1189380, "term": "Bolsa de viático", "prompt": "Dame a definición de \"bolsa de viático\".", "output": "No culto católico, receptáculo de seda branca, drapeado en ouro ou en prata, semellante á bolsa de corporais. Ten un pequeno peto lateral para levar un corporal e un copón para os enfermos, así como unha \"píxide\" ou unha custodia para administrar o viático. A miúdo, lévase colgada ao pescozo mediante un cordón."}
{"id": 1005796, "term": "Bonete", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bonete\"?", "output": "Toucado parecido a unha gorra de catro picos que, polo xeral, usaban os eclesiásticos, colexiados e graduados. Adoita ser cadrado, en tea ríxida, con forro de tecido groso ou ben de coiro ou cartón. O bonete adoita levar, na parte superior, unha borla ou cordón ducal. O tecido e a cor dependerán do grao do clérigo que o leve: muaré vermello para os cardeais, pano violeta para os bispos e negro para a maior parte dos sacerdotes.\n\nNota de alcance: Vísteno os clérigos que non portan mitra, aínda que tamén se pode levar fóra das igrexas como sombreiro ordinario."}
{"id": 1190049, "term": "Barrete", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"barrete\"?", "output": "Bonete cuadrangular usado polos clérigos, que adoita ter na parte superior unha borla da mesma cor da tea. O barrete é vermello para os cardeais, morado para os bispos e negro para o resto."}
{"id": 1190077, "term": "Epa", "prompt": "Que significa \"epa\"?", "output": "Brazalete de Guinea Ecuatorial trenzado con pequenas cunchas.\n\nNota de alcance: O sacerdote, revestido co brazalete e con outros elementos sagrados como o cinto \"möuta\", sitúase na choza para espíritos \"avermellada\", lugar de encontro entre os vivos e os espíritos dos antepasados. Ten unha relación continua con aqueles espíritos aos que se dirixe: como os \"mmo\", espíritos da creación que forman a primeira parella \"mmo lobako\"; o home \"mmo\" e a muller \"booba\", quen trenza estas pezas, símbolos identificativos do bubi, coas que se confecciona os obxectos que se vestirán nas cerimonias."}
{"id": 1189870, "term": "Cabeceirón", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cabeceirón\".", "output": "Almofada das padiolas procesionais ou catafalco dun defunto."}
{"id": 1189840, "term": "Camauro", "prompt": "Que quere dicir \"camauro\"?", "output": "Gorro, tradicionalmente levado na Igrexa católica polo papa, máis longo que un solideo e que descende sobre as orellas. O \"camauro\" é vermello cun reberete de armiño branco e levábase en lugar do barrete durante os invernos. Durante a semana \"in albis\" o \"camauro\" é de cor branca."}
{"id": 1005772, "term": "Capa pluvial", "prompt": "Cal é a acepción de \"capa pluvial\"?", "output": "Vestidura litúrxica que usan os prelados nas procesións, tanto a do Santísimo Sacramento, ou outras cerimonias solemnes, como na da aspersión da auga bendita, enterros ou responsos mortuorios. É un manto semicircular de seda ou outro tecido rico, que se leva sobre os ombreiros a modo de capa e se abrocha sobre o peito cun pectoral mediante broches ou corchetes. As capas pluviais adoitaban estar enriquecidas con bordados e pedrería, a miúdo a decoración máis luxosa concentrábase no capelo e nun orifrés superposto ao bordo recto. Nun principio, usábase no coro e nas procesións, adquirindo carácter litúrxico a partir do último terzo do século VIII. A partir do século XIV a capa enriqueceuse tanto polo tecido, con bordados e pedrería, como pola orla e a caparuza que adoptaron ricos bordados perdendo a súa primitiva función de cubrir a cabeza. Así, o capuchón ou \"cucullus\" pasou a ser puramente decorativo xa no século XII, dando orixe no século XIV ou XV ao capelo. Durante os séculos XV e XVI foi evolucionando ata converterse nun capuchón que foi aumentando a súa forma e enriquecendo a súa ornamentación bordada, suxeitándose a metade das costas con bordóns e presillas, gornecendo a parte baixa cunha borla monumental, a orla dianteira suxeitábase cun pasador metálico, ennobrecido con esmaltes e repuxados á altura do peito. Os tecidos pesados obrigaron tamén a acurtar as dimensións da capa, que na época gótica fora moi longa, ata arrastrala polo chan. Na actualidade, téndese a unha maior sobriedade.\n\nNota de alcance: A capa pluvial procede da \"lacerna\", un gran manto con capucha que usaban os romanos para protexerse das inclemencias do tempo."}
{"id": 1005773, "term": "Capelo", "prompt": "Cal é a acepción de \"capelo\"?", "output": "Peza de tea con forma de escudete que adorna as costas das capas pluviais, como recordo das capuchas que, ata finais do século XV, servían para preservarse da choiva. Normalmente uníanse á capa abrochándose por medio de alamares de ouro ou de seda, aínda que, nalgunhas ocasións, só ían cosidas ás costas da capa pola súa parte superior."}
{"id": 1015673, "term": "Capelo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"capelo\"?", "output": "Sombreiro redondo, de á ancha, en feltro vermello, ao que se lle pode engadir un cordón terminado en borlas.\n\nNota de alcance: O papa entrégalles o capelo cardinalicio aos cardeais o día do seu nomeamento, converténdose en insignia destes. Tras o falecemento, o sombreiro queda situado sobre a súa tumba ou suspendido sobre ela."}
{"id": 1015675, "term": "Capela (ornamentos sagrados)", "prompt": "Explica que significa \"capela (ornamentos sagrados)\".", "output": "Conxunto de ornamentos sagrados utilizados nas capelas das catedrais, pazos ou casas patruciais."}
{"id": 1192953, "term": "Capitá", "prompt": "Dime cal é a definición de \"capitá\".", "output": "Pequeno chaleco de satén branco ou negro, aberto por diante que, xunto co \"antarí\", compuña o vestido habitual xudeu no século XVIII."}
{"id": 1005747, "term": "Casula", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"casula\"?", "output": "Vestidura que se pon o sacerdote sobre as demais para celebrar a misa, consistente nunha peza alongada, cunha abertura no centro para pasar a cabeza.\n\nNota de alcance: Esta peza, que foi de grande amplitude nas súas orixes, simplifícase cada vez máis. A pesar diso, ata o século XII seguiu predominando a forma de gran manto, aínda que non se botaba libremente sobre os ombreiros, como na antigüidade, senón que se deixaba colgar ata os pés, tanto por diante como por detrás. Co tempo empezouse a recortar, primeiro polos lados, para facilitar o movemento de brazos, e logo por detrás. Durante os séculos XIV e XV, chegouse a unha forma parecida á que nos nosos días se lle chama \"gótica\". Máis tarde, impúxose o gusto polos bordados e teas ricas e decoradas, orixinando unhas casulas tan ríxidas e pesadas que deron motivo a unha rúbrica da celebración da misa pola que se ordenaba que, no momento da elevación da Hostia, o acólito lle axudase ao sacerdote alzando o extremo inferior da casula. Volve recortarse a peza para darlles maior soltura aos brazos. Así nacen as casulas en forma de guitarra por diante e de panel rectangular por detrás. Os impulsores do movemento litúrxico do século XIX levaron a cabo unha renovación dos vestidos litúrxicos, propoñendo modelos de casula que recuperaban a forma e función da primitiva \"paenula\". A mediados do século XX volveuse á chamada casula \"gótica\", o sacerdote vístea sobre a alba e a estola para celebrar a misa. A casula é a peza máis importante da liturxia católica pola súa función, simbolismo e estética, así como por ser a prenda sacerdotal máis visible e da que rara vez permite prescindir a normativa ritual actual. Relacionada co manto púrpura que Pilato ordenou botar sobre as costas de Xesús, a casula ten, liturxicamente, unha significación simbólica de protección e caridade cristiá. Por poñerse sobre as outras vestiduras litúrxicas, preséntase no rito da ordenación sacerdotal como símbolo da caridade que cobre os pecados; e por colocarse a xeito de xugo sobre os ombros, evoca o xugo suave do Señor. A casula ten a súa orixe na \"paenula\" grecolatina, de corte semicircular que, ao coserse por diante, formaba unha especie de cono, en cuxa cúspide se dispoñía unha abertura para pasar a cabeza. No século IV á \"paenula\" tamén se lle coñeceu como \"planeta\", nome que conservou aínda en Italia e en moitos libros litúrxicos. No século VII empezóuselle a chamar \"casula\" (casiña ou tendiña) pois o que a vestía parecía encerrado nunha tenda."}
{"id": 1005748, "term": "Planeta", "prompt": "Dame a definición de \"planeta\".", "output": "Tipo de casula recortada na súa parte dianteira."}
{"id": 1190753, "term": "Chuspa", "prompt": "Explica o significado de \"chuspa\".", "output": "Bolsa de carácter cerimonial, xeralmente rectangular e achatada común na área andina. Elaborada con fibra de camélido nas súas cores naturais, tinguida de azul, vermello granate, amarelo, etc. A torsión xeneralizada é \"z2s\" (dúas febras fiadas en \"z\" e despois torcidas xuntas en \"s\"). Na área chilena atopamos dous tipos, as \"chuspas\", que tiveron unha función cerimonial, e as \"talegas\" de carácter utilitario, que serviron para gardar grans e alimentos. As bolsas incas son, polo xeral, máis finas e elaboradas, evidenciando a asociación deste estilo a pezas destinadas a uso cerimonial, posiblemente pertenceron a membros da elite. A decoración adoita consistir, en franxas verticais de distintas cores aínda que, ás veces, se documentaron motivos xeométricos.\n\nNota de alcance: Para o proceso do fiado destes tecidos utilízanse unha serie de instrumentos comúns en toda a área andina. Entre eles destacan o fuso, un pau fino no que se enrolaba o fío e ao extremo do cal se colocaban os \"piruros\" ou \"troteiros\" que exercían de pesos. As bolsas son un dos elementos máis importantes da textilería chilena precolombina, tanto pola súa frecuente aparición no rexistro arqueolóxico (tumbas), como pola variedade das súas formas e decoración."}
{"id": 1005758, "term": "Cíngulo", "prompt": "Dame a definición de \"cíngulo\".", "output": "Vestidura litúrxica interior, en forma de cordón branco ou de cor, cunha borla en cada extremo, confeccionado en seda ou en liño, co que o sacerdote se cingue a alba.\n\nNota de alcance: Aínda que ás veces tivo a forma de cinguidor, desde o século XVI tomou exclusivamente a forma de cordón de liño ou seda con borlas; hoxe é tamén frecuente o uso de cintas. O cíngulo, simbolicamente, expresa a soga coa que ataron a Cristo cando lle prenderon para conducilo a Xerusalén, amarrándolle á columna para azoutalo. Ademais, por cinguir os riles -asento da concupiscencia- é considerado como un cinto litúrxico co simbolismo de castidade e continencia."}
{"id": 1190078, "term": "Cinto Möuta", "prompt": "Explica que significa \"cinto möuta\".", "output": "Cinto de Guinea Ecuatorial, trenzado con pequenas cunchas.\n\nNota de alcance: O sacerdote, revestido con elementos sagrados, como o brazalete \"epa\" ou o cinto \"möuta\", sitúase na choza para espíritos \"avermellada\", lugar de encontro entre os vivos e os espíritos dos antepasados. Ten unha relación continua con aqueles espíritos aos que se dirixe: como os \"mmo\", espíritos da creación que forman a primeira parella \"mmo lobako\"; o home \"mmo\" e a muller \"booba\", quen trenza estas pezas, símbolos identificativos do bubi, coas que se confecciona os obxectos que se vestirán nas cerimonias."}
{"id": 1192182, "term": "Coxín de faldistorio", "prompt": "Cal é a acepción de \"coxín de faldistorio\"?", "output": "Coxín que recobre a cadeira dun faldistorio, xeralmente acompáñase doutro máis estreito utilizado para axeonllarse diante do asento, ambos poden ter borlas nos extremos. Os coxíns adoptan a cor do tempo litúrxico (para as cores litúrxicas v. Conopeo) ou aquel que corresponda á dignidade do personaxe que ocupa a cadeira (vermello para os cardeais, verde para un bispo residente, violeta para un bispo de paso ou da mesma cor para todos durante os períodos de penitencia ou dó)."}
{"id": 1189399, "term": "Coxín do Venres Santo", "prompt": "Cal é o sentido de \"coxín do venres santo\"?", "output": "Coxín de cor morada utilizada na liturxia do Venres Santo, no que os sacerdotes, que se prosternan ante o altar, colocan o rostro. O de maior tamaño, situado no chan sobre unha alfombra ou unha credencia, utilízase para colocar a Cruz de Venres Santo, durante a cerimonia da adoración. Este coxín, a miúdo realzado en ouro, debe ser de veludo, de seda ou estar recuberto dun veo de seda branca, tecido ou bordado con motivos morados."}
{"id": 1189377, "term": "Coxín de altar", "prompt": "Dame a definición de \"coxín de altar\".", "output": "Coxín utilizado para ser colocado sobre a mesa de altar e protexer a encadernación dos libros litúrxicos. Este coxín, pode presentarse en distintas cores dependendo do momento litúrxico."}
{"id": 1189374, "term": "Colgadura de igrexa", "prompt": "Como se define \"colgadura de igrexa\"?", "output": "Colgadura, polo xeral de veludo vermello, que durante as grandes cerimonias se suspende dos muros que rodean o altar maior, así como no resto da igrexa sobre os piares, pilastras, ou columnas, e mesmo, nalgunhas ocasións, no exterior ao redor da porta de entrada."}
{"id": 1189396, "term": "Colgadura de padiola", "prompt": "Que quere dicir \"colgadura de padiola\"?", "output": "Peza de tecido que recobre a padiola procesional de procesión no culto católico, a miúdo drapeada en ouro ou en prata, tamén pode ser de seda vermella, branca ou verde."}
{"id": 1192183, "term": "Colgadura de trono pontifical", "prompt": "Define \"colgadura de trono pontifical\".", "output": "Peza de tecido rectangular utilizada para recubrir un trono pontifical nas misas pontificais ou naquelas outras nas que participan os clérigos que deteñen privilexios pontificais. A súa cor dependerá do tempo litúrxico correspondente (para as cores litúrxicas v. Conopeo) ou á de dignidade do clérigo a quen está destinado o trono: veludo de seda vermella ou branca para o papa; en seda vermella para o cardeal; la correspondente para certos membros do alto clero; de cor verde e a miúdo de seda para un bispo residente; de cor violeta para todos eles en tempo de penitencia ou dó; e sempre da cor do tempo litúrxico para un abade."}
{"id": 1005732, "term": "Conopeo", "prompt": "Define \"conopeo\".", "output": "Veo en forma de pavillón utilizado para cubrir o sagrario. Polo xeral, redúcese a unha simple cortina de fachada. É de cor branca, drapeado en ouro ou en prata, ou ben da cor do período litúrxico correspondente, aínda que nunca se utiliza o negro que, neste caso, se substituirá polo morado ou polo vermello.\n\nNota de alcance: O simbolismo das cores é rico e variado. No aspecto litúrxico, xa no Antigo Testamento se alude á cor e ornamentos sacerdotais. O cristianismo, tomando isto como base, deulle grande importancia ao sentido simbólico das cores. No século IX hai xa unha norma fixa para as cores litúrxicas, aínda que ata o XII non se forma un canon que regulaba a cor que, segundo os diversos tempos, debían ter os ornamentos ou paramentos. As cinco cores xa coñecidas por Inocencio III, son: branco, vermello, morado, verde e negro. Máis tarde engadiuse o rosa. Estas cores pasaron ao uso xeral, sendo aplicados dun modo uniforme grazas ao Misal de Pio V. Consideracións exclusivamente simbólicas aconsellaron determinadas cores para cada día. Así, o branco simboliza a pureza e inocencia, empregándose nas festas dos confesores e virxes, nas da Pascua, Epifanía e Ascensión (tempos de luz e alegría espiritual) que traen á memoria as brancas vestiduras dos anxos nas súas aparicións. O vermello, que fala de sangue e evoca o lume, emprégase para os santos mártires e en Pentecoste ou Espírito Santo, que é \"lume de caridade\" (\"linguas de lume\" é a forma en que apareceu o Espírito Santo). O morado, que ofrece un matiz de severidade, emprégase en Advento, Coresma e Vixilias, e ata para os Defuntos cando, estando exposto o Santísimo Sacramento, non pode celebrarse de negro. Tamén se emprega en misas votivas de carácter penitencial. O verde, que evoca a vida vexetal, considérase como intermedio entre o branco e o vermello, polo que se usa para aqueles días que non teñen carácter expreso de festa, pero tampouco de tristeza nin de penitencia, empregándose os domingos e feiras de Epifanía e Pentecoste. O negro, que simboliza o loito e a tristeza, resérvase para as misas de defuntos. Para o terceiro domingo de Advento e o cuarto de Coresma, en que o papa bendí a Rosa de Ouro (v. Rosa papal), disponse o uso de ornamentos de cor rosa nas igrexas catedrais. O azul e o amarelo usáronse con frecuencia na Idade Media, pero hoxe están prohibidos como cores litúrxicas. Por especial privilexio úsase, con todo, en España o azul celeste na festa da Inmaculada, na súa oitava e nas misas votivas desta."}
{"id": 1015764, "term": "Cordón estandarte", "prompt": "Explica o significado de \"cordón estandarte\".", "output": "No culto católico, cíngulo de distintos tamaño e grosor, de ouro, prata, sedas ou algodón, que se utiliza como adorno de determinadas insignias."}
{"id": 1192190, "term": "Coroa-atef", "prompt": "Dime cal é a definición de \"coroa-atef\".", "output": "Coroa exipcia, tamén coñecida como coroa de Atef, que consiste nunha forma complexa da coroa branca, toucado grande e de forma cónica, á que se engadían dúas plumas de avestruz aos lados. Máis tarde engadíronselle franxas verticais coloreadas e un disco solar no alto. En ocasións, tamén podía levar un disco solar pequeno na súa base e dous cornos de carneiro horizontais sosténdoa.\n\nNota de alcance: A \"coroa-atef\", que apareceu no Imperio Medio, foi atributo de diversas divindades, en especial de Osiris, aínda que tamén podían levala Arensnufis, Benu, G., Haroeris, Harpócrates, Heryshef, Horus, Jepri, Mihos, Sobek, Sokar e Tutu. Así mesmo, foi utilizada polos faraóns de todos os períodos como símbolo da súa asociación ou identificación coa divindade."}
{"id": 1192187, "term": "Coroa azul", "prompt": "Con que significado se emprega \"coroa azul\"?", "output": "Toucado real exipcio do Imperio Novo (ca. 1550-1069 a. C. símbolo do renacemento e do triunfo da coroación. A coroa azul, tamén chamada \"khepresh\", ten unha forma alongada e redondeada, está chatolada de círculos e ten un pequeno cordón brillante que rodea a parte posterior. Normalmente está realizada en coiro (ou en material flexible similar), con discos metálicos cosidos. En relevos e pinturas representábase en cor azul, cor simbólica asociada ao rei nos seus roles activos, como a batalla ou o cumprimento dos rituais nos templos.\n\nNota de alcance: A coroa, que é coñecida desde a Dinastía XVIII, denominouse tamén coroa de guerra ou de combate, aínda que isto posiblemente sexa inexacto. Utilizábase nas ofrendas ou nas cerimonias como a da \"apertura da boca\". O antigo nome exipcio para a coroa era \"jepresh\"."}
{"id": 1192188, "term": "Coroa branca", "prompt": "Cal é o sentido de \"coroa branca\"?", "output": "Nome da coroa do Alto Exipto. A coroa branca tiña forma de funil invertido, alongado e pechado polo seu extremo superior, como emerxendo dun bulbo (\"hedyet\"), e probablemente estaba fabricada en tea. O soberano en Exipto pode aparecer tocado con distintas coroas e vestimentas na cabeza, cada unha delas reflicte unha situación ritual concreta. A máis antiga é a coroa branca, que xa aparece cubrindo a cabeza do rei Escorpión (cara ao 3150 a. C.). A coroa recibe distintos nomes, incluídas \"Hedyet\", \"U 'eret', \"Nefer (et)\" e \"U'eret-Hakau\". Tamén aparece na famosa Paleta de Narmer (Museo Exipcio do Cairo).\n\nNota de alcance: A deusa Nejbet, protectora do Alto Exipto, está estreitamente relacionada coa coroa branca. Xunto á coroa vermella do Baixo Exipto, a coroa branca formaba a dobre coroa, tamén coñecida como \"Pschent\" (a versión grega do antigo exipcio \"shejemty\", \"As Dúas Poderosas\")."}
{"id": 1192189, "term": "Coroa vermella", "prompt": "Como se define \"coroa vermella\"?", "output": "Nome da coroa do Baixo Exipto con forma de cadeira ou de cazo disposto para acoller á coroa branca. Á súa forma de cazoleta únese un mango vertical na parte posterior e unha especie de antena que se enrosca procedente do seu interior, probablemente representando a antena dunha abella, símbolo do norte de Exipto. A coroa recibe diferentes nomes, entre eles \"Desheret\" e \"Net\". Este último relaciona á coroa coa deusa Net, protectora do baixo Exipto.\n\nNota de alcance: A coroa xa aparece na Paleta de Narmer (un dos primitivos gobernantes de Exipto, ao redor do 3100 a. C.) (Museo Exipcio do Cairo). A deusa Uadyet, protectora do Baixo Exipto, está estreitamente relacionada coa coroa vermella. Xunto á coroa branca do Alto Exipto, a coroa vermella formaba a dobre coroa, tamén coñecida como \"pschent\" (versión grega do antigo exipcio \"sejemty\", \"As Dúas Poderosas\")."}
{"id": 1192890, "term": "Coroa shuty", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"coroa shuty\"?", "output": "Coroa que aparece durante o reinado de Seneferu (Snefru), na Dinastía IV, formada por dúas plumas de falcón. Máis adiante engadíronselle dous cornos de gacela en forma de lira.\n\nNota de alcance: Durante o Imperio Novo (ca. 1550-1069 a. C.) foi propia das mulleres da corte. Representaba a unión das dúas terras. Levábana nalgúns casos Amón e Horus e as deusas Renenutet e Urethekau, pero sobre todo a deusa Isis Sotis."}
{"id": 1003429, "term": "Corporal", "prompt": "Define \"corporal\".", "output": "Pano branco, sagrado e bendicido, en liño ou fibra de cánabo, xeralmente cadrado ou rectangular, que se coloca sobre o altar durante a misa e sobre o que deben situarse a oblata ou todo o vaso que contén o Santo Sacramento: cáliz, patena, ciborio, \"píxide\" e ostensorio. Por esta razón, adoitábase colocar como reliquia na consagración dos altares. Como decoración só pode levar unha pequena cruz bordada ou impresa, a miúdo en vermello, sobre a que se deposita habitualmente o Santo Sacramento, unha decoración en branco nos ángulos, ou un pequeno bordado de encaixe. Os corporais utilizados para a exposición do Santo Sacramento adoitan ser máis grandes, con bordados ou calados de encaixes.\n\nNota de alcance: Nos primeiros tempos do cristianismo, os corporais eran case do mesmo tamaño que os manteis de altar. Na Idade Media, terminada a misa, colocábase pregado sobre o cáliz, como observa o \"Ordo Romanus VI\" ou ben se introducía entre as páxinas do sacramentario; estaba prohibido deixalo sobre o altar. Por mor do seu contacto directo coa Eucaristía, o corporal foi moi apreciado na Idade Media, ao que se consideraba dotado de eficacia sobrehumana contra todas as enfermidades e sobre todo contra os incendios."}
{"id": 1189849, "term": "Cortina de altar", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cortina de altar\"?", "output": "No culto católico, tea que delimita un espazo ao redor do altar, sendo suspendida dun ciborio ou dun porta-cortinas de altar. Na súa orixe, foi utilizada para ocultar o altar no momento da consagración."}
{"id": 1189376, "term": "Chrémeau de altar", "prompt": "Como se define \"chrémeau de altar\"?", "output": "No culto católico, peza de tea encerada, que se coloca sobre o altar ao final da cerimonia de consagración, co obxecto de conservar os Santos Óleos utilizados durante a devandita cerimonia, e evitar, así, que se manchen os manteis de altar. O Crisma déixase estendido sobre a parte consagrada, xa sexa sobre a mesa de altar, cando este foi consagrado na súa totalidade, xa sobre a pedra de altar á que adoita envolver."}
{"id": 1038066, "term": "Cubrecopón", "prompt": "Como se define \"cubrecopón\"?", "output": "Pano destinado a recubrir o copón cando contén as hostias consagradas. Polo xeral, realízase en seda branca, drapeada en prata ou en ouro, eventualmente en seda vermella e, ás veces, tamén en tul ou encaixe. Adoita estar decorado e ten unha abertura central para pasar a cruz ou o remate da tapadeira do copón."}
{"id": 1005734, "term": "Cubrecustodia", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cubrecustodia\"?", "output": "Veo de forma cadrada ou bolsa con forma de rombo, de seda branca, ás veces da cor do tempo da liturxia correspondente, agás o negro. Durante a cerimonia católica, é colocado sobre a custodia antes da súa utilización mentres esta pousa sobre o altar ou credencia.\n\nNota de alcance: O cristianismo deulle grande importancia ao sentido simbólico das cores, xa no Antigo Testamento se alude á cor e ornamentos sacerdotais. Así, o branco simboliza a pureza e inocencia, empregándose nas festas dos confesores e virxes, nas da Pascua, Epifanía e Ascensión (tempos de luz e alegría espiritual) que traen á memoria as brancas vestiduras dos anxos nas súas aparicións (para as cores litúrxicas v. Conopeo)."}
{"id": 1190247, "term": "Cubrepans", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cubrepans\"?", "output": "No culto xudeu, peza de liño branco ornamentada con motivos bordados nunha soa cor, destinada a cubrir os anacos de pan trenzado (\"a hallá\") consumido no \"sabat\", durante a súa santificación na oración do \"quidús\", oración que se recita a tarde do venres na sinagoga."}
{"id": 1005774, "term": "Dalmática", "prompt": "Con que significado se emprega \"dalmática\"?", "output": "No cristianismo, vestidura litúrxica exterior que usa o diácono sobre a alba e a estola en misas solemnes. Trátase dunha prenda semellante a unha túnica aberta, da cor da casula, que se pon sobre a alba cubrindo o corpo por diante e por detrás. Para tapar os brazos leva unhas mangas anchas, pechadas nun primeiro momento e abertas en séculos posteriores. Adoita estar decorada con bandas bordadas por diante, por detrás e sobre os ombreiros. A peza sofre varias transformacións ou adaptacións ao uso no curso da historia, como as aberturas aos lados para facilitar a marcha. Nos monumentos antigos aparece adornada polos \"clavi\", estreitas bandas verticais que se destacan en cor púrpura sobre o vestido de liño que desaparecen cando se difunden as cores litúrxicas. A dalmática non é un vestido envolvente como a casula, pero ao utilizala como vestido exterior, a liturxia atenuou o seu carácter corporal. Sen cinto e coas aberturas laterais, actualmente é un traxe que lembra os antigos vestidos abrochados, como o \"peplo\". Na actualidade, do mesmo xeito que sucede coa casula, para a dalmática prefírense as formas anteriores ao século XVIII.\n\nNota de alcance: Como traxe profano, a dalmática foi adoptada por certos emperadores romanos. Orixinaria de Dalmacia, usábase sobre todo en Oriente. Desde o século III, aparece representada nos frescos das catacumbas e empézase a usar como vestido exterior. A dalmática foi adoptada no culto cristián como hábito propio do diácono, como a \"tunicela\" foi do subdiácono. A forma de cruz da prenda refírese á Paixón de Cristo: é símbolo da salvación, a xustiza sobrenatural e a alegría que a Graza santificante confire."}
{"id": 1038254, "term": "Guarnición de dalmática", "prompt": "Explica o significado de \"guarnición de dalmática\".", "output": "Adornos que se poñen nas dalmáticas, con rica imaxinaria bordada en fíos de ouro, prata ou calquera outro metal, así como sedas ao matiz."}
{"id": 1190327, "term": "Darchog", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"darchog\"?", "output": "Termo común para todas as bandeiras de oración no Tíbet. Son bandas de teas de cores que os tibetanos utilizan, en primeiro lugar, como sinal da súa presenza. Utilízanse teas finas para pintar ou inscribir fórmulas piadosas, oracións, mantras ou sinais de nacemento individual. Os \"darchog\" fanse de teas de cinco cores fundamentais: azul, branco, vermello, verde e amarelo, que representan o ceo ou o espazo etéreo, as nubes, o lume, a auga e a terra.\n\nNota de alcance: Crese que, cando o vento sopra sobre eles, as particulares mensaxes escritas nestas bandeiras son levadas lonxe, a todos os oídos e a todos os elementos, co que se estende ou acrecenta o mérito da persoa á que concirnen. Esta tradición puido ser adoptada polos budistas, aínda que posiblemente proviñese da relixión \"bon\" (relixión nativa do Tíbet). Habitualmente ízaas no lugar máis elevado da casa ou en outeiros e montañas onde o vento é máis forte. En xeral, ízanse o terceiro día do mes lunar, pero algúns prefiren facer que o astrólogo fixe a data tras un coidadoso cálculo."}
{"id": 1190329, "term": "Chopen", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chopen\"?", "output": "\"Darchog\" con forma de pequenas bandeiras feitas case sempre de papel.\n\nNota de alcance: No Tíbet, estes motivos adoitan atoparse nas pontes ou ao bordo dos ríos."}
{"id": 1190328, "term": "Darchen", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"darchen\"?", "output": "No culto budista, \"darchog\" de gran tamaño. Esta bandeira de oración é longa, con bandeirolas suxeitas verticalmente e fórmulas cuxo principio está inscrito na zona superior. Adóitanse izar nas fachadas das casas."}
{"id": 1190330, "term": "Gyal tshen-tsemo", "prompt": "Que quere dicir \"gyal tshen-tsemo\"?", "output": "Bandeira da vitoria budista. É un tipo de \"darchog\" de grandes proporcións, con textos impresos coa axuda de prensas de madeira e que, a miúdo, leva nas catro esquinas figuras de animais como o tigre, o león, o tordo garuleiro (voitre) e o dragón."}
{"id": 1189644, "term": "Detente", "prompt": "Como se define \"detente\"?", "output": "Pequena bolsa de tea bordada que contén obxectos devocionais como poden ser medidas, fragmentos de reliquias, fragmentos de \"Agnus Dei\", de cera do Corpus, ceduliñas impresas, o comezo dos catro Evanxeos, follas de oliveira bendicida o día de Ramos e outros obxectos semellantes. As súas formas son moi variadas: pentagonais, cadradas, acoirazadas, lanceoladas ou romboidais. Normalmente adornábanse con multitude de bordados en fío de seda ou fío metálico, abelorios brillantes e talco; os adornos serán diferentes segundo á zona xeográfica a que pertenzan. Ás veces debúxase ou borda un Corazón de Xesús coa inscrición: \"Detente, o Corazón de Xesús está comigo\".\n\nNota de alcance: O detente tamén se utilizou como amuleto durante as guerras españolas dos séculos XIX e XX, prendido na roupa sobre o peito, coa imaxe do Corazón de Xesús e a lenda \"Detente, bala\". En España, os máis vistosos e adornados son os das rexións occidentais e centro da península. Estes obxectos eran cosidos e vendidos por monxas. Comprábanse para ser cosidos aos vestidos, ou ben o utilizaban para o gando, colocándoo nas cuadras; ás veces construíanse casas e adoitábanse poñer reliquias e cruces entre a argamasa da construción."}
{"id": 1192191, "term": "Dobre coroa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"dobre coroa\"?", "output": "Combinación da coroa branca do Alto Exipto e da coroa vermella do Baixo Exipto, tamén chamada \"As Dúas Poderosas\", \"pa sejemty\" en exipcio, de onde deriva o nome grego da dobre coroa, \"pschent\". Segundo a zona do país, a branca aparecía encaixada dentro da vermella ou a vermella superposta á branca.\n\nNota de alcance: A dobre coroa é o símbolo fundamental do poder e da unidade do país, facendo referencia ao Alto e ao Baixo Exipto como territorios autónomos, antes da unificación realizada durante a Dinastía I (aprox. 3000-2700 a. C. e quen a porta é considerado soberano das Dúas Terras. Adoitaban levala Atum e, en ocasións, Geb, Harsiese, Horus (v. Figura de Horus), Jnum, Mut, Neferhptep e Sbiumeker."}
{"id": 1192902, "term": "Edyté", "prompt": "Que quere dicir \"edyté\"?", "output": "Pano litúrxico que, durante a celebración da misa, recobre toda a superficie da \"Atrápeza\" (altar ou Sagrada Mesa no culto ortodoxo) chegando ata o chan e converténdose na súa peza máis prezada."}
{"id": 1189777, "term": "Efohd", "prompt": "Define \"efohd\".", "output": "No culto xudeu, peza sen mangas, ata os xeonllos, que cubría especialmente as costas e que usaba o sumo sacerdote sobre un manto de púrpura dourada. Compúñase de dúas pezas unidas nos ombros por dúas pedras de \"onix\", nas que estaban escritos os nomes as tribos de Israel. A vestidura suxeitábase á altura da cintura cun cinto ou bálteo ricamente ornado. O liño e o ouro foron os materiais básicos; o liño era tinguido nas cores do xacinto, a púrpura e o carmesí. A peza ornamentábase con temas historiados e florais en ouro. Ao \"efhod\" atábase o pectoral cos \"urim\" e \"tumim\".\n\nNota de alcance: Desde a época de Aarón e os seus fillos, o sumo sacerdote do pobo escollido, segundo se recolle no \"Éxodo\", levou vestidos tecidos con finos materiais entre os que se contaba o ouro, sendo o \"efhod\" unha das máis antigas destas pezas. Aínda que a adiviñación estaba prohibida, os \"efhod\" e os \"urim\" e \"tumim\" utilizábanse como un medio para buscar o consello de Deus. Cara ao principio do período do Segundo Templo (515 a. C.) a consulta do \"efhod\" non volveu producirse."}
{"id": 1192900, "term": "Eiletós", "prompt": "Que significa \"eiletós\"?", "output": "Mantel de altar de tea, liño ou seda, ricamente ornamentado, que cobre a \"Agia trápeza\" (altar ou sagrada Mesa no culto ortodoxo) e que simboliza a vestimenta do enterro de Cristo.\n\nNota de alcance: A peza é a cuberta principal da \"Agia trápeza\", sendo depositada no altar polo bispo durante a inauguración do templo."}
{"id": 1192903, "term": "Epigonátio", "prompt": "Que quere dicir \"epigonátio\"?", "output": "No culto ortodoxo, peza de tea de forma romboidal, adornada con bordados de cruces ou imaxes (habitualmente, o Lavatorio e a Resurrección).\n\nNota de alcance: Os sacerdotes e os bispos portan o \"epigonátio\" colocado á altura do xeonllo dereito, colgado desde o ombreiro ou atado na cintura."}
{"id": 1192904, "term": "Epimaníkio", "prompt": "Que significa \"epimaníkio\"?", "output": "Manguitos ornamentados cun bordado en forma de cruz, que cobren as extremidades das mangas do \"sticharion\" ortodoxo.\n\nNota de alcance: Ata o século XII o seu uso estivo reservado aos bispos, máis tarde fíxose extensivo aos sacerdotes e aos diáconos. As \"epimanikia\" do diácono cobren as mangas do hábito eclesiástico en lugar das do \"sticharion\"."}
{"id": 1192905, "term": "Epitáfios", "prompt": "Cal é o sentido de \"epitáfios\"?", "output": "Peza de tea de fabricación luxosa, en cuxa superficie se desenvolve bordada a escena do enterro de Cristo.\n\nNota de alcance: É unha peza fundamental na procesión e a liturxia do Venres Santo."}
{"id": 1192814, "term": "Epitrachilion", "prompt": "Cal é o sentido de \"epitrachilion\"?", "output": "No culto ortodoxo, estola ou longa e ancha banda de liño ou seda (uns 10 cm.), que o bispo e o sacerdote levan ao redor do pescozo e cuxas extremidades caen por diante case ata os pés. As dúas bandas que caen por diante están unidas entre si por medio de broches ou de botóns, ou ben cosidas unha con outra. Adoita estar ornamentado con cruces, santos e anxos bordados, polo xeral, con fío de ouro. A estola remata en franxas orladas, símbolo das almas sobre as que o sacerdote ten responsabilidade.\n\nNota de alcance: A peza é o símbolo eminentemente sacerdotal e considérase elemento consagrado."}
{"id": 1004811, "term": "Escapulario", "prompt": "Cal é a definición de \"escapulario\"?", "output": "No culto católico, obxecto devocional formado por dúas bandas de tea bendita, ornamentadas por imaxes piadosas e unidas por un cordón, para levar ao pescozo, baixo o traxe (orixinariamente sobre os ombreiros) e que colgan sobre o peito, boca arriba, ou ás costas en certos hábitos relixiosos. A súa iconografía e cor pode variar segundo a orde relixiosa (grande escapulario) ou a confraría (pequeno escapulario) dos que provén.\n\nNota de alcance: O escapulario destínase a marcar unha devoción persoal e a poñer o seu posuidor baixo a protección de Cristo, da Virxe ou dalgún santo. Nel represéntase basicamente: o amor e a protección maternal da Virxe, a súa consagración ao Inmaculado Corazón de María, e a libre decisión do fiel de cumprir con amor a Vontade Divina. En principio tratouse dunha redución do hábito relixioso. Vestilo leva consigo a práctica de especiais devocións e compromisos da vida cristiá. Serve tanto para a devoción popular, como distintivo relixioso usado por aqueles que pertencen a determinadas congregacións ou confrarías relixiosas. A bendición e imposición do escapulario debe facerse, sempre que sexa posible, dentro dunha celebración comunitaria. Cando se trata dunha imposición do escapulario, pola que os fieis son admitidos na confraría dalgún instituto relixioso, tal admisión debe de realizala un membro ou ministro delegado pola autoridade competente do devandito instituto. Para gozar dos privilexios do escapulario é necesario: recibilo debidamente, é dicir, que fose imposto por un sacerdote con poder para tal (actualmente calquera sacerdote con uso lexítimo de ordes ten ese poder) e que o escapulario cumpra o que prescribe a Igrexa, é dicir, feito con dous anacos de la (e non doutro material) unidos entre si por cordóns, de forma cuadrangular ou rectangular, e que unha parte caia sobre o peito e a outra sobre as costas."}
{"id": 1189397, "term": "Estandarte de cruz de confraría", "prompt": "Cal é o sentido de \"estandarte de cruz de confraría\"?", "output": "Insignia consistente nunha peza de tecido ornamentada, a miúdo con inscricións específicas, e que é levada en procesión polos membros dunha confraría relixiosa, dunha congregación ou dunha parroquia. Xeralmente rectangular, leva o seu bordo superior fixo nunha vara que pende horizontal dun hastil co cal forma cruz. O estandarte pode completarse cuns cordóns laterais terminados por pompóns."}
{"id": 1005746, "term": "Sempecado", "prompt": "Define \"sempecado\".", "output": "No culto católico, estandarte de procesión que abre a marcha desta na sección de confrarías da Virxe e que ostenta o lema \"Sine Labe Concepta\". Xeralmente está composto por un hasta de ourivaría e por un traveseiro do que colga o pano ou estandarte. A parte superior remata cunha cruz."}
{"id": 1189429, "term": "Sinelable", "prompt": "Que significa \"sinelable\"?", "output": "Insignia mariana que sacan algunhas irmandades nas procesións de Semana Santa, para facer público o Dogma da Inmaculada Concepción. A peza consta dunha hasta de ourivaría rematada nunha cruz, atravesada por un pequeno traveseiro do que vai asido un pano, duns 50 cm de ancho e de case todo o longo da pértega, coa lenda alusiva \"Sine Labe Concepta\"."}
{"id": 1005740, "term": "Faldrón de paso", "prompt": "Con que significado se emprega \"faldrón de paso\"?", "output": "Tela colocada na parte inferior do paso procesional, entre pata e pata da padiola procesional ata o respiradoiro. Adoita ser de veludo ou pana aveludada e enriquecida con bordados. Normalmente ten unha lixeira forma trapezoidal co obxecto de que os seus extremos cubran perfectamente as patas."}
{"id": 1192919, "term": "Felonio", "prompt": "Que significa \"felonio\"?", "output": "No culto ortodoxo, vestido interior similar á casula, amplo, de cor branca, sen mangas e sen abertura dianteira.\n\nNota de alcance: Cando o \"felonio\" era portado por bispos ou patriarcas, a peza adoitábase adornar cunha multitude de cruces, denominándose entón \"polystaurion\", aínda que na actualidade adoitan usar o \"sákos\"."}
{"id": 1192775, "term": "Fez", "prompt": "Explica que significa \"fez\".", "output": "Pano que utilizaban os emires mamelucos para se cubriren a cabeza en lugar do turbante que, como o manto ou o chal, distinguía os homes de relixión."}
{"id": 1189384, "term": "Funda de cáliz", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"funda de cáliz\"?", "output": "Cuberta, xeralmente realizada nun tecido lixeiro, que protexe ou conserva o cáliz cando este non se utiliza."}
{"id": 1192184, "term": "Funda de faldistorio", "prompt": "Cal é o sentido de \"funda de faldistorio\"?", "output": "Peza de tecido que recobre un faldistorio ocultando as súas catro patas. A cor da funda corresponderá á do tempo litúrxico."}
{"id": 1189382, "term": "Funda de ostensorio", "prompt": "Define \"funda de ostensorio\".", "output": "Cuberta, xeralmente realizada nun tecido lixeiro, que protexe ou conserva o ostensorio cando este non se utiliza."}
{"id": 1192772, "term": "Gartel", "prompt": "Dame a definición de \"gartel\".", "output": "No culto xudeu, cinguidor feito de seda ou la negra. Póñeno os varóns xasídicos para a oración, en cumprimento do decreto de que hai que marcar a división entre as metades superior e inferior do corpo mentres se reza.\n\nNota de alcance: Cinguirse os lombos no servizo de Deus é un símbolo do mandato."}
{"id": 1015986, "term": "Gremial", "prompt": "Cal é a definición de \"gremial\"?", "output": "Pano cadrado que se coloca sobre os xeonllos dun bispo, dun cardeal e, ás veces, dun sacerdote, cando están sentados durante a celebración de misas pontificais ou doutras cerimonias de importancia. Con ocasión das misas pontificais, o gremial, de seda e da cor do tempo litúrxico correspondente (para as cores litúrxicas v. Conopeo), pode estar bordado con encaixes e levar bandas ou cordóns cos que se ata. Tamén pode ser de tea branca cando reparte as velas o día de Purificación, os ramos no Domingo de Ramos ou cando se impón a cinza o Mércores de Cinza, unción dos Santos Óleos, etc.\n\nNota de alcance: A finalidade primitiva do gremial era a de impedir que a casula se manchase coas mans. Tamén recibe este nome, o pano rectangular, igual en forma, dimensións e adorno a un frontal de altar, que levaban pendente das súas mans os tres clérigos do terno da misa conventual das igrexas catedrais, así como doutras que tiñan ese mesmo privilexio na procesión claustral e nalgunhas outras."}
{"id": 1192179, "term": "Luvas pontificais", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"luvas pontificais\"?", "output": "Luvas levadas polo papa, cardeais, bispos e abades durante unha parte das misas pontificais. Xeralmente en seda e da cor do tempo litúrxico correspondente, salvo o negro, contan con puños voltos nos que, ás veces, se pegan botóns ou bólas de seda (para as cores litúrxicas v. Conopeo). As luvas pontificais están decoradas con bordados ou ornamentados con pedras preciosas, abelorios, placas de metal decoradas ou esmaltes."}
{"id": 1005727, "term": "Guión", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"guión\"?", "output": "Pendón pequeno, xeralmente de forma cadrada, ou bandeira arroiada, que se procesiona diante do sacerdote e da comunidade. Os guións abren o acto xunto cos ciriais e a cruz procesional. As súas bandeiras ornamentadas con motivos eucarísticos deben terminar sempre en dúas puntas para establecer a diferenza cos guións militares de formato triangular."}
{"id": 1005751, "term": "Hábito relixioso", "prompt": "Que significa \"hábito relixioso\"?", "output": "Vestido talar propio dos eclesiásticos, composto ordinariamente de sotana e manteo."}
{"id": 1190183, "term": "Hábito agostiño", "prompt": "Dame a definición de \"hábito agostiño\".", "output": "Vestido ou traxe con escravina e capuchón negros, que visten os relixiosos da Orde de Santo Agostiño, orde mendicante autorizada polo papa Alexandre IV en 1256. O hábito agustino compleméntase con cinto de coiro negro."}
{"id": 1190184, "term": "Hábito beneditino", "prompt": "Que quere dicir \"hábito beneditino\"?", "output": "Túnica talar, escapulario e pequeno capuchón negros, con cinto de coiro, que visten os relixiosos da Orde de San Bieito, orde fundada cara ao 529 en Monte Casino por San Bieio de Nursia. Para funcións no coro, os monxes beneditinos levan ampla cogula de mangas grandes."}
{"id": 1190185, "term": "Hábito camaldulense", "prompt": "Como se define \"hábito camaldulense\"?", "output": "Vestido ou traxe que portan os relixiosos pertencentes á Orde da Camáldula, fundada por San Romualdo no século XI. O hábito camaldulense participa das mesmas características que o beneditino, pero en cor branca."}
{"id": 1190186, "term": "Hábito das carmelitas", "prompt": "Explica o significado de \"hábito das carmelitas\".", "output": "Túnica, escravina con capuchón e escapulario, de cor castaña, que visten os relixiosos da Orde do Carme, fundada no século XIII no monte Carmelo, os conventuais mitigados dos que se apartaron en 1565 os observantes descalzos. Para as grandes solemnidades utilizan a capa branca."}
{"id": 1190187, "term": "Hábito cartuxo", "prompt": "Que significa \"hábito cartuxo\"?", "output": "Traxe que visten os relixiosos pertencentes á Orde da Cartuxa, fundada por San Bruno o ano 1086. O hábito cartuxo é parecido ao dos beneditinos, pero de cor branca. As tiras do escapulario van unidas nos flancos á altura do xeonllo por faixa ancha do mesmo pano e cor."}
{"id": 1190188, "term": "Hábito cisterciense", "prompt": "Cal é a acepción de \"hábito cisterciense\"?", "output": "Traxe de cor branca que visten os relixiosos pertencentes á Orde do Císter, fundada por San Roberto no século XI. O hábito cisterciense compleméntase cun cinto de coiro negro e escapulario, tamén de cor negra, que só chega ata os xeonllos."}
{"id": 1190189, "term": "Hábito dominico", "prompt": "Define \"hábito dominico\".", "output": "Traxe branco, con escapulario e escravina con capuchón, da mesma cor, que visten os relixiosos da Orde de Santo Domingo. Encima do hábito, pórtase unha capa ancha e longa con capuchón. Compleméntase cun cordón branco no cinto con rosario."}
{"id": 1190190, "term": "Hábito franciscano", "prompt": "Define \"hábito franciscano\".", "output": "Traxe que visten os frades menores da Orde de San Francisco, fundada en 1209 en Italia por San Francisco de Asís. En 1517 León X confirmoulles aos observantes esta denominación. O hábito é de cor marrón, complementado con breve escravina e capuchón, ademais dun cordón branco con rosario."}
{"id": 1190191, "term": "Hábito mercedario", "prompt": "Cal é a acepción de \"hábito mercedario\"?", "output": "Traxe, escapulario e escravina con capuchón, totalmente de cor branca que visten os relixiosos da real militar Orde da Mercé, fundada por San Pedro Nolasco e instituída por Jaime o Conquistador. No peito, o hábito mercedario leva o emblema da orde: escudo e na parte superior unha cruz de Malta branca sobre fondo vermello; na parte inferior, catro bandas vermellas sobre fondo amarelo."}
{"id": 1190192, "term": "Hábito trinitario", "prompt": "Como se define \"hábito trinitario\"?", "output": "Traxe que visten os relixiosos da Orde da Trindade, participa das mesmas características que o dos dominicos. No peito, no lado esquerdo, o hábito trinitario leva unha cruz co pau vertical vermello e o azul transversal.\n\nNota de alcance: A Orde foi fundada en 1198 en Ciervofrío (Francia) por San Juan de Mata e San Félix de Valois."}
{"id": 1005784, "term": "Manteo", "prompt": "Define \"manteo\".", "output": "Capa longa con pescozo, que utilizan os eclesiásticos sobre a sotana e que, noutro tempo, usaron os estudantes. Tamén pode recibir este nome a saia de baeta ou pano, solapada por diante, que foi usada nalgúns lugares polas campesiñas."}
{"id": 1005769, "term": "Sotana", "prompt": "Como se define \"sotana\"?", "output": "Vestido longo, abotoado na parte dianteira, a miúdo cun cinto (faixa de sotana), que, durante as cerimonias litúrxicas cristiás, visten os clérigos, os nenos do coro e sacristáns. Os clérigos tamén poden levar a sotana fóra das igrexas, como indumentaria ordinaria. A natureza do tecido e a súa cor dependerá da función do clérigo que a viste. A miúdo, é negra para os clérigos de rango inferior, violeta para os bispos, vermella para os cardeais e vermella ou branca para o papa."}
{"id": 1005770, "term": "Colariño eclesiástico", "prompt": "Que significa \"colariño eclesiástico\"?", "output": "Tira solta de tea amidonada ou de material ríxido que se cingue ao pescozo, propia do traxe eclesiástico.\n\nNota de alcance: Comeza a ser utilizada en Francia, onde durante o século XVII preséntase dunha soa peza en branco. Máis tarde, o colariño eclesiástico dividirase en dúas pezas de tecido negro rebereteado en branco."}
{"id": 1190245, "term": "Faixa de sotana", "prompt": "Que significa \"faixa de sotana\"?", "output": "Cinto, normalmente de seda, que permite cinguir ao talle unha sotana. A cor corresponderá á calidade do clérigo ou prelado que o leva: cor ouro para o papa, vermello para os cardeais, violeta para os bispos, etc."}
{"id": 1189775, "term": "Loba", "prompt": "Que quere dicir \"loba\"?", "output": "Prenda similar a unha sotana utilizada para loitos e funerais. Tamén manto ou vestidura de eclesiásticos e, antigamente, de estudantes. Polo xeral era de pano negro e podía levar caparucho."}
{"id": 1189825, "term": "Traxe prelaticio", "prompt": "Que quere dicir \"traxe prelaticio\"?", "output": "Sotana dotada dunha cola que visten os prelados con ocasión de certas cerimonias. O papa, os cardeais e bispos levan a cola despregada e aberta, mentres que o resto dos prelados católicos lévana enganchada á cintura."}
{"id": 1028625, "term": "Aixola", "prompt": "Explica que significa \"aixola\".", "output": "Anaco de lenzo circular que cobre a hostia sobre a patena ata o momento do ofertorio."}
{"id": 1190162, "term": "Himation", "prompt": "Que significa \"himation\"?", "output": "Manto grande, de carácter envolvente e deseño rectangular. Moi frecuente nas representacións de Cristo, os apóstolos e os profetas, e que resulta dunha derivación do manto grego. Foi vestimenta romana e túnica superior da deusa Minerva. O dos monxes e monxas era de algodón escuro."}
{"id": 1005761, "term": "Umeral", "prompt": "Que significa \"umeral\"?", "output": "Longa banda de pano branco que o sacerdote se pon sobre os ombreiros, e cuxos extremos envolven ou cobren ambas as mans cando se colle un obxecto sagrado. Pode ter unhas pequenas bolsas onde se colocan as mans. O humeral tamén pode ser utilizado para cubrir aos noivos na cerimonia das velacións."}
{"id": 1188139, "term": "Jupah", "prompt": "Que quere dicir \"jupah\"?", "output": "Dosel ou palio nupcial baixo o cal, o día da voda, senta a noiva acompañada da súa nai e da súa futura sogra. Está aberto polos lados, é de seda ou de satén branco, profusamente decorado, ás veces bordado con citacións bíblicas, e está sostido por catro varas ou pértegas, unha en cada esquina. Simboliza o tálamo nupcial, baixo o cal senta a noiva. A \"jupah\" levántase na sinagoga por encima do \"estrado para o atril de torá\", que aloxa os contraentes durante a cerimonia do matrimonio. As pértegas que o sosteñen son suxeitadas polos parentes masculinos da parella, cando a \"jupah\" non foi fixada a un baldaquino.\n\nNota de alcance: A \"hupá\" evoca os tempos nos que os xudeus eran un pobo nómade do deserto, que habitaba en tendas e nos que a noiva era conducida á tenda do noivo para ser desposada e integrarse na familia do marido. Esta cerimonia celébrase sempre en mércores e en presenza de, polo menos, dez varóns adultos. A cerimonia do matrimonio consta de dúas etapas consecutivas: os esponsais, coa consagración (quidusín), na que o noivo coloca no dedo da noiva un anel de ouro, e a lectura ritual do contrato matrimonial e as súas estipulacións (\"Ketubá\"); e as nupcias (\"nisuín\"), nas que o oficiante, xeralmente un rabino, pronuncia sobre unha copa de viño as \"sete bendicións\". O noivo debe romper dunha pisada esta copa, acto destinado a evocar a destrución do Templo de Xerusalén."}
{"id": 1192791, "term": "Inkuña", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"inkuña\"?", "output": "Pano de ofrendas, de carácter ritual, característico da textilería dos Andes Centro-sur que se atopa en diferentes áreas e períodos. A súa función foi a de contedor de ofrendas na maioría das ocasións. Os trazos técnicos característicos son a súa manufactura con fibra de camélido, cunha gama de cores que vai desde as naturais, máis limitadas, ata as policromas. A técnica utilizada é a de cara de urdido, con franxas de urdidos complementarios para elaborar motivos decorativos, que alternan con listas e franxas lisas de cor. A forma e o tamaño atópanse bastante estandarizados, así como a existencia de remates nas esquinas, con cordeis de atado, cos que o envoltorio se pecharía gardando o seu contido (o conxunto ofrendado). Este tipo de panos mantense na actualidade en Chile e outras áreas dos Andes. En xeral, a estandarización deste tipo de pezas en canto á forma, decoración e a algúns detalles, como os remates da urdido, indican o amplo uso que debeu facerse destes panos en rituais de diferente carácter.\n\nNota de alcance: A \"inkuña\" utilizouse para conter substancias vexetais, como follas de coca e outros elementos relacionados con ofrendas rituais. A fina execución dalgunhas pezas, xunto coa elaboración iconográfica, indica a súa utilización en rituais relacionados con membros destacados das comunidades andinas."}
{"id": 1192798, "term": "Jiitái", "prompt": "Dime cal é a definición de \"jiitái\".", "output": "Adorno plumario xíbaro composto por unha longa cinta de fío industrial de algodón de cor rosa, cunha banda central de liñas verticais cor granate sobre unha trama de algodón cru. A cinta é rematada en ambos os extremos por grandes borlas de plumas vermellas e amarelas de tucano (\"Tsukanká\"). As borlas están compostas dun conxunto de guedellas de plumas de tucano, encoladas con resina de copal sendo posteriormente amarradas en torno ao estame, que está formado polos fíos terminais do tecido. O \"jiitai\" colócase atando a fita ao redor da \"cola de cabalo\" de tal forma que as dúas borlass de plumas de tucano sobresaen como un moño multicolor na caluga.\n\nNota de alcance: Utilízanse nos bailes e festas destes pobos amerindios e son indicativos, como os \"tawásh\", da habilidade como cazador do suxeito que as leva."}
{"id": 1192909, "term": "Kameláukion", "prompt": "Que quere dicir \"kameláukion\"?", "output": "Tocado cilíndrico, ríxido, con ás pouco pronunciadas e co tope lixeiramente cónico, que levan os sacerdotes ortodoxos, tanto na celebración dos oficios como na vida cotiá. Cando o \"kamelaukion\" é levado por patriarcas e bispos ortodoxos, o toucado leva bordada na fronte unha cruz e é cuberto por un veo negro (\"epanokamelaukion\"), que cobre a caluga e cae sobre as costas. A cor do \"kamelaukion\" e do \"epanokamelaukion\" adoita ser negra aínda que, dependendo das distintas tradicións das Igrexas ortodoxas, tamén pode ser púrpura ou branco.\n\nNota de alcance: A súa orixe é bizantina, desenvolvido a partir da vestimenta dos oficiais da corte imperial."}
{"id": 1192186, "term": "Kapporet", "prompt": "Dime cal é a definición de \"kapporet\".", "output": "Banda de tea, a miúdo ricamente ornamentada, que encadra o \"parójet \". O programa iconográfico destinado á decoración do \"kapporet\" é moi elaborado, especialmente desenvolvido durante o século XVIII, coa \"menorah\", a xerra para as ablucións ou a mesa para o pan ácimo."}
{"id": 1191994, "term": "Kâshâya", "prompt": "Que significa \"kâshâya\"?", "output": "Nome en sánscrito da túnica de cor amarela ou laranxa portada polos \"samnyasin\" hindús (persoas que levan ou se preparan a levar unha vida de ascetismo) e relixiosos budistas. Entre os budistas, esta peza componse de tres partes: o \"saṅghāṭī\", gran túnica de liño ou fío na que os faldróns levantados cobren un ou os dous ombreiros, segundo a seita e a rexión á que se pertenza, a \"antaravāsaka\" ou roupa interior, e \"uttarāsaṅga\" ou prenda exterior."}
{"id": 1193244, "term": "Kashideh", "prompt": "Que quere dicir \"kashideh\"?", "output": "Pano de cor alaranxada utilizado unicamente por aqueles que cumpriron co precepto de acudir en peregrinación á Meca, polo que xeralmente lévano as persoas de idade avanzada. Este tipo de pano recibe en kurdo o nome de \"kashideh\", aínda que tamén se coñece con outros nomes, como \"pochi\" en Turquía ou \"yamané\" en Irán.\n\nNota de alcance: Todo musulmán cordo, san, libre de débedas e con capacidade para custear os seus gastos e os dos que del dependenmentres está de viaxe, debe realizar a peregrinación, polo menos unha vez na súa vida. Antes de entrar na Meca, o peregrino despóxase da súa vestimenta habitual e vístese con dúas sinxelas sabas brancas, que simbolizan o seu abandono da vida ordinaria e que todos deberán vestir igual, xusto como haberán de comparecer ante Deus o día do xuízo. Despois, xunto a outros peregrinos, dá sete voltas ao santuario central, percorre sete veces a distancia da Meca a Marwa, lembrando a procura desesperada de auga que fixo Hagar, a muller de Abraham, para o seu fillo Ismael."}
{"id": 1191006, "term": "kat", "prompt": "Cal é o sentido de \"kat\"?", "output": "Chapeu cilíndrico, tradicionalmente coreano, feito de crina de cabalo que se colocaba sobre a cabeza do mozo ao facer os vinte anos, pasando a ser un adulto desde ese momento.\n\nNota de alcance: O culto confuciano para celebrar a chegada á mocidade, que transforma o neno en adulto, consistía en que o mozo suxeitaba o seu longo cabelo nun rodete no alto da cabeza mentres se lle colocaba un \"kat\"."}
{"id": 1191866, "term": "Kata", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"kata\"?", "output": "Termo xenérico do budismo (principalmente no Himalaia) para referirse a unha estola ou chal que se ofrece ás imaxes de culto e ás altas xerarquías monásticas e, en xeral, celebra un encontro, converténdose en símbolo de benvida. Adoita ser de algodón ou seda (preferentemente branco) e pode decorarse con brocados de símbolos budistas. En Butan chámase \"kadda\" e no Tíbet \"khabdag\"."}
{"id": 1189660, "term": "Kippá", "prompt": "Define \"kippá\".", "output": "Casquete ou solideo de veludo ou de seda bordado que utilizan os xudeus para cubrirse a cabeza na sinagoga, especialmente na oración máis solemne do día, a da mañá. Tamén é utilizado en festividades ou cerimonias como a do matrimonio ou durante o \"sabat\". Adoita ter de forma cuadripartita, dunha soa cor ou de varios e, ás veces, estar decorado con inscricións e debuxos. Normalmente pórtase xunto co \"talit\"."}
{"id": 1192773, "term": "Kiswa", "prompt": "Explica que significa \"kiswa\".", "output": "Seda negra que cobre as paredes externas da \"ka ´ba\" (templo da Meca convertido no centro do culto islámico), tradicionalmente doada por Exipto."}
{"id": 1190850, "term": "Krokrok-ti", "prompt": "Con que significado se emprega \"krokrok-ti\"?", "output": "Diadema occipital de carácter ritual usada polos kaiapó (Amazonia) durante as festas que seguen á época da recolección. Está formada por un soporte en forma de ferradura realizado con fibra vexetal trenzada a base de achas de tacuara e algodón. Ao redor do soporte, e pola súa banda exterior, dispóñense plumas como ornamentación.\n\nNota de alcance: A elaboración dos adornos plumarios, na rexión amazónica, é tarefa exclusiva dos homes. Este tipo de adorno é obxecto dunha gran simboloxía, como se pon de manifesto neste tipo de diadema que \"pode representar un ollo, no que as plumas son pestanas ou, noutro contexto, o sol e as plumas vermellas os raios. Pero sobre todo, simboliza as formas circulares dunha aldea, onde as plumas centrais representan a praza, o lugar masculino e de ritual por excelencia; mentres que as exteriores, representan a periferia, as casas, o mundo doméstico das mulleres e a penuxe branca, amarrada ás puntas, a selva, pechando así o mundo do grupo\" (Vidal, 1982: 37-38)."}
{"id": 1190326, "term": "Kumbi", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"kumbi\"?", "output": "Entre os incas (Andes Centrais e Centro-Sur), tecidos da vicuña (vélaro de mamífero ruminante, semellante ao macho cabrún, que vive nos Andes do Perú e de Bolivia).\n\nNota de alcance: Estes panos, realizados polas \"mulleres elixidas\" (\"aclla-berce\"), eran queimados como ofrenda ao Sol."}
{"id": 1190851, "term": "Lahetô", "prompt": "Cal é a definición de \"lahetô\"?", "output": "Abano occipital de carácter cerimonial, propio dos karajás (illa de Bananal, río Araguaia, estado de Goiás, Brasil). A súa elaboración é complexa, primeiro confeccionase unha base de algodón, á que se atan taboíñas de folla de palma formando un abano. Sobre este, engádense plumas longas despuntadas en horizontal de aguia harpía (\"Harpía arpyja\") e plumas brancas de garza (\"Egretta albo\"), que se alternan ata completar o semicírculo. A parte sobresaínte da taboíña fórrase con algodón branco, rematándose cada unha cunha pluma de Espátula Rosada (\"Ajaia ajaja\") atada a esta. Posteriormente, móntase unha fileira de plumas negras máis curtas, coa técnica de amarre sobre cordel-base, cosidas á base de algodón. Cando está aberto, o abano occipital aseméllase a unha diadema rotiforme.\n\nNota de alcance: Entre a gran cantidade de adornos plumarios que elaboran os karajás, este tipo, que recibe o nome de \"leque\", \"lahetō\" ou \"areto\", só pode ser levado polos homes casados ou os adolescentes durante a cerimonia de iniciación que se celebra na \"casa dos homes\"."}
{"id": 1192914, "term": "Mandyas", "prompt": "Cal é a definición de \"mandyas\"?", "output": "No culto ortodoxo, manto cerimonial de cor morada ou púrpura, amplo, aberto por diante e abrochado na parte inferior.\n\nNota de alcance: É empregado polo bispo en todas as cerimonias nas que non usa o \"omofórion\", así como na misa antes de vestirse cos vestidos litúrxicos."}
{"id": 1005729, "term": "Manga de cruz", "prompt": "Que quere dicir \"manga de cruz\"?", "output": "Cuberta de pano bordado para revestir o fuste das cruces procesionais. Normalmente adoitan ser de ricas teas, como a seda, con bordados de prata, ouro, arxentería de todos os tamaños e formas (abelorios brillantes, formas ovais, bollóns, etc.), sedas de cores, etc. As mangas de cruz son pezas pouco correntes; nun principio eran simples panos que pendían das cruces procesionais, caendo sobre a barra coas súas dobras naturais e que se suxeitaban a el engurradas por medio de fitas e lazos de seda máis ou menos labrados. Co tempo, vanse recargando de bordados de sobreposto e realce, o que lle dá certa rixidez á peza, acabando por ser fixadas a un soporte ríxido e cilíndrico sobre o que a tea queda tersa, podendo ver desta maneira a decoración completa que antes quedaba semioculta polas dobras. Este cilindro axústase ao pau da cruz, por medio doutra peza, en forma de cono ou a catro elementos triangulares que forman unha pirámide.\n\nNota de alcance: En España non se conservan moitos exemplares, o seu uso non foi xeneralizado como si sucedeu con outras pezas complementarias dos termos. Principalmente foron utilizadas na zona centro e occidental da Península."}
{"id": 1191456, "term": "Manta Chilkat", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"manta chilkat\"?", "output": "Capa cerimonial, de casca de fibra de cedro e la de cabra, utilizada polos chilkat (noroeste de Canadá) durante os rituais \"potlatch\". A súa confección duraba de seis a doce meses. Eran tecidos polas mulleres coa la de cabras monteses, segundo os patróns deseñados polos homes. As cores máis utilizadas eran o negro, o beixe, o amarelo e o azul. Un animal heráldico estilizado, emblema do clan ao que pertencían o pai ou o marido da tecedora, constituía o motivo ornamental máis habitual. Estes motivos iconográficos, que simbolizan a miúdo un animal tótem do clan, fan referencia á súa historia e aos seus mitos.\n\nNota de alcance: A rexión da ribeira Chilkat, ao norte do territorio dos tlingit, no suroeste de Alasca, alcanzou gran fama durante o século XIX pola remarcable calidade das súas producións téxtiles e pola fabricación de grandes capas cerimoniais, coñecidas co nome de mantas \"chilkat\". Estas pezas, símbolo de riqueza, eran moi apreciadas entre os notables locais, que as levaban durante as cerimonias. Igualmente utilizábanse como ofrendas durante a cerimonia \"potlatch\" (intercambio cerimonial practicado polos indíxenas da costa noroeste da América do norte) nos que se asegura a autoridade dos xefes locais e distribúense bens e comida. A cambio, os xefes rivais reciben un \"contra-don\". Aínda que esta práctica está prohibida polo goberno, o \"potlatch\" perdurou ata os nosos días aínda que con algunhas transformacións. Ás veces, estes tecidos tamén eran depositados como prenda de estima sobre a sepultura do seu propietario, quedando exposto á intemperie ata a súa completa destrución."}
{"id": 1197129, "term": "Mantel crismal", "prompt": "Dame a definición de \"mantel crismal\".", "output": "No culto católico, peza de tea encerada, que se coloca sobre o altar ao final da cerimonia de consagración, co obxecto de conservar os Santos Óleos utilizados durante a devandita cerimonia, e evitar, así, que se manchen os manteis de altar. O Crisma déixase estendido sobre a parte consagrada, xa sexa sobre a mesa de altar, cando este foi consagrado na súa totalidade, xa sobre a pedra de altar á que adoita envolver."}
{"id": 1016083, "term": "Mantel de altar", "prompt": "Dame a definición de \"mantel de altar\".", "output": "Pano litúrxico bendicido co que se recobre a superficie dunha mesa de altar durante a misa. Segundo as prescricións litúrxicas, colócanse tres manteis, de liño ou de fibra de cánabo e de cor branca. O que se sitúa por encima debe ser o suficientemente grande como para cubrir os laterais do altar, chegando case ata o chan.\n\nNota de alcance: Aínda que o uso dos manteis de altar é moi antigo non comezou a xeneralizarse ata o século VII."}
{"id": 1028641, "term": "Pano de altar", "prompt": "Cal é a acepción de \"pano de altar\"?", "output": "Mantel ou lenzo maior co que se cobre a mesa de altar para dicir misa. Foron usados desde a antigüidade e chegaron a adquirir gran luxo a partir do século XVI. Debían ser de liño e decorábanse con bordados, encaixes e flocos."}
{"id": 1016085, "term": "Mantel para a comuñón", "prompt": "Que quere dicir \"mantel para a comuñón\"?", "output": "Pano branco e rectangular, de liño, fibra de cáñamo ou, eventualmente, de algodón. O mantel de comuñón pode ter unha extensión variable e colócase diante dos comungantes ao recibir a hostia consagrada. Sobre o bordo superior pode levar un encaixe ou bordado.\n\nNota de alcance: Cando é utilizado para darlles a comuñón aos fieis, a miúdo, a peza é enganchada ou suspendida dunha mesa de comuñón. No caso de ser utilizado polos clérigos para darlles a comuñón aos enfermos, o pano adoita ser máis pequeno e sostido por dous asistentes. A súa función é a de evitar que os fragmentos da hostia caian ao chan."}
{"id": 1189322, "term": "Mantel de credencia", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mantel de credencia\".", "output": "Pano de cor branca e talla variable, de liño ou de fibra de cánabo, que se sitúa sobre unha credencia. Nos bordos, pode levar unha decoración de encaixe ou de bordados."}
{"id": 1189640, "term": "Mappah", "prompt": "Cal é o sentido de \"mappah\"?", "output": "No culto xudeu, manto ou funda pechado por arriba e aberto por abaixo, que adoita ser de liño, algodón ou seda (en plural, \"mapot\"), sobre o que pende o \"tas\" ou placa votiva. Utilízase como protección do \"séfer Torá\". Normalmente ornaméntase mediante bordados con inscricións, a miúdo precisando o nome do doador, ou motivos vexetais. Os buratos circulares, presentes na parte superior, están concibidos para deixar pasar os remates das guías ou bordóns de madeira sobre os que se enrola o pergamiño."}
{"id": 1192815, "term": "Maphorion", "prompt": "Explica o significado de \"maphorion\".", "output": "Veo que cobre a cabeza e os ombros da Virxe e das santas mulleres.\n\nNota de alcance: O \"maphorion\", tratado como reliquia, é considerado como un símbolo de protección."}
{"id": 1189831, "term": "Mapot", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mapot\".", "output": "No culto xudeu, tapiz de pano bordado para cubrir o atril de torá."}
{"id": 1005730, "term": "Mortalla", "prompt": "Con que significado se emprega \"mortalla\"?", "output": "Vestidura, saba, lenzo ou sudario branco co que se envolve o cadáver para ser enterrado. No culto xudeu, a mortalla de liño branco (\"tajrijin\") na que se envolve o corpo lavado do defunto, é cosida a grandes puntadas de forma provisional, xa que o seu uso está limitado ata que o corpo se desintegre.\n\nNota de alcance: Antigamente observábanse usos diversos, de acordo co simbolismo prevalecente. Aínda que se prohibía usar mortallas bordadas en ouro ou feitas de seda, podían utilizar xéneros de fíos mesturados. A mortalla colócana os homes cando o defunto é home, e mulleres cando se trata dunha muller; aínda que está permitido que unha muller vista a un home, o inverso non se permitirá en ningún caso."}
{"id": 1189917, "term": "Muceta", "prompt": "Explica que significa \"muceta\".", "output": "No culto católico, capa curta ou escravina que usan, como sinal de dignidade, os prelados, cóengos e outros eclesiásticos. Tamén é usada como distintivo académico por doutores e licenciados."}
{"id": 1192192, "term": "Nemes", "prompt": "Cal é a definición de \"nemes\"?", "output": "Toucado exipcio de liño listado que forma parte das insignias reais desde a Dinastía III (2686-2613 a. C.), orixinalmente xunto a unha perruca; aos poucos foi substituíndo ou cubrindo a esta. O tuocado consistía nunha peza de tea longa e rectangular que primeiro foi colocada lisa sobre a cabeza e despois pregada. O \"nemes\" cingue a fronte, pasa por encima das orellas e cae a ambos os dous lados do rostro, con dúas caídas plisadas sobre o peito e as costas. A parte que penduraba polas costas era enrolada xunto ao pescozo. Estaba decorada co \"uraeus\" (v. Figura de Uraeus) (símbolo arquetípico da realeza) e co \"voitre\".\n\nNota de alcance: As coroas podían levarse combinadas co \"nemes\". O casquete real parece ser unha versión simplificada do \"nemes\". Sempre era liso e foi utilizado a partir do Primeiro Período Intermedio. Ademais do rei, tamén podía ser portado pola raíña, así como por Isis (v. Figura de Isis) e Nefthys no seu papel de carpideiras."}
{"id": 1192799, "term": "Ngatu", "prompt": "Explica o significado de \"ngatu\".", "output": "Manto cerimonial de tapa (casca interior de diversas árbores da familia das moráceas), de gran tamaño e de forma rectangular, utilizado nas Illas Tonga (Polinesia).\n\nNota de alcance: A confección de téxtiles en tapa é moi antiga; foi traída polos antepasados polinesios desde o Sueste asiático e está asociado aos aspectos máis tradicionais da súa vida, tanto para o uso común como para o cerimonial. Existen variedades locais e de área. Para a fabricación da materia téxtil coa que se elaboran estes mantos utilízase especialmente a cortiza da árbore denominada \"Broussonetia Papyfera\", de onde se extraen as pezas de máis alta calidade. Tamén se extrae do \"artocarpus\" e do Ficus. Cando a árbore alcanza os dous metros córtase e sepárase a codia, introducíndoa en auga ata que se empapa e pode separarse a interna (coa que se traballa) da externa. Despois, a primeira bátese ata conseguir pezas curtas e anchas. Para fabricar o tecido as pezas péganse unhas a outras e despois decóranse con debuxos. O \"ngatu\", do mesmo xeito que as pezas finamente traballadas, confería ao seu dono un alto status e poder que o diferenciaba do común e achegábao aos deuses. Ademais de utilizalas como insignias de poder, usábanse en conmemoracións importantes como a coroación dun rei, un matrimonio ou un funeral de altas personalidades. Críase que as pezas adquirían o mana dos seus propietarios, o que lles confería certa sacralidade. Como material sagrado, era obxecto de intercambio cerimonial e aínda hoxe en día é o eixe de todo sistema de intercambio intergrupal sendo un grande elemento integrador da vida social."}
{"id": 1191764, "term": "Oklop", "prompt": "Explica que significa \"oklop\".", "output": "Sombreiro de madeira tallado con rostros humanos, utilizado polos ifugao (norte de Luzón, Filipinas). Tamén existen exemplos nos que a ornamentación consiste nun lagarto tallado enriba do casco, ou ben cristas paralelas en relevo ou ás de cestería. Ás veces, colócanse sementes ou metal no oco dos ollos.\n\nNota de alcance: O \"oklop\" era usado entre os pobos do centro norte de Ifugao cando cazaban, traballaban na selva ou viaxaban. Os chapeus tiñan unha dobre función de recipientes de auga ou de comida. Tamén se atoparon sombreiros de madeira con rostros humanos no centro de Nias e Enggano (Indonesia), onde teñen unha clara relevancia relixiosa. En numerosas culturas un sombreiro cun rostro tallado sobre el simboliza a protección divina."}
{"id": 1028884, "term": "Palio (indumentaria relixiosa)", "prompt": "Como se define \"palio (indumentaria relixiosa)\"?", "output": "No culto ortodoxo, faixa longa ou banda de tea ou la branca, mide ao redor de 3,5 m de longo, que levan os bispos e altas xerarquías eclesiásticas como insignia de dignidade. Adoita estar adornada con catro cruces bordadas e estrelas de oito puntas. Lévase ao redor do pescozo, cruzado en forma de ángulo sobre o peito, deixando colgar, case ata o chan, un palmo por diante e botando o outro extremo cara a atrás por encima do ombreiro.\n\nNota de alcance: O \"omofórion\" evocaba a ovella descarreirada que Cristo, o Bo Pastor, conduciu sobre os seus ombreiros de volta a casa. O bispo asumía deste xeito o papel de Cristo entre a súa grea."}
{"id": 1190241, "term": "Orifrés", "prompt": "Cal é a acepción de \"orifrés\"?", "output": "Banda de tea bordada en ouro ou en prata que se lles aplicaba a casulas, capas pluviais e outras vestiduras litúrxicas."}
{"id": 1005735, "term": "Palia", "prompt": "Dame a definición de \"palia\".", "output": "Pano de pequeno tamaño, cadrado ou rectangular, sagrado e bendicido, co que se cobre o cáliz e a patena durante a misa. A palia está composta dunha ou de dúas pezas de tea, a miúdo reforzadas no seu interior por un cartón e xeralmente bordeadas por un pequeno encaixe ou pasamanería. A parte superior debe ser de tea branca ou de liño, pode estar drapeada en ouro, prata ou na cor correspondente ao tempo litúrxico, salvo o negro; xeralmente está ricamente ornamentado e marcado por un claro simbolismo cristián."}
{"id": 1189919, "term": "Panete", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"panete\"?", "output": "Enagüas ou pano cinguido co que se cobre a imaxe de Cristo espido na cruz."}
{"id": 1190242, "term": "Paramento de ambón", "prompt": "Dame a definición de \"paramento de ambón\".", "output": "Peza de tecido suspendida ou colgadura, polo xeral de tea rica, coa que se adorna exteriormente o ambón."}
{"id": 1189785, "term": "Pano de andas", "prompt": "Dime cal é a definición de \"pano de andas\".", "output": "Pano rectangular, de dimensións suficientes para cubrir as andas ou angarelas nas que se conducía o cadáver. A peza adoita estar ricamente engalanada, con bordados en negro e encaixes de manufactura local en liño branco."}
{"id": 1005738, "term": "Pano de atril", "prompt": "Define \"pano de atril\".", "output": "Longa banda de tea, a miúdo de seda e xeralmente da cor do tempo litúrxico correspondente (para as cores litúrxicas v. Conopeo), que cobre por completo o frontal de atril, xusto ata o chan.\n\nNota de alcance: Na actualidade séguense utilizando nalgunhas igrexas, sobre todo con ocasión de diversas festividades relixiosas."}
{"id": 1188224, "term": "Pano de bucina", "prompt": "Cal é o sentido de \"pano de bucina\"?", "output": "Tecido, xeralmente de veludo e de forma semicircular con bordados de ouro e sedas. No centro, adoita ter bordado o escudo da corporación, escenas da Paixón, da vida de María, dos santos, etc. Van colocados a modo de mantilla e suxeitos, por fitas ou apliques de ourivaría aos tubos das bucinas que portan os penitentes na procesión."}
{"id": 1189789, "term": "Pano de entrecandeas", "prompt": "Cal é o sentido de \"pano de entrecandeas\"?", "output": "No culto católico, lenzo, ricamente ornamentado con bordados e encaixes, co que se cubría a mesa na casa dos familiares do defunto.\n\nNota de alcance: Sobre o pano dispúñanse candelabros con candeas, que eran acesas todos os días á hora de rezar o rosario e outras preces, no momento no que acudían familiares e veciños. Esta cerimonia levábase a cabo durante nove días ou un mes, dependendo da categoría social."}
{"id": 1189791, "term": "Añal", "prompt": "Cal é a definición de \"añal\"?", "output": "Pano de entrevelas ou de ofrendas nas exequias populares dos defuntos. Tamén se coñece co nome de \"anal\", o pano mortuorio que se utiliza para cubrir as angarelas, o ataúde ou a mesa de ofrendas, así como o pano co que se cobren as propias ofrendas.\n\nNota de alcance: Esta tradición consérvase especialmente no centro da Península Ibérica, especialmente en Segovia, Ávila, Toledo e Cáceres."}
{"id": 1189790, "term": "Pano de loitos", "prompt": "Define \"pano de loitos\".", "output": "Nome específico co que se coñece ao pano de entrecandeas na provincia de Ávila."}
{"id": 1031431, "term": "Pano de cristianar", "prompt": "Cal é o sentido de \"pano de cristianar\"?", "output": "Tecido de pano, de pequeno tamaño, cuxa ornamentación, que adoitaba ser rica, aludía á cerimonia do bautizo. Utilizábase para secar a cabeza do neófito sobre a que se vertera a auga.\n\nNota de alcance: Na cerimonia relixiosa están presentes varios elementos naturais, que actúan como símbolos: a luz, o sal, o aceite e a auga. Esta peza é símbolo de purificación, sendo utilizada no Bautismo por inmersión ou por ablución. No primeiro caso cubríase o neno cunha camisa branca para que quedase seco; no segundo, utilizábase o pano de cristianar."}
{"id": 1189802, "term": "Pano de misacantano", "prompt": "Define \"pano de misacantano\".", "output": "Toalla, de pequeno tamaño, ornamentada con desfilados, bordados e encaixes, que é utilizada polo misacantano (sacerdote que di ou canta a primeira misa). Os temas corresponden a un simbolismo cristián: peixes, o tema da vide e do trigo, a custodia, o cáliz, a cruz, etc. Elúdense as escenas figuradas tendéndose ao abstracto e conceptual."}
{"id": 1189797, "term": "Pano de oblada", "prompt": "Con que significado se emprega \"pano de oblada\"?", "output": "Pezas de liño branco con bordados en negro, co que se cobren as ofrendas que se fan na igrexa ao final dos funerais. Este tipo de panos tamén se coñecen co nome de oblados.\n\nNota de alcance: As ofrendas consistían en panciños, chamados obladas (de aí o nome do pano), que se levaban nuns pequenos cestos."}
{"id": 1028639, "term": "Pano de ofrendas", "prompt": "Que significa \"pano de ofrendas\"?", "output": "Paño bordado, de gran vistosidade, que adorna e forma parte do envoltorio das ofrendas relixiosas en vodas, bautizos, primeiras misas, enterros, días de Ánimas, de Santos Patróns do lugar, días sinalados da Virxe, etc. En xeral, decórase con bordados de trazos xeométricos cos ramos típicos, transunto da árbore da vida, ou outros motivos máis desenvolvidos como os do galo ou a cruz. Nalgunhas localidades como Aliste (Zamora) adoita ser moi común o emprego de cintas sobrepostas, situadas en bandas paralelas, e tiras en zigzag con distintas cores (verdes, azuis, vermellos, etc.), sobre o fondo branco da peza. Os panos de ofrenda de forma cadrada chamábanse tamén \"encomendas\", nome que recibían ao seren utilizados para cubrir o cesto que levaban as \"mordomas\" ou \"encomendas\", cargo que, xeralmente, recaía na alcaldesa ou a presidenta da confraría do santo que se celebraba.\n\nNota de alcance: Na actualidade, estas ofrendas están destinadas á Virxe ou aos santos pero, na tradición precristiá, formaban parte dun ritual de maxia simpática, un contrato entre a comunidade de fieis e as forzas superiores, polo cal se ofrecen uns dons como mostra de agradecemento polos bens recibidos e, tamén, como recordatorio de que o pacto segue en vigor."}
{"id": 1189844, "term": "Beatilla", "prompt": "Cal é a definición de \"beatilla\"?", "output": "No culto católico, pano de ofrendas para cubrir os cestos que as conteñen."}
{"id": 1189910, "term": "Mordoma", "prompt": "Explica que significa \"mordoma\".", "output": "Pano co que se cobren as ofrendas que se fan ao Santo ao que se lle rende culto e que é doado pola muller do mordomo dunha Confraría patronal."}
{"id": 1189918, "term": "Ofrendeiro", "prompt": "Explica que significa \"ofrendeiro\".", "output": "Pano de ofrendas bordado, utilizado especialmente nas cerimonias de funeral."}
{"id": 1189772, "term": "Pano de paz", "prompt": "Explica que significa \"pano de paz\".", "output": "Pano, xeralmente de pequeno tamaño, utilizado na liturxia para limpar as imaxes devocionais e reliquias cada vez que estas son bicadas por unha persoa. Tamén se utilizaba, coa mesma función, cando se daba a bicar o portapaz, polo que tamén pode recibir este nome."}
{"id": 1005731, "term": "Perizoma", "prompt": "Que quere dicir \"perizoma\"?", "output": "Tea ou lenzo que cobre o abdome de Cristo crucificado espido. Tamén se coñece como \"perizoma\"."}
{"id": 1189787, "term": "Pano de sepultura", "prompt": "Como se define \"pano de sepultura\"?", "output": "En ambientes urbanos, tea ou lenzo que cubría o catafalco ou ataúde. En ambientes populares, o pano de sepultura dispúñase sobre o machado (pequeno moble ou arquilla con soportes para os cirios ou candeas).\n\nNota de alcance: O nome alude ao feito de que, noutro tempo, os veciños eran enterrados baixo as lousas da igrexa, o que determinaba o lugar que cada familia debía ocupar durante os distintos actos da liturxia. Por hixiene, a lexislación prohibiu estas prácticas, sendo obrigatoria a localización do cemiterio fóra da igrexa, aínda que debía situarse próximo a ela; máis tarde lexislouse que estivese a unha distancia razoable desta."}
{"id": 1189784, "term": "Pano velorio", "prompt": "Que significa \"pano velorio\"?", "output": "Pano de liño branco, de forma rectangular moi acusada que, durante a misa de velacións, impoñíase aos noivos en sinal da unión que contraeran. A decoración sitúase ao longo dos catro lados, sendo moito máis rica a dos extremos. Os temas decorativos e a complexidade da técnica fan desta peza un expoñente do luxo despregado nesta clase de cerimonias. O tecido enriquécese con encaixes e desfiados, bordados e flocos de macrame.\n\nNota de alcance: A súa función era a de cubrir os noivos durante a velación, manténdose suspendido por encima deles durante a bendición nupcial. A velación é a cerimonia instituída pola Igrexa católica para darlle solemnidade ao matrimonio, e que consistía en cubrir cun veo os cónxuxes na misa nupcial que se celebraba, polo común, inmediatamente despois do casamento, e que tiña lugar durante todo o ano, agás en tempo de Advento e no da Coresma. O ritual esixía que, despois da lectura do Evanxeo, se lles cubrise co humeral, de forma que a cabeza da noiva quedase totalmente cuberta, mentres que o noivo tan só se cubría os ombreiros e costas, permanecendo ataviados desta forma ata o final da misa."}
{"id": 1189381, "term": "Dominical", "prompt": "Define \"dominical\".", "output": "Pano de cor branca co que as mulleres e, ás veces, tamén os homes, se cubrían a man dereita para recibiren a eucaristía."}
{"id": 1016209, "term": "Pano mortuorio", "prompt": "Que significa \"pano mortuorio\"?", "output": "Pano rico, xeralmente de veludo negro, aínda que tamén pode ser morado ou branco, no que o bordado, con temas simbólicos de carácter relixioso, ocupa todo o espazo, especialmente temas da Paixón do Señor. Durante as exequias fúnebres, con este cóbrese o túmulo, o ataúde ou a mesa onde os familiares deixan as ofrendas de pan ou de cera. A miúdo están decorados cunha gran cruz dourada, prateada ou branca.\n\nNota de alcance: Esta cerimonia repítese o 1 ou 2 de novembro de cada ano en recordo dos defuntos. No momento da absolución, se o cadáver non está presente, o pano colocase sobre a representación do féretro."}
{"id": 1038933, "term": "Pano para a cea de Pesah", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pano para a cea de pesah\"?", "output": "No culto xudeu, peza de tea ou bolsa con tres compartimentos, coa que se envolven os tres \"Massot\" (pans ácimos) consumidos durante a cea, no \"Séder do Pésah\". Diversos símbolos da festa ou iconas con representacións da comida do \"Séder\" poden decorar o pano, así como inscricións cos nomes de Kohén, Levi e Israel."}
{"id": 1189773, "term": "Pano ritual", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pano ritual\"?", "output": "Paño que ten varias acepcións, segundo sexa utilizado en ritos de voda, bautizo, misacantano ou enterros, banquetes rituais ou sacrificiais, etc. A ornamentación responde, en calquera caso, á súa función."}
{"id": 1191857, "term": "Pansha", "prompt": "Cal é a definición de \"pansha\"?", "output": "No culto budista, birrete de \"pandit\" indio (erudito eremita), alto, en punta e, normalmente, de longas orelleiras. Na actualidade estes toucados fabrícanse cun tecido ríxido de algodón ou de seda, pero nas representacións antigas parecen estar confeccionados cun tecido de la grosa, de cor vermella e amarela. O número de liñas amarelas que aparecen no birrete indican o grao da mestría nas disciplinas do coñecemento doutrinal."}
{"id": 1005739, "term": "Pano de púlpito", "prompt": "Como se define \"pano de púlpito\"?", "output": "Peza de tecido suspendida ou colgadura coa que se adorna exteriormente o púlpito cando se debe predicar. Polo xeral é de tea rica e da cor do tempo litúrxico correspondente (para as cores litúrxicas v. Conopeo)."}
{"id": 1189829, "term": "Parokhet", "prompt": "Cal é o sentido de \"parokhet\"?", "output": "No culto xudeu, cortina de veludo, seda ou brocado ricamente decorada ou bordada que cobre o \"Arón hacodes\".\n\nNota de alcance: A peza é concibida segundo o modelo do veo que pechaba a entrada, no antigo Templo de Salomón, do \"sancta sanctorum\" no que se gardaba a Arca da Alianza (cofre no que se colocaron as dúas Táboas da Lei segundo se describe en \"Éxodo\" 25, 10-22, o maná e a vara de Aarón, e símbolo da alianza entre Deus e o pobo xudeu). Na actualidade é costume que durante os días festivos, principalmente as conmemoracións solemnes de \"Ros hasaná\" e o \"Yom Kipur\", esta cortina sexa de cor branca, en tanto que o resto do ano se utilizan outras cores vivas. O \"Ros hasaná\", literalmente \"Principio do ano\", é unha festividade solemne de comezo do ano que conmemora a creación do mundo e o sacrificio de Isaac. Celébrase os días 1 e 2 do mes de \"tisrí\", cos que se inician os dez días penitenciais que culminan no \"Yom Kipur\", literalmente \"Día do perdón ou da expiación\", considerada como a máis solemne e respectada conmemoración do ano litúrxico, dedicada ao arrepentimento e á expiación de pecados; ten lugar o dez do mes de \"tisrí\", culminando os dez días penitencial iniciados no \"Ros hasaná\"; a súa celebración esixe xaxún e mortificación, abstención de toda actividade material e dedicación exclusiva á oración e ao coidado da alma."}
{"id": 1005765, "term": "Pectoral litúrxico", "prompt": "Explica que significa \"pectoral litúrxico\".", "output": "No culto católico, broche co que se pechaba sobre o peito a capa pluvial. Adoitaba estar ricamente labrado e ornado de pedrería."}
{"id": 1192817, "term": "Phelonion", "prompt": "Define \"phelonion\".", "output": "Casula, vestido sen mangas cunha soa abertura pola cabeza, levada polos sacerdotes e bispos ortodoxos."}
{"id": 1192818, "term": "Polistavrion", "prompt": "Con que significado se emprega \"polistavrion\"?", "output": "\"Phelonion\" ou casula ortodoxa enteiramente cuberta con bordados de cruces."}
{"id": 1191503, "term": "Pinunsaan", "prompt": "Explica o significado de \"pinunsaan\".", "output": "Tecido cerimonial (\"ulos pinunsaan\") dos batak (Sueste do lago Toba, Sumatra), composto por algodón, tinguido por fío en reserva de urdido (\"ikat\" de urdido), urdido suplementaria e tinguiduras naturais. No caso do \"pinunsaan\", os tecidos extremos están cosidos, e non cru, á parte central. As dúas partes, que se atopan nos extremos da peza central, representan o masculino e o feminino. A parte masculina está composta por motivos triangulares alongados \"baoa\", mentres que a parte feminina recoñécese polos rombos \"boru boru\".\n\nNota de alcance: No pobo batak, as relacións home-muller exprésanse, entre outras formas, polo acto do tecido. Os fíos do urdido (dispostos ao longo) están relacionados co elemento feminino, mentres que os fíos da trama (dispostos transversalmente), estano co masculino. Os tecidos, polo tanto, simbolizan a fusión lograda entre o mundo masculino e o mundo feminino. Os tecidos \"pinunsaan\" e \"ragidup\" son bens que lle ofrece unha muller ao clan que a recibe. A tea para os batak asegura a fecundidade e o benestar a quen a recibe. Así, os panos batak son considerados como obxectos \"femininos\", xa que son tecidos e transmitidos polas mulleres, e pasan, como no caso das desposadas, do que entrega a muller -clan feminino- ao que recibe a muller -clan masculino-. Cando morre a nai, pertencerán á filla. Non existe ningún outro tecido batak que represente con tanto virtuosismo os principios de tripartición do mundo e a oposición masculino-feminino."}
{"id": 1191008, "term": "Pinyo", "prompt": "Cal é a acepción de \"pinyo\"?", "output": "No confucianismo, alfinete ornamental para o pelo que se lle coloca á nena na cabeza, suxeitando a trenza enrolada nun \"chignon\" (moño), o día do seu quince aniversario.\n\nNota de alcance: O \"pinyo\" é un dos elementos que actúan nos ritos confucianos para celebrar a chegada á mocidade, pola que o neno se transforma en adulto."}
{"id": 1015614, "term": "Bolsa de corporais", "prompt": "Cal é o sentido de \"bolsa de corporais\"?", "output": "No culto católico, peza formada por dúas follas de cartón, cadradas ou rectangulares, que, dobradas e forradas de tea, gardan pregados os corporais. A cor depende do período litúrxico correspondente. Polo menos, a cara principal debe ser de seda e, a miúdo, decórase con motivos relixiosos. O portacorporal que é utilizado para a adoración do Santo Sacramento é máis grande, e polo xeral, de seda branca drapeada en ouro ou en prata."}
{"id": 1005736, "term": "Purificador", "prompt": "Cal é a definición de \"purificador\"?", "output": "Pano de liño ou de cánabo, xeralmente rectangular, co que se enxuga e purifica o cáliz, así como os labios e dedos do sacerdote tras as ablucións da misa no culto católico. Leva unha pequena cruz bordada no centro e pode estar rematado nunha orla de encaixe ou bordado."}
{"id": 1189171, "term": "Racional", "prompt": "Que quere dicir \"racional\"?", "output": "Pano cadrado tecido en ouro, púrpura e liño, co que se cubría o peito algúns dignatarios eclesiásticos. Normalmente decórase con doce motivos de carácter simbólico, semellantes aos dos Sumos Sacerdotes do Antigo Testamento, catro aneis nos catro ángulos e, no centro, o nome das doce tribos de Israel gravado en pedras preciosas.\n\nNota de alcance: Durante a Idade Media esta peza de ourivaría era levada por certos bispos e arcebispos, colgada ao pescozo e sobre a casula. Como pezas complementarias, portaban a tiara ou mitra e un cinto ricamente bordado."}
{"id": 1192916, "term": "Ráso", "prompt": "Que significa \"ráso\"?", "output": "Vestimenta ampla e longa, de cor negra e con mangas anchas, que levan os sacerdotes e os monxes ortodoxos.\n\nNota de alcance: Os novicios levan un \"ráso\" especial chamado \"rasoforos\"."}
{"id": 1191891, "term": "Rügyen", "prompt": "Dame a definición de \"rügyen\".", "output": "Mandil de ósos, ou dun material substitutivo, que forma parte da vestimenta dalgunhas danzas rituais e de certos rituais iniciáticos de especial importancia para o budismo tántrico. As placas superiores da peza adoitan mantérense unidas a unha fita de algodón que o oficiante se ata á cintura. O rexistro superior e inferior está formado por placas decoradas con debuxos.\n\nNota de alcance: Os \"rügyen\" utilízanse nas danzas sagradas (\"cham\"), un dos medios aos que recorre o budismo tántrico para transmitir determinados aspectos da súa complexa mensaxe doutrinal. A música que acompaña as danzas, os movementos que executan os danzantes, habitualmente monxes, e a súa indumentaria, están reguladas para que poidan ser debidamente interpretados polos iniciados. O simbolismo tántrico divídese en tres categorías xerais: a dicotomía sexual, o camposanto e a furia e o terror. Segundo as normas indias convencionais, os camposantos son considerados contaminantes, visitados por animais de mal agoiro e por espíritos e demos furiosos; lugares frecuentados por ascetas e \"ioghis\" para poñer a proba a súa capacidade meditativa e a súa determinación espiritual. Nos rituais \"tántricos\", os cranios e outras partes do esqueleto servían para elaborar ornamentos e instrumentos: os cranios humanos (\"kapala\") utilízanse a modo de copas ou convértense en tamborís de dúas caras (\"damaru\"), os fémures en trompetas (\"kangling\") e os ósos humanos tállanse para crear elaborados mandís (\"rügyen\"). Estes instrumentos seguiron utilizándose despois de que o movemento tántrico se incorporase, parcialmente, ao Mahayana monástico. Na actualidade, estes obxectos seguen sendo elementos da parafernalia dos adeptos tántricos tibetanos e adoitan aparecer entre os atributos das deidades tántricas budistas."}
{"id": 1016368, "term": "Saba de altar", "prompt": "Dame a definición de \"saba de altar\".", "output": "Cuberta exterior de lenzo coa que se cobre o altar e sobre a cal se poñen os corporais."}
{"id": 1192917, "term": "Sákos", "prompt": "Cal é o sentido de \"sákos\"?", "output": "No culto ortodoxo, vestimenta en forma de túnica curta, en orixe sen mangas e na actualidade con medias mangas. A prenda está aberta de arriba a abaixo polos costados, coas dúas bandas unidas entre si por fitas ou por uns broches. É ornamentada con doce pequenos cascabeis.\n\nNota de alcance: A peza garda semellanza coa dalmática latina e é portada polos bispos en lugar do felonio. En orixe, o \"sákos\" era a túnica oficial dos emperadores bizantinos, quen permitiron o seu uso aos patriarcas e, máis tarde, aos bispos."}
{"id": 1190431, "term": "Sisit", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"sisit\"?", "output": "Flecos do \"talit\". Tamén recibe este nome o \"talit catán\"."}
{"id": 1005767, "term": "Sobrepeliz", "prompt": "Cal é a acepción de \"sobrepeliz\"?", "output": "Hábito de coro de lenzo fino e branco, con mangas perdidas ou moi anchas, que chega desde o ombreiro ata a cintura.\n\nNota de alcance: O sobrepeliz, que comeza a utilizarse no século XI, vístese sobre a sotana polos eclesiásticos e, ás veces, polos leigos que serven nas funcións de igrexa."}
{"id": 1005768, "term": "Solideo", "prompt": "Como se define \"solideo\"?", "output": "Casquete redondo de seda ou outra tea lixeira, que usan os eclesiásticos para cubrirse a coroa. A súa cor dependerá da función e rango do clérigo que o leve: branco ou vermello para o Papa; vermello para os cardeais; violeta para os bispos; negro para os sacerdotes; vermello, negro, violeta ou azul para os nenos do coro; etc."}
{"id": 1190214, "term": "Stemmata", "prompt": "Dime cal é a definición de \"stemmata\".", "output": "Na antiga Grecia, fitas coas cales se adornan as vítimas animais destinadas ao abate. Por extensión, tamén poden servir para adornar os bucranios.\n\nNota de alcance: Sempre se usa o plural da palabra."}
{"id": 1192918, "term": "Stichárion", "prompt": "Que significa \"stichárion\"?", "output": "No culto ortodoxo, vestido interior branco con mangas moi longas e, na actualidade, apenas decorado cunha orla bordada na parte inferior. As súas mangas estréitanse, quedando na súa extremidade cortadas pola parte inferior, de modo que se poidan unir por un lazo ou por un broche.\n\nNota de alcance: O \"stichárion\" é un ornamento litúrxico común a todos os clérigos. O do diácono é máis estreito que o do sacerdote e cae libremente ata o chan sen estar suxeito polo cinguidor."}
{"id": 1192776, "term": "Streimel", "prompt": "Cal é a definición de \"streimel\"?", "output": "No culto xudeu, ancho sombreiro de pel que levan os \"jasidim\" durante o \"sabat\" e outras festas.\n\nNota de alcance: \"Jasidim\" é o nome en hebreo para aqueles que levan unha vida piadosa. Durante o Período Talmúdico os \"jasidim ha-risonim\" (os primeiros piadosos) foron famosos pola súa pureza ritual e escrupulosidade na observancia das \"misvot\" (mandamentos). Os \"jasidim ve-ansé maasé\" (piadosos e homes de acción) foron notables polas súas boas obras e milagres. Aínda que sempre se lles admirou, os sabios subliñaron que tanto a intelixencia como a piedade son necesarias para alcanzar o favor de Deus."}
{"id": 1016435, "term": "Sudario", "prompt": "Define \"sudario\".", "output": "Lenzo que se pon sobre o rostro dos defuntos ou no que se envolve o cadáver."}
{"id": 1189641, "term": "Talamón", "prompt": "Dime cal é a definición de \"talamón\".", "output": "No culto xudeu, rico pano ornamentado, normalmente de veludo, que se estende sobre a Cadeira de brazos de Elías. Ten forma rectangular con esquinas cóncavas truncadas. Estas pezas adoitan protexerse no reverso cun fondo de algodón."}
{"id": 1188126, "term": "Talit", "prompt": "Que quere dicir \"talit\"?", "output": "No culto xudeu, manto de oracións que se pon por encima da roupa, formado por unha peza de tea rectangular, en la (os xudeus máis estritos prefíreno de la de cordeiro), liño, algodón ou seda, sendo habitual o branco ou marfil con bandas negras ou azuis. O elemento esencial son os \"sisit\" ou \"fimias\", flocos rituais brancos que deben colgar dos catro ángulos do manto de acordo coa lei bíblica (\"Números\" 15, 37-41). En ocasións, a parte superior, ao redor do pescozo e sobre os ombreiros, fórmao unha peza de tea cosida ao manto con fío de prata, ás veces, adornado con pedrería. No taled (\"talit\") dos xudeus polacos, a parte que se axusta ao pescozo adórnase cunha aplicación de bordado con fíos de prata; segundo un estilo denominado \"español\".\n\nNota de alcance: Con este manto de oración os xudeus cóbrense a cabeza e o pescozo nos momentos en que así se prescribe por parte da sinagoga: as oracións da mañá; as de mañá e tarde do 9 de abril, data da destrución do Templo de Xerusalén e da conquista da cidade polos romanos; e durante todo o día de \"Yom Kipur\". Os adolescentes utilízano, por primeira vez, durante a cerimonia da súa maioría de idade (\"bar misvá\"), converténdose nunha das pezas emblemáticas neste rito de paso. O uso do manto difire entre os xudeus, xa que entre os sefardís son os homes casados os que o utilizan, aínda que a ortodoxia máis estrita di que debe ser usado por todos os varóns a partir da maioría de idade. O \"talit\" tamén participa nos rituais funerarios, no que ao defunto se lle envolve no seu manto de oración, invalidando os \"sisit\" porque o terreal deixa de ter importancia para el."}
{"id": 1190428, "term": "Bolsa de tallit", "prompt": "Cal é a acepción de \"bolsa de tallit\"?", "output": "No culto xudeu, talega ou saco de tea ou outro material como o veludo, con soporte ríxido, ás veces con solapa e peche metálico. A súa función non é litúrxica senón a de gardar o \"talit\" ou manto de oración. A solapa pode levar inscricións ou bordados vexetais, de lazarías ou atauriques, en fío metálico. O veludo e o fío metálico que conforman os seus adornos, así como o formato, normalmente rectangular, son características propias deste tipo de obxecto confeccionado nas comunidades xudías de Marrocos."}
{"id": 1192774, "term": "Tallit katán", "prompt": "Define \"tallit katán\".", "output": "\"Talit\" pequeno, de uso xeral e non exclusivamente sinagogal, que se viste debaixo da camisa e que consiste nun rectángulo de tea cunha abertura no centro para meter a cabeza, rematado nos seus catro ángulos polos seus correspondentes \"sit\", que se deixan caer por fóra, por obediencia ao mandamento de levar flocos (\"Número\" 15). É preceptivo levar esta prenda en todo momento."}
{"id": 1191758, "term": "Taumi", "prompt": "Que significa \"taumi\"?", "output": "Pectoral de fibra vexetal que adoita ter forma de media lúa e que servía tanto para protexer a parte superior do corpo, como para simbolizar o alto rango do seu propietario dentro da sociedade de Tahití (Polinesia). Ao redor do obxecto adoitan engadirse pelos de can. De entre os seus compoñentes, un dos elementos de maior valor son as cunchas de nácar que, como xa sinalara Máximo Rodríguez no seu diario, eran pouco frecuentes nas illas, polo que se cre poderían proceder dos atois das Tuamotu.\n\nNota de alcance: O nácar atópase estreitamente asociado aos ornamentos referentes ao duelo e á guerra, así como á muller e á lúa, o que indica as distintas mitoloxías polinésicas. En numerosas ocasións o \"taumi\" atopouse formando parte do ornamento de traxes femininos asociados con danzas cerimoniais."}
{"id": 1192796, "term": "Tawásh", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tawásh\"?", "output": "Toucado xíbaro (Amazonas, Perú) composto por feixes ou fileiras de plumas vermellas e amarelas de tucano (\"Ramphastosp\") e de paujil (\"Mitu mitu\"). Pódense distinguir dous tipos: o \"tawásh huambisa\" que se leva atado ao redor da fronte, e o \"tawásh aguaruna\" portado a xeito de coroa. O \"tawásh\" é un adorno de luxo, propio dun xefe ou \"Apu\" ou dun ancián venerado ou \"Muúnta\". Cando se porta é común que o rostro se pinte con deseños lineais e xeométricos en vermello e negro obtidos das árbores denominadas achiote (\"Bixa Orellana\") e fuito (\"Génipa americana\"), respectivamente.\n\nNota de alcance: As festas xíbaras non son concibidas como festas rituais propiamente ditas, senón como puras \"medicinas de fertilidade\", como reactivadoras de produción espiritual para os cultivos. Os antepasados sustentan a forza relixiosa, cuxa substancia espiritual obra en toda a natureza. Ademais, e por influencia de grupos máis complexos, \"as almas\" dos antepasados son portadoras de poderes máxicos, que se presentan en formas animais, vexetais, forzas da natureza e mesmo en obxectos inmóbiles como pedras e obxectos de uso corrente. Da mesma forma que a substancia das \"almas\" penetra facilmente en toda clase de obxectos, tamén \"a alma\" do antepasado pasa aos homes e aos obxectos que entran en contacto con eles. Por iso, estas coroas deberanse gardar desmontadas, co fin de que as \"almas\" non se danen. En xeral, para o home amazónico os adornos de plumas van máis aló do puramente artístico e estético. Calquera obxecto realizado con plumas é o resultado dunha concepción particular da natureza que os rodea e do mundo espiritual do que participan, xa que, de maneira xeral, existe a crenza de que algúns paxaros se orixinaron a partir da transformación da alma dos mortos e as súas plumas adquiren propiedades protectoras contra os elementos e as accións malignas. Tamén o seu uso establece unha diferenciación dentro do grupo."}
{"id": 1192891, "term": "Tawásh aguaruna", "prompt": "Cal é o sentido de \"tawásh aguaruna\"?", "output": "Tipo de \"tawásh\" xíbaro (Amazonas, Perú) que se leva a xeito de coroa. O \"tawásh aguaruna\" (coroa radial emplumada) está composto por dúas fileiras de plumas e un cerquiño dobre de bexuco. Os feixes de plumas vermellas e amarelas de tucán (\"Ramphastos sp.\") foron amarradas a intervalos regulares cun fío de algodón que dá dúas voltas ao redor dun cerquiño. Por baixo destas disponse outra fileira de plumas brancas e negras (\"Crax sp.\") amarradas coa mesma técnica que a anterior. Para formar os feixes, as plumas son desbarbadas no seu extremo inferior, atadas e posteriormente encoladas con resinas vexetais. O cerquiño está formado por dous rodetes cosidos ao interior e elaborados con bexuco disposto en sentido circular e unido por fío de algodón cru que forma deseños xeométricos triangulares. Caracterízase pola maior anchura do rodete inferior, que serve de apoio ás plumas e ao que van unidos catro colgantes de élitros de bupréstido. Os rodetes inferiores están compostos por, polo menos, quince voltas de Tamsi, e os superiores, por oito.\n\nNota de alcance: Ata o momento de ser utilizado, a fileira de plumas gárdase separada do rodete e enrolada sobre si mesma en recipientes de materia vexetal. Cando vai ser utilizada esténdese e introdúcese entre os dous rodetes que forman o cerquiño. Na actualidade este tipo de toucado é cada vez máis inusual, tanto polos procesos de aculturación como pola falta de materia prima, xa que os tucanos son moi escasos debido á súa caza masiva con fins comerciais."}
{"id": 1192892, "term": "Tawásh huambisa", "prompt": "Explica o significado de \"tawásh huambisa\".", "output": "Tipo de \"tawásh\" xíbaro (Amazonas, Perú) que se leva atado ao redor da fronte. Este tipo de tocado é custoso de fabricar pola cantidade de plumas necesarias, realízase a partir dunha trenza de fíos de algodón cru, mesturado con fíos de orixe industrial de cor azul e verde. Da mesma, parten oito cadenetas nas que son fixadas a intervalos regulares os feixes de plumas amarelas e vermellas en sentido lonxitudinal. O centro do \"tawásh\" decórase con dúas fileiras de chaqueta azul."}
{"id": 1190819, "term": "Tayo Cunchi", "prompt": "Que significa \"tayo cunchi\"?", "output": "Adorno de costas xíbaro (Ecuador) formado por unha fita de algodón tecido, decorado con raias á que van cosidas varias fileiras de ósos de guacharo (\" Steatormis.. \"), separadas entre si por pequenas sementes negras. O extremo inferior está remarcado por unha fila de sementes de dentes de mono e outra de élitros de bupréstido.\n\nNota de alcance: A cultura xíbara caracterízase pola riqueza e variedade de adornos que cumpren distinta funcionalidade. O \"tayo cunchi\", ademais de ser un adorno de costas, é un axóuxere que marca o ritmo ao compás dos movementos do seu portador. Os propios tons da tea, coa que se manga o brazo (ocres, marróns e beixes), son designados polos xíbaros con nomes específicos e teñen un carácter máxico, adquirindo a \"alma\" do seu construtor que era, á súa vez, o propietario. Só os homes tiñan dereito a levalo no curso de cerimonias e rituais, xunto coas coroas de plumas e os pendentes de élitros de coleóptero. Estes obxectos son considerados como verdadeiras xoias debido á dificultade de obter os fémures de paxaro \"tayo\". Exhibíanse en festividades: relacionadas coa guerra, na que se consagraba o trofeo de cabezas (\"tzantzas\"); a de iniciación de adolescentes, homes e mulleres; a gran \"festa do tabaco\" para a muller e os cans; e a festa da madurez dos froitos da guilelma, sinónimo de \"chonta\", planta da familia das Arecáceas de grande utilidade entre os grupos da selva tropical húmida."}
{"id": 1041267, "term": "Capelo (sombreiro)", "prompt": "Dame a definición de \"capelo (sombreiro)\".", "output": "Sombreiro usado polos eclesiásticos, coas dúas metades laterais da súa á levantadas e abarculadas en forma de tella. A denominación procede do antigo sombreiro de tella."}
{"id": 1016443, "term": "Tanka", "prompt": "Cal é a acepción de \"tanka\"?", "output": "Pintura icónica realizada sobre tea (liño, algodón e, ás veces, seda), a modo de estandarte, cun soporte similar ao do rolo vertical, que serve como morada dun principio divino no budismo tibetano.\n\nNota de alcance: Na composición dos \"thangkas\" é de suma importancia marcar correctamente os eixes vertical e horizontal da obra, que sinalan o centro da figura principal e determinan a posición de todas as demais, xa que un erro faría que a obra perdese o seu valor relixioso. A forma de execución, con estritas normas, ten a súa orixe na práctica india de pintar \"patas\" e \"mandalas\". As medidas de todas as imaxes están rigorosamente establecidas e o proceso de aplicación da pintura iníciase sempre desde os planos máis distantes para finalizar na figura principal. Colócanse nos templos para axudar á meditación dos monxes. Os thangkas son símbolo da arte e da beleza, así como da alta espiritualidade, da descrición dos soños e dos diversos estados de conciencia ou vibracións superiores. O seu nome deriva das tiras de seda bordadas denominadas \"portas\" ou \"thangos\", de cor amarela, laranxa ou vermella. Aínda que a elaboración de \"thangkas\" (\"paubha\" en Nepal) remóntase polo menos ao século VIII, foi durante o século XVIII cando a súa produción se estendeu por todos os mosteiros tibetanos e as súas áreas de influencia. No budismo tántrico só os \"thangka\" e especialmente as estatuas son obxecto de rituais de consagración. O principio fundamental deste ritual é o da transformación. O obxecto deixa de ser algo secular e inerte e transfórmase en algo dotado de vida, de poder, posuidor dun carácter sagrado dinámico, que o habilita para a interacción cos seres humanos, especialmente a fin de modificar o comportamento e a actitude de todos cantos se achegan a el. Por iso, prohíbese o acceso aos santuarios a individuos non iniciados ou persoas discriminadas noutras áreas (por exemplo, as mulleres en xeral)."}
{"id": 1005775, "term": "Tiara", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tiara\"?", "output": "Toucado alto, de forma cónica, rematado nunha cruz sobre un globo. É usado polo papa como insignia da súa autoridade suprema. Está decorada con gravados en forma de coroa. A tiara pode levar dúas fitas anchas que penden da parte posterior da mitra, a xeito das ínfulas.\n\nNota de alcance: Na súa orixe estivo decorado cunha coroa, máis tarde dúas e, a partir da segunda metade do século XIV, tres coroas superpostas que simbolizan a súa tripla autoridade como papa, bispo e rei."}
{"id": 1189713, "term": "Tocas", "prompt": "Con que significado se emprega \"tocas\"?", "output": "No culto católico, adorno de tea para frontais de altar. Tamén se utilizaban como complemento ornamental do lugar onde estaban as imaxes."}
{"id": 1192797, "term": "Tsa Tsáp", "prompt": "Cal é o sentido de \"tsa tsáp\"?", "output": "Adorno ou coleta composto por plumas multicolores e verdes de loro (\"Amazona aestiva\"). As plumas foron amarradas por pares a ambos os dous lados dunha trenza de algodón, coa cara dereita cara a dentro. Úsase para atar a longa cabeleira típica dos xíbaros nunha cola de cabalo. Aínda que é máis común que se use como complemento do \"tawásh\", situándose na parte posterior do rodete.\n\nNota de alcance: O \"tsa tsáp\" utilízase, como outros adornos de cabeza, durante as festas e bailes cerimoniais, onde se consomen grandes cantidades de \"masato\" (chicha de iuca)."}
{"id": 1028885, "term": "Tunicela", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tunicela\"?", "output": "Desde a Idade Media, peza litúrxica do subdiácono semellante á dalmática, sen forro, con mangas máis estreitas e curtas que se aseguran aos brazos por medio de cordóns. O tecido adoita ser de seda, cun tecido máis fino que o dunha túnica.\n\nNota de alcance: Úsase na misa e bendicións solemnes e procesións. Lévase, como a dalmática, sobre a alba e debaixo da casula, sendo ambas da mesma cor, a que corresponda ao tempo litúrxico. Adoita estar ornamentada con pasamanería de ouro ou de fío de seda amarelo."}
{"id": 1190986, "term": "Uétekâna", "prompt": "Cal é o sentido de \"uétekâna\"?", "output": "Cinto de carácter ritual dos karajás (Illa de Bananal, Río Araguaia, Estado de Goiás, Brasil), formado por unha banda de algodón, cun motivo central consistente nunha franxa con liñas paralelas en sentido vertical de cor marrón, na que se insiren, en ringleira, plumas multicolores de loro. A intervalos regulares sitúanse colgantes de casca de noz.\n\nNota de alcance: O \"uétekāna\" é utilizado nos rituais iniciáticos (\"Hetōhoka\") dos karajás, xunto a outros adornos plumarios como o \"lahetō\" ou pendentes en forma de roseta co centro de madreperla."}
{"id": 1192795, "term": "Uncu", "prompt": "Explica que significa \"uncu\".", "output": "Camisa masculina sen mangas, dunha soa peza, con abertura central para a cabeza e laterais para os brazos. Normalmente de algodón e fibra de camélido, esta peza Inca dóbrase á altura dos ombreiros, cos urdidos en horizontal.\n\nNota de alcance: O tear utilizado para a produción deste tipo de tecidos debeu ser de estacas ou vertical, típico da tradición téxtil montañesa, que posibilitaba a fabricación de pezas de gran tamaño. Ao longo do Período Inca, o \"uncu\" constituíu a prenda por excelencia da indumentaria masculina. Foi o obxecto elixido polas elites para practicar o \"ayni\" ou reciprocidade, clave dentro da cultura andina, e, ao mesmo tempo, un dos medios predilectos para estender polo vasto imperio, creando unha iconografía oficial que foi utilizada polos incas como arma de cohesión territorial, política e social. Estas camisas adoitan ter un carácter cerimonial, pertencen aos membros máis destacados da elite incaica. Algunhas delas foron utilizadas nas cerimonias de iniciación dos mozos da realeza inca, e constituíron importantes símbolos de poder e status social durante o Horizonte Tardío. Á chegada dos europeos, adquiren un novo valor como \"reliquias\" que simbolizaban o pasado incaico, unha época que pronto foi idealizada. Nalgúns dos exemplares conservados, a decoración destaca pola notable concentración de símbolos (\"tocapus\" ou flor da cantuta), que se converteron nunha reafirmación da identidade das elites incas da súa identidade e dunha sorte de \"resistencia pasiva\" ao novo poder."}
{"id": 1191861, "term": "Upavita", "prompt": "Cal é a definición de \"upavita\"?", "output": "Cordón sagrado hindú que significa que se naceu dúas veces e que, polo tanto, só poden levalo as tres primeiras castas ou \"varna\" (\"brahman\", \"kshatriya\" e \"vaishya\").\n\nNota de alcance: O \"upavīta\" élle outorgado ao neno entre os sete e dez anos durante a cerimonia do \"upanayana\" ou \"iniciación\". A importancia deste rito entre os hindús ortodoxos explica os numerosos nomes secundarios que o \"upavīta\" ten localmente: \"brahmasūtra\", \"daṇḍiam\", \"jāhnavī\", \"janivāra\" e \"yajñopavīta\". A iconografía budista tamén utiliza un cordón (\"pāśa\") que simboliza o poder que ten a imaxe de apresar a alma dos fieis para facilitarlles a liberación; adoita rematarse cun \"vajra\" e unha \"ghaṇṭā\""}
{"id": 1189715, "term": "Candea altaris", "prompt": "Dime cal é a definición de \"candea altaris\".", "output": "No culto católico, colgadura que separa o coro da igrexa ou catedral do espazo destinado aos laicos, co fin de ocultalo á vista dos fieis."}
{"id": 1189716, "term": "Candea liña", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"candea liña\"?", "output": "Panos ou cortinas finas que se utilizan para cubrir as paredes dalgunhas igrexas católicas en determinados momentos."}
{"id": 1189378, "term": "Veo de atril de altar", "prompt": "Cal é a acepción de \"veo de atril de altar\"?", "output": "No culto cristián, tira rectangular de tea ou funda, da cor do período litúrxico correspondente (para as cores litúrxicas, v. Conopeo), utilizada para cubrir un atril de altar."}
{"id": 1189379, "term": "Veo de cáliz", "prompt": "Dame a definición de \"veo de cáliz\".", "output": "No catolicismo, gran veo cadrado, normalmente de seda, que debe ser o suficientemente amplo como para cubrir completamente o cáliz sobre o que se dispón o purificador, a patena e a palia, á vez que cae sobre o altar, polo menos na súa parte dianteira. Polo xeral, está bordeado por unha orla ou un pequeno encaixe metálico. Pode levar un símbolo relixioso no centro ou nun dos seus lados."}
{"id": 1189402, "term": "Veo de cirio pascual", "prompt": "Cal é a acepción de \"veo de cirio pascual\"?", "output": "Pequeno veo utilizado para levar o cirio pascual durante as celebracións da misa católica do Sábado Santo, cando estas son oficiadas polo bispo. De seda branca, a miúdo leva flocos e adornos de ouro, así como lazos para poder suxeitar o veo ao cirio."}
{"id": 1189400, "term": "Veo para a consagración dos Santos Óleos", "prompt": "Cal é o sentido de \"veo para a consagración dos santos óleos\"?", "output": "Veo que cobre cada unha das tres reservas dos Santos Óleos durante o Xoves Santo católico, no momento da consagración por parte do bispo. Estes veos son amplos e de diferentes cores: branco para o crisma; verde, polo xeral, para o Óleo dos catecúmenos e morado para o dos enfermos."}
{"id": 1189401, "term": "Veo de cruz de altar", "prompt": "Cal é o sentido de \"veo de cruz de altar\"?", "output": "Veo branco utilizado para envolver as cruces de altar durante o Xoves Santo católico."}
{"id": 1189403, "term": "Veo do cáliz do Xoves Santo", "prompt": "Explica que significa \"veo do cáliz do xoves santo\".", "output": "Peza de tecido lixeiro en seda branca e de forma circular, destinada a cubrir completamente o cáliz que se coloca no tabernáculo (sagrario) durante o Xoves Santo católico."}
{"id": 1189383, "term": "Veo de ostensorio", "prompt": "Define \"veo de ostensorio\".", "output": "Veo de forma cadrada ou romboidal de seda branca, en ocasións da cor do período litúrxico correspondente, salvo o negro (para as cores litúrxicas, v. Conopeo). Colócase durante a cerimonia católica sobre o ostensorio antes de ser usado, cando aínda está disposto sobre o altar ou sobre a credencia."}
{"id": 1189404, "term": "Veo de Paixón", "prompt": "Que quere dicir \"veo de paixón\"?", "output": "Peza de tecido, polo xeral morada e opaca, que durante a Paixón recobre os crucifixos, estatuas e cadros dunha igrexa. O veo de Paixón pode ser vermello para as cruces procesionais e negro para a cruz do Venres Santo."}
{"id": 1005737, "term": "Viso de sagrario", "prompt": "Explica o significado de \"viso de sagrario\".", "output": "Cadro pequeno de tea, normalmente seda, con bastidor, co que, en ocasións, se cobren as portas do sagrario no que se custodia o Santísimo Sacramento.\n\nNota de alcance: Adoita ter bordados, con fío de ouro e prata, algúns símbolos do Sacramento. A cor correspóndese coa do tempo litúrxico, agás o negro. A branca, que simboliza pureza e tempo de xúbilo, é usada nos momentos principais do calendario litúrxico, Nadal e Pascua, así como en festas dedicadas á Virxe ou Santos. A morada, que simboliza unha profundización espiritual, unha preparación, é usada en Advento e en Coresma, tempos de preparación para o Nadal e a Pascua respectivamente, así como en funerais e misas de defuntos. A verde, que simboliza a esperanza, é usadA despois de Nadal ata Coresma, e despois da Pascua ata o Advento; é tempo de esperanza pola vinda do Mesías e pola Resurrección salvadora respectivamente. A vermella, que simboliza o martirio e a forza do Espírito Santo, é usad nas festas de Santos Martirizados, Domingo de Ramos, Venres Santo e Pentecoste. A azul, simboliza pureza e a virxindade, e utilízase para as festas da Virxe María."}
{"id": 1192907, "term": "Zóne", "prompt": "Explica que significa \"zóne\".", "output": "Cinguidor composto por unha faixa de tea negra (ás veces doutras cores ou adornada con bordados, dependendo do rito ou do rango eclesiástico) coa que, no culto ortodoxo, se cingue o bispo e o sacerdote a fin de suxeitar o \"stichário\" e o \"epitrachélio\".\n\nNota de alcance: Os monxes usan un cinto de coiro."}
{"id": 1193967, "term": "Obxectos asociados ás artes da imaxe", "prompt": "Con que significado se emprega \"obxectos asociados ás artes da imaxe\"?", "output": "Obxectos asociados á arte de reproducir sobre unha superficie, por medios ópticos ou fotomecánicos, unha imaxe remota nunha película, fotografía, diapositiva, estampa, etc."}
{"id": 1193968, "term": "Obxectos asociados á cinematografía", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"obxectos asociados á cinematografía\"?", "output": "Obxectos que se inclúen no ámbito tecnolóxico dos instrumentos empregados na produción dun filme, como a cámara cinematográfica, os obxectivos, a película cinematográfica e a iluminación. O termo tamén se aplica a todo o proceso de produción dunha película, polo que inclúe, nalgúns casos, palabras relativas ao mundo da fotografía, así como ao procesado, ao positivado e á proxección. Tamén contén aqueles que xorden na etapa precinematográfica. A palabra deriva do cinematógrafo dos irmáns Lumière que se aplica á filmación de imaxes en movemento na realización dunha película.\n\nNota de alcance: A historia da cinematografía remóntase; por unha banda, á invención dunha serie de xoguetes decimonónicos, como o taumatropo, o fenaquistoscopio, o estroboscopio e o zootropo, baseados na resistencia retiniana do espectador, que leva a percibir como animadas unha serie de fotografías vistas consecutivamente; e, por outra, aos temperáns experimentos coa fotografía realizados polos franceses Nicéphore Niépce e Louis Daguerre, tamén no século XIX. Os sistemas de proxección de imaxes en movemento datan dun instrumento inventado na segunda metade do século XVII, a lanterna máxica. A finais do século XIX, o francés Étienne-Jules Marey inventou o seu revólver fotográfico, que \"disparaba\" doce fotografías (ou cronofotografías) por segundo, rexistrando o movemento dos seres humanos e dos animais. Pola súa banda, o americano Eadweard Muybridge conseguira proxectar fotografías consecutivas tamén de persoas e animais en acción, para crear a ilusión de movemento co seu zoopraxiscopio. Quizais o nexo entre estes experimentos pioneiros e o desenvolvemento da cinematografía moderna sexa a cámara de Edison e Dickson, o kinetógrafo, e da máquina de visión individualizada, o kinetoscopio, así como da versión mellorada desta última creada por Dickson, o mutoscopio. A cinematografía empeza, ante todo, cos primeiros pases públicos de películas proxectadas no vitascopio de Edison durante espectáculos de vodevil en Nova York en 1896, as curtametraxes producidas polos irmáns Lumière durante os últimos anos do século XIX e co fantástico voo e a fotografía trucada de Méliès que enlaza co século seguinte. Ao entrar no século XX, a cinematografía foi desenvolvéndose grazas ao xurdimento de compañías cinematográficas como a Edison, a Biiograph e a Vitagraph, e ao rápido crecemento dos nickelodóns (tipo primitivo de sala de cine que mostraban continuos espectáculos de películas dun e dous rolos). Pero os auténticos avances no cinema mudo producíronse posteriormente, grazas á obra de importantes directores. Tamén tiveron un grande impacto os avances na iluminación e nas cámaras, así como no cambio de película ortocromática á pancromática. Xunto coa chegada do son, un dos acontecementos máis importantes para a cinematografía foron a aparición da película en cor e dos sistemas de pantalla ancha. Tamén resultan importantes os considerables avances realizados no campo da fotografía de efectos especiais. Actualmente, a cinematografía, os sistemas de filmación, procesado, positivado e proxección de película, foron perfeccionados e mellorados ata tal punto que o cinema se converteu na arte da era tecnolóxica."}
{"id": 1212110, "term": "Bandeira", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bandeira\"?", "output": "Accesorio cinematográfico de iluminación a modo de viseira. Está composto por unha pequena prancha cadrada ou rectangular, polo xeral de madeira, que se instala nun brazo articulado (ceferino) e sitúase fronte á cámara cinematográfica para protexer o obxectivo ou as luces parasitas. Tamén pode colocarse diante dun aparello de iluminación para recortar o seu feixe luminoso."}
{"id": 1193882, "term": "Calidoscopio", "prompt": "Con que significado se emprega \"calidoscopio\"?", "output": "Peza óptica patentada por David Brewster en 1817. A cabalo entre a influencia oriental, a física recreativa e o crebacabezas, este visor compoñíase dun cilindro que contiña dous espellos, ou dúas pezas de metal pulido, unidos entre si formando un ángulo de 45º e pegados ao longo da parede lonxitudinal do tubo. Nun extremo, colocábase un compartimento con pequenos anacos de cristal, ou de calquera outro material coloreado (anacos de papel prateado, tiras douradas, contas, etc.); no outro, practicábase un pequeno buraco (mira) a través do cal se podía mirar ao interior. Ao facelo, víase só o sector circular que levaba no seu interior os anacos de metal, pero as reflexións nos espellos simulaban un círculo completo. A medida que xiraba o tubo, a configuración ía cambiando, formando moldes octogonais regulares.\n\nNota de alcance: O calidoscopio foi coñecido desde a Antigüidade en China onde era coñecido conome de \"tubo de mil flores\" (\"wanboa-tang\"). O interese polos fenómenos ópticos supuxo, a partir do século XVIII, a aparición de xoguetes ópticos que se fixeron moi populares, aínda que non será ata o século XIX cando se xeneralice a súa fabricación. En España comercialízao Agapito Borrás."}
{"id": 1211378, "term": "Decascopio", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"decascopio\"?", "output": "Variante de calidoscopio que non contén pezas soltas e a través do cal se observa directamente a contorna: todas as imaxes aparecen segundo un modelo circular simétrico dividido en oito ou en dez segmentos, isto é, multiplicado por oito ou por dez, en pares reproducidos polo espello. O debuxo cambia a medida que o visor capta diferentes escenas e a transformación dos obxectos da contorna produce belas imaxes."}
{"id": 1106130, "term": "Cámara cinematográfica", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cámara cinematográfica\"?", "output": "Ferramenta básica de toda a cinematografía cuxo termo deriva da cámara obscura ou cámara escura dos pintores do Renacemento, e que serve para fotografar unha serie progresiva de imaxes nunha tira de película cinematográfica, normalmente a unha velocidade de 24 fotogramas por segundo no caso das películas sonoras (nos tempos do cine mudo, a velocidade estándar era de 16 fotogramas por segundo, aínda que as películas adoitaban rodarse e proxectarse a velocidades máis altas). Cando as imaxes se positivan e se proxectan unha tras outra nunha pantalla a unha velocidade uniforme, créase a ilusión de movemento. As cámaras tamén poden filmar a unha velocidade menor do habitual, dando lugar ao efecto de movemento acelerado, ou a unha velocidade maior do normal, conseguindo o efecto de cámara lenta, aínda que ambos dependen de que esas imaxes se proxecten á velocidade normal. A cámara dispón dun visor a través do cal o operador pode ver a imaxe que se vai captando na película. Na actualidade, os sistemas de control remoto e os monitores de vídeo permiten que se rode nas zonas máis difíciles e que se executen os movementos de cámara máis complexos para películas comerciais. A cámara funciona normalmente mediante un motor eléctrico, aínda que algunhas cámaras portátiles aínda utilizan un motor manual.\n\nNota de alcance: A película virxe colócase nun chasis porta-películas de 300 m (aproximadamente 9 minutos) e introdúcese no corpo da cámara mediante a inserción nunha roda dentada das súas perforacións, que pode estar a un lado da película ou a ambos. Cada fotograma é arrastrado individualmente pola engrenaxe de arrastre ao introducirse nos buratos perforados da película. O fotograma mantense fixo detrás do obturador, os raios da luz fíltranse polo obxectivo e impresionan a película coa imaxe do suxeito enfocado. Despois o obturador péchase e a engrenaxe de arrastre coloca un novo fotograma ante o obxectivo, á vez que o chasis recolle no rolo receptor os fotogramas xa expostos. A película sae e entra do corpo da cámara de maneira continua mercé ás rodas dentadas. Para evitar que a película rompa por mor das variacións de tensión producidas polo proceso de marcha, de parada e de nova posta en marcha, déixanse soltos uns bucles de película por encima e por baixo da abertura que se atopa entre as rodas dentadas."}
{"id": 1193976, "term": "Cámara Bolex", "prompt": "Cal é a definición de \"cámara bolex\"?", "output": "Cámara de precisión, lixeira e de man de 16 mm. Está fabricada en Suíza, que se utiliza con frecuencia para a cobertura de noticias en televisión, sobre todo en Europa. Bolex fai cámaras de funcionamento manual e mecánico mediante electricidade, aínda que a maioría dos modelos dispoñen de montura de baioneta para teleobxectivos e obxectivos \"zoom\". A H-16 Rex 5 e a H-16 SBM ofrecen unha torreta para tres obxectivos."}
{"id": 1193977, "term": "Cámara con son de sistema simple", "prompt": "Que quere dicir \"cámara con son de sistema simple\"?", "output": "Cámara para película de 16 mm. que rexistra de maneira simultánea tanto a imaxe como o son.\n\nNota de alcance: Estas cámaras de 16 mm utilizáronse para a cobertura de noticias de televisión, antes do desenvolvemento das gravadoras de fita de vídeo portátiles. Exemplos deste tipo de cámara foron a Cinema Products CP-16A e a Mitchell SS-R16. Estas cámaras xa non se utilizan e a película só está dispoñible por encargo especial."}
{"id": 1193978, "term": "Cámara de alta velocidade", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cámara de alta velocidade\"?", "output": "Cámaras especialmente deseñadas para rodar unha cantidade de fotogramas por segundo maior que a normal, o obxectivo é o de lograr unha acción a cámara lenta do suxeito cando se proxecte a copia positiva a velocidade normal. Hai dous tipos xerais de cámara de alta velocidade: as que teñen mecanismos de acción intermitente normais, que poden expoñer ata catrocentos fotogramas por segundo, con película de 35 mm e ata seiscentos fotogramas por segundo, con película de 16 mm; e as de mecanismo de acción continua, que poden filmar ata 40.000 fotogramas por segundo, con película de 16 mm (o arrastre e a tensión dos sistemas intermitentes farían que a película rompese a velocidades moito maiores a 600 fotogramas por segundo). No segundo dos tipos mencionados, os prismas rotatorios actúan como compensadores ópticos, para evitar unha imaxe borrosa e para mover a imaxe en conxunción coa película.\n\nNota de alcance: As cámaras de mecanismo intermitente utilízanse para traballos especiais no estudo e para filmar actividades como espectáculos deportivos, mentres que as de sistema continuo resérvanse para a investigación científica. En ocasións, emprégase película ultrasensible, cun maior número de perforacións en bobinas duns 120 m para as cámaras de alta velocidade. Actualmente utilízanse cámaras de vídeo e dixitais de alta velocidade para a análise do movemento, que chegaron a lograr maiores velocidades."}
{"id": 1193979, "term": "Cámara de animación", "prompt": "Explica o significado de \"cámara de animación\".", "output": "Cámara deseñada para fotografar, fotograma a fotograma, debuxos, maquetas ou calquera outro elemento utilizado nas películas de animación, así como para filmar con velocidades continuas. Esta cámara posúe un mecanismo de rexistro extremadamente preciso, así como un dispositivo de detención de fotogramas para a exposición fotograma a fotograma automático ou manual.\n\nNota de alcance: Como parte dunha mesa de animación, a cámara suxéitase a unha columna situada sobre a superficie na que se atopa o material gráfico, podéndose mover verticalmente para cambiar o tamaño do campo ou crear outros efectos. Pódese cambiar automaticamente o foco mediante o sistema de levas. Hoxe utilízanse ordenadores para programar e controlar o movemento e as operacións da cámara."}
{"id": 1193980, "term": "Cámara de campo", "prompt": "Que significa \"cámara de campo\"?", "output": "Cámara cinematográfica lixeira e portátil. Ao ser fácil de transportar e de manexar, utilízase fóra do estudo, polo xeral para o traballo en localizacións."}
{"id": 1193981, "term": "Cámara de choque", "prompt": "Cal é a definición de \"cámara de choque\"?", "output": "Cámara cinematográfica especialmente deseñada e fabricada para a filmación de planos nos que esta choca contra o suxeito. Posúen varias velocidades e poden filmar fotograma a fotograma ou a intervalos.\n\nNota de alcance: Estas cámaras resultan especialmente duradeiras e lixeiras, e dispoñen da vantaxe de que se poden montar facilmente en áreas reducidas."}
{"id": 1193982, "term": "Cámara de estudo", "prompt": "Explica que significa \"cámara de estudo\".", "output": "Cámara cinematográfica demasiado grande e pesada como para ser utilizada en calquera outra localización que non sexa o estudo. Sostida por robustos trípodes, estas cámaras móntanse directamente sobre a cabeza de trípode que permite xiralas ou inclinalas con facilidade. Para os planos en movemento, a cámara de estudo suxéitase a unha columna na \"dolly\" ou á xirafa dun guindastre."}
{"id": 1193983, "term": "Cámara de exposición única", "prompt": "Dame a definición de \"cámara de exposición única\".", "output": "Cámara cinematográfica equipada para tomar unha soa imaxe cada vez que se pon en marcha.\n\nNota de alcance: Emprégase no ámbito da filmación a intervalos, da acción acelerada, da pixelación ou da animación."}
{"id": 1193984, "term": "Cámara de gran formato", "prompt": "Cal é o sentido de \"cámara de gran formato\"?", "output": "Cámara fotográfica capaz de reproducir unha imaxe negativa máis grande que a normal (35 mm.), deste xeito créase unha imaxe en pantalla de gran calidade e tamaño. Os custos de filmar en película dun ancho tan grande considéranse hoxe demasiado elevados para as películas comerciais, aínda que ás veces amplíanse imaxes de 35 mm a copias de 70 para exhibicións particulares de películas especiais.\n\nNota de alcance: Dúas cámaras deste tipo; a \"VistaVisión\" de 35 mm, que crea un fotograma cunha relación de aspecto de 1,470 por 0,908 polgadas (3,733 por 2,306 cm.) mediante o seu funcionamento horizontal; e a \"Panavisión\" de 65 mm, que dá unha imaxe negativa de 1,912 por 0,870 polgadas (4,856 por 2,209 cm.), utilízanse na filmación de efectos especiais debido á súa gran calidade de imaxe."}
{"id": 1193985, "term": "Cámara de manivela", "prompt": "Cal é a definición de \"cámara de manivela\"?", "output": "Cámara cinematográfica que se fai funcionar xirando manualmente unha manivela. Estas cámaras utilizábanse nos comezos do cinema."}
{"id": 1193986, "term": "Cámara de man", "prompt": "Explica o significado de \"cámara de man\".", "output": "Cámara cinematográfica pequena e portátil, que pode levarse na man durante a rodaxe. Estas cámaras úsanse profesionalmente na actualidade e están dispoñibles en diversos anchos de película, desde a cámara réflex \"Panaflex System-65 Hand-Holdable\" de Panavision ata a \"Eclair ACL\" de 16 mm, cun peso aproximado duns 3 quilos e medio."}
{"id": 1193987, "term": "Cámara de montura única para obxectivo", "prompt": "Cal é a acepción de \"cámara de montura única para obxectivo\"?", "output": "Cámara cinematográfica cunha única montura para un obxectivo, en lugar dunha torreta que sostén tres ou catro obxectivos. As primeiras cámaras de estudo só permitían un obxectivo cada vez; na actualidade, aínda que seguen existindo, a maioría das profesionais utilizan montura de torreta."}
{"id": 1193988, "term": "Cámara de produción", "prompt": "Con que significado se emprega \"cámara de produción\"?", "output": "Cámara cinematográfica utilizada nun estudo ou en localizacións durante a rodaxe, a diferenza das cámaras de truca utilizadas para planos de máscara, copiado con dobre película e positivado óptico."}
{"id": 1193989, "term": "Cámara de tres tiras", "prompt": "Cal é a acepción de \"cámara de tres tiras\"?", "output": "Cámara cinematográfica que utiliza tres películas distintas para rexistrar as ondas luminosas de cada unha das cores primarias."}
{"id": 1193971, "term": "Cámara de truca", "prompt": "Cal é a acepción de \"cámara de truca\"?", "output": "Cámara cinematográfica especialmente deseñada coa máis alta calidade de rexistro e precisión posibles. Cada fotograma debe suxeitarse na súa posición diante do portelo con gran firmeza, así combínanse elementos de distintas imaxes nunha soa imaxe composta. Este tipo de cámaras tamén contan con obturadores variables, diversos motores para diferentes velocidades e efectos e contadores de metraxe para filmación fotograma a fotograma.\n\nNota de alcance: A cámara de troca utilízase en planos de máscara de efectos especiais, no copiado con dobre película e no copiado positivado óptico. Así mesmo, emprégase o rexistro por contragarfios, no que se engrenan as perforacións axustándose perfectamente a elas."}
{"id": 1193990, "term": "Cámara de velocidade intermedia", "prompt": "Explica que significa \"cámara de velocidade intermedia\".", "output": "Termo que ás veces se aplica a unha cámara de alta velocidade que utiliza un mecanismo intermitente, para obter velocidades maiores que as obtidas na de vinte e catro fotogramas por segundo. Este tipo de aparellos adoita contar cun mecanismo de arrastre máis robusto e pode alcanzar velocidades de varias decenas de metros por segundo, tanto para película de 35 mm. como de 16 mm.."}
{"id": 1193991, "term": "Cámara dixital", "prompt": "Con que significado se emprega \"cámara dixital\"?", "output": "Cámara que grava imaxes fixas, transformando os raios de luz nun código dixital de números binarios mediante un tubo de cámara ou CCD (\"Charge Coupled Device\").\n\nNota de alcance: Compóñense dunha unidade física sensible de CCD que ao recibir a luz producen un sinal eléctrico convertible en valores binarios. O rexistro de imaxes realízase mediante un dispositivo de carga ou tarxeta dixital de capacidade diversa. Clasifícanse en dous grupos: portátiles e especiais, as primeiras son de aplicación xeral e o seu uso corresponde ao afeccionado, as segundas empréganse en traballos profesionais. En 1981, Sony anunciou unha película magnética sen necesidade de proceso químico para obtención de imaxes e, tras catorce anos de investigación, presentou a cámara Mavica (\"Magnetic Video Card\"), que foi comercializada a finais dos oitenta. Componse do corpo e do disco gravador magnético (\"Mavipak\") que orixinariamente permitía tomar vinte e cinco imaxes e que logo foi modificado por un disquete para almacenaxe. Estas cámaras están nun continuo proceso de mellora e agora superan ao vídeo Hi-8 en resolución."}
{"id": 1193992, "term": "Cámara fixa", "prompt": "Explica o significado de \"cámara fixa\".", "output": "Cámara inmóbil que roda desde unha única posición. Ás veces, unha cámara pode permanecer fixa sobre unha mesma escena de maneira efectiva, para mostrar algún cambio gradual no clima ou no tempo.\n\nNota de alcance: Unha cámara fixa é adecuada se os planos son suficientemente breves e hai suficientes cortes entre estes, coa intención de manter o público interesado."}
{"id": 1193993, "term": "Cámara para filmación a intervalos", "prompt": "Que significa \"cámara para filmación a intervalos\"?", "output": "Cámara cinematográfica especialmente equipada cun mecanismo de filmación fotograma a fotograma e un temporizador, co fin de filmar automaticamente un fotograma, durante un período determinado, cada vez a intervalos exactos."}
{"id": 1193995, "term": "Cámara por control remoto", "prompt": "Define \"cámara por control remoto\".", "output": "Cámara cinematográfica manexada a distancia e, por conseguinte, capaz de tomar planos en áreas difíciles e de efectuar manobras complicadas."}
{"id": 1193994, "term": "Cámara réflex", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cámara réflex\".", "output": "Cámara fotográfica que permite a reflexión na pantalla de enfoque grazas a un espello interior e cuxa principal calidade é que a imaxe captada é exacta á que se percibe polo visor. As réflex binoculares ou de dobre obxectivo, un dos cales facía a exclusiva función de enfoque, fixéronse moi populares. As cámaras réflex de obxectivo único foron difundidas despois da Segunda Guerra Mundial polas grandes firmas xaponesas e en especial por Asahi Optical Company, que presentou en 1951 a \"Asahiflex\" con exposímetro na lente. En 1972 mostrouse a \"Pentax ES\", primeira cámara co control de exposición completamente automático."}
{"id": 1211901, "term": "Cono", "prompt": "Con que significado se emprega \"cono\"?", "output": "En cine, lámpada de forma cónica que emite un amplo feixe de raios luminosos para crear unha luz de ambiente suave."}
{"id": 1194047, "term": "Corpo da cámara", "prompt": "Como se define \"corpo da cámara\"?", "output": "Parte principal da cámara cinematográfica, a través da que pasa a película e dentro da cal se expón á luz a través da abertura para que se capte unha imaxe fotográfica.\n\nNota de alcance: As partes acoplables da cámara, como o obxectivo e o chasis fotográfico, non se consideran pertencentes á estrutura do corpo da cámara."}
{"id": 1190782, "term": "Extensor do obxectivo", "prompt": "Como se define \"extensor do obxectivo\"?", "output": "Instrumento colocado entre a cámara cinematográfica e o obxectivo, co fin de estender este último afastándoo da cámara e achegándoo ao suxeito. Desta forma auméntase a distancia focal e ofrécese unha imaxe máis próxima e detallada."}
{"id": 1190923, "term": "Mutoscopio", "prompt": "Dame a definición de \"mutoscopio\".", "output": "Caixa óptica, concibida tamén como máquina comecartos individual, que tiña un visor de aumento que permitía follear múltiples fotografías captadas sucesivamente e fixadas a un eixe central movido por unha manivela. As fotografías tomábanse coa cámara chamada \"mutograph\".\n\nNota de alcance: Creado o 2 de abril de 1895 por William K-L. Dickson e Herman Casler, despois de que o primeiro deixase de colaborar con Thomas Alva Edison, co que traballara para crear o kinetoscopio, e se asociase co francés Eugène-Augustin Lauste e coa familia norteamericana Latham. O principio de animación, xa aplicado por Lautenburger no seu mutoscopio e por Short no filoscopio, ao ser instalado no interior do mutoscopio perdía manexabilidade e sinxeleza, pero, grazas á lente de aumento, gañaba nunha maior impresión de realidade. Ademais, fronte aos dez segundos que duraba o visionado medio de calquera filoscopio, no mutoscopio era posible visualizar escenas durante un minuto, tempo similar ao da fita de kinetoscopio, co que, ademais, compartía os motivos narrativos das escenas. O mutoscopio diferénciase do kinetoscopio en que se utilizan fotografías individuais en tarxetas diferentes, en lugar dunha soa tira de película. Debido a que as imaxes eran máis grandes que as do segundo, estas non tiñan que ser ampliadas e dese modo aparecían máis claras. Ambos os aparellos ópticos poboaron os Penny Arcades, salóns tipicamente norteamericanos nos que se aliñaban os máis variados xogos e aparellos mecánicos que funcionaban con moedas. A súa popularidade chegou a ser tan importante que os irmáns Lumière (1912), consagraron parte dos seus esforzos empresariais á construción e comercialización dun pequeno aparello baseado no mesmo sistema de folleo do mutoscopio."}
{"id": 1191661, "term": "Imaxe para mutoscopio", "prompt": "Explica o significado de \"imaxe para mutoscopio\".", "output": "Serie de cartóns con debuxos gravados que representan as diversas fases do movemento e que, ao pasar de forma sucesiva diante da xanela do mutoscopio, aparecen na pantalla ofrecendo sensación de movemento."}
{"id": 1190742, "term": "Obxectivo", "prompt": "Que quere dicir \"obxectivo\"?", "output": "Combinación de pezas transparentes, normalmente de cristal, que reciben e refractan os raios de luz para formaren unha imaxe a unha distancia establecida (distancia focal), detrás deste complexo de lentes sobre o plano focal ou o plano de imaxe. Os raios de luz, formando un cono, emanan dun punto do suxeito e o obxectivo da cámara dóbraos para que converxan nun punto da película. Cando os raios, procedentes de cada punto do suxeito, converxen desta forma sobre a película, fórmase unha imaxe latente; debido a que os raios de luz das distintas cores, non quedan enfocados no mesmo punto a través dun só elemento (unha soa lente) do obxectivo, neste combínanse diversos compoñentes con distintas curvaturas e calidades de cristal para que si o fagan. As diferentes formas e calidades das pezas de cristal, tamén determinan se o obxectivo do complexo enfoca obxectos afastados ou próximos á cámara, do mesmo xeito que decide o tamaño do suxeito que se enfoca e a profundidade do foco. Para evitar que a luz se reflicta na superficie frontal do obxectivo, aplícanse unha ou máis capas de material transparente e refractivo. As pezas de cristal dispóñense e móntanse dentro dun canón obxectivo, que inclúe un anel de enfoque, é dicir, unha montura enroscada con calibracións, que, cando xira, achega ou afasta o obxectivo á película. O canón ten ademais un iris ou diafragma, calibrados en números \"f\" e números \"t\", para controlar a cantidade de luz que pasa a través da abertura do obxectivo e chega á película."}
{"id": 1190774, "term": "Anel de enfoque", "prompt": "Explica que significa \"anel de enfoque\".", "output": "Nunha cámara cinematográfica, parte rotatoria do obxectivo que axusta o foco e no cal se gradúa a distancia entre o obxectivo e o suxeito que se deberá enfocar."}
{"id": 1193929, "term": "Diafragma", "prompt": "Explica que significa \"diafragma\".", "output": "Dispositivo mecánico que regula ou dosifica o paso da luz a través do obxectivo tanto da cámara cinematográfica como da fotográfica. O diafragma está composto por fragmentos superpostos de fino metal. Tradicionalmente os modelos son: fixo e variable. O tamaño contrólao o anel de números \"f\"; canto menor sexa o número \"f\", maior será a abertura. Os números \"f\" reducidos conseguen maior profundidade de foco e de campo. Ao diafragma tamén se lle denomina iris porque se asemella en forma a esta parte do ollo."}
{"id": 1212146, "term": "Obxectivo anamórfico", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"obxectivo anamórfico\"?", "output": "O composto por lentes anamórficas para a compresión lateral da imaxe (ata a metade do seu tamaño).\n\nNota de alcance: En proxección utilizarase un obxectivo de signo contrario para desanamorfizar a imaxe."}
{"id": 1212148, "term": "Obxectivo grande angular", "prompt": "Define \"obxectivo grande angular\".", "output": "En fotografía e cine, o de gran poder de cobertura (gran ángulo de visión), cuxa lonxitude focal é menor que a diagonal das películas que utiliza."}
{"id": 1212150, "term": "Ollo de pez", "prompt": "Cal é a acepción de \"ollo de pez\"?", "output": "En fotografía e cine, obxectivo grande angular cuxo extremo de cobertura é maior de 100º e, en ocasións, de 150º. A profundidade de campo é practicamente infinita, non é necesario enfocar. Produce imaxes moi distorcidas, dando prominencia aos obxectos centrais e rodeando as escenas aos lados de maneira que parece unha esfera.\n\nNota de alcance: A distorsión provocada por este obxectivo resulta especialmente efectiva na creación de planos subxectivos ou alucinatorios, así como naqueles casos nos que se quere provocar un efecto estraño ou grotesco."}
{"id": 1212151, "term": "Obxectivo normal", "prompt": "Define \"obxectivo normal\".", "output": "En fotografía, obxectivo que amplía, con respecto ao obxectivo angular, o campo de visión ata converterse nos denominados \"ollo de peixe\" (8-16 mm, 24 mm, 32 mm).\n\nNota de alcance: En cine, un obxectivo deste tipo; para unha cámara de 35 mm, terá unha distancia focal de 50 mm. Para unha cámara de 16 mm, unha distancia focal de 25 mm e, para unha cámara de 65 mm non anamórfica, unha distancia focal de 125 mm."}
{"id": 1212149, "term": "Teleobxectivo", "prompt": "Explica que significa \"teleobxectivo\".", "output": "Obxectivo cun ángulo de visión moi estreito e cuxa distancia focal é moi longa, pode variar entre os 150 mm aos 1.200 mm, cun elemento positivo frontal distanciado dun elemento traseiro negativo, de forma que a verdadeira distancia focal é maior que a distancia entre o propio obxectivo e o plano focal. En fotografía, para as cámaras fotográficas de 35 mm, un obxectivo de 135 mm. Considérase un teleobxectivo curto. Así, considéranse verdadeiros teleobxectivos aqueles que posúen lonxitudes focais a partir dos 180-200 mm. Os teleobxectivos de focal máis longa (entre 800 mm e 1.200 mm) Adoitan obedecer a un deseño de espellos (réflex) para reducir o seu tamaño e peso.\n\nNota de alcance: Ao actuar como telescopio, aumentando e enfocando un suxeito afastado, o seu uso é habitual en xornalismo para algunhas noticias e acontecementos deportivos, así como para a realización de documentais. En cinematografía, ao ter a capacidade de manter relativamente grandes os obxectos afastados ao mesmo tempo que aplanan a profundidade entre planos, utilízanse nalgunhas películas cinematográficas para crear unha sensación da compactibilidade da vida urbana (por exemplo, comprimir unhas filas de coches contra outras)."}
{"id": 1190824, "term": "Obturador", "prompt": "Cal é a definición de \"obturador\"?", "output": "Dispositivo na cámara cinematográfica, normalmente situado entre a abertura e a película cinematográfica, que impide que entre luz á cámara mentres cada fotograma se arrastra ante o portelo para ser exposto. Xeralmente, os obturadores son discos xiratorios cunha abertura que permite que a luz chegue á película durante a exposición. Nas cámaras profesionais, utilízase un obturador variable no que unha segunda folla móbil controla o tamaño da abertura e, por iso, a cantidade de luz que chega á película durante a exposición. Cando a abertura do obturador se reduce á metade, a diminución na exposición é igual a un número enteiro da abertura do obxectivo. As aberturas de obturador poden reducirse cando se utilizan maiores aberturas de obxectivo, sempre controladas polo diafragma, para reducir a profundidade de campo. Os obturadores cunha superficie prateada (v. Obturador de espello) están situados nun ángulo de 45 graos, para reflectir a luz que entra nun sistema óptico, como parte dun visor réflex."}
{"id": 1212178, "term": "Obturador central", "prompt": "Con que significado se emprega \"obturador central\"?", "output": "O que está constituído por láminas tipo iri e se atopa situado entre os elementos do obxectivo e preto do diafragma."}
{"id": 1194000, "term": "Obturador de espello", "prompt": "Cal é a acepción de \"obturador de espello\"?", "output": "Obturador situado nun ángulo de 45º respecto ao obxectivo e cuxas follas están revestidas de prata, de forma que, cando o obxectivo está pechado, actúa como un espello, reflectindo os raios de luz que penetran polo obxectivo no sistema de visor da cámara. Por iso, a cámara pode ver exactamente o que ve o obxectivo e non se produce ningún erro de paralaxe (desprazamento visible dun obxecto que resulta do cambio de perspectiva desde a cal se contempla). En cinematografía, o termo aplícase directamente ás diferentes perspectivas dun obxecto a través do visor e do obxectivo da cámara debido á lixeira distancia que os separa."}
{"id": 1212179, "term": "Obturador de plano focal", "prompt": "Dime cal é a definición de \"obturador de plano focal\".", "output": "O que, ao contrario do obturador central, se atopa situado xusto antes do plano da película, está formado por unha ou varias láminas planas que se deslizan paralelamente ao devandito plano."}
{"id": 1193970, "term": "Obturador variable", "prompt": "Con que significado se emprega \"obturador variable\"?", "output": "Obturador de cámaras profesionais, cunha segunda folla xiratoria que controla o tamaño da abertura da folla principal e, por iso, a cantidade de luz que chega á película cinematográfica. Os obturadores variables permiten filmar coa mesma profundidade de campo en diferentes situacións de iluminación. A abertura do obturador, que se pode estender ao máximo entre os 170 e os 180 graos e pódese pechar totalmente a cero, está controlada por un mando ou panca calibrada na parte traseira da cámara. A segunda folla tamén pode utilizarse para reducir a abertura do obturador e, por conseguinte, necesitar unha maior abertura do obxectivo para unha menor profundidade de campo (unha redución da abertura do obturador á metade, equivale a un número enteiro da abertura do obxectivo).\n\nNota de alcance: Nalgunhas cámaras, a abertura pode pecharse e agrandarse automaticamente para crear un fundido en negro e un fundido de apertura ou un encadeado, aínda que estes efectos realízanse con maior frecuencia nunha positivadora óptica, na cal a cámara de troca contén un obturador deste tipo. As cámaras de animación tamén conteñen un obturador variable para producir estes efectos de transición."}
{"id": 1011342, "term": "Visor", "prompt": "Dame a definición de \"visor\".", "output": "Instrumento óptico, en forma de prisma, que se une ou forma parte das cámaras cinematográfica ou fotográfica e que se utiliza para ver o campo de acción rexistrado a través do obxectivo destas e enfocalo de maneira rápida. O tipo máis común é o visor réflex."}
{"id": 1193998, "term": "Visor réflex", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"visor réflex\"?", "output": "Sistema de visor dunha cámara cinematográfica e fotográfica que lle permite ao operador ver a escena que se está filmando, ao entrar a luz a través do obxectivo da cámara e reflectirse cara ao sistema; ben mediante o obturador de espello, situado nun ángulo de 45 graos, mentres o obturador bloquea o paso da luz cara á película; ou ben mediante un prisma de cristal semitransparente xiratorio ou oscilante ou unha membrana de cristal chamada membrana \"pelice\" diante do obturador. En ambos os dous tipos, a luz reflíctese sobre unha pantalla de cristal esmerilado, desde a cal se ve a través dun ocular de aumento. Actualmente, atópanse visores réflex na maioría das cámaras, o que permite que se vexa a escena sen paralaxe (desprazamento visible dun obxecto que resulta do cambio de perspectiva desde a cal se contempla. En cinematografía, o termo aplícase directamente ás diferentes perspectivas dun obxecto a través do visor e do obxectivo da cámara debido á lixeira distancia que os separa) e durante a filmación. Para impedir que o obturador xiratorio reflectante cause pestanexo cando pasa alternativamente a luz cara ao visor e cara á película, a superficie espellada divídese por unha área negra, permitindo así que a imaxe apareza aos corenta e oito ciclos por segundo necesarios. O espello semirreflector entre o obxectivo e o obturador evita o pestanexo, pero reduce a claridade da imaxe que se contempla."}
{"id": 1011158, "term": "Cámara de vídeo", "prompt": "Cal é a definición de \"cámara de vídeo\"?", "output": "Aparello que capta os sinais luminosos e transforma as imaxes recibidas a través do obxectivo en sinais electrónicos denominados analóxicos."}
{"id": 1212152, "term": "Circuítos amplificadores", "prompt": "Cal é a definición de \"circuítos amplificadores\"?", "output": "Na cámara de vídeo, conxunto de condutores que aseguran a preamplificación do sinal de vídeo que subministra o tubo de cámara."}
{"id": 1212153, "term": "Monitor de imaxe", "prompt": "Dime cal é a definición de \"monitor de imaxe\".", "output": "Nunha cámara de vídeo, elemento a modo de televisor de moi reducidas dimensións cuxa función é a de proporcionarlle ao operador de cámara a imaxe que está a ser analizada por esta."}
{"id": 1212154, "term": "Sistema óptico", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"sistema óptico\"?", "output": "Nunha cámara de vídeo, conxunto de elementos que captan a escena que ha de ser analizada polo sistema. Está composto por un obxectivo de focal fixa ou, polo xeral, un obxectivo de focal variable (zoom) que permite alcanzar ángulos distintos da imaxe."}
{"id": 1212155, "term": "Tubo de cámara", "prompt": "Explica que significa \"tubo de cámara\".", "output": "Nunha cámara de vídeo, elemento encargado da transformación da luz en valores de tensión. Polo xeral, os tubos de cámara, tamén chamados CCD (\"Charge Cuppled Devices\"), que son utilizados en estudos teñen un diámetro dunha polgada e 2/3 de polgada para aqueles equipos máis liviáns, para as cámaras domésticas o diámetro é de ½ polgadas. As cámaras de cor adoitan dispor dun a tres tubos."}
{"id": 1212111, "term": "Ceferino", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ceferino\"?", "output": "Trípode ao que se lle abeira unha barra vertical co obxectivo de soportar un contrachapado ou cartón negro que corte o paso da luz cara ao obxectivo da cámara cinematográfica, así como para suxeitar accesorios de iluminación como bandeiras ou pantallas reflectoras."}
{"id": 1190771, "term": "Chasis portapelícula", "prompt": "Con que significado se emprega \"chasis portapelícula\"?", "output": "Contedor selado á luz que prové de película á cámara cinematográfica e a recolle tras a súa exposición. Este tipo de contedor acóplase á parte superior da cámara e con frecuencia forma dous saíntes circulares, cada un cun aloxamento separado. O filme que sae do aloxamento de alimentación introdúcese manualmente na cámara, ben nun cuarto escuro ou nun saco negro especial; a medida que a cámara vai funcionando, enfíase a través do mecanismo e únese á bobina do aloxamento de recollida. Normalmente é o motor da cámara o que fai que a película se mova, aínda que en ocasións os rolos moi grandes necesitan un motor especial no chasis. Algunhas cámaras utilizan un chasis coaxial cos dous aloxamentos situados un á beira do outro sobre o mesmo eixe e outras utilizan un chasis dun único aloxamento, no que a película enche no rolo de recollida o espazo que vai deixando a película do rolo de alimentación."}
{"id": 1190783, "term": "Chasis bicapa", "prompt": "Define \"chasis bicapa\".", "output": "Chasis portapelículas con catro aloxamentos para alimentar unha soa cámara cinematográfica ou un proxector cinematográfico con dúas películas, así como para recoller a película xa exposta."}
{"id": 1190784, "term": "Chasis coaxial", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chasis coaxial\"?", "output": "Chasis portapelículas con dous aloxamentos distintos, o un xunto ao outro, no mesmo eixe. Utilízase para o rolo de alimentación e o de recollida."}
{"id": 1190785, "term": "Chasis de desprazamento", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"chasis de desprazamento\"?", "output": "Chasis portapelícula dun só aloxamento, no que os dous rolos están o suficientemente próximos entre si como para que a película ocupe no segundo rolo o espazo que antes tiñan no primeiro, cando aínda non fora exposta."}
{"id": 1029958, "term": "Claqueta", "prompt": "Explica que significa \"claqueta\".", "output": "Utensilio composto por dúas pranchas de madeira unidas por unha bisagra, que se fan chocar ante a cámara cinematográfica, creando na película unha referencia visual e sonora que permitirá sincronizar son e imaxe. Un dos listóns leva inscritas as referencias da película cinematográfica, o nome do operador, os números de plano e toma, así como as indicacións de efectos de luz: interior, exterior, noite, día."}
{"id": 1212112, "term": "Difusor", "prompt": "Explica o significado de \"difusor\".", "output": "Na cinematografía, material translúcido composto por gasa, seda, tecido de fibra de vidro, malla metálica, xelatina sobre malla metálica ou cristal esmerilado, que, enmarcado en dobres aneis metálicos, se antepón á lente para difundir e, polo tanto, suavizar a dureza da luz."}
{"id": 1212123, "term": "Dinascopio", "prompt": "Explica o significado de \"dinascopio\".", "output": "Aparello óptico construído en París, en 1868, por Agustín Gómez Santa María. O dinascopio, especie de fenaquistoscopio de proxección, está constituído por unha serie de seis obxectivos inmóbiles montados en círculo sobre un marco redondo de madeira. Sobre o mesmo eixe acóplase un disco obturador, chamado \"diafragma móbil\", cuxa abertura se corresponde de maneira aproximada á anchura de dúas lentes e que xira por medio dun pequeno sistema de poleas. Os vidros complementan este mecanismo, e sobre eles píntase a figura ou a escena que se quere representar. Se é unha soa figura, esta deberá de ser debuxada en seis posicións diferentes para producir a ilusión total dun movemento completo. Cada unha destas imaxes, representando unha posición diferente, deberá ser colocada no propio foco ou centro das seis pequenas lentes de aumento ou obxectivo, que deben reflectir exactamente a súa imaxe sobre a pantalla."}
{"id": 1211379, "term": "Disco de Helmholtz", "prompt": "Cal é a definición de \"disco de helmholtz\"?", "output": "Disco de metal montado sobre un soporte de madeira e dividido de forma regular en sectores brancos e negros.\n\nNota de alcance: Leva o nome do fisiólogo e físico alemán Hermann Ludwing Ferdiand von Helmholtz, quen demostrou de maneira científica que, facéndoo virar e aumentando progresivamente a velocidade, creábase unha ilusión óptica ao percibir as súas cores parciais, o branco e o negro, como un só gris."}
{"id": 1212124, "term": "Electrotaquiscopio", "prompt": "Cal é a definición de \"electrotaquiscopio\"?", "output": "Aparello óptico creado polo alemán Ottomar Anschütz a partir do perfeccionamento do seu taquiscopio, nun intento de aplicación para o consumo público. Estaba composto por unha gran roda vertical que, na súa parte exterior, contaba con vinte e catro transparencias fotográficas duns 10 cm. de lado. Estas eran iluminadas de xeito eléctrico por un tubo Geissler, que producía automaticamente un escintileo cada vez que unha das fotografías pasaba fronte a el.\n\nNota de alcance: A impresión de movemento era producida ao facer virar a roda cun movemento continuo. Os espectadores podían ver as transparencias iluminadas a través dunha fiestra de cristal. O electrotaquiscopio comparte coa fotografía animada a visión de imaxes secuenciadas mediante un escintileo intermitente. Con todo, ao non utilizar o primeiro un soporte lonxitudinal continuo, pola súa inferior calidade fotográfica, e a preferencia polas placas de gran formato fixadas a unha roda, vincúlase máis con fórmulas de proxección cíclica, como pode ser o sistema empregado polo praxinoscopio de proxección de Reynaud, que coa fotografía animada. Anschütz asociouse con Siemens & Halske para crear e vender o seu electrotaquiscopio, alcanzando a súa máxima popularidade ao fabricarse modelos nos que o disco, situado no interior dun moble de madeira, era posto en movemento e iluminado ao introducir unha moeda, tipo \"máquina comecartos\". En España, a primeira presentación de fotografías en movemento, non proxectadas, pero si de carácter público, testemúñase desde decembro de 1892 ata 1894, no Panorama Imperial de Barcelona e é debida a un electrotaquiscopio."}
{"id": 1195054, "term": "Episcopio", "prompt": "Que significa \"episcopio\"?", "output": "Aparello proxector para láminas planas e opacas como postais, páxinas de libro, etc. É un dos predecesores do cinematógrafo e dos primeiros aparellos ópticos onde a imaxe comeza a moverse por primeira vez."}
{"id": 1191630, "term": "Esfera metálica perforada", "prompt": "Dime cal é a definición de \"esfera metálica perforada\".", "output": "Dispositivo que consiste nunha esfera de metal con perforacións que mostran diversas imaxes xeométricas, florais, animais ou de calquera outro tipo. No seu interior contén unha candea vertical que, ao facer virar a esfera, mantense sempre en vertical debido a un sistema de anelas. Este aparello servía para proxectar as sombras de perforacións do globo, ao que ás veces se lle imprimía un movemento de rotación, nas paredes dun cuarto ás escuras.\n\nNota de alcance: Este e outros enxeños, como o espello máxico xaponés, de factura artesanal e axudados tan só por unha fonte de luz adecuadamente disposta, foron aparecendo desde os últimos anos do século XVIII, despregando o seu xogo de luces e sombras en numerosas veladas e reunións."}
{"id": 1191632, "term": "Espello máxico xaponés", "prompt": "Como se define \"espello máxico xaponés\"?", "output": "Peza fabricada en bronce con empuñadura forrada en bambú e dúas caras, unha en relevo e outra plana. Está composto por discos de bronce duns 5 mm de grosor, con empuñadura. Nunha cara ten esculpidas figuras en relevo; a outra, totalmente plana, fai as veces de espello. Cando unha luz intensa incide en ángulo sobre esta superficie convexa, as sombras desas imaxes poden ser proxectadas sobre algunha parede ou pantalla.\n\nNota de alcance: Os espellos máxicos xaponeses, que comezan a aparecer nos últimos anos do século XVIII, son pezas de obrigada referencia nos inicios da historia da cinematografía e dos xogos ópticos que evolucionaron ata o descubrimento do cinematógrafo."}
{"id": 1191041, "term": "Estroboscopio", "prompt": "Explica o significado de \"estroboscopio\".", "output": "Instrumento pioneiro inventado polo profesor vienés de xeometría aplicada Simon Ritter Von Stampfer e exhibido en 1833, que, inspirándose na roda de Faraday, explotaba a persistencia da visión para crear imaxes en movemento. Desde un principio, o estroboscopio incluíu personaxes debuxados en fases consecutivas de movemento, así como unha fiestra que, con aspecto de embocadura teatral, evitaba a molestia de ver moverse á vez as imaxes próximas á observada. A semellanza do fenaquistoscopio, creado simultaneamente polo belga Joseph Antoine Ferdinand Plateau, o estroboscopio creaba a ilusión de movemento facendo que o espectador xirase un disco circular, en cuxo interior se aloxaban unha serie de debuxos nun espello. Stampfer fixo posteriormente que o seu instrumento dispuxese de dous discos rotatorios, un cos cortes a través dos que o espectador miraba e outro cos debuxos."}
{"id": 1106618, "term": "Fenaquistoscopio", "prompt": "Con que significado se emprega \"fenaquistoscopio\"?", "output": "Instrumento óptico para crear unha ilusión de movemento mediante unha serie circular de debuxos dispostos nun disco rotatorio. O fenaquistoscopio deseñado en 1832 por Joseph Plateau (1801-1883) constaba dun só disco de cartón duns 25 cm de diámetro, dividido en dezaseis partes iguais, en cuxo segmento periférico tiña cada unha delas unha fenda e un debuxo, correspondente a unha fase dunha acción. Un eixe central facía virar o disco, e observábase reflectido nun espello a través das fendeduras: ao virar o disco, o conxunto parecía inmóbil, pero a figura executaba pausadamente o movemento en cuestión. Se se desexaba lograr continuidade, só era preciso que a serie de debuxos se repetise cilindricamente. Máis tarde, Alphonse Giroux deseñou e comercializou un dispositivo similar cuxa principal diferenza radicaba en dezaseis de reducir a dez o número de fendeduras e figuras que necesitaba para recompoñer o movemento.\n\nNota de alcance: A pesar de que fora construído para estudar fenómenos científicos ata entón non analizados, Plateau ofreceu en 1833 unha primeira demostración de fenaquistoscopio, na que utilizou un disco que presentaba a pirueta dun bailarín. A súa comunicación científica tivo unha acollida tan favorable, que o que tan só pretendía ter o valor dun exemplo simple e evidente para todos, converteuse en pouco tempo nun obxecto lúdico de grande éxito comercial."}
{"id": 1191662, "term": "Disco de imaxes para fenaquistoscopio", "prompt": "Dime cal é a definición de \"disco de imaxes para fenaquistoscopio\".", "output": "Disco de cartón duns 25 cm de diámetro, dividido en dezaseis partes iguais, en cuxo segmento periférico ten unha fenda e un debuxo correspondente á fase dun movemento. Un eixe central faino xirar. Se se observa reflectido nun espello a través das fendeduras, percíbese ciclicamente a sensación de figuras en movemento."}
{"id": 1212125, "term": "Filoscopio", "prompt": "Cal é a definición de \"filoscopio\"?", "output": "Libro diminuto patentado por Henry William Short en 1898, coa mesma estrutura que Philippe Jacob Lautenburger aplicara ao seu motuscopio, cando en 1760 debuxou, nas páxinas impares e sucesivas dun caderno, unha mesma figura que presentaba en cada caso un movemento dun instante: ao ser todos os debuxos do mesmo tamaño e ocupar o mesmo lugar en cada páxina, cando se folleaba rapidamente desde a primeira figura ata a última producíase unha impresión de imaxe dinámica.\n\nNota de alcance: A única diferenza entre ambos, motuscopio e filoscopio, é que Short, ao comercializar o segundo limitouse a substituír por fotografías os debuxos do motuscopio, mantendo o formato de libriño estreito en cuxo lombo converxían, pegados, os extremos das tiras de papel que servían de soporte ás imaxes. No caso da patente de Short, o conxunto de páxinas ía aloxado dentro dunha caixa sinxela, un de cuxos bordos mantiña premidas as tiras, que saltaban no outro, a medida que se accionaba un resorte ou panca. O filoscopio, tamén coñecido co nome de folioscopio, que conseguía recompoñer o movemento a partir dunha secuencia de imaxes estáticas servíndose tan só dun soporte e dun dispositivo de intermitencia, foi considerado como o máis carismático dos coñecidos como \"cines de peto\". Entre os motivos que utilizaban estes primeiros cines de peto destacan, entre outros, os herdados dos xoguetes de física recreativa e un conxunto de secuencias pensadas para a proxección cinematográfica, que, de maneira moi resumida, puideron montarse nestes pequenos libros."}
{"id": 1190743, "term": "Filtro", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"filtro\"?", "output": "Folla ou lámina transparente, de cristal, plástico ou xelatina coloreada, que, situado diante ou detrás do obxectivo, modifican a luz que atravesa o devandito obxectivo controlando a transmisión das diversas ondas luminosas do espectro de cor. Existen tres tipos de alteracións de luz: cantidade, calidade e xeométrica. Así, algúns cambian a cor da luz, outros as súas propiedades físicas. Os últimos (filtros de densidade neutra, degradados e polarizadores) utilízanse en cámaras dixitais e de película. Os filtros poden ser circulares (enróscanse no obxectivo) ou rectangulares (colócanse nun adaptador). Os de xelatina, menos utilizados na actualidade, requiren unha montura específica."}
{"id": 1212113, "term": "Filtro de conversión da cor", "prompt": "Cal é a definición de \"filtro de conversión da cor\"?", "output": "Filtro que lle permite ao fotógrafo adaptar a temperatura de cor da luz para axustala ao equilibrio de cor da película virxe. Con cámaras dixitais apenas se utilizan. En Europa descríbense como KB (azulados), que incrementan a temperatura da cor, ou KR (avermellados), que a reducen. Así, cun filtro azul pódese utilizar película para luz diúrna en interiores con luces de tungsteno (a luz que emiten as lámpadas incandescentes, cuxo filamento é deste material); cun filtro ámbar, pódese utilizar película para interiores no exterior con luz diúrna. Os filtros de conversión apenas se utilizan con cámaras dixitais."}
{"id": 1212114, "term": "Filtro de corrección da cor", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"filtro de corrección da cor\"?", "output": "Filtro de cámara que cambia, en graos mínimos, o equilibrio de cor dunha escena ou dunha imaxe reducindo a cantidade de vermello, azul ou verde. Este cambio pode corrixir fontes de iluminación ou película virxe, ou simplemente producir un efecto determinado. Estes filtros son polo xeral de xelatina (non de vidro). Están dispoñibles en ciano, maxenta, amarelo, vermello, verde e azul, nunha gama de densidades clasificadas desde 05 a 50. A combinación de varios filtros permite valores intermedios. En fotografía tamén se utiliza para corrixir variacións en lotes de película de cor (v. Positivo Cor), lixeiros desequilibrios de cor na iluminación de estudo ou para corrixir os efectos do fallo de reciprocidade nas películas. Na actualidade, a corrección da cor adóitase facer despois do escaneado ou do rexistro nun programa de edición de imaxe. Os filtros de corrección de cor vermella séguense utilizando en fotografía subacuática para equilibrar a cor."}
{"id": 1211902, "term": "Filtro de densidade neutra", "prompt": "Explica que significa \"filtro de densidade neutra\".", "output": "Filtro, de xelatina ou de cristal, que reduce a intensidade da luz que penetra na cámara cinematográfica ou fotográfica sen alterar as calidades da cor ou da definición da imaxe. Pode utilizarse para axustar a exposición cando non é desexable ou posible cambiar a abertura do obxectivo. Os filtros de densidade neutra permiten axustar unha apertura máis ampla, polo que son utilizados para conseguir unha definición adecuada ou para reducir a profundidade de campo sen ter que pechar o diafragma. En cine utilízanse, por exemplo, filtros de densidade neutra degradados para reducir a luz de só unha parte da escena (a procedente dun ceo luminoso), en fotografía, por exemplo, cáptanse imaxes de auga en movemento con aspecto bretemoso."}
{"id": 1211903, "term": "Filtro degradado", "prompt": "Como se define \"filtro degradado\"?", "output": "En cinematografía e fotografía, filtro de resina ou de plástico que é transparente nunha área e que gradualmente se fai máis denso ou dunha soa cor na área restante. Os filtros de densidade neutra escurecen parte da escena, mentres que os filtros de cor cambian de xeito gradual o ton ou o matiz dunha área (por exemplo, un filtro cunha área azul potencia a calidade azulada dun ceo ou converte en azul un ceo branco). Os filtros degradados outorgan unha sensación de distancia a unha parte da escena cando se filman maquetas."}
{"id": 1211904, "term": "Filtro polarizador", "prompt": "Que quere dicir \"filtro polarizador\"?", "output": "Filtro de cámara utilizado para controlar os reflexos en superficies non metálicas (auga ou cristal), para escurecer ceos azuis co sol a 90º, para filmar a través do parabrisas dun coche, e para eliminar o neboeiro cando se filma unha paisaxe. O funcionamento do filtro polarizador baséase nas propiedades físicas da luz, non na súa cor. Así, os polarizadores non cambian as cores da escena pero, en cambio, diminúen a luz xeral, facendo necesaria unha maior exposición para a película. O filtro polarizador ten unha estrutura molecular ou cristalina que permite a transmisión da luz nun só ángulo, pódese virar para bloquear a maior parte da luz reflectida. É de cor neutra, ten certo efecto sobre o contraste e a saturación da cor e en branco e negro (película e dixital). Os polarizadores lineais utilízanse con cámaras de gran formato, formato medio, manuais de visor directo/telémetro e SLR. Os circuladores (C-Pol), máis caros que os lineais, utilízanse coas modernas cámaras autofoco."}
{"id": 1212115, "term": "Filtro ultravioleta", "prompt": "Que quere dicir \"filtro ultravioleta\"?", "output": "Lámina de plástico ou de vidro que se coloca sobre o obxectivo para filtrar ou absorber a radiación ultravioleta. Aínda que ten algún efecto sobre a brétema en altitudes elevadas, utilízase sobre todo para protexer o elemento frontal do obxectivo, xa que non ten ningún efecto sobre o espectro variable."}
{"id": 1011276, "term": "Fotómetro", "prompt": "Que quere dicir \"fotómetro\"?", "output": "Aparello de precisión que mide a intensidade da luz mediante unha célula fotoeléctrica. A lectura mediante o fotómetro proporciona unha combinación de velocidade de obturación e abertura ou un único valor de exposición para unha sensibilidade determinada. Estes medidores utilizan; ben unha célula fotovoltaica, para medir a iluminación incidente, mediante a cantidade de enerxía eléctrica que produce a célula en resposta aos raios de luz; ou ben unha célula fotocondutora, que mide a iluminación mediante a súa resposta aos raios de luz. O termo \"fotómetro\" fai referencia a todos os tipos de medición da luz: exposímetro, termocolorímetro, etc."}
{"id": 1011275, "term": "Exposímetro", "prompt": "Explica que significa \"exposímetro\".", "output": "Aparello de medición da luz, tanto a que cae sobre un suxeito (exposímetro de luz incidente), como a luz que se reflicte na escena ou na imaxe (exposímetro de luz reflectida). Os exposímetros funcionan mediante unha célula fotoeléctrica que responde á luz, algúns deles contan ademais cunha calculadora que toma en consideración o índice de exposición da película e a velocidade da cámara, xunto coa intensidade da iluminación, para suxerir o número f correcto (medida para calcular a apertura do obxectivo ou diafragma dunha cámara co fin de controlar a cantidade de luz que chega á película)."}
{"id": 1212157, "term": "Exposímetro de luz incidente", "prompt": "Cal é a definición de \"exposímetro de luz incidente\"?", "output": "Exposímetro que mide a luz que ilumina o suxeito, non a luz que reflicte o suxeito (exposímetro de luz reflectida). Os de tipo hemisférico, cando se apuntan cara á cámara, realizan unha lectura media da intensidade da luz procedente das distintas fontes e ofrecen un número \"f\" (v. Exposímetro) para o diafragma da cámara."}
{"id": 1212158, "term": "Exposímetro de luz reflectida", "prompt": "Que significa \"exposímetro de luz reflectida\"?", "output": "Exposímetro que mide a luz reflectida polo suxeito, por oposición ao medidor da luz incidente que as fontes de iluminación proxectan sobre o suxeito (exposímetro de luz incidente). Polo xeral, este tipo emprégase no lugar onde está situada a cámara e mide a luz que se dirixe, reflectida, cara ao obxectivo (o ángulo de aceptación do medidor debe aproximarse ao ángulo de visión do obxectivo)."}
{"id": 1212156, "term": "Termocolorímetro", "prompt": "Cal é a definición de \"termocolorímetro\"?", "output": "Fotómetro que mide a temperatura de cor da luz."}
{"id": 1212109, "term": "Kinefono", "prompt": "Explica o significado de \"kinefono\".", "output": "Instrumento considerado como unha variante do zootropo e do fenaquistoscopio. Componse dun disco de lousa sobre o que se colocan, nun gramófono, as vistas ou disco circulares de papel. Á súa vez, sobre estes instálase un pequeno dispositivo con tres rodas, e sobre este un tambor rañurado. Se se pon en marcha o gramófono, o pequeno mecanismo do kinefono fará que, suxeitándoo co mango, vistas e tambor xiren en sentido contrario. Desta forma, mirando desde a parte superior ou en ángulo mentres se escoita o son do gramófono, percíbese, como no caso do zootropo, unha sensación óptica de movemento."}
{"id": 1212126, "term": "Kinetógrafo", "prompt": "Que quere dicir \"kinetógrafo\"?", "output": "Cámara tomavistas desenvolvida nos laboratorios de Thomas Alva Edison para facer tiras curtas de película e subministrarlle estas imaxes á visionadora coñecida co nome de kinetoscopio, ambas desenvolvidas por William Kennedy-Laurie Dickson. O kinetógrafo contaba con algunhas características que pasarían a ser estándar en cámaras posteriores; película de 35 mm con catro perforacións aos lados de cada fotograma e mecanismo de rodas dentadas, que finalmente foron substituídas por unha cruz de Malta, que enganchaban estas perforacións para mover a película. A cámara utilizaba un mecanismo intermitente para expoñer os fotogramas individuais, e a película pasaba pola abertura nun movemento horizontal a alta velocidade, aproximadamente 40 fotogramas por segundo (aínda que Edison afirma que a velocidade á que desfilaba a película era de 46 imaxes por segundo, posteriormente constatouse que a secuencia podía oscilar de maneira adecuada entre as 16 e as 40 imaxes). A cantidade de película estaba limitada a uns 15 m, debido a que esta era exactamente a lonxitude que podían abarcar as fileiras de bobinas do kinetoscopio.\n\nNota de alcance: Edison e Dickson lograron un modelo básico en 1888 e en 1889 Dickson puido formar unha imaxe sobre unha pantalla cun son de acompañamento (o do kinefonógrafo). En 1889, a Eastman Company produciu unha película virxe duradeira que axudou de maneira considerable a Dickson no desenvolvemento da cámara e da visionadora. Fíxose unha demostración privada destas máquinas en 1891, o mesmo ano no que Edison solicitou as patentes nacionais de ambas. En 1893, Dickson fixo que se construíse un estudo para o kinetógrafo en West Orange, Nova Jersey, xunto aos laboratorios de Edison."}
{"id": 1191036, "term": "Kinetoscopio", "prompt": "Cal é a definición de \"kinetoscopio\"?", "output": "Visionadora de película sen fin, iluminada por transparencia mediante unha pequena lámpada. O kinetoscopio, cuxa patente foi rexistrada por Thomas Alva Edison o 24 de agosto de 1891, foi presentado en 1893 na Feira Mundial de Chicago en forma de madeira ornamentada, de mediana altura, uns 120 cm de alto e 68,5 x45,5 cm de base, apoiado no chan e provisto dun ocular na súa parte superior. A súa lente de aumento permitía a observación do paso dunha banda de celuloide a gran velocidade, iluminada por escintileos: unha película de 35 mm que medía arredor de 15 m e contiña 750 clixés sucesivos, enrolada no seu interior ao longo de 18 rodas dispostas en paralelo. A película movíase polas bobinas e era arrastrada por rodas dentadas por medio de dous tambores, un en cada lado da máquina. Un motor eléctrico facía xirar un dos tambores para mover a película continuamente. A película pasaba baixo o ocular, iluminada desde abaixo por unha luz e aumentada desde arriba por unha lente. O efecto intermitente para o visionado das imaxes conseguíase mediante un obturador xiratorio encaixado, tamén enriba da película, que xiraba unha vez por cada fotograma.\n\nNota de alcance: O impulso para a creación do kinetoscopio débese ao empresario estadounidense Thomas Alva Edison, quen encargou a William Kennedy-Laurie Dickson a fabricación dunha máquina capaz de ensamblar o zoopraxiscopio co fonógrafo, co obxectivo de conseguir a sincronización entre imaxe e son, para reproducir así a realidade dunha forma máis completa. Edison redactou a patente o 31 de xullo de 1891, rexistrándoa o 24 de agosto dese mesmo ano, aínda que non sería aceptada pola Oficina de Patentes dos Estados Unidos ata o 14 de marzo de 1893. O público, desde a súa presentación oficial en 1893 na Feira Mundial de Chicago, tivo a oportunidade de coñecer inmediatamente o kinetoscopio en forma de máquina comecartos, instalada nuns salóns especificamente creados para o seu gozo. O 18 de agosto de 1894, e baixo a supervisión de Dickson, os tamén colaboradores de Edison, Norman Raff e Frank Gammon, constituíron a Kinetoscope Company, coa responsabilidade de explotar o invento nos Estados Unidos e Canadá. Pouco despois, a Kinetoscope Commerce Company, de Frank Z. Maguire e Joseph D. Baucus, intentarían sacarlle rendibilidade no continente europeo. En maio de 1895 presentábase simultaneamente, nos \"salóns Edison\" da Praza de Cataluña en Barcelona e da Carreira de San Jerónimo en Madrid. As dúbidas iniciais de Edison sobre a rendibilidade do proxecto, quedaron rapidamente disipadas. Só entre o 1 de abril de 1894 e o 28 de febreiro de 1895 Edison obtivera, en concepto de venda de aparellos e películas, uns beneficios sete veces superiores ao investimento que supuxera o proxecto e a produción do kinetoscopio, (sobre estes datos: L. Mannoni, \"Le grand art de la lumière et de l´nombre\", Nathan, París, 1994, p. 371). Na actualidade, aínda se seguen versionando como o Lomokinoscope, un kinoscopio portátil para visualizar pequenas curtas."}
{"id": 1032566, "term": "Lanterna máxica", "prompt": "Cal é a acepción de \"lanterna máxica\"?", "output": "Aparello óptico co cal, por medio de lentes, se fan aparecer, amplificadas sobre unha parede ou sobre un lenzo, figuras pintadas en tiras ou placas de vidro intensamente iluminadas. Está composto por un conxunto óptico- formado á súa vez por un reflector, condensador, obxectivo e chasis- e unha fonte de iluminación, así como a pantalla de proxección. O reflector estaba constituído por un espello cóncavo, fixo no corpo da lanterna e colocado detrás da fonte de iluminación. A súa función consistía en concentrar os raios para dirixilos cara ao condensador, que, á súa vez, tiña por obxecto concentrar a luz sobre a placa de vidro. Do obxectivo dependía a nitidez e calidade da imaxe, e podía contar cunha única lente biconvexa ou estar composto por un certo número de lentes convexas e cóncavas. O chasis era o espazo onde se colocaban as transparencias coas imaxes. En función da óptica, podía adoptar un formato determinado que, normalmente para uso doméstico, non adoitaba superar os 50 mm de ancho. Nos modelos profesionais, un chasis suxeito con molas admitía a inserción non só de cristais, senón tamén de pequenos recipientes con preparados sólidos, como pequenos insectos, plantas, etc. En canto á fonte de iluminación utilizada, as primeiras máquinas usaron aceite vexetal, de escasa intensidade e moita coloración. En 1804, Drummond descubriu a iluminación oxhídrica (osíxeno e acetileno), que non sería práctica ata 1865, coas experiencias de Carverlais, Debray e Bourbouze, neste caso, o cambio de intensidade luminosa entre os distintos corpos de proxección conseguíase do xeito máis simple, accionando a chave de gas. Nos anos corenta, Léon Foucault inventou o regulador eléctrico, e en 1864, Busnsen e Roscoe descubriron as posibilidades do manganeso como fonte de iluminación. En 1865, co petróleo, apareceu a fonte ideal para a iluminación de lanternas máxicas, os debuxos fixéronse máis precisos e as lanternas construíronse en lata, para aguantar mellor a calor despedida. Os aparellos que empregaban lámpadas de petróleo podían estar equipados con \"ollos de gato\" montadas por duplicado, como no caso do \"polyorama\" (especie de proxector de vistas fixas) construído pola casa Molteni en 1880; cando o ollo se abría diante dun dos obxectivos, pechábase o outro. En lugar deste dispositivo podíase utilizar unha lámina alongada e fina de latón, cunha abertura rectangular nun extremo, que se deslizaba arriba e abaixo entre os condensadores e o chasis, permitindo o paso alternativo da luz en cada lanterna. Este último mecanismo era o que montaban habitualmente os modelos de lanterna máxica biunial e triunial. Os cristais das lentes perfeccionáronse, naceron os tubos ópticos telescópicos para a proxección a longa distancia, apareceron as lanternas máxicas biuniais ou triuniais para, cos seus fundidos, mostrar un incipiente movemento das imaxes, e mesmo a partir de 1895, inventado xa o mecanismo do cinematógrafo, este acóplaselles e nace a lanterna máxica cinematográfica. En función da combinación das fontes de iluminación, este aparello, que adoptara numerosas denominacións (lanterna máxica, megascopio ou microscopio solar), empezouse a comercializar tamén baixo os nomes de: lanterna episcópica, diascópica, epidiascópica ou lampadoscopio.\n\nNota de alcance: Na actualidade, a súa invención atribúeselle ao astrónomo, físico e matemático holandés Christiaan Huygens que debuxou en 1659, xunto á descrición dun rudimentario telescopio co que descubriu os aneis de Saturno, a primeira lanterna máxica. O orixinal atópase conservado na Biblioteca da Universidade de Leiden e aparece publicado no libro XXII dos seus \"Oeuvres completes\", editadas pola Société Hollandaise des Sciencies, entre 1888 e 1950, na Haia. Con anterioridade aos bosquexos de Huygens, pódense mencionar outras fontes como o gravado de Giovanni de Fontana (\"Liber Instrumentorum\", 1420), no que unha figura parece soster unha lámpada ou unha lanterna máxica, xunto a ela represéntase a imaxe do diaño. Outros autores, sostiveron que o inventor foi Atanasio Kircher, referindo que este a utilizou desde mediados do século XVII nas súas clases do Centro de Estudos Superiores dos xesuítas en Roma, con todo, a primeira descrición dunha lanterna máxica non aparecerá na obra de Kircher \"Ars magna lucis et umbrae\" ata a súa edición de 1671. En canto á súa popularidade, o impacto que causou nos primeiros espectadores a proxección estática de vistas de cristal translúcido pintadas a man foi tal que recibiu o sobrenome de \"terrorífica\". Mesmo políticos e reis da época prohibiron as súas proxeccións por consideralas pouco beneficiosas."}
{"id": 1106620, "term": "Cromatoscopio", "prompt": "Cal é a acepción de \"cromatoscopio\"?", "output": "Vistas para lanterna máxica. Estes soportes, pintados a man, poden estar montados en marco de madeira, teñen unha manivela para accionar o mecanismo. Os cristais forman debuxos xeométricos de cores de diversas formas: círculos, triángulos, en forma de estrela, en espiral, etc.\n\nNota de alcance: O cromatoscopio foi ideado polo lanternista inglés Childe en 1844, para producir a sensación de estar contemplando un enorme calidoscopio."}
{"id": 1191660, "term": "Lampadoscopio", "prompt": "Con que significado se emprega \"lampadoscopio\"?", "output": "Lanterna máxica con fonte de iluminación en forma de quinqué. Polo xeral, está constituída por un corpo de metal, chapa ou cobre niquelado, para resistir mellor a calor producida pola fonte de petróleo, o petróleo, unha lámpada de iluminación incorporada, cheminea e, normalmente, contrapeso asociado. O tubo óptico pode ser deslizante. Existe en varios tamaños."}
{"id": 1212127, "term": "Lanterna biunial", "prompt": "Explica o significado de \"lanterna biunial\".", "output": "Lanterna máxica dobre, composta por un corpo vertical de madeira ou metal, no que se instalaban dúas fontes de luz e os seus respectivos sistemas ópticos de modo que os eixes coincidisen en paralelo. A dobre proxección conseguíase axustando dous aparellos, ben superpostos ben uníndoos pola base, co que era posible mesturar sobre a pantalla imaxes orixinalmente en soportes ou placas illadas. Os artefactos compostos arroxaban os seus feixes de luz sobre o mesmo lugar da pantalla, facendo posible o fundido, grazas a que a base sobre a que se asentaba o obxectivo de proxección, construído en latón e fixo con parafusos, podía colocarse en calquera ángulo desexado.\n\nNota de alcance: Este modelo foi o máis popular das lanternas máxicas compostas (v. Lanterna máxica triunial), alcanzando o seu máximo esplendor na Gran Bretaña das dúas últimas décadas do século XIX. E. G. Wood (1811-1896), fabricante de instrumentos científicos, lanzou ao mercado estas lanternas cara ao ano 1855, aínda que no catálogo londiniense de fabricantes as lanternas biuniais non aparecen ata 1857. Tanto as lanternas máxicas biuniais como as triuniais permitiron alcanzar un alto grao de elaboración narrativa mediante a sucesión de imaxes planas. Ademais, eran, en principio, os únicos aparellos capacitados para a proxección de imaxes estereoscópicas (v. Fotografía estereoscópica), que, como a ideada en 1858 polo físico francés Charles d´Almeida, precisaban de varias fontes de iluminación para producir o efecto tridimensional na pantalla."}
{"id": 1212128, "term": "Lanterna diascópica", "prompt": "Cal é o sentido de \"lanterna diascópica\"?", "output": "Segundo a fonte de iluminación, lanterna máxica que acepta a proxección por transparencia."}
{"id": 1212129, "term": "Lanterna epidiascópica", "prompt": "Explica que significa \"lanterna epidiascópica\".", "output": "Segundo a fonte de iluminación, lanterna máxica que acepta a proxección por reflexión e por transparencia, é dicir, combinando as da lámpada episcópica e as da diascópica."}
{"id": 1212130, "term": "Lanterna episcópica", "prompt": "Que significa \"lanterna episcópica\"?", "output": "Segundo a fonte de iluminación, lanterna máxica que acepta a proxección por reflexión."}
{"id": 1212131, "term": "Lanterna máxica Pettibone", "prompt": "Dime cal é a definición de \"lanterna máxica pettibone\".", "output": "Lanterna máxica composta por un corpo de chapa, níquel e latón dourado, lámpada de petróleo de tres mechas e un gran disco xiratorio con placas de vidro circulares coloreadas. Este tipo de lanterna máxica, tamén chamada \"pavo real\" debido á semellanza do disco xiratorio coa cola aberta en abano deste animal, foi patentada en 1888 por James Pettibone. A súa lámpada de petróleo de tres mechas fai posible a regulación por separado de cada unha delas, o que permite axustar a iluminación desexada en cada transparencia."}
{"id": 1212132, "term": "Lanterna triunial", "prompt": "Explica que significa \"lanterna triunial\".", "output": "Lanterna máxica tripla colocadas unha sobre a outra, de tal forma que a superior puidese ser retirada e colocada nun taboleiro separado, para funcionar como unha lanterna simple independente, mentres o resto, cunha tapadeira extra, actuaba como lanterna xemelga.\n\nNota de alcance: Estes equipos compostos permitiron alcanzar un alto grao de elaboración narrativa grazas á sucesión de imaxes planas. Ademais, eran, en principio, os únicos capacitados para a proxección de imaxes estereoscópicas."}
{"id": 1032587, "term": "Placa de lanterna máxica", "prompt": "Explica que significa \"placa de lanterna máxica\".", "output": "Vista para lanterna máxica polo xeral construída sobre vidro transparente, confeccionada nas súas orixes, segunda metade do século XVII, por ópticos, físicos, homes do espectáculo ou simples afeccionados. As súas imaxes ilustraban desde fábulas e contos infantís ata temas alegóricos, cómicos ou acontecementos da actualidade. As primeiras placas mostran un tallado en cristais grosos e con burbullas, e unha relativa variedade nas súas configuracións tanto fixas como móbiles. Os seus motivos a miúdo estaban pintados con excesivos pigmentos ata o punto de que a imaxe proxectada se convertía nunha sombra escura e indescifrable. Esta técnica pictórica foi empregada e perfeccionada ata o declive do medio durante as primeiras décadas do século XX. Ademais desta, utilizáronse outras dúas técnicas de rexistro de placas de lanterna máxica, a de estampaxen e a fotográfica, responsables do enorme incremento de produción en serie de placas de lanterna máxica que se produciu a partir da segunda metade do século XIX. Coas técnicas de estampaxe obtivéronse, por exemplo, imaxes cromolitografiadas mediante calcomanías, que resultaron especialmente adecuadas para ilustrar relatos que seguiron vendéndose ata 1940. E coas técnicas fotográficas producíronse, os coñecidos \"Life Models\", consistentes en xogos de transparencias que alcanzaban ata as cincuenta unidades (na súa maioría fotografías coloreadas a man) que mostraban figurantes en decorados moi elaborados, escenificando historias que debían ser completadas polos textos inscritos nas propias placas ou polos comentarios do narrador. Respecto ás configuracións materiais e atendendo ao seu formato, segundo o profesor Froitos Esteban, pódense establecer sete tipoloxías: placa rectangular, circular, lineal, cíclico, estándar, cinemático e combinado. As primeiras placas adoitaban ter un formato circular- coas súas imaxes rexistradas sobre o perímetro dun disco de cristal- ou un formato rectangular, que ao ter o lado horizontal moito maior que o vertical albergaban imaxes rexistradas ao longo da vista.\n\nNota de alcance: Algúns exemplares de placas de lanterna máxica alcanzaron o valor de obras de contido artístico. Eran moitos os pintores que foron contratados para elaborar as vistas: W. R. Hill, Edmund H. Wilkie, Charles Gogin, Thomas Clare ou E. H. Doubell, entre outros. Tamén ilustradores da talla de Wilhelm Busch ou Gustave Doré prestaron as súas imaxes para que fosen proxectadas."}
{"id": 1212133, "term": "Placa de formato cíclico", "prompt": "Con que significado se emprega \"placa de formato cíclico\"?", "output": "Placa de lanterna máxica que permite o deslizamento de imaxes fronte ao obxectivo mediante un ou varios discos de cristal engastados. Polo xeral, teñen o eixe de translación localizado no centro da escena e adoitan representar escenas que implican un movemento rotatorio, como as aspas dun muíño ou, por exemplo, un acuario, no que o acuario estaba representado sobre un cristal fixo, mentres que os peixes, que nadaban en direccións contrarias, debuxábanse nos discos móbiles. Segundo Frutos Esteban, as placas con formato cíclico teñen en común os valores de tres indicadores (independente, non depende de procedementos externos para secuenciar as súas imaxes; móbil presenza de mobilidade na súa estrutura interna; e engastado, está composta dun ou máis vidros encaixados nun marco de madeira ou metal)."}
{"id": 1212134, "term": "Placa de formato cinemático", "prompt": "Cal é a definición de \"placa de formato cinemático\"?", "output": "Placa de lanterna máxica cuxos discos teñen un motivo illado e son susceptibles de seren animados de forma cíclica. Segundo Frutos Esteban, para conseguir tal animación, o disco debe ser inserido nun soporte, que se suxeita por resortes de arame ou mediante un manguito metálico con rosca, o que facilita que poida ser retirado e substituído por outro. As placas con formato cinemático comparten os valores de seis indicadores de formato (dependente de procedementos externos para secuenciar as súas imaxes; fixo, carece de mobilidade na súa estrutura interna; central, a placa xira respecto ao seu centro xeométrico; íntegro, a información espazo-temporal da secuencia de imaxes represéntase de forma total; exenta, a placa está realizada a partir dun vidro libre de marco ou enmarcado por papel; e simple, a súa estrutura interna presenta unha configuración morfolóxica composta dun ou ningún mecanismo)."}
{"id": 1212135, "term": "Placa de formato circular", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"placa de formato circular\"?", "output": "Placa de lanterna máxica que ten as imaxes rexistradas sobre o perímetro dun disco de cristal. Esta tipoloxía, segundo o profesor Frutos Esteban, comparte os valores de seis indicadores de formato (independente, non depende de procedementos externos para secuenciar as súas imaxes; fixo, carece de mobilidade na súa estrutura interna; central, a placa xira respecto ao seu centro xeométrico deslizamento; elíptico; e simple, a súa estrutura interna presenta unha configuración morfolóxica composta dun ou ningún mecanismo)."}
{"id": 1212136, "term": "Placa de formato combinado", "prompt": "Que quere dicir \"placa de formato combinado\"?", "output": "Placa de lanterna máxica que suma as características morfolóxicas e funcionais das placas de formato lineal, cíclico e estándar."}
{"id": 1212137, "term": "Placa de formato estándar", "prompt": "Dame a definición de \"placa de formato estándar\".", "output": "Placa de lanterna máxica que conta cun só motivo rexistrado illado. As placas de formato estándar, de uso xeneralizado a partir de 1830, forman parte de series que poden ser proxectadas sobre unha pantalla de modo secuencial mediante procedementos mecánicos, cun simple sistema de proxección, ou mediante procedementos luminosos, cun sistema composto de proxección. Deste xeito, a partir dun simple cambio sen transición visual, ou dun fundido encadeado, é posible alternar dous ou máis motivos diferentes dunha secuencia, que poden expresar desde a relación entre tipos humanos ou animais, ata o paso do tempo, nos cadros disolventes. Teñen en común os valores de cinco indicadores (dependente, de procedementos externos para secuenciar as súas imaxes; fixo, carece de mobilidade na súa estrutura interna; lonxitudinal, desprázase ou deslízase simultaneamente respecto ao eixe horizontal e vertical; mixto, desprázase ou deslízase de forma que combina un eixe e un centro de translación; e sinxelo)."}
{"id": 1212138, "term": "Placa de formato lineal", "prompt": "Cal é a acepción de \"placa de formato lineal\"?", "output": "Placa de lanterna máxica que mostra dous ou máis instantes concretos dunha acción, a partir dunha ou varias láminas de vidro e/ou de dispositivos metálicos de obturación que se desprazan de forma lonxitudinal con respecto ao obxectivo da lanterna máxica. Todo ese conxunto de procedementos vai engastado nun soporte de madeira ou chapa que permanece estático no portavistas no momento da proxección. As placas con formato lineal, que teñen en común os valores de tres indicadores (independente, non depende de procedementos externos para secuenciar as súas imaxes; móbil, presenza de mobilidade na súa estrutura interna; e engastado, a composta dun ou máis vidros encaixados nun marco de madeira ou metal).\n\nNota de alcance: Ao ser tan só os dispositivos de translación -cristais, persianas, láminas metálicas a modo de obturadores- os que se deslizan na zona habilitada para situar as placas de lanterna máxica, non ha de confundirse o formato lineal co formato rectangular, no que todo o soporte pasa a través da abertura na que se insiren as placas."}
{"id": 1191671, "term": "Vista móbil para lanterna máxica", "prompt": "Que quere dicir \"vista móbil para lanterna máxica\"?", "output": "Placa móbil animada composta por dous ou máis cristais, un deles fixos, decorados e pintados a man e enmarcados en madeira ou chapa. A sensación de movemento conséguese polo desprazamento dos cristais móbiles sobre o fixo. Estas placas ou vistas utilizábanse sobre todo nas lanternas máxicas profesionais e son consideradas como os precedentes máis directos do cinema."}
{"id": 1191678, "term": "Lanterna máxica cinematográfica", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"lanterna máxica cinematográfica\"?", "output": "Lanterna máxica infantil comercializada a principios do século XX con aplicacións sonoras, que combinaba imaxes fixas e en movemento polo procedemento de agregar a unha lanterna máxica un simple mecanismo de arrastre dunha banda cíclica de acetato en formato de 35 mm. Un debuxo animado. Construída en chapa, contaba cunha manivela coa que accionaba un tambor de intermitencia con cruz de Malta e obturador de paleta, e pasavistas para placas de vidro. Fabricada por Heinrich Ernemann, en chapa esquinada con obturador de dúas pas, iluminación por lámpada de incandescencia, arrastre por sistema Demeny e bobinas de ata setenta e cinco metros. Xunto ás transparencias clásicas, utilizaba unhas pequenas bandas de acetato en formato de 35 mm que contiña películas de debuxos animados.\n\nNota de alcance: O éxito da lanterna máxica cinematográfica foi tal que se fabricou ata ben entrada a segunda década do século XX, momento no que foi substituída no mercado polos primeiros modelos de cinemas infantís."}
{"id": 1014887, "term": "Litofanía", "prompt": "Define \"litofanía\".", "output": "Obxecto decorado mediante a técnica cerámica do mesmo nome. Está composta por un marco e por unha delgada placa de pasta de porcelana branca ou coloreada, translúcida, tallada a man ou baleirada cun molde, na que convivían dúas imaxes: unha presente, en relevo, e unha latente, que aparecía cando se colocaba unha fonte de luz tras a placa. Os seus relevos, máis ou menos profundos, proporcionábanlle á imaxe latente, cando irrompía, todos os matices e a gama de grises que modelaban o motivo e conferíanlle a suficiente profundidade. Fabricáronse en moi diversas formas e tamaños, desde cubos con luz interior a placas rectangulares con iluminación traseira. Os motivos tallados ían desde o relixioso ao pornográfico, ou desde vistas, paisaxes a feitos históricos ou escenas de interior que representan a vida burguesa da época.\n\nNota de alcance: O termo \"litofania\" provén das palabras gregas \"lithos\" (pedra) e \"phaino\" (ser visto, transparentar). A técnica foi patentada polo barón Paul de Bourgoing en Rubelles (Francia) en 1827 (aínda que xa se fabricaban obxectos con esta técnica desde finais do século XVIII). As litofanías, que poden ser considerados como antecedentes previos á aparición do cinematógrafo, utilizáronse en principio como xoguetes ópticos, cun posterior soporte para suxeitar as velas; ou ben como puntos de luz decorativa nos salóns, colocadas nas fiestras a modo de transparentes ou se aplicadas a obxectos como lampadiñas ou teteiras."}
{"id": 1212116, "term": "Palio overhead", "prompt": "Explica que significa \"palio overhead\".", "output": "Accesorio cinematográfico de iluminación composto por unha gran gasa de entre 1,80 m a 2 m que, sostida por dous trípodes e montada nun ou dous soportes, se coloca na escena para diminuír, difundir ou tapar a luz que descende sobre a escena."}
{"id": 1212117, "term": "Pantalla reflectora", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pantalla reflectora\"?", "output": "Accesorio cinematográfico de iluminación composto por unha prancha de superficie plana, prateada ou branca, cunha cara mate e outra brillante, que reflicte a luz."}
{"id": 1190811, "term": "Parasol", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"parasol\"?", "output": "Instrumento protector de sección cónica ou tubular con recubrimento negro mate. Móntase diante do obxectivo para bloquear a luz parasita (que non forma imaxe) e evitar con iso o veo óptico (luz que non forma imaxe, polo xeral aparece cando a cámara se dirixe cara á fonte de iluminación. Pode causar unha fervenza de escintileos e unha perda xeral de saturación e contraste). Os parasois circulares poden axustarse á parte frontal do obxectivo, pero é máis usual o rectangular ou en forma de pétalos que se pode axustar cara a dentro ou cara a fóra, a modo de acordeón ou fol, para adaptalos a cada obxectivo específico.\n\nNota de alcance: Os parasois permiten traballar máis preto da fonte de luz sen que se reduza a saturación da cor a causa do veo óptico. É especialmente importante cando se utilizan filtros no obxectivo."}
{"id": 1191658, "term": "Peep-Egg", "prompt": "Dime cal é a definición de \"peep-egg\".", "output": "Visor óptico en miniatura, do tamaño e a forma dun ovo, as súas dimensións non superaban os 10 cm, e coas paredes de alabastro que deixaban pasar a luz e iluminaban a escena aloxada no seu interior. Estaba composto por dúas partes desmontables. Contiña unha única vista, en cuxo reverso se adoitaba incluír cunchas ou pequenas rochas e arbustos, o que se podía observar a través dunha lente colocada nun dos extremos do \"ovo\". Aínda que era a súa forma máis característica, non sempre era ovoidal, tamén se realizaron con aspecto de crisois, embudos ou campás.\n\nNota de alcance: A partir de 1852, coa invención da microfotografía, os visores reducíronse á mínima expresión e adaptáronse a todo tipo de artefactos, como as plumas ou os recolledores de pelo."}
{"id": 1176529, "term": "Película cinematográfica", "prompt": "Dime cal é a definición de \"película cinematográfica\".", "output": "Tira de material fino, transparente e de ancho variable (8, 16, 35 ou 70 mm). Está composta por unha base que sostén unha capa de emulsión, na que se forma unha imaxe latente tras a súa exposición á luz a través do obxectivo. A serie completa de fotogramas revélase como negativo e, despois, as imaxes transfírense á emulsión doutra película distinta que produce unha copia positiva (no caso da película reversible, a propia película virxe produce unha copia positiva). Cando os fotogramas da copia se proxectan sobre unha pantalla un detrás doutro a 16 ou máis fotogramas por segundo para a película muda e a 24 fotogramas por segundo para a película sonora, as imaxes fúndense e reprodúcese unha ilusión da acción orixinal, con todo o seu movemento."}
{"id": 1176541, "term": "Bobina", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bobina\".", "output": "Instrumento cilíndrico de plástico ou de metal, no que se enrola unha porción de película, virxe ou impresionada (neste caso con dúas coberturas circulares). Conta con rebordes aos lados que protexen as marxes da cinta. As bobinas de carga á luz para cámaras, teñen rebordes pechados para protexer a película da luz, permitindo que se introduza na cámara cinematográfica durante o período iluminado do día. As bobinas con rebordes abertos tamén se chaman rolos e normalmente utilízanse para a proxección.\n\nNota de alcance: A bobina converteuse nunha unidade de medida para unha copia estándar: en 35 mm, unha bobina de 300 m equivalía a uns 10 minutos. Na actualidade empréganse bobinas de 600 m en proxección. O filme virxe en 35 mm sérvese de bobinas de 122 m e de 305 m."}
{"id": 1193972, "term": "Bobina de carga á luz", "prompt": "Como se define \"bobina de carga á luz\"?", "output": "Colector para unha película cinematográfica cuxos lados son escuros, protéxea do perigo de exposición case na súa totalidade, excepto as súas capas máis externas. Estas bobinas, que conteñen 30, 60 e 120 m de película para cámaras de película de 16 mm, e 30 m para 35 mm, permiten a carga do chasis en ambientes con iluminación normal, aínda que non baixo unha intensa luz-día. Algunhas cámaras cinematográficas, que levan o aloxamento para a película no seu interior, aceptan ser cargadas directamente con bobinas de carga á luz de 30 m."}
{"id": 1193973, "term": "Bobina de subministración", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bobina de subministración\"?", "output": "Accesorio cilíndrico ao redor do cal se enrola a película virxe. A bobina de subministración permite a alimentación da película á cámara cinematográfica para a súa posterior exposición."}
{"id": 1193974, "term": "Bobina receptora", "prompt": "Cal é a definición de \"bobina receptora\"?", "output": "Bobina dunha cámara cinematográfica na que se enrola a película tras ser exposta. A película entra na cámara dende a bobina alimentadora."}
{"id": 1193975, "term": "Bobina S-83", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bobina s-83\"?", "output": "Bobina metálica que contén 30 m de película de 35 mm.."}
{"id": 1176542, "term": "Cartucho", "prompt": "Explica que significa \"cartucho\".", "output": "Colectorr ou chasis portapelícula no que se aloxa a película ou a gita antes de proceder á súa introdución na cámara. O cartucho pode conter ou ben un rolo de alimentación e un rolo receptor, ou ben un só rolo, coa película pasando ao interior e saíndo polo exterior ou viceversa.\n\nNota de alcance: Nestes colectores, a película non necesita enfiarse dentro da cámara, pois os seus rolos (ou rolo) funcionan mediante o mecanismo de arrastre desta. Estes cartuchos empréganse xeralmente nas cámaras de película de 8 mm. e nas de S8."}
{"id": 1176561, "term": "Copia de proxección", "prompt": "Dime cal é a definición de \"copia de proxección\".", "output": "Material de reprodución destinado ao consumo e caracterizado por ser o único que contén a obra cinematográfica na súa totalidade."}
{"id": 1176564, "term": "Copia de traballo", "prompt": "Explica que significa \"copia de traballo\".", "output": "Copia do negativo de imaxe, ou positivo mudo, obtida pola necesidade de control e etalonaxe (proceso de axuste da fotografía de cada toma, montada a partir da primeira copia para evitar saltos de continuidade de luz) ou para a dobraxe a outras versións. Normalmente, as copias de traballo non son plenamente representativas da película. Non obstante, cando se trata de estudar ou recuperar o cine de épocas modificadas pola censura ou determinadas películas dominadas polas súas produtoras ou distribuidoras, este tipo de material pode achegar valiosa información e, mesmo, elementos que foron eliminados do negativo orixinal."}
{"id": 1176629, "term": "Copia cero", "prompt": "Dime cal é a definición de \"copia cero\".", "output": "Primeira copia de laboratorio que inclúe a imaxe e o son de maneira sincronizada, na orde cronolóxica correcta, e coa luz e a cor corrixidas.\n\nNota de alcance: Estas copias non posúen as calidades fotográficas e de continuidade de luces e cor que se pretende obter para as copias estándar e, polo tanto, non son válidas para a proxección."}
{"id": 1176630, "term": "Copia para dobraxe", "prompt": "Como se define \"copia para dobraxe\"?", "output": "Copión de imaxe ou copia estándar dotada de dúas pistas magnéticas adheridas, unha a cada banda de bordo da película, utilízase para a dobraxe da banda sonora a outros idiomas."}
{"id": 1176562, "term": "Copia estándar", "prompt": "Con que significado se emprega \"copia estándar\"?", "output": "Copia positiva, que reúne todos os elementos do filme (tanto imaxe como son), coas características técnicas e a calidade de reprodución adecuada para unha correcta proxección ou exhibición."}
{"id": 1176619, "term": "Copia estándar muda", "prompt": "Cal é a definición de \"copia estándar muda\"?", "output": "Copia estándar desde orixinais elaborados sen son e reproducida sobre diferentes soportes. A copia reúne todas as características e calidades requiridas para conseguir unha correcta proxección."}
{"id": 1176620, "term": "Copia estándar sonora", "prompt": "Explica o significado de \"copia estándar sonora\".", "output": "Copia estándar reproducida sobre soportes de película de 8 mm de S8 mm, de 16 mm, de 35 ou de 70 mm, e sonorizadas mediante pistas magnéticas adheridas."}
{"id": 1176725, "term": "Curtametraxe", "prompt": "Dime cal é a definición de \"curtametraxe\".", "output": "Película cinematográfica dunha duración superior aos oito minutos e inferior aos sesenta minutos, de tres rolos ou menos.\n\nNota de alcance: O termo curto ou curtametraxe aplícase a filmes de acción real con intérpretes reais, a episodios de seriais, aos debuxos animados, aos informativos, aos documentais e ás películas de vangarda, aínda que a miúdo se utilice especificamente para referirse só á primeira categoría. Nos anos de esplendor de Hollywood, dentro das grandes compañías existían unidades encargadas de rodar de maneira rápida estas curtas de acción real, un gran número dos cales eran alegres farsas, seguindo a tradición das grandes comedias \"slapstick\" do cinema mudo: por exemplo os \"Tres Chalados\" apareceron nunhas 200 curtas para Columbia entre 1934 e 1958. Laurel e Hardy protagonizaron, desde os últimos anos do cine mudo ata ben entrada a década dos trinta do século XX, unhas 70 curtametraxes para os estudos de Hal Roach, que distribuía MGM. Na actualidade, as curtametraxes de acción real son na súa maior parte de produción independente e dificilmente se proxectan en salas comerciais."}
{"id": 1194048, "term": "Curtametraxe informativa", "prompt": "Dame a definición de \"curtametraxe informativa\".", "output": "Película cinematográfica de metraxe breve e de non ficción, que trata, a modo de reportaxe, dalgunha noticia ou acontecemento público, ou ben dalgún tema de interese xeral."}
{"id": 1176719, "term": "Drama", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"drama\"?", "output": "Toda composición literaria dialogada: obra cinematográfica, teatral, televisiva, radio., etc., en que se representa un asunto magoante e no que se expresan afectos de todo tipo, a través de situacións psicolóxicas dispares e cuxo desenlace pode ser triste ou feliz. Así, existen dramas históricos, musicais, románticos, terroríficos, eróticos, \"docudramas\" (dramas documentados) e dramas puros."}
{"id": 1176640, "term": "Duplicado", "prompt": "Define \"duplicado\".", "output": "Copia de proxección doutra película xa gravada e, con todo, equiparable ás obtidas desde o negativo orixinal, estas con emulsións especiais, sobre todo a partir das de duplicación."}
{"id": 1176642, "term": "Duplicado negativo", "prompt": "Como se define \"duplicado negativo\"?", "output": "Copia negativa realizada sobre emulsións especiais de gran fino, desenvolvidas especialmente para duplicación de películas cinematográficas."}
{"id": 1176641, "term": "Duplicado positivo", "prompt": "Cal é a acepción de \"duplicado positivo\"?", "output": "Copia positiva de película cinematográfica realizada sobre un material de gran fino e baixo contraste, desenvolvido especificamente para a preservación do negativo orixinal e para a realización de efectos en laboratorio. As súas características fotográficas difiren notablemente das correspondentes ás copias positivas de proxección; en xeral os duplicados positivos son moito máis densos e menos contrastados que as copias de proxección e o seu visionado en proxección resulta plano."}
{"id": 1176643, "term": "Duplicado reversible", "prompt": "Cal é a acepción de \"duplicado reversible\"?", "output": "Copia realizada sobre emulsións reversibles para a duplicación de película cinematográfica. Estes duplicados resultan moi importantes para reducir o número de xeracións necesarias, co obxecto de chegar á copia final coa conseguinte ganancia na calidade de reprodución."}
{"id": 1176726, "term": "Longametraxe", "prompt": "Dame a definición de \"longametraxe\".", "output": "Película cunha lonxitude de cinco ou máis rolos, dunha duración aproximada superior aos sesenta minutos e ata as dúas horas.\n\nNota de alcance: Aínda que o termo \"feature\" que aparece na expresión inglesa \"feature film\", \"longametraxe\", derivábase nos días de cine mudo de películas que presentaban de forma destacada (\"featured\") certas estrelas, historias ou acción, co tempo pasou a significar obras que eran as atraccións máis importantes ou destacadas nas exhibicións dunha serie de películas. Estas películas eran atraccións destacadas debido á súa maior lonxitude de cinco ou máis rolos, cada un deles uns 14 minutos. Nos días dos programas dobres de películas sonoras, a destacada (\"feature film\") xeralmente era unha produción de serie A, cun orzamento máis elevado, intérpretes máis coñecidos, e maior duración que a segunda película. Na actualidade, o termo aplícase a calquera longametraxe de ficción que se proxecta nunha sala comercial."}
{"id": 1193663, "term": "Mediametraxe", "prompt": "Como se define \"mediametraxe\"?", "output": "Película de máis de 30 minutos de duración e ata 60 minutos. Polas súas especiais características de programación, foi a televisión a que máis usou deste tipo de filme."}
{"id": 1193664, "term": "Melodrama", "prompt": "Cal é a definición de \"melodrama\"?", "output": "Subxénero de cinema de ficción, que se caracteriza pola esaxeración dos seus incidentes dramáticos ou románticos. A súa estrutura está fundamentada en situacións forzadas, na trivialidade dos conflitos, na abundancia de intrigas, o abuso das situacións tráxicas ou románticas, o uso dos lugares comúns nos diálogos e a especulación coa sensibilidade popular. No seu peor estilo, enfermidades, desgrazas e todo tipo de aspectos patéticos e sentimentais esaxéranse, para acentuar a división dos personaxes en bos e malos, para solicitar a emoción, identificación ou conmiseración do espectador, ao que sitúa nunha acción que orienta enganosamente cara a unha resolución cun final feliz.\n\nNota de alcance: Orixinalmente, o termo aplicouse a obras de teatro que puñan énfase na trama e na acción a expensas do personaxe e a motivación. Son obras sinxelas e de carácter emocional, onde as cuestións morais se reducen á loita entre o ben e o mal con personaxes que representan claramente o un e o outro. O teatro norteamericano e británico do século XIX e de principios do XX incluíu de forma relevante este tipo de obras, que tiveron unha notable influencia en varias películas do primeiro cine mudo."}
{"id": 1176543, "term": "Negativo orixinal", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"negativo orixinal\"?", "output": "Material formado por dúas series de soportes de idéntica lonxitude e sincronizados entre si: o negativo de imaxe e o negativo de son. Ocasionalmente, pode incorporar latas con títulos, efectos e outros elementos que se manteñen separados, pero que será necesario combinar coa serie principal de rolos de imaxe para a obtención de copias. Ao referirse ao negativo orixinal dunha película cinematográfica sinálase aos materiais de imaxe, ou de imaxe e son, filmados e montados durante o proceso de produción, completamente acabados e listos para a obtención de copias proxectables.\n\nNota de alcance: O negativo de imaxe e o de son, que en conxunto forman o negativo orixinal, deben ser tratados documentalmente e arquivados como un único material, baixo a clasificación \"negativo orixinal\"."}
{"id": 1176545, "term": "Negativo de imaxe", "prompt": "Dime cal é a definición de \"negativo de imaxe\".", "output": "Material de imaxe seleccionado para a versión final, cortado e montado en laboratorio. En xeral, está composto pola película negativa que pasou por cámara cinematográfica durante a rodaxe, pero adoita conter elementos como sobreimpresións, fundidos, encadeados, imaxes de arquivo, etc., que foron creados ou incorporados fotograficamente en laboratorio sobre película negativa ou de duplicación. Preséntase montado en rolos, nos que ao principio e ao final de cada un deles se incorporan elementos de protección e control denominados guías e colas de proxección, neles figuran os sinais que marcan o correcto posicionamento relativo dos negativos de imaxe e de son en cada rolo."}
{"id": 1176579, "term": "Copión de montaxe", "prompt": "Que significa \"copión de montaxe\"?", "output": "Material utilizado na montaxe do negativo de imaxe; é a copia feita a partir do orixinal negativo, con iso protéxese o orixinal de calquera posible deterioración. Contén unicamente imaxe e constrúese cos positivados de control realizados inmediatamente despois de cada rodaxe. É o soporte físico sobre o que se coordina o traballo de montaxe, dobraxe e sincronización da película. Utilízase, por último, como guía para o corte e montaxe do negativo no laboratorio. Os fundidos, encadeados e sobreimpresións, que se realizarán posteriormente no laboratorio, figuran indicados no copión mediante marcas convidas que sinalan a súa situación e desenvolvemento."}
{"id": 1176582, "term": "Copión B/N", "prompt": "Explica que significa \"copión b/n\".", "output": "Copia de traballo revelada en B/N, utilizada durante a rodaxe."}
{"id": 1176568, "term": "Descarte", "prompt": "Explica o significado de \"descarte\".", "output": "Material obtido durante o proceso de montaxe do negativo de imaxe. O descarte pode proceder tanto dun negativo como dun positivo de fragmentos de tomas válidas. Polo xeral, adoitan ser os restos que non son conservados na montaxe da película cinematográfica, dos principios e finais das tomas utilizadas definitivamente; conservan os sinais de claqueta."}
{"id": 1176546, "term": "Negativo de son", "prompt": "Cal é o sentido de \"negativo de son\"?", "output": "Material de son seleccionado e editado con todos os elementos que integran a versión final da banda sonora da película cinematográfica. Ao estar reproducido sobre outros soportes distintos aos da montaxe, o negativo de son carece de empalmes. Móntase en rolos de idéntica lonxitude aos correspondentes de imaxe. Os rolos de son tamén deben incorporar as guías e colas de protección coas marcas start e un sinal sonoro para a sincronización coa imaxe."}
{"id": 1176590, "term": "Banda completa", "prompt": "Cal é a acepción de \"banda completa\"?", "output": "Material cinematográfico utilizado na realización dos negativos orixinais de son. Trátase dunha banda completa de segunda xeración que conforma unha gravación sonora produto da mestura de todas as bandas, equilibrándoas e dotando cada unha delas da presenza e volume que en cada momento requira a súa función no interior da película."}
{"id": 1176591, "term": "Banda de mesturas", "prompt": "Explica que significa \"banda de mesturas\".", "output": "Banda completa que, nunha película cinematográfica, contén todos os sons -música, efectos e diálogos- da película, totalmente montados, equilibrados e valorados en cada momento na relación desexada para a construción do ambiente sonoro. É a base directa para a obtención do negativo orixinal de son."}
{"id": 1176592, "term": "Banda internacional", "prompt": "Con que significado se emprega \"banda internacional\"?", "output": "Nunha película cinematográfica, banda completa de segunda xeración composta polas bandas de músicas e a de efectos (v. Banda de efectos de sala)) e Banda de efectos especiais), totalmente montados. Sitúanse en pistas separadas para ser posteriormente mesturados coa banda de diálogos dobrados, equilibrándoos e valorándoos de acordo coas necesidades sonoras dos diálogos no novo idioma.\n\nNota de alcance: Aínda que en España é frecuente utilizar a expresión inglesa \"Sound-track\" para referirse a ela, neste caso validouse o termo castelanizado."}
{"id": 1176583, "term": "Banda sincronizada", "prompt": "Cal é o sentido de \"banda sincronizada\"?", "output": "Material utilizado na realización dos orixinais negativos de son nunha película cinematográfica. Está formado cos rexistros e transcricións sobre películas perforadas de 35 mm ou 16 mm., nas que cada tipo de elemento sonoro se disporá na orde e lugar correspondente de acordo coa montaxe do copión."}
{"id": 1176584, "term": "Banda de diálogos", "prompt": "Explica o significado de \"banda de diálogos\".", "output": "Nunha película cinematográfica, banda sincronizada que rexistra os diálogos dos actores en sincronía co movemento dos seus beizos."}
{"id": 1176586, "term": "Banda de efectos de sala", "prompt": "Como se define \"banda de efectos de sala\"?", "output": "Na película cinematográfica, banda sincronizada que rexistra aqueles ruídos -pasos, portas, vento, choiva, etc.- que, durante a rodaxe, resulta difícil obter directamente da realidade, sendo máis efectivo e económico rexistralos, coa limpeza adecuada, mediante a súa recreación na sala do estudo de ruídos por un técnico especializado en efectos."}
{"id": 1176587, "term": "Banda de efectos especiais", "prompt": "Explica o significado de \"banda de efectos especiais\".", "output": "Nunha película cinematográfica, banda sincronizada que grava os efectos especiais de son (paxaros, tráfico, multitudes, etc.) e que deben ser rexistrados no seu ambiente natural."}
{"id": 1176585, "term": "Banda de música", "prompt": "Explica que significa \"banda de música\".", "output": "Xunto coa banda de diálogos e a de efectos de sala, unha das tres de son final que compoñen a banda de son máster. En ocasións, faise unha banda de son composta de música e efectos para a súa distribución do territorio nacional, de forma que se poida engadir posteriormente diálogo noutro idioma."}
{"id": 1176555, "term": "Negativo de son dobre banda", "prompt": "Cal é o sentido de \"negativo de son dobre banda\"?", "output": "Negativo de son que se rexistra sobre cada un dos bordos do material e en diferente sentido de marcha, marcando os start desde o extremo do rolo correspondente ao inicio de cada unha das bandas. Normalmente, cada bobina contén o son correspondente a dous rolos non consecutivos do negativo de imaxe; así, no primeiro rolo dun son de 1.º a dobre banda, irían as bandas sonoras correspondentes aos rolos 1.º e 3.º do negativo de imaxe, no segundo rolo as do 2.º e 4.º, etc."}
{"id": 1176662, "term": "Negativo orixinal/Mudo", "prompt": "Cal é o sentido de \"negativo orixinal/mudo\"?", "output": "Negativo orixinal completo dunha película, tanto o de imaxe como o de son. Os negativos mudos montábanse en seccións, situando en continuidade escenas que, na montaxe de copias, irían separadas. Distínguense porque cada sección vai numerada sobre o primeiro fotograma da sección ou sobre un fragmento de cola branca intercalado entre dúas seccións, en moitos casos tamén se atopan indicacións sobre a cor."}
{"id": 1176703, "term": "Película B/N", "prompt": "Cal é o sentido de \"película b/n\"?", "output": "Película en branco e negro que foi producida para a súa exhibición con esta característica fotográfica. Con todo, hai que ter en conta que o feito de que o material obxecto dunha inspección leve unha emulsión de branco e negro (e non presente ningún tipo de coloreado engadido) non acredita que a película orixinal estivese concibida ou fose realizada en branco e negro. Moitos materiais con emulsión en branco e negro foron utilizados en producións que estaban destinadas a ser vistas con cor."}
{"id": 1176704, "term": "Película coloreada", "prompt": "Define \"película coloreada\".", "output": "Película cinematográfica cuxa copia destinada á distribución atópase coloreada. Inicialmente, pintábanse a man, imaxe a imaxe, os elementos seleccionados polo \"director de coloración\". Este método industrialízase rapidamente, marcándose nunha primeira copia, imaxe a imaxe, as zonas a colorear; copia que despois servía de modelo para a aplicación, primeiro manual e despois mecánica, dos colorantes sobre as copias en serie que recibían sucesivamente ata seis ou sete cores diferentes."}
{"id": 1176706, "term": "Copia esterxida", "prompt": "Cal é a acepción de \"copia esterxida\"?", "output": "Copia coloreada por esterxido de película (técnica artística na que un persoal recortado é utilizado para aplicar a pintura), caracterizada por que as cores que cobren zonas delimitadas da imaxe non coinciden exactamente en dous fotogramas sucesivos e por que, normalmente, o fotograma presenta zonas con imaxe sen colorear e con irregularidades ao tratarse dun sistema manual."}
{"id": 1176707, "term": "Copia tinguida", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"copia tinguida\"?", "output": "Copia de película tinguida, caracterízase por que toda a superficie, incluíndo bordos e nervaduras, aparece cuberta de cor. Como o coloreado non garda ningunha relación co proceso fotográfico, as zonas transparentes (brancas) da imaxe veranse da cor tinguida, mentres que as zonas opacas farano en negro e en cor."}
{"id": 1180786, "term": "Copia virada", "prompt": "Dime cal é a definición de \"copia virada\".", "output": "Copia de película coloreada que se consegue, co conxunto de técnicas do mesmo nome, ao transformar unha copia en branco e negro noutra en branco e cor, substituíndo a prata por sales coloreadas ou por tinguiduras. Neste tipo de copias, a imaxe será a da cor do virado (mesmo nas inscricións marxinais) e nas zonas transparentes (brancas), onde non hai imaxe, a película aparece transparente e sen colorear. Na fotografía o virado ao sepia é a máis usual de todas elas. O proceso segue habitualmente dúas fases: branqueo e virado propiamente dito, que ás veces están incorporados nunha mesma solución."}
{"id": 1176710, "term": "Película cómica", "prompt": "Explica o significado de \"película cómica\".", "output": "Xénero maior cinematográfico consistente na representación dunha farsa e cuxa principal función é a de provocar no espectador xúbilo e hilaridade. Existen moitos tipos de comedia (de humor negro, de situación, romántica, erótica, musical, etc.) aínda que, en case todas elas, o denominador común adoita ser a súa visión da ridiculez da conduta e dos asuntos humanos. Dentro deste mesmo xénero hai que nomear a comedia psicolóxica, case sempre de carácter crítico, así como a comedia político-social, ás veces cun aire satírico e mesmo oportunista, segundo o tema ou o momento no que se roda a película."}
{"id": 1176698, "term": "Película de 16 mm.", "prompt": "Cal é a acepción de \"película de 16 mm.\"?", "output": "Película de uso profesional cunha anchura de banda de 16 mm, perforada nun ou en ambos os dous lados. O filme de 16 mm para cámaras sen son dispón de dúas fileiras de perforacións, mentres que a versión para cámaras sonoras incorpora só unha, aloxando na outra parte do fotograma a banda de son.\n\nNota de alcance: Foi creada por Kodak en 1923 para o lanzamento dos seus novos soportes non inflamables, e comercializada entre o mercado de cineastas afeccionados, converténdose no ancho de película máis empregado nos filmes de instrución realizados polo exército dos Estados Unidos, durante a Segunda Guerra Mundial, ao ser máis económica e fácil de usar que a película de 35 mm. Máis tarde, as características de calidade e a lixeireza dos seus equipos, permitiron a súa pronta aceptación polo cinema profesional, principalmente para a realización de traballos documentais e informativos. Tamén foi e segue sendo un formato popular na realización de documentais, filmes experimentais e películas realizadas por cineastas independentes."}
{"id": 1176696, "term": "Película de 35 mm.", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"película de 35 mm.\"?", "output": "Ancho de película estándar para a realización cinematográfica profesional. Dunha largura de 35 mm e con catro perforacións ao longo de cada lado do fotograma, este ancho de película abarca 52 fotogramas por metro. Ás veces úsanse tres perforacións para aforrar o 25 por 100 da metraxe na filmación.\n\nNota de alcance: Este tipo de película foi introducida orixinalmente polo laboratorio de Edison e a Eastman Kodak en 1899 para o seu kinetoscopio e, debido á popularidade dos aparellos de Edison, pronto se converteu no estándar para a realización de películas. En xeral, o ancho de película de 35 mm crea imaxes que poden proxectarse nun tamaño suficiente para o seu visionado público, ofrecendo unha representación ben definida da realidade, sen gran e precisa. A chegada do son en 1929 fixo necesario, nun primeiro momento, que o fotograma se fixese cadrado para deixarlle espazo á banda de son, pero pronto a relación de aspecto volveu á dimensión de 1:1, 33 do cinema mudo, mediante unha redución do tamaño do fotograma. A finais dos cincuenta, os obxectivos anamórficos comprimían un campo de visión máis amplo dentro do fotograma de 35 mm, que posteriormente era descomprimido nunha imaxe de pantalla ancha durante a proxección. Aínda que este tipo de obxectivos séguese utilizando para crear imaxes de pantalla ancha, a partir de película virxe de 35 mm, con frecuencia, utilízase o menos caro e máis sinxelo procedemento de enmascarar o fotograma para crear imaxes \"planas\" en película virxe de 35 mm, estas pódense proxectar en pantalla ancha debido a que na actualidade se dispón de obxectivos estándar e película virxe superiores."}
{"id": 1176697, "term": "Película de 70 mm.", "prompt": "Dame a definición de \"película de 70 mm.\".", "output": "Película cinematográfica de uso profesional cunha anchura de banda de 70 mm. Este dobre ancho, con respecto á película de 35 mm., proporciónalle unha excelente calidade de definición, claridade e luminosidade. Ademais, conta cunha imaxe panorámica cuxa relación de aspecto en pantalla é de 1:2,2. O filme de 70 mm abarca 39 fotogramas por metro, ten dúas fileiras de perforacións e posúe amplas marxes a ambos os dous lados para aloxar as catro bandas magnéticas de son. Creouse unha serie de sistemas especiais de 70 mm, algúns con múltiples cámaras e proxectores, outros facendo que a película corra en sentido horizontal, para exhibicións en 3-D, proxeccións de pantalla extremadamente ancha e pases de pantalla envolvente en museos, feiras do ramo, exposicións e parques temáticos.\n\nNota de alcance: Nos Estados Unidos e en Europa occidental, a película de 70 mm utilizouse para facer copias positivas a partir de negativos de 65 mm, xa que a banda estereofónica de son require desa anchura extra. Non obstante, nos últimos anos a práctica de ampliar imaxes de negativos de 35 mm. a copias positivas de 7, volveuse extraordinariamente popular para pases especiais de filmes importantes, debido ao alto custo e á limitación na velocidade que supón a rodaxe con película de 65 mm."}
{"id": 1176700, "term": "Película de 8 mm.", "prompt": "Como se define \"película de 8 mm.\"?", "output": "Película para uso familiar de 8 mm de ancho. Presentado por Kodak en 1933, chegaría a ser o soporte de cinema familiar por excelencia. Presentábase sobre película de 16 mm con dobre perforación que debía ser enchoupada, sucesivamente, por ambos os extremos na cámara; por esta razón trala aparición do S8 mm (v. Película de S8 mm) Pasou a ser coñecida como Dobre 8. Despois de 1966, o S8, cuxas perforacións máis pequenas permitían fotogramas máis anchos e máis altos e 242 fotogramas por metro, substituíu a película estándar de 8 mm. O propio Súper 8 foi substituído en gran medida polo vídeo, aínda que aínda se poden atopar este tipo de cámaras."}
{"id": 1176699, "term": "Película de 9,5 mm.", "prompt": "Explica o significado de \"película de 9,5 mm.\".", "output": "Película para uso familiar de 9,5 mm de ancho. Presentada por Pathé en 1923, estaba igualmente destinada á difusión dos soportes de seguridade nun ámbito familiar. Os problemas mecánicos e de conservación, orixinados polo seu sistema de arrastre baseado nunha perforación central, impediron o seu desenvolvemento no sector profesional e acabaron por sacala do mercado tras a implantación das películas de 8 mm."}
{"id": 1176729, "term": "Película de acetato", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"película de acetato\"?", "output": "Película cinematográfica e fotográfica confeccionada sobre este soporte, tamén chamada de seguridade por ser menos inflamable que a fabricada con nitrato de celulosa, ademais de ser máis suave e non tan robusta como a anterior. A miúdo, adoitan presentar escrita no bordo a palabra \"Safety\", \"Safety film\" ou, no caso da fábrica española MA-FE, a abreviatura \"ININF\". Úsase como soporte de material fotográfico e cinematográfico e producíronse nos máis diversos formatos, tanto en rolo como en placas de película ríxida."}
{"id": 1176731, "term": "Película de diacetato", "prompt": "Explica que significa \"película de diacetato\".", "output": "Película cinematográfica ou fotográfica confeccionada sobre soporte de diacetato de celulosa. Durante a década dos anos 20 á dos 40 do século XX, usouse como soporte de material fotográfico e cinematográfico. Producíronse en placas ríxidas e en rolos e recoñécense por estar marcados no bordo coa palabra \"safety\"; se o material para identificar non ten esa marca haberá que buscar claves similares ás sinaladas para os nitratos. Aínda que as súas características ópticas e mecánicas eran equiparables ás do nitrato, a súa maior tendencia a absorber humidade non garantía unha boa conservación, polo que quedou relegada ao uso en películas de uso familiar de 16 mm e de 9,5 mm.."}
{"id": 1176732, "term": "Película de triacetato", "prompt": "Explica o significado de \"película de triacetato\".", "output": "Película confeccionada sobre soporte de triacetato de celulosa sobre o cal se aplica a emulsión sensible á luz. Utilizouse a partir da década dos anos 40 do século XX, producíndose en placas ríxidas e en rolos. Utilízase como soporte de material fotográfico e cinematográfico.\n\nNota de alcance: Este soporte \"de seguridade\" substituíu o nitrato de celulosa utilizado antes de 1951, ao ser moito menos combustible polo que se deteriora máis lentamente. Pero, debido a que o soporte de triacetato tamén demostrou ser inestable, varias películas virxes actualmente utilizan soporte de poliéster, que é máis forte e menos susceptible á degradación."}
{"id": 1176711, "term": "Película de aventuras", "prompt": "Dime cal é a definición de \"película de aventuras\".", "output": "Xénero cinematográfico en estreita relación coa literatura do mesmo nome que, xeralmente, con fondo e escenario de lugares suxestivos e idóneos para vivilas (selvas, desertos, mar, espazo, etc.), relatan accións buscadas, ou non buscadas, pero sempre dinámicas, audaces e sorprendentes en que se sortean os maiores perigos. Adoitan ir dirixidas a un público xuvenil."}
{"id": 1176728, "term": "Película de celuloide", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"película de celuloide\"?", "output": "Película (v. Película cinematográfica)) e Película fotográfica) confeccionada sobre soporte de nitrato de celulosa, primeiro material plástico artificial. A primeira película en rolo con este soporte atribúeselle a Eastman en 1889. Tamén se fabricou en placas, atribuíndoselle a primacía do seu emprego a Goodwin, quen fabricou, en 1877, as primeiras placas de nitrocelulosa co mesmo espesor que as do cristal. Ata os anos sesenta do século XX, usouse como soporte de material fotográfico e cinematográfico. Recoñéceselle por estar marcado no bordo coa palabra nitrate. Aínda que está conformada en láminas grosas, presenta unha lixeira coloración amarela. Con todo, nas finas láminas utilizadas en cinematografía (ao redor das 140 micras de espesor) é practicamente transparente, permitindo o paso a preto de 95 % de luz branca. Está dotada de grandes calidades mecánicas e ópticas, podendo traballarse mediante moldeado e mecanizado, aínda que presenta unha grande inestabilidade pola súa elevada inflamabilidade e pola rápida degradación química e física da película."}
{"id": 1176712, "term": "Película de ciencia-ficción", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"película de ciencia-ficción\"?", "output": "Xénero cinematográfico maior, en estreita relación coa literatura da mesma variedade, que narra historias nun futuro imaxinario. Este xénero, propio do século XX, está caracterizado por un desenvolvemento científico e tecnolóxico sen comparación posible con outros séculos e por un desenvolvemento espectacular alcanzado polos efectos especiais postos ao seu servizo. A presenza de elementos de anticipación e prospectivos, como satélites, galaxias, viaxes interplanetarias, naves fantásticas ou superseres, así como maquillaxes ou vestiarios sorprendentes axudan a potenciar o carácter espectacular deste tipo de obras.\n\nNota de alcance: Con respecto a algunhas das variantes do xénero, pódense citar como exemplo a ficción-política ou política-ficción, o terror-científico ou a fantaciencia, que conecta co terror-fantástico, ou, entre outros, o catastrofismo."}
{"id": 1176721, "term": "Película de debuxos animados", "prompt": "Define \"película de debuxos animados\".", "output": "Película de curtametraxe ou longametraxe de animación, realizada polo xeral mediante a filmación fotograma a fotograma de figuras debuxadas, de bonecos ou de formas humanas xeradas na actualidade por ordenador. Cada un dos fotogramas mostra un pequeno cambio progresivo no suxeito, de maneira que, cando todos se proxectan dun modo sucesivo na pantalla, créase a ilusión de movemento.\n\nNota de alcance: Os debuxos animados, case tan antigos como a propia industria do cine, a miúdo céntranse nas \"bufonadas\" realizadas por animais con aspecto humano ou por personaxes grotescos. Este tipo de obras, salvo que sexan de longametraxe, adóitanse proxectar como complemento dunha película base ou, en unión doutras do mesmo xénero, como un programa especial de cine ou de televisión."}
{"id": 1176714, "term": "Película do oeste", "prompt": "Como se define \"película do oeste\"?", "output": "Película cinematográfica que ten por escenario a zona oeste de América do Norte na época dos colonos, tendo en conta que o termo, neste tipo de obras cinematográficas, ten un dobre significado xeográfico e histórico. Nelas nárranse as aventuras para a súa conquista e colonización, cunha linguaxe sinxela e unha acción trepidante sobre uns personaxes característicos e de psicoloxía moi repetida e aceptada a nivel popular: os \"cowboys\" (vaqueiros enfundados cun par de \"colts\"), os indios, o sheriff, sempre coa súa placa e sombreiro, e o sétimo (o exército do cabalería), opresor ou salvador segundo conveña á historia narrada. Nun plano formal, estas películas caracterízanse por mostraren espazos grandes e abertos, polo xeral a rodaxe faise en exteriores, con abuso de persecucións e escenas de masas, o que require de planos xerais e de situación.\n\nNota de alcance: Este tipo de xénero foi moi popular desde os albores do nacemento do cinema que se nutre da historia e as lendas do Afastado Oeste (o \"Far West\") dos Estados Unidos, especialmente das de finais do século XIX. En maior medida que calquera outro xénero cinematográfico e que calquera outra forma creativa, o \"western\" encarnou a historia cultural de Estados Unidos e serviu para moldear a imaxe que esta nación ten de si mesma. Unha das primeiras mostras data do ano 1903, \"Asalto e roubo no tren\", obra de Edwin Stratton Porter."}
{"id": 1176730, "term": "Película de poliéster", "prompt": "Cal é a acepción de \"película de poliéster\"?", "output": "Película cinematográfica ou fotográfica confeccionada sobre soporte de plástico sintético ou poliéster, tanto para material fotográfico como cinematográfico. Producíronse en rolo e en placas de película ríxida nos máis diversos formatos. Unha das características que axuda á súa identificación é a palabra \"Esthar\" ou \"Cronar\" escrita ao bordo. A finais dos anos sesenta do século XX, foi amplamente utilizada na fabricación de soportes magnéticos e nas películas do paso de S8 mm (V. Película de S8 mm) A súa gran resistencia á rotura atrasa a súa aceptación por parte da industria cinematográfica dado que, en caso de atasco, o esforzo de tracción que soportarían as películas de 35 mm e de 16 mm, podería chegar a danar os eixes e partes móbiles de cámaras ou proxectores."}
{"id": 1176701, "term": "Película de S8 mm.", "prompt": "Con que significado se emprega \"película de s8 mm.\"?", "output": "Película cinematográfica para uso familiar con formato de Súper 8 (v. Película de S8 mm.) e de Single 8, foron presentados en 1965 por Kodak e Fuji, respectivamente. A súa principal vantaxe residía nun maior aproveitamento da superficie emulsionada, que case duplicaba a área de imaxe do Dobre 8 mm. Introduciron na cinematografía o concepto de chasis pechado ou casete incorporado á película virxe."}
{"id": 1176720, "term": "Película de suspense", "prompt": "Dame a definición de \"película de suspense\".", "output": "Película baseada na técnica narrativa cuxo obxecto é desenvolver un estado de incerteza e dilación que provoque ansiedade no espectador, mentres se permanece á espera da resolución dunha situación. O suspense parece estirar o tempo e atrasar o inevitable sen que diminúa o interese ou a tensión. Toda trama debe ter un certo grao de suspense para manter a atención, pero certos tipos de películas explotan este efecto para crear no espectador unha experiencia de tensión constante e emoción crecente."}
{"id": 1176713, "term": "Película de terror", "prompt": "Explica o significado de \"película de terror\".", "output": "Película catalogada dentro do xénero cinematográfico do mesmo nome, que xera no espectador un medo ou espanto provocado por un mal ficticio. Algúns dos seus elementos característicos son: un forte compoñente visual, potenciado por unha iluminación contrastada; unha iconografía específica grazas aos efectos especiais e á música, con frecuencia impactante e inquietante; así como uns escenarios de época que conducen a trama a momentos históricos, polo xeral, afastados ou intemporais..\n\nNota de alcance: O termo \"terror\" fai referencia a unha sensación extrema, case ata o punto da repulsión e o noxo, provocada por algo arrepiante, de maneira que a palabra en si mesma non é rigorosamente aplicable ás obras clásicas do xénero realizadas anos atrás."}
{"id": 1176723, "term": "Película documental", "prompt": "Explica que significa \"película documental\".", "output": "Película cinematográfica que reviste o carácter de documento ou que se apoia nestes, é dicir, contrario ao argumental, aborda a realidade en lugar da ficción. É aquela que rexistra feitos de actualidade ou reconstrúe os doutros tempos de modo fidedigno con fins didácticos, procurando formar informando mediante o estímulo e a extensión dos coñecementos expostos no mesmo. A pesar diso, o propio acto de trasladar a realidade a soporte cinematográfico, é dicir, representar a realidade, \"obriga\" a modificala en certo modo. O cineasta debe seleccionar o material que a realidade lle brinda, darlle forma e configurala. Todos os documentais teñen algo en común, a súa pretensión de transmitir un sentimento, un sentido, unha perspectiva da realidade tal e como é, aínda cando algúns cineastas empreguen técnicas cinematográficas que resultan evidentes para conseguir ese obxectivo ou, mesmo, escenas e liñas narrativas preconcibidas.\n\nNota de alcance: O termo \"documental\" foi acuñado por Grierson a partir da palabra francesa \"documentaire\" (película de viaxes), na súa reseña de \"Moana\" (1926), de Robert Flaherty, publicada no \"New York Sun\". Grierson definiu posteriormente a palabra como \"un tratamento creativo da realidade\"."}
{"id": 1176705, "term": "Película en cor", "prompt": "Dime cal é a definición de \"película en cor\".", "output": "Película cinematográfica en cor, por oposición a unha película en B/N, que foi producida para a súa exhibición con esta característica fotográfica."}
{"id": 1176715, "term": "Película histórica", "prompt": "Cal é o sentido de \"película histórica\"?", "output": "Película cinematográfica que sitúa a súa acción nun pasado identificable respecto á contemporaneidade da súa produción. Esta identificación pasará pola acumulación de detalles e indicios históricos capaces de outorgar verosimilitude ao discurso audiovisual e de facelo traballar en favor dun certo sentido histórico. O cinema histórico móvese entre a descrición do pasado e a súa explicación ou interpretación.\n\nNota de alcance: Aínda que este tipo de película pretende tratar sobre un período histórico e os seus acontecementos reais, a base literaria adoita ser común neste xénero, o tratamento dos personaxes pode ser altamente ficticio e pódense tomar grandes liberdades cos propios acontecementos. Tradicionalmente, as películas históricas explotan as dimensións visuais do medio tratando de evocar unha imaxe, aínda que a miúdo romántica, dunha época e un lugar do pasado. Con frecuencia, crean o que parecen ser escenarios e vestiarios auténticos e un retrato real da vida cotiá da xente. Cando a produción é cara e suntuosa, o custo dos actores elevado e a narración ampla e panorámica, chámaselle película épica."}
{"id": 1176716, "term": "Película musical", "prompt": "Con que significado se emprega \"película musical\"?", "output": "Película cinematográfica cuxo obxectivo é a procura do espectáculo total centrado na canción e o baile, trátase dunha síntese dinámica do drama, da comedia, da pintura, da música e da danza, todo iso potenciado por unha linguaxe rica en recursos expresivos. As características que definen a este tipo de películas son: a banda musical, os decorados, o vestiario, a mobilidade da cámara, a coreografía e o tratamento do ritmo. Na narración combínanse os diálogos declamados cos cantados, sempre baixo a unidade dunha historia que contar.\n\nNota de alcance: A súa historia vén marcada polo nacemento do cinema sonoro, cuxa data oficial é a do 6 de agosto de 1926. A partir dese momento, o cinema musical irrompe con éxito nos Estados Unidos, tomando como modelo os espectáculos de variedades de Broadway."}
{"id": 1176718, "term": "Película policial", "prompt": "Explica que significa \"película policial\".", "output": "Película cinematográfica que pertence ao xénero cinematográfico que presenta a procura de indicios e culmina coa resolución do crime por parte dun detective privado ou dun axente de policía (ás veces o proceso de investigación lévao a cabo un xornalista, un investigador que traballa para unha axencia de seguros ou un avogado). As películas policiais, que teñen a súa principal fonte no xornalismo e na novela, pertencen ao cinema de misterio, e distínguense doutros filmes deste grupo polo seu protagonista. Apóiase, sobre todo, na trama e nas súas complicacións."}
{"id": 1176717, "term": "Película de cine negro", "prompt": "Explica o significado de \"película de cine negro\".", "output": "Variante de cine policial caracterizado por ter unha tipoloxía común que vai desde a crónica de sucesos ata a novela negra, o delito como obxectivo común dunha banda ou grupo ou o reflexo dunha época concreta, como a desenvolvida nos Estados Unidos desde a prohibición á abolición da Lei Seca. Destaca por ter un amplo espectro de protagonistas, destacando a figura do detective privado."}
{"id": 1176724, "term": "Película publicitaria", "prompt": "Cal é a definición de \"película publicitaria\"?", "output": "Película cinematográfica realizada con fins comerciais para a súa proxección no cinematógrafo e a televisión que, para efectos de tarifa, se valora por segundos, en televisión, e por minutos ou metros no local de cine. Profesionalmente chámase \"filmlet\"."}
{"id": 1190910, "term": "Película virxe", "prompt": "Cal é a acepción de \"película virxe\"?", "output": "Película cinematográfica non exposta, sen impresionar. A película virxe distínguese polo seu ancho (70 mm, 65 mm., 35 mm, 16 mm, Super 16,8 mm e S8), o seu tipo (negativo, positivo, de cor, B/N) e o seu índice de exposición (velocidade da película e latitude de exposición). Para a filmación profesional, a película virxe tamén se distingue pola partida de emulsión coa que se fabricou."}
{"id": 1190913, "term": "Película virxe con banda", "prompt": "Dame a definición de \"película virxe con banda\".", "output": "Película virxe cinematográfica cunha banda magnética para a gravación de son."}
{"id": 1190914, "term": "Película virxe lenta", "prompt": "Cal é a acepción de \"película virxe lenta\"?", "output": "Película cinematográfica menos sensible á luz, cun número de índice de exposición máis baixo. Este tipo de película require máis exposición ou unha iluminación considerable, pero é capaz de conseguir imaxes con gran nitidez e riqueza de detalles."}
{"id": 1190915, "term": "Película virxe negativa", "prompt": "Que quere dicir \"película virxe negativa\"?", "output": "Película cinematográfica que é destinada a captar imaxes negativas."}
{"id": 1190916, "term": "Película virxe para copiado", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"película virxe para copiado\"?", "output": "Calquera película cinematográfica sobre a que se vaia facer un duplicado, ben negativo ou ben positivo, doutra película mediante un proceso de copiado."}
{"id": 1190917, "term": "Película virxe para positivado", "prompt": "Define \"película virxe para positivado\".", "output": "Película cinematográfica destinada a ser un positivo realizado a partir dun negativo, ben mediante positivado de contacto, ou ben mediante un proceso de copiado."}
{"id": 1190918, "term": "Película virxe para son", "prompt": "Con que significado se emprega \"película virxe para son\"?", "output": "Película cinematográfica que é utilizada fundamentalmente para rexistrar bandas de son."}
{"id": 1176544, "term": "Positivo orixinal reversible", "prompt": "Que quere dicir \"positivo orixinal reversible\"?", "output": "Orixinal cinematográfico de imaxe non negativa. Trátase de películas con emulsión reversible que permiten o seu uso consecutivo como negativo en cámara e como positivo en proxección. É o material de uso máis común en películas de 16 mm. No resto dos pasos sub-estándar (v. Película de 9,5 mm) Película de 8 mm. Película de S8 mm) é case o único tipo de material dispoñible."}
{"id": 1176574, "term": "Positivo de imaxe", "prompt": "Que significa \"positivo de imaxe\"?", "output": "Película cinematográfica obtida do positivado do negativo de imaxe que se traslada a unha película positiva, cuxas imaxes, unha vez reveladas, lavadas, fixadas e secadas, teñen o aspecto dunha proba fotográfica ordinaria e que poden ser proxectadas. Xunto co positivo de son constituirán a copia estándar da proxección definitiva."}
{"id": 1194049, "term": "Copión", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"copión\"?", "output": "Primeiro positivo que se obtén dun negativo que, polo xeral, é utilizado para velo en proxección e ata hai uns anos para realizar a montaxe da película en moviola.\n\nNota de alcance: Normalmente conta con son sincronizado. Este filme emprégase sobre todo para revisar todos os aspectos da rodaxe. O positivado cunha soa intensidade de luz, tamén serve como base para a toma de decisións sobre correccións de luz e de cor nas futuras copias. Aínda que o termo copión de montaxe refírese basicamente a unha película que xa manipulou o montador e que empalmou con certo grao de continuidade, tamén se emprega habitualmente, aínda que de forma incorrecta, para referirse ao copión."}
{"id": 1176575, "term": "Positivo de son", "prompt": "Como se define \"positivo de son\"?", "output": "Película obtida do positivado do negativo de son, a cal se traslada a unha película positiva que constituirá, xunto co positivo de imaxe, a copia estándar destinada á proxección."}
{"id": 1212159, "term": "Tráiler", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tráiler\"?", "output": "Película de curta duración, polo xeral de dous a catro minutos, composta por extractos de longametraxe ou outros documentos e dun comentario escrito ou verbal destinado a suscitar interese no espectador. Está destinada á sala de exhibición e o seu obxectivo é darlle a coñecer ao espectador os próximos lanzamentos cinematográficos que poderán ver nesa mesma sala ou en salas dese circuíto ou cadea de exhibición."}
{"id": 1212139, "term": "Buxaina marabillosa", "prompt": "Dame a definición de \"buxaina marabillosa\".", "output": "Buxaina composta pola metade do seu perfil que, ao xirar, reproduce de xeito virtual a figura na súa totalidade, creando con iso a sensación de volume.\n\nNota de alcance: Este obxecto óptico foi construído por Jean-Antoine Nollet en 1760."}
{"id": 1212140, "term": "Poliorama panóptico", "prompt": "Como se define \"poliorama panóptico\"?", "output": "Peza óptica patentada en 1849 polo fabricante de xoguetes parisiense Pierre-Henri-Amand Lefort. Componse dunha caixa de madeira e cartón, equipada cunha lente capaz de abarcar os dous ollos. O efecto panóptico conseguíase ao iluminar, por transparencia ou reflexión, unha imaxe fixa: dependendo de como incidise a luz nunha estampa litográfica, descubríase a vista de día (se se deixaba a táboa superior aberta), pola tarde (coa táboa pechada), ou de noite (se se situaba unha fonte luminosa detrás do aparello)."}
{"id": 1212141, "term": "Praxinoscopio", "prompt": "Con que significado se emprega \"praxinoscopio\"?", "output": "Aparello composto por un tambor cilíndrico que explota o principio de animación por reflexo de varias imaxes noutros tantos espellos prismáticos, conxugando procedementos utilizados con anterioridade pola anamorfis e o zootropo. Deste último, tomará ademais a banda de papel impresa que serve de soporte (composto no praxinoscopio por doce litografías sobre fondo claro) e a inspiración dos seus motivos. O praxinoscopio foi inventado polo francés Émile Reynaud, presentándoo na Academia de Ciencias de Francia en 1877. Reynaud introduciu unha serie de modificacións con respecto ao zootropo, substituíndo as fendas deste, moito máis incómodas para o espectador, por un pequeno prisma recto con doce espellos en cada unha das súas caras, situado no centro do aparello, ao redor do eixe de rotación, con iso conseguíase ademais darlle unha maior sensación de estabilidade á imaxe. Cada un dos doce espellos reflectía un debuxo, co que o espectador, que miraba por encima do bordo do cilindro, vía moverse unha soa figura completa, a situada xusto fronte a el que se reflectía no espello correspondente.\n\nNota de alcance: O praxinoscopio é o primeiro dos mecanismos cilíndricos que explota o principio de animación por reflexo e foi un dos agasallos máis prezados do século XIX. Ata 1908 xa se venderon cen mil aparellos. Debido ao grande éxito do primeiro praxinoscopio de Reynaud, obtivo unha mención de honra na Exposición de París de 1878, o seu desenvolvemento industrial superou os límites da casa orixinaria. Apareceron un gran número de versións doutros fabricantes, que ofrecían, entre outras innovacións, o uso dunha manivela ou dun motor eléctrico para a rotación, e mesmo a incorporación dun moble con caixa de música."}
{"id": 1191075, "term": "Praxinoscopio-teatro", "prompt": "Dime cal é a definición de \"praxinoscopio-teatro\".", "output": "Tipo evolucionado do praxinoscopio creado por Émile Reynaud. O praxinoscopio-teatro reproduce imaxes cambiantes grazas á utilización dunha serie de debuxos secuenciais, que son montados na parede interna dun tambor rotatorio e reflectidos nun espello poligonal colocado no centro. Reynaud, alentado polo éxito do seu praxinoscopio, introduciu no aparello orixinal un novo perfeccionamento, ao suprimir, mediante unha embocadura, as imaxes situadas a un e outro lado da principal. Desta maneira crea o praxinoscopio-teatro, composto por doce espellos prismáticos nunha coroa central, pé, soporte de pantalla de latón con candea, pantalla en papel cromolitografiado e tea, e un tambor central normalmente de metal. Fabricáronse dous modelos: un manual; e outro eléctrico cuxa rotación se produce por un motor eléctrico e a iluminación por unha lámpada de incandescencia provista dun reflector e dunha pantalla. En ambos os casos, esa tremoia en miniatura vendíase dentro dunha caixa que, a modo de teatro á italiana, servía de cámara escura, acompañada dunha serie de seis decorados dobres, cromolitografados sobre un cartón ríxido, máis un espello que facía as veces de sétimo decorado. As vinte bandas de imaxes para o praxinoscopio-teatro que, agrupadas en dúas series, se comercializaon xunto a este aparello, reproducían na súa maior parte os motivos xa incluídos no praxinoscopio, aínda que coa excepción de que no modelo evolucionado os motivos atopábanse cromolitografados sobre fondo negro.\n\nNota de alcance: Émile Reynaud inaugurou en 1892 o seu \"Théātre Optique\" en París, exhibindo pezas breves e mesmo historias mediante figuras en movemento de persoas e animais. Estes pases alcanzaron unha gran popularidade e duraron ata 1900, cando as imaxes en movemento fotografadas sobre unha película ocuparon o seu lugar no mercado. Proba do grande éxito alcanzado polo praxinoscopio-teatro será o enorme número de imitacións que sobre este se comercializaron non só en Francia senón tamén no resto de Europa ata ben entrado o século XX. Este será o caso do chamado \"Kinematofor oder Lebensrad\", fabricado pola casa alemá Ernst Plank, nel reprodúcense integramente os motivos das bandas, aínda que cun debuxo menos estilizado e perdendo algúns dos elementos do orixinal como, por exemplo, os escenarios."}
{"id": 1212142, "term": "Toupie-fantoche", "prompt": "Cal é o sentido de \"toupie-fantoche\"?", "output": "Xoguete óptico que xorde como produto da modificación na inclinación dos espellos, introducida en agosto de 1879 por Émile Reynaud sobre a súa propia patente, o praxinoscopio. Este pequeno aparello, comercializado en 1881, estaba composto por catro espellos triangulares, cunha inclinación de 45º e acobadados de maneira que formasen unha pirámide en cuxo vértice superior se colocaba un disco de cartón con catro imaxes impresas, todo iso montado sobre unha empuñadura de madeira, sobre a que xiraba, reflectindo nos espellos as fases do movemento.\n\nNota de alcance: A firma Reynaud editou, para a toupie-fantoche, dez discos de 9,4 cm de diámetro, cos seus motivos típicos: xogando corda á pelota, bailarina sobre a corda frouxa, chinés danzando cunha botella na man, muller saltando á corda, neno comendo xeado, xinete visto de perfil, ra saltando na auga, ximnasta sobre o trapecio e décimo saltando obstáculos (o diámetro dos discos editados non puido ser atopado)."}
{"id": 1032565, "term": "Proxector cinematográfico", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"proxector cinematográfico\"?", "output": "Maquina situada na cabina de proxección dunha sala de cine que permite proxectar a copia estándar. Sobre unha pantalla, o proxector reflicte e amplía a serie de imaxes dun rolo de película cinematográfica sobre unha pantalla, unha detrás doutra en rápida sucesión de forma que se crea unha ilusión de movemento. A ilusión de movemento establécese grazas á persistencia retiniana do espectador (capacidade do ollo para manter unha imaxe durante un breve instante tras desaparecer, ata a aparición da seguinte). Aínda que houbo varias melloras importantes nos proxectores, o sistema básico de proxección segue sendo o mesmo. A película introdúcese no proxector e pasa por un mecanismo intermitente que detén, por un curto espazo de tempo, cada fotograma diante da abertura. Uns bucles de película, tanto antes como despois do mecanismo intermitente, permiten que se realicen as súbitas detencións e arrastres da película."}
{"id": 1190919, "term": "Limpador de película", "prompt": "Cal é a definición de \"limpador de película\"?", "output": "Máquina acoplada a un proxector cinematográfico, prato ou bobinadora para limpar copias de exhibición. Estas unidades poden conter almofadas humedecidas cunha solución química ou unha fita de tea seca."}
{"id": 1190828, "term": "Obxectivo de proxector cinematográfico", "prompt": "Cal é o sentido de \"obxectivo de proxector cinematográfico\"?", "output": "Obxectivo fabricado especialmente para un proxector cinematográfico, mediante o cal se amplían as imaxes dunha película e se proxectan sobre unha pantalla. Estes obxectivos non teñen diafragma para o control da luz e están deseñados de forma que logren o enfoque máis claro na súa maior abertura. Cando está acoplado ao proxector pode enfocarse movendo o canón do obxectivo. Un obxectivo anamórfico ensancha unha imaxe comprimida filmada a través dun obxectivo de cámara anamórfico, restaurándoa dentro das súas dimensións normais."}
{"id": 1190825, "term": "Obturador", "prompt": "Cal é o sentido de \"obturador\"?", "output": "Dispositivo que, no proxector cinematográfico, impide que o feixe de luz chegue á pantalla, mentres se arrastra á posición de proxección no seguinte fotograma.\n\nNota de alcance: Durante os primeiros tempos do cinema mudo, a proxección de imaxes, a unha velocidade inferior aos 48 fotogramas por segundo, producía un perceptible pestanexo. Por iso, utilizouse como obturador un disco de tres follas con tres aberturas e fíxoselle virar durante a proxección, durante cada un dos aproximadamente 16 fotogramas por segundo. Coa chegada do son e a proxección de 24 fotogramas por segundo, fíxose necesario un disco de dúas follas con dúas aberturas para conseguir as 48 exposicións por segundo, aínda que varias cámaras usan aínda o obturador de tres follas para poder adaptarse a ambos os tipos de película."}
{"id": 1190826, "term": "Prisma de inversión", "prompt": "Con que significado se emprega \"prisma de inversión\"?", "output": "Prisma coa capacidade de inverter unha imaxe de esquerda a dereita ou de arriba a abaixo."}
{"id": 1191679, "term": "Proxector Pathé-Lumière", "prompt": "Con que significado se emprega \"proxector pathé-lumière\"?", "output": "Proxector cinematográfico para películas de 35 mm, en madeira, metal e vidro, con obturador de tres pas (clásico do cine mudo) e manivela. Este aparello, capaz de proxectar bobinas de ata 300 m, é un cinematógrafo Lumière, transformado e perfeccionado nos talleres dos irmáns Pathé entre 1902 e 1905.\n\nNota de alcance: O proxector Pathè-Lumière foi admitido pola Comisión Interministerial de Aparellos Cinematográficos de Francia, para ser destinado especialmente a colexios, institutos e sociedades recreativas. Obtivo a aprobación do Ministerio de Instrución Pública e dos Colexios de París, e foi autorizado para funcionar sen cabina pola Xefatura de Policía."}
{"id": 1190991, "term": "Roda de Faraday", "prompt": "Explica que significa \"roda de faraday\".", "output": "Placa circular con dentes situados a intervalos regulares que engrenan as perforacións da película para movela a través dunha cámara, proxector ou positivadora. O aparello en principio estaba formado por un sistema mecánico de dúas rodas perforadas, con diferentes formas ou debuxos que se moven en sentido contrario. As dúas rodas estaban colocadas a curta distancia a unha da outra e montadas nun mesmo eixe de rotación. Facéndoos virar a través dunha manivela, percíbense diferentes efectos ópticos, que dependen da velocidade do xiro. A roda de Faraday evolucionou ao substituír unha das rodas por un disco no que se trazaban tantos radios como perforacións. Así, se se puña o disco en movemento e o observador miraba a imaxe nun espello a través das perforacións, producíase a ilusión óptica de que os radios debuxados se movían. Dependendo da velocidade das rodas, pódense percibir as ilusións ópticas de velos xirar lentamente cara a adiante, cara a atrás ou parados.\n\nNota de alcance: Foi presentado o 10 de decembro de 1830 na Royal Institution e dado a coñecer sete anos despois ao publicarse na sección de experimentos científicos da revista inglesa \"The Saturday Magazine\". Michael Faraday demostrou cientificamente a persistencia retiniana tras comprobar os efectos ópticos que producen os radios dunha bicicleta en movemento."}
{"id": 1191631, "term": "Roda de Newton", "prompt": "Define \"roda de newton\".", "output": "Disco duns 30 cm de diámetro coas cores do arco iris e fabricado con chapa. Consta dunha chapa circular na que se representan, en franxas que van desde o centro ata o exterior, o vermello, laranxa, amarelo, verde, azul, anil e violeta. Cando o disco se fai virar aparece a cor branca polo efecto da persistencia da retiniana, que superpón todas as cores na nosa retina.\n\nNota de alcance: Este obxecto foi ideado por Isaac Newton en 1667 para reconstruír a luz branca a través das cores do espectro. A roda de Newton é un aparello de física, da era precinematográfica, que mostra co seu funcionamento un descubrimento básico para o nacemento do cinema."}
{"id": 1212143, "term": "Sombra-cinema", "prompt": "Como se define \"sombra-cinema\"?", "output": "Aparello óptico do século XIX composto por un resorte musical e unha trama vertical, detrás da cal pasaba unha banda de papel de 4,30 m. Esta banda estaba impresionada con debuxos en seccións verticais. Todos os compoñentes deste mecanismo instalábanse no interior dunha caixa e iluminábanse por retroproxección. As partes móbiles dos personaxes debuxábanse en dúas posicións de maneira alternativa, o que provocaba que a trama enmascarase sucesivamente unha posición e despois a outra, así se conseguía producir no espectador a impresión de movemento."}
{"id": 1212144, "term": "Taquiscopio", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"taquiscopio\"?", "output": "Modalidade de zootropo, de tracción eléctrica, creado polo alemán Ottomar Anschütz no último cuarto do século XIX, e que contiña entre as súas imaxes diapositivas fotográficas fixadas en soportes de vidro. Estaba composto por un tambor que, a diferenza do zootropo, permitía a rotación tanto nun sentido horizontal como vertical. Incluía o uso de series de fotogravados en cintas de 72x5 c., entre os que chegaron a sumar quince motivos diferentes. As imaxes fotográficas colocábanse nunha cinta que ocupaba a lonxitude da circunferencia. Nas mencionadas fitas practicábanse buratos para ver as correspondentes copias fotográficas."}
{"id": 1197092, "term": "Taumatropo", "prompt": "Define \"taumatropo\".", "output": "Antigo xoguete que explotaba o fenómeno da persistencia da visión (persistencia retiniana). O nome orixinal en grego significaba \"xiro máxico\", e foi chamado así polo londiniense John Ayrton Paris, que o explotou comercialmente na década dos anos vinte do século XIX. O taumatropo consistía nun disco de cartón ao que se lle gravaba unha imaxe diferente en cada unha das súas caras, deste xeito, cando o disco rotaba con rapidez sobre o seu eixo transversal, mediante uns fíos, unha manivela ou unha buxaina, producía a visión superposta das dúas imaxes.\n\nNota de alcance: A singularidade do taumatopo -e das súas imitacións posteriores, como o pedemascopio-, residía en que non trataba de crear a ilusión dun movemento a partir de elementos estáticos, senón precisamente todo o contrario: lograr producir a impresión de algo estático a partir de elementos dinámicos."}
{"id": 1212119, "term": "Trípode", "prompt": "Dime cal é a definición de \"trípode\".", "output": "Soporte de tres patas que se utiliza para evitar a trepidación das cámaras fotográfica e cinematográfica e conseguir, deste xeito, imaxes perfectamente nítidas con exposicións longas ou con teleobxectivos. O trípode consta esencialmente de dúas partes: a cabeza de trípode, tamén chamada cabeza, e os pés de trípode. A cámara pódeselle enroscar directamente á cabeza do trípode ou ben facelo mediante unha pletina de liberación rápida. Para evitar calquera interferencia o obturador da cámara adóitase activar a distancia cun disparador de cable (mecánico, electrónico ou por emisión de infravermellos). Os tres tipos básicos de trípode son: o estándar, cunha altura aproximada entre 1,2 m e 2,1 m; o sawed-off, manexable aproximadamente desde 90 cm a 1,50 m, e o pequeno, que o é desde aproximadamente 60 cm a 90 cm. O trípode anano, que non é tecnicamente tal senón unha peza de metal sen patas axustables, permite á cámara filmar ou fotografar desde unha altura aproximada de 20 cm sobre o chan."}
{"id": 1190830, "term": "Cabeza de trípode", "prompt": "Dame a definición de \"cabeza de trípode\".", "output": "Plataforma onde descansa a cámara cinematográfica e fotográfica, que permite efectuar panorámicas e diferentes movementos amortecendo tiróns e vibracións. Existen tres tipos fundamentais: cabeza de fricción, mecánica e hidráulica. Polo xeral, as cabezas son intercambiables."}
{"id": 1190831, "term": "Cabeza de fricción", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cabeza de fricción\".", "output": "Tipo máis simple de cabeza de trípode, que permite o movemento da cámara mediante a fricción suave de dous compoñentes de metal. Incorpora un nivel de burbulla e o seu uso é aconsellable para movementos rápidos de cámara."}
{"id": 1190834, "term": "Cabeza ximbal", "prompt": "Define \"cabeza ximbal\".", "output": "Antigo soporte de cámara cinematográfica ou cabeza de trípode que permite suaves movementos horizontais de cámara, mediante unha montura móbil e un peso estabilizador suspendido entre os pés de trípode, sobre todo utilizouse para rodaxes en embarcacións. Este tipo foi substituído, en gran medida, por sistemas estabilizadores máis lixeiros e prácticos."}
{"id": 1212121, "term": "Cabeza hidráulica", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cabeza hidráulica\"?", "output": "Tipo de cabeza de trípode similar á cabeza de fricción pero incorporando aceite mineral ou silicona líquida, para permitir uns movementos máis suaves e continuos. É o máis popular."}
{"id": 1212122, "term": "Cabeza mecánica", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cabeza mecánica\"?", "output": "Tipo de cabeza de trípode utilizado para cámaras de gran tamaño. Este tipo facilita uns movementos suaves e precisos grazas á incorporación de dúas rodas, de forma horizontal, que controlan o movemento vertical e volante."}
{"id": 1212120, "term": "Pés de trípode", "prompt": "Explica que significa \"pés de trípode\".", "output": "Parte do trípode composto por tres patas que orixinalmente eran de madeira e na actualidade son de metal (aceiro inoxidable, titanio, etc.). Os pés adoitan ser telescópicos para cambiar a altura da cámara, algúns modelos permiten o seu axuste por separado para conseguir planos nivelados nun terreo irregular."}
{"id": 1176533, "term": "Videogravación", "prompt": "Con que significado se emprega \"videogravación\"?", "output": "Gravación de imaxes e son sobre fita ou disco."}
{"id": 1176538, "term": "Casete", "prompt": "Explica que significa \"casete\".", "output": "Pequeno cartucho, xeralmente dotado dun rolo de alimentación e doutro receptor, que contén unha fita magnética para a gravación ou a reprodución de audio e de vídeo. Filmes de S8 mm. utilizan este tipo de casete para a proxección."}
{"id": 1211899, "term": "Dat", "prompt": "Cal é a definición de \"dat\"?", "output": "Casete de pequeno tamaño que contén unha fita magnética na que se almacenan os sinais derivados dunha gravación dixital."}
{"id": 1176537, "term": "Fita magnética", "prompt": "Como se define \"fita magnética\"?", "output": "Soporte de información en forma de tira longa de material sensible e ancho variable, de plástico emulsionado por unha cara e sensible aos campos magnéticos que se derivan da transformación do son en sinais eléctricos durante a gravación sonora. A cinta enrólase en bobina, carrete, cartucho ou casete, nela pódense gravar sinais acústicos e/ou visuais ou dixitais, que despois poden traducirse en imaxes e/ou sons, ou información tras a súa lectura e reprodución mediante o oportuno aparello."}
{"id": 1176539, "term": "Disco", "prompt": "Cal é a acepción de \"disco\"?", "output": "Soporte plano de información en forma de lámina circular, de material e dimensións variadas, pero válido para gravar nela sinais acústicos e/ou visuais ou dixitais, que despois poden traducirse en imaxes e/ou sons ou información tras a súa lectura e reprodución mediante o oportuno aparello.\n\nNota de alcance: Este sistema de almacenamento ofrece unha imaxe e son superior á das gravacións de películas cinematográficas en fitas de vídeo. Os primeiros discos de laca utilizáronse no gramófono e reproducíanse a unha velocidade de entre 74 rpm e 82 rpm, chegando a establecerse como norma a de 78 rpm."}
{"id": 1212160, "term": "Long playing", "prompt": "Como se define \"long playing\"?", "output": "Disco microsuco prensado en vinilo, cun diámetro de 12 polgadas e que se reproduce a 33 1/3 rpm, alcanzando uns 20 minutos de duración por cara.\n\nNota de alcance: O tamén coñecido pola súa abreviatura LP é usado como soporte de gravacións sonoras. Aparece en 1948, presentado por Columbia Records."}
{"id": 1212161, "term": "Microsurco", "prompt": "Cal é a acepción de \"microsurco\"?", "output": "Disco composto dunha resina vinílica usado como soporte para as gravacións sonoras. Ten a vantaxe de aumentar a duración da gravación (ata 30 minutos) e eliminar os ruídos producidos polo arrastre da agulla sobre o disco de lousa. Xorde en 1948, cando a Columbia Records comercializa o \"long playing\" e RCD introduce o de 7 polgadas, a 45 rpm. Ambos estiveron vixentes ata a implantación de \"compact disk\"."}
{"id": 1176727, "term": "DVD", "prompt": "Explica que significa \"dvd\".", "output": "Disco de almacenamento óptico que pode conter vídeo, audio ou datos. Ao principio as iniciais correspondían a vídeo dixital dixital (\"digital video disc\"), pero na actualidade representan a disco versátil dixital (\"digital versatile disc\"), co propósito de suxerir a incorporación tanto de música como de programación informática, xunto coas imaxes neste último sistema de reprodución tecnolóxica. O DVD, como o Compact Disk (CD), baséase na tecnoloxía láser, pero utiliza láseres con lonxitudes de onda inferiores aos do CD (635 nm en lugar dos 780 nm do CD). Así, os buracos gravados poden ser moito máis pequenos que no CD, co que aumenta a densidade de buracos na superficie do disco. Deste xeito, aumenta a capacidade de almacenamento de información nunha soa cara ata 4,7 GB fronte aos 700 MB do CD. Dependendo da capacidade necesaria de almacenamento, o Forum DVD definiu diferentes tipos de DVD. Os rangos de capacidade van dos 4,7 xigabytes aos 17 xigabytes. Un DVD pódese fabricar de catro maneiras diferentes: unha cara, dúas caras, unha cara con dúas capas e dúas caras con dúas capas. O denominado DVD-5 ten unha capa gravada nunha cara e unha capacidade de 4,7 GB. O DVD-9 ten dúas capas gravadas na mesma cara e unha capacidade de 8,54 GB. O DVD-10 ten unha capa gravada en cada unha das caras e 9,40 GB de capacidade. O DVD-18 (algúns autores denomínano DVD-17) ten dúas capas gravadas en cada unha das caras e unha capacidade de 17,08 GB. Aínda que na actualidade moitos dos DVDs manufacturados son DVD-5, todos os tipos, con independencia da capacidade, fabrícanse con dúas superficies circulares pegadas unha contra a outra. Esta técnica de fabricación aumenta a rixidez do medio e minimiza o pandeo.\n\nNota de alcance: En decembro de 1995, os fabricantes de electrónica de consumo, forzados polos estudos de cine e da industria informática, chegaron a un principio de acordo formando o \"Consorcio DVD\" para acordar unha especificación unificada para unha nova xeración de Compact Disk que soportaba vídeo. O Consorcio formou un número de comités, cada un dos cales se fixo responsable dalgún aspecto do novo formato (formato físico, formato lóxico, etc.). A versión 1.0 das especificacións físicas, lóxicas e de vídeo publicouse en setembro de 1996, para o formato DVD-Vídeo. Despois de finalizar a parte de protección contra a copia, este primeiro formato introduciuse no mercado xaponés a finais de 1996, no norteamericano en 1997 e no europeo a principios de 1998. En 1997, o \"Consorcio DVD\" converteuse no \"Forum DVD\". Coa gravación dixital do vídeo en DVD é posible crear unha copia perfecta ou case perfecta do orixinal, polo que a cuestión dos dereitos de autor (\"copyright\") toma unha importancia fundamental, e deberá desenvolverse en paralelo coa evolución desta tecnoloxía."}
{"id": 1212166, "term": "DVD+RW", "prompt": "Que quere dicir \"dvd+rw\"?", "output": "Formato proposto por Hewlett-Packard, Philips e Sony, co soporte de Verbatim, Ricoh e Yamaha. Os dispositivos DVD+RAW non necesitan ir aloxados nun cartucho.\n\nNota de alcance: Aínda que Philips e Sony sexan membros do \"Forum DVD\" (v. DVD), propoñen este formato alternativo regravable por crer que ofrece maior compatibilidade cos dispositivos existentes de DVD-ROM, con respecto ao DVD-RAM definido pola devandita institución."}
{"id": 1212162, "term": "DVD-Audio", "prompt": "Que quere dicir \"dvd-audio\"?", "output": "Formato pregravado de DVD, deseñado para proporcionar unha calidade de son moi superior aos CD-Audio. Respecto deste último, o DVD-Audio ofrece unha gran gama de melloras, como un son \"surround\" de alta calidade, un tempo de reprodución máis alto, etc. Ademais é capaz de almacenar vídeo, como os títulos DVD-Vídeo, así como ficheiros de son de alta calidade."}
{"id": 1212163, "term": "DVD-R", "prompt": "Cal é o sentido de \"dvd-r\"?", "output": "Formato gravable de DVD cunha capacidade de 4,7 GB. Utiliza unha tecnoloxía similar ao CD-R, pero con diferente soporte, así como tamaños de pista e buracos máis pequenos. Son discos gravables unha soa vez, por conseguinte, non poden ser regravados.\n\nNota de alcance: O DVD-R é totalmente compatible co DVD-ROM, DVD-Vídeo e DVD-Audio, polo que pode ser lido en calquera dos formatos mencionados."}
{"id": 1212164, "term": "DVD-RAM", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"dvd-ram\"?", "output": "Formato gravable de DVD por fase. No tipo de gravación que utiliza o DVD-RAM existe unha capa activa do disco, que está construída de maneira que cambie entre o estado amorfo ou cristalino, mediante a utilización dun láser que traballa a diferentes potencias. A diferenza do DVD-R o DVD-RAM é regravable."}
{"id": 1212165, "term": "DVD-ROM", "prompt": "Explica que significa \"dvd-rom\".", "output": "Tipo de DVD definido polo Forum DVD, en 1996, como formato para o almacenamento de datos informáticos e de videoxogos."}
{"id": 1212167, "term": "DVD-RW", "prompt": "Que quere dicir \"dvd-rw\"?", "output": "Formato regravable proposto por Pionner cun desenvolvemento evolutivo baseado na tecnoloxía xa existente do CD-RW. A súa tecnoloxía de cambio de fase consegue que os discos teñan unha flexibilidade maior que os soportes DVD-RAM e DVD+RW. Ademais, son compatibles (pódense ler) cos dispositivos DVD-ROM.\n\nNota de alcance: Este formato foi aceptado polo Forum DVD (v. DVD)."}
{"id": 1212168, "term": "DVD-Vídeo", "prompt": "Que significa \"dvd-vídeo\"?", "output": "Primeiro formato de DVD definido polo Forum DVD (v. DVD)) en 1996. Como indica o seu nome utilízase para aplicacións de vídeo."}
{"id": 1176534, "term": "Videocasete", "prompt": "Con que significado se emprega \"videocasete\"?", "output": "Cartucho que contén unha fita magnética de vídeo para gravar e reproducir tanto imaxe como son. A fita discorre entre as bobinas de alimentación e de recollida do cartucho, de forma que o casete é unha unidade autónoma que se pode inserir no gravador sen que a cinta se teña que enfiar."}
{"id": 1176577, "term": "Máster video", "prompt": "Explica o significado de \"máster video\".", "output": "Orixinal dunha película gravada en videocasete e do que se obteñen as copias que precisa a súa explotación."}
{"id": 1176535, "term": "Videofita", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"videofita\"?", "output": "Fita magnética na que se gravan textos, imaxes ou sons reproducibles en pantalla de televisión."}
{"id": 1176536, "term": "Videodisco", "prompt": "Con que significado se emprega \"videodisco\"?", "output": "Disco ríxido no que se gravan imaxes de vídeo e son e a partir do cal se poden reproducir nunha pantalla de televisión ou nun monitor de vídeo.\n\nNota de alcance: A forma máis antiga de videodisco, que utilizaba unha agulla para gravar e reproducir a imaxe e o son, demostrou non ser popular. A pesar diso, o sistema de gravación e reprodución láser ou \"óptico\" séguese utilizando actualmente pola súa maior calidade de reprodución e as súas numerosas funcións programables."}
{"id": 1212145, "term": "Viviscopio", "prompt": "Que quere dicir \"viviscopio\"?", "output": "Xoguete óptico deseñado en 1895 por W. C. Farnum e ideado para simular o movemento a partir dunha serie de debuxos. Derivado do zootropo ou do praxinoscopio, o viviscopio diferénciase destes por situar a fita de papel que incluía os debuxos acaroada á parte externa do tambor rotatorio."}
{"id": 1191150, "term": "Zoograscopio", "prompt": "Cal é a acepción de \"zoograscopio\"?", "output": "Artefacto ou caixa sinxela, normalmente de madeira, provista de lente e en cuxo interior se dispoñían gravados de pequeno formato. O modelo podía variar en canto ás súas dimensións, ás súas opcións binoculares ou monoculares, así como no feito de aloxar no seu interior varias vistas que avanzaban automaticamente, coa combinación de vistas simples e estereoscópicas ou coa incorporación de distintos tipos de iluminación no interior do aparello.\n\nNota de alcance: Orixinario de Gran Bretaña, o zoograscopio, tamén coñecido como reflectoscopio e visor óptico, tivo a súa maior difusión a finais do século XVIII e século XIX."}
{"id": 1106267, "term": "Zootropo", "prompt": "Define \"zootropo\".", "output": "Instrumento óptico inventado en 1834 polo matemático inglés Willians George Horner. Denominado orixinalmente \"daedaleum\", o zootropo explota o mecanismo da persistencia retiniana do ollo humano. Valéndose dunha serie de debuxos, distribuídos sobre tiras lonxitudinais e cambiables de papel, que se inserían na cara interna dun tambor rotatorio de metal, creaba a sensación de movemento. Tamén coñecido como roda do diaño, roda da vida, tambor máxico e, sobre todo, zootropo (a maioría dos debuxos empregados representaban movementos de animais) compoñíase dun cilindro oco con fendas verticais na súa parte superior e en cuxo interior se colocaba unha banda con debuxos, situados á mesma distancia entre eles que a que existía entre as fendas do cilindro. Este soporte instalábase de maneira que os debuxos quedasen entre as fendeduras, co que, ao virar o tambor e mirar a través das súas fendas, cada un daqueles percibíase durante unha pequena fracción de tempo pola abertura diametralmente oposta. Aínda que o zootropo non ofrecía ningunha innovación técnica con respecto ao fenaquistoscopio e o estroboscopio, tiña a vantaxe de ser máis manexable, así mesmo permitía que o contemplasen á vez varios espectadores, situados ao redor do seu perímetro. Por outra banda, sobre este aparello coñécense múltiples modalidades, tamaños e debuxos impresos nas súas bandas; mesmo chegou a haber tambores en miniatura con só catro imaxes que eran dispostas en cruz, agora ben, ao introducir entre cada fase grandes elipses na acción, perdíase a sensación de fluidez de movemento. En España, Agapito Borrás comercialízao a partir de 1897. Borrás lanzou dous modelos diferentes: un de 17x17 centímetros, e o outro de 23x23. O primeiro tiña catro fitas distintas e o segundo corenta e oito.\n\nNota de alcance: O zootropo converteuse nun dos xoguetes ópticos máis demandados, en ocasións mesmo os propios nenos chegaron a debuxar as bandas."}
{"id": 1106322, "term": "Película de zoótropo", "prompt": "Cal é a definición de \"película de zoótropo\"?", "output": "Cintas ou rolos de cartón ou papel onde se representan, en sucesivos debuxos, os movementos progresivos dunha acción, por exemplo, gatos perseguindo paxaros, muíños de vento, acróbatas en acción, etc."}
{"id": 1194118, "term": "Obxectos asociados á fotografía", "prompt": "Cal é a definición de \"obxectos asociados á fotografía\"?", "output": "Obxectos que se inclúen na arte de fixar e reproducir por medio de reaccións químicas e en superficies convenientemente preparadas, as imaxes obtidas no ámbito tecnolóxico da fotografía. O termo abrangue, tanto a documentación fotográfica, é dicir, o documento ou conxunto de documentos cuxo soporte é a fotografía en calquera dos seus aspectos técnicos: negativo positivo, fotográfico, diapositiva, etc., como a aqueles aparellos e accesorio destinados á obtención ou proxección da fotografía, é dicir, cámara fotográfica, obxectivos, etc."}
{"id": 1191677, "term": "Cámara estereoscópica", "prompt": "Con que significado se emprega \"cámara estereoscópica\"?", "output": "Aparello fotográfico estereoscópico de placas, en metal e vidro, composto por unha placa estereoscópica con dous obxectivos, portaplacas incorporado e visor\n\nNota de alcance: O aparello fabricouse baseándose na visión binocular. A visión dos ollos humanos, cunha separación duns 65 mm entre ambos, capta senllas imaxes levemente distintas que se sintetizan nunha soa percepción tridimensional. Sobre esta base, Charles Wheastone (1802-1875) ideou un aparello (1832) para visionar dúas láminas repetidas cun ángulo de visión acorde coa distancia que separa os ollos, o que se aplica con posterioridade ao daguerrotipo. Máis tarde, David Brewster propuxo a primeira cámara estereoscópica con dous obxectivos, cuxo prototipo, fabricado en París por J. B. Dancer en 1853, determinaría o formato estereoscópico profesional do século XIX: dúas placas de 76 mm de ancho, unha á beira da outra e cuxos centros se atopan a 76 mm de distancia entre si. Xa na década dos noventa do mesmo século, construíronse cámaras estereoscópicas de peto para afeccionados, como o verascopio de Jules Richard, lanzándoo ao mercado en 1894, continuou fabricándoa ata 1920. A estereoscopia tivo longa vida e tanto as vistas realizadas polos afeccionados como as que se vendían no comercio constituíron unha afección mantida ata entrado o século XX."}
{"id": 1212171, "term": "Verascopio", "prompt": "Dame a definición de \"verascopio\".", "output": "Cámara estereoscópica de peto lanzada ao mercado por Jules Richard en 1894. Cun peso de apenas un quilogramo, este aparello posuía dous obxectivos, cinco velocidades distintas de obturación e un chasis intercambiable a plena luz. Podía chegar a obter doce placas estereoscópicas ou vinte e catro simples."}
{"id": 1011159, "term": "Cámara fotográfica", "prompt": "Define \"cámara fotográfica\".", "output": "Aparello destinado á toma de fotografías. Consta de corpo e obxectivo; no primeiro fórmase a imaxe, ben sexa sobre a película fotográfica emulsionada ou sobre calquera outro dispositivo dixital. Existen dous modelos de cámara: compactas e de óptica intercambiable. Polo formato do negativo que permiten impresionar, clasifícanse en pequenas (24x36 mm) e grandes (máis de 9x12 cm). As partes fundamentais da cámara son: visor de cámara fotográfica, obxectivo de cámara fotográfica, disparador de cable, obturador de cámara fotográfica, dispositivo de arrastre e flash incorporado. Cada un destes elementos realiza unha función determinada no proceso de captación da imaxe.\n\nNota de alcance: Os primeiros aparellos baseáronse no funcionamento das cámaras escuras e denomináronse daguerrotipos. A mediados dos anos cincuenta presentáronse as cámaras estereoscópicas de dobre obxectivo, patentadas por David Brewster (1849), Aquile Quinet (1850) e John Benjamin Dancer (1856). Os novos estudos sobre emulsións e a súa aplicación ás placas de vidro influíron nos distintos modelos, en especial na presentada por William Schmid en 1883 para placas secas. A revolución chegaría coa \"Kodak n.º 1\", creada por George Eastman en 1888, artiluxio de caixón moi sinxelo de utilizar e concibido para afeccionados ao encargarse o fabricante de montar e revelar a película sen intervención do usuario. Realizouse a partir dos modelos Eastman Walker (1885) e Cossit (1886), e permitía tomar cen vistas con película a rolo. A este modelo seguírono \"Kodak Pocket\" e \"Kodak Electra\", máquina para o afeccionado, e xa desde 1900 os aparellos \"Plegable\" e \"Brownie\". As cámaras de fol xurdiron nos anos oitenta e entre as máis populares atopábanse as do británico George Hare (1882), prototipo das fabricadas en EE.UU. e Europa, que permitía desprazar o obxectivo, e as de Frederick Sanderson (1895) con posibilidade de mover o fol de enfoque. Antes de finalizar o século XIX, presentouse a \"Graflex\" de forma cúbica e con visor na parte superior e, a comezos do XX, o fotoxornalismo demandou cámaras máis prácticas e lixeiras como a \"Linhof\", creada en 1910 polo técnico alemán Valentin Linhof. En competencia con esta saíu a \"Speed Graphic.\", destinada especialmente aos reporteiros por William Folmer. Estas cámaras permitían incorporar lámpadas sincronizadas para obter imaxes en lugares con pouca luz. A mediados dos vinte presentouse a \"Ermanox\", lixeira de peso e con diafragma f/2, que permitía captar imaxes nocturnas e en interiores pouco iluminados con negativos de 4,3x6 cm. Con todo, a estrela da época foi a \"Leica\" de Oscar Barnack, que eclipsou o resto polo seu reducido tamaño e polos rolos de 35 mm co que disparar 36 veces sen cambiar a película. Case ao mesmo tempo, en 1929, a firma Frank & Heidecke, fabricante do obturador \"Compur\", comercializou a \"Rolleiflex\", caracterizada polo sistema réflex de dobre obxectivo, precisión no enfoque sobre cristal esmerilado e o uso de negativos en formato medio (4x4, 6x6 e 6x9 cm). En 1932 a empresa Zeiss-Ikon creou a \"Contax\", con características similares á Leica, melloradas en 1934 ao engadir o telémetro; o primeiro modelo era pesado e alongado, pero de enfoque preciso grazas á óptica \"Zeiss\", de maior calidade que os obxectivos \"Leitz\" fabricados ata entón. Despois da Segunda Guerra Mundial, en 1948, Edwin H. Land presentou o primeiro modelo de Polaroid que permitía obter un positivo directo, xa que o revelado efectuábase in situ. Este modelo foi modificado e mellorado coa película Polacolor (1965). En 1948 presentouse o primeiro modelo de Hasselblad de formato medio, similar á Rolleiflex no seu deseño, de gran precisión de enfoque, óptica intercambiable e alta velocidade de obturación. Os modelos \"Instant\" foron moi populares entre os afeccionados e profesionais, que os utilizaron para probas de encadre e iluminación ao dispoñer dunha copia en apenas uns minutos. Desde os anos sesenta do século pasado, a popularización da fotografía xerou modelos de cámara compactas e cámara réflex de gran variedade en función da demanda. En 1963 Kodak presentou a cámara \"Instamatic\" de manexo sinxelo, pouco peso e carga rápida, cunha produción millonaria ata 1970. Nesta década foron moi populares os modelos Kodak e outros, como a española \"Werlisa\". Nos anos noventa, a irrupción no mercado das cámaras dixitais supuxo un cambio importante, seguindo as pautas marcadas pola industria fotográfica."}
{"id": 1211905, "term": "Caixa de luz", "prompt": "Define \"caixa de luz\".", "output": "Recipiente composto por un marco cuberto con material translúcido, que se coloca sobre a cabeza do flash co obxecto de crear unha iluminación suave. Os seus tamaños e formas son variables: rectangulares, cadradas e poligonais. As de maiores dimensións denomínanse \"luz do norte\", debido a que o efecto que producen é similar ao que, no hemisferio norte, pódese ver a través das fiestras orientadas a este punto cardinal, unha luz intensa, pero difusa ao non recibir a luz directamente do sol. A iluminación dunha caixa de luz pódese suavizar engadindo unha máscara negra, que divide a área do difusor nunha matriz de pequenas fontes de luz difusa."}
{"id": 1211095, "term": "Cámara de fol", "prompt": "Explica o significado de \"cámara de fol\".", "output": "Cámara fotográfica xurdida nos anos 1880. Entre as máis populares atopábanse as do británico George Hare (1882), prototipo das fabricadas nos Estados Unidos e Europa que permitía desprazar o obxectivo, e as de Frederick Sanderson (1895) con posibilidade de mover o fol de enfoque. Antes de finalizar o século XIX presentouse a Graflex de forma cúbica e con visor na parte superior. A comezos do século XX, o fotoxornalismo demandou cámaras máis prácticas e lixeiras como a Linhof, creada en 1910 polo técnico alemán Valentin Linhof. En competencia con esta apareceu no mercado a Speed Grap., destinada especialmente aos reporteiros por William Folmer. Estas cámaras permitían incorporar lámpadas sincronizadas para obter imaxes en lugares escuros ou con pouca luz."}
{"id": 1194257, "term": "Cámara fotográfica compacta", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cámara fotográfica compacta\"?", "output": "Cámara fotográfica na que o obxectivo permanece fixo xunto ao corpo."}
{"id": 1194258, "term": "Cámara fotográfica de óptica variable", "prompt": "Define \"cámara fotográfica de óptica variable\".", "output": "Cámara fotográfica na que se permite o cambio de obxectivo."}
{"id": 1011160, "term": "Cámara instantánea", "prompt": "Cal é a acepción de \"cámara instantánea\"?", "output": "Cámara fotográfica que fai uso dunha película fotográfica ou rolo auto-revelable. Estes aparellos, especialmente nos anos sesenta e setenta do século XX, fixéronse moi populares entre os afeccionados e profesionais, que os utilizaron para probas de encadre e iluminación ao dispoñer dunha copia en apenas uns minutos. Unha das máis coñecidas foi a creada pola empresa Polaroid Corporation (fundada en 1943).\n\nNota de alcance: En 1947 Polaroid presentou o proceso fotográfico, patentado polo físico Edwin Robert Land (Bridgeport, 1909) na cidade de Boston (Massachusetts), polo que mediante unha cámara especial, na que se incluía unha cápsula de revelado inmediato do negativo, producíase unha copia positiva en B/N (v. Positivo B/N). Este método revolucionou algúns campos da fotografía, en especial naqueles onde era necesario realizar probas (publicidade, propaganda, moda, etc.). En 1948, Land presentou a \"Model 95 Land Camera\", comercializada na década dos cincuenta, e en 1954 realizáronse as primeiras probas en cor que deron lugar ao método Polacolor, lanzada en 1963 e posteriormente en 1975 co nome de \"Polaroid 2\". En 1972, alcanzou a súa máxima popularidade entre os afeccionados e os profesionais grazas ao sistema sx-70 que revelaba as copias en segundos. Kodak presentou en 1976 o modelo similar \"Instant Print\" que orixinou preitos pola patente, finalmente resoltos a favor de Polaroid. No ano 2001, desenvolvéronse novas tecnoloxías (\"Onyx\" e \"Opal\") para a obtención de Polaroid desde calquera soporte (cámaras fotográficas, ordenadores, teléfonos móbiles, etc.)."}
{"id": 1211906, "term": "Capuchón", "prompt": "Que significa \"capuchón\"?", "output": "Tea negra que cobre a cámara fotográfica e a cabeza do fotógrafo.\n\nNota de alcance: A súa función é a de permitir ver unha imaxe na pantalla protexéndoa da luz ambiente. O que durante un tempo foi \"distintivo\" dos fotógrafos, hoxe só adoitan utilizarse nas cámaras de gran formato con pantallas esmeriladas, sobre todo aquelas co obxectivo axustado á abertura en uso."}
{"id": 1190989, "term": "Chasis fotográfico", "prompt": "Cal é a acepción de \"chasis fotográfico\"?", "output": "Bastidor onde se colocan as placas fotográficas."}
{"id": 1211912, "term": "Cono", "prompt": "Define \"cono\".", "output": "En fotografía, accesorio de iluminación de forma cónica que limita o feixe de luz dunha lámpada ou flash. O cono provoca unha área desenfocada de luz intensa que serve para realizar elementos específicos nunha natureza morta ou como recurso de efecto nun retrato."}
{"id": 1190775, "term": "Disparador de cable", "prompt": "Define \"disparador de cable\".", "output": "Peza que serve para facer funcionar o obturador automático dunha cámara fotográfica co fin de evitar vibracións."}
{"id": 1191325, "term": "Flash", "prompt": "Define \"flash\".", "output": "Lámpada que permite escintileos breves e intensos, ao tempo que se abre o obturador da cámara fotográfica, co fin de realizar fotografías en condicións de luz deficientes ou ben para iluminar obxectos ou suxeitos segundo a idea do autor. Componse dunha cámara de gas inerte, condensador, baterías e pé de conexión á cámara. O flash é un flash breve e intenso de luz fotográfica. Polo tanto, é diferente á luz continua ou a calquera fonte de iluminación que brilla sen interrupción (polo xeral luces de tungsteno ou fluorescentes).\n\nNota de alcance: Na década dos sesenta do século XIX, comezou a empregarse o magnesio como sistema de iluminación e en 1887 Adolf Miethe e Johannes Gaedicke desenvolveron en Berlín o primeiro flash con po de magnesio, así como un axente oxidante que provocaba a ignición do magnesio no aire. Estes sistemas estiveron vixentes ata os anos vinte e empregáronse tanto en reportaxes como en estudos, co problema de sumir o ambiente en fume da explosión, así como o manipulado en cada disparo. En 1925, Paul Vierkötter patentou unha lámpada de flash a modo de ampola envolvida en papel de aluminio, e en 1929 Harold Edgerton, Kenneth Germeshausen e Herbert Grier desenvolveron luces electrónicas de alta velocidade. As lámpadas lóstrego tiñan filamentos de aluminio con magnesio e estaban enclaustradas en ampolas de cristal con osíxeno, que se destruían ao accionar o disparador da cámara fotográfica, pero tiñan o inconveniente da perda de tempo na montaxe para cada toma. Nos anos corenta Kodak promocionou cámaras con flash incorporado para afeccionados, aínda que os profesionais empregaron modelos de formato medio con grandes flashes. Na década dos setenta, desenvolvéronse os electrónicos, baseados na descarga instantánea dun condensador electrolítico, que permite efectuar fotografías a velocidades de ata 1/100.000 de segundo e cuxa intensidade se determina por un número guía, que permite calcular a abertura do diafragma dividindo o seu valor pola distancia ata o obxecto ou suxeito. Un dos modelos é o flash estroboscópico, empregado na fotografía de movemento ou cronofotografía, que se dispara repetidamente en frecuencias moi elevadas (centos ou miles de escintileos por segundo)."}
{"id": 1212172, "term": "Flash anular", "prompt": "Explica que significa \"flash anular\".", "output": "Dispositivo circular que se coloca ao redor do obxectivo para subministrar unha iluminación axial, uniforme e sen sombras. Os de gran tamaño (tubo de flash circular ou difusor anular) utilízanse en fotografía de retrato e moda e proporcionan unha iluminación plana característica, con brillos anulares nos ollos. As unidades máis pequenas, formadas por seccións individuais, ou mesmo tres ou catro cabezas de flash independentes, permiten certo control sobre a dirección da luz para modelar o suxeito. Estas unidades adoitan coñecerse como \"flashes macro\", pois adáptanse mellor ao tipo de fotografía de retrato que require unha fonte de iluminación moito máis ampla."}
{"id": 1212173, "term": "Fol", "prompt": "Con que significado se emprega \"fol\"?", "output": "Accesorio especial do equipo fotográfico macro. Ao separar a cámara fotográfica do obxectivo prodúcese un aumento da imaxe, o que lle outorga ao fol unha gran flexibilidade, á vez que permite factores de aumento intermedios, en contraposición aos tubos de extensión. Algúns modelos permiten movementos de basculación horizontal e vertical para cambiar o plano de enfoque, ou de descentrado para recadar imaxes. (v. Cámara de fol).\n\nNota de alcance: Algúns foles, como os automáticos, permiten a comunicación entre o obxectivo e a cámara. Cos manuais é necesario medir a luz pechando previamente o obxectivo á abertura do traballo."}
{"id": 1211913, "term": "Funda de cámara fotográfica", "prompt": "Explica o significado de \"funda de cámara fotográfica\".", "output": "Cuberta ou bolsa de coiro, nailon ou outro material cuxa finalidade é a de conservar e resgardar a cámara fotográfica, cubríndoa completamente aínda que de forma que esta poida utilizarse de xeito inmediato. Ata a implantación das cámaras dixitais as fundas adoitaban ser de coiro e abrirse soltando uns corchetes que tiñan na parte traseira, tirando da tapa cara a arriba e cara a adiante. As novas fundas adoitan ser de nailon, con compartimentos para o propio aparello e outros para pequenos accesorios como a tarxeta de memoria."}
{"id": 1211914, "term": "Maleta para cámara fotográfica", "prompt": "Con que significado se emprega \"maleta para cámara fotográfica\"?", "output": "Caixa de metal ou coiro cuxa finalidade é a de conservar, resgardar e transportar a cámara fotográfica, así como aos seus accesorios. No seu interior, contén unha tapa acolchada e un bloque de espuma ao que se lle recortan as cavidades necesarias para cada un dos elementos que van ser utilizados."}
{"id": 1212174, "term": "Monopé", "prompt": "Explica que significa \"monopé\".", "output": "Soporte para cámara fotográfica dunha soa pata. Este tipo de soporte ofrece apoio nunha soa dimensión, polo que se pode equipar cunha base adicional para gañar estabilidade."}
{"id": 1212177, "term": "Mutograph", "prompt": "Cal é a definición de \"mutograph\"?", "output": "Cámara fotográfica construída por Herman Casler en colaboración con Harry Marvin, John Pross e William K-L. Dickson. Este aparello utilizaba unha película negativa de 70 mm, obténdose despois, por contacto, as copias en papel que foron usadas polo mutoscopio."}
{"id": 1031817, "term": "Obxectivo", "prompt": "Que significa \"obxectivo\"?", "output": "Lente ou sistema de lentes dun instrumento de óptica que obtén a primeira imaxe do obxecto luminoso, a cal é examinada polo ocular ou recibida sobre emulsión, capa sensible, dispositivo electrónico ou outro soporte. En canto á súa tipoloxía, en función do ángulo de captación da imaxe divídense en: obxectivos angulares, normais e teleobxectivos.\n\nNota de alcance: O uso de lentes remóntase á Idade Media, aínda que foron empregadas por primeira vez a mediados do século XVI. A súa aplicación á fotografía débeselle ao físico Wollaston quen, en 1812, conseguiu imaxes con definición mediante diafragma pechado. Continuaron os traballos Charles Louis Chevalier e o húngaro Petzval, cun obxectivo que corrixía as aberracións esféricas. A mediados do século XIX, fixéronse populares Steinheil (Alemaña) e Dallmeyer (Gran Bretaña) e, en 1878, Abe e Schott presentaron os obxectivos anastigmáticos. A firma Zeiss introduciu os \"Protar\" en 1890 e o cambio fundamental conseguiuse co obxectivo \"Cooke\" de H. D. Taylor, que permitiu a corrección de curvaturas. No século XX, as grandes firmas continuaron desenvolvendo os seus modelos ata crear ópticas intercambiables de gran calidade."}
{"id": 1212175, "term": "Obxectivo angular", "prompt": "Cal é a definición de \"obxectivo angular\"?", "output": "Obxectivo cuxo ángulo de captación da imaxe corresponde a un campo de visión de 50º (50 mm.)."}
{"id": 1211215, "term": "Obturador de cámara fotográfica", "prompt": "Dime cal é a definición de \"obturador de cámara fotográfica\".", "output": "Dispositivo ou elemento mecánico que regula o tempo de exposición da película fotográfica (tempo durante o cal a luz procedente do obxectivo actúa sobre a emulsión fotográfica), así o brillo e a claridade da imaxe axústanse a partir da velocidade do obturador e da abertura do diafragma. Existen dous tipos fundamentais de obturadores; o coñecido co nome de \"central\" e os chamados \"de plano focal\" -ou de tipo \"corinilla\" -. En ambos os dous tipos, o obturador permanece pechado bloqueando o paso da luz, ata que, mediante a acción dun disparador de cable, ábrese e permite que a luz chegue á placa fotográfica durante un tempo de exposición preseleccionado a vontade. No caso das cámaras dixitais compactas, o obturador é 100 % electrónico, non existe fisicamente. O sensor nestas cámaras recibe a luz de forma continua, ao disparar a cámara un impulso electrónico captura o estado dos píxeles nun momento dado. As cámaras réflex dispoñen dun obturador electrónico que, ás veces, se complementa con outro mecánico, como no caso das cámaras analóxicas."}
{"id": 1212176, "term": "Tubo de extensión", "prompt": "Dame a definición de \"tubo de extensión\".", "output": "Anel que se coloca entre o corpo da cámara fotográfica e o obxectivo e que é utilizado para aumentar o tamaño dunha imaxe en fotografía macro (fotografía cunha escala entre 1:1 (tamaño real) e 20:1 (a imaxe do suxeito é vinte veces maior que o suxeito). Se a lonxitude do tubo é igual á lonxitude focal, a reprodución do suxeito será a tamaño real."}
{"id": 1106134, "term": "Cámara lúcida", "prompt": "Que quere dicir \"cámara lúcida\"?", "output": "Aparello patentado en 1806 por William Hyde Wollaston (1766-1828), denominado tamén cámara clara. Baséase na refracción da luz a través dun prisma que proxecta a imaxe sobre o orixinal para o seu posterior trazo. Ten, polo tanto, a mesma función que a cámara escura portátil, captar a imaxe da realidade para poder fixala manualmente. A diferenza desta, ten a vantaxe de poder traballar en calquera condición de iluminación, e a desvantaxe de ter que traballar nunha posición máis incómoda, ao ter que colocar o ollo xusto ao bordo do prisma para que se produza a ilusión óptica pola que a imaxe da escena aparece reflectida sobre o papel, facendo posible a copia manual. Este instrumento foi desenvolvido por William Henry Fox Talbot (1800-1877) para a súa aplicación nos chamados debuxos fotoxénicos (proceso inventado por Talbot para a obtención de negativos fotográficos sobre papel).\n\nNota de alcance: A cámara lúcida foi empregada por debuxantes e pintores para a reprodución de distintas escenas, fundamentalmente paisaxes."}
{"id": 1191672, "term": "Cámara escura portátil", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cámara escura portátil\"?", "output": "Caixa de madeira ou metal totalmente pechada á luz agás un orificio onde se coloca o obxectivo, o que permite que a imaxe captada sexa luminosa. Os raios luminosos proxéctanse nunha parede interior da cámara oposta ao obxectivo, onde se acha un espello de 45º, que envía a imaxe á parte superior sobre un cristal esmerilado para que o debuxante poida calcala. A cámara escura portátil construirase nas máis variadas formas e tamaños, desde a de tipo tenda de campaña, que se compoñía simplemente pola cobertura dunha tea negra, en cuxa parte superior sobresaían unha lente biconvexa e un espello, ata cámaras de peto de 15 a 20 cm de longo por 5 ou 7 cm de ancho. Algunhas tiñan forma de libro, outras ían montadas no puño dun bastón. Tamén as había en forma de mesa ou en forma de cadeira de man. En ocasións, adaptábanse carruaxes para seren utilizadas como cámara, tapizando o interior cun material escuro. Neste caso e no da cadeira de man, a lente colocábase no teito do coche, e a imaxe era reflectida sobre o taboleiro de debuxo por un espello, de modo que o viaxeiro podía tomar apuntamentos sen ter que baixarse do vehículo.\n\nNota de alcance: As escuras cámaras portátiles foron moi utilizadas durante o século XVIII e comezos do século XIX, considéranse como as predecesoras da fotografía. Durante o último terzo do século XVIII a cámara escura converteuse nun espectáculo público e para ocultar a súa sinxeleza externa e suxestionar o espectador, adornouse con pinturas alegóricas de demos, réptiles ou harpías, pasando dos dominios da ciencia e da arte ao da maxia de rúa e feiral. Por unha moeda o público aplicaba o ollo á mira da caixa prodixiosa e vía resumido nun pequeno marco o xentío movéndose, sombras de defuntos ou doutros fenómenos sobrenaturais. Tal foi a súa popularidade que o 20 de abril de 1783, durante o reinado de Carlos III, o seu primeiro fiscal, o conde de Campomanes, promulgou unha lei que prohibía o exercicio de diversas profesións ambulantes: \"que con ningún motivo se permita que os quincalleiros, e os que traen cámaras esscuras, e animais con habilidades, anden vagando polo Reino\" (Real Cédula de S.M. Señores do Consello)."}
{"id": 1038936, "term": "Colorímetro", "prompt": "Que quere dicir \"colorímetro\"?", "output": "En fotografía, instrumento de medición utilizado na xestión da cor (matiz, pureza e brillo das cores). O colorímetro é un dispositivo óptico que mide o rendemento da cor dun monitor, en concreto a intensidade relativa da luz vermella, verde e azul emitida por mostras de cor controladas no monitor."}
{"id": 1040222, "term": "Densitómetro", "prompt": "Que quere dicir \"densitómetro\"?", "output": "En fotografía, dispositivo que mide a densidade óptica da película fotográfica exposta e revelada, particularmente no rexistro do son, a partir da cantidade de luz reflectida ou transmitida. A cantidade da luz que pasa a través da película, é atenuada ata que concorda cunha iluminación estándar preestablecida. Polo xeral, adoita usarse en laboratorios avanzados de branco e negro ou en traballos de impresión."}
{"id": 1011194, "term": "Espectrofotómetro", "prompt": "Cal é a acepción de \"espectrofotómetro\"?", "output": "En fotografía, aparello de medición da luz. Calcula a cantidade de luz reflectida en cada lonxitude de onda. Adóitase utilizar para medir as mostras de cor e crear o perfil dunha impresora."}
{"id": 1194273, "term": "Estereótropo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"estereótropo\"?", "output": "Aparello no que se combinaban a cámara estereoscópica e o zootropo. Consistía en colocar nun tambor xiratorio vistas estereoscópicas (debuxos ou fotografías) para conseguir o efecto de movemento en tres dimensións.\n\nNota de alcance: O \"estereótropo\" foi presentado na Exposición Internacional de Londres de 1862."}
{"id": 1015963, "term": "Fotografía", "prompt": "Cal é a acepción de \"fotografía\"?", "output": "Instantánea conseguida mediante o proceso ou arte de producir imaxes duradeiras visibles, obtidas directa ou indirectamente pola acción da luz ou doutra forma de enerxía sobre un soporte fotosensible: papel, placas ou películas recubertas previamente de substancias sensibles a esta. En canto á estrutura dunha fotografía, esta pódese esquematizar a partir dun conxunto de estratos. O soporte é a capa máis grosa, pode ser de metal, papel, vidro, polímero (plástico sintético), cerámica ou tea. Este soporte está recuberto por unha capa transparente, un aglutinante de xelatina, albumina ou colodión, que contén os materiais que constitúen a imaxe (partículas metálicas, pigmentos ou colorantes). En canto aos termos imaxe, aglutinante e soporte, considérase: imaxe para os materiais que a forman, xa sexa difundindo, reflectindo ou absorbendo a luz; aglutinante para a substancia que permite manter a imaxe no soporte; e soporte para o material (metal, papel, vidro, plástico, etc.) sobre o que repousan a imaxe e o aglutinante.\n\nNota de alcance: A prehistoria da fotografía, segundo W. M. Ivins, consta de dous aspectos moi distintos: óptica e química, confluentes no primeiro terzo do século XIX. En 1802, Wedgwood descubriu o denegrido do nitrato de prata por efecto da luz, aínda que non resolveu o problema da fixación da imaxe. A primeira fotografía atribúeselle ao francés Joseph-Nicéphore, realizada mediante a exposición á luz dunha placa metálica recuberta de asfalto en po e aceite de alfacema en quente. Louis-Jacques-Mandé Daguerre revelou as placas de cobre con vapores de mercurio; en 1837, conseguiu fixar as fotos cunha solución de sal común e, o 19 de agosto de 1839, François Arago presentou oficialmente o daguerrotipo na Academia de Ciencias de París. A comezos do século XX, o Instituto Internacional de Fotografía sentou as bases da documentación fotográfica en Europa, mentres nos Estados Unidos, Lewis Wickes Hine captaba a chegada dos inmigrantes e formaba unha das primeiras coleccións de contido social con escenas nas fábricas, suburbios e vivendas. No ano 1909, celebrouse en Dresde a Exposición Internacional de Fotografía Artística, Científica e Industrial, na que se estableceron tres aspectos: o valor artístico da fotografía, a súa importancia como industria e a súa función científica. A partir de 1900 producíronse os grandes cambios nos contidos: fotografía artística e documental, que incluía a fotografía de prensa; un e outro marcaron medio século XX, xunto ás vangardas desenvolvidas no período de entreguerras. Na posguerra, xa coas cámaras de paso universal en pleno uso, desenvolvéronse as correntes documentais e fotoxornalísticas; en 1948, presentouse a primeira cámara \"Polaroid\" e en 1954 realizáronse as primeiras probas en cor. En España, o desenvolvemento da fotografía foi peculiar e en poucas ocasións paralelo ao resto de Europa. O pictorialismo xurdido a finais do século XIX foi dominante no primeiro terzo do XX e perdurou, despois da Guerra Civil, ata os cincuenta, xa que os movementos vangardistas foron truncados. Nos sesenta, desenvolveuse un novo movemento documental que chegou ata a transición. O cambio produciuse nos oitenta e en 1990 a Real Academia de Belas Artes de San Fernando elixiu por primeira vez un fotógrafo como membro de número: Alfonso Sánchez Portela."}
{"id": 1175617, "term": "Álbum", "prompt": "Dame a definición de \"álbum\".", "output": "Libro branco encadernado con máis ou menos luxo e destinado a conter debuxos, acuarelas, pinturas, estampas, fotografías, etc. Ás veces, ricamente adornado, con tapas de coiro repuxado ou de madeira gravada e unidas mediante peches de bronce ou acompañado dun mecanismo de caixa de música, o obxecto alcanza cara a 1870-1880 un alto nivel de sofisticación. Esta suntuosidade exterior contrasta coa calidade mediocre dos cartóns interiores que, a miúdo, están compostos de varios grosores de cartón feito con pasta de papel de mala calidade. Así mesmo, destacar os distintos sistemas utilizados para suxeitar as copias no seu interior; aberturas nas esquinas das páxinas, páxinas autoadhesivas, pegado destas na súa totalidade ou só polos bordos, cantoneiras transparentes autoadhesivas, etc. A presentación das fotografías en álbums desenvolveuse na época dos papeis albuminados. Os retratos de familia compoñen álbums con lecturas históricas, case sempre recollendo agradables feitos de lembrar (celebracións, viaxes, premios, etc.). Lendas, notas engadidas a man, recortes de xornal ou outro tipo de anotacións existentes axudan a comprender o todo no que se enmarcan as fotografías."}
{"id": 1185673, "term": "Folla de álbum", "prompt": "Como se define \"folla de álbum\"?", "output": "Lámina circular de papel de pequeno tamaño e de forma delgada, oval ou rectangular, cosidas en sentido vertical e horizontal ata formar un álbum. Nos de pintura pintura, cada álbum contén entre seis e doce pinturas, non todas elas teñen que estar realizadas polo mesmo artista, pero si deben de ser do mesmo xénero ou tema. É frecuente que as pinturas se fagan en formato de abano circular ou pregable e posteriormente se monten en follas de álbum.\n\nNota de alcance: A folla de álbum desenvólvese como formato da pintura e caligrafía chinesas a partir da dinastía Song do Sur (1127-1279). A partir da dinastía Yuan (1277-1368), realizáronse obras expresamente concibidas para ese formato. Nos séculos XVIII e XIX, a folla de álbum foi moi utilizada para ilustrar os usos e costume da vida chinesa, destinándose á exportación."}
{"id": 1194277, "term": "Papel barreira", "prompt": "Explica o significado de \"papel barreira\".", "output": "Papel neutro, fino, de boa calidade, usado para protexer as fotografías do contacto de cartóns ou papeis ácidos. Pode intercalarse entre as follas de álbums."}
{"id": 1196954, "term": "Boudoir", "prompt": "Explica que significa \"boudoir\".", "output": "Formato de fotografía introducido en tempos do negativo ao colodión húmido. Implántase cara a 1875 e as dimensións da copia son de 125x195 cm, montada sobre cartón de 135x215 cm."}
{"id": 1196468, "term": "Cabinet", "prompt": "Como se define \"cabinet\"?", "output": "Formato de fotografía que é utilizado para a presentación de paisaxes ou retratos. Introdúcese en Gran Bretaña a partir de 1866, xeneralizándose o seu uso a partir de 1870 e sendo destinada fundamentalmente á fotografía de retrato. O orixinal montábase sobre un cartón no que se estampaba, ao dorso, o nome e a dirección do fotógrafo, así como o logotipo e deseño publicitario. As medidas atópanse entre os 100 cm x 150 cm da imaxe e os 110 cm x 170 cm do soporte. Tamén se lle coñece co termo \"gabinete\"."}
{"id": 1176456, "term": "Carte de visite", "prompt": "Con que significado se emprega \"carte de visite\"?", "output": "Fotografía obtida a partir dun negativo ao colodión húmido mediante unha cámara fotográfica especial de catro lentes, coa que se realizaban catro exposicións duns 6x9 cm. As fotografías, unha vez reveladas, eran cortadas e pegadas en cartolinas de tamaño aproximado de 6,3 x10,2 cm. Poden presentar distintas variacións de tamaño segundo os diversos modelos aparecidos na época: \"Cabinet\" 11x17 cm, \"Victoria\" 8,3 x12,2 cm, \"Promenade\" 10,8 x21 cm, \"Boudoir\" 13,4 x21,5 cm e \"Imperial\" 17,5 x25 cm\n\nNota de alcance: Foi inventada en 1854 polo francés André-Adolphe Eugène Disdéri e debe o seu nome ao tamaño similar ás tarxetas de visita, sendo asumido o termo en francés. O método estendeuse rapidamente e os retratos puxéronse de moda e foron especialmente representativos da fotografía de retrato do século XIX, xa que non só ofrecían a posibilidade de constituír álbums de familia, senón que tamén lles permitía adquirir os retratos de personaxes contemporáneos (políticos, militares, estrelas do mundo do espectáculo, etc.). En 1857 chegaron a Gran Bretaña, onde John Jabez Edwin Mayal se ocupou de difundilas entre os profesionais. As \"cartes de visite\" democratizaron a imaxe dos personaxes populares e déronlle a coñecer ao pobo os rostros de reis, intelectuais e artistas, á vez que foron obxecto de colección polo seu reducido prezo."}
{"id": 1030129, "term": "Collage", "prompt": "Define \"collage\".", "output": "Imaxe formada a partir da reunión dunha serie de elementos fotográficos ou non pegados sobre un fondo común."}
{"id": 1180917, "term": "Estoxo de fotografía", "prompt": "Cal é a acepción de \"estoxo de fotografía\"?", "output": "Caixa ou envoltura de material duro ou flexible, xeralmente de cartón forrado, composto de dúas partes articuladas cunha bisagra. No seu interior encerra unha ou dúas imaxes, sendo habitual nos daguerrotipos e nos ambrotipos, e, só ocasional, en ferrotipos ou copias. No caso do daguerrotipo, este protexíase dentro dun estoxo con cuberta que, ao abrirse, axudaba a crear a zona escura necesaria para a correcta lectura da imaxe. Aínda hoxe permanece asociado a esta característica caixa."}
{"id": 1181017, "term": "Fotoescultura", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"fotoescultura\"?", "output": "Fotografía que reproduce esculturas ou obras plásticas mediante a aplicación da fotografía, co que se pretende conseguir a tridimensionalidade que confire o soporte orixinal. En realidade, trátase dunha fotografía tomada como escultura, onde os seus autores se senten máis escultores que fotógrafos.\n\nNota de alcance: A través deste sistema, obtíñanse os negativos fotográficos colocando o orixinal nun espazo iluminado polo sol; preparábanse despois os correspondentes positivos fotográficos para a súa proxección mediante a lanterna máxica; a partir de aí, comezaba o traballo do escultor coas materias primas para modelar unha nova figura de barro ou xeso. Realizábase con vinte e catro cámaras fotográficas que fotografaban á vez o modelo, e que eran dispostas a igual distancia na parede circular dunha rotonda de dez metros de diámetro. Os vinte e catro negativos proxectábanse un tras outro cun lampadoscopio e, a partir da proxección, modelábase a escultura con axuda dun pantógrafo. Con este sistema facíanse esculturas e medallóns en distintos materiais. Desenvolveuse na década dos sesenta do século XIX e entre os seus investigadores atópanse François Willème (1830-1905), que presentou os seus traballos na Exposición da Sociedade Francesa de Fotografía en 1863, e Claudet, colaborador habitual da Sociedade Fotográfica de Londres, que presentou os experimentos en 1864. Marie-Loup Sougez cita entre os pioneiros o francés Jean Laurent, quen realizou algúns traballos en 1865, e o citado Willème, que colocou vinte e catro cámaras ante o orixinal e proxectou os negativos obtidos para reconstruílo. Os conceptos teóricos e a tecnoloxía da fotoescultura foron perfeccionados en 1932 polo arxentino Antonio Saralegui, especialista na materia. Entre os autores contemporáneos que a practican atópanse Pamela Scheinman, autora da exposición \"A historia da fotoescultura\", celebrada na Zocalo Gallery de Nova York o ano 1991."}
{"id": 1181018, "term": "Fotografía abstracta", "prompt": "Que quere dicir \"fotografía abstracta\"?", "output": "Aquela onde a forma é abstraída ata o punto de chegar a perder a conexión co modelo que a orixinou. A súa realización non é instantánea xa que esixe unha longa procura, con todo, non admite unha complicada manipulación, senón unha captación final instantánea."}
{"id": 1030130, "term": "Fotografía aérea", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"fotografía aérea\"?", "output": "Instantánea da superficie terrestre ou de calquera outro corpo celeste tomada verticalmente ou cun ángulo determinado desde un globo, un avión ou desde un vehículo espacial.\n\nNota de alcance: Este tipo de fotografía comezou cos experimentos de Nadar, quen tomou as primeiras imaxes aéreas desde un globo en 1858."}
{"id": 1030188, "term": "Fotografía de satélite", "prompt": "Explica o significado de \"fotografía de satélite\".", "output": "Instantánea dunha parte da superficie terrestre obtida a través da utilización de satélites e das sondas espaciais.\n\nNota de alcance: Non hai que confundila coa \"imaxe de satélite\"."}
{"id": 1196923, "term": "Fotografía dixital", "prompt": "Que significa \"fotografía dixital\"?", "output": "Representación visual a partir dun conxunto de píxeles (puntos por polgada), como mapas bits (cuadrículas formadas por píxeles) ou gráficos orientados a obxectos (descritos por coordenadas). Así, a fotografía dixital é captada e asegurada mediante a gravación da imaxe nun mapa \"bits\". O termo \"bit\" deriva de Binary digIT (díxito binario), díxitos que se almacenan na memoria do ordenador como cando se conecta ou desconecta un interruptor: \"on\" (1), \"of\" (0). Ademais, a imaxe dixital está formada por unha serie de \"bites\" que constitúen un mosaico de información utilizado para formar a imaxe na pantalla do ordenador. Na imaxe dixital existen tres compoñentes básicos; o código binario, propio dos documentos electrónicos; as especificacións técnicas que lle dan significado a unha estrutura de imaxe numérica; e, por último, o formato, en particular os formatos gráficos (\"bitmap\") con capacidade para representar parámetros propios da fotografía. O primeiro compoñente básico é o código binario de ceros e duns que responden ao sinal positivo negativo e que é capaz de xerar e comprender un dispositivo electrónico que permite a representación da imaxe. Un segundo compoñente é a estrutura en que vén representado o código. A imaxe numérica é estática e precisa dos algoritmos do software para manifestarse. Por este motivo, é necesaria unha estrutura que faga interpretable o código e que ademais leve asociada información complementaria para facer comprensible esta información básica. Esta estrutura é a que nos proporcionan os formatos, terceiro dos compoñentes básicos, considerado como elemento principal que ter en conta na intervención de arquivo e catalogación das imaxes dixitais. Coñecer un formato determina a posibilidade de atoparnos cun ficheiro de imaxe. Os formatos son unidades lóxicas de almacenamento de información que definen o tipo de imaxe, os parámetros de visualización desta, e que determinan en gran medida o sistema de comprensión de datos."}
{"id": 1196951, "term": "EXIF", "prompt": "Como se define \"exif\"?", "output": "Extensión de metadatos que pode vincularse a formatos sen compresión, TIFF, ou con compresión JPEG. O resultado son os subtipos TIFF_UNC_Exif (tamén pode ser o TIFF/EP) e o JPEG_Exif (que é diferente do JFIF). Tanto a estrutura como as características técnicas dependerán do formato sobre o que se aplique a extensión. Os metadatos Exif son os propios da captura e complementan outros posibles metadatos do propio ficheiro de imaxe, sexan de captura automática ou de inserción manual (como poderían ser os metadatos IPTC).\n\nNota de alcance: O formato EXIF (Exchangeable Image File Format for Digital Still Cameras) foi creado pola Japan Electronics and Information Technology Industries Association (JEITA)"}
{"id": 1196946, "term": "JFIF", "prompt": "Cal é a definición de \"jfif\"?", "output": "Formato mínimo pensado unicamente para o intercambio dos fluxos de datos JPEG2000 en diferentes plataformas e aplicacións. Así, o único requirimento adicional é a presenza obrigatoria do segmento da marca de aplicación APP0 despois da marca de inicio da imaxe SOI (\"start of image\"). En canto ás características técnicas, o formato JFIF (JPEG \"File Interchange Format\") utiliza a cor YCbCr, que provén da conversión dos valores RGB; na descompresión convértese de novo en RGB; e para escala de grises utiliza tan só o compoñente luminancia Y; este arquivo permite unha profundidade de 8 bites sen perdas.\n\nNota de alcance: O arquivo JFIF, desenvolvido polo \"Joint Photogragraphic Experts Group\" (JPEG) para imaxe fixa, tan só se utiliza como formato de acceso, sendo o máis utilizado na contorna web. Non é adecuado como formato máster, xa que normalmente traballa como compresión e soporta un conxunto limitado de espazos de cor. Tampouco serve para a edición de imaxes, xa que modificar e gardar supón, cada vez, unha perda de calidade."}
{"id": 1196947, "term": "JPEG2000", "prompt": "Dime cal é a definición de \"jpeg2000\".", "output": "Na fotografía dixital, é o destinado, en principio, a substituír os formatos en base JPEG. O sistema de codificación de datos é complexo e a compresión asegura unhas mellores cocientes con menor perda de calidade. O formato JPEG2000 fai referencia a todas as partes do estándar, moitas delas en fase de desenvolvemento. En canto ás características técnicas; no referente á cor pode describir imaxes bitonais, escala de grises, paleta de cor e cor verdadeira en diferentes espazos; a compresión está baseada en \"wavelet\"; é compatible coa alta profundidade, 16 bites; e soporta múltiples resolucións nun só ficheiro."}
{"id": 1196950, "term": "PDF", "prompt": "Explica que significa \"pdf\".", "output": "Formato PDL (\"page description languages\") que pode conter, á vez, datos \"bitmap\", datos vectoriais e datos de texto nun só ficheiro, ademais de información audiovisual. En canto ás características técnicas; pode representar diferentes modos de cor como escala de grises, RGB e CMYK, cor indexada e tamén modelos perceptivos, baseados en CIE; utiliza diferentes sistemas de compresión como o JPEG, JPEG2000, CCITT3 e 4, RLE, JBIG e LZW; cunha profundidade de 16 bites. O documento PDF está formado por distintos obxectos que levan asociada información estrutural e as instrucións para a interpretación e visualización do obxecto.\n\nNota de alcance: O formato PDF foi deseñado por Adobe Systems a principios dos noventa e, aínda que non é un formato pensado para fotografía, pode representala."}
{"id": 1196945, "term": "TIFF", "prompt": "Cal é a definición de \"tiff\"?", "output": "Formato de ficheiro pensado para a descrición, o almacenamento e o intercambio de datos \"raster\", está deseñado para ser extensible co fin de adaptarse á evolución tecnolóxica. Caracterízase polas etiquetas variables e extensibles que conteñen metadatos. En canto ás características técnicas, o formato TIFF (\"tagges image format\"): pode describir imaxes bitonais, escala de grises, paleta de cor e cor verdadeira en diferentes espazos de cor; ten a opción de aplicar ou non un sistema de comprensión e en caso de aplicarse pode ser con ou sen perdas; ademais de ser compatible con alta profundidade (16 bites).\n\nNota de alcance: Os TIFF, creados en 1986 por Aldus Corporation, pasando un ano máis tarde a Adobe, permiten gardar as imaxes co máximo de calidade, sendo un dos máis aptos para a impresión e máis facilmente rescatables e trasladables a futuros estándares. Con todo, ten o inconveniente, con respecto a outros formatos, de ser un dos que máis espazo ocupa, debido a que a imaxe non está comprimida. O gran tamaño destes arquivos fainos pouco útiles para a transmisión e o manexo como índice."}
{"id": 1176491, "term": "Fotografía documental", "prompt": "Cal é a definición de \"fotografía documental\"?", "output": "Imaxe fotográfica tomada cun propósito social que recolle os diferentes testemuños sen a presión temporal da fotografía informativa. Trátase do rexistro da sociedade en cada momento.\n\nNota de alcance: O termo é utilizado para definir un estilo ou unha estética determinada relacionada coa crítica social. Nace na segunda década do século XX, con antecedentes a finais do século XIX, e desvanécese ao termo da Segunda Guerra Mundial cando os seus principios son absorbidos polo fotoxornalismo."}
{"id": 1176414, "term": "Fotografía espeleolóxica", "prompt": "Cal é o sentido de \"fotografía espeleolóxica\"?", "output": "Imaxe fotográfica do medio ambiente subterráneo. Para a súa correcta obtención hai que ter en conta as características especiais do medio: escuridade total, humidade próxima á saturación e temperatura constante."}
{"id": 1176362, "term": "Fotografía nocturna", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"fotografía nocturna\"?", "output": "A que capta unha imaxe nocturna, estando esta caracterizada por unha evidente falta de luz e polo seu extremo contraste."}
{"id": 1030132, "term": "Fotografía periscópica", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"fotografía periscópica\"?", "output": "A que é realizada a través dunha cámara adaptada ao tubo dun periscopio, cun formato ovalado característico."}
{"id": 1176360, "term": "Fotografía pictoralista", "prompt": "Explica o significado de \"fotografía pictoralista\".", "output": "Aquela cuxo obxectivo fundamental foi a procura da beleza con intención de reivindicar os valores artísticos. Trátase dunha fotografía moi próxima á pintura.\n\nNota de alcance: Todas as técnicas desenvolvidas no pictoralismo (gomas, tintas graxas, carbóns, bromóleos, etc.) pretendían a aproximación á pintura, aínda que a manipulación da imaxe foi punto de discrepancia entre os autores. En canto aos contidos, houbo formulacións puristas (imitadores da pintura), simbolistas (creadores de escenarios) e rexeneracionistas (ambientes naturais idealizados)."}
{"id": 1176489, "term": "Fotografía publicitaria", "prompt": "Dime cal é a definición de \"fotografía publicitaria\".", "output": "Aquela que consiste na produción de imaxes que conteñan ou expresen unha idea determinada e cuxa finalidade principal é a de persuadir o espectador atopando un modo visual de contar unha historia ou transmitir unha frase de promoción. Case nunca é unha imaxe instantánea senón elaborada, pensada, que terá en conta a psicoloxía do espectador e a socioloxía do consumo. Tecnicamente usa trucos, fotomontaxes, iluminacións especiais ou connotacións estilísticas doutras artes."}
{"id": 1176361, "term": "Fotografía submarina", "prompt": "Explica o significado de \"fotografía submarina\".", "output": "Imaxe fotográfica das terras somerxidas e profundidades acuáticas, obtida a partir de cámaras especiais."}
{"id": 1030133, "term": "Fotogrametría", "prompt": "Como se define \"fotogrametría\"?", "output": "Fotografía, produto da técnica do mesmo nome, cuxo obxecto é conseguir información sobre a forma, posición e dimensións dos obxectos físicos e da súa contorna.\n\nNota de alcance: Ten numerosas aplicacións en xeoloxía, astronomía, para usos militares, etc., pero fundamentalmente en cartografía e topografía, de aí que tamén se lle denomine fototopografía. É utilizada nos principais centros especializados do mundo e en España foi pioneiro o Instituto Xeográfico Nacional, que desenvolveu os seus estudos con apoio dos programas informáticos gráficos da fotogrametría dixital."}
{"id": 1030139, "term": "Fotogrametría aérea", "prompt": "Con que significado se emprega \"fotogrametría aérea\"?", "output": "Imaxe fotográfica aérea dun territorio. A cobertura fotográfica dun territorio realízase mediante unha serie de tomas verticais, utilizando unha escala de clisés que varía coa altura de voo e a distancia focal da cámara. Entre as aplicacións deste tipo de fotografías cabe destacar a da confección de mapas."}
{"id": 1176488, "term": "Fotogrametría submarina", "prompt": "Dame a definición de \"fotogrametría submarina\".", "output": "Imaxe fotográfica submarina obtida a partir de métodos fotogramétricos cuxo obxectivo é proporcionar mapas submarinos con enorme precisión."}
{"id": 1030140, "term": "Fotogrametría topográfica", "prompt": "Que quere dicir \"fotogrametría topográfica\"?", "output": "Aquela cuxo obxectivo é o trazado de mapas topográficos a partir dunha imaxe esteriográfica corrixida."}
{"id": 1030134, "term": "Fotomontaxe", "prompt": "Como se define \"fotomontaxe\"?", "output": "Fusión de fotografías ou fragmentos sobre un soporte para crear unha nova imaxe.\n\nNota de alcance: Ten os seus antecedentes nos traballos de Henry Peach Robinson e Oscar G. Rejlanger, autores clásicos do século XIX. A mediados deste século, foron moi populares as montaxes de Disdéri nos seus \"cartes de visite\", copiados en España por Jean Laurent que realizou series de personaxes e vistas na praza de touros de Madrid. Foi medio de expresión do movemento dadaísta na segunda década do século XX e, en especial, de John Heartfield, a quen se lle considera o seu inventor desde unha visión moderna. Aplicouse á publicidade, ás artes gráficas e á propaganda, en especial á política. O período de esplendor coincidiu coa década dos anos vinte grazas á difusión na prensa ilustrada, que conseguiu a ruptura coa estética tradicional. Entre os autores figuran Raoul Hausmann, George Grosz, Hannah Höch, Herbert Bayer, etc. Influíu no futurismo e o surrealismo, e modificou os conceptos da \"fotografía publicitaria\" e o \"deseño gráfico\". As fotomontaxes estiveron presentes en todos os centros e exposicións de vangarda e, de xeito especial, na Bauhaus. Na década dos cincuenta, foi vehículo de expresión da Fotografía Subxectiva e, tras unha etapa de decadencia, foi recuperado en Europa polas vangardas do movemento sociocultural do 68 e en EE.UU. por autores como Uelsman. A finais do século XX, a fotomontaxe estivo presente na obra dos grandes: Neymanas, Les Krims, Witkin, etc. En España, a fotomontaxe foi practicada na década dos trinta por autores como Josep Masana, Pere Català Pic, Josep Sala, Lekuona e Renau. Aplicouse á publicidade, pero tamén foi elemento creativo e de propaganda política, en especial nos traballos comprometidos de Manuel Monleón e Josep Renau."}
{"id": 1176363, "term": "Fotoxornalismo", "prompt": "Explica o significado de \"fotoxornalismo\".", "output": "Fotografía que se divulga principalmente a través de xornais e de revistas ilustradas. É unha recompilación de imaxes en lugar de palabras, onde os temas tratados son tan diversos como a actualidade ou o interese social do momento, como fotografías deportivas, de espectáculos, acontecementos políticos, etc.\n\nNota de alcance: A fotografía de prensa xurdiu a mediados do século XIX cando os profesionais acudiron coas cámaras fotográficas á guerra de Crimea para cubrir a información gráfica. Roger Fenton foi un dos pioneiros e as súas imaxes foron empregadas polos debuxantes e gravadores para crear as imaxes reproducidas nas publicacións ilustradas. Segundo Gisèle Freund, o fotoxornalismo comezou cando a fotografía gañou espazo nas publicacións para facer da noticia unha historia ilustrada con breves textos. Cristina Zelich estableceu unha cronoloxía fotoxornalística en cinco períodos: o primeiro desde o nacemento da foto ata a súa inclusión na prensa (1839-1880), o segundo clasificado como de fotografía documental e crítica social (1880-1920), o terceiro denominado reportaxe moderna (1920-1936), o cuarto descrito como nova reportaxe de guerra (1936-1950) e o quinto coincidente coa etapa das grandes revistas ilustradas. En España, o fotoxornalismo naceu a mediados do século XIX coas fotografías que realizou Enrique Facio durante a guerra de África. Na década seguinte aparece a revista \"Blanco y Negro\", primeira publicación de gran tirada ilustrada con fotografías. En 1933, creouse a Unión de Informadores Gráficos de Prensa (UIGP), presidida por Alfonso Sánchez García, co obxectivo de conseguir poñer o nome de autor a pé de foto e unha maior liberdade de acción dos profesionais. A partir da década dos oitenta do século XX, o fotoxornalismo afianzouse grazas á formación dos profesionais, á carga informativa da imaxe na prensa e á creación de certames e exposicións."}
{"id": 1196955, "term": "Imperial", "prompt": "Como se define \"imperial\"?", "output": "Formato de fotografía estándar introducido en tempos do colodión húmido. Implántase cara a 1875 e as dimensións da copia son de 170x215 cm, montada sobre cartón de 175x250 cm."}
{"id": 1030135, "term": "Macrofotografía", "prompt": "Cal é a definición de \"macrofotografía\"?", "output": "Imaxe fotográfica na que se reproducen os suxeitos a tamaño real, ou mesmo a maior tamaño que no negativo, sen utilizar o microscopio."}
{"id": 1176459, "term": "Microforma", "prompt": "Como se define \"microforma\"?", "output": "Termo xenérico que designa cada un dos exemplares realizados en cada un dos soportes fotográficos (microfilme, microficha, etc.), é utilizado para reproducir microimaxes. Necesítanse aparellos que aumenten o seu tamaño para visualizalos e, dese modo, permitir a súa consulta."}
{"id": 1176467, "term": "Microficha", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"microficha\"?", "output": "Microcopia, en forma de ficha, realizada sobre unha folla plana de película fotográfica. Conta cunha sucesión de microimaxes de idéntico tamaño, obtidas a partir dun texto impreso ou manuscrito e alienadas en columnas e filas. Na cabeceira adoita levar a mención bibliográfica do contido, xa sexa en forma lexible ou codificada."}
{"id": 1176470, "term": "Ultraficha", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ultraficha\"?", "output": "Microficha cuxas imaxes teñen unha relación de redución que vai de 1:90 en diante, polo que teñen unha gran capacidade de almacenamento (de 2.600 fotogramas en diante)."}
{"id": 1176468, "term": "Microfilme", "prompt": "Como se define \"microfilme\"?", "output": "Microcopia realizada sobre unha tira de película fotográfica de gran fino e de alta resolución, de 8, 16, 35 ou 70 mm. de ancho, que contén unha serie de microimaxes en positivo e en negativo, un texto, con ou sen ilustracións, en posición paralela ou perpendicular aos cortes. Se a tira é moi longa poden estar montados en carretes, casetes ou cartuchos, se é curta gárdase en fundas semellantes a sobres apaisados."}
{"id": 1176471, "term": "Microfilme de seguridade", "prompt": "Explica o significado de \"microfilme de seguridade\".", "output": "O realizado sobre unha película fotográfica de seguridade e destinado a conseguir unha copia do orixinal."}
{"id": 1176472, "term": "Microfilme de substitución", "prompt": "Cal é a definición de \"microfilme de substitución\"?", "output": "O que é realizado co fin de que os usuarios traballen con el e preservar, con iso, o orixinal."}
{"id": 1176469, "term": "Tarxeta ventá", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tarxeta ventá\".", "output": "Ficha de tamaño estandarizado internacional ou, máis frecuentemente, de 89 x 100 mm, na que se combina un texto lexible a simple vista cun fotograma que se insire no ángulo superior esquerdo."}
{"id": 1176399, "term": "Negativo fotográfico", "prompt": "Que significa \"negativo fotográfico\"?", "output": "Fotografía, xeralmente en soporte transparente ou translúcido, cuxa escala de valores é inversa á do tema fotografado, é dicir, na que os tons ou cores da escena orixinal se atopan investidos, as súas luces aparecen en ton escuro e as sombras en ton claro, ou aquela cuxas cores aparecen representadas polas súas complementarias no caso da fotografía en cor (v. Negativo color). Actualmente, o antigo termo \"clixé\" ou \"clixé negativo\" substituíuse pola palabra negativo.\n\nNota de alcance: Os primeiros negativos utilizados en fotografía foron en papel, inventados por William Henry Fox Talbot (1800-1877) en 1840 e empregados durante esta época e a seguinte. Sensibilizábanse con nitrato de prata e denomináronse calotipos. A partir de 1850, foron tratados con cera para conseguir maior transparencia, seguindo a técnica de Gustave Le Gray. Desde finais da década de 1840, os negativos en papel foron substituídos por placas de vidro recubertas con emulsión á albumina. A invención do colodión seco por Richard Leach Maddox en 1874, supuxo, para a fotografía en xeral e os negativos en particular, unha gran revolución, comercializándose a partir de 1880 por fabricantes franceses, ingleses e alemáns: Lumière, Grieshaber, Guilleminot-Boespflug, etc. En 1888, preséntanse os soportes con nitrato de celulosa de Kodak. Estas películas, en rolo e planas, evolucionan cara aos Film-Pack (películas en paquete) que permitían cargar e descargar con facilidade á luz do día. En 1903, Agfa presenta a película pancromática sensible a todas as cores. Un ano despois deuse a coñecer as placas autocromas en soporte cristal. As películas de seguridade (diacetatos de celulosa) introducíronse no mercado a mediados da década dos trinta. A mediados do século XX, deixáronse de utilizar os negativos en soporte cristal e comezou o uso do poliéster como base dos negativos. Aínda que o negativo foi o grande esquecido, desde hai relativamente pouco tempo volveu ocupar unha importante posición participando en grandes exposicións (os calotipos de William Henry Fox Talbot). Por outra banda, a dixitalización e Internet, convertéronse nos grandes dinamizadores de importantes coleccións, revalorizando este patrimonio."}
{"id": 1176421, "term": "Ambrotipo", "prompt": "Con que significado se emprega \"ambrotipo\"?", "output": "Negativo fotográfico sobre vidro ao colodión que xorde en 1852. Ao tomar a fotografía a imaxe subexponse, para máis tarde ser sometida a un tratamento químico que lle proporciona unha tonalidade esbrancuxada en lugar da coloración castaña habitual. Se se observa esta imaxe branca por transparencia vese como negativa; con todo, cando se reviste por detrás cunha felpa ou cartón negro vese como positivo. É habitual que as caras aparezan iluminadas (pintadas a man), o que lles dá un aspecto de fotografía en cor. Tamén poden ser dobres, co que dan unha imaxe estereoscópica. As medidas máis habituais son: placa enteira (165x215 mm), 1/2 placa (114x140 mm), 1/4 placa (83x108 mm), 1/6 placa (70x83 mm) e 1/9 placa (50x64 mm.).\n\nNota de alcance: O ambrotipo é unha adaptación dos primeiros procedementos nos que se usa o colodión como adhesivo dos sales de prata sobre vidro. Aparecen como ambrotipos en 1851 e a súa época de popularidade, debido ao seu pequeno tamaño e baixo prezo, chega ata 1880. O invento dispútano o inglés Frederick Scott Archer e o francés Le Gray. Con todo, o nome foi acuñado por James Ambrose Cutting, que o fixo popular nos Estados Unidos a partir de 1854. Ten a súa orixe no procedemento ideado a mediados do século XIX por J. R. Le Moyne, a través deste obtíñanse orixinais directos sobre placa de cristal cun fondo escuro que realzaba a imaxe e daba efecto positivo. Os ambrotipos imitaban os daguerrotipos e montábanse, como aqueles, en estoxos de pel con veludo ou ben a modo de miniaturas, o que a miúdo crea confusión á hora de diferenciar ambos os procedementos. Para diferencialos hai que lembrar que o daguerrotipo é unha imaxe formada por un depósito branco sobre a superficie dun espello. Os negros da imaxe só son negros cando o espello reflicte unha superficie escura. Se a fotografía se coloca fronte a unha superficie clara, a imaxe aparece negativa. Esta particularidade obriga a buscar o ángulo de reflexión máis favorable para observar en óptimas condicións o motivo retratado. Outro feito para diferenciar o daguerrotipo do ambrotipo, é que o primeiro permite contemplar o reflexo especular do observador. O proceso técnico consistía en impregnar as placas con colodión, sal común e nitrato de prata para realizar despois unha curta exposición coa emulsión aínda húmida, da que resultaba un suave negativo e transparente que se cubría ao dorso cun fondo negro de papel ou laca para darlle o aspecto positivo. En Europa, tamén se lle pode denominar co nome de positivo de colodión."}
{"id": 1176422, "term": "Calotipo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"calotipo\"?", "output": "O termo calotipo emprégase para denominar tanto os negativos en papel, sen barita e frecuentemente encerado, como as copias positivas obtidas por contacto do devandito negativo en papel salgado, segundo o procedemento do mesmo nome patentado por Talbot en 1841. En canto ao seu recoñecemento, a aparencia dun calotipo negativo é a dunha imaxe sobre papel que presenta os seus valores luminososs investidos respecto ao motivo orixinal; mostran o papel semitransparente polo bañado en cera ou aceite. A fibra de papel é perfectamente visible cunha lupa potente na zona da imaxe, sen ningunha capa de aglutinante superposta. A dun calotipo positivo é similar á de calquera papel salgado, pero adoita apreciarse a falta de transparencia do ton de papel que lle dá orixe; se a imaxe non foi virada, ten un ton marcadamente avermellado; en caso de ser virada, o negativo é máis neutro e pode chegar mesmo ao violáceo. Con relativa frecuencia, os calotipos foron retocados con tinta para corrixir imperfeccións, principalmente nas marxes. Nos últimos anos do século XIX aparece un procedemento de Kodak que podería levar a confusión con este primitivo, aínda que as imaxes de Kodak son redondas, o que facilita a distinción.\n\nNota de alcance: Cando se trate de positivos, este termo será utilizado tan só no caso de ter a certeza de que proveñen de positivar un calotipo negativo. Se non hai seguridade, empregarase papel salgado ou copia en papel salgado. O termo, que é de orixe grega (\"imaxe bela\"), foi empregado en principio para definir os primeiros negativos e copias en papel inventados por William Henry Fox Talbot, quen obtivo a patente do Goberno inglés o 8 de febreiro de 1841, tan só dous anos despois da presentación da daguerrotipia, aínda que se remonta polo menos a 1835, presentando unha comunicación ao respecto en 1839. Desbancado polos negativos con soporte de vidro, o seu uso foi reducíndose a partir de 1850. O procedemento, primeiro negativo-positivo que se coñece, consistía en empapar follas de papel en nitrato de prata e ioduro de potasio para a súa exposición á luz, momento no que se aplicaba ácido gálico e nitrato de prata. Revelouse de novo con estes produtos e fixábase con bromuro de potasio e hiposulfito, ata conseguir un negativo listo para obter positivos. O primeiro libro de fotografías (\"The Pencil of Nature\"), foi realizado por William Henry Fox Talbot (1800-1877) con calotipos, denominados tamén talbotipos. Entre as primeiras obras realizadas con calotipos positivos atópase \"Annals of the Artist of Spain\" (1852), de William Stirling, primeiro libro de arte ilustrado con fotografías. O éxito deste proceso deu lugar á fundación de entidades dedicadas á práctica e promoción como o Calotype Club de Edimburgo (1844) ou a Calotype Society de Londres (1847). Tivo maior impacto que o daguerrotipo nos círculos artísticos, xa que a súa textura (gran da emulsión) aproximábase á pintura. Por outra banda, as copias finais nunca eran iguais e o uso de papeis de tintada diferente daba como resultado acabados similares ao gravado."}
{"id": 1176484, "term": "Negativo á albúmina", "prompt": "Cal é a definición de \"negativo á albúmina\"?", "output": "Negativo fotográfico sobre placa de vidro na que se estende a albumina. Como aglutinante entre os sales de prata e o vidro úsase clara de ovo. A capa da albumina, transparente e moi fina, permite a acción dos axentes químicos en proceso. A imaxe presenta unha alta resolución de detalles. Tras ser sensibilizadas, as placas dos negativos de albumina poden esperar ata quince días antes da exposición, e máis de dez días antes do revelado, o que facilita o seu uso en viaxes. As placas son reveladas cunha solución de ácido gálico, alternando con outra de nitrato de prata.\n\nNota de alcance: A pesar de que o proceso non é moi abundante, ten grande importancia na medida en que é a primeira vez que se utiliza o vidro como soporte de negativos. Foi introducido en 1847 por Niepce de Saint Victor e usouse ata 1860. En canto ao seu recoñecemento, a simple vista son difíciles de distinguir. É un procedemento pouco corrente e lento, as placas requiren tempos de exposición da orde dos cinco ou quince minutos, non sendo adecuadas para retratos, polo que acostuman ser fotografías arquitectónicas ou paisaxísticas. Ademais, foi utilizado para imprimir positivos en vidro, que se proxectaron por medio dunha lanterna (diapositivas). A sensibilidade á luz deste proceso era reducida."}
{"id": 1176450, "term": "Negativo á xelatina", "prompt": "Que significa \"negativo á xelatina\"?", "output": "Negativo fotográfico sobre placa de vidro con emulsión ao xelatinobromuro de prata. Nestes negativos a placa de vidro atópase cuberta por unha capa de xelatina cos grans de prata da imaxe. O soporte de vidro é xeralmente bastante fino, no caso dos formatos menores de 9x12 cm pódense atopar vidros de soporte de espesor inferior a 1 mm. Polo xeral, sobre o vidro aplicábase unha capa de xelatina endurecida para aumentar a adherencia da emulsión. O vidro tamén podía ser tratado quimicamente con ácido. A invención desta emulsión supuxo grandes vantaxes fronte ás placas de colodión ao conservar durante moito máis tempo as súas características fotográficas. Esta emulsión, unha vez mellorada, foi empregada noutros soportes (papel e plástico), prolongándose o seu uso ata a actualidade sobre todo na fotografía astronómica. Tamén chamadas \"placas secas\", estes negativos son moi comúns e distínguense pola súa cor escura, aínda que se a imaxe é débil pode cambiar a gris, fronte aos tons marróns e cálidos das placas ao colodión húmido. A súa aparencia pode quedar danada ao raiarse con facilidade.\n\nNota de alcance: Richard Leach Maddox (1816-1902), médico e industrial inglés, traballou en diversos aspectos da fotografía ata que en 1871 descubriu o xelatinobromuro como emulsión, proceso no que se realizaba a exposición e o revelado mentres a solución se atopaba húmida, o que obrigaba o fotógrafo a preparar as placas con anticipación. O 8 de setembro de 1871 publicou no \"British Journal of Photography\" os resultados dos seus experimentos, proceso perfeccionado en 1873 por J. Burgess e Charles Bennett ao elaborar a primeira xelatina sobre placas secas que saíu ao mercado. A finais da década dos setenta, as placas secas substituíron o colodión húmido e na seguinte a emulsión aplicouse a películas de rolo."}
{"id": 1176446, "term": "Negativo ao colodión húmido", "prompt": "Cal é o sentido de \"negativo ao colodión húmido\"?", "output": "Negativo fotográfico sobre placa de vidro, empregado por primeira vez por Frederich Scott Archer en 1851. Tamén se lle coñeceu co nome de colodio e co de celoidina cando se usaba no emulsionado dos papeis fotográficos. A transparencia do vidro, xunto á baixa sensibilidade e gran fino da emulsión ao colodión, lograba que as copias destes negativos, normalmente en papel albuminado, fosen de gran nitidez e detalles de riqueza. A imaxe presenta unha cor crema que pode ter unha tonalidade desde o amarelo ao marrón. É moi brando e ráiase con facilidade polo que se lle adoitaba vernizar para protexelo. Por outra banda, os grosores dos vidros, así como os seus bordos, poden ser irregulares por mor de que o soporte non estaba estandarizado nin se comercializaba para uso fotográfico.\n\nNota de alcance: Frederich Scott Archer (1813-1857), artista polifacético británico, comezou a utilizar o calotipo para fotografar as súas obras. En 1850 descubriu as propiedades do ácido pirogálico como revelador. Ao ano seguinte, a revista \"The Chemist\" publicou o seu método ao colodión húmido para a sensibilización de placas de vidro con sales de prata. O colodión é un líquido viscoso (mestura de nitrocelulosa, alcohol e éter) que, vertido sobre o vidro despois de seco, forma neste unha película transparente e impermeable. Varios fotógrafos intentaron usar o colodión para facer os seus negativos, sen éxito; o colodión seco é impermeable e non permite que as solucións do proceso actúen. Con todo, Archer comezou a usalo \"aínda húmido\", mentres os poros permanecían abertos e permeables. Todas as operacións da fotografía eran executadas rapidamente- sensibilización da placa, exposición, revelado e fixado- antes de que o colodión secase. Os negativos así obtidos significaron un gran paso adiante, pois conxugaban unha excelente definición e unha maior sensibilidade á luz. Os tempos de exposición oscilaban entre 10 e 100 segundos para os negativos de gran formato e entre 5 e 20 segundos en placas de retratos menores. As copias en papel salgado, impresas a partir destes negativos, eran de mellor calidade que as obtidas a partir dos negativos en papel. Cando en 1851 divulgou o seu proceso, Archer non rexistrou nin esixiu dereitos de utilización, polo que o proceso do colodión húmido tivo de inmediato moitos adeptos."}
{"id": 1176447, "term": "Negativo ao colodión seco", "prompt": "Explica o significado de \"negativo ao colodión seco\".", "output": "Negativo fotográfico, sobre placa de vidro, pola aplicación do colodión seco. A súa invención supuxo unha auténtica revolución nos negativos e na fotografía, ao non ser necesario o seu revelado antes de que o negativo se secase.\n\nNota de alcance: Os inconvenientes do proceso de colodión húmido levaron os fotógrafos a intentaren alteracións que facilitasen a execución do proceso e prescindir da sensibilización e revelado no momento no que fotografaban. Intentáronse innumerables variantes para manter o colodión húmido durante máis tempo. Algunhas incluían substancias como o mel, o azucre, a resina e a albumina, que se engadían ao colodión. Unha das variantes frecuentes, suxerida por Richard Hill Norris (1830-1916) en 1856, era cubrir a placa de colodión húmido xa sensibilizada con xelatina líquida ou goma arábiga. A sensibilidade á luz destas primeiras capas de colodión seco era a metade que a das placas húmidas. Tras ser preparadas, as placas conservábanse durante seis meses, o suficiente para seren transportadas en viaxes e expostas no recinto sen necesidade de cuarto escuro. Estas innovacións permitirán a preparación industrial de placas de colodión seco. A Patent Dry Collodion Plate Co. iniciou a produción industrial de placas secas en 1856, que mantivo ata 1866. En 1860, aparecen as placas extra-rápidas, cunha sensibilidade semellante á do colodión húmido e que conservaban a súa sensibilidade durante un ano. A pesar destas grandes innovacións, o proceso do colodión húmido continuou sendo o máis usado."}
{"id": 1176498, "term": "Negativo B/N", "prompt": "Define \"negativo b/n\".", "output": "Imaxe fotográfica, xeralmente en soporte transparente ou translúcido, na que os tons da escena orixinal se atopan invertidos, é dicir, cuxas luces aparecen en ton escuro e cuxas sombras aparecen en ton claro."}
{"id": 1176499, "term": "Negativo Cor", "prompt": "Cal é a definición de \"negativo cor\"?", "output": "Imaxe fotográfica, xeralmente, en soporte transparente ou translúcido, na que as cores da escena orixinal atópanse invertidas, é dicir, as cores aparecen representadas polos seus complementarios."}
{"id": 1176452, "term": "Negativo de copia", "prompt": "Define \"negativo de copia\".", "output": "Negativo que resulta da acción de fotografar calquera orixinal opaco en dúas dimensións, como, por exemplo, unha copia fotográfica ou fotomecánica, un debuxo, un selo (v. Selo de correos), etc."}
{"id": 1176486, "term": "Negativo de separación", "prompt": "Con que significado se emprega \"negativo de separación\"?", "output": "Negativo B/N, normalmente en xogos de tres ou catro, que se obtivo a través de filtros para analizar un orixinal en termos do seu contido en azul, verde e vermello. Úsanse, sobre todo, en impresión fotomecánica e no proceso \"dye transfer\" (reporte por transferencia do colorante)."}
{"id": 1176453, "term": "Negativo duplicado", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"negativo duplicado\"?", "output": "Negativo fotográfico que constitúe unha réplica exacta do orixinal negativo, realizado mediante un procedemento de inversión."}
{"id": 1176454, "term": "Negativo orixinal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"negativo orixinal\"?", "output": "Negativo fotográfico que foi exposto polo autor na cámara fotográfica e que constituíu o punto de partida para a impresión de probas orixinais."}
{"id": 1180777, "term": "Película fotográfica", "prompt": "Dame a definición de \"película fotográfica\".", "output": "Material para a obtención das imaxes fotográficas, flexible e enrolable, formado por unha base delgada de plástico transparente cuberta por unha emulsión sensible. As de branco e negro levan unha soa capa de emulsión, mentres que as de cor teñen polo menos tres, sensibles cada unha a unha cor da luz.\n\nNota de alcance: A orixe desta película remóntase ao procedemento creado por Richard L. Maddox da emulsión de xelatina con bromuro de prata, que se caracterizaba pola sensibilidade e flexibilidade. Hannibal Goodwin patentou en 1887 a primeira película en rolo e con iso conseguiu un cambio radical na fotografía: a democratización do seu uso. En 1888, Eastman lanzou ao mercado a película en rolo xunto a unha cámara fotográfica, chamada \"Kodak n.º 1\", preparada para o efecto para cen disparos. Os soportes foron evolucionando desde o papel ata o poliéster, pasando polo celuloide. A especialidade ou aplicación determina a distinta tipoloxía de películas: infravermella, litográfica, negativa, positiva, ortocromática, pancromática, reversible, etc."}
{"id": 1030155, "term": "Película infravermella", "prompt": "Que quere dicir \"película infravermella\"?", "output": "Película fotográfica sensibilizada para captar as radiacións infravermellas invisibles. Permite obter fotografías que revelan aspectos desacostumados da natureza e dos obxectos. Trátase de películas en follas recubertas, por ambas as caras, cunha emulsión de gran groso, para evitar a tendencia dos raios X a atravesar a película sen afectala."}
{"id": 1030156, "term": "Película lith", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"película lith\"?", "output": "Negativo fotográfico obtido a partir dunha emulsión sensible. Resulta un material moi lento de contraste extremo. Adóitase empregar como fase intermedia en moitos procesos en cor."}
{"id": 1030157, "term": "Película ortocromática", "prompt": "Que quere dicir \"película ortocromática\"?", "output": "Negativo fotográfico obtido a partir dunha emulsión sensible a todas as cores, a excepción do vermello e do laranxa."}
{"id": 1030158, "term": "Película pancromática", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"película pancromática\"?", "output": "Negativo fotográfico obtido a partir dunha emulsión sensible a todas as cores. Foi presentado en 1903 por Agfa."}
{"id": 1176458, "term": "Obxecto gráfico proxectable", "prompt": "Explica o significado de \"obxecto gráfico proxectable\".", "output": "Positivo duplicado ou imaxes fotográficas que precisan proxectores ou visores para a súa visualización."}
{"id": 1176460, "term": "Diapositiva", "prompt": "Que quere dicir \"diapositiva\"?", "output": "Imaxe fotográfica positiva, polo xeral, cun formato de 6x6 cm, sobre soporte transparente, vidro ou plástico. Normalmente, preséntase solta e enmarcada nunha montura de cartón ou plástico e está destinada a ser proxectada ou vista por transparencia nunha pantalla ou nun visor. Dependendo da época, as diapositivas realizábanse mediante placas fotográficas á albumina, ao colodión ou á xelatina. Utilizábanse como imaxes de lanterna máxica para a proxección, e eran montadas nun marco de latón para colgalas diante das fiestras ou inserilas en vidreiras decoradas, ou ben como imaxes estereoscópicas (xustaposición de dúas imaxes que permitían recrear unha sensación de relevo). Algúns soportes de vidro esmerilábanse para garantir unha mellor difusión da luz durante a súa observación.\n\nNota de alcance: Nas artes escénicas, a diapositiva adoita empregarse para producir efectos visuais e como fondo, en lugar dun decorado."}
{"id": 1176510, "term": "Diapositiva B/N", "prompt": "Explica que significa \"diapositiva b/n\".", "output": "Imaxe fotográfica positiva sobre soporte transparente, vidro ou plástico, obtida dunha película en B/N despois da súa exposición e tratamento. As diapositivas en branco e negro forman parte dos procedementos ao xelatinobromuro de prata, nos que a imaxe positiva se obtén directamente sobre un tratamento particular (tratamento invertible) ou por copia a partir dun negativo. Xeralmente, preséntase solta e enmarcada nunha montura de cartón ou plástico. Está destinada a ser vista por proxección nunha pantalla ou nun visor.\n\nNota de alcance: Estas diapositivas non son moi comúns. Os problemas relacionados coa súa conservación e alteración son similares aos que presentan os negativos sobre soporte plástico."}
{"id": 1176511, "term": "Diapositiva Cor", "prompt": "Como se define \"diapositiva cor\"?", "output": "Imaxe fotográfica positiva sobre soporte transparente, vidro ou plástico, que reproduce a gama de cores do orixinal. Xeralmente, preséntase solta e enmarcada nunha montura de cartón ou plástico. Está destinada a ser vista por proxección nunha pantalla ou nun visor. A diapositiva en cor, de revelado cromóxeno, está composta por tres capas sobrepostas de xelatina que conteñen colorantes orgánicos, amarelo-Y, maxenta-M e cian-C, respectivamente. A substancia sensible á luz contén haloxenuros de prata (cloruro, bromuro, ioduro), aínda que os colorantes Y, M e C son sintetizados soamente durante o revelado, o que lle dá o nome de revelado cromóxeno. O soporte, neste caso, é de acetato de celulosa ou de poliéster.\n\nNota de alcance: Estas diapositivas comercialízanse en carretes ou rolos para a proxección (diapositivas que van desde o formato 24x36 mm a 6x7 cm) e en placas flexibles."}
{"id": 1196467, "term": "Diapositiva tricoma Lumière", "prompt": "Dame a definición de \"diapositiva tricoma lumière\".", "output": "Fotografía en cor destinada a ser vista por transparencia ou proxectada. Elabórase sobrepoñendo tres capas de xelatina tinguidas de amarelo, maxenta e ciano (como no procedemento á xelatina bicromada). En comparación coas cores das placas autocromas, os das diapositivas tricromas son moi saturados e luminosos. Preséntanse como imaxes de lanterna máxica estereoscópicas (v. Fotografías estereoscópicas).\n\nNota de alcance: A partir de 1895, os irmáns Lumière tentan a elaboración de imaxes en cor sobre placas de vidro. Para iso aplican o procedemento descrito en 1868 por Louis Ducos du Hauron, que consiste en sobrepoñer tres capas monocromas tinguidas de amarelo, púrpura e azul respectivamente."}
{"id": 1180798, "term": "Diapositiva de lanterna", "prompt": "Con que significado se emprega \"diapositiva de lanterna\"?", "output": "Positivo monocromático sobre soporte de vidro con emulsión, xeralmente en xelatina, aínda que tamén poden ser producidos en colodión. En realidade, é un positivo transparente preparado para a proxección por medio dunha lanterna máxica. Non presenta bordos opacos nin estoxo e sempre é unha imaxe positiva, tanto se é visto con luz transmitida como con luz reflectida. A imaxe, en prata, atópase entre dous vidros, xeralmente cun espazador de papel fino e negro intercalada entre eles. Os dous vidros están unidos por unha tira de papel negro.\n\nNota de alcance: Para distinguilos dos \"ambrotipos\" e das fotografías estereoscópicas, hai que observalas tanto con luz incidente como a contraluz sobre unha mesa."}
{"id": 1176461, "term": "Filmina", "prompt": "Explica que significa \"filmina\".", "output": "Tira de película, xeralmente de 16 a 35 mm, que contén unha sucesión de imaxes estáticas (fotografías, ilustracións gráficas e/ou textos) destinadas a seren proxectadas unha por unha, con son ou sen el. Poden presentarse soltas ou montadas en carretes."}
{"id": 1176464, "term": "Filmina dobre", "prompt": "Define \"filmina dobre\".", "output": "Aquela na que o lado maior de cada secuencia é paralelo aos buratos de arrastre."}
{"id": 1176465, "term": "Filmina simple", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"filmina simple\"?", "output": "Aquela na que o lado menor de cada secuencia é paralelo aos buratos de arrastre."}
{"id": 1180799, "term": "Fotografía estereoscópica", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"fotografía estereoscópica\"?", "output": "Positivo monocromático sobre soporte de vidro con emulsión polo xeral en xelatina, aínda que tamén poden ser producidos en colodión. Polo común, teñen un formato de 11,4 x17,8 cm. Son sempre transparentes positivos, tanto se son vistos con luz transmitida como con luz reflectida. Trátase de imaxes obtidas mediante cámara fotográfica de dous obxectivos, situados a unha distancia similar á que separa os ollos (uns 65 mm). Así, están compostas por dúas imaxes do mesmo tema, en prata, tomadas nun ángulo lixeiramente diferente e colocadas unha xunto a outra na mesma placa de vidro, co obxectivo de ser vistas nun visor estereoscópico ou nunha cámara estereoscópica, producindo un efecto tridimensional. Ás veces, atópanse seladas contra outro vidro protector, unidos por fita de papel negra, xeralmente cun espazador de papel fino e negro entre elas.\n\nNota de alcance: A década dos corenta do século XIX foi experimental e as seguintes, ata finais dos anos setenta, foron de esplendor. Despois dun leve retroceso, as tarxetas recuperáronse a finais de século co lanzamento dos denominados \"boxed sets\" (grupos estoxados) e cos modelos curvados que facilitaban a visión en relevo. Para distinguilos do ambrotipo e da diapositiva de lanterna, hai que observalos tanto con luz incidente como a contraluz sobre unha mesa de luz."}
{"id": 1176466, "term": "Radiografía", "prompt": "Define \"radiografía\".", "output": "Fotografía obtida por medio de raios X. Ademais da súa utilización clínica para diagnósticos médicos, empréganse ademais para procesos de estudo e restauración de obras de arte."}
{"id": 1176463, "term": "Transparencia", "prompt": "Define \"transparencia\".", "output": "Lámina de material transparente que contén imaxes destinadas a ser vistas cun retroproxector ou caixa de luz. Unha simple transparencia pode ser completada con outra transparencia por superposición."}
{"id": 1176502, "term": "Transparencia B/N", "prompt": "Explica que significa \"transparencia b/n\".", "output": "Lámina de material transparente, que contén imaxes destinadas a seren vistas cun retroproxector ou caixa de luz, as luces aparecen en ton claro e as sombras en ton escuro. Unha simple transparencia pode ser completada con outra transparencia por superposición."}
{"id": 1176503, "term": "Transparencia Cor", "prompt": "Explica que significa \"transparencia cor\".", "output": "Lámina de material transparente que contén imaxes destinadas a seren vistas cun retroproxector ou caixa de luz e cuxas cores aparecen representados por tinguiduras orixinais. Unha simple transparencia pode ser completada con outra transparencia por superposición."}
{"id": 1175616, "term": "Paspartú", "prompt": "Que significa \"paspartú\"?", "output": "Montaxe de cartón ou de papel utilizado para a protección e presentación de documentos gráficos (estampas), debuxos e fotografías. Está composto por dúas follas de cartón dun mesmo formato e de gramaxe ás veces diferente, que adoitan estar unidas por unha bisagra de papel ou de tea. O cartón que recobre a cara da imaxe presenta unha ventá, dun formato superior ou igual ao da imaxe, e cuxos bordos se poden cortar en bisel para evitar sombras. Este cartón non só ten un interese estético tamén de conservación ao evitar o contacto do documento, debuxo ou fotografía co vidro do enmarcado ou con outros cartóns durante o almacenamento. Na segunda folla de cartón, a obra fíxase mediante esquinas de papel permanente ou de poliéster, dun tamaño que permita suxeitala eficazmente. O cartón do paspartú debe de cumprir os mesmos criterios que os papeis e cartóns de conservación. En xeral, é de cor branca, marfil, crema ou gris; se se utiliza cartón de cor, débese garantir que a materia colorante non destinga.\n\nNota de alcance: A montaxe en paspartú ten dúas vantaxes: é totalmente reversible e garante a mellor protección durante a exposición, as manipulacións e o almacenamento. Grazas a este, os debuxos ou fotografías dos formatos máis variados poden presentar idénticas dimensións, o que facilita o seu arquivo en caixas estándar."}
{"id": 1030168, "term": "Positivo fotográfico", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"positivo fotográfico\"?", "output": "Imaxe cuxa escala de valores é similar á do motivo fotografado, a través dunha proxección fotográfica cuxas luces aparecen en ton claro e as sombras en ton escuro, ou cuxas cores aparecen representados por tinguiduras orixinais. Trátase dun soporte transparente ou opaco que é copia ou reprodución positiva dun orixinal, sacada dun negativo (v. Negativo fotográfico) mediante impresión fotográfica por contacto ou proxección. O resultado é unha proxección fotográfica cuxas luces aparecen en ton claro e as sombras en ton escuro, ou cuxas cores aparecen representadas por tinguiduras orixinais. Aínda que o termo negativo se utilice para designar obxectos fotográficos -negativos sobre placa de vidro, fotografía flexible, negativo de 35 mm, etc.- para os positivos que se obteñen a partir dos devanditos negativos utilízanse diversos termos, como \"copia\", \"proba\" ou mesmo \"negativo\". Ao longo do tempo un negativo orixinal permite a produción de varias xeracións de copias. As copias máis antigas son as que se realizaron ao mesmo tempo que a toma da fotografía, ou poucos anos despois, fálase entón de \"copia antiga\", \"copia de época\" ou \"vintage\". Cando un fotógrafo realiza unha copia tardía, fálase de \"copia moderna\" ou \"copia posterior\". A última categoría engloba as copias producidas despois da morte do artista, trátase de \"copias póstumas\" ou \"post mortem\"."}
{"id": 1176428, "term": "Cianotipo", "prompt": "Cal é a acepción de \"cianotipo\"?", "output": "Positivo sobre papel obtido por contacto mediante proceso de ennegrecemento directo. Durante a súa exposición ao sol aparece unha imaxe de coloración amarelo-marrón. A imaxe continúa aparecendo durante o lavado e o secado. A emulsión empregada é de sales de ferro, o que dá como resultado unha imaxe final en superficie mate, cunha característica cor azul de Prusia, polo que tamén se lle chamou \"blueprint\" ou copia azul. En canto ao seu recoñecemento, as fibras de papel son claramente visibles, xa que a imaxe non ten aglutinantes nin capas intermedias. A coloración azul de Prusia é en xeral definitoria.\n\nNota de alcance: A súa invención atribúeselle a John Frederick William Herschel (1792-1871) no ano 1842, sendo perfeccionado por Pellet e Pizzighelli. A súa época de máxima popularidade desenvólvese entre os anos 1880 e 1920. Trátase dun dos primeiros procedementos fotográficos que utilizou a sensibilidade á luz con outros compostos diferentes á prata. O cianotipo empregouse na reprodución de ilustracións e pinturas, sendo moi utilizado na copia de documentos e, en especial, nos planos de enxeñería e arquitectura. Para os pictoralistas de finais do século XIX significou unha posibilidade máis de manipular as súas creacións artísticas, en especial Anna Atkins (1799-1871), que editou tres volumes de máis de catrocentas probas co título \"Photographs of British Algae: Cyanotype Impressions\", obra ilustrada con cianotipos realizados mediante a disposición de algas sobre papel sensible."}
{"id": 1211014, "term": "Colotipo", "prompt": "Dame a definición de \"colotipo\".", "output": "Reprodución sobre papel, obtida por un dispositivo de imprenta que utiliza unha matriz de orixe fotográfica sobre placa de vidro (no sentido estrito da palabra non é unha auténtica fotografía). A placa fotográfica, que servirá para imprimir, prepárase seguindo o procedemento da xelatina bicromada. Segundo o grao de curtido da xelatina nas diferentes zonas da matriz, a tinta de imprenta estará máis ou menos fixada. A transparencia efectúase ao aplicar unha folla de papel estucado (cullé) ou baritado sobre placa. A tonalidade final da proba dependerá da cor da tinta.\n\nNota de alcance: Os colotipos identifícanse coa axuda dunha lupa, xa que nas partes escuras pódese distinguir unha retícula de ton descontinuo. En 1868 Josef Albert (1825-1886) patenta en Alemaña, co nome de albertipia, unha nova técnica de impresión fotomecánica que perfecciona as anteriores, ao obter un gran moi fino na reprodución. O colotipo gozou de grande aceptación entre 1880 e 1920. Esta técnica permitía obter desde algúns centenares ata varios miles de exemplares (reproducións de fotografías, tarxetas postais, edicións de arte, etc.). Os colotipos en cor realizábanse mediante a aplicación sucesiva de varias placas coloreadas, nas que se levaban a cabo labores de control e de retoque co obxectivo de garantir unha boa calidade de reprodución. A colotipia adopta diferentes denominacións segundo os países: colografía, fotocolografía, heliotipia ou fototipia."}
{"id": 1176441, "term": "Copia ao carbón", "prompt": "Como se define \"copia ao carbón\"?", "output": "Positivo fotográfico sobre soporte de papel con emulsión composta por xelatina, bicromato e pigmento. O grosor da xelatina é proporcional á opacidade da imaxe. Nas zonas escuras atópanse as capas de xelatina máis espesas, cargadas de pigmento, mentres que nas zonas máis claras o grosor é mínimo e deixa entrever o soporte. Da súa análise visual pódese destacar o ton continuo, gran calidade e permanencia da imaxe, xa que non se desfán nin alteran a cor, así como o gran contraste e a textura aveludada na copia final. A imaxe, satinada ou brillante, a pesar de ser lisa, presenta un lixeiro relevo, aínda que resultará moi pouco pronunciado cando se trata de procedementos ao carbón directo. Poden ser de distinta cor atendendo ao que presentaba o papel de carbón: negro, sepia e marrón púrpura. Estas copias están sinaladas, nalgúns casos, con indicadores como \"Cromotipia\", \"Autotype\", ou \"Fotografía permanente\". Son frecuentes en álbums de paisaxes e monumentos, en imaxes de obras de arte e en retratos de personaxes famosos.\n\nNota de alcance: A copia ao carbón pertence á familia dos procesos denominados pigmentarios. En 1852 William Henry Fox Talbot (1800-1877) demostra que a xelatina asociada ao bicromato de potasio vólvese insoluble ao ser exposta á luz. En 1855, Louis-Alphonse Poitevin (1819-1882) retoma esta propiedade para crear unha técnica que se denominará procedemento ao carbón, incorporando carbono de negro á mestura de xelatina e bicromato de potasio. A partir de 1860 comezan a comercializarse papeis ao carbón recubertos cunha capa de xelatina pigmentada."}
{"id": 1180797, "term": "Copia en goma bicromada", "prompt": "Cal é a acepción de \"copia en goma bicromada\"?", "output": "Positivo fotográfico monocromo sobre soporte de papel con emulsión composta por bicromato e pigmentos coloreados dispersos sobre unha capa de goma arábiga. O grosor da capa é proporcional á densidade da óptica. Nas zonas escuras, as capas de goma cargadas con pigmento son espesas, mentres que nas zonas claras son moi finas. Este positivo obtense por contacto do papel co negativo, segundo o procedemento do mesmo nome atribuído en 1855 ao fotógrafo e impresor francés Alphonse-Louis Poitevin (1819-1882), aínda que os primeiros usos, a partir do ano seguinte, correron a cargo de John Pouncy. O seu aspecto externo varía en función das técnicas que aplicaba cada fotógrafo. En xeral, a imaxe presenta un certo relevo, unha certa rugosidade, e poden ser de calquera cor segundo o pigmento que se utilizase. Aínda que a imaxe non esvaece nin amarela, o papel do soporte pode amarelar lixeiramente.\n\nNota de alcance: O procedemento á goma bicromatada permite unha gran liberdade na interpretación do resultado da imaxe, xa que o fotógrafo pode xogar durante o tratamento coas tonalidades e o aspecto final da súa obra. A utilización dun soporte texturizado reforza os efectos pictóricos e permite liberarse da operación de transferencia. En 1855 Alphonse Poitevin afirmou que, así como a xelatina, outros coloides como a albumina, a fibrina ou a goma arábiga, vólvense insolubles ante a luz cando se mesturan cun bicromato alcalino. En Francia, Rouille-Ladevèze populariza a goma bicromada na exposición do \"Photo-club\" de París de 1894. Nos Estados Unidos, Alfred Stieglitz crea o movemento \"Photo Secession\". Pero, sen dúbida, un dos movementos que máis axuda á difusión desta técnica será o pictoralista, nacido nos anos 1880 en Inglaterra."}
{"id": 1176445, "term": "Cristóleo", "prompt": "Explica que significa \"cristóleo\".", "output": "Positivo fotográfico pegado tras un vidro que, xeralmente, se presenta coloreado por detrás. Na súa preparación, unha copia en papel albumina de gran tamaño pegábase a un cristal curvo e lixábase por detrás case na súa totalidade; o resto da copia facíase transparente por impregnación con aceite, a continuación aplicábase a cor por detrás, así se conseguía que a súa textura non fose visible. Por último, o cristóleo cubríase na parte posterior cun cartón branco.\n\nNota de alcance: Durante o século XIX os cristóleos convertéronse nalgunhas das mellores imaxes coloreadas a man."}
{"id": 1176443, "term": "Daguerrotipo", "prompt": "Explica que significa \"daguerrotipo\".", "output": "Positivo directo de cámara, obtido polo procedemento do mesmo nome. Os formatos son: placa enteira (164x216 mm.), 1/2 placa (114x140 mm.), 1/4 placa (83x108 mm.), 1/6 placa (64x83 mm.) e 1/9 placa (50x64 mm.). O soporte pode ser unha prancha de prata pulida ou, o que é máis corrente, unha chapa de cobre prateado. As zonas claras están formadas por unha amálgama de mercurio e prata, e as zonas escuras son só prata pulida que reflicte unha superficie negra. A imaxe é claramente perceptible cando se ve de modo que reflicte unha superficie negra; nesa situación o observador ve un positivo. Cando o daguerrotipo se observa de modo que reflicte unha superficie branca, a imaxe negativa aparece, isto é, xorden partes escuras como claras e viceversa. Así, a imaxe é única e simultaneamente positiva ou negativa, en función do ángulo de observación e da incidencia da luz. Esta dualidade é a característica máis relevante para recoñecer os daguerrotipos. Para obter unha segunda imaxe é necesario volver tomar a fotografía ou reproducila fotografando o daguerrotipo. Outras características son a súa aparencia de espello, cando vemos a imaxe negativa, e a inversión lateral da imaxe, é dicir, a dereita do tema atópase á esquerda da imaxe. Os daguerrotipos son metálicos e adoitan presentarse encapsulados, ás veces en marcos para colgar na parede ou, de maneira máis habitual, preséntanse protexidos con cristal en estoxos de pel con cuberta, decorados no exterior e forrados de veludo no seu interior. A cuberta ao abrirse axuda a crear a zona escura necesaria para a correcta lectura da imaxe. Nos Estados Unidos fixéronse tamén de plástico para abaratar os custos de fabricación.\n\nNota de alcance: As primeiras fotografías conseguiunas Nicéphore Niépce ao redor de 1882. O procedemento ao betume de Xudea era tan lento que impedía o seu uso comercial. Para seguir as súas investigacións asociouse co pintor, físico e fotógrafo francés Louis-Jacques-Mandé Daguerre en 1829 e realizaron xuntos os primeiros daguerrotipos en 1833, ano da morte de Niépce. Daguerre perfeccionou o invento, que culminou coa presentación oficial na Academia de Ciencias de París o 19 de agosto de 1839. O daguerrotipo xerou ao seu arredor unha importante industria e as imaxes empregáronse xeralmente na obtención de retratos e en paisaxes urbanas e rurais, traballos de investigación e sucesos. En 1840 publicouse o primeiro álbum de litografías a partir de daguerrotipos co título \"Paris ses et environs reproduits par le daguerreotype\". A maior actividade desenvolveuse en Francia e en EE.UU., onde François Gouraud fixo oficial a noticia do invento en Nova York o mes de setembro de 1839 en colaboración con Samuel F. Morse. En España, os científicos interesáronse polo procedemento e seguiron o seu desenvolvemento a pesar da situación sociopolítica. Pedro Filipe Mondau, académico das Ciencias e Artes de Barcelona, presentou o invento nesta institución e apoiou as investigacións de Ramón Alabern, ata que tomou o primeiro daguerrotipo en Barcelona no mes de novembro de 1839. Ao mesmo tempo, Eugenio de Ochoa traduciu \"O daguerrotipo\", cun apéndice explicativo dos traballos heliográficos que Nicéphore Niépce realizara desde 1813. Máis tarde foron editadas outras dúas versións por Pedro Mata e os científicos Juan María Pou e Camps e Joaquín Hysern, o que propiciou a súa divulgación e o aumento da produción."}
{"id": 1196466, "term": "Daguerrotipo coloreado", "prompt": "Que significa \"daguerrotipo coloreado\"?", "output": "Daguerrotipo que é pintado para animar a imaxe. Os fondos tinguíanse de cor azul, as meixelas cun ton rosado e as xoias douradas. Para colorear utilizábanse pigmentos disoltos en aglutinante a base de aceite ou auga (acuarela), que se aplicaba cun pincel sobre a propia imaxe obtida. Co fin de facilitar a adherencia, untábase a placa cun substrato de goma arábica, amidón ou xelatina.\n\nNota de alcance: En 1840, obtivéronse os primeiros daguerrotipos coloreados de xeito manual; doce anos despois, lográronse de maneira directa sobre placas de papel arxentado. Nalgúns daguerrotipos coloreados, nas zonas claras da imaxe, pódese observar un efecto de cor azulada, en realidade este non era produto dunha cor aplicada senón dun fenómeno fotográfico producido pola sobreexposición da imaxe, coñecido co nome de \"solarización\". Os daguerrotipos sobreexpostos xeraban unha fonte de cor azul na área de luces máis altas, aínda que as súas orixes seguen sendo monocromáticos."}
{"id": 1181111, "term": "Diaphanorama", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"diaphanorama\"?", "output": "Fotografía, polo xeral, realizada sobre placa de cristal e positivada á albumina, nela destaca a súa calidade translúcida que lle permite deixar traspasar a luz. O acabado final adoita realizarse sobre papel pintado á acuarela no seu reverso e pegada a un marco curvado para dar sensación panorámica. A parte traseira cóbrese cun lenzo diáfano que tamén se pega ao marco. Todo iso transfírese a unha caixa colocando, no seu interior e tras a imaxe, unha luz para poder ser visionada, orixinalmente unha candea, máis tarde unha lámpada incandescente e, por último, unha luz fría. Nos exemplos máis evolucionados a estes obxectos aplicábaselle un mecanismo reostático co que poder graduar a luz detrás da imaxe, creando así a ilusión de solpores e amenceres, ademais dos efectos de día e noite perseguidos mediante estas imaxes. A maioría das reproducións presentan un furado en sitios estratéxicos; con iso, o efecto, por exemplo, dun farol, dun candelabro, ou da lúa, conséguese por unha serie de puntiños practicados con agullas de tamaño variado polas que traspasa a luz traseira. A súa orixe hai que buscalo nas dioramas de 1820 e, máis remotamente, nos panoramas do século XVIII.\n\nNota de alcance: O \"diaphanorama\" foi inventado polo suízo Franz Nikolaus König, pintor de paisaxes e de xénero, activo tamén como escenógrafo. Despois de realizar algúns experimentos de pinturas sobre teas transparentes (1811), König inaugurou en 1815 a súa \"Exposition du Diaphanorama de la Suisse\", tratábase dunha serie de oito paisaxes á acuarela sobre papel en parte oleato (sal que se forma mesturando ácido oleico cunha base), en parte relado sobre a superficie posterior para obter diversas graos de transparencias; as pinturas estaban iluminadas por detrás, mostradas ao público nun ambiente semiescuro. Con iso, obtíñanse efectos de luz particularmente vivos e acentuados."}
{"id": 1180781, "term": "Debuxo fotoxénico", "prompt": "Dame a definición de \"debuxo fotoxénico\".", "output": "Positivo fotográfico directo sobre papel, segundo un procedemento inventado por William Henry Fox Talbot (1800-1877). A fotografía obtense ao colocar obxectos directamente sobre unha folla de papel sensibilizada, por inmersión sucesiva nunha solución de cloruro de sodio e outra de nitrato de prata. O papel expúñase á luz en contacto directo cos obxectos a reproducir ou no interior dunha cámara escura. A imaxe obtida presentábase en negativo. A parte protexida polo obxecto, que aparece baixo a forma de silueta, permanece clara, mentres que o resto do papel se ennegrece e adopta tinguiduras de cor sepia a marrón escuro. A continuación estabilízase a imaxe mediante a súa inmersión nunha solución saturada de sal común.\n\nNota de alcance: O principal inconveniente do devandito procedemento era o longo tempo de exposición pola pouca sensibilidade da emulsión. Este sistema permitía a obtención de múltiples copias a partir do negativo, aínda que foi considerado inferior ao daguerrotipo pola falta de detalle. Entre os primeiros debuxos fotoxénicos atópanse unha fiestra enreixada e a vidreira da Abadía de Lacock (1835). Talbot presentou os seus traballos sobre o debuxo fotoxénico o 25 de xaneiro de 1839 na Royal Institution de Londres. Este tipo de fotografías pódense utilizar na creación de siluetas ou de máscaras para expoñer outros papeis sensibilizados e producir imaxes positivas. Mentres que algúns historiadores fan unha distinción entre debuxo fotoxénico positivo e o debuxo fotoxénico negativo, para o mundo da fotografía, esta aplicación significa unha nova era, que comeza en 1840 e durará máis de 150 anos: a era dos procedementos fotográficos negativo-positivo."}
{"id": 1176444, "term": "Ferrotipo", "prompt": "Dame a definición de \"ferrotipo\".", "output": "Positivo directo de cámara obtido polo procedemento do mesmo nome. En realidade, trátase dunha variante do proceso de colodión húmido, patentado en 1856 por Hamilton Smith. O soporte está formado por unha lámina ou prancha de ferro, vernizada con colodión húmido ou cunha capa de verniz negro ou marrón. A imaxe resultante é bastante plana, de ton agrisado, baixo contraste e pouco detalle nas sombras, sendo os seus formatos variables ao cortarse con tesoiras. A realización dun ferrotipo é moi parecida á dun ambrotipo, só cambia a natureza do soporte. Non é corrente que os ferrotipos estean encapsulados, aínda que si que veñan montados sobre cartón. No reverso apréciase ben o ferro esmaltado, pero polo anverso pódense confundir cos ambrotipos. Se teñen puntos de óxido, pódese afirmar que é un ferrotipo. Ademais, nestes últimos a imaxe está invertida, como nun espello (a dereita está á esquerda). As medidas correntes van de 225x100 mm a 50x64 mm, pero poden ser tan pequenos como un selo de correos ou estampiña e distribúense en láminas de 12 ou 16, grazas a un aparello fotográfico concibido para tal fin, o que o converte no antecedenteo dos \"fotomatóns\". Para a súa conservación, adoita presentarse en paspartú de papel co formato das \"cartes de visite\", en álbums de familia, en medallóns, en aneis e noutros adornos, mesmo en estoxos. Tamén foi denominado \"tintotipo\" ou \"melanotipo\".\n\nNota de alcance: Os ferrotipos, herdeiros directos do panotipo, eran duros e baratos, polo que se difundiron durante longo tempo en EE.UU. Foron moi populares, empregándose tanto por fotógrafos estables como nas feiras e verbenas ata mediados do século XX, xa que permitía producir rapidamente imaxes a baixo custo; mesmo se utilizou para fabricar cromos que se regalaban coas caixas de galletas ou co chocolate. Mantéñense no mercado ata 1930, a partir deste ano substitúese o colodión pola xelatina e sobreviven nesta nova forma ata 1950. O procedemento foi inventado por Adolphe Martin en 1852 e desenvolvido por Hamiltton L. Smith en 1856, quen cedeu a patente a Williay Peter Neff. Estes fabricárono co nome de \"melanotipo\". O termo ferrotipo foi aplicado por Víctor M. Griswold e o seu uso foi moi popular. Sobre o proceso escribiu Edward M. Estabrooke no manual \"The Ferrotype and how to Make it\". En artes gráficas, os ferrotipos correspóndense a probas en papel obtidas antes da impresión final."}
{"id": 1196461, "term": "Heliocromía directa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"heliocromía directa\".", "output": "Imaxe positiva en cor sobre unha placa de cobre recuberta de prata, segundo os métodos descritos por Edmond Becquerel ou Niépce de Saint-Victor. A fotografía conseguíase directamente sobre unha placa sensibilizada con cloruro de prata. A técnica aplicada non requiría ningún tratamento químico posterior (revelado ou fixado).\n\nNota de alcance: A finais do século XVIII, obsérvase que o cloruro de prata tiña a propiedade de conservar algunhas tonalidades de luces de cor ás que se lle expuñan. Deste xeito, unha capa de cloruro de prata exposta ás radiacións vermellas ou verdes do espectro adoptaba a cor destas mesmas radiacións. En 1848, Edmond Becquerel realizou un certo número de probas de fotografía en cor sobre placas prateadas, denominadas helicromías. Con todo, estas primeiras experiencias presentaban dous grandes inconvenientes: a imposibilidade de fixar as imaxes, que se alteraban lentamente se se expuñan á luz, e o longo tempo de exposición necesario para obtelas."}
{"id": 1176449, "term": "Heliografía", "prompt": "Con que significado se emprega \"heliografía\"?", "output": "Positivo directo en papel, obtido a partir da sensibilización dun soporte (vidro, metal, pedra, etc.), mediante unha capa de betume de Xudea e aceite de esprego quente. As distintas zonas do soporte branqueábanse en maior ou menor grao en función da luz solar recibida.\n\nNota de alcance: Durante o século XIX, antes de que se establecese o vocabulario fotográfico, o termo foi utilizado para englobar indistintamente diversos tipos de fotografía e fotogravado, obtidos mediante un sistema para a reprodución fotográfica a partir de soportes recubertos con substancias como a xelatina e a albumina. En 1827, Nicéphore Niépce (1765-1833) presenta a heliografía con \"Paisaxe desde a fiestra\", considerada como a primeira fotografía ou primeira imaxe fixada sobre un soporte fotosensible grazas a un aparello fotográfico. Esta imaxe foi adquirida polo historiador inglés Helmut Gernsheim en 1952. En 1864, Disdéri publicou en \"Le Moniteur de la Photographie\" unha comunicación sobre un procedemento heliográfico e en 1875 fundouse en Barcelona a Sociedade Heliográfica Española, dirixida polo fotógrafo Heribert Mariezcurrena, o enxeñeiro Miguel Joaritzi e os fotolitógrafos Josep Thomas e Joan Serra, os cales colaboraron na difusión da heliografía ata que Thomas entrou a formar parte do equipo da revista \"La Ilustración\", fundada en Barcelona no ano 1880. O Congreso Internacional de Fotografía de 1889 cambiou o seu nome polo de \"fotocolografía\"."}
{"id": 1196462, "term": "Hillotipo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"hillotipo\"?", "output": "Imaxe positiva obtida en cor, froito dunha sucesión de operacións; preparada sobre unha placa de cobre prateada pulida e exposta sucesivamente a vapores de monocloruro de iodo, de cloro e de mercurio. A continuación, expoñíase á luz e mergullábase en solucións químicas.\n\nNota de alcance: Os hillotipos consérvanse na escuridade. A luz é descrita como un factor de alteración, polo que se recomenda non expoñelos e observalos durante curtos períodos de tempo baixo unha luz lixeira e difusa. En 1850, o estadounidense Levi Hill anunciou en West-Kill a creación dun procedemento capaz de producir daguerrotipos en cor (v. Daguerrotipo coloreado). O proceso, aínda que en principio sufriu unha falta de recoñecemento entrando en declive, foi reconstituído con éxito en 1985. A diferenza entre os hillotipos e a daguerrotipia, radica en que mentres os primeiros producen imaxes en cor, nos segundos trátase de imaxes coloreadas mediante a adición manual de materias colorantes."}
{"id": 1196463, "term": "Panotipo", "prompt": "Con que significado se emprega \"panotipo\"?", "output": "Imaxe positiva monocroma ao colodión húmido sobre un soporte de tea encerada de cor negra. Obtense mediante a transparencia da imaxe do soporte de vidro dun negativo ao colodión sobre unha tea encerada.\n\nNota de alcance: A firma Wülf & Co introduce en 1853 o panotipo no mercado. A técnica utilízase, sobre todo, para a produción de retratos."}
{"id": 1030170, "term": "Papel albuminado", "prompt": "Con que significado se emprega \"papel albuminado\"?", "output": "Positivo fotográfico que contén unha imaxe a base de prata en suspensión que é depositada sobre unha fina folla de papel. Conséguese por unha emulsión á albumina ou clara de ovo, que se mestura con bromuro potásico e ácido acético; cando está seco sensibilízase con nitrato de prata. Grazas á inclusión dun aglutinante, conséguense unhas imaxes máis negativas que as do papel salgado, polo que, no seu tempo, resultou ser o proceso óptimo para positivar as placas definidas de colodión. En canto ao recoñecemento, se as albuminas non veñen montadas sobre cartón, preséntanse enroladas como canudos por efecto da súa contracción ao secaren. En caso de estar encoladas sobre un tubo ríxido non poderán adoptar a forma de cartón, aínda que é moi probable que os cambios de humidade provocasen na capa de albumina unhas gretas moi finas que serán visibles cunha lupa potente. Os papeis albuminados teñen un aspecto satinado, pero tamén poden ser moi brillantes se foron encerados ou vernizados (verniz ao colodión). A imaxe, nas zonas claras, pode ter unha suave tonalidade de amarelada a sepia, debido ás reaccións da albumina que provoca o ton mencionado, así como un certo esvaecemento da imaxe. A partir de 1860, a capa de albumina comeza en ocasións a tinguirse lixeiramente de rosa ou azul, para disimular o seu posterior amarelamento. Estes colorantes, que pertencen á familia dos primeiros colorantes sintéticos, poden esvaecerse se se expoñen á luz. A fibra de papel pódese chegar a ver a través da capa de albumina. A imaxe non ten relevo.\n\nNota de alcance: En maio de 1850, Louis-Désiré Blanquart Evrard (1802-1872) presentou, na Academia de Ciencias de Francia, as primeiras fotografías sobre papel albuminado; o procedemento foi o máis utilizado ata finais do século XIX (1895). O papel albuminado utilizouse para positivar retratos, quitándolle protagonismo ao daguerrotipo. Utilizouse frecuentemente nas \"cartes de visite\", \"cabinet\" e fotografía estereoscópica."}
{"id": 1196469, "term": "Papel aristotipo", "prompt": "Cal é a definición de \"papel aristotipo\"?", "output": "Primeiras emulsións en papel producidas comercialmente a finais do século XIX e utilizadas amplamente por fotógrafos profesionais e afeccionados. Están compostos por un soporte de papel recuberto cunha capa de xelatina mesturada con sulfato de bario, o que lles confire un aspecto liso e branco. A imaxe, un depósito de prata disperso nun aglutinante (xelatina, colodión, caseína, etc.), obtense mediante denegrido directo. Estas fotografías poden ter nomes diferentes: cando se utiliza como aglutinante o colodión denomínaselles aristotipos ao colodión, cando se trata de xelatina falamos de aristotipo á xelatina. En xeral, os aristotipos presentan tonalidades cálidas de cor castaña, que poden variar de violeta a gris segundo o baño de virado aplicado. A estrutura estratigráfica de tres capas (papel, sulfato de bario e capa de aglutinante e partículas que forman a imaxe en suspensión), así como o seu aspecto liso, fan que estes papeis se poidan distinguir dos papeis albuminados e salgados.\n\nNota de alcance: Os aristotipos son os últimos representantes da familia dos procedementos de denegrido directo, pero a súa fabricación industrial e a súa estrutura de tres capas convértenos nos precursores dos papeis fotográficos modernos. Jean Laurent e José Martínez Sánchez introducen no mercado, xa en 1866, os primeiros papeis deste tipo. Os que foron coñecidos nos seus inicios como papeis leptográficos, foron papeis ao clodiocloruro de prata, de aspecto mate ou brillante, listos para o seu uso. Outra das novidades técnicas que presentan foi o feito de que a capa sensible non se estendese sobre un soporte de papel en estado bruto, senón que se preparaba sobre unha capa intermedia de xelatina que contiña un pigmento branco (sulfato de bario). Con todo, e a pesar da súa calidade, non gozaron de éxito e deixan de producirse en 1870. Quince anos máis tarde, a necesidade dun novo tipo de público afeccionado require unha nova técnica de positivado de fácil uso. Este feito fai que se introduzan novamente no mercado os papeis leptográficos, a partir de entón denominados aristotipos, seguindo o nome dunha marca distribuída en Alemaña, e gozando dun gran éxito a partir de 1880 e ata 1940. Entre as múltiples calidades do papel aristotipo, do grego \"aristo\", destacan: a facilidade de uso, resultado estético, maior sensibilidade á luz para o positivado e maior estabilidade."}
{"id": 1180801, "term": "Aristotipo á xelatina", "prompt": "Cal é a acepción de \"aristotipo á xelatina\"?", "output": "Positivo monocromo obtido mediante o proceso de ennegrecemento directo sobre soporte de papel baritado con emulsión de xelatina. A copia componse de tres capas: o papel do soporte, unha capa de barita e unha capa de aglutinante. A diferenza do papel á albumina, a capa de barita impide observar mediante microscopio as fibras do papel. As copias poden presentar un aspecto mate ou brillo, de ton practicamente neutro e de cor marrón púrpura, sendo frecuente que aparecesen montadas sobre un soporte secundario. É case imposible diferenciala do aristotipo ao colodión ou colodión POP."}
{"id": 1180800, "term": "Aristotipo ao colodión", "prompt": "Cal é a definición de \"aristotipo ao colodión\"?", "output": "Positivo monocromo (v. Positivo B/N) obtido mediante o proceso de denegrido directo sobre soporte de papel baritado con emulsión de colodión. A copia componse de tres capas: o papel do soporte, unha capa de barita e unha capa de aglutinante. As fibras de papel distínguense parcialmente nas zonas máis claras da imaxe, baixo a capa de barita ou de preparación. A superficie era lisa e brillante, pero adquiría unha tonalidade mate cando se viraba con platino e ouro. En xeral, preséntanse montados en soporte secundario e é practicamente imposible diferencialo do aristotipo á xelatina ou xelatina POP. Tan só se indica que a non reacción da emulsión ante unha pinga de auga, presupón a existencia dun aristotipo ao colodión."}
{"id": 1196470, "term": "Papel de revelado", "prompt": "Con que significado se emprega \"papel de revelado\"?", "output": "Copia fotográfica (v. Positivo duplicado) que, ao contrario que os papeis de denegrido directo, obtense a partir dun revelado químico. Unha breve exposición á luz produce sobre o papel unha imaxe \"latente\", que se volverá visible tras o baño de revelado. Obtense mediante un proceso aos sales de prata sobre papel baritado e, a partir da década dos anos 70 do século XX, sobre papel plastificado. As imaxes obtidas mediante este proceso teñen unha tonalidade gris neutro. A superficie pode ser mate, brillante ou satinada, branca ou cun ton de cor (crema, amarelo pálido, marfil), de aspecto liso, texturizado, aperlado ou aveludado.\n\nNota de alcance: Os papeis de revelado introdúcense na industria fotográfica a partir dos anos 80 do século XIX. A súa vantaxe reside na rapidez coa que se forma a imaxe. Para positivar negativos xa non será necesario o sol, nin esperar un tempo longo. Seguindo un proceso similar ao dos procedementos negativos, o negativo exponse brevemente sobre o papel fotosensible mediante unha ampliadora e a imaxe vólvese visible despois dun baño de revelado."}
{"id": 1180780, "term": "Papel salgado", "prompt": "Cal é o sentido de \"papel salgado\"?", "output": "Positivo fotográfico sobre papel preparado cunha solución diluída de cloruro de sodio e concentrada de nitrato de prata. Unha vez sensibilizado, o papel colócase nunha prensa de contacto baixo un negativo e exponse á luz solar, formándose unha imaxe positiva de ennegrecemento directo. Aínda que o seu ton orixinal é o marrón avermellado común, a ausencia de aglutinante fai que a súa aparencia sexa mate e de escasa nitidez ou resolución de detalles. Considéranse de gran valor histórico polo que se recomenda a súa facsimilación.\n\nNota de alcance: As copias en papel salgado denomínanse calotipos cando se obteñen dun negativo calotipo, mentres que para as copias de negativos de vidro (albumina e colodión) resérvase o termo \"papel ao sal\" ou \"obtidos en papel salgado\". En 1840, William Henry Fox Talbot (1800-1877) conseguiu fixar sobre unha folla de papel a imaxe virtual da natureza que se forma na cámara escura. A fotografía obtida tras a exposición e revelado presentaba \"luminosidades inversas\". Estas imaxes constitúen os primeiros negativos (calotipos), empregados para a produción de imaxes positivas sobre papel salgado."}
{"id": 1196464, "term": "Placa autocroma", "prompt": "Que quere dicir \"placa autocroma\"?", "output": "Fotografía en cor sobre unha placa de vidro. A cor recréase mediante unha rede de féculas de pataca duns quince microns de diámetro, tinguidas de cor alaranxada, violeta e verde. Sobre esta rede de cor, unha emulsión fotográfica en branco e negro obtura selectivamente algunhas féculas e recrea as cores por síntese aditiva, principio que tamén se aplica nas pantallas dos ordenadores ou dos televisores en cor, así a placa quedaba visible como transparencia. Os monocromos observábanse por proxección sobre unha pantalla ou mediante dispositivos específicos que eran comercializados pola sociedade Lumière (diascopio, cromodiascopio, etc.).\n\nNota de alcance: As placas autocromas foron fabricadas por distintas empresas a partir de 1907. A maioría dos autores pictoralistas empregáronas nas súas creacións pola similitude dos resultados coa pintura. Alfred Stieglitz proxectou varias placas na exposición pictoralista celebrada en Nova York o ano 1909. O seu uso prolongouse ata comezos da década dos trinta do século XX."}
{"id": 1196465, "term": "Placa Lippmann", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"placa lippmann\"?", "output": "Fotografía que restitúe as cores interferenciais, obtidas directamente sobre unha placa de vidro ao xelatinobromuro de prata. A súa exposición na cámara fotográfica, en contacto cunha capa reflectora de mercurio, provoca a aparición de franxas de interferencia. A imaxe obtida componse dunha estratificación de finas capas de prata, cuxo espazamento é proporcional á lonxitude de onda das cores do tema fotografado. O efecto de cor recréase cando se observa a placa inclinada. As placas Lippmann adoitaban montarse pegadas a un prisma de vidro e a súa parte posterior recubríase cun verniz negro. O seu formato é en xeral pequeno, ao redor de 6x9 cm.\n\nNota de alcance: En oposición ás heliocromías indirectas, esperábase que un proceso de heliocromías directas ofrecese nunha única operación todas as cores da natureza. O físico francés Gabriel Lippmann (1845-1921) resolveu o problema rexistrando e recreando as cores mediante un método interferencial. En 1891, conseguiu a primeira imaxe en cor ao mostrar a descomposición do espectro solar. En 1906, descubriu un proceso para a obtención de fotografía en cores, denominado interferencial, e en 1914 un método fotográfico directo para a determinación das diferenzas de lonxitude de onda. O procedemento Lippmann consistía en colocar unha placa de vidro cuberta cunha emulsión de xelatinobromuro de prata nun aparello fotográfico adaptado. A superficie de vidro sen emulsión colocábase fronte ao obxectivo e a superficie sensible poñíase en contacto co mercurio, axudándose dun chasis especial. Durante a exposición, os raios luminosos atravesaban a capa sensible e reflectíanse no mercurio que impresionaban a emulsión, seguindo unha rede específica para cada lonxitude de onda. Despois do revelado, ao observarse o incidente mediante reflexión baixo unha determinada luz negativa, esta era difractada nos depósitos estratificados de prata, reproducindo cores similares ás que se observaban nunha burbulla de xabón."}
{"id": 1180795, "term": "Platinotipo", "prompt": "Explica o significado de \"platinotipo\".", "output": "Copia fotográfica positiva obtida por contacto co negativo do papel de platino, segundo o procedemento patentado por William Willis en 1873 e coñecido co mesmo nome ou co de platinotipia. As copias en platino presentan imaxes formadas por partículas metálicas de platino, dispersas sobre e entre as fibras de papel. Son imaxes de excelente calidade, de cor neutra, sen brillo e cunha rica gama de grises, con innumerables tonalidades e sutís variacións tonais.\n\nNota de alcance: Son imaxes de gran calidade, de cor neutra, sen brillo e cunha rica gama de grises, con innumerables tonalidades e sutís variacións tonais. A platinotipia consistía en impregnar o papel cunha solución de cloroplatinita de potasio que, unha vez exposto, se revelaba nun baño quente de óxido oxálico. Desde 1840 foi estudada por Robert Hunt e patentada, en 1873, por William Willis (1841-1923) en Inglaterra. Empregouse ata mediados da segunda década do século XX, aínda que era caro e de dificultade técnica. Foi utilizado polos pictoralistas e vangardistas: Stieglitz, Steichen, Strand, Weston e Evans, entre moitos outros."}
{"id": 1176500, "term": "Positivo B/N", "prompt": "Explica o significado de \"positivo b/n\".", "output": "Positivo fotográfico sobre soporte transparente ou opaco, que é copia ou reprodución positiva dun orixinal sacado dun negativo mediante impresión fotográfica por contacto ou proxección. Trátase dunha proxección fotográfica cuxas luces aparecen en ton claro e cuxas sombras aparecen en ton escuro."}
{"id": 1176501, "term": "Positivo Cor", "prompt": "Dame a definición de \"positivo cor\".", "output": "Positivo fotográfico sobre soporte transparente ou opaco, que é copia ou reprodución positiva dun orixinal sacada dun negativo mediante impresión fotográfica por contacto ou proxección. Trátase dunha proxección fotográfica cuxas cores aparecen representados por tinguiduras orixinais."}
{"id": 1181146, "term": "Positivo duplicado", "prompt": "Como se define \"positivo duplicado\"?", "output": "Positivo fotográfico que constitúe unha réplica exacta do orixinal positivo. En realidade trátase de copias en papel que non son orixinais, senón reproducións posteriores partindo dun positivo. Estes positivos duplicados distínguense dos orixinais porque: os bordos da fotografía non acaban na imaxe senón nunha liña gris e sombreada; a fotografía ten unha lixeira ou unha gran perda de nitidez que, en calquera caso, non se debe de confundir co desenfoque, aparecendo brillos nalgún lugar da imaxe; e porque as zonas de sombra adoitan presentar faltas de detalle que non son debidas a unha subexposición."}
{"id": 1181109, "term": "Positivo orixinal", "prompt": "Cal é a definición de \"positivo orixinal\"?", "output": "Fotografía na que os tons da imaxe corresponden aos do obxecto orixinal fotografado, a partir da cal se poden obter copias en papel que non son orixinais, senón que resultan reproducións posteriores partindo dun positivo."}
{"id": 1176429, "term": "Woodburytipo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"woodburytipo\".", "output": "Positivo fotográfico monocromo sobre papel obtido mediante o procedemento de reprodución fotomecánica. A imaxe está constituída por negro de carbono dispersado nun aglutinante (xelatina) aplicado a unha folla mediante un molde, seguindo a técnica desenvolvida por Walter Bentley Woodbury no ano 1864. A constitución e o aspecto dos \"woodburytipo\" ou \"fotoglitipo\" (ton continuo, cor, brillo) fan que estas imaxes sexan similares ás fotografías ao carbón, polo que é complicado diferenciar unha imaxe producida cunha ou outra imaxe.\n\nNota de alcance: Emprégase ata ben entrado o século XX, sendo masivamente utilizado para a ilustración de libros. En Europa foi denominado como \"fotogliptia\", aínda que esta non é realmente unha fotografía, xa que a imaxe final non é o resultado da acción da luz sobre unha superficie sensible. A \"fotogliptia\", producida por un dispositivo de impresión mecánico, pertence ao grupo das técnicas fotomecánicas, cuxo interese reside na súa rápida reprodución e na gran cantidade de copias obtidas. En xeral, pódense distinguir as impresións fotomecánicas pola súa estrutura descontinua, composta por unha ensamblaxe máis ou menos densa de redes de puntos ou liñas, negras ou de cor, recoñecibles facilmente mediante unha lupa. A diferenza destas, as imaxes fotográficas presentan unha gama extensa e continua de valores tonais que van do negro profundo aos matices máis sutís de gris. Con todo, existen algúns procesos fotomecánicos que imitan o resultado fotográfico, como a \"woodburytipia\", técnica inventada en 1864 por Walter Bentley Woodbury (1834-1885) en Inglaterra."}
{"id": 1196953, "term": "Promenade", "prompt": "Define \"promenade\".", "output": "Formato de fotografía estándar introducido en tempos do colodión húmido. Implántase cara a 1875 e as dimensións da copia son de 100x185 cm, montada sobre cartón de 110x210 cm."}
{"id": 1196952, "term": "Vitoria", "prompt": "Cal é o sentido de \"vitoria\"?", "output": "Formato de fotografía estándar introducido en tempos do colodión húmido, intermedio entre a \"carte de visite\" e o \"cabinet\". Introdúcese cara a 1870 e as dimensións da copia son de 75x115 cm, montada sobre cartón de 83x122 cm."}
{"id": 1212169, "term": "Paraugas difusor", "prompt": "Como se define \"paraugas difusor\"?", "output": "Paraugas convencional de material branco translúcido utilizado para dispersar a luz directa do flash. Estes utensilios proporcionan unha iluminación suave, similar á dunha caixa de luz."}
{"id": 1212170, "term": "Paraugas reflector", "prompt": "Que quere dicir \"paraugas reflector\"?", "output": "Paraugas convencional negro con recubrimento lustrado de cor branca ou prata. Utilízase para reflectir a luz do flash cara ao suxeito. Proporciona unha luz intensa e contrastada."}
{"id": 1191674, "term": "Visor estereoscópico", "prompt": "Define \"visor estereoscópico\".", "output": "Peza óptica baseada na visión estereoscópica ou tridimensional, hoxe coñecida como 3-D. Desde as súas orixes, responden a unha inmensa cantidade de modelos, que ían desde as que non superaban os 5 cm aos mobles fabricados en madeira, de case un metro de envergadura (v. Visor estereoscópico de columna). Na súa forma máis popular, consistía nun bastidor con dous oculares colocados nun extremo da base que sostiña os chasis das copias. Para enfocar e superpoñer o par había que axustar a separación entre os oculares e as imaxes. Os exemplares máis desenvolvidos levaban as unidades montadas no interior dunha caixa pechada, ben cun reflector, que servía para iluminar as copias, ou ben cun vidro opal no fondo oposto dos oculares, de tal forma que o conxunto se puidese dirixir cara a unha fonte luminosa e observar as transparencias.\n\nNota de alcance: O visor estereoscópico considerouse como a peza óptica máis destacada dos medios visuais que, xunto coa lanterna máxica, alcanzou grande éxito e difusión no século XIX, grazas a que ofrecía unha forte impresión da realidade espacial, apoiándose tan só nunha imaxe, polo xeral fixa. A percepción tridimensional da escena conseguíase mediante un visor binocular, aplicado a un soporte estereoscópico, como consecuencia da visión binocular dos seres humanos que permite apreciar a lonxitude, profundidadee anchura dos obxectos, así como as distancias relativas entre eles, recompoñendo dúas das claves da interpretación do espazo: volume e distancia. A utilización de dúas imaxes para provocar efectos estereoscópicos foi aplicada en 1838 por Charles Wheatstone, ao estudar un método para facer debuxos que puidesen observarse cun sistema de espellos para conseguir a imaxe tridimensional. O visor estereoscópico deseñado por Wheatstone constaba basicamente de dous espellos orientados cara a fóra cun ángulo de 45º con respecto á liña de visión. Os espellos dispúñanse de modo que reflectisen un par estereoscópico de imaxes colocado nun plano paralelo á devandita liña imaxinaria. En 1849, David Brewster deseñou un visor baseado nun novo principio, que situaba as fotografías nun plano paralelo a dúas lentes prismáticas colocadas na liña de visión. Así, os raios das imaxes dereita e esquerda, en lugar de aparecer como procedentes de dúas fotografías separadas, parecían vir dunha soa fotografía estereoscópica situada nun punto de encontro dos dous feixes de raios converxentes. O visor de Brewster, presentado unicamente na Exposición Universal de 1850, serviulle de modelo á maioría dos aparellos fabricados durante a segunda metade do século XIX, como o presentado por Oliver Wendell Holmes en 1859, quen acuñou o termo \"estereografía\". A el mesmo e a Charles d ' Almeida, debémoslles igualmente o procedemento de estereoscopia denominado \"aniglifia\"."}
{"id": 1191676, "term": "Visor estereoscópico «Mexicano»", "prompt": "Explica o significado de \"visor estereoscópico «mexicano»\".", "output": "Visor estereoscópico en madeira, metal e vidro, considerado como un dos modelos manuais máis sinxelos do mercado e de gran difusión, sobre todo, nos Estados Unidos a principios do século XX. Está composto por dúas lentes (prismas cadrados), viseira de metal niquelado, empuñadura pregable e puntal deslizante para suxeitar as vistas presentadas en papel fotográfico.\n\nNota de alcance: O visor estereoscópico é un aparello que mestura no noso cerebro dúas imaxes ou fotografías diferentes, producindo unha soa imaxe estereoscópica que crea unha ilusión de profundidade. A estas vistas chámaselles tridimensionais ou fotografías estereoscópicas."}
{"id": 1191675, "term": "Visor estereoscópico de columna", "prompt": "Cal é a acepción de \"visor estereoscópico de columna\"?", "output": "Visor estereoscópico, en madeira e vidro, composto por placas de 4x10,5 cm, bandexa móbil para dobres vistas transparentes, dous obxectivos con separación variable, construídos de forma que puidesen conter no seu interior series de entre cincuenta e duascentas imaxes. Os máis desenvolvidos poden levar manivela e mecanismo de avance e subida de placas, dúas asas, tres caixóns para almacenaxe das vistas e almacén pechado incorporado cunha porta e contendo doce bandexas.\n\nNota de alcance: O tamén coñecido como taxiphote ou visor estereoscópico americano fabricado por Jules Richard é o estereoscopio máis significativo da época (finais do século XIX comezos do XX), e foi considerado como o modelo máis sofisticado de visores estereoscópicos. Estes aparellos chegaron a ser utilizados tamén como máquinas comecartos."}
{"id": 1194280, "term": "Obxectos asociados á arte gráfica", "prompt": "Explica que significa \"obxectos asociados á arte gráfica\".", "output": "Denominación xenérica aplicada aos diferentes procesos empregados polo artista para actuar sobre un soporte deixando nel o seu sinal -unha imaxe, unha forma, unha liña, unha cor-, sendo esta susceptible de ser trasladada a outro soporte distinto, xeralmente papel, ao poñer en contacto as superficies de ambos mediante a presión exercida cunha prensa, despois de tinguir o primeiro destes soportes ou matriz. Devandito proceso pode repetirse tantas veces como desexe o artista e de acordo sempre coas limitacións específicas de cada técnica. O papel resultante ao que se transfire a impronta tinguida da matriz, recibe o nome de estampa, e o proceso de impresión estampaxe. Se o artista incide na matriz con instrumentos cortantes ou por medio da acción dun ácido mordente formando tallas, sucos, ocos, cortes, etc., as técnicas de arte gráfica utilizadas reciben o nome de gravado. Non toda a arte gráfica é gravada. A litografía e a serigrafía, por exemplo, permiten obter estampas múltiples e exactamente repetibles, é dicir, son manifestacións de arte gráfica, pero nestas técnicas non se grava, non se incide sobre a matriz, de maneira que non poden incluírse dentro da definición de gravado.\n\nNota de alcance: A utilización do termo arte gráfica para referirse ao conxunto de procedementos na obtención de estampas, non está exenta de certas imprecisións de carácter etimolóxico. Así, resulta habitual atopar en moitos manuais de técnica e de historia da arte relativa á estampa, o vocábulo \"gravado\" identificando todos os aspectos relativos á estampa. Unha vez admitidas as súas limitacións para aglutinar a todos os tipos de estampas e ás técnicas asociadas a elas, faise necesaria a procura dun significante totalizador. A solución proposta é a expresión arte gráfica. Non hai dúbida de que a estampa é unha manifestación artística da mesma entidade que un debuxo ou unha pintura, dos que, entre outros aspectos de índole estética, se diferencia pola condición de unicidade destes. O problema colócase, con todo, co adxectivo gráfico. Etimoloxicamente a súa raíz atópase no vocábulo grego \"grapho\", cuxo significado é a liña, trazo. Tendo en conta que a linguaxe de moitas estampas é a liña, resultaría conceptualmente apropiada a expresión arte gráfica. Con todo, a partir da segunda metade do século XVIII, o artista gráfico emprega con maior frecuencia procedementos baseados na sintaxe da mancha, é dicir, técnicas de natureza pictórica. Por outra banda, unha segunda acepción do vocábulo grego fai referencia á escritura e ao debuxo. É certo que moitos debuxos están construídos a partir dunha linguaxe estritamente lineal, de modo que parecería correcto definilos como obras de arte gráfica. De feito son moitos os especialistas que utilizan a expresión arte gráfica para designar tanto a estampa como o debuxo. Non obstante, a pesar das dificultades apuntadas e ante a inexistencia dunha alternativa máis idónea, admitimos a validez do significado proposto."}
{"id": 1011559, "term": "Estampa", "prompt": "Cal é a acepción de \"estampa\"?", "output": "Soporte non ríxido, xeralmente papel, ao que se transferiu a imaxe -liña, forma, mancha, cor- contida nunha matriz, traballada previamente mediante algún dos procedementos de arte gráfica. En definitiva, a estampa é o produto final da arte gráfica; e a multiplicidade, a súa característica máis xenuína. Recibe este nome porque o proceso de impresión denomínase estampaxe.\n\nNota de alcance: No ámbito popular, están moi estendidos termos como gravado ou lámina para referirse ás manifestacións en papel obtidas a partir do tinguido e prensado dunha matriz. Con todo, son usos incorrectos (v. Obxectos asociados á arte gráfica)."}
{"id": 1180949, "term": "Alfabeto", "prompt": "Explica que significa \"alfabeto\".", "output": "Conxunto de signos gráficos representativos das letras, mediante as cales se fixa e plasma de modo gráfico-visual a escritura manual, mecánica ou electrónica e que se utilizan para representar os sons dun idioma.\n\nNota de alcance: Desde un punto de vista lingüístico, un alfabeto rexistra só letras. Non comprende as cifras, nin tampouco se teñen en conta as distintas clases de letras, como versaletas ou cursivas, vooados, nin certos signos como os de puntuación, de entoación e os auxiliares. Con todo, tipograficamente tales elementos forman parte dun alfabeto, e cando se adquire un tipo de letra, todos os elementos forman parte del."}
{"id": 1030248, "term": "Anuncio publicitario", "prompt": "Cal é a acepción de \"anuncio publicitario\"?", "output": "Documento no que se inclúe calquera tipo de lenda, inscrición, signo, símbolo ou estrutura, acompañadas ou non de ilustracións, que tende a dar a coñecer ou divulgar ao público en xeral, feitos, actividades, noticias, bens ou circunstancias semellantes, con ou sen fins comerciais."}
{"id": 1176436, "term": "Anuncio de escaparate", "prompt": "Cal é a definición de \"anuncio de escaparate\"?", "output": "Documento, normalmente de cartón e de forma rectangular, emitido con fins comerciais. Adoita estar fixado no escaparate dos establecementos.\n\nNota de alcance: Desde a Antigüidade, coa creación das primitivas lonxas atopamos os primeiros \"publicistas\" que, como na actualidade, utilizaban os muros para fixaren os seus anuncios. Así, por exemplo, os establecementos anunciábanse a través dos paneis de mármore con rechamantes letras. Tamén empregaban grandes lonas estendidas no chan, coidando especialmente a colocación dos artigos para a súa mellor exposición. Pero é durante o Imperio Romano cando realmente se concibe o escaparate. O propio Séneca recomenda baleirar as tendas para encher estes espazos. Os romanos foron tamén os primeiros en crearen catálogos de artigos, con iso fomentaban e daban auxe ás feiras comerciais, tamén entón desenvolveuse a forma e estrutura dos anuncios exteriores, ao estilo de modernos slogans como \"só vendo flores para os namorados\". A invención da imprenta (ca. 1440) converterase nun factor esencial pola súa capacidade de reproducir un número de imaxes rapidamente, o que será aproveitado para a creación de carteis e anuncios. Un dos feitos que máis influíu no mundo comercial e na súa publicidade foi a Revolución Industrial, debido á súa capacidade de producir en serie grandes cantidades de obxectos, ao mecanizarse os sistemas. Por iso, empézase a facer indispensable a publicidade, cuxo obxecto é atraer ao público e provocar nel a necesidade de consumir. Xa no século XX, advírtese a revolución dos medios de audiovisuais no campo da publicidade. Neste momento o escaparate confórmase xa como un concepto independente e, como tal, necesita un desenvolvemento e unha formulación correcta, co obxecto de levar a bo termo a súa finalidade última; promover a venda por medio da atracción e o estímulo."}
{"id": 1029431, "term": "Billete de banco", "prompt": "Explica o significado de \"billete de banco\".", "output": "Documento ao portador que ordinariamente emite o banco nacional dun país e circula como medio legal de pagamento. Entre as súas características cabe destacar, por exemplo: a de ser pagadoiro á vista, sen prazo algún, en moeda metálica; a de ser sempre pagadoiro ao portador; e a de non producir xuros. Na súa impresión utilizáronse tres sistemas clásicos: a litografía ou impresión plana, sen relevo ningún ao tacto; a tipografía, impresión alta ou en relevo que, igual que a anterior, ao tacto non produce sensación de relevo; e a calcografía, talle doce ou impresión baixa, sistema de impresión que sempre deixa a tinta en relevo sobre o papel, o que pode apreciarse ao tacto ou mesmo a simple vista."}
{"id": 1180928, "term": "Billete con selo en seco", "prompt": "Explica o significado de \"billete con selo en seco\".", "output": "Billete de banco do século XIX no que, á parte das firmas, poñíase un selo en seco como un signo máis de autenticidade. Noutras ocasións, e para evitar as falsificacións, estes billetes presentábanse en portelo para que se lles cuñase como signo de lexitimidade.\n\nNota de alcance: En España, trala proclamación da Segunda República, cuñáronse os billetes en circulación en 1931. Do mesmo xeito que o Goberno de Burgos o fixo, durante a Guerra Civil, cos que estiveron en circulación en 1936. Por decreto lei, datado en Salamanca o 12 de novembro de 1936, o Goberno de Burgos privou de valor aqueles billetes que foron postos en circulación polo Banco de España republicano a partir do 18 de xullo de 1936, á vez que obrigou a cuñaros billetes emitidos antes da sublevación. No preámbulo xustificábase tal determinación na necesidade de evitar \"ao pronto tempo o atesouramento\", así como na perda de valor dos billetes republicanos, polo \"escandaloso saqueo do ouro\" que deixou o banco emisor sen reservas. O Banco de España en Burgos comprou setenta máquinas manuais para cuñar os billetes cun selo en seco, que contiñan a inscrición \"ESTADO ESPAÑOL-BURGOS\". O decreto estableceu un tope de quince días para o cuñado en \"territorio nacional ocupado\". Durante este prazo, os billetes podíanse presentar nas sucursais do Banco de España ou en caixas de aforro e bancos. Na zona republicana, o goberno de Largo Caballero prohibiu o 29 de novembro de 1936 a circulación e tenencia dos billetes \"alterados por estampas facciosas\" e declarou os seus posuidores \"inimigos do réxime\" republicano."}
{"id": 1180927, "term": "Billete de circulación restrinxida", "prompt": "Cal é o sentido de \"billete de circulación restrinxida\"?", "output": "Billete dos primeiros bancos emisores, incluído o Banco de España, no que o seu cambio quedaba limitado a unha rexión ou cidade. Estes \"billetes domiciliados\" levaban o nome da sucursal en que eran pagadoiros nun selo cuñado no anverso, reverso ou nos dous sitios á vez. Tamén se poden diferenciar polas cores dos reversos nalgunhas das súas emisións. Co tempo foise ampliando o ámbito de circulación, ata chegar á circulación xeral."}
{"id": 1180926, "term": "Billete defectuoso", "prompt": "Como se define \"billete defectuoso\"?", "output": "Billete de banco que presenta algún fallo producido en calquera das fases da súa fabricación. Entre os máis usuais pódense atopar: variacións das cores por alteración das tintas, dobreces ou engurras do papel na impresión, impresións desprazadas, fallos na numeración, así como a aparición da marca de auga desprazada ou volteada debido a unha mala colocación do papel."}
{"id": 1180934, "term": "Billete falso", "prompt": "Cal é a acepción de \"billete falso\"?", "output": "Billete de banco que foi imitado dun xeito fraudulento, no que se intenta plaxiar as marcas de auga, a numeración, etc.\n\nNota de alcance: Estas emisións ilexítimas foron motivo de colección ata os nosos días."}
{"id": 1180931, "term": "Billete habilitado", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"billete habilitado\"?", "output": "Billete de banco apto para a circulación na que aparecen as firmas do Gobernador, Interventor e Caixeiro, feito diferenciador dos non habilitados ao faltar a firma deste último.\n\nNota de alcance: Ata o ano 1856 as firmas dos billetes de banco eran sempre manuscritas. En abril do citado ano, a petición do Banco de España, autorízase por Real Orde para que a firma do Gobernador sexa de selo, continuando as firmas a man do Interventor e do Caixeiro, substituíndose posteriormente a firma destes últimos pola dos empregados de Intervención e Caixa. En 1871 autorízase que todas as firmas se estampen por medios mecánicos."}
{"id": 1180933, "term": "Billete inutilizado", "prompt": "Cal é o sentido de \"billete inutilizado\"?", "output": "Billete de banco que por algunha circunstancia foi retirado da circulación. O usual foi desmonetizalos mediante trade circular, corte de tesoiras, etc.\n\nNota de alcance: Estes exemplares foron obxecto de colección, en particular os emitidos polo Banco de Zaragoza."}
{"id": 1180932, "term": "Billete non circulado", "prompt": "Define \"billete non circulado\".", "output": "Billete de banco que, unha vez autorizada a súa confección, aprobados os debuxos, pranchas, etc. e confeccionada a tirada, por algunha circunstancia especial non chegou a poñerse en circulación oficial, normalmente por cuestións de tipo histórico como conflitos bélicos, golpes de estado, etc."}
{"id": 1180930, "term": "Billete provisional", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"billete provisional\"?", "output": "Billete de banco que foi posto en circulación durante un tempo provisional, que xeralmente responde a períodos de emerxencia en caso de guerra. Como exemplo pódense citar os billetes de 1938 de 100 pesetas \"valedeiros por dous anos\" e os cheques-billetes de Bilbao, Santander e Xixón, principalmente."}
{"id": 1180929, "term": "Billete sobrecargado", "prompt": "Con que significado se emprega \"billete sobrecargado\"?", "output": "Billete de banco con sobrecargas ou letreiros adicionais estampados despois da súa emisión, ben de xeito tipográfico ben con selo de caucho. Así por exemplo, algúns billetes con letreiros adicionais nos que se pode ler \"ÁFRICA\", outros con \"REPÚBLICA ESPAÑOLA\", ou os billetes provisionais emitidos en Xixón en 1937, cun selo de caucho estampado prorrogando o seu vencemento."}
{"id": 1180836, "term": "Vale real", "prompt": "Dime cal é a definición de \"vale real\".", "output": "Título dunha antiga débeda pública. Os vales reais, emitidos durante os reinados de Carlos III e Carlos IV, foron considerados como o primeiro papel moeda coñecido en España. Tratábase dunha forma de débeda pública, creada en 1780, para facer fronte aos gastos da guerra contra Inglaterra e á falta de liquidez causada pola interrupción das remesas procedentes das colonias. Levaban o distintivo de ser dados polo rei, as firmas do Tesoureiro Xeral e do Contador de Data e Guerra da Tesourería Maior, así como o selo ou cifra da emisión e renovación. Tamén figuraba, manuscrito, o nome da persoa que os subscribía e o ano en que circularían, pois debían renovarse anualmente na Real Tesourería ata a súa extinción por redención do capital.\n\nNota de alcance: O vale real era admitido por todas as caixas públicas como pagamento de débedas, contribucións ou créditos coa Real Facenda e tiña validez nos pagamentos de comercio por xunto."}
{"id": 1032126, "term": "Bo para estampar", "prompt": "Cal é a acepción de \"bo para estampar\"?", "output": "Proba de estampaxe definitiva á que debe adaptarse toda a tirada. Unha vez concluído o traballo sobre a matriz, lévanse a cabo unha serie de ensaios destinados á procura adecuada de tintas, papeis ou método de estampaxe que convén ao procedemento gráfico empregado. Cando se chega á proba definitiva, ante a total conformidade do artista, o estampador procede a marcala coa expresión \"bon à tirer\", BAT, ou o seu equivalente en español, bo para estampar. A totalidade da tirada debe facerse conforme ás pautas establecidas no \"bon à tirer\"."}
{"id": 1176155, "term": "Caixa de mistos", "prompt": "Cal é a acepción de \"caixa de mistos\"?", "output": "Recipiente, normalmente de forma rectangular ou cadrada, para conservar fósforos. A súa tapa presenta unha gran variedade iconográfica con retratos e figuras femininas, masculinas, tipos rexionais, toureiros, tipos militares, reis, figuras mitolóxicas, caricaturas, escenas de sátiras políticas, etc. Sobre as imaxes están impresos os nomes das fábricas, ilustradores, talleres, características do produto e se son \"Provedores da Real Casa\".\n\nNota de alcance: No século XIX, en España, recórrese a este soporte para a difusión de heroes e fazañas. Na década dos 80 dese mesmo século, foron frecuentes os álbums para a colección das fototipias estampadas nas caixas de mistos, sendo algunhas destas series dedicadas aos grandes guerreiros da historia."}
{"id": 1175961, "term": "Calendario", "prompt": "Cal é a definición de \"calendario\"?", "output": "Tipo de documento de publicación anual na que, día por día, semana por semana, quincena por quincena, mes por mes, etc., se indica a data de cada día, a súa correspondencia cun día da semana, datos relixiosos e astronómicos, e mesmo efemérides. O calendario é un sistema de distribución dos días do ano en meses e semanas, baseado no movemento dos corpos celestes."}
{"id": 1175962, "term": "Calendario de peto", "prompt": "Define \"calendario de peto\".", "output": "Calendario de pequeno tamaño co que o fabricante ou comerciante obsequia os seus clientes. Adoita estar composto por unha ou varias follas, no seu verso normalmente ten impreso o calendario do ano en curso, ademais do santoral, así como a publicidade dos produtos e establecementos comerciais. Adoitan estar ilustrados con figuras ou retratos, publicidade de diferentes produtos, monumentos, etc."}
{"id": 1175963, "term": "Calendario mural", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"calendario mural\"?", "output": "Documento que representa o paso dos días agrupados en unidades superiores con diversos tamaños e formas: rectangulares, circulares e con bordos acuñados. Na parte inferior préndense as follas do calendario. Adoitan ter un remache para colgalo da parede. Están ilustrados con figuras e retratos que presentan unha gran diversidade de tipos, actitudes e indumentaria, con diferentes produtos, paisaxes, etc., ademais de levar impresa a publicidade do comercio, da fábrica ou do anunciante."}
{"id": 1176368, "term": "Taco de calendario", "prompt": "Explica o significado de \"taco de calendario\".", "output": "Conxunto de follas de papel superpostas que forman o calendario. No caso do calendario mural estas sitúanse na metade inferior."}
{"id": 1176369, "term": "Folla de calendario", "prompt": "Cal é a definición de \"folla de calendario\"?", "output": "Cada unha das follas de papel que superpostas forman o calendario. No caso dun calendario de manuscrito litúrxico, este adoita ter doce follas (unha para cada mes do ano), polo xeral ten forma de cadernos de seis follas ou dun de doce e iso nun mesmo volume."}
{"id": 1011696, "term": "Carné", "prompt": "Dame a definición de \"carné\".", "output": "Caderno de pequeno tamaño constituído por folliñas que conteñen un determinado número de selos, do mesmo ou diferente valor e deseño, impresos xuntos e en ocasións en parellas capicúas.\n\nNota de alcance: Con relativa frecuencia as tapas do carné, así como as marxes situadas ao redor dos selos, aparecen cubertas con propaganda, o que fai que nalgúns casos sexan vendidos cun certo desconto en relación á suma dos valores faciais dos selos que os integran. O primeiro país que emitiu selos expendidos en carné foi Luxemburgo en 1895, datando os primeiros españois, que contiñan catro selos conmemorativos do ingreso de España e Portugal na Comunidade Europea, do 7 de xaneiro de 1986."}
{"id": 1007044, "term": "Carné de baile", "prompt": "Dime cal é a definición de \"carné de baile\".", "output": "Pequeno libro de anotacións dos bailes comprometidos. Preséntase en forma de libriño de dúas follas cun prego central atado, normalmente cun cordón de seda. Outra forma consiste nunha serie de follas unidas nun extremo por un pequeno remache. Adoitan adoptar a forma silueteada dos motivos representados: paipai, cesta de flores, bolso, etc. O cordón que atravesa o anel leva no seu extremo un pequeno lapis. Os materiais cos que se realizaban estes utensilios son moi variados: marfil, carei, nácar, acibeche, etc. Tanto a materia como os motivos decorativos con que se adornaban, determinaban o estado civil da súa propietaria: as solteiras utilizaban o nácar, as casadas o marfil e o acibeche reservábase ás viúvas, o que facilitaba a información sobre o estado civil da dama á que os cabaleiros pretendían solicitar un baile. No texto impreso adoitan aparecer datos como a entidade organizadora, a data, se é un carné de señora ou de cabaleiro, etc.\n\nNota de alcance: Durante a España do romanticismo, tarxeteiros e carnés de baile non podían faltar entre os complementos que unha dama debía levar no bolso. Os nobres e burgueses decimonónicos organizaban periodicamente diversos acontecementos sociais que lles permitían abrir as portas dos seus pazos. As damas tiñan a obriga de acudiren a estas festas cun caderno no que, por rigorosa orde de petición, debían anotar os nomes dos cabaleiros que solicitaban un baile. Os bailes decimonónicos contaron cun estrito protocolo que había de seguirse de maneira escrupulosa, tanto por parte dos anfitrións como pola dos invitados. Pola súa banda, os propietarios debían enviar as tarxetas de convite de oito a quince días antes da festa, sendo obrigada unha resposta. Á chegada dos invitados entregábaselles ás señoras un programa coas pezas que se ían tocar. Os cabaleiros achegábanse á dama para solicitarlle un baile e esta apuntaba o seu nome no carné por rigorosa orde de petición, era \"norma\" obrigada que unha muller nunca podía rexeitar unha invitación masculina, en caso contrario considerábase como unha descortesía. Así mesmo, estaba estipulado que un invitado sempre lle ofrecese o primeiro baile á moza á que acompañaba, tendo en conta que nunca debía de bailar cunha mesma dama máis de catro pezas na mesma velada. Pola súa banda, o dono da casa debía ocuparse de que todas as mulleres bailasen, ofrecendo a súa compañía ás menos solicitadas."}
{"id": 1012807, "term": "Carta cartográfica", "prompt": "Cal é a definición de \"carta cartográfica\"?", "output": "Representación da parte marítima ou marítimo-costeira, do espazo aéreo, da esfera celeste ou ben dun sector concreto do Universo. O habitual é que a carta sirva para atender as necesidades dos navegantes, tanto aéreos como náuticos. As cartas deseñáronse para traballar con elas: sobre elas localízanse obxectos ou fenómenos, trázanse traxectorias ou márcanse rumbos para a navegación marítima, fluvial -nos grandes ríos navegables- ou aérea."}
{"id": 1181288, "term": "Carta aeronáutica", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"carta aeronáutica\"?", "output": "Carta de navegación especialmente preparada para a aviación. As de aproximación e aterraxe, en pequenas e medianas distancias, son en xeral mapas topográficos adaptados para a aviación mediante engadido de cores vivas. As cartas de navegación a alta velocidade, lonxe da aproximación á aterraxe, reducen ao mínimo o fondo topográfico, atenuando as cores e dando máis relevancia ás informacións aeronáuticas: axuda electrónica, radionavegación, etc. Resaltan os planos urbanos, os de aeroportos, os perfís topográficos, os obstáculos. As de navegación a alta velocidade, lonxe da aproximación á aterraxe, reducen ao mínimo o fondo topográfico, atenuando as cores, e dan máis relevancia ás informacións aeronáuticas: axuda electrónica, radionavegación, etc."}
{"id": 1181290, "term": "Carta de rumbo", "prompt": "Explica o significado de \"carta de rumbo\".", "output": "Carta para a navegación aérea ou marítima, coa determinación da estima e do rumbo- carta de rumbos, xeralmente en forma de fita -, así como para a doutros medios de localización e dos itinerarios."}
{"id": 1181287, "term": "Carta de liñas de navegación aéreas", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"carta de liñas de navegación aéreas\"?", "output": "Carta aeronáutica de itinerario na que se representan as rutas de liñas aéreas regulares, os aeroportos de escala e outros datos de interese xeral para os pasaxeiros de avións. Como no caso das liñas marítimas, é unha cartografía que tamén ten un carácter temático."}
{"id": 1195392, "term": "Carta de navegación aeronáutica do mundo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"carta de navegación aeronáutica do mundo\"?", "output": "Carta aeronáutica internacional que cobre toda a superficie do globo terrestre e ten un fondo planimétrico detallado, de presentación uniforme. Composta por follas de escala 1:1.000.000 a cargo da Organización Internacional de Aviación Civil. Coinciden coas do Mapa Internacional do mundo."}
{"id": 1195390, "term": "Carta de navegación con instrumentos", "prompt": "Que quere dicir \"carta de navegación con instrumentos\"?", "output": "Carta aeronáutica realizada para a aproximación a un aeroporto, proporcionando vistas de fronte e de perfil do proceso de aproximación con instrumentos. Inclúe as instalacións de radio que se achan en ruta, as altitudes, os terminais de chegada, obstáculos, etc. A escala máis frecuente é: 1:250.000."}
{"id": 1195391, "term": "Carta de navegación visual", "prompt": "Explica que significa \"carta de navegación visual\".", "output": "Carta aeronáutica similar aos mapas xerais, que reflicten unha selección de características recoñecibles nun aeroporto e os seus arredores, tales como cidades, estradas, liñas férreas, etc., así como outros elementos significativos, como balizas. A escala máis frecuente é a de 1:250.000."}
{"id": 1181289, "term": "Carta astronómica", "prompt": "Explica que significa \"carta astronómica\".", "output": "Carta cartográfica ou mapa que representa, sobre un plano, unha parte do Universo estrelado: galaxias, constelacións, sistema solar, ou un astro concreto.\n\nNota de alcance: Existen cartas astronómicas desde a máis remota Antigüidade, pero as máis coñecidas son: a do sistema aristotélico no que a Terra ocupa o centro do Universo e a cúpula celeste pechada por estrelas; a do sistema de Tolomeo coa Terra como centro do Universo, e a do sistema copernicano co Sol como centro do seu sistema e a Terra como un planeta máis que xira ao seu arredor."}
{"id": 1012805, "term": "Carta astronáutica", "prompt": "Cal é a acepción de \"carta astronáutica\"?", "output": "Carta cartográfica de itinerario na que se representan as rutas para a navegación máis aló da atmosfera terrestre."}
{"id": 1181292, "term": "Carta celeste", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"carta celeste\"?", "output": "Carta cartográfica ou mapa básico ou temático no que se representan por separado os elementos dun fenómeno composto. É a visión que do Universo se ten desde a Terra. Na esfera celeste, situado o observador no centro desta, sobre o horizonte ou plano que corta a esfera celeste en dous hemisferios, sitúase na súa fronte o Norte e ás costas o Sur; á esquerda o Oeste e á dereita o Leste. Sobre a súa cabeza, a 90º o cénit (intersección da vertical dun lugar coa esfera celeste) e baixo os seus pés, no outro hemisferio, o nadir (punto da esfera celeste diametralmente oposto ao cénit). Cando se representa como un plano - sistema ecuatorial -, presenta dous polos: o Norte na parte superior da carta, e o Sur na inferior, pero o Leste aparece á esquerda e o Oeste á dereita- efecto espello-. A liña central horizontal é o \"ecuador celeste\", equivalente ao ecuador terrestre (0º), e os círculos equivalentes aos paralelos terrestres son as liñas de \"declinación\", equivalente á latitude terrestre. As liñas verticais son círculos máximos, equivalentes aos meridianos terrestres. As interseccións entre o plano da Eclíptica e ecuador celeste denomínanse equinoccios e o de primavera é o \"punto vernal ou aries\". A distancia entre o círculo máximo dun astro e o punto vernal é o que se chama \"ascensión recta\", equivalente á lonxitude terrestre. Nas coordenadas astronómicas a ascensión recta é marcada con números romanos. O máis frecuente é atoparse dúas cartas ou mapas celestes hemisféricos- Norte ou Sur -, e dentro deles a visión do ceo en determinados graos de declinación. Para representar as estrelas circumpolares, como se faría se se representase un polo terrestre, sitúase o polo no centro, a declinación indícana círculos concéntricos e a ascensión recta radios que saen do polo. Polo movemento de precesión da Terra, as coordenadas dun punto cambian lentamente- un xiro completo cada 25.800 anos -, pero a forma das constelacións permanece inmutable."}
{"id": 1195386, "term": "Carta estelar xiratoria", "prompt": "Cal é a acepción de \"carta estelar xiratoria\"?", "output": "Carta celeste en forma de disco -planisferio- que xira arredor dun dos polos e no que unha lámina recortada permite ver soamente as estrelas visibles nun lugar e un momento determinados."}
{"id": 1181293, "term": "Carta planetaria", "prompt": "Explica que significa \"carta planetaria\".", "output": "Carta cartográfica ou mapa que nos mostra, a distintas escalas, a totalidade ou distintas zonas do planeta ou ben diferentes satélites conforme estes van sendo explorados. Existen cartas lunares, con especial precisión deste satélite terrestre, e mapas de Marte, Xúpiter, Saturno, e cantos astros próximos van sendo explorados e cartografados."}
{"id": 1181326, "term": "Carta mariña", "prompt": "Explica que significa \"carta mariña\".", "output": "Carta cartográfica que, en xeral, representa todo o relacionado co espazo oceánico e o seu ámbito costeiro. É unha cartografía básica, pero, como ocorre a certos mapas de carácter militar, teñen por si mesmas unha finalidade de navegación ou de orientación de rutas, de aí que se sitúen entre a cartografía básica, polo seu reflexo á realidade; a cartografía especial ou específica, dedicada a unha función concreta; e a temática, pola simboloxía relativa ao uso ao que se destinan. As súas escalas varían segundo a necesidade de detalle e, a diferenza dos mapas topográficos, as series de cartas non se fan cunha escala uniforme. En España, unha das principais series é a de escala 1:50.000. No seu deseño búscase facilidade de lectura, sinalización e adecuación ao medio para o que se realizan. Pódense distinguir entre: carta oceanográfica e carta náutica."}
{"id": 1180847, "term": "Carta náutica", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"carta náutica\"?", "output": "Carta cartográfica dunha zona mariña ou doutra superficie acuática -un gran río ou lago, un mar interior, etc.- e da costa correspondente, cos datos necesarios para a navegación. Existen moitas variedades de cartas náuticas. Inclúen cartas de navegación en mar aberto, cartas xerais de navegación con ou sen radar, sinalización de costas, mapas de costas para navegar preto delas, costas dos portos para utilización na súa entrada e ancoraxe. Chámanse cartas planas ou de punto menor ás que abarcan pequenas distancias -navegación costeira-, e mercatorianas ou de punto maior ás dos espazos abertos e amplos- navegación de altura. Nelas é clave a liña loxodronómica de navegación. Todas mostran, localizados con precisión, elementos tales como costas, sondas, encalladoiros, faros, boias e radio-axudas. Distínguense: o portolano, a carta náutica xeral, cartas de arrombamento, carta de navegación costeira, carta de portos e prácticas de navegación e cartas de liñas de navegación marítimas e fluviais."}
{"id": 1180907, "term": "Aproche", "prompt": "Como se define \"aproche\"?", "output": "Carta náutica que representa con detalle as zonas próximas aos portos, entradas de canles, así como as zonas de maior importancia ou perigosas para a navegación. A súa escala está comprendida entre 1:40.000 e 1:20.000."}
{"id": 1180905, "term": "Carta de arrombamento", "prompt": "Define \"carta de arrombamento\".", "output": "Carta náutica en escalas variables, segundo a superficie que se represente, que oscilan xeralmente entre 1:250.000 e 1:2.000.000 -en España entre 1:2.000.000 e 1:3.000.000-. Pode haber distintos tipos como a carta de recalar ou de recalada e a carta de rumbo.\n\nNota de alcance: Este tipo de cartas destínanse á navegación de altura e ás tomas de contacto co continente."}
{"id": 1181332, "term": "Carta de liñas de navegación marítima e fluvial", "prompt": "Que quere dicir \"carta de liñas de navegación marítima e fluvial\"?", "output": "Carta náutica de itinerario na que se representan as rutas marítimas, os portos de escala e outros datos de interese xeral para os pasaxeiros dos buques. En realidade esta carta está máis próxima á cartografía temática."}
{"id": 1180906, "term": "Carta de navegación costeira", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"carta de navegación costeira\"?", "output": "Carta náutica cunha escala comprendida entre 1:40.000 e 1:250.000 -en España entre 1:50.000 e 1:200.000-. Destínase á navegación propia da costa, derrotas de cabotaxe e ao turismo."}
{"id": 1181286, "term": "Carta de portos", "prompt": "Define \"carta de portos\".", "output": "Carta náutica de escala superior a 1:40.000 -en España escalas superiores a 1:50.000-. Xeralmente son utilizadas para o atraque de buques nos diques do porto."}
{"id": 1181285, "term": "Carta náutica xeral", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"carta náutica xeral\"?", "output": "Carta náutica a pequena escala, inferior a 1:1.000.000- en España entre 1:3.000.000 e 1:30.000.000-."}
{"id": 1180849, "term": "Portolano", "prompt": "Que quere dicir \"portolano\"?", "output": "Carta náutica medieval que aparece despois do século XII, tras o descubrimento do compás, sen escalas de latitude nin de lonxitude. Son sobre todo un trazado de costas, cos seus arrombamentos e demoras; os rumbos son magnéticos. Caracterízase por ter contraídas as dimensións Norte Sur e ir cruzada por unha encrucillada de liñas formada polos radios de 16 rosas náuticas, cos seus centros dispostos en circunferencia, mediante os cales orientaban o seu rumbo os navegantes.\n\nNota de alcance: Os portolanos dos séculos XV e XVI son os primeiros pasos da cartografía moderna, ao tratarse da primeira modalidade de carta náutica non suxeita a método algún de proxección antes de inventarse o de Mercator. Os primeiros exemplares elabóranse, fundamentalmente, en Mallorca e Xénova. Ao correr os anos os portolanos fóronse perfeccionando e enriquecendo con novos datos, incorporando ámbitos nórdicos, orientais e atlánticos. Nas súas lendas os portolanos italianos empezaron utilizando un latín culto. Os exemplares mallorquinos son os que antes e máis se interesan por introducir novos coñecementos sobre a África atlántica e polas illas que ao Occidente se ían descubrindo no océano. Ademais, os mallorquinos, normalmente, incorporan o nome de quen os fai, a data e o lugar e, cando poden, decóranos coas barras de Aragón."}
{"id": 1181327, "term": "Carta oceanográfica", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"carta oceanográfica\"?", "output": "Carta cartográfica ou mapa que representa feitos ou fenómenos relativos ao medio oceánico e mariño en xeral. Como cartas oceanográficas pódense distinguir: a carta batimétrica, carta de correntes, carta de bioloxía mariña e carta de pesca."}
{"id": 1181328, "term": "Carta batimétrica", "prompt": "Como se define \"carta batimétrica\"?", "output": "Carta oceanográfica cuxo fin fundamental é a representación do relevo e da profundidade submarina. Cando se realiza a grande escala utilízanse curvas batimétricas equidistantes, que representan formas da superficie terrestre baixo as augas e a súa profundidade respecto do nivel do mar; tan só se utiliza en cartas de grande escala. En cartas a pequena escala aplícanse as tintas batimétricas, zonas de profundidade mariña representadas con distinto matiz, desde o branco para a plataforma continental, ata o azul intenso para as fosas abisais.\n\nNota de alcance: A miúdo, ás cartas batimétricas tamén se lles chama mapas batimétricos por teren un uso de investigación oceanográfica."}
{"id": 1181330, "term": "Carta de bioloxía mariña", "prompt": "Dime cal é a definición de \"carta de bioloxía mariña\".", "output": "Carta oceanográfica que representa a vida nos océanos. É unha carta temática cuxa base é a investigación da bioloxía mariña."}
{"id": 1181329, "term": "Carta de correntes", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"carta de correntes\"?", "output": "Carta oceanográfica que representa as correntes de augas oceanográficas ou mariñas: velocidades, dirección, sentido, salinidade, temperatura, profundidade, etc."}
{"id": 1181331, "term": "Carta de pesca", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"carta de pesca\"?", "output": "Carta oceanográfica que representa de maneira detallada o fondo mariño, resaltando datos para a práctica da pesca. É unha carta temática."}
{"id": 1175674, "term": "Cartel", "prompt": "Explica o significado de \"cartel\".", "output": "Medio de publicidade e de información visual. Os carteis -escasas veces executados manualmente por unidade- a miúdo están impresos. Os formatos grandes nos que se imprimen permiten distinguilos a distancia. Aínda que teñan diversos soportes, o máis habitual é o papel e, accesoriamente, o plástico ou a tea. Poden levar só texto, ou tamén debuxos e fotografías (en negro ou en cor) acompañados de frases breves, ou tamén montaxes combinando debuxo, foto e texto curto (slogan ou similares). Os papeis para carteis, destinados a máquinas de impresión por follas, sérvense en formato estándar de 65x100, 80x120 e 120x160. Estas son as súas dimensións usuais, ou os seus múltiplos cando o formato final de cada exemplar necesita o ensamblado de varios pregos.\n\nNota de alcance: O cartel ilustrado en folla solta aparece no século XVIII, contribuíndo poderosamente ao seu desenvolvemento o descubrimento da litografía en 1789, as cores seranlle incorporadas a partir do século XIX. Desde o último cuarto do século XIX, coincidindo cos avances industriais e das artes gráficas, o cartel foi considerado como un dos máis poderosos medios de comunicación. Debido á súa forza publicitaria, polas súas dimensións e cores vivas, o seu medio natural foi a rúa, onde todo o mundo podía velos mentres camiñaba."}
{"id": 1175757, "term": "Cartel conmemorativo", "prompt": "Cal é o sentido de \"cartel conmemorativo\"?", "output": "O que está impreso por unha soa cara que, xeralmente exposto ao público, anuncia a celebración dunha efeméride que se organiza en memoria ou recordo de alguén ou de algo."}
{"id": 1175758, "term": "Cartel de espectáculos", "prompt": "Como se define \"cartel de espectáculos\"?", "output": "Tipo de cartel que xorde para darlle publicidade á celebración de eventos que permiten a diversión ou a evasión, tales como espectáculos musicais, teatrais, circenses ou de tipo deportivo."}
{"id": 1175765, "term": "Cartel de baile", "prompt": "Cal é a acepción de \"cartel de baile\"?", "output": "Aquel que anuncia as salas ou locais onde se organizan bailes populares amenizados por orquestras. Xeralmente os seus convocantes son entidades de carácter privado. A estrutura común, en canto aos seus ingredientes verbais, é a do lugar, o tipo de baile, data, prezo e programa. En canto á iconografía, adóptase a propia segundo a característica do baile que se publicita.\n\nNota de alcance: Os autores reservan a expresión \"cartel de baile\" para aqueles espectáculos de baile organizados por entidades privadas, distinguíndoo do \"cartel festivo ou de feiras\" que se reserva a eventos similares convocados por algún organismo público."}
{"id": 1175760, "term": "Cartel de cine", "prompt": "Que significa \"cartel de cine\"?", "output": "O que anuncia unha película cinematográfica que se está a exhibir ou cuxa estrea está próxima. Adoitan conter o nome da película, o local onde se proxecta e fotografías dalgunha escena desta. Pode incluír, ademais, un xogo de fotografías reducidas dos actores máis coñecidos.\n\nNota de alcance: Estes produtos publicitarios de carácter impreso poden chegar a ser entendidos como arte, destacando polo valor da súa orixinalidade e singularidade. O cartel de cine foi enteiramente pictórico ata finais dos anos 1860, momento no que se incorporan as posibilidades compositivas da fotografía. Actualmente o seu deseño está influído pola informática."}
{"id": 1175762, "term": "Cartel de circo", "prompt": "Cal é o sentido de \"cartel de circo\"?", "output": "Aquel que ten un formato de gran verticalidade, onde os elementos tipográficos se ordenan por encima ou debaixo dunha imaxe. O cartel de circo desenvolveu unha linguaxe específica moi codificada, e a súa característica fundamental son as cores vivas, os grandes formatos e a mensaxe directa. Poden clasificarse en dous grupos claramente diferenciados: por unha banda, destacan aqueles que fan referencia ao espectáculo en xeral, os que describen o programa completo; e, por outro, aqueles que anuncian un número ou artista determinado. Os primeiros adoitan presentar unha considerable complexidade gráfica pola abundancia de elementos que aparecen, aínda que sobre todo destaca a figura do pallaso. Tamén se imprimen carteis nos que o lugar do pallaso se ve ocupado por algún animal como o león- animal paradigmático do circo- ou os cabalos. En xeral, este tipo de carteis pretende facer un resumo dos números que terán lugar baixo a carpa: equilibristas, acróbatas, domadores, todo tipo de animais, etc., mesmo pode aparecer o público, sempre sorprendido e divertido. Estas imaxes adoitan rodear o espazo onde se colocan os nomes dos artistas participantes en cada función, así como outras informacións de utilidade para o público. Ademais, na maior parte das ocasións o nome do circo encabeza o cartel. A pesar desta normalización, na linguaxe do cartel circense sempre houbo excepcións. Como xa se dixo, poden aparecer exemplares nos que se anuncie un número específico ou un artista determinado. Este tipo de carteis é aparentemente máis sinxelo, posto que o número de elementos é menor. Neste caso, a dificultade céntrase no exercicio de síntese que debe realizar o deseñador, xa que ten que transmitir toda a intensidade dun número nunha soa imaxe. Neste grupo a variedade de solucións é enorme; en numerosas ocasións recórrese ao rostro do protagonista, xa sexa un mago, un trapecista ou un pallaso, sobre todo se se trata de personaxes coñecidos polo público.\n\nNota de alcance: Tanto os carteis como as fotografías e as tarxetas postais ilustradas son elementos básicos na publicidade do circo e dos seus artistas. O cartel é o medio publicitario que o circo utilizou desde os seus inicios para anunciar a súa chegada. Incluso adoitan anteceder á chegada do propio circo; foron e seguen sendo o medio publicitario por excelencia. Ademais utilizouse profusamente, xa que o negocio circense implica un gran repertorio de publicidade co fin de atraer o público ao espectáculo. Anuncios nos xornais, programas de man e, sobre todo, grandes carteis colocados na rúa foron os reclamos utilizados polas empresas do sector."}
{"id": 1175763, "term": "Cartel deportivo", "prompt": "Explica o significado de \"cartel deportivo\".", "output": "Aquel que, xeralmente exposto en público, está destinado a anunciar ou informar sobre un evento deportivo. Adoita conter o nome da competición, a data, o lugar e a hora, ademais dalgunha fotografía ou debuxo do evento ao que se refire."}
{"id": 1175761, "term": "Cartel de teatro", "prompt": "Que significa \"cartel de teatro\"?", "output": "Aquilo que anuncia unha ou varias representacións dramáticas. O formato máis corrente é o cartel-programa, convencionalmente ordenado e incluíndo, de arriba a abaixo: un encabezamento, co lugar da función destacado tipograficamente; a continuación, a delimitación temporal; a descrición do contido da función que se publicita, empregando diferenzas de tamaño ou de cor para distinguir algún artista principal; e, finalmente, os detalles económicos. Os elementos visuais consisten en adornos tipográficos, escudos e orlas e algunhas ilustracións."}
{"id": 1194892, "term": "Cartel de aviso", "prompt": "Como se define \"cartel de aviso\"?", "output": "Cartel de teatro, invención do cómico granadino Cosme de Oviedo, que substituíu os pregóns que anunciaban os programas de comedias. Os carteis, segundo Antonina Rodrigo, escribíanse a man, con caracteres de bo tamaño e con caligrafía gótica en almagre, e se pegaban, con engrudo, na porta dos currais de comedia e das pousadas. Así mesmo eran utilizados para, ao día seguinte da estrea, anunciar o triunfo do autor ou da obra. Díaz de Escovar precisa, igualmente, que os carteis foron en principio manuscritos, e neles facíase preceder ao propio título da obra a locución \"comedia famosa\" ou \"a gran comedia\", coa excepción de Tirso de Molina, que chamaba ás súas \"comedia sen fama\"."}
{"id": 1175764, "term": "Cartel taurino", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cartel taurino\"?", "output": "Aquel nos que a tauromaquia é a protagonista da publicidade que nel se desprega. En canto aos encabezamentos, ata 1840 fan referencia ao carácter de privilexio real que tiña o festexo, mentres que a partir desta data o máis usual é o de \"Praza de Touros\". A continuación, colócanse os detalles da corrida: ganderías, número de touros, nomes dos destros, data e hora, etc. Os motivos iconográficos máis usuais son: o touro, o cabalo, os utensilios da lidia, as sortes, retratos de toureiros e escenas da praza. O de formato alongado actual aparece en 1843, cunha decoración de motivos arquitectónicos góticos que se mesturan con temas de flores e lazos.\n\nNota de alcance: Xa no século XVIII se documenta unha tradición española de carteis taurinos, con moito texto. O cartel anunciador dunha corrida de touros no Porto de Santa María, de 1782, é un bo exemplo deste cartel taurino inicial, de gran tamaño, cun gravado pequeno no centro -un picador en acción-, e unha prolixa relación de matadores, picadores e banderilleiros que intervirán no espectáculo. Pero no século XIX, eses carteis comezan a ampliar os gravados e a alixeirar o texto. Entre outros, consérvase un datado no ano 1856, de autor anónimo, orixinal, por canto se trata dun cartel redondo, simulando unha praza de touros, co texto dentro. O primeiro renovador do cartel taurino español, xa cara a finais do século XIX, é o pintor aragonés Marcelino de Unceta (1835-1905)."}
{"id": 1175774, "term": "Cartel de exposicións", "prompt": "Dame a definición de \"cartel de exposicións\".", "output": "O que anuncia a celebración dunha mostra pública de artigos de industria, arte, ciencia, etc. Salvo que haxa algún simbolismo obrigado adoitan ter unha ampla liberdade tipográfica. Ademais dos datos da exposición, tales como lugar, data e horarios, adoita conter algún detalle que a singulariza."}
{"id": 1175747, "term": "Cartel festivo", "prompt": "Cal é o sentido de \"cartel festivo\"?", "output": "O que anuncia acontecementos festivos programados nas distintas cidades e pobos, nos que se combinan o profano (corridas de touros) e o relixioso (as procesións), o popular (cucañas, xigantes e cabezudos) e o distinguido (teatro, ópera, certames literarios), o feiral (exposicións de gando ou de artesanía local) e o festivo (iluminacións, fogos artificiais)."}
{"id": 1175750, "term": "Cartel de carnaval", "prompt": "Explica que significa \"cartel de carnaval\".", "output": "O que anuncia a festa popular que, co nome de entroido, se celebra os tres días que preceden á Coresma. Xeralmente debúxanse personaxes ataviados con máscaras e disfraces."}
{"id": 1175751, "term": "Cartel de feiras", "prompt": "Que quere dicir \"cartel de feiras\"?", "output": "Aquel que anuncia as feiras agrícolas ou gandeiras que, con orixe nos antigos mercados, se celebraban con carácter anual en datas sinaladas polo seu significado relixioso e que polo xeral adoitan ser acompañados por diversos festexos. Algunhas das feiras máis representadas nestes carteis son as de maior raizame. No século XIX, este tipo de cartel evoluciona cara á representación de feiras industriais, máis que agrícolas ou gandeiras e, sobre todo, cara ás grandes exposicións internacionais."}
{"id": 1175752, "term": "Cartel de festas patronais", "prompt": "Que quere dicir \"cartel de festas patronais\"?", "output": "O que anuncia as tradicionais festas e feiras, que anualmente se celebran na maioría de cidades españolas para conmemorar as súas festas patronais, nelas combínase unha intención festiva ademais da relixiosa."}
{"id": 1175754, "term": "Cartel de Nadal", "prompt": "Define \"cartel de nadal\".", "output": "Aquel co que cada ano se presenta a campaña do Nadal. Os carteis oficiais destas festas corresponden, xeralmente, aos diferentes Concellos, que adoitan convocar concursos e premios para a elección do seu deseño.\n\nNota de alcance: O cartel de Nadal foi un xénero que espertou grande interese entre os artistas, polas posibilidades de vincular o deseño con formas de expresión populares autóctonas."}
{"id": 1175755, "term": "Cartel de Primavera", "prompt": "Como se define \"cartel de primavera\"?", "output": "Cartel que anuncia os actos que se celebran na maioría das cidades e pobos españois para conmemorar as festas que se celebran nesta estación do ano e nas que se combina unha intención festiva ademais da relixiosa. Xeralmente teñen texto impreso e ilustracións. Os máis representativos ou coñecidos son aqueles que anunciaban a Semana Santa ou a Feira de Abril de Sevilla.\n\nNota de alcance: Os industriais e comerciantes locais adoitan ser os patrocinadores dos programas e dos carteis de primavera. En España, durante o último cuarto do século XIX, o cartel chegou a alcanzar unha grande importancia como base do deseño gráfico, ofrecendo aos pintores desa xeración unha nova vía de expresión para as súas ideas artísticas."}
{"id": 1175753, "term": "Cartel de Semana Santa", "prompt": "Explica que significa \"cartel de semana santa\".", "output": "Cartel promocional da Semana Santa en cuxa confección adoita mesturarse a relixiosidade e a tradición. No seu deseño, ademais da data e lugar de celebración, cada ano represéntase unha figura da imaxinería propia dos pasos procesionais máis característicos de cada localidade."}
{"id": 1194894, "term": "Cartel propagandístico", "prompt": "Define \"cartel propagandístico\".", "output": "O que, xeralmente exposto ao público, ten unha acción ou efecto de dar a coñecer algo co fin de atraer adeptos. O seu obxectivo non está na adquisición ou venda de bens de consumo, senón na difusión de doutrinas (políticas, relixiosas, artísticas), opinións, etc. Os seus compoñentes básicos son: a imaxe, que debe caracterizarse polo seu poder de impacto, e un texto ou slogan convincente e fácil de memorizar."}
{"id": 1175738, "term": "Cartel político", "prompt": "Como se define \"cartel político\"?", "output": "Aquel cuxo fin é propagar doutrinas, opinións, etc., e que é elaborado por un organismo (Estado, partido político, etc.). O seu obxectivo non está na adquisición ou venda de bens de consumo, senón na difusión de ideoloxías políticas, facendo uso do cartel como elemento propagandístico. Os seus compoñentes básicos son: a imaxe, que debe caracterizarse polo seu poder de impacto, e un texto ou slogan convincente e fácil de memorizar.\n\nNota de alcance: O cartel político xurdiu na Primeira Guerra Mundial (1914-1918) completando así a tradición de carteis comerciais de finais do século XIX. Creou imaxes tan resoantes que aínda forman parte da cultura popular. Os críticos coinciden ao dicir que o cartel político logra a súa plenitude na Revolución Rusa de 1917. A sociedade española compartiu condicións claves para a utilización e eficacia do cartel como medio propagandístico durante ese período, como foron o alto grao de poboación analfabeta e a estrutura de réxime autoritario. En España, a Guerra Civil de 1936-1939 supón o apoxeo do cartel propagandístico, que se multiplica nos dous bandos (cartel republicano e cartel nacionalista)."}
{"id": 1175745, "term": "Cartel de guerra", "prompt": "Explica que significa \"cartel de guerra\".", "output": "Tipo de cartel político que se desenvolve en períodos bélicos dirixido fundamentalmente ao recrutamento de homes e mulleres nas filas dun bando determinado. Para iso, a través destes impresos, propáganse mensaxes ou consignas, exáltanse valores ou búscase a adhesión a unha determinada idea ou movemento político. Combinan imaxe e consigna, conformada con frases breves e directas, cunha mensaxe eficaz feita a toda cor e cun debuxo a trazo sintético. A maioría responden á corrente realista, en ocasións expresada por medio do expresionismo, a caricatura e a fotomontaxe. Moitos destes carteis van asinados polo autor, noutros con todo tan só aparece, como signo de identidade, os selos dos distintos organismos ou comisarios oficiais e non oficiais, de partidos ou sindicatos."}
{"id": 1194895, "term": "Cartel nacionalista", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cartel nacionalista\"?", "output": "Tipo de cartel dirixido fundamentalmente ao recrutamento nas filas do bando nacionalista durante a Guerra Civil española. No cartel do bando nacionalista obsérvanse dúas correntes artísticas maioritarias. Por unha banda, o \"construtivismo ruso\" que presenta o home como unha máquina; compartindo así elementos coa arte alemá e italiana fascista. Esta forma é máis cubiforme e xeométrica segundo Julián Doménech. A outra gran vertente que se observa é unha realista ou naturalista, alongando o corpo por unha marcada \"contaminación relixiosa\" ideolóxica. Esta liña, encabezada por Sáenz de Tejada, é a que termina primando na arte nacionalista despois da contenda española.\n\nNota de alcance: No cartel nacionalista obsérvanse motivos clásicos, estatuas verticais que tentan intimidar coa súa grandeza e frialdade. Hai tamén un chamamento á heráldica imperialista co xugo e as frechas, símbolo dos Reis Católicos, Isabel e Fernando. A estética da morte que glorifica e desexa, prepara o orgullo da poboación ao dar a súa vida pola patria e a glorificación dos mártires. A marcada tendencia ao vertical dá a impresión de grandeza vencedora. As referencias á autoridade do Caudillo sobre a patria e a orde natural, apoiado pola tradición, explican a insistencia no \"paterfamilia\" especificamente cando aparece o home con mulleres ou nenos."}
{"id": 1194896, "term": "Cartel republicano", "prompt": "Cal é o sentido de \"cartel republicano\"?", "output": "Cartel político que responde á ideoloxía dun bando determinado nun período bélico, neste caso ao do republicano durante a Guerra Civil española (1936-1939), que utilizou este tipo de propaganda como arma política, onde as súas propostas ideolóxicas se transmiten a través dunha iconografía frecuente de puños, brazos e loita directa da forza obreira. A man e as súas múltiples representacións repítense con insistencia na cartelaría republicana: mans unidas para expresar solidariedade, mans abertas que simbolizan a axuda, ou o puño pechado en representación da ameaza revolucionaria. Os carteis republicanos, que contaban cun importante desenvolvemento previo grazas ás campañas electorais desde 1931, mostran no período da guerra mensaxes bélicas e revolucionarias, tomando como modelo a cartelística da I Guerra Mundial e da Revolución bolxevique. No cartel republicano encárganse prototipos, con categoría de símbolos, que mostran o combatente, heroe popular, revolucionario antifascista, diante do inimigo, encarnación do mal, ás veces ridiculizado pola caricatura. Ou a muller, traballadora ou nai, vítima por excelencia da guerra. Unha muller que irá perdendo peso, en canto á súa representación, conforme avanza o conflito, sendo substituída a primeira imaxe da miliciana polo dunha muller máis aséptica. Así, desenvolveranse dous modelos femininos: o rupturista ou de heroicidade compartida, de escaso número e permanencia, representado pola muller na fronte; e o matriarcal ou de heroicidade abnegada, que se vai impoñendo no seu papel de muller resignada, cunha visión patriótica da crianza. Así mesmo, a cultura será utilizada na cartelería republicana como símbolo supremo da emancipación humana. Ocupou un espazo privilexiado na imaxe e na propaganda das organizacións republicanas. Cultura como arma de combate, esencialmente no programa de instrución pública da República. A erradicación do analfabetismo foi unha preocupación central das organizacións republicanas e obreiristas que se atopa profusamente reflectida nunha ampla produción de carteis. Nomes de cartelistas destacados foron, entre outros, Josep Renau, Ballester, Monleón, Pérez Contel, Cluselles, Ballesteros, Mongrell, etc.\n\nNota de alcance: O uso político do cartel, que sen esquecer o seu papel artístico, é capaz de chegar a amplos sectores da poboación e ao mesmo tempo liderar a renovación das plásticas, segundo as demandas dunha sociedade impregnada dunha dinámica revolucionaria, centra a atención de numerosos profesionais. Convértense así nunha das actividades artísticas máis importantes durante os anos de guerra por ser a ferramenta comunicativa básica dunha gran diversidade de organizacións e institucións, desde partidos políticos e sindicatos ata o propio goberno republicano. Pero sen dúbida, a maior produción de elementos artísticos e creativos no bando republicano, debeuse fundamentalmente á maior simpatía que espertou entre os artistas da época."}
{"id": 1175737, "term": "Cartel publicitario", "prompt": "Como se define \"cartel publicitario\"?", "output": "Tipo de cartel máis repetido cuxa función é a de vender un produto, unha marca, un negocio, etc. Xeralmente está composto por unha imaxe en cor e por un texto moi breve. Organízase con formas simples e directas, realzadas por cores vivas a fin de impoñer a mensaxe publicitaria, que adoita estar composto por un único argumento dotado dun forte poder de impacto.\n\nNota de alcance: Na segunda metade do século XIX, a multiplicación de novos produtos e inventos -só entre 1850 e 1860 rexístranse nos Estados Unidos unhas 30.000 patentes-, así como a aparición de grandes empresas que realizan importantes investimentos publicitarios e superan os mercados nacionais, demandan unha publicidade moi diferente e, sobre todo, máis suxestiva que a despregada nos severos diarios europeos e norteamericanos da época. Estas empresas impulsan novos soportes publicitarios, sendo o cartel o principal deles. Ao longo do século vaise perfeccionando a litografía, inventada en 1796 por Aloys Senefelder (1771-1834), natural de Bohemia, na actual República Checa. A litografía vaise aplicando de forma crecente ao cartel en branco e negro, pero sobre todo eclosionará como instrumento publicitario renovador xunto coa cromolitografía (litografía en cor), para cuxa obtención e desenvolvemento resultou decisiva a persoa de Godefroy Engelmann (1788-1839). Co cartel litográfico a publicidade ten un novo instrumento para levar as súas mensaxes a unha sociedade máis urbana, integrando artistas do momento e animando interiores e rúas (avenidas ou locais de moda). Carteis de grandes dimensións, realizados para a contemplación colectiva e non sempre a curta distancia, con técnicas que permiten miles de copias rápidas. Será en París, na segunda metade do século XIX, onde xurda o cartel contemporáneo da man de Jules Cheret (1836-1933), que reúne a dobre calidade de pintor e impresor, bo coñecedor das novas técnicas de impresión. Se Cheret é o introdutor do cartel publicitario, pero manténdoo dentro da pintura e sen unha clara vinculación comercial, Henry Toulouse-Lautrec (1864-1901) será o artista que saiba unir o rango artístico do cartel cos obxectivos comerciais."}
{"id": 1175773, "term": "Cartel turístico", "prompt": "Como se define \"cartel turístico\"?", "output": "Desde un punto de vista iconográfico, o cartel turístico abandona de maneira progresiva as imaxes tipicamente folclóricas (castelos en ruínas, \"manolas\", escenas costumistas, etc.), por outras máis actuais relacionadas non coa viaxe e a aventura, senón co lecer, a cultura, o deporte, o relax e a diversión. Normalmente recórrese á fotografía, con algún elemento que caracteriza devandito lugar.\n\nNota de alcance: Un cartel turístico debe presentar o lugar proposto dun xeito atractivo, que potencie o interese por coñecelo. En 1928, publicouse o primeiro cartel turístico de Andalucía que consiste nunha litografía, obra de Casenave, na que se representa a dous mozos excursionistas nun escenario exótico (tropical e alpino ao mesmo tempo) e na parte superior o slogan \"L´hiver en Espagne\". Debaixo figuran gráficos e termómetros que indican as temperaturas de Málaga e Baleares."}
{"id": 1194947, "term": "Charnela", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"charnela\"?", "output": "Papel rectangular e transparente dun por dous cm aproximadamente, unha de cuxas caras está engomada e que se adhire, unha vez que foi dobrado, ao dorso dos selos para a súa colocación nas follas dos álbums, podéndoos retirar destas cando conveña. As charnelas, tamén chamadas fixaselos, foron moi utilizadas durante a primeira década do coleccionismo, ata a aparición dos filoestoxos na década dos anos 60 do século XX.\n\nNota de alcance: O emprego das charnelas, por moi alta que sexa a súa calidade, prexudica a goma do reverso dos selos novos, xa que deixa nesta unha pegada indeleble, polo que na actualidade apenas son utilizadas."}
{"id": 1032127, "term": "Contraproba", "prompt": "Cal é a definición de \"contraproba\"?", "output": "Estampa obtida a partir doutra cando a tinta desta se atopa aínda fresca. O paso da imaxe dun papel a outro, realízase poñendo en contacto a cara tinguida da estampa con calquera das dúas caras da folla que vai recibir a imaxe, e sometendo ambas á acción dun tórculo ou dunha prensa. O asunto da contraproba resulta investido respecto ao seu modelo orixinal, facendo coincidir o sentido da imaxe da contraproba e o da matriz de estampaxe. Este feito permítelle ao artista gráfico servirse dela para controlar o traballo sobre a matriz, polo que case todas as contraprobas poden ser consideradas probas de estado."}
{"id": 1011761, "term": "Cromo", "prompt": "Cal é a acepción de \"cromo\"?", "output": "Estampa, papel ou tarxeta con figura ou figuras en cores. Especialmente, a estampa de menor tamaño que se destina a xogos e coleccións propias de nenos. Adoitan ser rectangulares ou coa figura recortada, están unidos entre si por unha pestana para seren desprendidos con facilidade (cromo acuñado).\n\nNota de alcance: As coleccións narran historias ou forman conxuntos de diversas clases. O xogo consiste en darlles un golpe coa man coa intención de voltealos. Nalgunhas provincias, como en Salamanca, coñéceselles co nome de \"mariquitas\"."}
{"id": 1173048, "term": "Álbum de cromos", "prompt": "Que significa \"álbum de cromos\"?", "output": "Conxunto de follas de papel encadernadas, xeralmente con pastas decoradas, destinado a coleccionar cromos.\n\nNota de alcance: En España, o primeiro álbum deste tipo foi o da \"Historia da Península Ibérica\". En 1901, editouse un álbum para coleccionar os envoltorios dos caramelos ibéricos que pertencía á casa Matías López de Madrid. Máis tarde serían famosos os cromos editados por Nestlé, de pequeno formato, que tamén se coleccionaban en álbums. O pintor catalán Francesc Labarta debuxou a serie \"Soldados de España\", contaba con trinta e seis cromos e foi editada por Jaime Boix. Tamén foron moi coñecidas as series doutro artista catalán, Apel-les Mestres, con temas diversos como os da guerra ruso-xaponesa."}
{"id": 1176157, "term": "Cromo de colección", "prompt": "Con que significado se emprega \"cromo de colección\"?", "output": "Cromos ou estampas, xeralmente de forma rectangular, con figuras ou escenas de cores que forman parte dunha colección que narra historias ou forma conxuntos de diversas clases. Poden presentarse recortados ou formando parte dun prego sen guillotinar. No reverso adoita estar impreso un texto alusivo á ilustración e/ou un texto publicitario.\n\nNota de alcance: A revolución técnica das artes gráficas tivo como consecuencia a aparición do cromo. Francesc Fontbona explica que o cromo resultou un medio moi eficaz, máis que as tarxetas postais, para reforzar a comercialidade dalgúns produtos, xa que a expectativa de conseguir toda a colección facía que o produto fose cobizado. O público infantil era o obxectivo destes produtos que, por regra xeral, adoitaban ser chocolates ou medicamentos reconstituíntes. As empresas que fabricaban tabletas de chocolate foron as que máis apostaron por este tipo de reclamos, e os seus cromos, os que deleitaron os nenos da época, e hoxe en día, os coleccionistas. Se \"cromo\" vén de cromolitografía, non todos os cromos se fixeron con este sistema de impresión. A rápida evolución das artes gráficas daqueles días, finais do século XIX, deu como resultado a aplicación do fotogravado en cor a partir das tricomías, como se pode ver nos cromos da casa Miralles dedicados aos uniformes militares."}
{"id": 1176156, "term": "Cromo acuñado", "prompt": "Con que significado se emprega \"cromo acuñado\"?", "output": "Cromos que se presentan como elementos soltos, estampados en grandes pregos e logo acuñados, quedando unidos entre si por pestanas para seren desprendidos con facilidade. Pódense atopar de diversas formas e tamaños, así como cunha gran diversidade de ilustracións. A técnica empregada adoita ser a cromolitografía, case sempre con verniz e un lixeiro relevo. Os de menor tamaño destínanse a xogos propios de nenos."}
{"id": 1195434, "term": "Esbozo cartográfico", "prompt": "Dame a definición de \"esbozo cartográfico\".", "output": "No traballo cartográfico, a primeira fase de elaboración dunha cartografía desemboca na realización dun esbozo. O esbozo é un documento científico ou didáctico que non ten porqué posuír un valor gráfico preciso, é simplemente un borrador, un proxecto máis ou menos exhaustivo. Na cartografía distínguense varios tipos de esbozos: de campo, de gabinete, de triangulación, topográfico, morfolóxico, altimétrico e panorámico."}
{"id": 1195440, "term": "Esbozo altimétrico", "prompt": "Dime cal é a definición de \"esbozo altimétrico\".", "output": "Bosquexo das curvas de nivel e representación das pendentes dun terreo, obtido á vista deste e apoiado nalgúns puntos de posición e altitude coñecidos."}
{"id": 1195435, "term": "Esbozo de campo", "prompt": "Que significa \"esbozo de campo\"?", "output": "Esbozo cartográfico realizado por levantamento directo sobre o terreo."}
{"id": 1195436, "term": "Esbozo de gabinete", "prompt": "Dime cal é a definición de \"esbozo de gabinete\".", "output": "Esbozo cartográfico obtido por compilación a partir de fontes diversas (fotografías, mapas, esbozos de campo), sen cotexar co terreo."}
{"id": 1195437, "term": "Esbozo de triangulación", "prompt": "Dame a definición de \"esbozo de triangulación\".", "output": "Esbozo cartográfico que representa os vértices e os lados observados nunha rede de triangulación xeodésica."}
{"id": 1195439, "term": "Esbozo morfolóxico", "prompt": "Que quere dicir \"esbozo morfolóxico\"?", "output": "Esbozo cartográfico que resulta dun esquema das formas do terreo trazando as liñas máis características do relevo."}
{"id": 1195441, "term": "Esbozo panorámico", "prompt": "Dime cal é a definición de \"esbozo panorámico\".", "output": "Esbozo cartográfico moi utilizado antes da xeneralización da fotografía aérea. Presentaba unha paisaxe en perspectiva no que se ilustraban as formas do terreo."}
{"id": 1195438, "term": "Esbozo topográfico", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"esbozo topográfico\"?", "output": "Esbozo cartográfico obtido polo levantamento topográfico expreso (por estimación e apoio dalgúns puntos de referencia)."}
{"id": 1176252, "term": "Emblema", "prompt": "Con que significado se emprega \"emblema\"?", "output": "Folla de papel ou cartolina, de reducidas dimensións, que se utiliza con finalidade publicitaria ou outros fins identificativos de grupos. No caso de levar ilustración, esta iría no anverso, deixando o reverso para a impresión dunha frase. Nos emblemas puramente publicitarios as características do produto, as instrucións de uso e o prezo tamén se detallan no reverso."}
{"id": 1175895, "term": "Enteiro postal", "prompt": "Como se define \"enteiro postal\"?", "output": "Documento postal producido por un ente da Administración dun Estado con capacidade legal para iso, posto en circulación por este ou por particulares autorizados e coa condición de que tanto o signo de franqueo ou do pagamento dun servizo postal específico -certificado, urxencia, seguro, taxas de xiro, etc.-, como o soporte de papel ou cartolina requiridos para usos diversos (nome e enderezo do destinatario dun determinado obxecto ou servizo, datos requiridos, mensaxe para transmitir, etc.), constitúan unha soa unidade material. O documento impreso leva o franqueo no anverso. Existe unha inmensa variedade de tipos de cartón enteiros, entre os que cabe mencionar as tarxetas postais, cartas-postais, sobres, cartas-sobre incluídos aerogramas, pregos, etiquetas, faixas, tarxetas para aboamento dos dereitos de apartado, cheques postais, boletíns para envío de paquetes, impresos de xiro postal e da Caixa Postal de aforros, formularios para cambio de domicilio, etc.\n\nNota de alcance: As primeiras tarxetas postais fabricáronse baixo esta fórmula. Aínda que recibe o mesmo nome, a tarxeta postal de campaña máis coñecida é a que presenta ilustración e é emitida durante a Guerra Civil española por partidos políticos, sindicatos e outros axentes sociais. En 1873, a Fábrica de Moeda e Timbre fai circular e imprimir a primeira tarxeta oficial en forma de enteiro postal. Durante a contenda española edítanse, en ambos bandos, unhas tarxetas co franqueo impreso, sen ilustración e destinada ás Unidades Mili., ás que se denominou Tarxeta postal de campaña. Como regra xeral, o selo (v. Selo de correos) que forma parte dun enteiro postal serve exclusivamente para este, pero en ocasións, unha vez recortado deste, foi empregado coma se dun selo adhesivo se tratase, práctica que non admite a lexislación postal española."}
{"id": 1194979, "term": "Enteiro postal administrativo", "prompt": "Cal é a acepción de \"enteiro postal administrativo\"?", "output": "Enteiro postal de uso exclusivo por ou para a Administración dun Estado. En España só se emitiron enteiros postais administrativos baixo a fórmula de eqtietas e sobres."}
{"id": 1194980, "term": "Enteiro postal anunciador", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"enteiro postal anunciador\"?", "output": "Enteiro postal que ten parte da súa superficie cuberta por anuncios de diversos produtos, o que contribúe a que sexa vendido ao público a prezo inferior ao do facial do selo que leva impreso.\n\nNota de alcance: Os primeiros sobres enteiros desta natureza foron os sobres e cartas-sobre británicos de 1840."}
{"id": 1194982, "term": "Enteiro postal conmemorativo", "prompt": "Con que significado se emprega \"enteiro postal conmemorativo\"?", "output": "Enteiro postal que foi emitido en recordo dalgunha persoa ou acontecemento.\n\nNota de alcance: A iniciativa da emisión de postais enteiros conmemorativos corresponde á Administración postal de Estados Unidos que, con motivo da Exposición do Centenario celebrada en Filadelfia, puxo en circulación, en maio de 1876, dous sobres timbrados con selos de correos de idéntico deseño e valor, tres centavos nas cores verde e vermello."}
{"id": 1194981, "term": "Enteiro postal con sobretaxa", "prompt": "Con que significado se emprega \"enteiro postal con sobretaxa\"?", "output": "Enteiro postal que é vendido por unha cantidade que, en certas circunstancias ou por diversos motivos, é preciso engadir ao franqueo dun obxecto, e que é aboada en determinados casos polo remitente e noutros polo receptor. O importe explícito adoita figurar neles.\n\nNota de alcance: Con todo, os primeiros enteiros postais vendidos con sobretaxa, cuxo importe neste caso non figura explícito neles, corresponden ao chamado \"Golden Jubilee of uniform penny postage\" ou quincuaxésimo aniversario do establecemento do franqueo uniforme dun penique polo Reino Unido. Con tal motivo, Gran Bretaña emitiu en 1890 un sobre timbrado cun selo de correos dun penique e unha tarxeta postal do mesmo valor facial, que foron vendidos por un xilin e seis peniques respectivamente, isto é, cunha sobretaxa de once peniques no primeiro caso e de cinco no segundo. A diferenza foi ingresada nos fondos da Fundación Benéfica Rowland Hill para viúvas e orfos de Correos."}
{"id": 1194983, "term": "Enteiro postal de uso xeral", "prompt": "Como se define \"enteiro postal de uso xeral\"?", "output": "Enteiro postal de utilización libre polo público e cuxa adquisición élles facilitada aos usuarios nas oficinas de Correos e expendedorías de efectos timbrados."}
{"id": 1194984, "term": "Enteiro postal militar", "prompt": "Que quere dicir \"enteiro postal militar\"?", "output": "Enteiro postal creado para o uso das tropas dun determinado país.\n\nNota de alcance: Os primeiros enteiros desta natureza foron emitidos por Serbia con ocasión da guerra serbio-turca de 1876. Consistían en tarxetas, das de uso xeral nese momento, ás que se lles aplicou unha habilitación en caracteres cirílicos que poden traducirse por \"Correo de guerra\". No caso de España, apareceron en 1921 para emprego das tropas de operacións en Marrocos, sendo neste caso tarxetas dobres coa inscrición \"Militar\", tendo a de ida estampado un selo de correos de Alfonso XIII, tipo \"Medallón\" de 25c., e carecendo de selo a destinada á resposta do militar desprazado a África, a cal, con todo, porta a inscrición \"Resposta gratuíta\" xa que as tropas gozaban da franquía postal correspondente."}
{"id": 1194985, "term": "Enteiro postal provisional", "prompt": "Que quere dicir \"enteiro postal provisional\"?", "output": "Enteiro postal que ten estampado selos provisionais."}
{"id": 1194986, "term": "Enteiro postal timbrado a petición de particular", "prompt": "Cal é a definición de \"enteiro postal timbrado a petición de particular\"?", "output": "Enteiro postal de concesión especial a particulares que outorgan a maioría dos países para que estes poidan timbrar especies postais da súa propiedade, como tarxetas, sobres, cartas-tarxeta, etc., nas imprentas oficialmente encargadas da confección de selos de correos.\n\nNota de alcance: Estes enteiros postais adoitan utilizarse na correspondencia de maneira exclusiva pola persoa ou entidade a quen lle foi outorgado o permiso de timbrado; noutros casos, son vendidos ao público, xeralmente con certo desconto no caso de que sexan portadores de anuncios comerciais. Ás veces o timbrado realízase con propósitos estritamente especulativos, baixo pretexto de celebración de exposicións ou manifestacións filatélicas, co que se orixinan enteiros postais cuxo interese é moi inferior ao dos producidos para un auténtico uso postal."}
{"id": 1194987, "term": "Faixa timbrada", "prompt": "Cal é a acepción de \"faixa timbrada\"?", "output": "Enteiro postal constituído por unha banda de papel con selo (v. Selo de correos) estampado, utilizable para o envío de publicacións periódicas ou impresos, adaptándose a estes en forma de faixa na que se escriben os acenos do destinatario.\n\nNota de alcance: As primeiras faixas timbradas foron postas en uso por Estados Unidos en 1860, non aparecendo en España ata a segunda década do século XX; nelas figura un selo impreso de Alfonso XIII, tipo \"Medallón\"."}
{"id": 1176411, "term": "Entrada de espectáculos", "prompt": "Cal é a definición de \"entrada de espectáculos\"?", "output": "Billete que permite o acceso a un lugar determinado, xeralmente de espectáculos ou exhibicións artísticas ou deportivas."}
{"id": 1176431, "term": "Entrada de cine", "prompt": "Dime cal é a definición de \"entrada de cine\".", "output": "Billete que permite o acceso a unha sala de proxección cinematográfica."}
{"id": 1194220, "term": "Entrada de circo", "prompt": "Con que significado se emprega \"entrada de circo\"?", "output": "Billete que permite o acceso a un espectáculo ou exhibición circense. Algúns afeccionados do circo converteron estas entradas en auténticos obxectos de colección."}
{"id": 1176432, "term": "Entrada de deportes", "prompt": "Que quere dicir \"entrada de deportes\"?", "output": "Billete que permite o acceso a un espectáculo ou exhibición deportiva."}
{"id": 1176433, "term": "Entrada de teatro", "prompt": "Cal é o sentido de \"entrada de teatro\"?", "output": "Billete que permite o acceso a un espectáculo de representación teatral."}
{"id": 1176434, "term": "Entrada de touros", "prompt": "Explica o significado de \"entrada de touros\".", "output": "Billete que permite o acceso a un espectáculo taurino."}
{"id": 1176435, "term": "Abono taurino", "prompt": "Que quere dicir \"abono taurino\"?", "output": "Documento que dá fe do dereito que lle asiste a unha persoa para utilizar os servizos ou recibir os beneficios que pagou anticipadamente. Neste caso, a entrada a unha serie de corridas de touros celebradas con ocasión dos festexos dunha localidade determinada."}
{"id": 1176128, "term": "Envoltorio", "prompt": "Cal é o sentido de \"envoltorio\"?", "output": "Papel, plástico ou outro material co que se envolve unha cousa, particularmente unha mercadoría. A maioría adoitan estar ilustrados con figuras ou retratos masculinos ou femininos, debuxos e co nome da marca do produto ao que envolven."}
{"id": 1176130, "term": "Envoltorio de caramelos", "prompt": "Con que significado se emprega \"envoltorio de caramelos\"?", "output": "Envoltorio dun formato cuadrangular ou rectangular e de reducidas dimensións. Ao redor da imaxe central adoita dispoñer de espazos onde se imprime o nome do fabricante, a marca e o sabor e, en ocasións, tamén aparece o logotipo ou imaxe que identifica a marca. Outras veces, no verso imprímese a marca ou fabricante, mentres que outros imprimen textos alusivos á ilustración."}
{"id": 1176131, "term": "Envoltorio de chocolate", "prompt": "Que significa \"envoltorio de chocolate\"?", "output": "Envoltorio que adoita presentar un formato rectangular e recortado nas esquinas. Poden estar ilustrados con diferentes motivos ou simplemente levar o nome da marca destacada tipograficamente. Tamén adoitan aparecer as características do produto, forma de elaboración, ingredientes, cantidades, etc."}
{"id": 1176129, "term": "Funda de follas de afeitar", "prompt": "Con que significado se emprega \"funda de follas de afeitar\"?", "output": "A que ten formato rectangular, cunha parte central e catro solapas que pechadas forman o sobre que contén a folla. Presentan unha gran variedade de ilustracións tales como: figuras femininas, masculinas, figuras históricas e mitolóxicas ou reproducións de obras de arte. O nome da marca está impreso na parte central de maneira destacada. Nas solapas imprímese o nome do fabricante, o prezo, as características do produto, o lugar de fabricación e frases alusivas ao rexistro da marca."}
{"id": 1180812, "term": "Estampa alegórica", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"estampa alegórica\"?", "output": "A que é ilustrada con representacións simbólicas, de ideas e conceptos abstractos, mediante efixies, retratos, símbolos, atributos e figuras fantásticas ou mitolóxicas, tanto humanas como de animais."}
{"id": 1175649, "term": "Estampa calcográfica", "prompt": "Como se define \"estampa calcográfica\"?", "output": "Aquela que é obtida mediante calquera das modalidades técnicas do gravado calcográfico. Está realizada sobre a superficie dunha lámina de metal (en orixe e ata o século XIX, cobre; de aí o seu nome) delgada (entre 0,8 e 1,5 mm) e perfectamente lisa, na que se abren sucos, máis ou menos profundos e anchos, ben con instrumentos cortantes ou punzantes (buril, punta de aceiro), ben mediante a utilización de ácidos corrosivos que teñen a capacidade de atacar o metal disolvéndoo. A intensidade dos trazos depende da profundidade dos sucos; canto máis profundos, máis tinta reteñen e máis negro é o efecto sobre o papel. Este sistema de gravado vai asociado á estampaxe en oco (ocografía). Outros soportes, a partir do século XIX, foron o aceiro e, máis tarde, o cinc. A diferenza das estampas obtidas pola técnica da xilografía, nestes procedementos son posibles os grises e medias tintas. Os que se realizan con buril reciben o nome xenérico de \"talla doce\": gravado a punta seca, ao buril, ao xeito negro, ao lapis. Nos restantes intervén un ácido: gravado á auga forte, ao verniz brando, á auga tinta e ao xofre.\n\nNota de alcance: A calcografía manual ten a súa orixe no nielo, traballo de xoiería que consistía en facer incisións en metais preciosos, as cales se enchían con esmalte negro. Esta arte naceu en Florencia (Italia) no século XV por obra do ourive Tomasso Finiguera ou Finiguerra (1426-1464), quen tivo a idea de encher con tinta os ocos para despois, superpoñendo un papel e mediante unha forte presión, sacar unha proba del. Este procedemento, que ao principio lle serviu a Finiguera para conservar unha copia do traballo realizado, converteuse de feito nas primeiras execucións en oco-gravado ou calcográficas. Grandes artistas posteriores dedicáronse a este procedemento, entre eles Durero, Jacques Callot, Jean Morin, Lasne, Robert de Nanteuil (gravadores ao buril ou burilistas) e Rubens, Van Dyck, Rembrandt e Goya (gravadores á auga forte ou acuafortistas)."}
{"id": 1180814, "term": "Estampa científica", "prompt": "Que quere dicir \"estampa científica\"?", "output": "O que é fundamentalmente descritivo. A súa finalidade esencial é ensinar e a súa función, por tanto, a didáctica. Nesta clase de estampas o artístico resulta secundario fronte ao propósito de investigar."}
{"id": 1180815, "term": "Estampa costumista", "prompt": "Dame a definición de \"estampa costumista\".", "output": "A que describe mediante ilustracións escenas de corte costumista dun país, dunha rexión ou dunha cidade, representadas a través de personaxes e escenas tipificadas, ás veces, con tendencia caricaturesca ou mesmo grotesca. En España, os personaxes máis representados neste tipo de estampas son: majos, bandoleiros e contrabandistas, \"tipos\" do toureiro e do picador, majas, manolas, etc."}
{"id": 1180813, "term": "Estampa de arquitectura funeraria", "prompt": "Explica que significa \"estampa de arquitectura funeraria\".", "output": "A que é ilustrada con imaxes de monumentos funerarios como, por exemplo, mausoleos, catafalcos, sepulcros medievais, tumbas ou ruínas, todo iso froito dunha visión pesimista, necrolóxica e crítica, propia sobre todo do Romanticismo na que se emprega, de maneira recorrente, o tema do cemiterio. Moitas destas estampas ilústranse con lápidas nas que aparecen os nomes dos falecidos e a causa da súa morte."}
{"id": 1180817, "term": "Estampa de festas e solemnidades", "prompt": "Cal é a definición de \"estampa de festas e solemnidades\"?", "output": "Aquela na que o tema principal se centra na representación ilustrada de festas e actos solemnes celebrados con motivo de fatuos e, case sempre, rexios acontecementos, como os actos celebrados co motivo da coroación dun príncipe ou dunha princesa herdeiros ou das viaxes ou visitas dos monarcas a algunha cidade. En canto ás festas populares, durante o século XIX, son comúns as escenas centradas no mundo da taberna, o mesón ou a venda: fregueses charlando, bebendo, xogando ás cartas ou bailando rodeados por un corro de guitarristas e \"jaleadores\"."}
{"id": 1180823, "term": "Estampa de tema histórico", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"estampa de tema histórico\"?", "output": "Aquela cuxo tema central se relaciona coa ilustración ao redor dun acontecemento ou feito histórico. A través da estampa pódese ofrecer unha visión xeral dos acontecementos dun período determinado, como alternancias de partidos, conflitos sucesorios, revolucións, guerras, inestabilidades sociais e económicas, etc."}
{"id": 1180824, "term": "Estampa de viaxes e expedicións", "prompt": "Cal é o sentido de \"estampa de viaxes e expedicións\"?", "output": "Aquela que é especialmente representada nas ilustracións dos libros de viaxes do século XIX. Polo xeral, nelas adóitanse recoller vistas das diferentes cidades, cun constatable interese polo pintoresquismo e pola captación dun ambiente exótico e oriental, así como pola representación de figuras de monxes, mendigos e peregrinos."}
{"id": 1180825, "term": "Estampa de vistas e monumentos", "prompt": "Define \"estampa de vistas e monumentos\".", "output": "Aquela cuxo tema central é a paisaxe urbana, resaltando nas súas ilustracións o lado monumental, para o que adoita utilizarse un elemento arquitectónico como identificador de toda a cidade, ben pola súa conexión co pasado ben coa vida presente. Durante o século XIX, os motivos iconográficos adoitaban presentar un carácter selectivo da realidade, ocultándose os perfís menos agradables e adoptándose unha visión que pregoaba o lado máis propagandístico da urbe."}
{"id": 1180829, "term": "Estampa de paisaxes", "prompt": "Con que significado se emprega \"estampa de paisaxes\"?", "output": "A que representa panoramas ou vistas reais ou imaxinarIas cunha noción fundamentalmente estética."}
{"id": 1180945, "term": "Estampa mariña", "prompt": "Dame a definición de \"estampa mariña\".", "output": "A que representa como tema principal o mar ou unha escena marítima, cuxo interese se centra en crear unha luz en función da atmosfera e das cores da auga -principalmente da auga en movemento-. Do mesmo xeito que a paisaxe, a mariña non era admitida orixinariamente se non introducía personaxes, aínda que finalmente se lle recoñece como un xénero por si mesma."}
{"id": 1176736, "term": "Estampa dixital", "prompt": "Dime cal é a definición de \"estampa dixital\".", "output": "A que é obtida por medio da tecnoloxía dixital e en cuxo proceso de creación se distinguen tres fases: xeración dun arquivo dixital, manipulación do arquivo e transferencia da imaxe a un soporte físico. O paso dunha imaxe real a unha dixital lévao a cabo un dixitalizador que converte información dixital en forma analóxica, é dicir, converte a imaxe nunha representación numérica adecuada para ser utilizada no ordenador. Pódense diferenciar dous tipos de representacións de imaxes dixitais: formato de varrido (\"raster format\") e imaxes vectoriais."}
{"id": 1194888, "term": "Imaxe de formato de varrido", "prompt": "Cal é o sentido de \"imaxe de formato de varrido\"?", "output": "Imaxe dixital baseada en mapas de bits, é dicir, na descrición dos píxeles mediante coordenadas. Existen múltiples formatos baseados en mapas bits: TIFF, JPGE2000, PHOTO CD, etc.\n\nNota de alcance: As imaxes de formato de varrido obtéñense habitualmente a partir de capturas da realidade utilizando escáneres, cámaras dixitais, etc. As imaxes vectoriais, pola contra, obtéñense de debuxos. Unha imaxe de mapa bits está deseñada para un tamaño determinado, perdendo calidade se se modifican as súas dimensións. Esta perda notarase máis segundo a resolución á que se definiu a imaxe; a máis resolución, os cambios son menos patentes e viceversa. Unha imaxe vectorial, pola contra, non perde calidade cando se modifican as súas dimensións. Á súa vez, as imaxes vectoriais ocupan moito menos espazo que as de formato de varrido, pero non se poden conseguir imaxes tal e como se visualizan na realidade, senón que son debuxos simples, por iso este tipo de formato non ten ningún tipo de problema en navegar por Internet e ser visualizado en calquera medio tecnolóxico."}
{"id": 1194889, "term": "Imaxe vectorial", "prompt": "Que significa \"imaxe vectorial\"?", "output": "puntos ou coordenadas. Unindo e agrupando vectores fórmanse os obxectos a base de capas recheas de cor. Nas imaxes vectoriais non existe o concepto de resolución nin número de cores que poida alterar a súa calidade. Estas imaxes poden reducirse e ampliarse de tamaño sen perda de calidade ningunha, pois o único cambio é o da lonxitude das súas liñas. Como ocorre nas imaxes de formato de varrido (imaxes de mapas de bits), tamén existen moitos formatos gráficos vectoriais, os máis habituais son: .WMF (\"Windows Metafile Format\"), .EPS (formato \"PostScript\" encapsulado, que se utiliza para imaxes destinadas á impresión), .CDR (formato vectorial do programa CorelDraw), .Al (formato vectorial do programa Adobe Illustrator), .SWF (formato das imaxes vectoriais do programa Macromedia Flash) e .SVG (\"Scalable Vector de Grap.\", formato estándar de gráfico vectorial para a web).\n\nNota de alcance: Habitualmente as imaxes de formato de varrido obtéñense a partir de capturas da realidade utilizando escáneres, cámaras dixitais, etc. As imaxes vectoriais, pola contra, obtéñense de debuxos. Unha imaxe de mapa bits está deseñada para un tamaño determinado, perdendo calidade se se modifican as súas dimensións. Esta perda notarase máis segundo a resolución á que se definiu a imaxe. A máis resolución, os cambios son menos patentes e viceversa. Unha imaxe vectorial, pola contra, non perde calidade cando se modifican as súas dimensións. Á súa vez, as imaxes vectoriais ocupan moito menos espazo que as de formato de varrido, pero non se poden conseguir imaxes tal e como se visualizan na realidade, senón que son debuxos simples, por iso este tipo de formato non ten ningún tipo de problema en navegar por Internet e ser visualizado en calquera medio tecnolóxico."}
{"id": 1030313, "term": "Estampa electrográfica", "prompt": "Como se define \"estampa electrográfica\"?", "output": "Aquela que é obtida mediante calquera dos procedementos baseados na impresión e reprodución documental, nos que a tinta pasa á materia que serve de soporte por atracción electrostática. As tintas de impresión son pigmentos orgánicos en po -tóner- ou aerosois. Un destes procedementos é a xerografía, cuxo coñecido produto é a fotocopia.\n\nNota de alcance: A electrografía non pertence de xeito estrito ao dominio da arte gráfica, aínda que é posible a súa explotación na xeración de imaxes artísticas e a súa aplicación ao gravado calcográfico."}
{"id": 1012906, "term": "Fotocopia", "prompt": "Dime cal é a definición de \"fotocopia\".", "output": "Copia sobre papel e lexible a simple vista realizada mediante material fotosensible. Obtense por medio dun dos procedementos da electrografía, a xerografía. Trátase dun procedemento de reprodución rápida de documentos mediante revelado instantáneo dun negativo fotográfico."}
{"id": 1180816, "term": "Estampa erótica", "prompt": "Explica o significado de \"estampa erótica\".", "output": "A que ten representacións eróticas ou de parellas coñecidas coa denominación de \"Abuna-e\" ou estampa xaponesa. Estas estampas imprímense seguindo a técnica da xilografía baixo o denominador común de \"Nishiki-e\" ou xilografía a cor nipoa, onde o coloreado se materializaba mediante suaves pinceis ou tampóns, sobresaíndo o carmesí alternado con matices de amarelo e índigo.\n\nNota de alcance: A influencia da arte xaponesa sobre a estética occidental reflicte o poder que tivo a estampa nipoa sobre os artistas e artesáns europeos de dous períodos da Historia da Arte: o Modernismo e o Art Déco."}
{"id": 1176371, "term": "Estampa fotolitográfica", "prompt": "Cal é o sentido de \"estampa fotolitográfica\"?", "output": "Aquela que é produto da técnica de estampaxe coñecida como fotolitografía, na que a imaxe se reporta á matriz da estampaxe por métodos fotográficos. A superficie que recibe a imaxe é unha pedra litográfica ou unha prancha de cinc sobre a cal, unha vez aplicada unha capa de albumina bicromatada, proxéctase o negativo do orixinal."}
{"id": 1176373, "term": "Estampa fotomecánica", "prompt": "Cal é o sentido de \"estampa fotomecánica\"?", "output": "Imaxe soportada en papel, obtida a partir da copia fotográfica dun orixinal e impresa mediante \"offset\" ou calquera outro método ou procedemento de fotorreprodución. Comprende, entre outros, os seguintes procedementos: fotogravado, fototipografía, fotolitografía, fotocomposición, fototipia, fotocalcografía e fotometalografía.\n\nNota de alcance: A maior parte das ilustracións das publicacións que hoxe se editan, con tiradas de varios miles de exemplares, son reproducións fotomecánicas. Calquera imaxe orixinal, tamén unha estampa ou un debuxo, pode reproducirse por medios fotomecánicos e o seu valor de mercado é moito menor, como moito menor é, en liñas xerais, o seu interese museístico."}
{"id": 1176372, "term": "Estampa por fotogravado", "prompt": "Cal é a definición de \"estampa por fotogravado\"?", "output": "Aquela que é produto da técnica de estampaxe coñecida como fotogravado ou \"fotocincografía\", é dicir, o conxunto de procedementos que permiten a obtención dunha superficie de estampaxe sobre unha matriz a partir do reporte fotográfico dunha imaxe.\n\nNota de alcance: Durante moito tempo, a imprenta utilizou a xilografía e a talla doce como base da ilustración. Necesitábase atopar unha materia con propiedades adecuadas para gravar unha prancha a través da luz, o que empezou a ser posible en 1822, cando Niépce descubriu a sensibilidade do betume de Xudea á luz. O encontro, en 1826, de Daguerre e Niépce deu como resultado a invención, en 1833, dun sistema para fixar imaxes nunha placa de cobre prateada e sensibilizada mediante vapores de iodo; a placa necesitaba de 5 a 45 minutos para a súa exposición, revelábase pola acción do vapor de mercurio e fixábase con hiposulfito sódico. Posteriormente, en 1850, Talbot, Pretsch e Poitevin descubriron a sensibilidade dos dicromatos; tres anos máis tarde, en 1853, Talbot descubriu as propiedades de insolubilidade da materia orgánica mesturada con dicromato. En 1854 Poitevin descubriu a sensibilidade da xelatina á luz, de utilidade en case todos os procedementos fotomecánicos. Un ano máis tarde o mesmo Poitevin aplicoulle á pedra litográfica o dicromato de potasio cunha substancia albuminoide, en substitución do betume de Xudea, menos sensible, o que deu orixe, entre outros inventos, ao da fototipia. En 1883, o norteamericano Federick E. Ives e o alemán Georg Meisebach inventan a trama con obxecto de descompoñer os tons continuos e obter así de forma directa a imaxe fotográfica coas súas medias tintas ou tons grises. Esta nova técnica denominouse \"autotipia\". A primeira prancha fotogravada dunha fotografía foi publicada polo Daily Graph de Nova York en 1891. O 21 de xaneiro de 1897, o New York Tribune publicou a que se considera primeira fotografía en medios tons, representando o senador Thomas Platt. Con todo as fotografías eran aínda moi estáticas. A partir de 1912, xa co fotogravado en pleno auxe, a xilografía e os demais sistemas de reprodución foron totalmente descartados."}
{"id": 1180831, "term": "Estampa por heliogravado", "prompt": "Como se define \"estampa por heliogravado\"?", "output": "Aquela que é obtida mediante a técnica do heliogravado, obtendo como resultado imaxes en relevo. A imaxe final resulta constituída por superficies de medios tons similares aos conseguidos á augatinta. A súa invención atribúeselle ao pintor checo Karel Klic no último cuarto do século XIX.\n\nNota de alcance: Do mesmo xeito que no fotogravado, utilízanse medios fotográficos para obter unha matriz de estampaxe. Diferéncianse en que por medio do heliogravado obtense unha imaxe en relevo, mentres que o fotogravado proporciona imaxes gravadas en oco. No heliogravado, a prancha é gravada quimicamente a través dunha capa de xelatina dicromatada fotosensible na que se impresiona a imaxe. O orixinal é unha diapositiva, obtida previamente por fotografía da imaxe que hai que reproducir. A xelatina vólvese impermeable nos lugares que deben aparecer en branco; permeable nos lugares que deben imprimir en negro e, nos grises (medias tintas), faise máis ou menos permeable segundo sexan os matices. A prancha cuberta de xelatina introdúcese nun baño mordente de percloruro férrico, que non penetra nas partes impermeables, pero si nas correspondentes aos negros e grises, chegando ata o metal e mordéndoo, máis ou menos fortemente, segundo os matices do orixinal ao que reproduce. A impresión da prancha así conseguida realízase mediante a tinguidura uniforme da prancha, raspándoa cunha coitela para quitar a tinta dos lugares que non están en oco, mentres que os que si o están conterán tanta máis tinta canto máis grandes e profundos sexan os devanditos ocos. Ao aplicar o papel a presión sobre a prancha, a tinta transfírese a aquel."}
{"id": 1180832, "term": "Estampa por offset", "prompt": "Cal é o sentido de \"estampa por offset\"?", "output": "A que é obtida polo procedemento \"offset\" no que converxen as operacións básicas da litografía e a fotografía, xunto co método de impresión a base de máquinas rotativas, é dicir, mediante unha aplicación industrial da litografía que permite obter un considerable número de exemplares por hora.\n\nNota de alcance: O offset é, polo tanto, un procedemento de impresión planográfica indirecta, no que unha prancha tratada fisicoquimicamente transfire a imaxe a un cilindro cuberto cunha mantilla de caucho que, á súa vez, transfire a tinta ao papel. Polas súas grandes vantaxes sobre a tipografía clásica (entre outras a excelente impresión de debuxos e tramas moi finas, mesmo en papel de mala calidade), é o sistema de impresión máis empregado na actualidade, tanto no campo bibliográfico como no xornalístico."}
{"id": 1176374, "term": "Facsímile", "prompt": "Cal é a definición de \"facsímile\"?", "output": "Reprodución fotomecánica exacta a unha estampa, a un debuxo ou a un selo con fins divulgativos, non fraudulentos. Algúns autores aplican o termo ás estampas do século XIX obtidas a partir de tacos de madeira, gravados mediante a técnica da xilografía e sobre os que se calcou previamente un debuxo en liña. Nestes casos, a fidelidade da estampa é tal que recibe a denominación de facsímile.\n\nNota de alcance: En canto á edición facsímile, trataríase dunha edición que reproduce exactamente o texto e as ilustracións da edición orixinal."}
{"id": 1175650, "term": "Estampa linográfica", "prompt": "Con que significado se emprega \"estampa linográfica\"?", "output": "A que é gravada en relevo obtida dunha prancha de linóleo."}
{"id": 1011560, "term": "Estampa litográfica", "prompt": "Con que significado se emprega \"estampa litográfica\"?", "output": "Aquela que é produto da técnica de estampaxe coñecida como litografía, na que se emprega como soporte unha pedra calcaria, porosa, coa capacidade de absorber tanto a graxa como a auga. A estampaxe litográfica é plana, xa que a superficie da pedra non foi rebaixada nin tampouco incidida con instrumento ningún.\n\nNota de alcance: A litografía, sistema de impresión planográfica, directa ou indirecta, para a reprodución de debuxos, escritos ou fotografías, foi inventada por Aloys Senefelder en 1796. O mesmo ideou a impresión en pranchas cinc (cincografía), en 1823 expuxo en París prensas especialmente concibidas para imprimir con estas pranchas. O procedemento baséase na incompatibilidade da auga e a tinta graxa. O primeiro procedemento utilizou a pedra calcaria, chamada \"pedra litográfica\", composta por carbonato de cal moi puro e gran moi fino e apertado, cortada en bloques de 8 cm de espesor."}
{"id": 1180819, "term": "Estampa mitolóxica", "prompt": "Dame a definición de \"estampa mitolóxica\".", "output": "A que é ilustrada con escenas e personaxes mitolóxicos, ninfas, deuses e mitos.\n\nNota de alcance: A estampa mitolóxica tivo especial auxe durante o Cinquecento italiano, aínda que seguiu sendo modelo para a pintura durante todo o século XVII. Así, o boloñés Marcantonio Raimondi (1480? -1534?), un dos máis célebres gravadores italianos do Cinquecento, tomou como modelo a pintura de Rafael e, á morte deste, as obras de Baccio Bandinelli e Giuliano Romano, para desenvolver o seu labor artístico. As estampas mitolóxicas de Raimondi foron frecuentemente modelos para a pintura, por exemplo, a titulada \"Quos ego\", realizada a partir dun debuxo de Peruzzi ou Rafael, que serviu como modelo para o tema de Troia. Por outra banda, a serie de estampas mitolóxicas de \"Tempesta\", que tanto se copiaron durante o século XVII, aínda que se consideran de 1607 deberon de circular xa a fins da centuria anterior."}
{"id": 1176430, "term": "Estampa por entalladura", "prompt": "Dame a definición de \"estampa por entalladura\".", "output": "A que é obtida do gravado de tacos de madeira cortados no sentido das vetas. Producida ata os anos finais do século XVIII.\n\nNota de alcance: Recoméndase o emprego de estampa por entalladura para as obtidas de tacos gravados datadas con anterioridade ao século XIX e reservar estampa por gravado en madeira á fibra para as dos séculos XIX e XX."}
{"id": 1176405, "term": "Estampa por gravado en madeira con fibra", "prompt": "Con que significado se emprega \"estampa por gravado en madeira con fibra\"?", "output": "A que é obtida do gravado de tacos de madeira cortados no sentido das vetas producida entre os séculos XIX e XX.\n\nNota de alcance: A que é obtida do gravado de tacos de madeira cortados no sentido das vetas. Este tipo de estampa é producido entre os séculos XIX e XX."}
{"id": 1180821, "term": "Estampa satírica", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"estampa satírica\"?", "output": "A que encerra un sentido de crítica ácida e irónica descrito mediante ilustracións deste tipo.\n\nNota de alcance: Un dos máis claros exemplos destas estampas atópase na obra de Francisco de Goya, quen mostrou a súa postura contraria cara aos matrimonios de conveniencia, tan comúns durante o século XVIII, e que revela na súa obra \"A segunda voda do chepudo\"."}
{"id": 1176404, "term": "Estampa serigráfica", "prompt": "Cal é a acepción de \"estampa serigráfica\"?", "output": "A que é obtida por un procedemento de arte gráfica baseado nun método permeográfico de estampaxe. Nas estampas serigráficas, as superficies de cor son compactas, sólidas e homoxéneas, debido a que a imaxe se xera a través dunha pantalla por filtración. A característica que distingue a serigrafía dos restantes procedementos de impresión, é a de que esta non se produce pola transferencia da tinta da forma ao soporte, senón precisamente a través desa forma ou molde (a pantalla). Para iso clísase a forma, pode facerse manualmente, con película recortada e posta sobre a pantalla, ou ben por métodos fotomecánicos directos ou indirectos. A consecuencia, nun e noutro caso, é que as mallas que constitúen a trama da pantalla estean obturadas por unha capa de xelatina nas zonas que non se deberá de imprimir, e abertas ou libres nas partes que deben facelo. Os elementos que integran este procedemento son: a pantalla, o restrelo e a tinta.\n\nNota de alcance: A orixe da serigrafía non está clara, atribúeselles a chineses, xaponeses e exipcios. En Europa coñeceuse en Inglaterra desde 1890, e de alí pasou ao continente, a patente do procedemento foille concedida ao inglés Samuel Simon en 1907. O procedemento multicolor con trama de seda atribúese a John Pilsworth, de San Francisco (California). En Francia, foi na rexión lionesa onde máis se practicou, aplicándoa á estampaxe de tecidos co nome de \"estampaxe á lionesa\". Con todo, non cobrou verdadeira importancia ata a Segunda Guerra Mundial; resultoulle especialmente útil ao exército norteamericano, que a utilizou para a impresión de planos, gráficos, paneis de sinalización, sinais, bandeirolas, carteis de tráfico, emblemas políticos, obxectos artísticos, etc."}
{"id": 1180822, "term": "Estampa taurina", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"estampa taurina\"?", "output": "Aquela cuxo protagonista principal é a tauromaquia e todo o que a rodea, como a lidia, o touro, o toureiro e o picador ou mesmo as imaxes posteriores á propia lidia: anecdotismo, multiplicidade de personaxes e vistas da praza, así como elementos simbólicos que identifican a cidade na que se celebra o espectáculo. Despois do primeiro terzo do século XIX, a efixie do toureiro romántico atópase moi representada: busto agresivo, de nervio e potencia, que crea unha imaxe dura e moi ben perfilada, case escultórica. Ao redor dos anos sesenta amplíase o interese temático cara a outros personaxes relacionados coa festa: pastores, maiorais, monosabios, mozos, etc.\n\nNota de alcance: Ao longo da historia foron moitos os artistas que recolleron nas súas obras os distintos aspectos da lidia, polo que o tema dos touros ocupa un lugar destacado na Historia da Arte, artistas como Goya, Zuloaga, Sorolla, Ramón Casas, Fortuny, Dalí ou Alberti, entre outros."}
{"id": 1175648, "term": "Estampa xilográfica", "prompt": "Explica o significado de \"estampa xilográfica\".", "output": "A que é obtida do gravado de tacos de madeira cortados no sentido dos aneis, é dicir, á testa.\n\nNota de alcance: Javier Blas Benito exclúe do termo \"xilografía\" os gravados realizados en madeira á fibra e as entalladuras."}
{"id": 1175973, "term": "Etiqueta", "prompt": "Cal é o sentido de \"etiqueta\"?", "output": "Impreso de pequeno tamaño que se adhire aos envases e embalaxes para indicar o seu contido, a marca, a procedencia, aplicación e outras características. Adoita levar grafismos, marcas ou logotipos a un ou a varias cores, segundo se trate de etiquetas comerciais, publicitarias ou de envase. Destacan as etiquetas de bebidas, alimentación, cosmética, tabaco, etc.\n\nNota de alcance: Por etiquetas tamén se entenden as marcas que un encadernador coloca na esquina superior dunha garda dianteira ou na folla de cortesía do libro coa información acerca do nome do encadernador ou taller, dirección, etc. Pode ser impresa, estampada cun selo de caucho ou gravada en seco na páxina de cortesía dianteira."}
{"id": 1176254, "term": "Etiqueta de conservas", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"etiqueta de conservas\"?", "output": "Etiqueta impresa de pequeno tamaño case sempre cun formato rectangular moi característico polos envases aos que vai destinado. Polo xeral, adoita ir ilustrada cos produtos contidos no interior das latas. En filacterias ou espazos reservados para iso aparecen os nomes das fábricas e fabricantes en tipografía destacada.\n\nNota de alcance: En España, xunto á estampaxe sobre folla de lata, a elaboración de impresos comerciais foi o principal cometido da maior parte das empresas litográficas. As conservas de peixes suscitaron unha gran demanda de etiquetas destinadas ao mercado interior e á exportación a Europa, Amér e Estados Unidos. Xa desde finais do século XIX, á gran demanda nacional engádenselle igualmente moitas achegas expresamente concibidas para a exportación de determinadas manufacturas de diferentes rexións, como a asturiana. A produción de impresos para América do Sur, antes da Guerra Civil española, mantívose mentres duraron as relacións comerciais, da que existe constancia nalgúns deseños da época nos que aparece o lugar de produción do produto e a razón social do exportador e do importador. As etiquetas representaban, con cores brillantes, composicións con belas paraxes ou escenas costumistas, mentres que os enunciados encargábanse no idioma do país importador, inglés, francés ou alemán."}
{"id": 1176738, "term": "Etiqueta de embutidos", "prompt": "Cal é a acepción de \"etiqueta de embutidos\"?", "output": "A que presenta formas diversas, pode ser cadrada, rectangular, ovalada ou circular, nesta última o nome da fábrica ou fabricante adoita estar impreso no seu bordo, rodeando o espazo central onde está a imaxe. Igualmente, adoita levar impresa frases que aluden ao rexistro da marca. Presentan unha gran variedade iconográfica, sendo característica común o feito de que a ilustración adoite gardar relación co produto ou o lugar de referencia."}
{"id": 1176259, "term": "Etiqueta de froitas e hortalizas", "prompt": "Define \"etiqueta de froitas e hortalizas\".", "output": "Aquela que mantén un formato case cadrado, determinado por estar destinada a decorar as caixas de madeira que se utilizaban, xa no século XIX, na embalaxe e transporte destes produtos para a exportación. Xeralmente, a ilustración ten como motivo principal unha froita ou unha hortaliza que ocupa a maior parte do espazo; este compártese coas marcas e nomes dos exportadores impresos en tipografía destacada."}
{"id": 1176262, "term": "Etiqueta de queixos", "prompt": "Explica que significa \"etiqueta de queixos\".", "output": "Aquela que ten forma ovalada ou circular. O nome da fábrica ou fabricante adoita estar impreso no seu bordo, rodeando o espazo central onde está a imaxe que, polo xeral, garda relación co produto envasado ou o lugar de procedencia. En case todas están impresas frases que aluden ao rexistro da marca."}
{"id": 1176264, "term": "Etiqueta de textís", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"etiqueta de textís\"?", "output": "A de vestir, pezas de tecidos e complementos que presentan ilustracións, formatos e tamaños diferentes segundo o tipo de produto: hainas estreitas e alongadas, rectangulares, circulares ou cos bordos cuñados. Adoitan ter impresos de forma destacada a marca e características do produto, así como os lemas das fábricas, normalmente nun escudo ou filacteria."}
{"id": 1176370, "term": "Etiqueta de equipaxe", "prompt": "Cal é a acepción de \"etiqueta de equipaxe\"?", "output": "A que, en ocasións, se converte nun verdadeiro cartel en miniatura. Presenta un tamaño reducido e formas rectangulares, cadradas, circulares, ovaladas, triangulares, etc. Están ilustradas con vistas e monumentos de cidades, paisaxes, etc. Normalmente, imprímese o nome da cidade.\n\nNota de alcance: O costume de pegar estas etiquetas ilustradas nos lombos das maletas esténdese a finais do século XIX, coa práctica das grandes viaxes e chega ata os anos corenta e cincuenta do século XX cando se xeneraliza un turismo masificado dirixido por grandes campañas publicitarias."}
{"id": 1176394, "term": "Etiqueta de hoteis", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"etiqueta de hoteis\"?", "output": "A que presenta un tamaño reducido e formas rectangulares, cadradas, circulares, ovaladas, triangulares, etc. Na maioría dos casos, están ilustradas coa fachada e porteiros do hotel, con vistas e monumentos de cidades, paisaxes, etc. Ao redor da imaxe adoita imprimirse o nome do hotel e da cidade onde se atopa. En ocasións, convértese nun verdadeiro cartel en miniatura.\n\nNota de alcance: O costume de pegalas nos lombos das maletas esténdese a finais do século XIX, coa práctica das grandes viaxes. Chega ata os anos corenta e cincuenta do XX cando se xeneraliza un turismo masificado."}
{"id": 1175975, "term": "Habilitación", "prompt": "Con que significado se emprega \"habilitación\"?", "output": "Tira litografada que cobre os bordos dunha caixa de cigarros. Presentan diferentes formas. As ilustracións son dunha gran variedade: paisaxes e figuras de mulleres ou de homes, reis e raíñas, actrices e actores, retratos, bandeiras, escudos e outros elementos decorativos como grecas xeométricas, grilandas e motivos florais. Adoita reservarse un espazo para imprimir a marca, fábricas de tabaco, os talleres litográficos e un número de rexistro."}
{"id": 1175977, "term": "Marquilla cigarreira cubana", "prompt": "Dame a definición de \"marquilla cigarreira cubana\".", "output": "Estampas litográficas que, a partir de mediados do século XIX, utilízanse como motivo decorativo nas caixas, caixiñas e mazos de cigarros habanos. Nas súas ilustracións aparecen ricas grafías folclóricas orixinarias do pobo cubano. Distínguense tres partes: o emblema (á dereita), é o logotipo do fabricante e adoita levar unha mensaxe publicitaria; a orla (parte superior e lateral esquerdo), componse dun conxunto de motivos decorativos diversos que rodean a marquilla; e a escena (centro), onde se representa a historia principal baixo un título xenérico que dá nome á serie."}
{"id": 1176025, "term": "Vitola", "prompt": "Cal é o sentido de \"vitola\"?", "output": "Faixa ou anel de papel litografado que se coloca a cada cigarro puro para indicar cada un dos diferentes modelos deste segundo a súa lonxitude, grosor e configuración, así como a marca da fábrica."}
{"id": 1011679, "term": "Ex libris", "prompt": "Dame a definición de \"ex libris\".", "output": "Etiqueta ou selo estampado de pequeno formato colocada nun libro -xeralmente no verso da cuberta-, a través da cal se fai constar a identidade do propietario da publicación. O \"ex libris\" combina texto, como o nome do posuidor do libro por exemplo, e imaxe, cuxo contido é, normalmente, alegórico ou simbólico, e, por tradición, adoita realizarse en gravado sobre madeira ou metal.\n\nNota de alcance: \"Ex libris\" provén da expresión latina coa que se identifica \"o selo da biblioteca á que pertence un libro\". Na segunda metade do século XV aparece o primeiro \"ex libris\", pertencente a Hans Igler (1450, 1470 ou 1480, segundo os autores), seguido do de Johann Krobensperg (1491). O seu emprego xeneralízase a partir do século XVI coincidindo coa aparición e consolidación da figura do bibliófilo. Hoxe é pouco utilizado e é considerado como un elemento alleo ao libro, unha cédula en papel na que se imprime un motivo e a divisa ou nome do posuidor do libro."}
{"id": 1195365, "term": "Folleto", "prompt": "Con que significado se emprega \"folleto\"?", "output": "Obra impresa, non periódica, de reducido número de follas. Consta de máis de catro páxinas e menos de cincuenta, sen contar as da cuberta."}
{"id": 1176326, "term": "Folleto ilustrado", "prompt": "Que significa \"folleto ilustrado\"?", "output": "Publicación periódica non impresa con láminas e debuxos, ademais do texto que adoita conter. Consta de máis de catro páxinas e menos de cincuenta, sen contar as da cuberta."}
{"id": 1176327, "term": "Díptico", "prompt": "Cal é a acepción de \"díptico\"?", "output": "Impreso realizado sobre unha folla de papel ou cartolina dobrada en dúas partes e que pode pecharse a modo de libro."}
{"id": 1176328, "term": "Tríptico", "prompt": "Explica o significado de \"tríptico\".", "output": "Gravado ou impreso dividido en tres partes ou follas, das cales as laterais se dobran sobre a do centro."}
{"id": 1176437, "term": "Folleto publicitario", "prompt": "Que quere dicir \"folleto publicitario\"?", "output": "Publicación impresa non periódica con carácter publicitario. Consta de máis de catro páxinas e menos de cincuenta, sen contar as da cuberta. As follas adoitan ir soltas."}
{"id": 1176439, "term": "Folleto turístico", "prompt": "Dime cal é a definición de \"folleto turístico\".", "output": "Publicación impresa non periódica que consta de máis de catro páxinas e menos de cincuenta, sen contar as da cuberta, as follas adoitan ir soltas. O folleto turístico adoita responder a unha macroestrutura xeral claramente delimitada: unha vez introducido o nome da zona obxecto da publicidade, faise alusión ás diferentes partes de interese que nela se poden atopar. As grafías de distintos tamaños, que se adoitan utilizar, así como o colorido variado das iconas que nel se plasman, axudan a espertar o interese polo texto escrito, onde se ofrece a información máis importante sobre as principais paraxes que son de obrigada visita para o turista. Finalmente, adóitase concluír con datos sobre horarios, tarifas de prezo, tíckets ou teléfonos de contacto, onde se pode preguntar calquera tipo de detalle sobre o lugar que se desexa visitar.\n\nNota de alcance: A sintaxe do folleto é sinxela, abundan as construcións paratácticas, as oracións incompletas, as substitucións e as elipses. O obxectivo fundamental do folleto turístico, como subxénero publicitario, inserido nunha cultura ou comunidade lingüística cunhas necesidades específicas, radica na promoción dunha área xeográfica, unha cidade, un museo, un castelo, etc., que se presenta como un mundo harmónico e ideal. Preténdese, con axuda de mecanismos psicolóxicos e sociais, de compoñentes retóricos cunha finalidade eminentemente persuasiva, e coa de elementos icónicos, espertar o interese do receptor por un lugar determinado, de forma que se anulen os seus mecanismos de defensa que impidan a aceptación da zona sobre a que se fai a publicidade."}
{"id": 1032128, "term": "Fóra de comercio", "prompt": "Cal é a acepción de \"fóra de comercio\"?", "output": "Estampa definitiva dunha tirada, non incluída na edición venal numerada con cifras arábigas, nin tampouco entre as probas de artista numeradas en romano. Como o seu nome indica, tales estampas non poden ser obxecto de comercio e levan a anotación manuscrita H. C. -correspondente á expresión francesa \"hors commerce\" -ou F. C."}
{"id": 1194948, "term": "Folla de selos", "prompt": "Que quere dicir \"folla de selos\"?", "output": "Lámina de papel, cartolina, etc., na que se imprimiu un conxunto de selos, iguais ou non, e que pode separarse para a súa posterior utilización. Unha folla pode conter un só selo, caso de moitas follas bloque, aínda que xeralmente acolle un número de exemplares que oscila entre catro (como certas emisións de Checoslovaquia, por exemplo) e catrocentas oitenta (selos británicos de medio penique do período 1870-1879)."}
{"id": 1194949, "term": "Folla bloque", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"folla bloque\"?", "output": "Conxunto formado por un ou varios selos conmemorativos, impresos xuntos nunha pequena folla con grandes marxes, nos que adoita figurar o motivo da emisión.\n\nNota de alcance: Con frecuencia, as follas bloque véndense ao público baixo determinadas condicións ou a un prezo moi superior ao valor facial dos selos que a compoñen, polo que o seu interese é baixo, constituíndo emisións pensadas exclusivamente para os coleccionistas. A primeira folla bloque, de dimensións 79x61 mm, foi emitida por Luxemburgo o 3 de xaneiro de 1923, para conmemorar o nacemento da princesa Elisabeth, sen que nas marxes que rodean ao selo de 10F. ningunha figure inscrición alusiva. Tres anos antes, en 1920, aparecera emitida en Australia unha folla conmemorativa do voo de Ross Smith, realizado o ano anterior entre Londres e Melbourne, aínda que o selo sen valor facial que aparece nela, coa inscrición \"First Aerial Post England-Australia\", carecía de valor para efectos postais, polo que, en realidade, non pode ser considerada como primeira folla bloque, a pesar de que algúns catálogos a inclúen como tal. En España, as primeiras follas bloque apareceron o 16 de agosto de 1937, e conmemoran o \"Primeiro aniversario do Alzamento Nacional\" e a \"Liberación de Toledo\" polas tropas nacionais."}
{"id": 1194950, "term": "Folla miniatura", "prompt": "Explica o significado de \"folla miniatura\".", "output": "Folla de selos de correos que contén un número moi pequeno de exemplares. Tamén se coñece co nome de miniprego."}
{"id": 1194951, "term": "Folla modelo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"folla modelo\"?", "output": "Folla de selos de gran tamaño na que se imprimen ou adhiren, segundo o caso, os selos que ían ser postos en circulación, a fin de que estes fosen coñecidos, antes da súa emisión, por diversas oficinas postais ás cales se facía entrega de tales follas.\n\nNota de alcance: En España, as follas modelo aparecen no último cuarto do século XIX. Coñécense cos selos estampados das emisións de Afonso XII de 1875, 1878 e 1879 e con selos adheridos das emisións de Afonso XII de 1876 e 1878 e de Afonso XIII de 1889."}
{"id": 1194952, "term": "Folla recordo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"folla recordo\".", "output": "Folla de selos editada pola Administración, comercio filatélico, sociedades filatélicas ou particulares, na que se reproducen selos e que, por regra xeral, é vendida ou entregada como obsequio a expositores e visitantes de determinados acontecementos filatélicos.\n\nNota de alcance: Os selos impresos en tales follas carecen de valor de franqueo, aínda no caso de que fosen estampados cos mesmos elementos e cores utilizados na confección de selos de correos."}
{"id": 1175638, "term": "Ilustración gráfica", "prompt": "Dime cal é a definición de \"ilustración gráfica\".", "output": "Estampa ou reprodución fotomecánica que complementa ao texto impreso. A súa función é fundamentalmente informativa, cumprindo un importante obxectivo didáctico ao facilitar a comprensión da mensaxe escrita."}
{"id": 1175643, "term": "Cabeceira", "prompt": "Cal é a acepción de \"cabeceira\"?", "output": "Ilustración ou ornamentación que se coloca na parte superior das páxinas dun libro onde comeza un capítulo ou parte. Principalmente refírese ao título dun libro impreso enriba de cada páxina de texto. Así mesmo, pode ir só nas páxinas pares. Tamén se coñece como \"cabeza de páxina\".\n\nNota de alcance: Con este mesmo nome coñéceselle á liña da primeira plana dun xornal que contén o título deste."}
{"id": 1175642, "term": "Frontis", "prompt": "Dime cal é a definición de \"frontis\".", "output": "Sen considerar a cuberta, é a fachada do libro propiamente dita. Durante os séculos XVII e XVIII, o frontispicio, reservado aos datos de identificación do libro, adoitaba estamparse dunha lámina gravada en doce. Os motivos elixidos para gravar o frontispicio procedían do repertorio arquitectónico clásico -o templo ou o arco de triunfo-, levando ata as súas últimas consecuencias a caracterización alegórica do libro como templo da sabedoría.\n\nNota de alcance: Por un proceso de asociación de ideas, acabou chamándose frontispicio só á estampa que fai de portada ou a que ocupa o verso da portada."}
{"id": 1175640, "term": "Orla", "prompt": "Cal é o sentido de \"orla\"?", "output": "Franxa decorativa que forma parte da ornamentación do libro, e que, con frecuencia, encadra o texto. Empregadas profusamente nos impresos tipográficos anteriores ao século XIX, as orlas gravábanse en tacos de madeira ou en láminas de cobre, estampándose no lugar reservado dentro da folla, xunto aos caracteres. Avanzado o tempo, sobre todo se os motivos eran xeométricos e de certa simplicidade formal, puideron obterse moldes tipográficos daqueles que, como no caso dos tacos, se imprimían simultaneamente co texto.\n\nNota de alcance: A finais do século XVI, todos ou case todos os libros teñen portada, aínda que non co aspecto actual; o título, que aparecía reducido ao principio, ampliouse desmesuradamente durante o primeiro terzo do século XVI, debido ao interese dos editores por encher toda a portada. Ao mesmo tempo, foi aumentando o coidado que se puña na decoración da portada. A moda das orlas granadas estendíase. En Estrasburgo parece que Hans Baldung-Grien concibiunas a partir de 1510 para Knobloch e Schott, e máis tarde para Grüninger. Desta cidade pasou a moda a Basilea, onde Hans Holbein gravou unha considerable cantidade delas para Froben. Despois en Nuremberg, Augsburgo e París, onde Josse Bade utilizou unha decoración de estilo arquitectónico. A orla como elemento de ornamentación do libro resulta menos utilizada en España que no resto de Europa, e aínda menor será o seu uso nos libros de cabalerías."}
{"id": 1175644, "term": "Remate", "prompt": "Que quere dicir \"remate\"?", "output": "Ilustración gráfica ou ornamentación colocada nos impresos tipográficos ao final dun capítulo. Unha das ilustracións máis frecuentes nos remates dos libros antigos foi o marmosete, entre as ornamentacións eran habituais as viñetas."}
{"id": 1175645, "term": "Marmosete", "prompt": "Define \"marmosete\".", "output": "Tipo específico de remate. Ilustración, de carácter alegórica, estampada ao final dun libro, ou ben dunha parte ou do seu capítulo."}
{"id": 1175641, "term": "Viñeta", "prompt": "Cal é o sentido de \"viñeta\"?", "output": "Debuxo ou estampa de pequeno tamaño que se utiliza como ornamento no principio ou fin dun capítulo ou libro manuscrito, con escenas do texto ou motivos vexetais, por exemplo. Trátase dunha ornamentación que pode dispoñerse na cabeceira, pero tamén no remate dun manuscrito ou dun impreso. A súa denominación responde ao tipo de adornos característicos desta clase de deseño, que nos códices de temática relixiosa foron acios e follas de vide, unha clara referencia á iconografía eucarística. A viñeta tamén adoita aparecer, con carácter humorístico ou caricaturesco, na prensa escrita."}
{"id": 1030075, "term": "Invitación", "prompt": "Cal é a definición de \"invitación\"?", "output": "Cédula ou tarxeta coa que se convida, ou se é convidado. Preséntanse en forma dunha folla, de libriño de dúas ou máis follas e de tríptico. Algunhas teñen puntos perforados para resgar o convite correspondente a cada día. Polo xeral, presentan selos de correos en tinta ou en seco das entidades organizadoras. Adoitan estar ilustradas con personaxes vestidos con traxes de festa ou con disfraces, tamén reproducen parellas bailando, paisaxes, motivos florais, etc."}
{"id": 1176265, "term": "Libriño de papel de fumar", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"libriño de papel de fumar\"?", "output": "Libro de pequeno formato composto por un mazo de folliñas para liar os cigarros, dobrado pola metade e pegado por un extremo a unha etiqueta ilustrada que o envolve. Os temas cos que se ilustran son diversos: figuras de homes e de mulleres, vistas, animais, naipes, fichas de dominó, escenas deportivas, grecas ou simplemente a marca en tipografía. A imaxe pode ocupar toda a etiqueta e sobre ela imprimirse a marca. Cando se trata dun estoxo pode presentar dúas imaxes, unha na solapa e outra na parte traseira."}
{"id": 1180830, "term": "Literatura de cordel ilustrada", "prompt": "Con que significado se emprega \"literatura de cordel ilustrada\"?", "output": "Impresos con ilustracións, xeralmente de carácter popular, que eran expostos na rúa para estimular a súa compra. Colgábanse de cordeis nos postos de rúa, en principio cunhas pequenas canas e máis tarde con pinzas de tender a roupa. As características comúns adoitan ser: un papel basto e de mala calidade; unha impresión descoidada, con tipos a miúdo desgastados e abundantes erratas; xeralmente, contiñan gravados, aínda que estes eran bastos ou reutilizados."}
{"id": 1176329, "term": "Folleto de cordel", "prompt": "Con que significado se emprega \"folleto de cordel\"?", "output": "Impreso formado por máis dun prego, xeralmente en 4.º, ata un máximo de 24 follas ou 48 páxinas cosidas máis ou menos bastamente (algúns modernos levan grampas); adoitan ser obras en prosa, aínda que tamén se publicaron deste xeito multitude de comedias soltas."}
{"id": 1176322, "term": "Folla voandeira", "prompt": "Explica que significa \"folla voandeira\".", "output": "Folla de papel, ordinariamente a metade dunha cuartilla cortada ao longo, impresa por unha soa cara ou polas dúas, na que se manda, recomenda, pide, pregunta ou se fai constar algunha cousa en termos precisos."}
{"id": 1176323, "term": "Aleluia", "prompt": "Que significa \"aleluia\"?", "output": "Folla de papel en formato prego sen dobrar, impresa por unha soa cara e sen colorear (agás nas máis modernas). Xorde durante os séculos XVIII e XIX como evolución das follas soltas, con reforzo de imaxes ou debuxos cunha función claramente moralizante. A gran difusión alcanzada favoreceu, por unha banda, a presenza da cultura na vida cotiá, e, por outro, o acceso a ela de xentes escasamente alfabetizadas. Na súa orixe agruparon unha serie de corenta e oito estampas, o número foi variable (16, 32, 36 ou 40), así como a evolución do tema e o carácter primeiro enumerativo, no que se recollen unha colección de estampas e viñetas e, máis tarde, cunha clara intención narrativa, axudada polo desenvolvemento que chegou a alcanzar a linguaxe gráfica. Tamén se designa co mesmo nome a estampa pequena contida neste prego, con varias das cales, mediante versos xeralmente dísticos situados ao pé, se explica un acontecemento ou suceso.\n\nNota de alcance: Inicialmente estas follas impresas recibían o nome de aucas no ámbito cultural catalán. A diferenza principal coa auca atopámola na súa temática; se o aleluia tocaba temas sobre todo de relixiosidade popular e moralizantes, a auca abordaba un contido usualmente lúdico."}
{"id": 1176324, "term": "Auca", "prompt": "Dime cal é a definición de \"auca\".", "output": "Follas impresas compostas por viñetas, normalmente corenta e oito gravados formando series, que aparecen no século XVII dentro da imaxinería popular de tipo civil e cuxa orixe foi o xogo. As primeiras non levaban texto, máis tarde as xilografías combináronse cos pés tipográficos dos versos que as adoitan acompañar. Entre as imaxes atópanse o sol, a lúa e outros signos do zodíaco, o que levou a agrupalas como \"aucas do sol e a lúa\". Tamén se teorizou sobre as similitudes co xogo da oca, mentres que outros ligaron as súas orixes ao xogo da lotería e mesmo coa temática dos azulexos dos oficios.\n\nNota de alcance: A auca diferénciase principalmente do aleluia na súa temática; se o aleluia tocaba temas polo xeral moralizantes ou extraídos da relixiosidade popular, a auca abordaba un contido usualmente lúdico."}
{"id": 1176330, "term": "Libro de cordel", "prompt": "Cal é o sentido de \"libro de cordel\"?", "output": "Impreso formado por varios pregos cosidos, ás veces rudamente encadernados. Son de pequeno tamaño de maneira que lle permita ao vendedor ambulante colgalo dunha corda. O contido adoita estar en prosa."}
{"id": 1176282, "term": "Prego de cordel", "prompt": "Define \"prego de cordel\".", "output": "Caderno, de catro a oito folios, ás veces ata os dezaseis, sen encadernar nin coser, pegados de forma que puidesen ser colgadas dunha corda. Adoitaba conter noticias, avisos, textos literarios en prosa ou en verso, etc., e difundiuse a través da imprenta a finais do século XV ou principios do XVI.\n\nNota de alcance: Existe unha valoración diferente entre a forma libro e a forma prego de cordel. Unha razón pode estar no seu diferente tamaño, afeitos a identificar libro cun gran número de follas de papel encadernados con certo coidado. Todo o contrario aos pregos de cordel, sen encadernar nin coser. Hai excepcións e unha das máis rechamantes e máis antigas das que se ten noticias, é a da biblioteca do fillo de Cristóbal Colón, Fernando, gran bibliófilo da primeira metade do século XVI. Como tal, anotou nos libros de rexistro da súa biblioteca os títulos, tamaño e prezo dos pregos de cordel adquiridos en distintos lugares de España, sobre todo nas feiras de Medina."}
{"id": 1176333, "term": "Prego de serie", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"prego de serie\"?", "output": "Prego solto composto pola impresión dun conxunto de selos de correos, billetes, cromos ou outras estampas.\n\nNota de alcance: Para vendelos adoitábanse colgar duns cordeis de cánabopostos horizontalmente nos portais, tendas e mercados."}
{"id": 1176325, "term": "Prego solto", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"prego solto\"?", "output": "Prego de papel dobrado unha ou dúas veces, isto é, dúas ou catro follas en 4.º, aínda que tamén poden ser dúas en tamaño folio, oito en 8.º, etc., os máis modernos, como os folletos, ás veces, levan grampas."}
{"id": 1032129, "term": "Maculatura", "prompt": "Cal é o sentido de \"maculatura\"?", "output": "Folla de papel defectuosa tinguida obtida nunha proba de impresión ou estampaxe. O termo utilízase, especificamente, para designar a estampa que resulta de volver imprimir unha lámina sen tinguila de novo, co obxecto de limpar a tinta sobrante retida nas tallas. Ao perder gran parte da tinta tras a primeira estampaxe posúe mala calidade, o que se traduce en liñas de escasa intensidade e baixo contraste."}
{"id": 1012808, "term": "Mapa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"mapa\"?", "output": "Representación convencional que resulta da proxección ou traslado sobre un plano ou outra figura, a tamaño reducido -escala, xeralmente superior a 1:20.000-, en forma plana ou tridimensional, da Terra- na súa totalidade, ou en calquera das súas partes -, de fenómenos físicos e/ou humanos, concretos ou abstractos, localizados nela. A representación pode ampliarse ao Universo, en especial ao Sistema Solar. O mapa reduce a realidade a símbolos convencionais que necesitan claves para interpretalos e que veñen dados na lenda. En suma, o mapa forma parte dun sistema gráfico; que é un sistema de referencia dun territorio; que mostra a estrutura dos elementos que compoñen a área que se contén nel; que é abstracto, ao reducir a realidade a símbolos convencionais; e que necesita claves para interpretalo, que veñen dadas na lenda, a que á súa vez traduce a organización temporal dunha certa cultura espazo-mental; e que, así mesmo, de ser memoria e rexistro dun territorio, tamén é un elemento importante de investigación e docencia xeográfica."}
{"id": 1181161, "term": "Mapa actual", "prompt": "Dame a definición de \"mapa actual\".", "output": "O que representa un espazo xeográfico recente e vixente, sería o último mapa existente sobre un territorio."}
{"id": 1181342, "term": "Mapa a grande escala", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"mapa a grande escala\"?", "output": "O que está representado a unha escala comprendida entre 1:10.000 e 1:100.000. En España, as escalas máis frecuentes son as de 1:50.000 e 1:25.000. Adoitan editarse en follas soltas, seriadas e como motivo central resáltase a topografía ou datos altimétricos -hipsométricos- do territorio cartografado, sen renunciar ao resto de datos planimétricos permanentes.\n\nNota de alcance: Neste tipo de mapas realízanse as follas do Mapa Topográfico Nacional, tanto do Instituto Xeográfico Nacional como do Servizo Xeográfico do Exército."}
{"id": 1181343, "term": "Mapa a mediana escala", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"mapa a mediana escala\"?", "output": "Aquel cuxa escala está comprendida nunha franxa entre 1:100.000 e 1:500.000. Cando os mapas son de media e de pequena escala representan rexións, países, continentes: mapas corográficos, sexa cal sexa o tamaño da área representada; ou toda a superficie terrestre: mapamundi ou planisferio, xa sexa en forma mural, atlas, ou globo terrestre. Aínda que mostran os fenómenos permanentes, a súa redución obriga á simboloxía e á perda de detalles, polo que as curvas de nivel se substitúen polas tintas hipsométricas."}
{"id": 1181162, "term": "Mapa anticuado", "prompt": "Explica o significado de \"mapa anticuado\".", "output": "Aquel cuxos datos perderon actualidade e validez desde a data da súa edición ata o momento en que se analiza. Por exemplo, o mapa da Europa anterior a 1989, data da caída do Muro de Berlín."}
{"id": 1181159, "term": "Mapa antigo", "prompt": "Cal é o sentido de \"mapa antigo\"?", "output": "Aquilo que é realizado e referido a unha época pasada e cuxo interese actual é histórico ou artístico. A data pode ir desde os tempos máis remotos -por exemplo, mapas exipcios, gregos ou do antigo Oriente- ata un pasado recente que teña xa un interese histórico -como os mapas da Segunda Guerra Mundial.\n\nNota de alcance: Non debe confundirse cun mapa histórico.- Un mapa pode ser antigo, se se realizou nunha época pasada, e histórico se fai referencia a unha época anterior á súa data de realización. En calquera caso, un mapa antigo nunca pode ser histórico."}
{"id": 1181276, "term": "Mapa incunable", "prompt": "Dame a definición de \"mapa incunable\".", "output": "Mapa antigo manuscrito ou impreso durante os primeiros tempos da imprenta -antes do século XVI-."}
{"id": 1181275, "term": "Mapa primitivo", "prompt": "Con que significado se emprega \"mapa primitivo\"?", "output": "Mapa antigo realizado cando aínda non existían os sistemas de levantamento de precisión- escala, compás, proxeccións, etc.-, de forma que acaba sendo pouco máis que un esbozo."}
{"id": 1181344, "term": "Mapa a pequena escala", "prompt": "Cal é o sentido de \"mapa a pequena escala\"?", "output": "Aquel cuxa escala está comprendida nunha franxa entre 1:500.000 e 1:500.00.000 ou máis. O seu trazo principal é a perda de detalle a cambio de mostrar a representación dun espazo maior. Os obxectos que non poden percibirse de maneira adecuada represéntanse por símbolos, ademais de levar a cabo unha selección do que máis interese destacar en cada caso -relevos, estradas, núcleos de poboación, ríos, etc.-. As curvas de nivel substitúense polas tintas hipsométricas."}
{"id": 1195443, "term": "Mapa básico", "prompt": "Define \"mapa básico\".", "output": "Tamén denominado mapa xeral, mapa de referencia ou mapa fundamental, é a primeira cartografía que se elabora sobre un territorio, a máis elemental, a que contén todos os datos topográficos e algunhas referencias planimétricas especiais de aspectos e fenómenos esenciais permanentes, de carácter físico e humano: trazados e perfís costeiros, núcleos interiores, cursos fluviais, marismas, vexetación natural, espazos lacustres, mares interiores, ocupación e uso permanente do solo, minas e fábricas, minas e límites administrativos (delimitacións territoriais de calquera orde, local, rexional, provincial, nacional, etc.), asentamentos humanos (tanto interiores como casas illadas), relevo trazado de vías de transporte e de redes de comunicación (estradas, ferrocarril, conducións de auga, liñas eléctricas, telefonía), servizos múltiples asociados a ese uso do territorio (encoros, canles de rega, etc.), etc. Sen esquecer a rotulación de topónimos e servizos múltiples, tendo en conta o tipo de letra, corpo desta segundo a categoría do topónimo, servizo, accidente, etc.\n\nNota de alcance: Para a súa elaboración levábanse a cabo unha serie de traballos previos, tanto globais ou xerais -determinación da forma e dimensións da Terra, trazado de paralelos e meridianos para achar a latitude e lonxitude dun punto-, como rexionais ou locais -triangulación, determinación de altitudes, nivelación, etc.-, técnicas todas elas que se simplificaron coas novas tecnoloxías de fotogrametría, teledetección e restitución informática de fotografías aéreas e imaxes de satélite. No caso español, a altitude 0 sobre o nivel do mar está tomada en Alacant e o Meridiano 0 é o de Greenwich, que en España pasa por Castellón de la Plana."}
{"id": 1180861, "term": "Mapa topográfico", "prompt": "Explica que significa \"mapa topográfico\".", "output": "O que está considerado como a primeira cartografía que se elabora sobre un territorio, a máis elemental, a que contén sobre todo datos topográficos -de aí o seu nome-. É un documento que presenta un espazo determinado sobre unha base cartográfica, segundo unhas convencións previamente definidas, que forman parte da lenda do mapa. O mapa topográfico interpreta, en proxección ortogonal, os detalles do terreo que son identificables; como o relevo, a hidrografía, os corpos de auga, os espazos forestais, os lugares habitados, as vías de circulación e demais sitios específicos. No debuxo cartográfico utilízanse liñas, trazos, símbolos e cores convencionais, así por exemplo, o relevo móstrase por liñas medias (curvas de nivel), a hidrografía con liñas e trazos de cor azul, os lugares habitados con círculos de diferente tamaño segundo a importancia do centro, as selvas, bosques e cultivos con signos e cores específicas, ademais, inclúe a toponimia respectiva. Por regra xeral, os mapas topográficos edítanse en cores.\n\nNota de alcance: Coas bases de datos topográficas pódense formar sistemas de información xeográfica (SIG), a partir dos cales se xeran mapas topográficos, ou temáticos, polo método automatizado ou computarizado."}
{"id": 1181165, "term": "Mapa comarcal", "prompt": "Como se define \"mapa comarcal\"?", "output": "Aquel no que a área representada é unha comarca ou área funcional con límites históricos, administrativos ou doutro carácter mancomunado, xeralmente de ámbito subprovincial. A escala é variable segundo o grao de detalle que se quere ofrecer.\n\nNota de alcance: Os mapas comarcais adquiren grande importancia na ordenación do territorio. Tamén se utilizan para cartografar zonas de denominación de orixe de produtos agropecuarios."}
{"id": 1181169, "term": "Mapa continental", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"mapa continental\"?", "output": "O que representa un continente, ben en formato de mural, ben nas páxinas dun atlas, en xeral en escalas comprendidas entre 1:20.000.000 e 1:50.000.000."}
{"id": 1181166, "term": "Mapa de área", "prompt": "Cal é a acepción de \"mapa de área\"?", "output": "O dunha área natural ou funcional, que adoita corresponder a áreas metropolitanas con gran detalle planimétrico ou ben a mapas de parques ou reservas naturais ou de calquera outra figura de protección (mapas hidrográficas, zonas regables, etc.), sempre que se limite a ser un mapa básico. Xeralmente, son derivacións dun mapa topográfico nacional a grande escala, limitando o territorio representado ao feito concreto de que se trate."}
{"id": 1181163, "term": "Mapa de previsión", "prompt": "Define \"mapa de previsión\".", "output": "O que representa datos, feitos ou fenómenos que se prevén nunha data posterior á da súa realización."}
{"id": 1181160, "term": "Mapa histórico", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mapa histórico\".", "output": "O que é realizado nunha época posterior ao representado nel, ou no que se representan datos ou feitos anteriores á época de realización do mapa. Reflicte sempre situacións pasadas ou históricas dun determinado territorio, tanto de fenómenos físicos como humanos.\n\nNota de alcance: Non debe confundirse con mapa antigo. Un mapa histórico pode estar realizado no momento actual, algo que non pode ocorrer co mapa antigo que recibe este nome pola antigüidade da súa edición ou contido. Un mapa pode ser histórico e antigo."}
{"id": 1181164, "term": "Mapa local", "prompt": "Define \"mapa local\".", "output": "Representación cartográfica na que a área representada é un municipio ou entidade de rango similar en calquera parte do mundo. A escala destes mapas é moi grande, de 1:10.000 a 1:50.000, necesitando nalgúns casos montar varias follas para compoñelo."}
{"id": 1012809, "term": "Mapamundi", "prompt": "Explica que significa \"mapamundi\".", "output": "O que representa toda a superficie da Terra, xeralmente a escala 1:50.000.000 ou menor e en formatos diversos, desde un mural ata unha páxina de atlas ou un globo. Pode estar representado conxuntamente de forma convencional ou cada hemisferio por separado en forma de superficies circulares.\n\nNota de alcance: O primeiro mapamundi data do 2300 a. C., trátase dunha taboíña de barro que mostra a Babilonia sobre o Éufrates; ao leste aparece Asiria, así como outras cidades rodeadas polas \"augas amargas\", nome que recibe o Golfo Pérsico. O primeiro mapamundi impreso, que representa a superficie da Terra tras os descubrimentos transatlánticos dos españois e das exploracións en África e Asia polos navegantes portugueses, aparece no ano 1506, en Florencia, da man de Giovanni Contarine e Francesco Rosselli. No século XVI, o cosmógrafo alemán Martin Behaim constrúe o primeiro mapamundi esférico da historia da cartografía."}
{"id": 1032507, "term": "Mapa nacional", "prompt": "Explica que significa \"mapa nacional\".", "output": "Representación cartográfica dun Estado, unha nación, en escalas xeralmente comprendidas entre 1:1.000.000 e 1:20.000.000.\n\nNota de alcance: En España, o mapa básico español mural está elaborado polo Instituto Xeográfico Nacional a escala 1:1.000.000. O Século das Luces marca a toma de conciencia, por parte dos Estados, da necesidade de dispoñer dunha cartografía oficial de calidade."}
{"id": 1181167, "term": "Mapa provincial", "prompt": "Como se define \"mapa provincial\"?", "output": "O que representa unha provincia ou unidade administrativa de igual rango en calquera parte do mundo -departamentos franceses por exemplo-.\n\nNota de alcance: En España, o Instituto Nacional de Estatística publicou os mapas de todas as provincias españolas a escala 1:200.000, a súa divulgación realizouse en varias edicións progresivamente melloradas, acompañadas dunha Memoria do conxunto provincial."}
{"id": 1181168, "term": "Mapa rexional", "prompt": "Cal é a definición de \"mapa rexional\"?", "output": "O que representa unha rexión como parte dun territorio estatal, ben administrativa -no caso de España unha autonomía pluriprovincial-, ben natural -meseta española, val do Guadalquivir, etc.-, xeralmente en escalas comprendidas entre 1:200.000 e 1:5.000.000, dependendo da súa extensión e detalle."}
{"id": 1180904, "term": "Mapa temático", "prompt": "Define \"mapa temático\".", "output": "Aquel cuxo obxecto fundamental é o estudo dun tema ou asunto concreto, deixando nun segundo termo a descrición da zona que só se representa como base para a localización do tema elixido, e dándolle prioridade á materia representada no mapa, aínda que isto non significa que se descoide a base xeográfica.\n\nNota de alcance: Aínda que un mapa se ocupe dunha soa clase de fenómenos; poderá ser considerado como topográfico se os seus obxectivos primordiais son unicamente mostrar a situación destes; e temáticos cando os obxectivos son analizados e neles se reflicte o resultado da investigación. O valor da información asociada ao mapa temático depende, por unha banda dos elementos inherentes ao mapa, como é a precisión e a resolución espacial ou escala á que o mapa fose confeccionado. Doutra banda, o valor do mapa estará en relación coa oportunidade do momento en que se lle subministre a información ao usuario. O valor asociado ao momento en que a información estea dispoñible, dependerá do uso que se vaia facer dela."}
{"id": 1180876, "term": "Mapa físico", "prompt": "Con que significado se emprega \"mapa físico\"?", "output": "Mapa temático que mostra os diferentes feitos e fenómenos da natureza. Existen diferentes tipos de mapas físicos, entre os cales destacan, entre outros: os mapas botánicos, climáticos, xeolóxicos, de recursos, de riscos, edafolóxicos, xeomorfolóxicos, xeotectónicos, hidrolóxicos, topográficos e zoolóxicos."}
{"id": 1180868, "term": "Mapa botánico", "prompt": "Con que significado se emprega \"mapa botánico\"?", "output": "O que representa a distribución das especies vexetais sobre un territorio."}
{"id": 1180860, "term": "Mapa climático", "prompt": "Cal é a definición de \"mapa climático\"?", "output": "Mapa físico no que se representan liñas de isovalores de presión atmosférica, denominadas isobaras, así como a distribución das frontes frías e cálidas.\n\nNota de alcance: Ademais da información instantánea que achega e a posibilidade de predicir a evolución climatolóxica a curto prazo, a análise de series de mapas climáticos permite definir distribucións medias para un determinado período do ano. Trátase do mapa xeótico máis popular ao mostrarse a diario para expoñer as previsións meteorolóxicas. No ano 1686 aparecen por primeira vez as isoliñas nun mapa, cando o astrónomo británico sir Edmond Halley (con cuxo nome se bautizou o cometa) realizou os trazos que conectaban liñas con lecturas de compás similares, para producir o primeiro mapa de campos de forza magnética. En 1791, un cartógrafo francés, J. Dupain-Triel, utilizou isoliñas para conectar terras con culturas similares sobre o nivel do mar e elaborou un mapa topográfico. Alexander von Humboldt utilizou isoliñas en mapas elaborados tras a súa viaxe a Sudamérica, que conectaban puntos de igual temperatura. Dado que as liñas unen puntos coa mesma temperatura, as isoliñas de Humboldt son en realidade isotermas. De feito, Humboldt creou o primeiro mapa isotérmico, máis coñecido como climático ou meteorolóxico."}
{"id": 1181213, "term": "Mapa pluviométrico", "prompt": "Explica que significa \"mapa pluviométrico\".", "output": "Representación cartográfica que representa liñas de isovalores con idéntica precipitación, polo xeral dada en milímetros. Confecciónanse a partir dos datos de choiva total recollidos en distintas estacións. O período de tempo habitual representado nestes mapas adoita ser dun ano ou dun mes.\n\nNota de alcance: En 1946, Pedro M. González Quijano publica \"Mapa pluviométrico de España\", obra que foi referencia durante moitos anos dentro desta disciplina, porque, ademais da súa extraordinaria cartografía, reproduce as precipitacións anuais de todas as estacións ibéricas que en 1940 contaban, polo menos, con novos anos de observación."}
{"id": 1181214, "term": "Mapa termométrico", "prompt": "Que quere dicir \"mapa termométrico\"?", "output": "Mapa climático que representa a distribución das temperaturas. É usual que sexan representados como mapas de isovalores por isotermas ou liñas de igual valor de temperaturas medias ou absolutas, máximas, mínimas, medias, etc. Ao ser un parámetro variable no tempo, adoitan elaborarse para distintos intervalos de tempo (diario, mensual, anual).\n\nNota de alcance: Xunto ao mapa pluviométrico, o mapa termométrico permite definir a climatoloxía dunha área, ademais de obter mapas derivados de utilidade (evapotranspiración, zonación climática)."}
{"id": 1181269, "term": "Mapa de xeoloxía", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"mapa de xeoloxía\"?", "output": "Mapa físico que representa a historia da formación da Terra, da súa estrutura actual coas súas distintas capas e dos materiais que a constitúen."}
{"id": 1180854, "term": "Mapa xeolóxico", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mapa xeolóxico\".", "output": "Aquel sobre o que se representan os materiais que afloran na superficie, desprezando formacións superficiais recentes que enmascaran o substrato. Cando se coñece a idade dos materiais, estes quedan representados por unha trama ou cor convencional para esa idade. Se non se coñece, indícanse as características petrográficas ou litolóxicas. Ademais, márcanse como símbolos varios elementos xeolóxicos tales como buzamentos, fallas e dobras."}
{"id": 1181181, "term": "Mapa litolóxico", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"mapa litolóxico\"?", "output": "Representación cartográfica que mostra a distribución superficial dunha determinada litoloxía (arte da xeoloxía que trata das rochas) e para cuxa realización é necesario dispoñer dun mapa xeolóxico, así como de columnas estratigráficas que permitan coñecer esta distribución. Cada litoloxía queda representada por unha trama ou cor convencional."}
{"id": 1195360, "term": "Mapa metaloxenético", "prompt": "Explica o significado de \"mapa metaloxenético\".", "output": "Mapa temático especializado no que se representa, sobre unha dobre base topográfica e xeolóxica simplificada, os xacementos arqueolóxicos ou indicios minerais coñecidos dentro da área concreta de estudo. Proporciona información sobre o recurso mineral de que se trate en cada caso (minerais metálicos, non metálicos ou recursos enerxéticos), así como sobre a súa morfoloxía e volume. En ocasións, estes xacementos foron explotados mediante minas hoxe abandonadas.\n\nNota de alcance: O mapa metaloxenético tamén analiza a orixe dos indicios, co obxecto de deducir os trazos xeolóxicos (fracturas, niveis estratigráficos) que determinan a súa localización."}
{"id": 1195362, "term": "Mapa de rochas e minerais industriais", "prompt": "Como se define \"mapa de rochas e minerais industriais\"?", "output": "O que representa os principais recursos nacionais de rochas de interese industrial. Facilita, polo tanto, a localización de calcarias, granitos ou outras rochas necesarias para a construción de obras civís."}
{"id": 1195361, "term": "Mapa mineiro-metaloxenético", "prompt": "Como se define \"mapa mineiro-metaloxenético\"?", "output": "Mapa metaloxenético que representa, sobre unha dobre base topográfica e xeolóxica simplificada, os indicios minerais coñecidos dentro da área concreta de estudo. Proporciona información sobre o recurso mineral de que se trate en cada caso (minerais metálicos, non metálicos ou recursos enerxéticos), así como sobre a súa morfoloxía e volume. Nalgúns casos, estes xacementos foron explotados mediante minas hoxe abandonadas."}
{"id": 1195442, "term": "Mapa previsor de mineralizacións", "prompt": "Explica o significado de \"mapa previsor de mineralizacións\".", "output": "O xeolóxico no que se realiza a representación cartográfica de dominios espaciais favorables para a presenza de mineralizacións, é dicir, de metalotectos específicos. Baséase na experiencia local e xeral."}
{"id": 1181180, "term": "Mapa morfoestrutural", "prompt": "Cal é a acepción de \"mapa morfoestrutural\"?", "output": "Representación cartográfica na que se relaciona a estrutura xeolóxica con algún trazo morfolóxico. Xeralmente vincula a distribución de canles, é dicir, a rede hidrográfica, coas estruturas xeolóxicas que a sustentan.\n\nNota de alcance: O mapa morfoestrutural adoita ser de grande utilidade na análise de movementos recentes (neotectónica) e en zonas con ausencias de afloramentos."}
{"id": 1181178, "term": "Mapa tectónico", "prompt": "Que significa \"mapa tectónico\"?", "output": "Aquel no que se expresan os trazos estruturais que permiten definir a estrutura e evolución tectónica dunha determinada zona. Pode considerarse como un mapa específico, complementario do mapa xeolóxico, sen incidir en aspectos estratigráficos ou morfolóxicos."}
{"id": 1181182, "term": "Mapa de liñas estruturais", "prompt": "Cal é o sentido de \"mapa de liñas estruturais\"?", "output": "Tipo particular de mapa tectónico de utilidade en áreas de litoloxía moi homoxénea e en ausencia de niveis guía. Para a súa realización mídese sistematicamente un nivel de referencia (estratificación, esquistosidade ou lineación) e a partir dos datos elabórase un mapa de tendencias de liñas paralelas."}
{"id": 1181268, "term": "Mapa de recursos", "prompt": "Con que significado se emprega \"mapa de recursos\"?", "output": "Mapa físico que permite obter información sobre os recursos dun territorio ou zona determinada a través da representación gráfica de, por exemplo, unha aldea, dun sistema de rega, dunha pequena conca hidrográfica ou dunha zona arqueolóxica. Este tipo de mapas poden incluír datos sobre infraestruturas, fontes e usos de auga, terras agrícolas, pendentes, elevacións, solos, etc.\n\nNota de alcance: O mapa de recursos naturais renovables debe mostrar a situación en que estes se atopan na microrrexión, así como facilitar a análise integral entre auga, solo e cobertura vexetal."}
{"id": 1181234, "term": "Carta arqueolóxica", "prompt": "Cal é o sentido de \"carta arqueolóxica\"?", "output": "Coa aprobación da Lei de patrimonio histórico español 16/1985, do 25 de xuño, as competencias culturais foron transferencias por parte do Estado ás diferentes Comunidades Autónomas. Deste xeito, foi prioritario para as Administracións autonómicas definir un mapa de recursos arqueolóxicos cuxo coñecemento será clave na ordenación do territorio. Para elaborar a Carta Arqueolóxica dunha provincia ou municipio hase de ter en conta os seguintes puntos: procura da prospección xeral e específica do territorio; fondos museográficos públicos ou privados; recollida sistemática das tradicións orais ou escritas sobre un xacemento arqueolóxico ou achado; a observación superficial directa do territorio (localización arqueolóxica) e a bibliografía espacial sobre un mapa dos restos arqueolóxicos, co uso dunha serie de signos convencionais. Ademais achegaranse anexos documentais e gráficos."}
{"id": 1181230, "term": "Mapa de recursos eólicos", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"mapa de recursos eólicos\"?", "output": "O mapa de recursos que representa a densidade de potencia do vento, en lugar da velocidade deste, xa que o primeiro proporciona un indicador máis fiable do potencial do recurso eólico. A densidade de potencia do vento preséntaa dentro dun período determinado de tempo, co obxectivo de mostrar as posibilidades deste fenómeno como xerador de enerxía.\n\nNota de alcance: Os mapas de recursos eólicos non deben ser utilizados para a estimación en microáreas, xa que poden presentar diferenzas debido á topografía do terreo dentro dunha cela da malla de interpolación ou do modelo numérico."}
{"id": 1181228, "term": "Mapa de recursos xeotérmicos", "prompt": "Cal é a definición de \"mapa de recursos xeotérmicos\"?", "output": "Aquel que representa os recursos xeotérmicos marcando os fluxos de calor terrestres, determinándose zonas de elevada temperatura que poden ter aproveitamento enerxético para fins domésticos ou industriais. Os xacementos aproveitables poden ser de augas subterráneas ou de rocha quente seca.\n\nNota de alcance: Chámase enerxía xeotérmica ao aproveitamento da calor que emana do interior da codia terrestre. Existen aproveitamentos de baixa (<100 ºC), media (entre 100 e 150 ºC) e alta temperatura (> 100 ºC)."}
{"id": 1181229, "term": "Mapa de recursos hidráulicos", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"mapa de recursos hidráulicos\"?", "output": "O mapa de recursos, que representa as concas e caudais como medios útiles susceptibles de xerar enerxía hidroeléctrica."}
{"id": 1195363, "term": "Mapa de recursos minerais", "prompt": "Como se define \"mapa de recursos minerais\"?", "output": "O mapa de recursos que representa as unidades xeomorfolóxicas predominantes, con énfase no achado de recursos minerais con potencial para a explotación económica e o seu uso actual no territorio."}
{"id": 1181231, "term": "Mapa de recursos solares", "prompt": "Define \"mapa de recursos solares\".", "output": "Mapa de recursos que representa o índice de insolación do terreo para o seu aproveitamento como enerxía solar. A unidade no que se expresa o valor enerxético nos mapas de recursos solares é o kwh/m2.\n\nNota de alcance: Denomínase enerxía solar ao aproveitamento da enerxía que se recibe directamente do sol. Distínguese entre enerxía solar técnica e fotovoltaica. A primeira consiste no aproveitamento directo da radiación solar para procesos técnicos, como a obtención de calor ou o secado de substancias; e a segunda, consiste na produción directa de electricidade aproveitando a radiación solar. Ambas as formas de enerxía solar son complementarias, xa que satisfán demandas distintas da sociedade: calor a primeira e electricidade a segunda."}
{"id": 1181226, "term": "Mapa de vexetación", "prompt": "Define \"mapa de vexetación\".", "output": "Mapa de recursos que representa zonas de aptitude ou capacidade para un determinado aproveitamento ou vexetación potencial.\n\nNota de alcance: A fidelidade da representación vén dada pola escala gráfica empregada. Así, cabe mencionar que a escala 1:5.000.000 ten moi pouco detalle, pero é útil para poder ter unha idea de conxunto. É a escala utilizada pola UNESCO para dar a coñecer a vexetación da rexión mediterránea. A escala 1:400.000 é a escala do Mapa de Series de Vexetación de España, editado polo ICONA. Con esta escala, moito máis reducida que a precedente, quedan mellor definidas as distintas distribucións das especies mediterráneas. As escalas 1:50.000 e 1:10.000 son escalas amplamente utilizadas pola calidade científica para a distribución e coñecemento da vexetación, tanto para a representación de áreas potenciais, como para áreas reais ou actuais. Son escalas axeitadas e, por iso, moi empregadas para a representación gráfica de comunidades vexetais e mapas de vexetación locais e comarcais."}
{"id": 1181233, "term": "Mapa espeleolóxico", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"mapa espeleolóxico\"?", "output": "Mapa de recursos xeocultural no que se representa a localización das covas ou simas inventariadas, ademais de cartografárense as cavidades de xeito individual. Para a súa realización, topografíase o perfil lonxitudinal e a planta, ademais, realízanse perfís transversais seriados para definir a forma da cavidade."}
{"id": 1181257, "term": "Mapa de riscos", "prompt": "Explica o significado de \"mapa de riscos\".", "output": "Aquel que representa calquera tipo de risco derivado de diferentes fenómenos físicos."}
{"id": 1181239, "term": "Mapa de caídas gravitacionais", "prompt": "Cal é o sentido de \"mapa de caídas gravitacionais\"?", "output": "Mapa de risco de deslizamentos ou movementos de bloques ou ladeiras. Para a súa elaboración considéranse varios aspectos tales como litoloxía, descontinuidades, pendente, cobertura vexetal, orientación da ladeira, axentes externos, etc."}
{"id": 1181237, "term": "Mapa de inundacións", "prompt": "Cal é a definición de \"mapa de inundacións\"?", "output": "Mapa de riscos con indicación da altura probable da lámina da auga ou do límite de ocupación da chaira de inundación. Para a súa realización téñense en conta varios factores, tales como a permeabilidade e forma da conca, precipitacións máximas para un período de retorno, obstáculos na canle e datos históricos."}
{"id": 1181245, "term": "Mapa de risco volcánico", "prompt": "Con que significado se emprega \"mapa de risco volcánico\"?", "output": "O mapa de riscos no que se representan as rexións volcánicas activas, coa inclusión de datos como os focos volcánicos históricos, a súa migración e as súas características de emisión. Ademais adóitase previr dos riscos anexos ás posibles erupcións, tales como deslizamentos ou fluxos piroclásticos.\n\nNota de alcance: A realización dos mapas de risco volcánico en áreas potencialmente activas é un labor indispensable, xa que os efectos que provocan as erupcións volcánicas nos ambientes naturais ou nos bens humanos son enormes. Entre os ámbitos naturais e humanos hai algúns como o cambio climático, a navegación aérea e o impacto directo sobre a vida das persoas, entre outros, que están directamente afectados polo fenómeno volcánico."}
{"id": 1181243, "term": "Mapa sísmico", "prompt": "Que quere dicir \"mapa sísmico\"?", "output": "Mapa de riscos sísmicos cuxa representación é diversa en función do parámetro considerado. Así, elabóranse mapas de isovalores de intensidade sísmica, mapas sismotectónicos nos que se relacionan os sismos con estruturas xeolóxicas xa recoñecidas, mapas de períodos de inexistencia de sismos, construcións en función da litoloxía e a densidade da poboación ou tipos de mapas, etc. En calquera caso, case todos tentan orientar sobre a prevención sísmica e serven de criterio para ditar normas de coeficientes de seguridade en actividades construtivas.\n\nNota de alcance: Os mapas de sismicidade históricos son moi útiles para a prevención, xa que a partir deles, e usando a información relativa á sismicidade instrumental, pódense propoñer posteriormente hipóteses de agrupamento ou zonas de maior actividade sísmica e de aliñacións ou direccións preferentes."}
{"id": 1181174, "term": "Mapa edafolóxico", "prompt": "Explica que significa \"mapa edafolóxico\".", "output": "O que representa os diferentes tipos de solo, a forma, disposición, características e estrutura dos terreos da codia terrestre en relación co solo vexetal."}
{"id": 1181192, "term": "Mapa de erosión", "prompt": "Dame a definición de \"mapa de erosión\".", "output": "Mapa edafolóxico no que se representa a erosión do solo, sendo a hídrica a erosión máis común neste tipo de cartografía. O máis habitual é presentar o grao de erosión en función da pluviometría, a litoloxía, a pendente e o tipo e grao de cobertura vexetal."}
{"id": 1181190, "term": "Mapa de solos", "prompt": "Explica que significa \"mapa de solos\".", "output": "Mapa edafolóxico que representa a distribución xeográfica dos distintos tipos de solos. Constitúe unha representación bidimensional estruturada do coñecemento sobre a distribución espacial de diferentes clases de solos e áreas misceláneas (áreas \"sen chan\", fan referencia a canteiras, afloramentos rochosos, dunas, lagos, encoros, etc.) na paisaxe. As clasificacións de solos son moi diversas, polo que na lenda deste tipo de mapas sempre figura o criterio de clasificación empregado. Para a súa realización, ademais do estudo puntual de perfís edáficos, aténdese esencialmente á distribución natural da vexetación en relación coa litoloxía e a pendente.\n\nNota de alcance: Os mapas de solos serven para poder facer predicións acerca do comportamento esperable dos solos nunha determinada zona e poder asignarlle, deste xeito, usos ao territorio, así como aplicar técnicas de xestión de solos cunha maior base científica. A calidade da predición dependerá do grao de pureza das delineacións de cada mapa, que é en función da súa escala, da densidade de observacións, da localización espacial e da propiedade considerada. Esta representación deriva dos modelos que a persoa que fai a prospección vai construíndo ao longo do traballo de campo. Debe proporcionar unha información obxectiva e fiable, e debe servir de base para as actuacións do territorio e o desenvolvemento de políticas territoriais que contemplen a protección dos solos. A pesar de que se segue falando de mapas de solos, ao que se está facendo referencia é a bases de datos xeoreferenciadas."}
{"id": 1181173, "term": "Mapa xeomorfológico", "prompt": "Cal é o sentido de \"mapa xeomorfológico\"?", "output": "Mapa físico que representa sobre unha base de referencia, normalmente un mapa topográfico, as formas do relevo. Como as formas a representar son múltiples en función do substrato e do clima, tamén son numerosas as simboloxías cartográficas. En xeral, nun mapa xeomorfolóxico superpóñense tres tipos de información á vez: a puramente topográfica que mostra o relevo e a forma do chan; a separación entre os distintos tipos de rochas que, dada a súa complexidade, adoita facerse mediante liñas, tramas e anotacións; e unha intricada rede de diversos símbolos e cores que se refiren ás estruturas e as súas formas. Todo iso, interactuando á vez, dá lugar a unha representación gráfica verdadeiramente complicada se o mapa é propósito xeral, como adoita suceder coa cartografía existente a nivel institucional."}
{"id": 1181186, "term": "Mapa de altitudes relativas", "prompt": "Dame a definición de \"mapa de altitudes relativas\".", "output": "Mapa xeomorfolóxico que se realiza a partir dun mapa de altitudes absolutas ou mapa topográfico. Sobre unha cuadrícula calcúlase o desnivel por unidade de área, é dicir, a diferenza de cotas máxima e mínima. Cos valores obtidos realízase un mapa de isovalores. É un mapa que remarca os trazos morfográficos e é equivalente ao mapa de pendentes medias."}
{"id": 1181184, "term": "Mapa de depósitos", "prompt": "Como se define \"mapa de depósitos\"?", "output": "Mapa xeomorfolóxico no que figuran as zonas de acumulación actuais. Polo xeral, son depósitos fluviais de chairas de transición, coluvións, zonas de inundacións costeiras e depósitos antrópicos."}
{"id": 1181183, "term": "Mapa de deslizamentos de masa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mapa de deslizamentos de masa\".", "output": "Mapa xeomorfolóxico que representa as masas de material deslizado, xunto a trazos morfolóxicos asociados ao deslizamento (cicatrices, gretas, microfallas, etc.). Así mesmo, poden incluírse outros datos tales como estacións de seguimento, referencias que permiten coñecer a evolución temporal do deslizamento, áreas ou inmobles situados na zona de influencia deste, e factores naturais ou artificiais que inflúen na súa dinámica. Xeralmente, adoitan incluírse cortes xeolóxicos detallados do deslizamento, mostrando a profundidade da superficie deste."}
{"id": 1181188, "term": "Mapa de ladeiras", "prompt": "Explica o significado de \"mapa de ladeiras\".", "output": "Mapa xeomorfolóxico no que se representa a superficie topográfica como superficie plana, limitada polo talweg (perfil lonxitudinal dun río ou liña que une os puntos máis baixos dun val) e as liñas ou divisorias de crista. Para a súa realización emprégase un mapa topográfico sobre o cal se trazan todos os fondos de val e interfluvios. Os fragmentos de conca limitados por esas liñas representan a ladeira sintetizada a unha superficie plana, definida polo sentido da pendente."}
{"id": 1181187, "term": "Mapa de pendentes", "prompt": "Cal é o sentido de \"mapa de pendentes\"?", "output": "Mapa xeomorfolóxico, básico para a definición do medio físico e determinante para calquera decisión de actuación neste. A pendente é o valor do ángulo que forma o terreo coa horizontal. Este valor pode vir dado en graos sexaxesimais ou en porcentaxes. A pendente, ademais de achegar información do tipo de substrato, delimita o desenvolvemento de certas actividades, tales como a labra ou a instalación de obras públicas."}
{"id": 1181189, "term": "Mapa de unidades morfolóxicas", "prompt": "Dime cal é a definición de \"mapa de unidades morfolóxicas\".", "output": "O que sintetiza o conxunto de características xeomorfolóxicas dun territorio. Neste integrarase toda a información xeomorfolóxica en unidades máis ou menos homoxéneas. A sectorización do territorio facilita a análise dunha área a partir das características físicas comúns a toda a unidade morfolóxica."}
{"id": 1181185, "term": "Mapa de zonas litorais", "prompt": "Explica o significado de \"mapa de zonas litorais\".", "output": "Mapa xeomorfolóxico específico no que constan aqueles elementos naturais e antrópicos que inflúen na evolución e riscos asociados das costas. Ademais de representar os trazos morfolóxicos, tipos de depósitos e obras públicas, adoitan incluírse datos tales como direccións predominantes de correntes mariñas, vectores de desprazamento de material sedimentario, etc."}
{"id": 1180879, "term": "Mapa hipsométrico", "prompt": "Que quere dicir \"mapa hipsométrico\"?", "output": "Mapa xeomorfolóxico no que se representan superficies limitadas por dúas curvas de nivel elixidas. Neste sentido, as liñas hipsométricas que delimitan superficies de intervalo de cota son sinónimos de curvas de nivel. Ademais de dar unha idea rápida da forma dun territorio, xeran parámetros morfométricos, por exemplo medias pendentes ou índices de erosión."}
{"id": 1181265, "term": "Mapa xeotécnico", "prompt": "Cal é a acepción de \"mapa xeotécnico\"?", "output": "Mapa físico que representa a forma, disposición e estrutura das rochas e terreos da codia terrestre, no que se representa a xeoloxía e se estiman as características xeotécnicas dunha área, co obxecto de seleccionar as técnicas de construción ou de tratamento de solo adecuadas, así como de predicir as reaccións posibles entre o solo e a estrutura e as súas consecuencias. Neste sentido, os mapas xeotécnicos resultan fundamentais no caso do planeamento urbanístico. Así mesmo, estes inclúen mapas analíticos, mapas sintéticos, mapas xeolóxicos interpretativos e mapas pendentes."}
{"id": 1181204, "term": "Mapa de formacións superficiais", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"mapa de formacións superficiais\"?", "output": "Mapa xeotécnico que representa os niveis superficiais non consolidados de solo que cobren as rochas sólidas, depósitos de vertente, aluvións e abanicos. Estas formacións superficiais teñen especial incidencia en xeotecnia xa que, polo xeral, as obras públicas aséntanse sobre estes materiais. Ademais da lenda con indicación do tipo de clasificación empregada, neste tipo de cartografía habitualmente trázanse liñas de isovalores do espesor do regolito, e indícanse as estacións onde se realizaron medicións ou ensaios."}
{"id": 1181206, "term": "Mapa de zonación xeotécnica", "prompt": "Cal é a acepción de \"mapa de zonación xeotécnica\"?", "output": "Aquel no que se representan as características xeotécnicas globais de cada formación xeolóxica, é imprescindible para coñecer o comportamento dunha rocha ou solo ante unha obra pública. Neste tipo de mapas, xunto á representación cartográfica das zonas xeotécnicas, adoita superpoñerse información de factores xeolóxicos con incidencia potencial negativa na construción (zonas inundables, deslizamentos, riscos de ocos, etc.)."}
{"id": 1195364, "term": "Mapa hidroxeolóxico", "prompt": "Cal é o sentido de \"mapa hidroxeolóxico\"?", "output": "Mapa físico que contén fundamentalmente información xeolóxica e hidrolóxica do territorio. A cartografía hidroxeolóxica ten por obxecto representar todas aquelas características ou fenómenos relacionados coas augas subterráneas e superficias no relativo á interacción auga-terreo, adoita abarcar múltiples aspectos: cantidade, calidade e aproveitamento do recurso, procesos xeodinámicos ocorridos no medio e protección do medio ambiente.\n\nNota de alcance: O mapa hidroxeolóxico é a representación gráfica da circulación das augas subterráneas. Estes mapas presentan sobre unha proxección plana a superficie de saturación, coas súas deformacións e as súas pendentes irregulares resultantes da circulación e representados mediante curvas de nivel. A elaboración do mapa hidroxeolóxico constitúe a fase final do proceso de recoñecemento e estudo hidroxeolóxico e a súa calidade está estreitamente ligada ao volume e calidade dos datos obtidos sobre o terreo. A UNESCO comezou a publicar mapas hidroxeolóxicos de diversas rexións do mundo, traballando na normalización internacional para os símbolos e as figuras destes mapas."}
{"id": 1181262, "term": "Mapa hidrolóxico", "prompt": "Como se define \"mapa hidrolóxico\"?", "output": "Aquel que representa as características hidrográficas da rede fluvial, módulos absolutos e específicos das augas superficiais, así como as crecidas e as estiaxes. Trátase de representacións cartográficas do réxime hidrolóxico condicionadas, directa ou indirectamente, por factores de tipo climático."}
{"id": 1180884, "term": "Mapa zoolóxico", "prompt": "Con que significado se emprega \"mapa zoolóxico\"?", "output": "O que representa toda a distribución das especies animais sobre un territorio."}
{"id": 1194915, "term": "Mapa humano", "prompt": "Explica o significado de \"mapa humano\".", "output": "Mapa temático que mostra feitos e fenómenos relacionados coa actividade humana; entre os de uso máis común atópanse: os mapas económicos, os políticos, os históricos, ou os lingüísticos, entre outros."}
{"id": 1181250, "term": "Mapa de itinerario", "prompt": "Define \"mapa de itinerario\".", "output": "Mapa humano de orientación onde se representan os traxectos entre os distintos puntos, polo xeral expresan as cifras das distancias correspondentes ou distancias parciais entre dous puntos, tanto dunha vía de comunicación como dunha rede de vías."}
{"id": 1180853, "term": "Mapa de estradas", "prompt": "Con que significado se emprega \"mapa de estradas\"?", "output": "Mapa de itinerario que representa, nalgúns casos, a dirección e descrición dos camiños, segundo a categoría destes. Xeralmente, están publicados por autoridades nacionais, provinciais ou rexionais, co fin de facilitar o transporte ao longo de distancias relativamente grandes. Estes mapas indican a dirección, distancia e calidade das estradas. Algúns dan información sobre transportes, tales como de vías férreas ou aeroportos."}
{"id": 1181253, "term": "Mapa de ferrocarrś", "prompt": "Que significa \"mapa de ferrocarrś\"?", "output": "Mapa itinerario no que se representan a rede ferroviaria, as estacións e outros datos de interese para os usuarios do ferrocarril."}
{"id": 1195043, "term": "Mapa económico", "prompt": "Que significa \"mapa económico\"?", "output": "Mapa humano que mostra as áreas onde se desenvolven as diferentes actividades económicas, ou ben, algún indicador económico."}
{"id": 1180908, "term": "Mapa turístico e de recreo", "prompt": "Cal é a definición de \"mapa turístico e de recreo\"?", "output": "Mapa económico deseñado para promover as actividades turísticas e, ao mesmo tempo, satisfacer as necesidades prácticas dos visitantes. O gran mercado de produtos cartográficos, que se xerou polo crecente número de turistas e viaxeiros, fomentou a competencia entre produtores de mapas tanto privados como gobernamentais. Moitos dos produtos resultantes son mapas topográficos ou planimétricos mellorados. Estes mapas amosan sistemas actualizados da clasificación das estradas ademais de localizacións de hoteis, hostais, zonas de acampada, refuxios de montaña, lugares históricos, museos, etc. Algúns mapas usan o sombreado de outeiros e o coloreado de capas para acentuar os lugares para a escalada, acampada, esquí, sendeirismo ou vistas panorámicas. Os mapas de grandes cidades poden ser esquemáticos e, para auxiliar o usuario, utilizan fotografías e debuxos de lugares significativos."}
{"id": 1180857, "term": "Mapa lingüístico", "prompt": "Define \"mapa lingüístico\".", "output": "Representación gráfica do territorio no que se usan determinados trazos lingüísticos delimitados por isoglosas (liñas imaxinarias que, nun mapa, representan os límites dun mesmo fenómeno lingüístico cos puntos intermedios entre ambos). Entre os diferentes tipos de mapas lingüísticos atópanse: o mapa fonético e o mapa léxico."}
{"id": 1180864, "term": "Mapa fonético", "prompt": "Con que significado se emprega \"mapa fonético\"?", "output": "Mapa lingüístico no que se representan as diferentes pronunciacións dun son nun territorio."}
{"id": 1180865, "term": "Mapa léxico", "prompt": "Cal é o sentido de \"mapa léxico\"?", "output": "Mapa lingüístico no que se representan as diferentes palabras empregadas nun territorio ou área marcada."}
{"id": 1180858, "term": "Mapa lingüístico-etnográfico", "prompt": "Como se define \"mapa lingüístico-etnográfico\"?", "output": "Representación cartográfica na que se mostran, con debuxos e esquemas, as indicacións lingüísticas seguidas de datos etnográficos."}
{"id": 1180888, "term": "Mapa militar", "prompt": "Que significa \"mapa militar\"?", "output": "Mapa topográfico dun territorio que, ademais, inclúe todos os detalles militares que poidan ser de interese en caso de guerra."}
{"id": 1180875, "term": "Mapa estratéxico", "prompt": "Cal é a definición de \"mapa estratéxico\"?", "output": "Mapa militar, a pequena ou mediana escala, que representa as operacións que deben de ser realizadas para levar a cabo unha acción militar."}
{"id": 1180883, "term": "Mapa político", "prompt": "Cal é o sentido de \"mapa político\"?", "output": "Aquel no que se representa a división política e administrativa dos territorios a diversas escalas nacionais, rexionais, comarcais, provinciais, etc. Inclúe datos toponímicos de cidades, límites subnacionais, e outros datos administrativos.\n\nNota de alcance: Historicamente existiu unha relación entre xeografía e nacionalismos. Os gobernos con discursos nacionalistas aproveitaron esta ciencia en proveito político. Así por exemplo, no discurso nacional-católico do franquismo, utilizouse o mapa político de España e o de rexións naturais co fin de reforzar unha fisionomía do país, coa provincia como elemento definidor, orientándoo a resaltar a idea de unidade, de uniformidade e escamoteando calquera referencia rexional que fose máis aló da representación puramente folclórica."}
{"id": 1194953, "term": "Marca filatélica", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"marca filatélica\"?", "output": "Sinal que aparece estampada na correspondencia ou sobre os selos de correos empregados para darlle curso a esta, así como as que afectan dunha ou doutra forma aos obxectos propios da comunicación postal."}
{"id": 1194954, "term": "Marca administrativa", "prompt": "Como se define \"marca administrativa\"?", "output": "Marca filatélica utilizada polos distintos organismos da Administración en funcións que lle son propias. En ocasións, estas marcas foron empregadas como cuños."}
{"id": 1194956, "term": "Marca de abono", "prompt": "Como se define \"marca de abono\"?", "output": "Marca filatélica típica do correo español que, estampada sobre un prego ou carta, indicaba que o seu porte se aboaría ou anotaría en contas especiais establecidas como consecuencia de acordos entre a Renda de Correos e determinados organismos especiais. As marcas de aboamento son identificables porque nelas, polo xeral, figura a inscrición abreviada \"A. As\"."}
{"id": 1194957, "term": "Marca de franqueo", "prompt": "Que significa \"marca de franqueo\"?", "output": "Marca filatélica estampada ou manuscrita para dar constancia de que o obxecto, sobre o cal se aplicou, pode circular franco polo correo por satisfacer o seu remitente as taxas preceptivas. Tales marcas adoitan ser recoñecibles por teren as inscricións \"Franco\", \"Franca\", \"Franqueada\", ou outra semellante. Moitas das cartas prefilatélicas españolas presentan, na súa fronte, dúas liñas a pluma cruzadas que abarcan practicamente a súa frontal en sentidos diagonais, o cal é signo de que a carta en cuestión foi franqueada en destino."}
{"id": 1194958, "term": "Marca de franquía", "prompt": "Explica que significa \"marca de franquía\".", "output": "Marca filatélica utilizada para sinalar a correspondencia que goza de franquía postal.\n\nNota de alcance: En España, utilizáronse de xeito ocasional como marcas de franquía tamén as propias de franqueo e ademais outras específicas coa inscrición \"FRANQUÍA\", e mesmo sen inscrición algunha que faga alusión a que o remitente goza desta, como ocorre en franquía utilizadas por diversos carteiros honorarios con privilexio de marcas postal."}
{"id": 1194959, "term": "Marca de chegada", "prompt": "Dame a definición de \"marca de chegada\".", "output": "Marca filatélica que se aplica, nun obxecto cursado por correo, na oficina postal do lugar onde vai destinado.\n\nNota de alcance: Xeralmente as marcas de chegada estámpanse ao reverso das cartas, sendo común con todo atopalas no anverso das tarxetas postais."}
{"id": 1194960, "term": "Marca de orixe", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"marca de orixe\"?", "output": "Marca filatélica que se estampa na fronte dun envío para sinalar o lugar de procedencia deste. Tamén se lle coñece co nome de \"marca de saída\"."}
{"id": 1194961, "term": "Marca de porte", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"marca de porte\"?", "output": "Marca filatélica que se aplica sobre un obxecto para indicar o porte que ha de ser aboado pola súa condución ou porte polos servizos postais."}
{"id": 1194962, "term": "Marca de tránsito", "prompt": "Define \"marca de tránsito\".", "output": "Marca filatélica que se aplica sobre un envío postal nalgunha oficina situada no traxecto comprendido entre a súa orixe e destino."}
{"id": 1194963, "term": "Marca datadora", "prompt": "Dime cal é a definición de \"marca datadora\".", "output": "Marca filatélica que deixa constancia da data na que foi estampada."}
{"id": 1194955, "term": "Marca postal", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"marca postal\"?", "output": "Gravado producido por un obxecto propio do correo, pero que non foi creado para mataselar; como poidan ser as marcas de franquía ou as listas de Correos, Caixa Postal de Aforros, franqueo reclamado, etc. Esta marca é estampada sobre as correspondencias dalgunhas oficinas de correos polas cales transitase cos máis diversos propósitos."}
{"id": 1194977, "term": "Ambulante", "prompt": "Cal é o sentido de \"ambulante\"?", "output": "Título con que se denominan as marcas postais propias das estafetas ambulantes de España, as primeiras utilizadas en 1879 caracterízanse pola súa forma octogonal."}
{"id": 1194964, "term": "Marca secreta", "prompt": "Dime cal é a definición de \"marca secreta\".", "output": "Sinal mínimo realizado de maneira intencionada no gravado dun punzón ou nun cliché dun selo e que ten por obxecto recoñecer os selos de correos lexítimos fronte a posibles falsificacións, aínda que calquera marca secreta aparecerá reproducida fielmente se o falsificador realiza unha boa reprodución fotográfica do orixinal que desexa imitar.\n\nNota de alcance: Os selos clásicos españois son ricos en marcas secretas, hoxe amplamente estudadas."}
{"id": 1194965, "term": "Cuño", "prompt": "Cal é a definición de \"cuño\"?", "output": "Marca filatélica que se aplica sobre un selo de correos, aplícase como marca de ser empregado a fin de impedir a súa reutilización. Os cuños poden ser fiscais, postais, telegráficos, etc., segundo estean destinados a anular selos de tales clases, aínda que en casos excepcionais empréganse cuños dunha clase para anular selos doutra non concordante.\n\nNota de alcance: Nun principio, os cuños de Correos cumpriron tamén a función de marcas na correspondencia, e desta maneira empregáronse como marcas de saída, de cambio, de tránsito (ambulantes, de administración, etc.) e de chegada. En filatelia, non só teñen interese os cuños postais senón que tamén son obxecto de aprecio aqueles non postais que, por determinadas circunstancias, foron empregados polo correo na anulación de selos."}
{"id": 1194966, "term": "Cuño conmemorativo", "prompt": "Define \"cuño conmemorativo\".", "output": "Cuño especial elaborado en recordo dalgunha personalidade ou para celebrar determinado acontecemento.\n\nNota de alcance: O primeiro cuño desta natureza foi empregado pola Administración postal de Uruguai entre os días 11 e 13 de outubro de 1892, celebraba o cuarto centenario do descubrimento de América."}
{"id": 1194971, "term": "Cuño cruz de tinta común", "prompt": "Explica o significado de \"cuño cruz de tinta común\".", "output": "O que ten carácter especial e oficial, usado para inutilizar outro tipo de cuños impresos.\n\nNota de alcance: Este procedemento de anulación dos selos de correos españois por medio dunha pluma estilográfica, foi establecido de xeito oficial no ano 1857 como recurso para inutilizar os de franqueo de obras impresas, así como os que franqueaban pregos oficiais cargados e os da correspondencia entre carterías que non pasase por estafetas ou administracións. En 1858, a cruz de tinta común foi tamén imposta como sistema de anulación dos selos de franqueo de paquetes con alfaias ou efectos, así como os de seguro no caso de paquetes asegurados."}
{"id": 1194967, "term": "Cuño de carterías", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cuño de carterías\".", "output": "Típico cuño español utilizado por estas oficinas postais de rango menor, establecidas en pequenas localidades ou dentro dunha oficina postal de maior categoría.\n\nNota de alcance: Á parte do cuño cruz de tinta común, nestas oficinas empregáronse cuños especiais coa inscrición CARTERÍA, o primeiro dos cales, aparecido no ano 1855, corresponde ao de Xinzo de Limia (Ourense). Son, por outra banda, ben coñecidos os modelos oficiais dos anos 1882 e 1889, obxecto de coleccionismo especializado."}
{"id": 1194974, "term": "Cuño de circunstancia", "prompt": "Cal é a definición de \"cuño de circunstancia\"?", "output": "Aquel que se realizou mediante unha marca filatélica propia do correo, ben que non específica do servizo para o que foi empregado o selo de correos concreto, tamén foi utilizada nun momento no que tal marca non debería estar en uso, ou ben aquel se estampou cun obxecto alleo ao correo por carencia do cuño adecuado. Entre os cuños de circunstancia, pódense citar certas marcas propias do correo como son as correspondentes a xiro postal, apartados, franqueo reclamado, etc., así como as marcas de estacións de ferrocarril, censura militar e outras, entre as alleas ao correo. Os cuños de circunstancias coñécense tamén co nome de cuños accidentais ou de fortuna."}
{"id": 1194968, "term": "Cuño de favor", "prompt": "Explica o significado de \"cuño de favor\".", "output": "Cuño estampado sobre un selo de correos ou enteiro postal sen que este cumprise a función de circular polo correo.\n\nNota de alcance: Os cuños de favor tamén se denominan cuños de compracencia e son, por regra xeral, rexeitados polos filatelistas con certo nivel de coñecemento na materia, así como polos especialistas en historia postal, xa que en ningún caso cumpre a condición esencial para a que os cuños foron creados."}
{"id": 1194969, "term": "Cuño datador", "prompt": "Define \"cuño datador\".", "output": "Aquel que no seu gravado deixa constancia da data (día, mes e ano) no que foi estampado.\n\nNota de alcance: O primeiro cuño español desta natureza é o denominado \"Baeza\", que aparece anulando os primeiros selos de correos de España desde o día da súa aparición, o 1 de xaneiro de 1842."}
{"id": 1194972, "term": "Cuño primeiro día", "prompt": "Define \"cuño primeiro día\".", "output": "Cuño datador especial destinado a ser estampado exclusivamente o primeiro día de circulación dun selo de correos, e precisamente sobre el. No seu texto, ademais da data, faise mención de tal circunstancia, sendo usual que o selo se adhira a un sobre alusivo ao feito e que o cuño se estampe no citado conxunto, dando así orixe ao chamado sobre primeiro día.\n\nNota de alcance: Os selos clásicos, provistos dun destes cuños, adquiren unha especial plusvalía respecto dos anulados con datadores estampados en días posteriores ao da súa emisión."}
{"id": 1194973, "term": "Cuño primeiro voo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cuño primeiro voo\"?", "output": "Cuño datador especial destinado a ser empregado na correspondencia transportada nun primeiro voo."}
{"id": 1194970, "term": "Cuño póstumo", "prompt": "Que significa \"cuño póstumo\"?", "output": "Aquel que, sendo auténtico, foi con todo aplicado sobre un selo de correos ou enteiro postal unha vez esgotado o período de validez deste, co fin de facelo pasar por realmente usado, con iso increméntase o seu valor no caso de exemplares que son máis raros usados que novos. Polo xeral, caracterízanse por ser de estampaxe sospeitosamente nítida, mesmo en cores nada correntes, e aplicados de maneira que respectan coidadosamente a efixie ou deseño principal do selo."}
{"id": 1032520, "term": "Menú", "prompt": "Explica que significa \"menú\".", "output": "Carta do día onde se relacionan as comidas, sobremesas e bebidas. Preséntanse en forma de tarxeta rectangular, de díptico ou de folleto. O menú propiamente dito aparece no recto e verso das tarxetas ou no interior se é un díptico ou un folleto, xunto ao nome dos pratos especifícanse os prezos. Normalmente aparecen ilustrados e co nome do local de forma destacada."}
{"id": 1032130, "term": "Monotipo", "prompt": "Define \"monotipo\".", "output": "Estampa á que se transfire por contacto a imaxe pintada ou debuxada nun soporte ríxido cando o pigmento está aínda fresco. O monotipo está a cabalo entre a pintura, o debuxo e a arte gráfica, co que coincide no feito de que o produto final é unha estampa, é dicir, o soporte que contén a imaxe definitiva é distinto daquel no que interveu o artista. Diferénciase da arte gráfica, no feito de non poder obter máis dunha estampa por este método, ao non ser fixada permanentemente o gravado no soporte e, en consecuencia, non ser tinguida durante a estampaxe.\n\nNota de alcance: Coñecido desde o século XVII, foron os artistas do XX os que se sentiron verdadeiramente atraídos cara ao monotipo debido á orixinalidade das súas texturas."}
{"id": 1172277, "term": "Naipe", "prompt": "Dime cal é a definición de \"naipe\".", "output": "Cada unha das cartolinas, polo xeral rectangulares, de aproximadamente 10 cm de alto e 6 a 7 cm de ancho; cubertas dun debuxo uniforme por unha cara e pintadas na outra con certo número de obxectos, dun a nove na baralla española, e dun a dez na francesa, ou ben unha das tres figuras correspondentes a cada un dos catro paus da baralla. O naipe indica o seu valor na parte central e está asignado a un pau ou grupo ao que pertence dentro da baralla. Ao longo da historia, a cantidade de paus foi evolucionando en función das culturas e os xogos, algunhas barallas xaponesas teñen ata dez paus e as indias contan con cinco. Con todo, en practicamente todo o mundo prevaleceron as de catro paus. Cada pau contén o mesmo número de cartas, oscilando de oito a trece. As de maior valor están representadas por figuras humanas.\n\nNota de alcance: Aínda que existe unha gran controversia sobre a súa orixe, parece que os naipes foron introducidos en Europa a finais do século XIV, tomando a partir de entón os seus caracteres fundamentais dos tipos usados en Italia, Alemaña, Francia e España. Os naipes inspiran unha especial curiosidade por ser tan diversa a súa representación gráfica da vida histórica e popular dos diferentes países. A súa creación parece derivarse da combinación de dous xogos: o xadrez e os dados. O primeiro era privilexio da intelixencia e o segundo da sorte."}
{"id": 1176289, "term": "Pasquín", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pasquín\"?", "output": "Escrito anónimo, redactado a man en follas de pequeno tamaño, que se fixa nun sitio público, con expresións satíricas e acusacións contra o goberno, contra unha persoa particular ou contra unha corporación determinada.\n\nNota de alcance: O nome vén de Pasquino, estatua de Roma na cal adoitaban fixarse libelos ou escritos satíricos. O pasquín podíase colocar en paredes das rúas ou pasar de man en man. Deste xeito o autor -ou autores- garantíanse que o seu contido, ás veces as súas críticas, outras os seus rumores, ou as campañas dalgúns grupos ou individuos de determinada tendencia política, sobre todo relacionado con feitos do momento, chegasen a un número considerable de poboación."}
{"id": 1181294, "term": "Plano", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"plano\"?", "output": "Mapa no que se representa unha superficie de extensión moi limitada. Os seus trazos principais e diferenciadores son: ter unha escala grande ou moi grande, adoita ir xeralmente de 1:100 a 1:10.000, podéndose exceder ambos os extremos nalgúns casos; prescindir practicamente da curvatura da Terra na súa formación; e presentar marxes moi xeométricas, debido a que o seu obxectivo son núcleos urbanos, barrios, edificios, predios poligonais, etc. Os planos poden ser tanto topográficos como temáticos.\n\nNota de alcance: O plano en canto á representación territorial dun ámbito concreto e limitado, ben por trazado directo, ben por ampliación da escala dunha fotografía ou dunha imaxe de satélite, pode estar en relación co urbanismo e a xeografía urbana e rural -planos de núcleos de poboación, urbanos ou rurais, planos de seccións urbanas, de mazás, de casas ou edificios, planos do hábitat en xeral, planos parcelarios-, ou coa enxeñaríaa nas súas distintas vertentes- plano dunha explotación aérea, plano dun trazado viario ou ferroviario, plano dun dique ou presa, dunha porta, dun porto, plano dunha explotación agraria, etc.-. Esta amplitude de obxectivos e funcións fai que o plano sexa moi utilizado técnica e cientificamente para os estudos de detalle en microespazos e que, por tanto, a súa tipoloxía sexa complexa. O plano diferénciase do mapa, no que a superficie representada no primeiro é o suficientemente restrinxida como para que a curvatura da esfera terrestre sexa considerada na escala coma unha constante."}
{"id": 1180869, "term": "Plano catastral", "prompt": "Con que significado se emprega \"plano catastral\"?", "output": "Plano que, a grande escala e para efectos tributarios, indica límites, extensión, utilización, valor e propietarios dos terreos dun termo municipal, o que se utiliza como dato previo para a distribución dos impostos territoriais entre os propietarios. Pode ser rural (v. Plano catastral rural) e urbano (v. Plano catastral urbano) e realízao o Servizo Catastral de Facenda.\n\nNota de alcance: O seu fin é representar o réxime de propiedade, á marxe do seu réxime de explotación e utilización, adiantando o inventario ou curso clasificado dos bens inmobles pertencentes ao Estado e aos particulares."}
{"id": 1181314, "term": "Plano catastral rural", "prompt": "Dame a definición de \"plano catastral rural\".", "output": "O que se corresponde co do catastro rural que representa tanto a parcela agraria (sector de terreo dun só propietario, diferenciada das estremeiras en razón de uso, e en ocasións de límites físicos) como a parcela agraria (porción de terra explotada por unha persoa ou un colectivo, en réxime directo -o mesmo propietario- ou en arrendamento- un arrendatario, parceiro ou colono-, durante un ciclo mixto, e cun uso agrícola, forestal, gandeiro ou agrícola). A súa escala adoita oscilar entre 1:2.500 e 1:10.000 dependendo do espazo que abarque. A organización destas parcelas realízase en polígonos e estes, pola súa vez, en paraxes ou pagos. O conxunto de planos catastrais de polígonos e parcelas dá lugar ao mapa catastral municipal que agrupa todo o termo. Estes planos van acompañados de fichas-rexistro de actualización permanente cos datos do propietario, cultivo, arrendatario, etc. É o que se denomina matriz catastral."}
{"id": 1181315, "term": "Plano catastral urbano", "prompt": "Explica que significa \"plano catastral urbano\".", "output": "Plano de edificios, locais e vivendas, así como do seu réxime de propiedade no centro urbano dun núcleo de poboación. Este plano do catastro inmobiliario urbano serve para proporcionarlle datos ao Rexistro da Propiedade e, á súa vez, recibilos deste. A escala adoita ser moi grande porque se realiza por distritos, seccións e mazás, chegándose a 1:500 e maiores. Coma no caso dos planos catastrais rurais, cada propiedade inmobiliaria ten unha matriz catastral, é dicir, fichas-rexistro de actualización permanente."}
{"id": 1195428, "term": "Plano de infraestruturas", "prompt": "Define \"plano de infraestruturas\".", "output": "Plano de orientación para os particulares, organismos públicos e privados, que recolle as características principais de certas infraestruturas: porto, aeroporto, estación de ferrocarril, estación de autobuses, estación de esquí, campo de golf, nó de estradas, cinto de circunvalación, encoros, etc."}
{"id": 1195421, "term": "Plano mineiro", "prompt": "Cal é a definición de \"plano mineiro\"?", "output": "O de grande ou moi grande escala que representa a localización -situación, extensión e emprazamento- e o estudo dos xacementos mineiros en profundidade ao aire libre (curtas) ou das galerías dunha mina. Contén os trazos topográficos da superficie mediante curvas de nivel e as estruturas subterráneas. En xeral, o plano complétase con \"cortes verticais\" da explotación e con planos de itinerarios interiores polas galerías."}
{"id": 1181299, "term": "Plano parcelario", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"plano parcelario\"?", "output": "Aquel que define, xeralmente a grande escala, límites parcelarios precisos en propiedade ou explotación, formados pola agregación ou desagregación de datos catastrais, de propiedade e/ou utilización do solo. Neste tipo de planos, ao contrario que no plano catastral, si interesa o réxime de explotación e de uso. Pode ser rural (v. Plano parcelario rural) e urbano (v. Plano parcelario urbano) e procede do Servizo Catastral de Facenda."}
{"id": 1181312, "term": "Plano parcelario rural", "prompt": "Cal é a definición de \"plano parcelario rural\"?", "output": "O do medio rural cuxa escala adoita oscilar en torno a 1:1.000. O detalle permite precisar os elementos que compoñen as lindes- sebes, muros, valos, camiños, gabias, arroios, amolloamentos- e os elementos e características do interior da parcela -casa, pozo, edificios anexos, tipos de cultivos, sistemas de rega, invernadoiros, etc.-, numeradas por sectores e vereas. Ademais contén os datos catastrais."}
{"id": 1181313, "term": "Plano parcelario urbano", "prompt": "Que significa \"plano parcelario urbano\"?", "output": "O do ámbito urbano cuxa escala chega a 1:100. Nel represéntanse as características horizontais e verticais dos bens inmobles: rúas, edificios, locais, vivendas, etc., sinalando a súa extensión, calidades, datas de construción, límites de leiras urbanas, función e uso, etc."}
{"id": 1181298, "term": "Plano turístico", "prompt": "Dame a definición de \"plano turístico\".", "output": "O que se realiza con fins turísticos onde se resaltan cantos aspectos poidan ser de interese para os viaxeiros nun ámbito concreto, sempre que a súa escala sexa maior de 1:10.000 e se refira a un marco territorial concreto: cidade, paraxe natural, zona de recreo, etc. Adóitanse trazar itinerarios e resaltar os lugares de interese: historia, arte, lecer, aloxamento, refuxios, vistas, servizos, etc."}
{"id": 1181295, "term": "Plano urbano", "prompt": "Como se define \"plano urbano\"?", "output": "Aquel que representa os accidentes topográficos, as estradas, a rede de transportes, os edificios importantes ou oficiais, etc., dunha cidade ou dunha aglomeración urbana. A escala pode oscilar entre 1:500 para os núcleos máis pequenos e 1:10.000 para os maiores. Cando o núcleo que se representa é moi grande e non se quere perder detalle, o plano pode presentarse en varias follas ou nun gran formato pregado. Neste caso aparece un guía plano ou de situación.\n\nNota de alcance: Aínda que representen tanto núcleos urbanos como rurais, por extensión, é corrente atopalos baixo a denominación de planos urbanos."}
{"id": 1181296, "term": "Plano de rúas", "prompt": "Cal é a definición de \"plano de rúas\"?", "output": "Plano urbano cuxo obxectivo é a organización das rúas: nomes, direccións do tráfico, servizos de transporte, estacións, principais edificios, servizos públicos, museos, etc. Como no caso do plano urbano xeral, a súa escala varía en razón do tamaño do núcleo, aínda que polo xeral é moi grande ao ofrecer grande abundancia de datos, na súa confección adoitan utilizarse varias follas ou ben un formato grande."}
{"id": 1181300, "term": "Plano guía", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"plano guía\"?", "output": "Plano urbano, a unha escala menor, utilizado cando o núcleo que se representa é moi grande e non se quere perder detalle sobre este. Nel recóllese toda a cidade ou aglomeración urbana ou metropolitana, con detalles como o sistema de rúas, a rede principal de vías de comunicación interiores e a súa conexión co exterior, o sistema de edificios destacados ou de referencia, etc. Preséntase en varias follas ou nun gran formato pregado."}
{"id": 1181297, "term": "Plano itinerario", "prompt": "Cal é a acepción de \"plano itinerario\"?", "output": "Aquel que marca itinerarios ou traxectos entre distintos puntos dentro dun núcleo urbano, sempre en función dos obxectivos. Xeralmente, exprésanse as distancias correspondentes e o tempo aproximado en cubrir un traxecto a través de esquemas. Adóitase acompañar dun gráfico de distancias. Para a súa realización poden servir de base tanto o plano urbano como o plano rueiro."}
{"id": 1195417, "term": "Plano de excursións", "prompt": "Dame a definición de \"plano de excursións\".", "output": "Plano de orientación. Describe unha serie de itinerarios recomendados para paseos por unha cidade ou núcleo urbano e os seus arredores, así como outras indicacións prácticas para os excursionistas."}
{"id": 1181303, "term": "Plano itinerario de acontecementos", "prompt": "Que quere dicir \"plano itinerario de acontecementos\"?", "output": "O que se realiza con motivo de acontecementos relixiosos, político-sociais, festivos, etc., por exemplo a Semana Santa en cidades onde existe unha gran tradición, neste caso cada itinerario marca o percorrido dunha irmandade, distinguindo a carreira oficial e o resto do percorrido. Igual ocorre con outros acontecementos que requiren información dun itinerario urbano nun momento determinado: cabalgata de Reis, Entroido, competicións deportivas, etc."}
{"id": 1181301, "term": "Plano itinerario de transportes", "prompt": "Define \"plano itinerario de transportes\".", "output": "O que representa os percorridos de liñas de metro, de autobuses, de trens de proximidade, etc. Aínda que pode haber un plano itinerario xeral con todos os transportes, o usual é atopar un plano para cada un dos servizos. Xeralmente, coloréase cada liña e sobreimponse aos planos rueiros ou planos urbanos xerais."}
{"id": 1195416, "term": "Plano itinerario turístico", "prompt": "Como se define \"plano itinerario turístico\"?", "output": "O que é preparado especificamente para fins turísticos que mostran direccións e rutas con indicación de lugares que visitar: museos, templos, monumentos históricos-artísticos, edificios de interese, parques, restaurantes, hoteis, etc."}
{"id": 1176021, "term": "Programa", "prompt": "Que significa \"programa\"?", "output": "Impreso que contén os detalles para o desenvolvemento do ensino dunha materia ou a celebración dun acto, dun espectáculo, etc. Tamén se lle asigna este termo a un edicto, bando ou aviso público."}
{"id": 1106446, "term": "Programa de festas", "prompt": "Que significa \"programa de festas\"?", "output": "Impreso que contén os detalles da celebración dun acto ou festexo. Preséntanse en forma dunha folla, libros de pequeno formato e de varias follas, díptico, tríptico ou folleto. Presentan gran variedade de ilustracións e como texto impreso, no recto e verso, adoita aparecer o nome da entidade organizadora, o tipo de acto que se celebra e a data. Os programas en forma de libro dos últimos anos do século XIX e primeiro terzo do XX, adoitan ter no seu interior un prego atado cun cordón no que se imprime diversa información."}
{"id": 1176335, "term": "Programa de man", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"programa de man\"?", "output": "Folleto que adoita repartirse á entrada dun concerto, recital, dos teatros ou no momento de ser acomodado o espectador na súa localidade. Habitualmente inclúe o nome da obra ou o espectáculo; o nome do autor, o director e o escenógrafo; a repartición dos personaxes; o equipo de produción; as datas, horario e local de representación; o equipo técnico e un comentario sobre o espectáculo programado.\n\nNota de alcance: O programa de man tal e como hoxe se coñece, é unha invención recente que ten a súa orixe no século XVI, cando se inicia o costume de distribuír follas voandeiras entre a poboación para informar da sesión teatral; os programas propiamente ditos, repartidos entre os espectadores antes da función, datan de finais do século XIX."}
{"id": 1193957, "term": "Programa de tempada", "prompt": "Explica o significado de \"programa de tempada\".", "output": "Relación e orde dos espectáculos que ofrece unha compañía, un teatro ou un festival durante unha campaña."}
{"id": 1176054, "term": "Prospecto ilustrado", "prompt": "Cal é o sentido de \"prospecto ilustrado\"?", "output": "Impreso que se presenta en forma dunha folla, de díptico ou de folleto de varias follas e que se utiliza para dar publicidade de produtos, comercios ou fabricantes. Nas dunha soa folla, a ilustración aparece no recto e a publicidade no verso. Ás veces, no verso, imprímese un número para participar nun sorteo ou ben se premia os consumidores cos agasallos dunha rifa en combinación cun sorteo de lotería.\n\nNota de alcance: Un dos exemplos máis claros son as tarxetas e prospectos de produtos farmacéuticos, cuxos laboratorios utilizan este sistema para facer publicidade entre os profesionais da medicina."}
{"id": 1176338, "term": "Folla publicitaria", "prompt": "Cal é a definición de \"folla publicitaria\"?", "output": "Folla de papel ou cartolina, de reducidas dimensións, que se utiliza con fins publicitarios. No caso de que leve ilustración, esta iría no anverso, deixando o reverso para a impresión dunha frase publicitaria (redactada con imperativos ou expresións exclamativas), as características do produto, as instrucións de uso e o seu prezo deste."}
{"id": 1176438, "term": "Tira publicitaria", "prompt": "Cal é o sentido de \"tira publicitaria\"?", "output": "Anaco alongado de papel en forma de faixa ou cintillo, con estrutura apaisada e cuxo texto e/ou ilustracións gráficas teñen un fin comercial."}
{"id": 1011554, "term": "Proba de artista", "prompt": "Explica que significa \"proba de artista\".", "output": "Primeira proba que se saca dun gravado, antes de proceder á tiraxe definitiva. Son estampas tan definitivas como as da edición venal ou os fóra de comercio. Ás probas de artista recoñéceselles por levar anotada a lapis a abreviatura P.A. -E. A. en francés ou A. P. en inglé -, pero tamén é frecuente individualizar cada unha delas con cifras romanas.\n\nNota de alcance: Este tipo de probas están reservadas ao artista e destinadas á súa colección persoal ou, no seu caso, ao depósito legal. Aínda que o número deles varía, dependendo da exclusiva vontade do artista, existen uns límites normalizados e aceptados non podendo superar un dez por cento da tirada."}
{"id": 1032131, "term": "Proba de cor", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"proba de cor\"?", "output": "Proba que o estampador leva a cabo ante a supervisión directa do artista, sendo produto do ensaio no taller de estampaxe con tintas de diferentes cores. Tanto as de cor como o resto das probas realizadas para comprobar o tipo de papel máis adecuado ou o método de estampaxe idóneo, obtéñense cando o traballo sobre a matriz está completamente terminado e culminan co \"bon à tirer\" que regula a tirada. É habitual que o estampador anote en cada unha destas probas as características específicas das tintas e mesturas de cor empregadas."}
{"id": 1175646, "term": "Proba de estado", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"proba de estado\"?", "output": "Estampa resultante da comprobación que o artista gráfico fai das distintas fases de desenvolvemento do seu traballo e que realiza estampando a matriz no estado en que se atopa. Na medida en que os resultados varían dunha proba de estado a outra, como consecuencia da adición ou subtracción de elementos, cada unha delas resulta única. Ás veces, o artista ordena as sucesivas probas marcándoas coa expresión \"primeiro estado, segundo estado...\".\n\nNota de alcance: Todas as probas de estado son estampas, pero non todas as estampas son probas, polo que observacións tan frecuentes como as de \"tirada composta por tal número de probas\" empregan de forma incorrecta o termo."}
{"id": 1175647, "term": "Proba antes da letra", "prompt": "Como se define \"proba antes da letra\"?", "output": "Proba resultante de estampar unha matriz na que a imaxe está terminada, e na que falta por debuxar ou gravar a letra (antes de que leve a inscrición que di o que representa). Xeralmente, a frase \"antes da letra\" aplícase cando foi introducido parte do texto no soporte da estampaxe, sen estar completo, reservándose a fórmula \"proba antes de toda letra\" para aquela estampa obtida dunha matriz na que aínda non foi gravada ningunha letra.\n\nNota de alcance: \"Avant la lettre\" e \"avant tout la lettre\" son as expresións en francés utilizadas polos coleccionistas para referirse a estas probas."}
{"id": 1176737, "term": "Proba de estampaxe", "prompt": "Cal é a definición de \"proba de estampaxe\"?", "output": "Ensaio que se realiza sobre papel no taller de estampaxe e ante a supervisión directa do artista, ata a proba definitiva antes de comezar a estampaxe en serie."}
{"id": 1038917, "term": "Recortable", "prompt": "Dame a definición de \"recortable\".", "output": "Folla ou follas de papel ou cartolina con figuras que se recortan para entretemento, xogo ou ensino e que ás veces serven para reproducir un modelo. No recortable distínguense tres variedades ou tipos: o recorte de siluetas, o recorte simple con calados e o corte pregado.\n\nNota de alcance: Ata a Primeira Guerra Mundial, os recortables ofreceran unha gran variedade de uniformes do exército español, xunto a outros temas. A neutralidade española fai perder o protagonismo aos temas militares españois, recuperándoo novamente durante a Guerra Civil. O conxunto de series é notable e dan unha idea bastante ampla das armas e uniformes que participaban no conflito. Durante esta época, a empresa española \"La Tijera\" ofrece como novidade que as figuras estivesen impresas nas dúas caras da folla, de modo que, unha vez recortadas, aparecía o soldado completo."}
{"id": 1041441, "term": "Recortable de bonecas", "prompt": "Explica que significa \"recortable de bonecas\".", "output": "O que representa debuxos de bonecos e dos seus vestidos. Grazas ao seu baixo custo, este xoguete convértese nun dos máis accesibles para os nenos.\n\nNota de alcance: Son famosas algunhas series deste tipo de recortables, como os pertencentes á marca ou firma \"Bonecos recortables Mariquita\". Neles, cada folla reproduce unha boneca en roupa interior e o traxe rexional correspondente."}
{"id": 1175564, "term": "Recortable de siluetas", "prompt": "Cal é a definición de \"recortable de siluetas\"?", "output": "Perfís de retratos que contornaban imaxes en sombra. Faise con tesoiras en papel negro e, con menor frecuencia, en papel branco ou de cor. Dentro do contorno leva poucos calados ou ningún.\n\nNota de alcance: O recortable de siluetas xorde en Europa entre 1740 e 1760, denominándose inicialmente \"sombras chinesas\"."}
{"id": 1172203, "term": "Recortable de transportes e de construcións", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"recortable de transportes e de construcións\"?", "output": "Patróns de cartolina ou de cartón de transportes ou de arquitecturas tanto antigas como modernas. Trátase dun sistema mediante o cal se recrean a escala os lugares preferidos como interiores, edificios, cidades, xardíns, mobiliarios ou medios de transporte."}
{"id": 1009388, "term": "Selo de correos", "prompt": "Con que significado se emprega \"selo de correos\"?", "output": "Pequeno impreso, signo representativo do pagamento de taxas e/ou dereitos postais da correspondencia para franqueala ou certificala, emitido por un Estado ou organismo con capacidade legal de emisión e que se utiliza xeralmente adheríndoo á correspondencia, aínda que pode aparecer impreso sobre diversos soportes- tarxetas, sobres, faixas, etc.-, dando así orixe aos enteiros postais.\n\nNota de alcance: O primeiro selo de correos naceu en Gran Bretaña en 1840, os primeiros emitidos en España son de xaneiro de 1850."}
{"id": 1194978, "term": "Capicúa", "prompt": "Cal é a definición de \"capicúa\"?", "output": "Termo de orixe catalán adoptado en castelán para designar unha parella de selos de correos, no que un deles foi impreso en posición invertida respecto do outro. Na terminoloxía filatélica tamén se lles denomina \"tête-bêche\".\n\nNota de alcance: No caso de selos en forma de cadrado, poden orixinarse tamén erros de colocación de clisés contiguos nunha prancha, que producen o que pode considerarse unha capicúa parcial como, por exemplo, que o deseño dun selo apareza virado nun ángulo de 90º en lugar dos 180º que xerarían un auténtico capicúa. A impresión capicúa efectuouse en ocasións de maneira intencionada, aínda que noutras se trata dun erro, froito do pouco coidado posto polos encargados de manipular os elementos utilizados na composición da prancha de impresión dun selo. No proceso de elaboración de pranchas tipográficas a partir de composicións mosaico formadas por tacos separados, é relativamente fácil cometer o erro de situar dous tacos contiguos cos correspondentes deseños invertidos un respecto do outro, o que provoca a posterior aparición dunha parella capicúa, xa que a composición realízase colocando todos os tacos boca abaixo, isto é, coa cara portadora do clisé sobre a superficie dunha mesa e por tanto fóra da vista do operario, que non pode verificar a correcta ou, pola contra, incorrecta colocación dos deseños mentres realiza a composición."}
{"id": 1011708, "term": "Falso", "prompt": "Cal é a definición de \"falso\"?", "output": "Apelativo co que se coñece calquera selo de correos, marca postal, etc., que non é orixinal ou lexítimo, e que foi executado con ánimo de fraude, tratando de reproducir o máis exactamente posible o selo polo cal se quere facer pasar."}
{"id": 1180978, "term": "Falso de época", "prompt": "Explica o significado de \"falso de época\".", "output": "Nome dado ao selo de correos,, enteiro postal, etc., que foi falsificado co exclusivo obxecto de ser utilizado para efectos fiscais ou telegráficos como se fose auténtico, co fin de defraudar ao Estado.\n\nNota de alcance: Neste caso adoitan ter un valor superior aos lexítimos en filatelia, sobre todo cando están en carta enteira."}
{"id": 1194975, "term": "Falso filatélico", "prompt": "Explica o significado de \"falso filatélico\".", "output": "Exemplar realizado con ánimo de enganar os filatelistas.\n\nNota de alcance: No que se refire aos selos falsos filatélicos españois son ben coñecidas as obras de falsificadores como Seguí, Bobes, Novella, Fournier, Schröder, Plácido Ramón de Torres e un longo etcétera, todos eles superados, non obstante, polo que se ten como mellor falsificador detectado ata a data, Jean de Sperati."}
{"id": 1194976, "term": "Falso fiscal", "prompt": "Dime cal é a definición de \"falso fiscal\".", "output": "Efecto confeccionado coa intención de defraudar o fisco."}
{"id": 1180977, "term": "Falso postal", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"falso postal\"?", "output": "Selo de correos realizado para defraudar o Estado empregándoo na correspondencia.\n\nNota de alcance: Xeralmente, estas falsas postais son obra de particulares, aínda que no transcurso das dúas Guerras Mundiais, os Servizos de intelixencia de países como o Reino Unido e Estados Unidos realizaron falsificacións de selos alemáns e franceses cos que franquearon folletos de propaganda. O primeiro selo falsificado para o seu emprego polo correo foi o coñecido como \"penny black\" británico, que foi obxecto de falsificacións nos anos 1840 e 1841, mentres que a primacía no que se refire á cantidade de selos falsos falsos corresponde a España, nación que conta co maior número deste tipo de falsas de toda a historia."}
{"id": 1194988, "term": "Selo esgotado", "prompt": "Explica que significa \"selo esgotado\".", "output": "Selo de correos que, aínda que non se atopa á venda nas estafetas, continúa tendo poder de franqueo."}
{"id": 1194989, "term": "Selo barrado", "prompt": "Con que significado se emprega \"selo barrado\"?", "output": "Selo de correos que aparece cunha inutilización impresa a máquina de varias liñas horizontais.\n\nNota de alcance: Os selos barrados comezaron no ano 1854 e as barras usábanse para inutilizar os selos retirados de circulación, é dicir, os restos non vendidos e os trocados pola emisión posterior."}
{"id": 1011695, "term": "Selo benéfico", "prompt": "Cal é o sentido de \"selo benéfico\"?", "output": "Selo de correos cuxo importe está destinado a sufragar obras de beneficencia. A súa principal característica é a dunha taxa engadida ao valor facial do selo, cuxo destino é sufragar os gastos de determinadas entidades benéficas para financiar obras de interese público ou para a axuda de catástrofes. A cantidade benéfica vai separada do valor postal polo signo máis (+).\n\nNota de alcance: En ocasións, determinados países puxeron selos á venda a prezo superior ao seu valor de franqueo, destinando a diferenza a fins benéficos, con todo tales selos non terán na filatelia tradicional a consideración de selos benéficos. Outras veces, engádeselles aos selos normais de franqueo outro especial cuxo importe se destina a obxectivos de beneficencia; son estes últimos os que tradicionalmente se consideran selos benéficos."}
{"id": 1180963, "term": "Selo conmemorativo", "prompt": "Con que significado se emprega \"selo conmemorativo\"?", "output": "Selo de correos emitido en recordo ou exaltación dalgunha personalidade, acontecemento ou outros motivos.\n\nNota de alcance: En España non aparecen selos desta clase ata o 1 de maio de 1905 e conmemoran o Terceiro Centenario da publicación do Quixote. Outros selos conmemorativos que destacar emitidos en España, son os correspondentes á serie das Exposicións de Sevilla e Barcelona emitidos en 1929 ou os da Serie \"Goya\" e do \"Congreso Internacional de Ferrocarrís\", ambas emitidas en 1930. Os selos conmemorativos non foron admitidos no correo internacional ata o Congreso da UPU de 1920."}
{"id": 1011697, "term": "Selo de correo aéreo", "prompt": "Cal é o sentido de \"selo de correo aéreo\"?", "output": "Selo de correos emitido para pagar os dereitos de correo aéreo de xeito especial, aínda que poida ser utilizado para o pagamento das demais taxas e dereitos postais.\n\nNota de alcance: Italia foi un dos primeiros Estados en emitir selos especiais para correo aéreo, sobrecargando con este obxecto selos urxentes aparecidos con anterioridade. Foi o primeiro envío aéreo e tivo lugar o 2 de maio de 1917, con destino Torino-Roma e Roma-Torino. En España puxéronse en circulación por primeira vez o 1 de abril de 1920, utilizándose para esta emisión unha tirada especial dos selos de uso xeral sobrecargados con CORREO AÉREO, utilizáronse os selos n.º-292/96."}
{"id": 1180964, "term": "Selo de correo certificado", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"selo de correo certificado\"?", "output": "O que é concibido especialmente para o pagamento do dereito de certificación, aínda que tamén se pode utilizar para franqueo ou aboamento doutros servizos postais.\n\nNota de alcance: Os primeiros selos de correos adhesivos para certificado foron postos en circulación por España o 1 de xaneiro de 1850."}
{"id": 1180965, "term": "Selo de correo de campaña", "prompt": "Define \"selo de correo de campaña\".", "output": "O que é emitido para uso exclusivo de tropas en operacións militares.\n\nNota de alcance: En España elaborouse en 1939, por parte do Goberno da Segunda República, unha serie de selos desta natureza que non chegou a ser posta en circulación por finalizar a Guerra Civil antes de que os selos fosen distribuídos pola Fábrica Nacional de Moeda e Timbre."}
{"id": 1180966, "term": "Selo de correo fluvial", "prompt": "Define \"selo de correo fluvial\".", "output": "Aquel que é elaborado especialmente para o seu emprego na correspondencia transportada por buques-correo fluviais.\n\nNota de alcance: Son de grande interese, filatélico e postal, os selos austríacos emitidos no período 1866-1878 para uso de envíos transportados pola Compañía Danubiana de Navegación a Vapor."}
{"id": 1180967, "term": "Selo de correo interior", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"selo de correo interior\"?", "output": "O que é elaborado especialmente para o correo interior.\n\nNota de alcance: O primeiro selo de correos español para correo interior das poboacións, con valor dun cuarto, foi emitido en 1853 para franquear a correspondencia interior de Madrid."}
{"id": 1011699, "term": "Selo de correo ordinario", "prompt": "Cal é a definición de \"selo de correo ordinario\"?", "output": "Selo de correos de uso corrente que pode ser utilizado en todo o ámbito do país. As indicacións dos valores de cada exemplar representan nestes a taxa de porte a cargo do remitente."}
{"id": 1180969, "term": "Selo de correo por bicicleta", "prompt": "Que quere dicir \"selo de correo por bicicleta\"?", "output": "Nos correos de natureza particular servidos por ciclistas, empregáronse selos de correos especiais elaborados polas diversas empresas encargadas do servizo, co fin de que servisen como xustificantes do pagamento do transporte da correspondencia. En España, e máis concretamente en Barcelona, a empresa Postal Express utilizou durante os anos 1904-1907 selos adhesivos para o correo local que tiña establecido na capital catalá."}
{"id": 1011700, "term": "Selo de correo submarino", "prompt": "Cal é a acepción de \"selo de correo submarino\"?", "output": "Selo de correos concibido para o pagamento de taxas e dereitos relativos ao correo-transporte por vía submarina.\n\nNota de alcance: Os primeiros selos de correo submarino, que integran unha serie de seis valores, foron emitidos por Alemaña en 1916 co obxecto de seren utilizados na correspondencia dirixida desde este país a Estados Unidos, debido á dificultade que supoñía un transporte regular convencional por mor da Primeira Guerra Mundial. En España, o 11 de agosto de 1938, emitiuse unha serie de seis valores que tiñan como fin ser utilizados na correspondencia transportada polo correo submarino establecido polo Goberno da Segunda República entre os portos de Maó e Barcelona."}
{"id": 1011702, "term": "Selo de devolución", "prompt": "Que significa \"selo de devolución\"?", "output": "Selo de correos concibido para adherir á correspondencia que ha de ser devolta aos respectivos remitentes ao non ser posible entregala ao destinatario.\n\nNota de alcance: Tales selos ou etiquetas, foron empregados por primeira vez polo servizo postal de Baviera, que no ano 1865 emitiu unha serie sen valor facial para uso en diversas cidades. En España elaborouse en 1875 un selo de devolución, aínda que neste caso para ser empregado na correspondencia sobrante procedente do estranxeiro; o devandito selo non chegou a circular, debido ás dificultades que entrañaba o procedemento establecido para levar a cabo a devolución ao lugar de orixe de moitas das cartas sobrantes detidas nas diversas oficinas postais."}
{"id": 1180999, "term": "Selo de datas", "prompt": "Cal é a acepción de \"selo de datas\"?", "output": "Selo de correos que é utilizado polos servizos postais para estampar na correspondencia co fin de dar constancia da data de saída, chegada ou tránsito desta por unha determinada oficina de Correos.\n\nNota de alcance: Con frecuencia, e na actualidade de forma xeral, os selos de datas, tamén chamados \"datadores\", empréganse así mesmo coa función de cuños."}
{"id": 1180970, "term": "Selo de franqueo", "prompt": "Define \"selo de franqueo\".", "output": "Selo de correos que, sexa empregado só ou xunto con outros da mesma natureza e polo valor necesario establecido pola tarifa postal vixente no momento do seu uso, serve para que a correspondencia á que acompaña circule franca. Como norma xeral, estes selos son os específicos de Correos, aínda que en circunstancias extraordinarias utilizáronse tamén selos concibidos para funcións diferentes ás postais, como son os selos fiscais e os telegráficos."}
{"id": 1011703, "term": "Selo de franquía", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"selo de franquía\"?", "output": "Selo de correo adhesivo ou estampado que, anexado á correspondencia, indica que a persoa ou organismo remitente da mesma goza de correspondencia postal."}
{"id": 1180976, "term": "Selo de franquía militar", "prompt": "Como se define \"selo de franquía militar\"?", "output": "Selo de correos que é recoñecible por inscricións, ás veces en forma de sobrecarga, como FM (\"Franchise Militaire\") nos franceses, nos daneses SF (\"Soldater Frimaerke\"), etc., repartidos gratuitamente entre as tropas a fin de facilitar as comunicacións dos soldados cos seus familiares.\n\nNota de alcance: Os primeiros selos de franquía militar foron emitidos polo Brasil en 1865, aínda que, ao parecer, non se chegaron a repartir entre as tropas de operacións na guerra que enfrontou a este país con Paraguai."}
{"id": 1180971, "term": "Selo de xiro postal", "prompt": "Explica o significado de \"selo de xiro postal\".", "output": "Selo de correos que é especialmente concibido para ser adherido en talóns de xiro postal, e que representa o pagamento dos dereitos que deben satisfacerse en ocasión de utilizar este servizo de Correos.\n\nNota de alcance: En España, os selos de xiro foron creados en 1911 e empregados ata 1923, data na que foron suprimidos, sendo recoñecibles pola inscrición \"Giro\"."}
{"id": 1180972, "term": "Selo de guerra", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"selo de guerra\"?", "output": "Selo de correos que se emite a raíz dun conflito bélico, para ser engadido aos normais da correspondencia en concepto de propaganda ou con fins benéficos, aínda que non necesariamente de emprego obrigatorio nesta, nese caso sería considerado como selo de imposto de guerra."}
{"id": 1181117, "term": "Selo de imposto total", "prompt": "Dame a definición de \"selo de imposto total\".", "output": "Selo de correos que foi creado para arbitrar recursos durante unha circunstancia determinada, con aplicación obrigatoria na correspondencia e sen cuxo concurso non circula.\n\nNota de alcance: Ao longo da historia do selo de correos en España emitíronse distintos tipos como os coñecidos co nome de: Selo de Imposto de Guerra, do Plan Sur de Valencia, Pro-Tuberculosos, etc."}
{"id": 1011704, "term": "Selo de imposto de guerra", "prompt": "Define \"selo de imposto de guerra\".", "output": "Selo de correos que se emite para arbitrar recursos durante unha guerra con aplicación obrigatoria na correspondencia, sen cuxo concurso non circula. Estes selos son recoñecibles por ostentar no seu deseño, ou a través dunha sobrecarga, inscricións como \"Imposto de guerra\", \"War tax\", \"Taxa de guerra\", etc.\n\nNota de alcance: Os primeiros selos desta clase foron postos en circulación por España o 1 de xaneiro de 1874, a consecuencia da terceira guerra carlista que enfrontou o Goberno da República cos partidarios de Carlos María de Borbón e Austria, pretendente á Coroa española."}
{"id": 1011707, "term": "Selo dentado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"selo dentado\"?", "output": "Selo de correos con dentes; o número destes, que pode ser distinto no bordo horizontal e no vertical, é unha característica do tipo de emisión ou serie e mídese polos contidos en 2 cm de lonxitude.\n\nNota de alcance: Se un selo carece de dentado dise que é sen dentar, o que en certos casos constitúe un erro ou unha variedade. Os primeiros foron postos en circulación por Gran Bretaña en 1854, datando os primeiros españois de 1 de xaneiro de 1865."}
{"id": 1181003, "term": "Selo de sobretaxa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"selo de sobretaxa\"?", "output": "Selo de correos que é utilizado exclusivamente como pagamento dunha determinada recarga sobre unha taxa ordinaria, sen que teña valor de franqueo.\n\nNota de alcance: Os primeiros selos desta clase que se emitiron en España datan de 1874 e empregáronse como pago do imposto de guerra."}
{"id": 1180981, "term": "Selo de urxencia", "prompt": "Explica que significa \"selo de urxencia\".", "output": "Selo de correos que se emite para facer efectivo o pagamento dos dereitos do servizo de urxencia e que adoita recoñecerse por inscricións como \"Urxente\", \"Entrega Especial\", \"Entrega inmediata\", \"Expreso\", \"Express\", \"Special delivery\", ou equivalente noutros idiomas.\n\nNota de alcance: Os primeiros selos desta clase apareceron nos Estados Unidos en 1885."}
{"id": 1194990, "term": "Selo fraccionado", "prompt": "Cal é a acepción de \"selo fraccionado\"?", "output": "Selo de correos cortado pola metade en diagonal, vertical ou horizontalmente, e que foi fraccionado para ser empregado pola metade do valor facial que se expresa neste. Normalmente trátase dun selo que, por mor dunha carencia de determinados valores á venda, foi dividido por medio de cortes ou perforacións nun certo número de partes, a fin de utilizar cada unha delas para franqueo, por un valor equivalente a unha fracción semellante do facial do selo enteiro. O máis común é o dividido en dúas partes iguais ou bisecado (hai selos cortados en terzos e en cuartos).\n\nNota de alcance: Os selos fraccionados, supostamente circulados, deben conservarse en peza enteira ou polo menos sobre fragmento, a fin de que, a través do cuño, poida comprobarse a súa autenticidade como selo circulado por estar \"cosidos\" ao papel ou cartolina onde estean adheridos."}
{"id": 1011710, "term": "Selo local", "prompt": "Define \"selo local\".", "output": "O que é utilizable unicamente nunha parte dun Estado. En España existen catro categorías de selos locais: os emitidos polo Estado con validez de franqueo nunha zona determinada, como son os de correo interior de Madrid de 1853; os aparecidos como consecuencia de disposicións de autoridades locais, con poder de franqueo nunha determinada zona como, por exemplo, o selo de 30 c. aparecido en Granada en 1936; os autorizados polo goberno como sobretaxa local, caso dos selos de recarga do Concello de Barcelona; e aqueles cuxa emisión foi disposta por autoridades locais para sobretaxa, como os numerosos selos que circularon durante a Guerra Civil."}
{"id": 1011711, "term": "Selo novo", "prompt": "Como se define \"selo novo\"?", "output": "Selo de correos ou enteiro postal que non foi usado. Nos catálogos filatélicos os selos novos adoitan indicarse con asteriscos: tres asteriscos (), selo con goma orixinal sen sinal de ter charnela; dous asteriscos (), selo con goma orixinal e sinal de charnela; un asterisco (), selo novo sen goma."}
{"id": 1011712, "term": "Selo obliterado", "prompt": "Cal é o sentido de \"selo obliterado\"?", "output": "O que foi inutilizado mediante cuños, marca que se lle aplica para sinalar que foi empregado impedindo desta maneira a súa reutilización."}
{"id": 1011713, "term": "Selo oficial", "prompt": "Dame a definición de \"selo oficial\".", "output": "Aquel que é empregado adherido ou estampado para indicar que a correspondencia circula franca por proceder de certos organismos estatais.\n\nNota de alcance: Os primeiros selos adhesivos especiais para correo oficial foron emitidos por España o 1 de xullo de 1854 e neles non figura ningún valor facial, tan só o peso máximo do envío para o cal podían ser utilizados. Nalgúns países empréganse os selos de correos ordinarios habilitados ou perforados convenientemente. Tamén se coñecen co nome de \"selos de servizo oficial\" ou \"selos de servizo\"."}
{"id": 1181000, "term": "Selo para impresos", "prompt": "Cal é a definición de \"selo para impresos\"?", "output": "O que é emitido de xeito especial para ser utilizado no franqueo de impresos.\n\nNota de alcance: España foi o primeiro país que empregou esta clase de selos, emitindo, o 1 de xullo de 1867, dous valores de 5 c. e 10 c. coa inscrición \"Impresos\". Outras nacións utilizaron selos ordinarios ou unha habilitación, como é o caso de Checoslovaquia que en 1934 sobrecargou con \"O.T.\" (Obchodni Tiskopis ou impresos comerciais) selos para xornais."}
{"id": 1011714, "term": "Selo perforado", "prompt": "Cal é a definición de \"selo perforado\"?", "output": "O adhesivo ou enteiro que presenta letras ou figuras obtidas por perforación.\n\nNota de alcance: Os primeiros ensaios de perforación realízanse en España en 1864."}
{"id": 1181004, "term": "Selo sen dentar", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"selo sen dentar\"?", "output": "O carente de perforación que facilite a súa separación dos contiguos. En determinados casos, por exemplo nas emisións do século XIX, trátase dun selo tipo, mentres que noutras é unha variedade dun selo dentado ou trepado."}
{"id": 1011715, "term": "Selo sobrecargado", "prompt": "Con que significado se emprega \"selo sobrecargado\"?", "output": "Aquel que leva impreso unha inscrición, marca ou debuxo co fin de achegar unha información complementaria ou modificar a que figura orixinalmente no gravado deste. Na maioría dos casos a sobrecarga indica un cambio do valor facial nun selo, que é apto para circular baixo condicións diferentes ás previstas no momento da súa emisión ou ben ten por obxecto dar constancia de que foi habilitado para un determinado servizo ou para conmemorar un suceso.\n\nNota de alcance: En España, son ben coñecidas as sobrecargas \"Habilitado por la Nación\" aplicada sobre selos de Isabel II no ano 1868, e \"República Española\", estampada en 1931 sobre selos de Alfonso XIII."}
{"id": 1175677, "term": "Tarxeta", "prompt": "Cal é a definición de \"tarxeta\"?", "output": "Peza rectangular, de cartolina ou doutro material, que leva algo impreso ou escrito."}
{"id": 1175694, "term": "Tarxeta de visita", "prompt": "Cal é a acepción de \"tarxeta de visita\"?", "output": "A de cartolina fina que leva o nome dunha ou máis persoas e, ás veces, os seus títulos ou emprego, así como o seu enderezo laboral ou particular.\n\nNota de alcance: As dimensións das primeiras tarxetas de visita oscilan nos 10x60 cm, e foron deseñadas en Francia por Adolphe E. Disderi en 1854. A tarxeta de visita tomou o seu nome das tarxetas de presentación polas súas similares medidas. As impresións que se realizaban en ambos os formatos poderían ser en albumina, prata sobre xelatina, ao carbón ou en impresión ao colodión. Para producir as tarxetas de visita utilizábase unha cámara que podía realizar catro tomas simultáneas sobre un mesmo negativo, o que despois de impreso cortábase e montaba sobre cartóns nos cales aparecía a razón social do fotógrafo."}
{"id": 1175696, "term": "Tarxeta de loito", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tarxeta de loito\"?", "output": "Tarxeta de visita atromarxinada (marxes orladas en negro) para indicar que o titular está de loito."}
{"id": 1175697, "term": "Tarxeta de medio loito", "prompt": "Explica que significa \"tarxeta de medio loito\".", "output": "Tarxeta de visita que leva en negro o seu ángulo superior esquerdo para indicar que o titular está de medio loito."}
{"id": 1175695, "term": "Tarxetón", "prompt": "Explica o significado de \"tarxetón\".", "output": "A de maior dimensión que a de visita, e tan grande como o sobre que a contén, uns 10 x 21 cm. Esta tarxeta ou cartolina emprégase para invitacións a ceas, comidas, etc., que adoitan pechar ou inaugurar algún acto de carácter social.\n\nNota de alcance: Xunto co tarxetón, os documentos máis utilizados como invitacións oficiais son o saúda e a carta."}
{"id": 1175985, "term": "Posta", "prompt": "Explica que significa \"posta\".", "output": "Tarxetón cun letreiro conmemorativo."}
{"id": 1175693, "term": "Tarxeta postal infantil", "prompt": "Explica o significado de \"tarxeta postal infantil\".", "output": "Documento de cartolina, xeralmente de forma rectangular, que se emprega para correspondencia breve e aberta. O anverso adoita estar decorado cun debuxo, unha fotografía, un gravado, texto, etc. A imaxe do anverso (v. Tarxeta postal ilustrada) pode ser substituída por información gráfica ou por texto relativo a unha empresa, evento, espectáculo, festexo ou a un determinado produto. O reverso consta de dúas partes: na metade dereita adóitanse incluír unhas liñas impresas que serven de guía para escribir os datos persoais do destinatario, e na esquerda o remitente escribe o texto da mensaxe, breve por razóns de espazo. Na parte superior dereita, hai un espazo reservado para pegar o selo postal do valor correspondente. Na UNE 1 016 especifícase o tamaño: A6 105x148 mm. O peso da cartolina utilizada debe ser superior aos 180 gramos por metro cadrado.\n\nNota de alcance: A tarxeta postal naceu oficialmente en 1869 e, precisamente, na edición do \"Diccionario de la lengua castellana por la Real Academia Española\" dese mesmo ano, introdúcese unha importante variación nas acepcións de tarxeta que se viñan presentando desde 1803. Á arraigada tarxeta de visita engadíase \"ó se remite para cumplimentar á alguna persona por cualquier motivo\". É dicir, á parte do envío por outros medios, considerábase tamén á tarxeta postal para mandar mediante correo postal. En España, a tarxeta postal foi creada por decreto do 10 de maio de 1871. Pero ata o decreto de tarifas do correo, publicado en setembro de 1872, non se permitiu a súa circulación, aínda que a primeira tarxeta postal oficial data de decembro de 1873. Durante ese ano, circularon en España tarxetas postais privadas anónimas e outras con nomes que correspondían, fundamentalmente, a xornalistas ou persoas relacionadas co mundo da impresión. Durante o último cuarto do século XX, o emprego da tarxeta postal xeneralízase no mundo empresarial como medio para enviar catálogos, realizar pedidos, anunciar a presentación de produtos, etc. Aínda que normalmente son utilizadas para dar unha breve noticia gráfica do destino vacacional ou como tarxeta de felicitación con ocasión dalgunha festa ou celebración (Tarxeta de Nadal e Ano Novo, aniversario, etc.). O ton xeral do texto resulta, en consecuencia, lúdico e dada a necesidade de concisión non entra en detalles."}
{"id": 1176047, "term": "Tarxeta postal ilustrada", "prompt": "Con que significado se emprega \"tarxeta postal ilustrada\"?", "output": "Tarxeta ou cartolina rectangular de 14,4 x10,5 cm, con tolerancia de 2 mm, segundo tamaño oficial en España, que se emprega como carta breve e postalmente máis económica, con ilustración por un lado e espazo para texto, dirección e selo de correos polo outro. Están deseñadas para circular ao descuberto, sen sobre.\n\nNota de alcance: En España, o nacemento da tarxeta postal ilustrada sitúase no ano 1890, ano no que os impresores Oscar Hauser Mueller e Adolfo Menet Kursteiner inician as súas actividades fundando a Sociedade Regular Colectiva e máis tarde a empresa de artes gráficas Hauser e Menet. En 1892 comezaron a editar tarxetas postais ilustradas baseadas en composicións de fotógrafos, entre eles Antonio Cánovas del Castillo y Vallejo (\"Kaulak\"). A idade de ouro destas tarxetas postais coincide co primeiro lustro do século XX (1901-1905); un dos máis importantes impresores en Barcelona foi Josep Thomas, que chegou a ofrecer máis de 20 000 temas diferentes. A partir de 1905 e 1906 a Dirección Xeral de Correos e Telégrafos do Ministerio de Gobernación autoriza o que se coñece co nome de \"reverso dividido\", reservando a metade dereita para escribir o enderezo do destinatario e pegar o selo e o esquerdo para escribir o texto. Nos anos vinte do século pasado, a maior parte das galerías fotográficas vendían postais nos seus negocios, non só nos das grandes capitais, senón tamén nas cidades e pobos. Na actualidade, España segue sendo un dos países que máis tarxetas postais ilustradas edita do mundo debido, en gran parte, á súa proxección turística."}
{"id": 1176183, "term": "Tarxeta artística", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tarxeta artística\"?", "output": "Tarxeta postal ilustrada cuxo tema principal é a reprodución das obras de arte máis representadas nos museos.\n\nNota de alcance: A cantidade e variedade deste tipo de tarxetas fai supoñer unha forte demanda por parte dun público que, a principios do século XX, estaba interesado en coleccionar a pintura dos grandes mestres."}
{"id": 1176050, "term": "Tarxeta de espectáculos", "prompt": "Dame a definición de \"tarxeta de espectáculos\".", "output": "Tipo de tarxeta que xorde para darlle publicidade á celebración de eventos que permiten a diversión ou a evasión, tales como espectáculos musicais, teatrais ou de tipo deportivo."}
{"id": 1194219, "term": "Tarxeta de circo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tarxeta de circo\".", "output": "Tarxeta postal ilustrada na que este espectáculo é o protagonista. Como no caso do cartel de circo, pódense clasificar en dous grupos: as que destacan aqueles aspectos que fan referencia ao espectáculo en xeral ou describen o programa completo; e, por outro, aquelas que anuncian un número ou artista determinado.\n\nNota de alcance: Cara a 1920 a tarxeta postal ilustrada xa lograra constituírse nun importante negocio, ademais de ser xa un xeneralizado elemento de comunicación, con considerables temáticas (animais, arte, artistas, medios de locomoción, celebracións, cine, circo, deportes, erotismo, exóticas, vistas de paisaxes ou monumentos, relixiosas, etc.), diferentes formas (bordadas, compostas, con caricaturas, con relevo, despregables, debuxadas, esmaltadas, fotográficas, panorámicas, perfumadas, transformables, etc.) e cunha utilización notable en diversos sectores sociais."}
{"id": 1176051, "term": "Tarxeta deportiva", "prompt": "Define \"tarxeta deportiva\".", "output": "Tarxeta postal con ilustracións de escenas e de xogadores de diferentes deportes como o fútbol, tenis, pelota vasca, etc. En España, as máis abundantes son aquelas relativas ao xogo do fútbol. No verso das tarxetas relativas a xogadores adoita aparecer o nome e as súas calidades, ademais do escudo do equipo correspondente."}
{"id": 1176052, "term": "Tarxeta taurina", "prompt": "Cal é a definición de \"tarxeta taurina\"?", "output": "Tarxeta postal ilustrada na que a tauromaquia é a protagonista. Como no cartel, polo xeral detállanse aspectos da corrida tales como as ganderías, nomes dos destros, data e hora desta, etc. Os motivos iconográficos máis usuais son: o touro, o cabalo, os utensilios da lidia, as sortes, retratos de toureiros e escenas da praza.\n\nNota de alcance: A partir de 1897 produciuse en España o gran despegue da tarxeta postal ilustrada, cando Hauser e Menet inician a súa denominada \"serie xeral\" composta por seiscentas noventa tarxetas postais con vistas de cidades, temas taurinos, cadros do Museo do Prado, primeiras planas de xornais, etc."}
{"id": 1176222, "term": "Tarxeta de felicitación", "prompt": "Dame a definición de \"tarxeta de felicitación\".", "output": "Aquela coa que se felicita. Consta dunha soa folla, coas marxes cuñadas e zonas caladas ou perforadas na maior parte dos casos. Polo xeral, son ilustradas con motivos florais, corazóns, figuras humanas e animais, parellas, paisaxes, etc., contendo no recto das distintas tarxetas frases alusivas. O verso resérvase para a felicitación ou dedicatoria manuscrita."}
{"id": 1176223, "term": "Tarxeta de Nadal e Ano Novo", "prompt": "Que quere dicir \"tarxeta de nadal e ano novo\"?", "output": "A que se utiliza para felicitar o Nadal e o Ano Novo, preséntase en forma dunha folla, de libriño de dúas follas ou cunha imaxe oculta que sobresae. Os temas máis utilizados para a súa ilustración son os motivos florais, as paisaxes nevadas, figuras femininas e retratos de nenos. No anverso da folla ou na primeira páxina do díptico adoitan ter impresas frases alusivas a esta festa."}
{"id": 1176224, "term": "Felicitación do Nadal de comercios", "prompt": "Cal é a acepción de \"felicitación do nadal de comercios\"?", "output": "Tarxeta que as empresas utilizaban para felicitarlles o Nadal aos seus clientes. Preséntase en forma de folla ou de libriño de dúas follas. Pode estar ilustrada con distintas figuras, paisaxes, animais, tipos populares, etc. As frases de felicitación impresas van precedidas polo nome do comercio ou empresa que a envía."}
{"id": 1176225, "term": "Felicitación do Nadal de oficios", "prompt": "Cal é a acepción de \"felicitación do nadal de oficios\"?", "output": "Tarxeta de felicitación de Nadal dos distintos oficios representativos da cidade, serenos e vixiantes, varredores, recolledores do lixo, etc. Preséntase, normalmente, en forma rectangular e con diversidade de tamaños. A figura que a ilustra adoita ser un personaxe que, ataviado coa vestimenta típica do oficio, desempeña as tarefas propias da súa profesión. No reverso imprímese un texto en verso onde se dá conta dos servizos prestados, á vez que se solicita \"a vontade\" ou aguinaldo, ás veces este texto substitúese por un calendario do ano en curso ou unha lista de teléfonos de utilidade.\n\nNota de alcance: Algúns autores denominan a este tipo de documentos como Felicitación de Nadal de oficios."}
{"id": 1176048, "term": "Tarxeta de tipos e costumes", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tarxeta de tipos e costumes\"?", "output": "Tarxeta postal ilustrada con tipos e escenas populares propias do folclore e da cultura tradicional dun país, cultura ou pobo."}
{"id": 1176082, "term": "Tarxeta de vistas e monumentos", "prompt": "Cal é a acepción de \"tarxeta de vistas e monumentos\"?", "output": "Tarxeta postal ilustrada na que destacan como motivos principais imaxes de cidades, de paisaxes ou de monumentos significativos de diferentes localidades ou países. Algunhas delas teñen un pé de imprenta coas siglas da empresa de artes gráficas que realiza a impresión e os números da serie correspondente.\n\nNota de alcance: En orixe, o procedemento de impresión máis utilizado era o de fototipia a unha soa tinta, xeralmente en branco e negro, ou tamén en tonalidades sepia ou azul. Nalgúns casos, as letras da lenda ían impresas noutra tinta, habitualmente vermella. Máis tarde, a comezos do século XX, en España comezan a aparecer series de postais de vistas coloreadas, impresas en fotocromo con cores inventadas. Desde o último cuarto do século XIX e comezos do XX, foron numerosos e prestixiosos os editores e impresores que editaron miles de tarxetas con vistas de case todas as cidades españolas como a casa Hauser e Menet, Lacoste (Laurent) ou Purger and Company. En 1892, foi impreso por Hauser e Menet unha composición fotográfica con catro vistas de Madrid. En 1896, fixéronse postais de Barcelona, Bilbao, Valencia e outras cidades andaluzas. Pero o despegue produciuse en 1897, cando Hauser e Menet iniciou a súa denominada \"serie xeral\" composta por 690 tarxetas postais con vistas de cidades, temas taurinos, cadros do Museo do Prado, primeiras páxinas de xornais, etc. En 1898, remitindo unha peseta en selos de correos, a casa enviaba cinco mostras de postais."}
{"id": 1176049, "term": "Tarxeta humorística", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tarxeta humorística\".", "output": "Tarxeta postal ilustrada na que se representa a caricatura de personaxes populares: políticos, actores, cantantes, compositores, etc. No verso das postais, nas que se representa a personaxes do mundo da cultura, adoita aparecer unha pequena biografía súa.."}
{"id": 1176053, "term": "Tarxeta militar", "prompt": "Con que significado se emprega \"tarxeta militar\"?", "output": "Tarxeta postal ilustrada con tipos militares do Exército español. Normalmente, adoita aparecer a firma do ilustrador na esquina inferior esquerda das imaxes e os datos do taller na marxe inferior dereita."}
{"id": 1176251, "term": "Tarxeta postal de campaña", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tarxeta postal de campaña\"?", "output": "Reedición en tamaño postal dos carteis políticos ou propagandísticos editados durante a Guerra Civil española (1936-1939) e emitidas, na súa maior parte, por partidos políticos, sindicatos e outros axentes sociais.\n\nNota de alcance: A tarxeta postal coñeceu no bando republicano, durante a Guerra Civil española, un gran, intenso e variado desenvolvemento, facilitado polo traballo de numerosos artistas, a existencia na zona de medios técnicos abundantes, o espírito revolucionario e a diversidade ideolóxica. O goberno republicano potenciou a súa utilización como medio de comunicación ao crear a tarxeta postal de campaña, que permitía a gratuidade da correspondencia dirixida a soldados das forzas leais. Antes de cumprirse o mes do levantamento militar, Azaña e Bernardo Giner de los Ríos, Ministro de Comunicación e Mariña Mercante, asinaban un decreto polo que se organizaba o servizo postal para garantirlles aos combatentes \"a recepción e envío da súa correspondencia epistolar e de cantos obxectos postais poidan cambiar coas súas familias para satisfacer as súas necesidades, a súa comodidade ou o seu agasallo\". Creábanse estafetas de correos en cada unha das columnas expedicionarias, establecíase a gratuidade da correspondencia dirixida aos soldados, implantábase o servizo de \"envíos populares\" e creábase a \"Tarxeta postal de campaña\" que debían utilizar só as forzas leais á República na súa comunicación epistolar. Destas coleccións máis de 10 000 exemplares destináronse ás frontes de batalla como elementos difusores de grande eficacia; dun lado, dando a coñecer entre os membros destas unidades o traballo de axitación que se levaba a cabo na retagarda; e por outro, utilizando a estes como vehículos transmisores da mensaxe ao permitirlles que as puidesen utilizar na súa correspondencia diaria."}
{"id": 1195020, "term": "Tarxeta postal infantil", "prompt": "Que significa \"tarxeta postal infantil\"?", "output": "Tarxeta postal ilustrada creada polo Ministerio de Comunicación da II República española, durante a Guerra Civil (1936-1939), para serlle entregada aos nenos evacuados da súa residencia habitual, co fin de que as intercambiasen gratuitamente.\n\nNota de alcance: As tarxetas postais infantís, que só podían ser utilizadas por esta poboación, debían axustarse ao modelo sinalado pola Dirección Xeral de Correos, á vez que se establecía a gratuidade da correspondencia dirixida aos nenos evacuados. Nelas podían aparecer ilustracións e textos dirixidos aos nenos evacuados (os únicos textos que Antonio Machado dirixiu a un público infantil, figuran neste tipo de tarxetas postais)."}
{"id": 1176055, "term": "Tarxeta publicitaria", "prompt": "Cal é o sentido de \"tarxeta publicitaria\"?", "output": "A que ten unha finalidade promocional ou divulgativa e que serve para dar a coñecer o nome dunha casa comercial ou industrial, as súas manufacturas, direccións e especialidades. Os seus tamaños e calidades son moi variadas; desde o tamaño normal da tarxeta de visita ata o tamaño postal e en forma máis cadrada ou máis alongada. Adoitan ter o logotipo, marca, imaxe da empresa, cores e demais recursos gráficos.\n\nNota de alcance: A partir da década dos anos 1870, comezan a multiplicarse as tarxetas postais ilustradas que ofrecerán contidos moi variados, entre os que serán relevantes os publicitarios, desde vistas de hoteis, fábricas ou establecementos a mostrarios de produtos. Farase frecuente a tarxeta, con fotografía local, que ao dorso ofrece a publicidade dalgunha empresa, non destinada a circular senón como obxecto de agasallo da firma aos seus clientes. Noutras ocasións, a tarxeta inclúe a fotografía por un lado, mentres que no outro unha metade destínase á publicidade e na outra déixase o espazo suficiente para incluír enderezo e franqueo."}
{"id": 1193696, "term": "Obxectos asociados ás artes escénicas", "prompt": "Cal é o sentido de \"obxectos asociados ás artes escénicas\"?", "output": "Obxectos asociados ás artes pertencentes ao escenario. Engloba a todas as artes do espectáculo ou aquelas manifestacións artísticas que supoñen unha representación ante o público. Desta forma o teatro, a danza, a música (en concertos, óperas e musicais), o circo, as variedades ou os monicreques, comparten características e técnicas similares desde o momento que existe un escenario e unha comunicación inmediata co colectivo formado polos espectadores."}
{"id": 1193767, "term": "Obxectos asociados á música", "prompt": "Define \"obxectos asociados á música\".", "output": "Neste grupo incluíronse os instrumentos musicais, tanto os que foron obxecto na actualidade da maior atención mediática como os da música clásica ou \"culta\", pasando pola tradicional ou popular. A ordenación dos termos está baseada na clasificación, non por tradicional menos vixente, ideada en 1914 por Erich von Hornbostel (1877-1935) e Curt Sachs (1881-1959), incluíndo o grupo de electrófonos. Ademais dos instrumentos musicais, incluíronse, os accesorios e os compoñentes utilizados para producir música ou sinais acústicos de todas as formas posibles, así como os descritores referidos á documentación musical."}
{"id": 1031273, "term": "Altofalante", "prompt": "Dime cal é a definición de \"altofalante\".", "output": "Aparello electroacústico, é dicir aquel que transforma un sinal eléctrico en ondas sonoras."}
{"id": 1211866, "term": "Anel", "prompt": "Dame a definición de \"anel\".", "output": "Dispositivo móbil usado nalgúns instrumentos aerófonos para facilitar a acción de tapar os buratos. A invención deste aparello débese a Frederick Nolan en 1808."}
{"id": 1211867, "term": "Anel de afinación", "prompt": "Que quere dicir \"anel de afinación\"?", "output": "Nun órgano, elemento de afinación, a modo de colar metálico, axustable á parte máis elevada dun tubo labial."}
{"id": 1185292, "term": "Atril", "prompt": "Cal é a acepción de \"atril\"?", "output": "Atril para soster as partituras ou as particellas á vista dos executantes dunha peza musical. Son lixeiros, de pé plegable e, os máis antigos, contan con portaluz. Poden estar incorporados a outro moble, como por exemplo unha mesa de centro, en cada un de cuxos caixóns se oculta un instrumento musical.\n\nNota de alcance: Nunha orquestra dous intérpretes de corda comparten un só atril, por iso a indicación \"só primeiro atril\" refírese a dous intérpretes."}
{"id": 1193771, "term": "Atril de director", "prompt": "Que quere dicir \"atril de director\"?", "output": "Moble, xeralmente con pé e superficie inclinada, onde os directores de orquestra colocan a partitura da obra que van dirixir.\n\nNota de alcance: Adoita estar colocado sobre un podio, sobre o que tamén se sitúa o director. Nalgúns casos excepcionais, o director non utiliza partitura para dirixir"}
{"id": 1184784, "term": "Baqueta", "prompt": "Dame a definición de \"baqueta\".", "output": "Vara ou pau lixeiro empregado para golpear instrumentos membranófonos ou de percusión e, en ocasións, instrumentos cordófonos golpeados (cítaras). Adóitanse utilizar por pares. No caso dos tambores, as baquetas adoitan seren de madeira, cun pequeno avultamento no extremo en forma de oliva. As baquetas do timbal poden ser de madeira ou metálicas, coa cabeza cuberta de pel, de feltro ou de esponxa. Para os xilófonos utilizábanse baquetas coa bóla de madeira ou dalgún material sintético e, ás veces, cuberta de tea, de caucho ou de coiro, polo que neste último caso resulta máis apropiado o termo mazo. Así mesmo, denomínase macillo ao pau empregado para golpear algunhas cítaras."}
{"id": 1029935, "term": "Mazo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"mazo\"?", "output": "Maza de forma, tamaño e peso variables que se utiliza para golpear determinados instrumentos de percusión como tambores, bombos, gongs, xilófonos e metalófonos. Presenta unha cabeza relativamente voluminosa de madeira, aínda que ás veces tamén pode ser de pel ou de tea."}
{"id": 1011086, "term": "Batuta", "prompt": "Explica que significa \"batuta\".", "output": "Vara curta e afiada duns 45 cm de lonxitude coa que o director dunha orquestra, banda, coro, etc., marca o compás na execución dunha peza de música."}
{"id": 1211868, "term": "Bomba de afinación", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bomba de afinación\".", "output": "Nos instrumentos musicais de metal, fragmento de tubo polo xeral en forma de \"U\" que se pode facer deslizar para alterar a lonxitude efectiva do instrumento, modificando a súa afinación."}
{"id": 1185295, "term": "Canterbury", "prompt": "Define \"canterbury\".", "output": "Soporte para partituras, con compartimentos horizontais estreitos e longos que se alzan sobre catro soportes, entre os que se dispón un caixón. Ten a súa orixe na Inglaterra neoclásica."}
{"id": 1032445, "term": "Compact disc", "prompt": "Que significa \"compact disc\"?", "output": "Disco no que se almacenan os sinais derivados dunha gravación dixital. Na década dos oitenta, coa chegada da tecnoloxía dixital e os avances da tecnoloxía para láser xurdiu o \"compact disk\" (denominado popularmente CD), que segue un formato baseado nunha tecnoloxía láser para ler os datos nos discos. Os láser xeran luz coherente que permite enfocar un feixe de luz nun punto dun tamaño moi pequeno. Nestes discos a información está contida nuns buratos moi pequenos que son impresionados no seu substrato de plástico. Esta superficie plástica metalízase para que o feixe de luz do láser se reflicta e se poidan ler os datos do disco. O burato ten unha anchura dunhas cinco microns, un disco contén dous billóns de buratos. Os buratos sitúanse nunha pista en espiral, similar ao suco dos discos de vinilo, aínda que en sentido inverso (no \"compact disk\" vai desde o interior cara ao exterior). Se esta pista en espiral se estendese en liña recta, tería unha lonxitude de 5 km. A información grávase de xeito dixital. Os datos lense no disco como cambios de intensidade na luz láser reflectida. Cada transición cara ao burato representará un 1 no sistema binario. As áreas planas entre os buracos descodificaranse como un 0 no sistema binario. Un captador óptico substitúe a agulla mecánica dos discos de vinilo. Un feixe de luz láser emítese e é guiado a través de ópticas ata a superficie do disco. A luz reflectida é detectada polo captador con diferentes intensidades dependendo se a luz incidiu nun burato ou non. Os datos transportados por este feixe luminoso convértense nun sinal eléctrico dixital. Existen dous tipos de \"compact disk\": o CD-Audio e o CD-ROM."}
{"id": 1212205, "term": "CD-Audio", "prompt": "Con que significado se emprega \"cd-audio\"?", "output": "Primeiro \"compact disk\" en aparecer no mercado (1982), e que é dedicado de xeito exclusivo a aplicacións de audio. O son está dividido en 99 pistas, cada unha cunha duración mínima de 4 segundos. Polo xeral, cada tema musical adoita corresponder a unha pista dentro do CD, aínda que tamén cabe a posibilidade de que un tema longo, como por exemplo unha sinfonía clásica ou ópera, utilice varias pistas sucesivas. Neste caso, contaríase cun audio seguido que continuaría en diferentes pistas, aínda que coa posibilidade de desprazalos. As pistas individuais pódense subdividir en índices. Normalmente unha pista contén 2 índices: o 0 e o 1. O índice 0, invisible para o usuario, marca a pausa (2 segundos) de inicio da pista. O índice 1 é o que marca a lonxitude da pista.\n\nNota de alcance: Os reprodutores de compact disk domésticos de gama media non poden acceder directamente aos diferentes índices dentro dunha pista. O que significa que o uso de índices está limitado case exclusivamente a CD de uso profesional."}
{"id": 1212206, "term": "CD-ROM", "prompt": "Con que significado se emprega \"cd-rom\"?", "output": "\"Compact disk\" cuxa función primaria foi a de almacenar datos informativos. Estes están divididos en sectores que conteñen os datos do usuario xunto con códigos de corrección de erros. Xa que os datos neste formato están contidos en ficheiros, precisarase dun sistema de xestión de ficheiros para que se poida acceder a eles de maneira fácil e rápida. Existen varios formatos de \"compact disk\" baseados na especificación do CD-ROM: CD-ROM modo 1, CD-ROM XA, Photo-CD, Vídeo-CD, CD-Extra, \"Compact Disk Interactivo\", CD-R e CD-RW."}
{"id": 1212207, "term": "CD-Extra", "prompt": "Dame a definición de \"cd-extra\".", "output": "O tamén denominado CD Expandido (\"Enhanced\"), é un tipo de \"compact disk\" mixto que contén dúas sesións: a primeira delas pode ter ata 98 pistas de audio e a segunda contén unha pista de datos seguindo o formato CD-ROM XA.\n\nNota de alcance: Cando este formato, desenvolvido por Philips e Sony en unión doutras compañías de informática como Microsoft e Apple, é introducido nun reprodutor de CD-Audio este tan só ve a primeira sesión, polo que non intenta reproducir a pista de datos, comportándose como un CD-Audio convencional. Se pola contra o disco se le nun ordenador, pódese acceder á segunda sesión."}
{"id": 1212208, "term": "CD-R", "prompt": "Como se define \"cd-r\"?", "output": "Formato gravable de CD-ROM que pertence á categoría \"WORM\" (\"Write One Read Multiple\": \"escribe unha vez, le múltiples veces\"), é dicir, o contido gravado non se pode borrar e volver gravar.\n\nNota de alcance: A vantaxe do CD-R (CD Recordable) sobre outros formatos ópticos gravables é que se poden ler en reprodutores estándar. A súa desvantaxe é que non se poden reutilizar."}
{"id": 1212209, "term": "CD-ROM modo 1", "prompt": "Explica que significa \"cd-rom modo 1\".", "output": "CD-ROM estándar para datos informáticos."}
{"id": 1212210, "term": "CD-ROM XA", "prompt": "Cal é a definición de \"cd-rom xa\"?", "output": "Modificación do CD-ROM modo 1 que utiliza sectores modo 2. Estes sectores foron deseñados para permitir que se puidesen intercalar dentro dun ficheiro datos de audio, vídeo e gráficos para podelos ler de xeito simultáneo. Aínda que non triunfou por si mesmo, existen tres formatos importantes que están baseados no CD-ROM XA (\"Extended Architecture\"): Photo-CD, Vídeo-CD e CD-Extra."}
{"id": 1212211, "term": "CD-RW", "prompt": "Dame a definición de \"cd-rw\".", "output": "Formato gravable de CD-ROM cunha tecnoloxía que permite reescribir os discos, aínda que non se poden ler en reprodutores estándar.\n\nNota de alcance: Tanto o CD-R como o CD-RW (\"CD Rewritable\") converteron o \"compact disk\" nun soporte que serve para intercambio de información, non só como formato de consumo senón tamén como medio de intercambio profesional."}
{"id": 1212212, "term": "Compact Disc Interactivo", "prompt": "Como se define \"compact disc interactivo\"?", "output": "Formato baseado no CD-ROM que foi desenvolvido por Philips e Sony a finais da década de 1980 como un sistema multimedia para usos domésticos, educativos e de formación. Os lectores apareceron cara ao ano 1990, pero o formato tivo unha vida comercial moi curta xa que Philips retirouse do mercado doméstico ao cabo de poucos anos. Seguiuse utilizando en aplicacións de formación para empresas ata a aparición do DVD-Vídeo."}
{"id": 1212213, "term": "Photo-CD", "prompt": "Define \"photo-cd\".", "output": "Formato baseado no CD-ROM que contén imaxes fotográficas e acepta unha gran marxe de resolución para adaptarse a unha ampla variedade de aplicacións, tanto domésticas como profesionais.\n\nNota de alcance: Este formato foi lanzado por Kodak no ano 1992."}
{"id": 1212214, "term": "Vídeo-CD", "prompt": "Cal é a acepción de \"vídeo-cd\"?", "output": "Formato baseado no CD-ROM que contén audio e vídeo comprimido en MPEG-1, e é utilizado en aplicacións de vídeo lineal.\n\nNota de alcance: Dende a aparición do DVD-Vídeo este formato está caendo en desuso."}
{"id": 1032541, "term": "Diapasón", "prompt": "Cal é a definición de \"diapasón\"?", "output": "Instrumento que consiste nun corpo de aceiro dobrado sobre si mesmo en forma de \"U\" ou de forquita metálica con dúas puntas, xeralmente cun mango para sostelo. Ao percutilo, emite vibracións de 440 Hz de frecuencia, cifra que corresponde ao la3 da escala, a menos que se indique que a súa afinación corresponde a outra nota.\n\nNota de alcance: O diapasón foi inventado en 1711 por John Shore (1662-1752). É usado por cantantes e instrumentistas para afinar adecuadamente."}
{"id": 1211886, "term": "Entalla", "prompt": "Que quere dicir \"entalla\"?", "output": "No órgano, tira estreita de metal, que se sitúa na parte superior dun tubo ou resoador, enrolándose sobre si mesma para axustar a afinación."}
{"id": 1182925, "term": "Vasoira", "prompt": "Que significa \"vasoira\"?", "output": "Conxunto de arames, relativamente flexibles e en forma de abano, unidos por un mango retráctil e utilizados por parellas para tocar sobre todo a caixa e os pratos no jazz e na música popular, especialmente nas pezas de \"tempo\" lento.\n\nNota de alcance: O máis habitual é que unha vasoira refregue en movementos circulares o parche da caixa, mentres que a outra se utiliza para percutir ben a caixa ben os pratos."}
{"id": 1185885, "term": "Estoxo de instrumento musical", "prompt": "Explica o significado de \"estoxo de instrumento musical\".", "output": "Caixa na que se colocan e gardan un gran número de instrumentos musicais. Hainos de diferentes xéneros e materias, de madeira, de coiro, de cartón, etc. A forma dalgúns estoxos afecta, ás veces, a do instrumento que conteñen."}
{"id": 1002530, "term": "Instrumento musical", "prompt": "Explica o significado de \"instrumento musical\".", "output": "Calquera obxecto utilizado para producir sons musicais. Nas diferentes latitudes os instrumentos musicais varían en canto a materia e deseño, desde os obxectos naturais non elaborados, como as caracolas, aos complicados produtos xurdidos da tecnoloxía musical. O son prodúcese por unha vibración transmitida ata o oído interno mediante o aire. Canto máis rápida sexa a vibración máis agudo é o son que se percibe. Os sons dos instrumentos musicais son producidos e modificados por tres compoñentes: a materia que vibra, que entra en movemento polo fretadoo, soprado, o golpeado ou calquera outro método; o corpo resoador, amplificador ou reflector (caixa de resonancia ou tubo); e os mecanismos asociados para a variación do son con chaves, válvulas, trastes e sordinas.\n\nNota de alcance: A súa clasificación pódese facer atendendo a onde e para que se toca (estudo histórico e antropolóxico). Tradicionalmente considerouse a división entre instrumentos de percusión (o que fundamentalmente produce o son ao golpear, pero tamén ao rascar, axitar ou pulsar), corda e vento. Na actualidade, pártese da proposta feita por Erich von Hornbostel (1877-1935) e Curt Sachs (1881-1959), en 1914, a partir das características físicas que determinan a produción de sons: instrumentos aerófonos, cordófonos, idiófonos e membranófonos. André Schaeffner (1936) construíu un sistema baseado na división entre materiais sólidos e columnas de aire. Dränger, en 1948, ampliou a clasificación atendendo ás funcións musicais e fisiolóxicas. Oskar Elschek e Erich Stockmann, en 1967, desenvolveron símbolos segundo tipoloxías construtivas e métodos de interpretación. Jeremy Montagu e John Burton, en 1971, partiron das taxonomías das ciencias naturais. Mantle Hood, en 1971, ideou \"organogramas\" usando unha linguaxe simbólica que incorpora técnicas de execución, función da música e consideracións sociais e culturais, e engadiu os instrumentos electrófonos á clasificación de Hornbostel e Sachs. Hans-Peter Reinecke, en 1974, estableceu unha relación entre as distintas clases de instrumentos e estereotipos emocionais, baixo a consideración do instrumento como aspecto e non como obxecto. Herbert Heyde, en 1975, realizou un gráfico do fluxo de enerxías do intérprete e do instrumento que dan como resultado o son. Neste tesauro seguiuse a clasificación de Hornbostel e Sachs por ser a internacionalmente aceptada hoxe en día, actualizándoa cos electrófonos e os instrumentos automotores."}
{"id": 1184804, "term": "Alma", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"alma\"?", "output": "Nos instrumentos cordófonos de corda fretada, denomínaselle así á barrita móbil delgada colocada no interior da caixa de resonancia, detrás do pé dereito da ponte que conecta a tapa co fondo. A súa función é a de manter a presión da corda e da ponte sobre a tapa, á vez que transmite e equilibra as vibracións da corda entre a tapa e o fondo, a fin de darlles máis sonoridade."}
{"id": 1211843, "term": "Apagador", "prompt": "Explica que significa \"apagador\".", "output": "No mecanismo dun piano, almofada recuberta de feltro montada sobre madeira que, nalgúns instrumentos cordófonos con teclado, impide a vibración das cordas ou ás cordas conectadas cunha tecla, salvo cando esta se pulsa ou se acciona o pedal de resonancia. No clave, que carece de pedal de resonancia, esta función é asumida por un anaco de feltro unido a cada martinete.\n\nNota de alcance: Ata que John Broadwood (1732-1812) inventase o pedal de resonancia en 1783, nos primeiros pianos cadrados, a acción de elevar o apagador levábase cabo por medio dos rexistros similares aos dos órganos."}
{"id": 1029262, "term": "Arco", "prompt": "Cal é o sentido de \"arco\"?", "output": "Utensilio utilizado nos instrumentos cordófonos para poñer en vibración as cordas. Consiste nunha vara que está moldeada (a miúdo simplemente curvada) para permitir que unha corda ou unhas fibras, como as sedas de cabalo, se fixen a ambos os extremos e queden despegadas da mencionada vara. Iniciado o seu uso na Idade Media, o arco moderno adquiriu a súa forma actual ao redor do ano 1785 grazas a François Tourte (1747-1835), quen determinou que o do violín tivese uns 75 cm de longo, as sedas ao redor de 65 cm co centro de gravidade situado a uns 19 cm da noz. Os de viola ou violonchelo teñen 74 e 73 cm 72 cm respectivamente. No contrabaixo, o arco francés ou Bottesini cóllese coa palma para abaixo e ten uns 71 cm, e o alemán ou Simandl cóllese coa palma cara a arriba e é duns 77 cm.\n\nNota de alcance: En canto á súa orixe, Werner Bachmann suxeriu que xurdiron en Asia Central, ao redor do río Oxus, non máis tarde do século IX d. C., onde se fabricaron arcos de caza de fermosa factura. O arco alcanzou unha gran difusión, aparece documentado pouco despois do ano 900 nas terras dos imperios islámico e bizantino; desde aquela data tocábanse instrumentos de arco coñecidos respectivamente como \"rabé\" e \"lyra\". As fontes pictóricas mostran que o arco chegou a España e ao sur de Italia no século X, alcanzando, a partir de principios do século XI, o norte de Europa."}
{"id": 1211383, "term": "Cabeza", "prompt": "Cal é o sentido de \"cabeza\"?", "output": "Nun arco, extremo superior deste onde se fixan as sedas por medio dunha cuña de madeira. A execución con esa zona produce sons lixeiros e delicados."}
{"id": 1211381, "term": "Sedas", "prompt": "Cal é a acepción de \"sedas\"?", "output": "No arco, conxunto de crinas de cabalo situadas entre a punta e o talón. Son extremadamente resistentes, de cor branca e sacadas de guechos escollidos da cola de cabalos sementais. No caso do contrabaixo utilízanse crinas negras, as máis grosas e máis ásperas. As sedas dun arco actual teñen entre 160 e 250 crinas e un peso que oscila entre 5 e 6 gramos. Ténsanse de xeito uniforme, sen que se superpoñan, e úntanse de resina."}
{"id": 1211382, "term": "Noz", "prompt": "Explica que significa \"noz\".", "output": "No arco, peza situada no talón (parte inferior do arco), onde se fixan as sedas que pasan a través dunha lámina metálica ou de marfil e un regatón metálico que as distribúe de xeito uniforme. Ténsanse por acción dun parafuso que a despraza ao longo da vara."}
{"id": 1211380, "term": "Vara", "prompt": "Explica o significado de \"vara\".", "output": "No arco, soporte lonxitudinal de madeira flexible cun perfil lixeiramente cóncavo, polo xeral arqueado e algo máis pronunciado na punta."}
{"id": 1184807, "term": "Aro", "prompt": "Que quere dicir \"aro\"?", "output": "Calquera das partes do corpo dun instrumento cordófono que conectan o fondo e a tapa, formando os lados da caixa de resonancia. O aro afecta a calidade vibratoria da caixa. Nos instrumentos membranófonos de percusión, como o tambor, trátase da peza que fixa o parche á armazón."}
{"id": 1184829, "term": "Barbada", "prompt": "Define \"barbada\".", "output": "Da voz francesa \"mentonnière\", peza de ébano doutras madeiras duras utilizada para suxeitar o violín e outros instrumentos de corda fretada que se colocan sobre o brazo, e que lle permite ao intérprete suxeitar o instrumento firmemente entre o queixo e o ombreiro. Desta maneira conséguese unha liberdade de movementos da man esquerda, evitando o amortecemento do son que resultaría do contacto da tapa do instrumento co queixo. Adoita fixarse na parte inferior, ben cara á esquerda ou ben directamente por encima do cordal.\n\nNota de alcance: Xorde no primeiro cuarto do século XIX, algúns autores atribúen a súa invención a Louis Spohr (1784-1859), quen o ilustrou no seu \"Violinschule\"."}
{"id": 1184810, "term": "Barra harmónica", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"barra harmónica\"?", "output": "Nos instrumentos de corda fretada ou punteada, unha longa tira vertical de madeira de falso abeto con vetas uniformes, pegada con tensión no interior da tapa baixo os pés da ponte. Reforza a tapa e contribúe á distribución e amplificación das vibracións das cordas, especialmente as do rexistro máis grave. A partir do século XIX, as dimensións da barra harmónica no violín quedaron fixadas en: 25 cm de longo, 0,6 cm de ancho e 1,1 cm de altura."}
{"id": 1194740, "term": "Bastidor", "prompt": "Con que significado se emprega \"bastidor\"?", "output": "Armazón do piano que ata o ano 1825 foi fabricado en madeira e a partir desta data comeza a construírse en ferro.\n\nNota de alcance: En 1825 o estadounidense Alphens Babcock introduce o bastidor de ferro. A súa invención foi considerada por moitos como o desenvolvemento máis importante e quizais o único da historia da tecnoloxía do piano. O bastidor será perfeccionado, en primeiro lugar por Chickering e máis tarde por Seteinway."}
{"id": 1184814, "term": "Bisel", "prompt": "Como se define \"bisel\"?", "output": "Nalgúns instrumentos aerófonos (familia das frautas), peza de madeira ou metal tallada en oblicuo contra a cal choca o aire introducido pola boca, provocando a vibración da columna de aire contida no tubo."}
{"id": 1182920, "term": "Boquilla", "prompt": "Con que significado se emprega \"boquilla\"?", "output": "Parte dun instrumento aerófono que permite a unión deste coa boca do intérprete. As boquillas dos instrumentos de metal están feitas de latón e teñen unha forma vagamente acampanada. As boquillas do clarinete e do saxofón están feitas de madeira, metal, goma, plástico ou cristal e presentan a forma dun cono estreito oco, cortado en ángulo preto do extremo máis pequeno para deixar unha superficie plana ou táboa para a lingüeta."}
{"id": 1184775, "term": "Caixa de resonancia", "prompt": "Cal é a definición de \"caixa de resonancia\"?", "output": "Nos instrumentos cordófonos, é o corpo oco responsable de reforzar e transmitirlle as vibracións das cordas ao aire circundante. A caixa de resonancia, de madeira, presenta sobre a súa cara superior unha tapa harmónica que no caso das cítaras e laúdes vai unida directamente a un fondo plano ou redondeado respectivamente, e no das violas, violíns e guitarras aparece instalada sobre aros que constitúen as partes laterais. Esta tapa harmónica adoita estar aberta por orificios (ou por unha roseta) que lle transmiten a resonancia ao aire exterior. No piano de cola, a caixa de resonancia está debaixo das cordas. Vai reforzada cunha serie de listóns de madeira adheridos á cara interna. O tamaño e a disposición destes reforzos desempeñan un papel importante no son xeral do instrumento e, parcialmente, son responsables do \"carácter\" distinto de cada tipo de piano e da tradición nacional de fabricación. Tamén recibe o nome de caixa de resonancia o corpo cilíndrico, de madeira ou de metal, dos instrumentos de percusión da familia dos tambores."}
{"id": 1184776, "term": "Capo", "prompt": "Que significa \"capo\"?", "output": "Nun instrumento cordófono, peza solta normalmente de pradairo ou marfil que, aplicada transversalmente sobre a encordadura da parte superior do mastro, por encima do diapasón, serve para elevar por igual o ton do instrumento."}
{"id": 1211872, "term": "Cheminea", "prompt": "Cal é a acepción de \"cheminea\"?", "output": "Pequeno cilindro que, no órgano, fíxase no tapón dos tubos tapados e que facilita a formación de harmónicos. Tamén se lle coñece co nome de espigueta."}
{"id": 1211873, "term": "Cilindro", "prompt": "Cal é a definición de \"cilindro\"?", "output": "Nalgúns instrumentos automófonos, como na caixa de música ou na pianola, peza cilíndrica con bulóns ou caravillas incrustadas que ao virar activa o mecanismo que produce o son (a miúdo un peite metálico)."}
{"id": 1184778, "term": "Caravilleiro", "prompt": "Que significa \"caravilleiro\"?", "output": "Nos instrumentos cordófonos, como o piano ou semellantes, peza maciza, longa e estreita, de madeira ou ferro, continuación do mastro no que se insiren lateralmente as clavixas de afinación que controlan a tensión das cordas. Existen dous tipos principais: o caravilleiro de disco e o caravilleiro mecánico."}
{"id": 1184777, "term": "Caravilla", "prompt": "Dime cal é a definición de \"caravilla\".", "output": "Nos instrumentos cordófonos, pequena peza de metal con dúas seccións transversais: unha redondeada, que se fixa dentro dun orificio do caravilleiro, e outra cadrada ou rectangular, no extremo oposto, de modo que encaixe dentro dunha chave ou \"martelo\" coa que poida facérselle virar. Cada unha das cordas do instrumento está enrolada ao redor dunha caravillanun extremo e a súa afinación axústase dando voltas a esta para así aumentar ou diminuír a súa tensión."}
{"id": 1211874, "term": "Caravilleiro de disco", "prompt": "Dame a definición de \"caravilleiro de disco\".", "output": "Caravilleiro no que as caravillas se insiren perpendicularmente ao plano das cordas."}
{"id": 1211875, "term": "Caravilleiro mecánico", "prompt": "Que significa \"caravilleiro mecánico\"?", "output": "Caravilleiro que engade un sistema de rosca e parafuso sen fin co obxecto de regular a tensión das cordas."}
{"id": 1211876, "term": "Columna", "prompt": "Que significa \"columna\"?", "output": "Na arpa, peza que a xeito de soporte se coloca entre a táboa harmónica e o mastro."}
{"id": 1211877, "term": "Conmutador", "prompt": "Con que significado se emprega \"conmutador\"?", "output": "Na guitarra eléctrica, interruptor electrónico."}
{"id": 1184817, "term": "Consola", "prompt": "Explica que significa \"consola\".", "output": "Nos órganos e en certos instrumentos electrófonos, lugar que ocupa o instrumentista, e onde se reúnen os teclados manuais, o pedaleiro e os tiradores ou botóns que controlan todos os rexistros. Tamén se designa con este nome a parte superior dunha arpa."}
{"id": 1184788, "term": "Cordal", "prompt": "Que quere dicir \"cordal\"?", "output": "Peza de fixación das cordas situada na parte inferior dos instrumentos de cordas fretadas e punteadas. Nos primeiros, o cordal ten forma de triángulo invertido, estando a punta solidamente fixada á táboa inferior da caixa de resonancia e á tapa perforada onde se suxeitan as cordas. Este cordal debe ser capaz de resistir unha forte tensión debido á pronunciada altura da ponte. Nos instrumentos de cordas punteadas, é a mesma ponte -de menor altura e encolada na tapa harmónica- a que fai a función de cordal."}
{"id": 1184819, "term": "Corda", "prompt": "Dime cal é a definición de \"corda\".", "output": "Fío ou conxunto de fíos fixados á cámara resoante dun instrumento musical e sometidos a tensión. As cordas poden ser de materiais, grosor e lonxitude distintos o que proporciona notas diferentes, a maior grosor a vibración é máis lenta e, en consecuencia, máis grave é o son. Aínda que poden ser de materiais diversos os máis habituais son a tripa de cordeiro, seda, arame, sedas de cabalo e nailon ou outros materiais sintéticos. No caso do piano moderno, as cordas (encordadura) son de aceiro tensado. As correspondentes ás graves son de aceiro revestido con arame de cobre. A excepción dos rexistros graves, as cordas son tres por nota. A altura do son de cada corda do piano está en relación coa súa lonxitude, o seu diámetro, a densidade do metal e a tensión á que está sometida. Actualmente, a tensión á que se somete unha corda simple é duns 100 quilos. As cordas dun piano de cola poden estar sometidas a unha tensión de máis de 30 toneladas.\n\nNota de alcance: Os instrumentos musicais de corda descríbense como cordófonos, clasifícanse segundo as súas formas en liras, arpas, cítaras e laúdes e os seus distintos sons poden obterse punteando, percutindo, fretando ou pasando un arco polas súas cordas."}
{"id": 1211887, "term": "Corpo", "prompt": "Define \"corpo\".", "output": "Parte fundamental de calquera instrumento musical. Nos instrumentos cordófonos pulsados ou fretados, o conxunto de elementos que forman o núcleo ao que se adhire o mastro."}
{"id": 1211900, "term": "Dital", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"dital\"?", "output": "Dispositivo que, na arpa dital e a arpa-laúde, é manexado polos dedos para elevar un semitón a afinación das cordas individuais."}
{"id": 1194741, "term": "Escape", "prompt": "Que quere dicir \"escape\"?", "output": "Mecanismo do piano mediante o que se detén o efecto de rebote do martelo unha vez percutida a corda.\n\nNota de alcance: Este mecanismo foi un dos trazos máis revolucionarios do instrumento de Bartolomeo Cristofori (creador do primeiro piano cara a 1709). Entre 1809 e 1823, o fabricante francés Érard introduciu a acción de dobre escape, permitindo a repetición rápida das notas e abrindo o camiño para a acción moderna do piano de cola."}
{"id": 1195076, "term": "Fol", "prompt": "Con que significado se emprega \"fol\"?", "output": "Instrumento para soprar recollendo aire e lanzándoo con dirección determinada. Nalgúns instrumentos musicais, como o acordeón, cornamusa, harmonio, etc., trátase dun dispositivo para asegurar a ventilación mediante un control permanente da presión do aire.\n\nNota de alcance: A orixe do odre, que serve como depósito de aire e que é o mesmo sistema que se emprega na cornamusa, remóntase á Antigüidade grega: o fol da cornamusa, feito cunha pel ou cunha bolsa de coiro, é de brazo, mentres que o do acordeón é de man. O harmonio, pola súa banda, posúe dous foles alternativos accionados cos pés."}
{"id": 1212019, "term": "Fol almacén", "prompt": "Explica que significa \"fol almacén\".", "output": "No órgano, o fol que ten unha ou dúas dobras paralelas e que levanta o taboleiro superior de maneira perpendicular."}
{"id": 1182883, "term": "Instrumento aerófono", "prompt": "Explica que significa \"instrumento aerófono\".", "output": "Instrumento musical no que unha columna de aire constitúe o sistema vibratorio fundamental, segundo a clasificación de Erich von Hornbostel (1877-1935) e Curt Sachs (1881-1959) ideada en 1914. Na maioría dos casos o intérprete pon o aire en movemento por medio do sopro. Existen tres categorías fundamentais: frautas, nas que a turbulencia producida polo soprido, a través dun extremo afiado, pon a columna de aire en movemento; aerófonos con vibración dos beizos (fundamentalmente instrumentos de metal), nos que o aire ponse en movemento por medio da vibración dos labios do intérprete; e tubos de lingüeta (a maior parte dos instrumentos de vento-madeira), nos que o aire se pon en movemento por medio dunha lingüeta que vibra. Existen ademais aerófonos libres, nos que o aire en vibración non queda confinado dentro dunha columna (ex., acordeón, zoadora, harmónica, harmonio) ou nos que a columna actúa simplemente como un resoador (ex., \"sheng\")."}
{"id": 1011042, "term": "Acordeón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"acordeón\"?", "output": "Instrumento aerófono de presión pneumática, operado cun fol e suxeitado coas mans, cuxo son é producido por lingüetas libres. Está composto por dous órganos de lingüeta, cada un co seu propio teclado, unidos por medio dun fol rectangular. O órgano colocado na man dereita do intérprete é o de rexistro máis agudo e, no modelo máis habitual, as súas lingüetas actívanse por medio dun teclado de piano. O órgano da man esquerda, concibido para acompañar, tócase por medio de fileiras de botóns. Nos modelos tipo de dobre acción, as lingüetas de aceiro dispóñense por parellas, unha das cales soa por presión e a outra por succión. Os grupos suplementarios de lingüetas acciónanse por medio de botóns de rexistro colocados sobre o teclado. Consta ademais dun fol de cartón revestido con tea que proporciona o aire necesario e controla a presión deste.\n\nNota de alcance: O primeiro instrumento deste tipo que incorporou un fol e un teclado de botóns foi patentado por Friedrich Buschmann en Berlín en 1821, aínda que o primeiro co nome de acordeón (o seu nome deriva da palabra alemá \"akkord\") foi patentado por Cyrillus Demian en Viena e incluía un teclado de botóns e acordes para o acompañamento. O primeiro que se fabricou en España foi construído por Juan Moreno en Madrid en 1841. O acordeón é moi común entre os músicos afeccionados e os profesionais, xa que se pode tocar como instrumento solista ou en grupo. Aínda que é habitual na música folclórica, en numerosas danzas celebradas con motivo de diferentes festas populares, algúns grandes compositores tamén o utilizaron: Chaikovsky incluíuno nunha suite orquestral no ano 1883, Berg fixo o propio na súa ópera \"Wozzeck\" (1925) e Prokofiev nunha cantata (1936). Tamén foi utilizado por Paul Hindemith, Charles Ives, Virgil Thompson e outros compositores."}
{"id": 1182606, "term": "Acordeón cromático", "prompt": "Explica que significa \"acordeón cromático\".", "output": "Aquel cuxa escala inclúe as doce notas e, polo tanto, os doce semitonos, en contraposición co acordeón diatónico."}
{"id": 1013804, "term": "Acordeón diatónico", "prompt": "Cal é a definición de \"acordeón diatónico\"?", "output": "O que ten un fol que, colocado entre dúas caixas herméticas e accionado constantemente polo executante, leva aire a unhas lingüetas interiores que vibran. A ambos os dous lados do instrumento dispóñense unha serie de botóns: os que corresponden á man dereita producen a melodía, mentres que os da esquerda tocan acordes de acompañamento.\n\nNota de alcance: A este tipo de acordeón denominóuselle diatónico porque abrindo o fol só daba as notas dunha escala diatónica; a escala cromática conseguíase abrindo e pechando e combinando adecuadamente os botóns."}
{"id": 1182604, "term": "Cuereta", "prompt": "Define \"cuereta\".", "output": "Nome co que se coñece na rexión oriental de Venezuela (particularmente na área do Golfo de Cariaco, estado de Sucre) o acordeón de botóns de fabricación industrial. As súas dimensións son menores que as do acordeón normal e utiliza un teclado dobre de botóns, un melódico para a man dereita e outro para a man esquerda.\n\nNota de alcance: Presúmese que o seu ingreso e difusión no oriente venezolano, onde alcanzou unha gran popularidade, se debe a unha inmigración de corsos e italianos que se instalaron na devandita rexión cara a finais do século XIX e principios do XX."}
{"id": 1182603, "term": "Verduleira", "prompt": "Que quere dicir \"verduleira\"?", "output": "Nome co que se coñece en Arxentina e Uruguai o acordeón diatónico. Este instrumento conta cunha soa fileira de dez botóns. Na xerga rural, a este modelo e ao das dúas fileiras denomínaselles \"cordiona\"."}
{"id": 1011043, "term": "Harmónica", "prompt": "Que quere dicir \"harmónica\"?", "output": "Instrumento aerófono que consta dunha caixa pequena que contén unha serie de canles, en cada un dos cales colócase unha lingüeta libre de metal, e que poden facerse soar individual ou conxuntamente por medio de sopro ou succión. Entre os modelos actuais, as lingüetas adoitan estar montadas en condutos estreitos, polo xeral un á beira do outro, nunha caixa rectangular. Nos modelos máis habituais cada conduto contén dúas lingüetas metálicas, afinadas a unha distancia dun grao da escala diatónica, un dos cales actívase soprando e o outro succionando. Existen tamén outros tipos, como os instrumentos de metal, cunha sección circular transversal.\n\nNota de alcance: Os instrumentos musicais deste tipo, formados por tubos verticais, coñecéronse no Extremo Oriente desde o ano 1000 a. C. Entre os modernos exemplos desta zona atópanse o \"sheng\" chinés e o \"sho\" xaponés. O instrumento occidental, tal e como hoxe se coñece, orixínase no século XIX. A súa invención atribúeselle a C.F.L. Buschmann, quen en 1821 construíu un instrumento de afinación con quince lingüetas, a aura. A harmónica é un instrumento popular e utilízase con frecuencia no blues, o jazz e a música folclórica. Numerosos compositores escribiron obras para este instrumento na súa faceta de instrumento solista con acompañamento orquestral, como Milhaud (\"Suite para harmónica e orquestra\"), Vaughan Williams (\"Romance para harmónica e orquestra\") e Villa-Lobos (\"Concerto para harmónica e orquestra\")."}
{"id": 1182620, "term": "Harmonifrauta", "prompt": "Cal é a acepción de \"harmonifrauta\"?", "output": "Variante de harmonio de pequenas dimensións. O armonifrauta é semellante ao piano-acordeón, pódese tocar como un harmonio, a unha soa man ou con ambas, coa axuda dun pedal que serve para accionar un fol.\n\nNota de alcance: En 1858 publicouse en España o primeiro método para harmonifrauta a unha man, escrito polo capitán de infantería Emilio Herrera Ogeda, antes de que aparecese o primeiro método en castelán para harmonio. En 1930, Subirana fabricaba en Barcelona harmonios pregables \"de misión\", un tipo de harmonifrauta."}
{"id": 1011150, "term": "Bucina", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bucina\"?", "output": "Instrumento aerófono de metal, en forma de trompeta, con boca ancha para meter os beizos e cuxa forma cónica permite amplificar o son."}
{"id": 1185552, "term": "Buxina", "prompt": "Dime cal é a definición de \"buxina\".", "output": "Nome específico co que é coñecida a bucina na Coruña.\n\nNota de alcance: En Buño, a buxina aparece durante as festas de Entroido, o sábado anterior ao Domingo de Piñata, cando todo o pobo participa da queima do pelele coñecido co nome de \"Micaela\". Tamén a usaban os oleiros para reunir a veciñanza cando ían vender os cacharros polas vilas e aldeas da costa e, da mesma maneira, os mariñeiros ao regreso da pesca."}
{"id": 1175490, "term": "Zoadeira", "prompt": "Cal é a definición de \"zoadeira\"?", "output": "Táboa delgada, en forma de rombo, cun burato e unha corda atada nel, que usan os rapaces como xoguete para faceren ruído. A corda cóllese polo extremo libre axitándoa con forza, de modo que forme un círculo cuxo centro sexa a man. Soa ao ser axitada fortemente no aire, facendo un ruído semellante ao do bramido do vento.\n\nNota de alcance: No Paleolítico, a zoadeira foi utilizada como instrumento aerófono; neste caso, trátase dun óso pulido e decorado que emite sons ao ser volteada coa axuda dunha corda."}
{"id": 1184935, "term": "Bucina", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bucina\".", "output": "Instrumento aerófono moi similar ao \"cornu\" romano, pero fabricado, en principio, con corno de bóvido. No seu sentido específico, posiblemente foi un aerófono coñecido en Grecia como \"bykáne\", e en Roma denominado, de xeito ocasional, \"cornu recurvum\"; aínda que non debe confundirse co \"cornu\", acaroado ao corpo do músico.\n\nNota de alcance: O termo \"bucina\" resulta ambiguo, xa que as fontes literarias e iconográficas non revelan con exactitude o aspecto físico do instrumento. Algúns falan do seu valor meramente xenérico, aínda que con diferenzas con respecto da tuba, do \"littus\" e do \"cornu\". É posible que en orixe se tratase dun corno de sinais, que, evolucionado, chegaría a fabricarse en metal. De aí que as primeiras referencias do instrumento sexan vinculadas a termos rurais, en especial ligado ás tarefas de pastoreo. Máis tarde, esa mesma palabra aparece relacionada coa linguaxe militar, xa sexa para emitir sinais, anunciar unha substitución de garda ou transmitir ordes."}
{"id": 1015681, "term": "Buguina", "prompt": "Cal é a definición de \"buguina\"?", "output": "Cuncha dun caracol mariño de gran tamaño, de forma cónica, que, aberta polo ápice e soprando por ela, produce un son parecido ao da trompa e ao do corno.\n\nNota de alcance: A buguina foi utilizada como aerófono desde o Neolítico para a emisión de sinais e despois con fins bélicos. Con esta finalidade, coñeceuse entre as civilizacións precolombinas e aínda na actualidade en numerosos pobos asiáticos, en especial na India, onde recibe o nome de \"shanka\" e asóciase aos rituais, tal como sucede coa tibetana \"dung-dkar\", cuxa música considérase o son santo do \"dharma\". Dentro da tradición occidental, os gregos atribuíronlle a Tritón, fillo de Poseidón e de Anfitrite, a súa invención, de aí que tamén fose coñecida como \"trompa de Tritón\". Segundo a lenda, Tritón anunciaba a súa chegada con toques de buguina. Un compañeiro de Héctor, Miseno, retouno nas costas de Campania, xactándose de que tocaba mellor que el a bucina mariña. Tritón ofendido guindouno ao mar (Virxilio, \"Eneida\", VI, 170-174). O recurso de animais mariños estivo moi estendido en varios ámbitos do mundo rural preindustrial como instrumento de comunicación sonora, ademais do seu uso como instrumento musical. A buguina era utilizada polos pastores para facer sinais, sobre todo as ovellas pastoreáronse polo sistema de \"dula\", ou rabaño comunal, en amplas zonas da Península Ibérica. Cando os animais durmían no pobo, estes eran concentrados diariamente polos responsables de levalos a pastar, a toque de buguina ou de corneta. Tamén se usaron para anunciar as ordes ás cuadrillas dos segadores itinerantes. Na primeira metade do século XX, estas cuadrillas atravesaban as rúas dos pobos en formación case militar, anunciando a súa presenza e a súa ida de forma sonora. Na actualidade utilízase para chamar aos cans das caninea no exercicio da caza ou como instrumento aerófono de boquilla. Nas Illas Marquesas (Polinesia Francesa), a buguina mariña utilízase para emitir sinais militares, para anunciar eventos importantes relacionados coas estacións e en cerimonias relixiosas. Antes de soprar a buguina, o intérprete recitaba un ensalmo, xa que se cría que o instrumento posuía poderes máxicos."}
{"id": 1011046, "term": "Caramillo", "prompt": "Que quere dicir \"caramillo\"?", "output": "Instrumento aerófono referido ao ámbito pastoril. O caramillo é un instrumento fabricado dunha soa peza, de pequenas dimensións, sen chaves, cilíndrico, con seis, sete e oito buracos. As lingüetas fíxanse a un tubo fino e metálico introducido no extremo superior do tubo que, á súa vez, está provisto dun tope contra o que se colocan os labios.\n\nNota de alcance: Organoloxicamente, a palabra \"caramillo\" describe un aerófono de lingüeta sinxela e tubo cilíndrico, antecesor do clarinete, por máis que de xeito ocasional o nome se atribúa a exemplares de dobre lingüeta e de sección cónica, é dicir, da familia do óboe. Con frecuencia atribúese o nome á frautiña pastoril, seguindo a tradición de Tarambo, pastor, fillo de Eusiro e da ninfa Idótea, que tocaba a frautiña no monte Otris coa que fascinaba ás ninfas. Este instrumento adóitase tocar en compañía doutros como o tamboril, a cornamusa e a dulzaina. En América esta denominación esténdese a unha frauta de pan pequena e a unha frauta traveseira elaborada con cana."}
{"id": 1194508, "term": "Chalumeau", "prompt": "Dame a definición de \"chalumeau\".", "output": "Instrumento aerófono de lingüeta batente simple, cunha trade cilíndrica, sete orificios, dúas chaves de latón na parte superior e un orificio dobre adicional na parte inferior.\n\nNota de alcance: Foi considerado como o precursor directo do clarinete, que probablemente se difundiu en Francia durante a Idade Media (a palabra francesa \"chalumeau\" deriva do latín \"calamos\", que significa \"cana\" ou \"lingüeta\"). Ao redor de 1700, Johann Christoff Denner de Nuremberg non só perfeccionou o instrumento senón que creou un híbrido entre o \"chalumeau\" e a frauta de pico, dando orixe ao clarinete. A pesar do auxe deste último, o \"chalumeau\" continuou sendo utilizado, en especial nas orquestras de ópera, convivindo con este durante un longo período, desde 1710 (primeira documentación precisa dun clarinete) ata a década dos 70 dese mesmo século. Durante o primeiro cuarto do século XVIII, compuxéronse máis de cen obras con partes para este instrumento, incluíndo óperas de Bononcini e Gluck, cantatas de Telemann e concertos de Vivaldi."}
{"id": 1175560, "term": "Chifra", "prompt": "Con que significado se emprega \"chifra\"?", "output": "Instrumento aerófono de dobre lingüeta duns 25 cm de lonxitude, que é sinónimo de flautillo, frautiña pastoril e frauta de tres buratos. A chifra tállase en cortiza de chopo lombardo, practicándoselle unha incisión en espiral desde un extremo ao outro; nun dos extremos fórmase unha dobre lingüeta, pregando e apertando cos dentes a mesma para que se afine. Adoita levar un par de buratos para a dixitación. Os nenos adoitan utilizar as chifras nos seus xogos."}
{"id": 1186966, "term": "Chiadeira", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chiadeira\"?", "output": "Instrumento aerófono consistente nunha lingüeta en forma de fita colocada entre dúas taboíñas; no medio queda unha rañura, que é por onde se sopra.\n\nNota de alcance: É utilizada como reclamo entre os cazadores por imitar o son dalgúns animais, como o coello ou a lebre, e como xoguete infantil, xa que o son que produce imita o axirido dalgunhas aves."}
{"id": 1011047, "term": "Chirimía", "prompt": "Que quere dicir \"chirimía\"?", "output": "Instrumento aerófono, antecesor do óboe, de madeira e de lingüeta dobre. O instrumento consta dun corpo de madeira recto, de sección cónica, que remata nunha campá aberta e nunha boquilla de dobre lingüeta. Os timbres varían en función do tamaño do tubo, a amplitude da campá, a propia natureza da dobre lingüeta e o ataque por parte do instrumentista. Os instrumentos máis agudos están construídos polo xeral nunha soa peza e os instrumentos máis graves en varias.\n\nNota de alcance: Segundo Joan Coromines (1954), o termo francés \"chalemie\" pode ser un derivado do grego \"aulós\", que equivale a cana ou instrumento, tubo feito de cana. O mesmo autor, documenta por primeira vez a voz (\"chirimía\") en castelán en 1461, na \"Crónica do contestable Miguel Lucas\". Así mesmo, indica que a actual \"chirimía\" figura xa en Covarrubias, \"no Quixote e en moitos autores desde principios do século XVII\". Con todo, con anterioridade xa se rexistra o termo con relativa frecuencia en, por exemplo, \"Triunfo del Amor\" de Juan del Enzina (1468-1529) ou no \"Romance y letras a tres voces\", composición atribuída a Francisco Guerrero (ca. 1527-1599). A chirimía, procedente de Asia central, con forte asentamento no Mediterráneo oriental, Grecia e Roma, e que se introduce na Península Ibérica a partir do século X a través dos árabes, alcanzou moi pronto un lugar de privilexio na música occidental e foi moi apreciada polos menestreis. Nos antigos reinos peninsulares foron moi numerosas e adoitaban participar en conxuntos instrumentais formados por trompetas, atabais e bombardas. Na zona catalano-aragonesa, como na Bretaña francesa, as chirimías coas voces máis graves denomínanse bombardas."}
{"id": 1182566, "term": "Sahnai", "prompt": "Explica o significado de \"sahnai\".", "output": "Chirimía do norte da India, de tamaño menor ao do \"nagasvaram\" do sur desta península, pero cunha construción, técnica de execución e papel social moi similar."}
{"id": 1190568, "term": "Sona", "prompt": "Explica que significa \"sona\".", "output": "Tipo de chirimía china de lingüeta batente dobre. O \"sona\" pode chegar a medir ata uns 45 cm de lonxitude, o seu corpo é de madeira e termina cun pavillón aberto metálico. O instrumento ten sete buracos para os dedos.\n\nNota de alcance: O \"sona\" apareceu en China no século XI e utilízase a miúdo nas funcións teatrais."}
{"id": 1011048, "term": "Clarín", "prompt": "Cal é a acepción de \"clarín\"?", "output": "Instrumento aerófono con forma de trompeta natural, sen válvulas nin chaves, con sección cónica ancha e enroscada unha ou dúas veces sobre si mesma. O clarín pertence ao grupo dos \"metais claros\". A pesar de que os máis característicos non teñen válvulas, fabricáronse claríns cunha válvula a fin de aumentar as súas posibilidades melódicas nas fanfarras. O clarín, na súa primeira etapa, foi unha trompeta recta e curta que se difundiu a finais do século XIII, nacida da necesidade de cubrir pasaxes agudas destinadas ás trompetas. O instrumento solucionou as dificultades que tiña a trompeta na súa parte aguda, e a finais do século XV e principios do século XVI foi modificado, adquirindo un corpo con varias voltas. O termo \"clarín\" conservouse en castelán ata os anos centrais do século XVII para referirse á trompeta, pero paulatinamente perderá o seu sentido específico e, xa no século XIX, aplicarase a ouros aerófonos de uso militar con pistóns.\n\nNota de alcance: Durante os séculos XII e XIII rexístranse tamén os termos \"clarasius\", \"clario\", \"Clavius\", \"clarote\". En Francia, durante o século XIV xurdiron as variantes \"clairin\", \"clerin\" e \"clerain\". En occitano, francés e castelán foron usuais as voces \"claron\" e \"clarín\", do mesmo xeito que en catalán onde se lle coñeceu como \"clarí\" cara a 1400. As súas primeiras funcións foron de signo bélico, pero aos poucos introduciríase nas festas públicas e converteríase no instrumento heráldico por excelencia. Adoitaban levar pendurado sobre o seu corpo os estandartes do señor a quen pertencía o grupo de menestreis."}
{"id": 1030025, "term": "Clarinete", "prompt": "Define \"clarinete\".", "output": "Instrumento aerófono caracterizado pola sección cilíndrica do seu tubo, así como pola súa lingüeta batente simple, en contraposición cos instrumentos de vento de sección cónica e lingüeta batente dobre, clasificados baixo a voz de \"óboe\". Trátase dun instrumento de madeira torneada, ao que se dotaba de chaves metálicas para poder chegar a tapar todos os buracos cos dedos. Está construído en tres partes desmontables e a lingüeta está unida á boca por medio de abrazadeiras.\n\nNota de alcance: Os seus antecedentes, no sentido que o vocábulo adquire no século XVIII, pódense atopar en instrumentos do tipo \"ma´met\", un aerófono de lingüeta batente simple, coñecido en Exipto dous mil seiscentos anos a. C., e que estaba construído cun corpo de cana e dous tubos unidos sen pavillón. Pero o clarinete, no seu significado vinculado á música occidental, remóntase á primeira década do século XVIII, considerando o construtor de Nuremberg, Johann Christoff Denner (1655-1707), o inventor do primeiro \"clarinette\". En 1844, Louis-Auguste Buffet (m. 1855), tras consultar co clarinetista Hyacinthe Klguste (1808-1880), aplicou as ideas que Theobald Boehm (1794-1881) lles impuxera á frauta, resultando o \"clarinette à anneaux mobiles\" (clarinete do sistema Boehm) de cinco chaves. Hoxe segue existindo o sistema Boehm, utilizado na área de influencia francófona e anglófona; e o sistema Oehler, descendente do vello sistema de cinco chaves, usado en países da área de influencia xermánica e rusa. Por outra banda, e aínda que o clarinete apareceu a partir duns cambios operados no instrumento coñecido como \"chalumeau\", non desprazou a este da escena musical, como erroneamente se puido pensar nun principio, senón que ambos coexistiron; mesmo, o clarinete asumiu un papel secundario ante o protagonismo do \"chalumeau\" durante o Barroco. Ambos os instrumentos, aínda que con características comúns, asumen papeis totalmente diferenciados. O clarinete era utilizado como unha especie de trompeta, de aí que o seu nome sexa o diminutivo de clarín, \"clariño\", no sentido de rexistro agudo da trompeta. O paso do \"chalumeau\" ao clarinete primitivo consistiu na adición de dúas chaves. A da parte inferior, que xa tiña o primeiro, alongábase ata a boquilla para que o orificio que cobre poida atoparse nun lugar máis adecuado para a obtención de harmónicos. A boquilla reduciuse nas súas dimensións, pero non o suficiente para ser equiparada á do período clásico do clarinete. Por último, substituíuse o pé da frauta de pico propio do \"chalumeau\" por un pavillón, a fin de alcanzar maior resonancia. O instrumento mellorou progresivamente ata o século XX grazas a unha serie de fabricantes e intérpretes como Anton Stadler, Ivan Müller e Hyacinthe Kl.. O clarinete foi un dos instrumentos máis utilizados no circo, en numerosos gags polos \"clows\" e os Augustos."}
{"id": 1185900, "term": "Albogue", "prompt": "Con que significado se emprega \"albogue\"?", "output": "Tipo de clarinete popular composto por un tubo de madeira en cuxos extremos se insiren dous pavillóns de corno, de diferente tamaño, que actúan un como boca e o outro como campá. O maior serve de amplificador do son mentres que o pequeno éo para albergar unha cana na que se practicou unha incisión, para convertela no órgano de son como lingüeta batente simple. No tubo fanse varios buratos (habitualmente tres arriba e un abaixo) que modifican a altura da melodía. Nalgunhas pezas obsérvase unha asa baixo as canas para suxeitar mellor o instrumento. Ao albogue tamén se lle coñece nalgunhas zonas, (Serra Norte de Madrid), co nome de gaita \"serrana\"."}
{"id": 1182688, "term": "Bikkoy", "prompt": "Cal é o sentido de \"bikkoy\"?", "output": "Clarinete típico do norte de Camerún que os mozos circuncisos constrúen durante o seu período de retiro. Este instrumento musical, tallado nunha vara de millo aínda verde, conserva un dos seus extremos abertos mentres que, o que se atopa preto da lingüeta, está tapado por un nó natural ou ben por unha pequena membrana de casulo de araña. O \"bikkoy\" tamén se sostén en posición transversal. O instrumento produce un son que se comparou cos berros dun grupo de nenos."}
{"id": 1194441, "term": "Bumpe", "prompt": "Define \"bumpe\".", "output": "Clarinete idioglótico (a lingüeta é parte da boca) de Burkina Faso, feito de talo de cebada. A abertura para soprar ten unha lingüeta e atópase nun extremo do mesmo talo. No outro extremo hai unha abertura lateral. Unha pequena cabaza perforada con pequenos buratos remata ambos os extremos."}
{"id": 1194540, "term": "Corno di bassetto", "prompt": "Define \"corno di bassetto\".", "output": "Versión do clarinete en rexistro tenor, cunha forma similar á do clarinete baixo. Usa a mesma boquilla do clarinete en si bemol, pero é algo máis longo e angulado; alternativamente unha campá de metal insírese na súa parte superior.\n\nNota de alcance: Foi creado cara a 1770 por Anton e Michael Mayrhofer, de Passau. Moitos compositores sentíronse atraídos polo seu timbre, como Mozart (que incluíu dous \"cornos di bassetto\" no seu \"Requiem\"), Beethoven, Mendelssohn, Richard Strauss ou Stravinsky."}
{"id": 1182921, "term": "Requinto", "prompt": "Define \"requinto\".", "output": "Tipo de clarinete pequeno duns 25 cm a 30 cm de lonxitude. Trátase dun tubo cónico, xeralmente de madeira aínda que tamén poden ser de metal, dividido en dúas partes, con seis buratos. No extremo máis estreito dese tubo colócase unha peza metálica chamada tudel onde se insire o órgano sonoro, que é unha dobre lingüeta feita de cana. A escasa lonxitude do tubo con respecto a outros instrumentos similares contribúe á súa denominación, pois adoita estar afinado unha quinta máis cás dulzainas normais (en la bemol, en mi bemol e en re). Aínda que a pipa se fai habitualmente cunha cana desbastada, non é estraño atopar algunha feita con corno puído e con plumas de grandes aves como a avetarda.\n\nNota de alcance: O requinto ten a mesma orixe que a dulzaina. Con todo, a dobre vía de desenvolvemento -nas capelas cortesás e no medio rural- é probablemente o motivo polo que na actualidade se atopan modelos de diverso tamaño."}
{"id": 1182443, "term": "Wontorroyoy", "prompt": "Cal é a definición de \"wontorroyoy\"?", "output": "Tipo de clarinete de lingüeta simple propio de países latinoamericanos como Colombia ou Venezuela. O \"wontorroyoy\" consta dunha cana por onde se sopra o aire a unha cabaza que, normalmente, vai decorada con pinturas de máscaras. O instrumento termina con tres canas abertas no extremo e unidas entre si; a do centro adoita ter seis orificios e a da esquerda un lateral."}
{"id": 1182906, "term": "Clarinete dobre", "prompt": "Dime cal é a definición de \"clarinete dobre\".", "output": "Instrumento aerófono que consta de dous tubos de cana ou de madeira, un á beira do outro, cunha soa lingüeta na parte superior de ambos. Nalgúns deles, os buratos dos tubos están moi próximos entre si, polo que un dedo pode tapar cada parella de buratos. Outros modelos teñen buratos só nun dos tubos, mentres que o outro funciona como bordón. Nalgúns casos, os tubos están separados e cada un tócase cunha man.\n\nNota de alcance: Os clarinetes dobres aparecen ilustrados na arte exipcia desde o 2700 a. C. Na actualidade, atópanse diseminados por Oriente Medio, os Balcáns e a India."}
{"id": 1182922, "term": "Alboka", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"alboka\"?", "output": "Clarinete dobre pirenaico que sobrevive actualmente con esta denominación no País Vasco. A \"albota\" está formada por dous tubos paralelos, de bambú ou de madeira de sabugueiro ou de óso de animal, unidos entre si por un mango semicircular, con lingüetas batentes simples coñecidas como \"espitas\". A lingüeta de cada tubo vai no interior dunha cámara de aire formada por un corno de vaca. Un dos tubos ten cinco buracos e o outro tres. A lonxitude total dos tubos debe ser de 130 mm a 166 mm, o seu diámetro exterior oscila entre 9 mm e 12 mm, o interior, entre 6 mm e 8 mm. A boca e o pavillón están construídos con cornos de gando vacún, sendo os máis apreciados os da vaca pirenaica, avermellados e finos. Estas partes do instrumento adoitan ornamentarse con gravados. O instrumento emite notas dobres, ao unísono ou a intervalos de quinta, que adoitan desempeñar a función de bordóns descontinuos.\n\nNota de alcance: Algunhas fontes consideran o instrumento como un tipo de \"albogue\", distinguíndoo por estar composto por dous tubos en lugar dun. Desde o século XV, o termo \"albota\" tamén se utiliza para designar unha danza folclórica española. Aínda que \"albota\" e \"alboke\" son os nomes máis usuais, como xenérico tamén recibe os de \"adar\", \"adarki\", \"adar-soñu\", \"artzai-soñu\", \"pandero-soñu\" e \"zimburrum\". De orixe medieval, forma parte da cultura musical vasca e, aínda que o seu uso reduciuse aos vales de Arratia, Galdácano e Goyerri, tradición mantida polos pastores de Aitzgorri e do Gorbea, a recuperación do folclore permitiu que este instrumento volva tocarse en numerosos lugares do País Vasco e no norte de Navarra."}
{"id": 1182585, "term": "Arghul", "prompt": "Explica que significa \"arghul\".", "output": "Clarinete dobre que se compón de dous tubos cilíndricos paralelos, de cana ou de madeira, pegados ou atados entre si. Os tubos do \"arghul\" exipcio son desiguais, podendo alcanzar ou exceder un deles os dous metros de longo. Polo xeral, os tubos dos demais clarinetes dobres adoitan ser de igual lonxitude. Cada un deles posúe unha lingüeta rectangular. É frecuente atopar, inseridas no extremo superior dos tubos, pequenas varas de cana, das cales se tallan as lingüetas. Salvo excepcións, estes tubos presentan de catro a seis buratos anteriores equidistantes, situados simetricamente entre si.\n\nNota de alcance: O \"arghul\" está moi estendido pola maior parte dos países do Próximo Oriente e do norte de África."}
{"id": 1182586, "term": "Murali", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"murali\"?", "output": "Clarinete dobre empregado na música popular do Rajastán. Consta de tres partes: un tubo para soprar, que se prolonga nun depósito de madeira colocado boca abaixo e de maior diámetro, e outros dous tubos de sección cadrada unidos entre si. Estes tubos están á súa vez unidos ao depósito por medio dun manguito de cera; son de sección cilíndrica e conteñen lingüetas batentes: o da dereita, con sete buratos, é melódico, mentres que o outro, con tres buratos, fai de bordón e dá a tónica. O músico afina este tubo tapando parcial ou totalmente un ou dous buratos con pequenos tapóns de cera. O depósito do \"murali\" adoita aparecer profundamente decorado."}
{"id": 1184998, "term": "Reclam de xirimies", "prompt": "Cal é o sentido de \"reclam de xirimies\"?", "output": "Clarinete dobre eivisenco composto por dúas canas de sección cilíndrica que, debido á morfoloxía da súa lingüeta, vén denominarse \"idioglótico\" pola etnomusicoloxía. Ambos os corpos tubulares están situados un á beira do outro e unidos entre si por dous fíos colocados nos extremos. En cada cana aparece unha lingüeta simple batente cortada directamente sobre o propio tubo, con dúas pequenas fendeduras na embocadura. Cada corpo tubular conta con catro buratos colocados simetricamente."}
{"id": 1190566, "term": "Yarul", "prompt": "Dame a definición de \"yarul\".", "output": "Aulos popular dobre ou clarinete dobre con dous tubos de cana unidos, iguais de tamaño e con lingüetas libres que producen melodías paralelas."}
{"id": 1185968, "term": "Zurna", "prompt": "Que significa \"zurna\"?", "output": "Nome co que se coñece o clarinete dobre nalgunhas zonas de Marrocos. Este instrumento consta de dous tubos unidos, de igual tamaño, e de lingüetas libres independentes. Ten un corno de remate inferior como prolongación dos tubos de cana."}
{"id": 1182908, "term": "Concertina", "prompt": "Dame a definición de \"concertina\".", "output": "Instrumento aerófono de lingüeta libre operado por foles. A concertina é similar ao acordeón aínda que de forma hexagonal, con agarradoiras en cada extremo e cun teclado de botóns para cada man. En 1844, Charles Wheatstone (1802-1875) patentou un instrumento cromático, no que cada botón producía a mesma nota, independentemente de que os foles se comprimisen ou se abrisen. Outros instrumentos que seguiron en uso eran diatónicos e producían notas diferentes cando se comprimían e abrían.\n\nNota de alcance: A concertina gozou de gran popularidade en Europa e en América. Utilízase tamén na música popular dalgúns países africanos. Por outra banda, é un dos máis característicos instrumentos musicais do circo, especialmente utilizado polos \"Augustos\" (pallaso xocoso de nariz vermello e ataviado con roupas folgadas e zapatóns, comunmente chamado \"o parvo\") e polos \"Cara Branca\" ou \"clown\", nas parellas de pallasos adoita ser o \"falador de carabranca ou o listo\"."}
{"id": 1194480, "term": "Bayan", "prompt": "Cal é a definición de \"bayan\"?", "output": "Concertina cromática rusa cuxo nome provén do lendario cantante Bayan. Ten tres filas de botóns no manual dereito, mentres que o esquerdo é similar ao acordeón. Os rexistros chamados \"de selección\", nos que o manual esquerdo produce notas separadas en lugar de acordes, son idóneos para os intérpretes máis virtuosos. Ambos os manuais están equipados cun número variable de rexistros.\n\nNota de alcance: O \"bayan\" utilízase na orquestra, xa sexa como acompañante ou solista, e relaciónase coa forma popular denominada \"chastushka\" (canción curta de contido poético ou tópico)."}
{"id": 1194481, "term": "Bandoneón", "prompt": "Explica que significa \"bandoneón\".", "output": "Concertina diatónica ou cromática cadrada máis evolucionada que a inglesa tradicional. Os dous manuais teñen cinco filas de botóns cada un: o esquerdo xera tons simples e cada botón produce notas diferentes ao premer e estirar o instrumento. Os bandoneóns de maior tamaño teñen ata setenta e dous botóns e emiten un total de cento corenta e catro tons.\n\nNota de alcance: O \"bandoneón\" foi deseñado polo profesor alemán Heinrich Band (1821-1860), que lle deu nome ao instrumento en 1846. O intérprete sostén o instrumento nos seus xeonllos, e constitúe un elemento fundamental no acompañamento do tango."}
{"id": 1011049, "term": "Cornamusa", "prompt": "Cal é a definición de \"cornamusa\"?", "output": "Instrumento aerófono composto pola combinación dunha bolsa ou fol de aire e por varios tubos sonoros de lingüeta simple ou dobre que saen da devandita bolsa. Na actualidade podemos atopar diferentes denominacións nacionais ou locais, aínda que a diversidade de tipos é máis aparente que real. En realidade, existen dous tipos principais diferenciados entre si pola forma e pola lingüeta do tubo melódico: unha que presenta un tubo cilíndrico e lingüeta simple (familia dos clarinetes), característica da Europa central e oriental, así como da India e do norte de África, e outra, de tubo cónico e lingüeta dobre (familia dos óboes), á que pertencen a maior parte das cornamusas de Europa occidental.\n\nNota de alcance: Para Sebastián de Covarrubias (1611) é \"cierto instrumento a modo de gaita, de que usan los villanos de la campaña de Roma y Nápoles\". O vocábulo aplicouse de xeito ocasional e modo xenérico a determinados aerófonos de uso pastoril, como o caramillo, a frauta, etc. En xeral, en castelán o termo gaita prevaleceu sobre o de cornamusa, de orixe francesa. Joan Coromines (1954) sinala que a palabra está composta por \"corner\" (\"tocar o corno\") e \"muser\" (\"tocar a musette\"). En Europa utilizouse desde o século XIII, convertendo o seu uso folclórico en cortesán ou facéndoa membro de bandas."}
{"id": 1011050, "term": "Corneta", "prompt": "Como se define \"corneta\"?", "output": "Tipo de trompa formada por un tubo de metal enrolado de sección cónica que termina nun pavillón en forma de campá. Construíuse en do, con conos e tonillos. O seu rexistro vai do fa2 ao do5, estando afinada en si. O seu son é algo máis suave que o da trompeta. Ao principio utilizábase unha boquilla cónica profunda, xa que o instrumento estaba concibido orixinalmente para trompetistas.\n\nNota de alcance: Utilízase en bandas militares, civís e escolares de Europa e América. A corneta apareceu por primeira vez en Francia cara a 1828, momento no que se introduciron as válvulas no \"cornet simple\" ou corneta de posta. En 1920 foi substituído pola trompeta na música de jazz e a música popular."}
{"id": 1182918, "term": "Corneta de alguacil", "prompt": "Cal é a acepción de \"corneta de alguacil\"?", "output": "Tipo de corneta de lingüeta simple. Adoitan ser metálicas, de cobre ou latón, e construídas en talleres especializados.\n\nNota de alcance: A corneta de alguacil é un instrumento cuxa única función era a de chamar a atención da xente ante o pregón do alguacil da vila."}
{"id": 1182811, "term": "Corneta de pistóns", "prompt": "Cal é a acepción de \"corneta de pistóns\"?", "output": "Tipo de corneta de boquilla. A corneta de pistóns é un instrumento de metal que ten unha boquilla semiesférica. O son prodúcese pola vibración dos labios. Adoita ter tres pistóns que fan pasar o son polas distintas partes do instrumento, alongando ou acurtando o seu percorrido conseguindo así dúas oitavas e media, e un sistema de tons de recambio (ou roscas) para cambios de tonalidade. É un instrumento transpositor cunha extensión de dúas oitavas e unha quinta.\n\nNota de alcance: As cornetas son moi utilizadas nas bandas militares, civís e escolares."}
{"id": 1182919, "term": "Corneta de posta", "prompt": "Que significa \"corneta de posta\"?", "output": "Tipo de corno, trompa ou corneta de pequeno tamaño, recta ou curva, xeralmente enrolada nun círculo duns poucos centímetros de ancho, que tocaban os postillóns para avisar. Os extremos da boquilla e o pavillón sobresaen formando entre si un ángulo recto. Ao principio eran moi pequenas e abarcaban tan só unha oitava, pero foron adquirindo de maneira gradual maior lonxitude, así como unha maior capacidade para tocar. Aínda que polo xeral son de proporcións estreitas, en ocasións podían ter unha trade tan ancha como a dun bugle.\n\nNota de alcance: Sebastián de Covarrubias (1611) di que a voz \"corneta\" é a \"bozina hecha de cuerno, de que usan los caçadores monteros y los postillones\". Máis tarde o \"Diccionario de autoridades\" non mencionará a palabra \"corno\", senón que falará de \"la bocina o trompetilla, de que usan los cazadores, monteros y postillones\". Antigamente, os postillóns levaban un corno para avisar da súa presenza que foron substituíndo co tempo por unha pequena corneta. A corneta de posta ou de postillón é un dos antepasados da corneta de válvulas."}
{"id": 1184974, "term": "Corneta recta", "prompt": "Dime cal é a definición de \"corneta recta\".", "output": "Tipo de corneta que se xestou na Baixa Idade Media e foi moi usada durante todo o século XVI e as primeiras décadas do século seguinte. Foi chamada \"muda\", pola dozura do seu son, e \"branca\", polo material no que normalmente adoitaba facerse, madeira de buxo ou marfil."}
{"id": 1194509, "term": "Cornetto", "prompt": "Define \"cornetto\".", "output": "Instrumento de vento-madeira cunha boquilla en forma de copa e seis buratos para os dedos. A boquilla podía ser de marfil ou de madeira dura. Pode ser branco ou negro, pero a diferenza dos \"cornetti\" brancos, os negros son curvados, cubertos con coiro, e están afinados nun rexistro máis grave. A esta variedade de \"cornetto\" engadíuselle un tudel de latón, o que deu orixe ao serpentón.\n\nNota de alcance: O \"cornetto\" está considerado como o antecesor da corneta, a trompeta e o trombón, así como o predecesor inmediato do serpentón."}
{"id": 1002517, "term": "Corno", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"corno\"?", "output": "Instrumento aerófono, normalmente de forma curva, que se construía polo xeral con hasta de boi ou de carneiro, podendo ou non constar de buratos.\n\nNota de alcance: Usualmente, foron instrumentos construídos polos pastores e servían para comunicarse a distancia e chamar ao gando, pero tamén o seu uso estendeuse para a comunicación entre os pobos, xa como toques de guerra ou como aviso de convocatoria. Equivale ao \"queren\" hebraico e ao \"kéras\" grego. Aristóteles (384-322) na súa \"opinión\" sinala que o corno cocíase á calor do lume para malealo e darlle mellor sonoridade. Usado desde o Neolítico como instrumento de sinais, tiña un son áspero e xordo. Co descubrimento do bronce, ornamentouse con este metal, e tempo despois, sobre todo nos países nórdicos, fabricouse enteiramente en bronce, a modo de trompa. A súa difusión no continente europeo produciuse a través dos pobos celtas; polo sur, os etruscos tamén achegaron cornos ornamentados e provistos dunha groso anelprotector no seu extremo superior; así mesmo, empregábanse cornos de marfil, bronce e madeira. Durante as primeiras centurias medievais apenas experimentou evolución e só producía un son fundamental. Xa cara ao século X, aparecería un corno con boquilla e orificios para a súa dixitación, constituíndo un afastado antecedente da corneta utilizada a partir do século XV."}
{"id": 1182948, "term": "Chifla de cabreiro", "prompt": "Define \"chifla de cabreiro\".", "output": "Corno de vaca construído de forma parecida ao pito de cabreiro, pero con tres ou catro buracos soamente. Tras extraer a medula, practícase un corte na punta, que despois se enche parcialmente con cera para permitir que pase o aire a través del. Os orificios poden estar nun lateral do corno ou na parte convexa deste. A chifra de cabreiro só pode emitir unhas cantas notas.\n\nNota de alcance: Con este instrumento adoitábanse emitir sinxelas melodías nos intres de lecer dos pastores. En España, é un instrumento tradicional entre os pastores, de uso en toda a cornixa cantábrica ata polo menos o século XIX."}
{"id": 1013803, "term": "Pito de cabreiro", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pito de cabreiro\"?", "output": "Tipo de corno de bisel. Instrumento tradicionalmente pastoril que se construía a partir dun corno de cabra ou de vaca ao que se lle pechou a punta para facer a embocadura. O bisel realízase a uns dous centímetros da parte máis ancha do corno e o número de buratos é variable.\n\nNota de alcance: Este instrumento servía de acompañamento aos pastores nos intres libres ou para comunicarse. Actualmente acompaña bailes e cancións populares."}
{"id": 1011052, "term": "Fagot", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"fagot\"?", "output": "Instrumento aerófono de lingüeta batente dobre que se conecta no tudel por medio do bocal, a súa trade atópase dobrado no centro para reducir as súas dimensións externas. O fagot de forma cónica divídese en catro seccións: corpo superior ou tenor, tapón, corpo inferior ou baixa e pavillón. Para facilitar o seu manexo e alcance dos orificios, varios deles están tradeados formando un ángulo agudo respecto do tubo.\n\nNota de alcance: O fagot, cuxo nome en italiano \"fagotto\" significa \"feixe de paus\", en clara referencia á forma do instrumento, procede dos diversos instrumentos de trade dobrada do Renacemento, como o baixón e o \"xordone\". O predecesor directo é o baixón do século XVI pertencente á familia dos instrumentos de lingüeta dobre. Os tubos rectos dalgunhas das variantes de afinación grave -bombardas, bombardóns e grandes baixóns baixos- chegaban a medir 3 m de lonxitude, e os instrumentos eran sumamente pesados e pouco prácticos. En 1530 Afranio degli Albonesi de Ferrara uniu dúas bombardas para formar un instrumento con forma de \"U\", ao que se lle denominou \"phagotus\". A nova forma e o diámetro inferior suavizaron o son e fixeron que o instrumento fose máis fácil de tocar. Con todo, a maior dificultade foi a copa na que se introducían as lingüetas, que as illaba dos beizos do intérprete. A principios do século XVII, S. Scheltzer eliminou a copa, e o fagot adquiriu o son suave e agradable que lle valeu a denominación de \"dulcian\" (da palabra italiana \"dolce\", doce ou agradable). Xa no século XX, o fagot do sistema francés, fabricado en madeira de palisandro e sen anel, faise moi popular non só neste país, tamén en Gran Bretaña, Italia e España, ata a década dos trinta. Nos Estados Unidos prefírese o sistema alemán, de madeira de pradairo con algunhas partes forradas en ebonita para resistir a humidade e con anel de marfil no tope do pavillón."}
{"id": 1011054, "term": "Frauta", "prompt": "Cal é a definición de \"frauta\"?", "output": "Instrumento aerófono de forma cilíndrica, con perforacións e boquilla, que soa sen a axuda dunha lingüeta ou cana. O seu nome adquire un carácter xenérico, abarcando todo instrumento no cal a columna de aire, emitida polo sopro do músico, transcorre por unha sección xeralmente cilíndrica, ou timidamente cónica, e que se quebra nun bisel ou no bordo dun tubo aberto. Así, pódense distinguir distintos tipos que, segundo a posición da boquilla, poden ser: frauta transversal, sitúase nun lado (exemplo frauta traveseira); e frauta vertical, se se coloca nun extremo (exemplo, frauta de pico).\n\nNota de alcance: A súa etimoloxía suxeriu diversas hipóteses, como a que vincula o termo latín \"flatulare\", de \"flatus\", \"sopro\"; de aí puido xurdir \"flatüar\". Joan Corominas (1954) indica que a súa procedencia talvez estea relacionada co occitano \"frauta\", \"flaujol\", e de aí a súa transmisión a gran parte das linguas romances. En castelán o termo documéntase por primeira vez no \"Libro de buen amor\", do Arcipreste de Hita (1283-1350). A frauta foi relevante en todas as civilizacións, sendo un instrumento identificado co espírito do home, xa que depende do alento deste. Tamén ten outros complexos simbolismos, desde o elemento fálico ao relativo aos diferentes materiais do que está construído, óso, corno, arxila, cana, madeira ou metal. Dado o seu sinxelo principio de emisión sonora, a frauta é un dos instrumentos máis antigos do patrimonio musical da Humanidade. Así o testemuñan os últimos achados arqueolóxicos, como unha da máis pretérita, exhumada en 2009 no xacemento de Hohle Fels, preto de Ulm, feita cun óso (radio) de voitre leonado e que se remonta a 40.000 anos. Este instrumento ten unha orixe moi antiga, como as frautas de óso de ave atopadas nalgunhas covas e campamentos do Paleolítico Superior. Nas culturas precolombinas, por exemplo, adoptan formas inusuais, antropomorfas, zoomorfas ou fitomorfas; en diferentes tipos de materiais desde a madeira, a arxila ata a casca de froita, normalmente pertencen ao grupo de frautas que se sopran por un extremo, cunha sinxela abertura para soprar ou ben unha embocadura, algunhas non teñen buratos para os dedos e só emiten unha nota, mentres que outras presentan varios o que permite producir diferentes tons."}
{"id": 1011057, "term": "Frauta de pan", "prompt": "Que significa \"frauta de pan\"?", "output": "Frauta plana, xeralmente de forma trapezoidal, que consta dunha serie de pequenos tubos de lonxitude desigual, dispostos verticalmente en progresión, sen orificios de dixitación e pechados pola súa parte superior. Cada tubo produce unha soa nota: canto máis longo sexa o tubo, máis grave será a súa afinación. A frauta de pan pode construírse con canas, ósos ocos ou tubos metálicos, ou ben a partir dunha soa peza de madeira, de pedra ou de arxila. Os tubos poden ordenarse nun feixe ou nunha fila. Se se dá este último caso, adoitan colocarse do máis longo nun extremo ao máis curto no outro. As frautas de pan amerindias (remóntanse ata hai dous mil anos e foron características das primeiras civilizacións) e melanesias adoitan contar con dúas filas de tubos, sendo cada tubo da mesma lonxitude que o que ten detrás. En América Central, a frauta de pan típica ten dúas filas de tubos, unha afinación máis aguda que a outra co obxectivo de constituír unha escala cromática completa.\n\nNota de alcance: O nome do instrumento está vinculado á lenda de Pan, deus dos pastores e rabaños. Pan namorouse da ninfa Siringa (Syrinx), quen se ataviaba como Artemis -a quen consagrara a súa virxindade- e paseaba polos bosques danzando e cantando cun arco. Pan perseguiuna ata darlle alcance a beiras do río Ladón; pero a ninfa, ao verse ameazada, pediulles socorro ás náiades, quen a transformaron en cana, cando xa estaba en brazos de Pan. Este, apesarado, decatouse de que o vento asubiaba ao pasar por entre os cañizos; pensou que era o laio da ninfa arcaica e decidiu cortar os talos e unilos con cera (de aí a denominación latina \"harundo cerata\"), construíndo deste xeito o instrumento na súa honra. Os gregos denominárono \"syrinx polykálamos\" (frauta policálama), chamándose por extensión á frauta dun só corpo \"syrinx monokálamos\". O Roma foron equivalentes os nomes de \"avea\", \"cicuta\", \"fistula pani\" e \"harunda cerata\" ou \"arundo cerata\". Este aerófono, pasará, moitos séculos despois, a formar parte emblemática da poesía occidental de tema bucólico. A literatura castelá dos séculos XVI e sobre todo do século XVII é pródiga en alusións ao mito e, por tanto, ao instrumento. Un dos exemplos máis significativos é o soneto do conde de Villamediana (1582-1622), \"A unas cañas, sepulcro de Siringa\"."}
{"id": 1182413, "term": "Antara", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"antara\"?", "output": "Nome xenérico que se lles dá ás frautas de pan pertencentes ás diversas culturas peruanas precolombinas. Aínda que adopta unha gran diversidade de formas, escalas, número de tubos e material empregado, as máis usuais adoitan presentar un perfil cuneiforme, un número de tubos que rolda entre os sete e dezasete e un material tan diverso como a cana, carrizo, cerámica, metal, madeira, plumas de aves, como as do pelicano ou o cóndor, e ósos de animal e humanos, sendo as máis habituais as de cerámica."}
{"id": 1182523, "term": "Anteq", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"anteq\"?", "output": "Frauta de pan utilizada polos chunchos de Huánuco e Huanta (Perú). O \"anteq\" está composto por un número variable de tubos dunha cana denominada \"mamac\". Para os máis pequenos utilízase tamén outro tipo de cana denominada \"bombeia\". Os diámetros dos tubos van desde 0,4 cm ata 3,8 cm. Os \"anteqs\" de Huanta son instrumentos dunha soa fila de tubos e úsanse de forma colectiva por conxuntos de doce ou máis músicos, mentres que os de Huánuco constan de dúas filas de cinco e sete tubos e úsanse de forma individual."}
{"id": 1029742, "term": "Capador", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"capador\"?", "output": "Frauta de pan usada en España polos capadores que percorrían as leiras ofrecendo os seus servizos para castrar animais. Estes capadores anunciaban a súa presenza facendo soar estas rústicas frautas."}
{"id": 1182417, "term": "Cariso", "prompt": "Que significa \"cariso\"?", "output": "Nome que as culturas indíxenas da Amazonia lle dan a un tipo de frauta de pan de bisel e sen canle. O cariso está formado normalmente por oito ou nove tubos de cana, pechados nun extremo e unidos en forma de balsa con fibra vexetal ou taboíñas de madeira."}
{"id": 1185559, "term": "Chifre", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chifre\"?", "output": "Frauta de pan utilizada en Ourense polos afiadores e capadores para anunciar a súa chegada. Este instrumento caracterízase pola súa silueta en forma de cabeza de cabalo, normalmente en madeira de buxo. Tamén se lles coñece co nome de \"asubío\" ou \"subiote\"."}
{"id": 1182419, "term": "Dio-Dio-Dias", "prompt": "Como se define \"dio-dio-dias\"?", "output": "Nome que se lle dá en Filipinas a un tipo de frauta de pan de bisel e sen canle. Este instrumento está composto polo xeral por seis tubos de bambú, de diferentes tamaños, abertos e unidos entre si con fibra vexetal."}
{"id": 1011028, "term": "Zampoña", "prompt": "Explica o significado de \"zampoña\".", "output": "Nome co que se lle coñece en Cuzco (Perú) a un tipo de frauta de pan, con bisel e sen canle. A zampoña pode ter unha ou dúas filas de tubos de cana pechados nun extremo."}
{"id": 1015959, "term": "Frauta de pico", "prompt": "Que quere dicir \"frauta de pico\"?", "output": "Tipo de frauta vertical de conduto que se caracteriza pola súa boquilla en forma de bico aberto, cunha estreita fendedura que dirixe o aire contra un bisel fixo. Este dispositivo, onde o músico coloca a boquilla entre os seus beizos, tal como o faría cun simple asubío, non permite ningunha modificación da forza nin do carácter do son. Distínguense dous tipos segundo as épocas: a renacentista, de sección cilíndrica, que só alcanzaba unha oitava e media e que estaba construída ata en oito tamaños; e a barroca, de sección cónica que abarcaba de dúas oitavas a dúas oitavas e media. Actualmente, a frauta de pico segue sendo de forma cónica invertida, é dicir, vaise estreitando desde a embocadura ata o outro extremo. Pódese construír en diversos tipos de materiais como a madeira, o marfil e os materiais sintéticos. A frauta de pico prototípica consta de oito orificios, sete superiores e un inferior, destinado a producir unha segunda oitava, aínda que o modelo medieval unicamente constaba de seis.\n\nNota de alcance: Actualmente, a frauta de pico segue sendo de forma cónica invertida, é dicir, vaise estreitando desde a embocadura ata o outro extremo. Pódese construír en diversos tipos de materiais como a madeira, o marfil e os materiais sintéticos. A frauta de pico prototípica consta de oito orificios, sete superiores e un inferior, destinado a producir unha segunda oitava, aínda que o modelo medieval unicamente constaba de seis. Esta frauta, tamén coñecida co nome de frauta doce, en latín recibiu os nomes de \"fistula ánglica\", \"fistula angelica\", \"fistula vulgaris\" e \"tibia vulgaris\"; menos frecuente atópase cos nomes de frauta a bisel, frauta inglesa e frauta de punta. O nome usual da frauta de pico ata mediados do século XVII, foi o de frauta, xa que era habitual aplicarllo ao modelo oblicuo o distintivo que facía referencia á súa disposición transversal. Así, pódense atopar as designacións francesas \"flūte traversière\" ou simplemente \"traversière\", ou as italianas \"flauto traverso\" ou \"traverso\". Se se compara unha frauta traveseira cunha de pico atopámonos con que ambas son instrumentos nos que o son se produce ao chocar o aire contra un bisel; con todo, a diferenza principal estriba en que o aire chega na primeira lanzado a través dunha canle moi peculiar, logrado coa posición dos beizos, mentres que na frauta de pico esa mesma canle é fixo e forma parte da propia estrutura do instrumento. A frauta de pico xorde en Europa no século XII, aínda que a súa popularidade alcanzou o seu apoxeo entre os séculos XVI e XVIII, converténdose no máis común dos instrumentos da música renacentista e barroca. O seu nome menciónase mesmo na obra \"Hamlet\", de Shakespeare. Durante a segunda metade do século XVIII, a frauta de pico cedeulle o paso á frauta traveseira, pero a partir dos inicios do século XX volveu ocupar un lugar importante, o que se debe en gran parte ao labor do fabricante Arnold Dolmetsch (1858-1940)."}
{"id": 1212182, "term": "Arigot", "prompt": "Que quere dicir \"arigot\"?", "output": "Frauta de pico de carácter popular. Polo xeral, o instrumento contaba con seis buratos, catro na parte posterior do instrumento.\n\nNota de alcance: O \"arigot\" foi usado en Francia, sobre todo en Provenza, e nos Países Baixos desde o século XVI. O músico que o tanxía acompañábase dun tamboril."}
{"id": 1011094, "term": "Dulzaina", "prompt": "Con que significado se emprega \"dulzaina\"?", "output": "Instrumento aerófono de dobre lingüeta que consta de tres partes: tronco, tudel e lingüeta. Nas dulzainas máis rústicas de madeiras autóctonas, o tronco é unha peza troncocónica que xeralmente ten entre seis e oito buratos e dous buratos de afinación chamados oídos. O tudel é un tubo, normalmente metálico, cuxa misión é unir a lingüeta ao tronco. A lingüeta dobre consiste en dúas láminas de cana ou hasta que, ao vibrar, producen o son característico deste instrumento.\n\nNota de alcance: Segundo Joan Coromines (1954), a voz \"dulzaina\" procede -do mesmo xeito que o español e catalán \"dolçaina\" e o italiano \"dulzaina\"- do francés antigo \"douçaine\", que atopamos en \"Li temps pastour\" de Guillaume de Machaut (1300-1377). A chegada a España parece producirse durante a Idade Media, tanto se se acepta a súa procedencia desde o centro do continente europeo -cos músicos que se incorporaban ás capelas cortesás- como se chega desde o continente africano, onde aínda hoxe se segue utilizando co nome de \"algaita\". Seguindo fontes iconográficas relativas á dulzaina (friso dunha ventá do claustro do pazo do rei Martin, no mosteiro de Poblet (século XV), obra de François de Sulau, ou o \"Retablo da Virxe\" (século XV) no Museo Provincial de Zaragoza), é posible que o seu aspecto exterior fose, xa desde tempos medievais, o dun instrumento recto cunha terminación en forma de copa, ensanchamento que puido suprimirse ao longo do século XVI. A dulzaina medieval desaparece e só queda o seu nome aplicado con carácter xenérico a diferentes instrumentos populares que teñen pouco en común con esta, moi utilizado en diferentes festas populares, quedando como unha especie de chirimía con pavillón pronunciado, que xeralmente se acompaña de tamboril na música folclórica (\"A voda\" de Francisco de Goya)."}
{"id": 1182621, "term": "Algaita", "prompt": "Cal é o sentido de \"algaita\"?", "output": "Instrumento aerófono de Níxer, en particular entre os hausa, tamén chamado \"alghaita\", \"agayta\" ou \"algheita\", de lingüeta dobre similar ao óboe, pero con buracos para os dedos abertos e unha maior apertura na parte inferior, como \"rhaita\" e \"zurna\". Este aerófono distínguese dos demais instrumentos polo seu maior tamaño."}
{"id": 1182622, "term": "Chambela", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"chambela\"?", "output": "Nome co que se coñece a dulzaina no País Vasco."}
{"id": 1182623, "term": "Gralla", "prompt": "Dime cal é a definición de \"gralla\".", "output": "Nome co que se coñece a dulzaina en Cataluña."}
{"id": 1185796, "term": "Frauta dobre", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"frauta dobre\"?", "output": "Frauta de dobre tubo de madeira con bisel en cada un deles. Este tipo de frautas permite obter dúas melodías ou unha acompañada de bordón."}
{"id": 1194477, "term": "Dvojnice", "prompt": "Explica o significado de \"dvojnice\".", "output": "Frauta dobre de orixe eslava feita dunha soa peza de madeira, cuxa forma adoita ser prismática. Ten dous condutos de aire paralelos e unha boquilla dobre. Adoita fabricarse en madeira de sicómoro, freixo ou cerdeira e pode alcanzar entre 30 cm e 40 cm de lonxitude. A maioría das pezas contan con catro buratos nun dos seus tubos, para os dedos da man dereita; e tres no outro tubo, para os da esquerda. O \"dvojnice\" adoita ornamentarse con deseños xeométricos tallados. Ás veces constrúese a partir de dous tubos separados que se unen posteriormente.\n\nNota de alcance: É un instrumento pastoral común a moitos países dos Balcáns."}
{"id": 1184953, "term": "Frauta globular", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"frauta globular\"?", "output": "Frauta de bisel, con ou sen canle e corpo globular. O intérprete sopra ben a través dun burato ou ben no interior dunha boquilla semellante ao tipo de frauta de conduto. As frautas globulares son características fundamentalmente de África e da Suramérica precolombina."}
{"id": 1011063, "term": "Ocarina", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ocarina\"?", "output": "Frauta globular de bisel, con e sen canle, corpo globular oco e tubo pechado, que adopta diversas formas. Aínda que na súa construción se utilizan distintos materiais o máis usual é o barro cocido. O máis común é un instrumento de sopro de fío ou frauta, de forma ovoide, con pescozo e estreitamento na boca, con canle interna, illada, vascular e con buratos, aínda que algunhas ocarinas poden adoptar formas antropomorfas ou zoomorfas, ás veces de gran realismo. Existen varios tipos, con dous, catro, seis, oito e dez buratos. O son modifícase segundo se tapan estes buratos cos dedos."}
{"id": 1185790, "term": "Ocarina zoomorfa", "prompt": "Con que significado se emprega \"ocarina zoomorfa\"?", "output": "Frauta globular de bisel, normalmente de arxila ou cerámica moldeada, que representa a figura dun animal. Como asubío ten varios buratos ao longo do corpo."}
{"id": 1011151, "term": "Asubío", "prompt": "Cal é o sentido de \"asubío\"?", "output": "Frauta globular de bisel, con ou sen canle e corpo globular. O asubío adopta múltiples formas e constrúese en distintos tipos de materiais (barro, cana ou madeira). Este tipo de instrumento distínguese por ter unha cavidade que serve como cámara de resonancia.\n\nNota de alcance: Da forma \"sifilare\" proceden o \"siffler\" francés e o \"zufolare\" italiano, de onde xurdirán, respectivamente, os termos \"sifflet\" e \"ciuffolo\", \"zaffolo\", \"zùfffolo\", etc., referidos ao asubíoe. Un derivado castelán é o de \"chifla.\" En España, a palabra \"silbato\" xa era de uso corrente a finais do século XV, xeneralizándose na centuria seguinte. A aparición do asubío, como instrumento aerófono constituído por un corpo provisto dun orificio de entrada e saída de aire, con exención de buracos, adoita situarse no período Auriñacense II (ca. 25000 anos a. C.). Algúns destes exemplares puidéronse testemuñar en Aurignac (Alto Garona) e en certos lugares da Dordoña, como Les Eyzies, La Madeleine e Laugerie-Basse. En Istúriz, na Baixa Navarra, a principios do século XX atopouse un asubío pertencente a ese mesmo período. Os asubíos estiveron presentes nas máis diversas culturas. Entre as precolombinas testemuñáronse unha gran diversidade, feitos de hasta, óso, arxila ou casca, cuxa forma imita seres fantásticos, zoomorfos (en particular aves) ou obxectos cotiáns, como os asubíos aztecas denominados \"tlantquiquitly\". Os indios huacas e os chirihuanos fixéronos sobre todo de madeira, con formato rectangular e de sección interior romboidal. Empregábanse nos rituais funerarios e de fertilidade. Nos pobos da África negra eran frecuentes os asubíos de marfil. En China un pequeno asubío chamado \"ko-tze\" atado á cola das pombas. Ou os asubíos antropomorfos ou zoomorfos de barro cocido, característicos de diversas culturas peninsulares, como o \"siurell\" mallorquino."}
{"id": 1212034, "term": "Ko-tze", "prompt": "Dime cal é a definición de \"ko-tze\".", "output": "Asubío de pequeno tamaño de uso habitual en China. Deste aerófono, confeccionado cunha pequena cabaza baleirada e biselada nun dos seus extremos, coñécense preto de corenta variedades. No seu interior colocábanse tres canutiños e unha lingüeta de bambú.\n\nNota de alcance: O \"ko-tze\" atábase á cola das pombas e soaba cando estas emprendían o voo. Polo xeral, soltábanse varias pombas co que se chegaban a obter distintos sons."}
{"id": 1175501, "term": "Piquero de Andújar", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"piquero de andújar\"?", "output": "Pito ou asubío de barro que pode representarun picador a cabalo cos brazos en xerra, un pequeno touro cun disco solar entre os cornos ou a un burro con angarelas. No lugar do rabo do animal, acaróaselle un pequeno cilindro dobremente perforado que servirá de pito. As diversas partes deste modélanse de xeito independente durante o proceso de fabricación, ao redor dos de maior tamaño, e a man os menores, acaroándose unha vez \"callados\". Levan un baño opacificador e decoracións en azul cobalto, o touro, e nesta cor e en marrón de óxido de manganeso, o piqueiro e o burro. Ás veces realízanse en frío (cunha soa cocción) con motivo da romaría da nosa Señora da Cabeza en Andújar (Xaén).\n\nNota de alcance: Estes pitos son usados como xoguetes infantís e como pezas de decoración. A referencia máis antiga remóntase a 1677, onde se lle asocia á romaría. A comezos do século XIX, o pito foi utilizado para apupar o exército francés derrotado na Batalla de Bailén (cabaliños con xinetes con chapeu napoleónico ou bicornio). Posteriormente, elaboráronse coas figuras de touros, toureiros, picadores, banderilleiros, aves de curral, etc. Algúns autores, como J.A. Gaya ou Gómez Martínez, expoñen a hipótese dunha posible orixe nos cultos á Deusa Nai por parte dos iberos, que lles ofrecían ás súas divindades exvotos realizados en barro que representaban xinetes, guerreiros e animais variados. Outros realizaron un paralelismo entre as terracotas ibéricas, as figuras pito e os mallorquinos siurells."}
{"id": 1172557, "term": "Pito de Agost", "prompt": "Cal é a definición de \"pito de agost\"?", "output": "Asubíos ou pitos de cerámica branca porosa con diferentes formas: de pequeno porróno, de galos, etc. Se se enche de auga e se sopra emite un son semellante ao canto dun paxaro.\n\nNota de alcance: Estas pezas utilízanse en festas ou en ocasións especiais como a romaría da Ascensión de Agost (Alacante) ou en Alcoy, con motivo o Domingo de Pascua da procesión Dels Xiulitets."}
{"id": 1187417, "term": "Pito de Salvatierra de los Barros", "prompt": "Con que significado se emprega \"pito de salvatierra de los barros\"?", "output": "Pito ou asubío de barro vermello co corpo de tendencia esférica e unha cavidade interior onde se pon a auga que, ao ser movida por impulso do aire insuflado a través dun asubío, produce un son onomatopéico similar ao canto de determinados paxaros. Vendido nas feiras e festas da localidade estremeña de Salvatierra de los Barros, esta peza adoita ser utilizada como xoguete infantil."}
{"id": 1185792, "term": "Asubío antropomorfo", "prompt": "Que significa \"asubío antropomorfo\"?", "output": "Asubío que lembra ou suxire a forma humana. Algunhas pezas, comúns en diferentes puntos de al-Andalus nasarita, ofrecen unha curiosa manifestación plástica en forma de cara humana, masculina, barbada, burilada directamente sobre unha pela triangular de barro que representa con meticulosidade os detalles anatómicos de cellas, ollos, nariz, bigote, boca e barba apuntada. É posible que se utilizasen moldes para confeccionar tales rostros, pegando máis tarde ao pescozo do receptáculo a pela gravada en cru. Nos asubíos introducíase auga, provocando o son ao insuflar aire desde un conduto cilíndrico lateral ao pescozo. Outros exemplos antropomorfos presentan con todo unha caricatura da figura humana, tanto masculina como feminina."}
{"id": 1185793, "term": "Asubío fitomorfo", "prompt": "Explica o significado de \"asubío fitomorfo\".", "output": "Asubío que lembra ou suxire a forma dun vexetal."}
{"id": 1185794, "term": "Asubío zoomorfo", "prompt": "Con que significado se emprega \"asubío zoomorfo\"?", "output": "Asubío que lembra ou suxire a forma dun animal. Tanto o material empregado, normalmente barro cocido, como as formas son diversas. En canto ás representacións zoomórficas, pódense atopar, por exemplo, camelos, tartarugas, leóns, gacelas, pombas ou peixes. Este tipo de instrumentos, tanto os de representación antropomorfa como zoomorfa, inclúense dentro da serie de asubíos tubulares que levan acaroado o asubío ao corpo ou á base, ou ben, prolongan a caixa de resonancia ata o interior da figura, caso dos denominados xograr, cortesán e artesán, así como os cabalos con ou sen xinete.\n\nNota de alcance: Para as figuras zoomorfas testemúñase a tradición de seren regaladas con motivo de certas festas. A pesar diso, os asubíos puideron ter unha función moito máis diversa: para armar ruído, escorrentar os malos espíritos, emular o canto das aves como reclamo, caso dos asubíos de auga, acompañamento en manifestacións de relixiosidade popular, escorrentar os animais parasitos, etc."}
{"id": 1172556, "term": "Siurell", "prompt": "Explica que significa \"siurell\".", "output": "Asubío ou pito de arxila que, no seu sentido máis rudimentario, evocan non só as esculturas cretenses, senón tamén ás aparecidas como exvotos nos santuarios do Sur de España. O instrumento é típico das Illas Baleares, sobre todo, Mallorca, Portol, Inca e Sa Cabaneta. Modélanse a man e acábanse en biscoito bañado en cal. Cando están secos decóranse, de maneira alternativa, con pinceladas de cores verde e vermello. Tamén se coñecen algúns exemplares vidrados, amarelos ou verdes, aínda que neste caso son poucas as pezas que se atoparon. Normalmente presentan un asubío, excepcionalmente dous, e adoitan medir entre os 7 cm e os 15 cm. Existe unha tipoloxía diversa que inclúe formas antropomórficas (damas oferentes, xinetes, nenos, demos, etc.) e zoomórficas (galos, patos, pavos, touros, cans, gatos, etc.).\n\nNota de alcance: Durante o século XIX alcanzan unha decisiva revalorización. Á súa tipoloxía tradicional engádeselle, a partir dos anos trinta do século XX, novas figuriñas que representaban avións, motocicletas, toureiros, futbolistas, pallasos, mascotas, etc. A todos eles cabe sumar os siurells de significación relixiosa utilizados na representación do Belén: Virxe María, Neno Xesús, pastores, etc. Tradicionalmente, foron xoguetes de nenos de procedencia humilde regalados por pais e padriños durante as feiras vilegas con ocasión de festas relixiosas. Na actualidade, a súa venda prodúcese, principalmente, durante a celebración da romaría de San Marcelo, celebrada o 30 de xuño no santuario de Sa Cabaneta."}
{"id": 1187415, "term": "Torico", "prompt": "Dime cal é a definición de \"torico\".", "output": "Pito ou asubío de barro similar ao pito de Andújar, producido en Guadix e Purulotes (Granada). Trátase dunha figura de barro vermello, modelada a man, acabada en biscoito, que representa un touro de grandes cornos ao que se lle endosa unha peza globular con embocadura de dous orificios. A figura do touro debúxase cun palillo de madeira de buxo. Na actualidade fabrícanse en varios tamaños e esmáltanse ou vidran en diferentes cores: verde, amarelo e vermello.\n\nNota de alcance: Como o de Andújar estas pezas úsanse como asubío, como xoguete e como obxectos de decoración."}
{"id": 1185531, "term": "Xiulet de Corpus", "prompt": "Que quere dicir \"xiulet de corpus\"?", "output": "Pequeno canario con bico de asubío que se enche de auga para que ao soprar produza un canto parecido ao dun vaso. Algunhas das características deste tipo de asubío compártense en distintas rexións de España. Con todo, o xiulet de Tivenys (Tarragona) conserva unhas características propias, como a arxila coa que se fabrica procedente do baixo Ebro, e traballada despois de ser conservada en podredoiros durante unha serie de anos.\n\nNota de alcance: Unha das súas principais características é a do seu uso durante o día do Corpus por parte dos nenos que asistían á misa maior co seu xiulet e que tocan no momento de alzar a hostia na cerimonia."}
{"id": 1184001, "term": "Frauta recta", "prompt": "Cal é a definición de \"frauta recta\"?", "output": "Frauta que se toca soprando directamente a través do seu extremo aberto superior. O burato polo que se sopra adoita estar biselado ou cortado para crear un fío máis fino contra o que dirixir a corrente de aire.\n\nNota de alcance: As frautas rectas aparecen xa documentadas no IV milenio a. C. e atópanse distribuídas por todo o mundo, fóra de Australia."}
{"id": 1211889, "term": "Frauta acórdica", "prompt": "Dime cal é a definición de \"frauta acórdica\".", "output": "Frauta recta formada por un único bloque, polo xeral de madeira buxo ou de ébano, aínda que o seu interior contiña dúas seccións lixeiramente cónicas, unha algo máis longa que a outra. Cada un dos tubos contaba con seis, sete e mesmo oito buratos, e posuía bisel propio que era emprazado a diferente distancia; ambos os canos insuflábanse a través dunha soa boquilla. Este aerófono foi utilizado durante os séculos XVII ao XIX."}
{"id": 1184002, "term": "Frauta de tres buratos", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"frauta de tres buratos\"?", "output": "Frauta construída cun tubo de madeira aberto por un lado e cunha embocadura de bisel polo outro. Este instrumento adoita levar dous buracos nun extremo da parte superior e outro no extremo contrario (o máis próximo á boquilla), tapándose respectivamente cos dedos índice, corazón e anular e co polgar. Na dobrez do mesmo brazo co que se sostén a frauta, o intérprete adoita colgar un tamboril cuxo parche golpea cunha baqueta que empuña coa outra man.\n\nNota de alcance: A iconografía móstranos a ampla difusión que tiveron a frauta e o tamboril tocados por unha mesma persoa. En Europa desde o século XIII e en América desde o XV, a frauta de tres buratos serviu para acompañar danzas cortesás e bailes ao aire libre. Séguese utilizando en toda España, sobre todo no medio rural, no ámbito das romarías, baixo distintas denominacións: gaita charra en Salamanca, chiflo en León, gaita estremeña en Estremadura, \"txistu\" no País Vasco, flaviol en Cataluña, etc."}
{"id": 1185952, "term": "Chiflo", "prompt": "Cal é a acepción de \"chiflo\"?", "output": "Nome co que se coñece á frauta de tres buratos nalgunhas comarcas leonesas e aragonesas. Este tipo de instrumento tócase nunha combinación co tamboril. O chiflo carece de chaves e pódese tocar cunha soa man mentres que, coa outra, o executante toca o tamboril."}
{"id": 1195068, "term": "Chiflo de afiador", "prompt": "Define \"chiflo de afiador\".", "output": "Nome co que se lle coñece a este instrumento aerófono de uso tipicamente gremial. O chiflo de afiador adoita estar fabricado nunha soa peza de madeira e con frecuencia adornábase cun remate zoomorfo. A súa manexabilidade permítelle ao afiador anunciar a súa presenza, con escalas ascendentes e descendentes, suxeitando o instrumento cunha soa man, mentres tira coa outra do carriño onde transporta as súas ferramentas de traballo.\n\nNota de alcance: Na Península Ibérica é utilizado case de forma exclusiva por este gremio que, antigamente, tamén eran reparadores de paraugas. A modo de anécdota, cabe citar que algúns afiadores tentaron substituír a chamada familiar do chiflo polo estridente chío dunha balea de paraugas ao rozar coa roda de afiar. Con todo, o son era tan desagradable que nalgunhas localidades, como en Valencia, chegou a prohibirse explicitamente."}
{"id": 1184987, "term": "Flaviol", "prompt": "Cal é a definición de \"flaviol\"?", "output": "Nome co que se coñece a frauta de tres buratos en Cataluña, onde fundamentalmente se emprega na cobla (danzas locais catalás, singularmente a sardana). Este tipo de instrumento tócase nunha combinación co tamboril, especialmente na cobla de sardanas. O flaviol carece de chaves e pódese tocar cunha soa man mentres que, coa outra, o executante toca o tamboril."}
{"id": 1185951, "term": "Gaita charra", "prompt": "Como se define \"gaita charra\"?", "output": "Nome co que se coñece a frauta de tres buratos na provincia de Salamanca. Este tipo de instrumento tócase nunha combinación co tamboril. A gaita charra carece de chaves e pódese tocar cunha soa man mentres que, coa outra, o executante toca o tamboril."}
{"id": 1185953, "term": "Gaita estremeña", "prompt": "Como se define \"gaita estremeña\"?", "output": "Nome co que se coñece a frauta de tres buratos en Estremadura. Este tipo de instrumento tócase nunha combinación co tamboril. A gaita estremeña carece de chaves e pódese tocar cunha soa man mentres que, coa outra, o executante toca o tamboril."}
{"id": 1184985, "term": "Txistu", "prompt": "Que quere dicir \"txistu\"?", "output": "Nome co que se coñece a frauta de tres buratos no País Vasco. Este instrumento en orixe confeccionada con ébano, buxo ou pau santo, actualmente en ebonita ou outros materiais sintéticos. Normalmente, o \"txistu\" non supera os 43 cm de lonxitude, un diámetro exterior na súa cabeza de 3 cm e de 2 cm na súa parte inferior. O calibre interior oscila arredor dos 13 mm, mentres que o oco do bisel non supera os 15 mm. O longo deste é duns 8,3 cm e 1,6 cm de ancho. O longo da boquilla non supera os 4,5 cm e o ancho, na súa parte máxima, é de 1,5 cm, e a máis estreita ao redor dos 1,3 cm. Conta cun tubo lixeiramente fusiforme, sendo o interior deste de igual diámetro en toda a súa extensión. Presenta tres orificios para a dixitación: dous na cara anterior e un na posterior. A parte baixa do corpo instrumental ten un anel metálico coa finalidade de introducir o dedo anular da man esquerda, que serve para suxeitar o \"txistu\"; o maimiño pecha ou abre a extremidade do tubo; o polgar dixita o orificio inferior, en tanto que o índice e o corazón destínanse aos buratos superiores. A man dereita do \"txistulari\" golpea cunha baqueta un tamborciño (\"tun-tun\"), que leva colgado do brazo esquerdo.\n\nNota de alcance: O \"txistu\" propiamente dito é de orixe medieval. A súa primeira iconografía testemuñouse no mosteiro de La Oliva (século XII). O seu nome castelanizado é o de \"chistu\". Segundo Joan Coromines (1954) esta voz procede do latín \"silbare\" (silbar), en éuscaro \"txistu egin\"."}
{"id": 1184999, "term": "Silbote", "prompt": "Explica o significado de \"silbote\".", "output": "Tipo de txistu, de maior tamaño ca este, de forma levemente cónica e cunha boquilla máis grosa que a súa parte inferior. Tócase no País Vasco e nalgunhas rexións pirenaicas. Adoita ir acompañado por tamborís nas danzas tradicionais."}
{"id": 1185561, "term": "Txirula", "prompt": "Que significa \"txirula\"?", "output": "Variante de \"txistu\", de menor tamaño que este, coñecido en Navarra e no País Vasco francés. O instrumento, que nace na segunda metade do século XVIII, non excede os 32 cm lonxitude. A súa anchura máxima é de 2,5 cm, por 1,8 da súa zona máis angosta. O seu calibre interior é tamén inferior á do \"txistu\", 1 cm."}
{"id": 1190726, "term": "Kaval", "prompt": "Como se define \"kaval\"?", "output": "Frauta recta, característica dos Balcáns e Turquía, que está construída con cana ou con madeira branda na que o aire se introduce soprando por un extremo. A súa construción e a súa técnica de execución é similar ao \"nay\". É un instrumento característico dos pastores."}
{"id": 1190453, "term": "Nay", "prompt": "Cal é o sentido de \"nay\"?", "output": "Frauta recta, na que a embocadura debe facerse co beizo sobre o bordo do tubo aberto, tendo unha gran versatilidade na dixitación e a afinación. O \"nay\", \"kaval\" dos Balcáns e \"sabbaba\" e \"gasba\" do Magreb, é unha frauta de cana formada simplemente por un tubo biselado nun extremo e que se interpreta en forma oblicua. Ten seis buratos na súa parte dianteira e un na traseira, conseguindo cubrir unha tesitura de tres oitavas. Ao ter unha afinación segundo a súa dimensión, requírense tamaños diferentes de \"nay\" para cubrir as necesidades de modos e tesituras. Pode ter decoración figurativa e é característica exclusiva do \"nay\" persa o ter un aro metálico na súa boca, que o intérprete introduce entre os dentes para cambiar o seu timbre.\n\nNota de alcance: É o único instrumento de vento utilizado na música culta árabe. A súa técnica, posición de labios, intensidade de emisión do aire, forma de ataque, coloración da sonoridade e textura velada, permiten moita expresividade e esixe un alto grao de virtuosismo."}
{"id": 1190565, "term": "Gasba", "prompt": "Cal é a acepción de \"gasba\"?", "output": "Tipo de \"nay\" popular que non ten buraco traseiro. Está decorado e reforzado mediante aros metálicos rústicos. O seu son fiante xunto ao producido polo aire que sae ao exterior do instrumento dálle unha característica murmuradora..-"}
{"id": 1011059, "term": "Frauta traveseira", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"frauta traveseira\"?", "output": "Frauta na que a corrente de aire se dirixe a través do eixe en sentido lonxitudinal en lugar de dirixirse en sentido vertical. Está composta por un tubo cilíndrico de cabeza cónica, provisto de orificios para a súa dixitación e mecanismos para tapalos de maneira sistemática; a boquilla atópase situada na liña ou plano destes. Este tipo de frautas tócanse colocando o instrumento en horizontal.\n\nNota de alcance: Esta frauta, que en latín foi denominada \"fistula xermanica\", tamén recibiu os nomes de frauta oblicua, frauta transversal, frauta alemá e traveseira. O nome do instrumento fai referencia á posición de tanguido respecto do corpo do músico, que o insufla contra o bordo do orificio maior ou embocadura. O paso de penetración do aire está situado á dereita, se observamos de fronte ao instrumentista, polo que o corpo da frauta se despraza cara á esquerda de modo lixeiramente perpendicular. Sobre o adxectivo \"traveseiro ou traveseira\", o \"Dicionario de autoridades\" sinala que é \"lo que se pone al través. En este sentido se dice Frauta Travesera, por su postura atravesada\". Esta denominación en castelán é relativamente tardía. Durante a Idade Media foi coñecida co vocábulo \"ajabeba\", do árabe \"arabebbah\" e esta de \"sabbāba\". Desde o punto de vista histórico, a moderna frauta traveseira, soprada lateralmente, foi precedida pola frauta soprada por un extremo, que foi moi común durante o Renacemento. A frauta traveseira fíxose moi popular en Alemaña, primeiro nas bandas militares e despois nas orquestras de ópera e de música de cámara. O inventor e frautista Theobald Boehm de Múnic (1784-1881) redeseñou o instrumento en 1848, dous anos despois de que Adolphe Sax patentase o saxofón. As melloras de Boehm foron aplicadas máis tarde a outros instrumentos da mesma familia: ao clarinete, óboe, saxofón e, en menor grao, ao fagot."}
{"id": 1190727, "term": "Axabeba", "prompt": "Explica o significado de \"axabeba\".", "output": "Frauta traveseira cuxo son é provocado pola incisión do aire nun orificio practicado no lateral do tubo. Sitúase preto do extremo superior deste, que se atopa tapado. Este tubo colócase paralelamente aos beizos do músico e en posición atravesada ou oblicua con relación ao seu corpo. Por iso, recibiu o nome xenérico de frauta traveseira, ou traverso. É frecuente a utilización da cana na súa fabricación, pero tamén se constrúen en madeira. A evolución do instrumento deu como resultado a frauta travesa de chaves que hoxe se toca na orquestra sinfónica, que se fabrica en diversos metais, entre eles a prata. Unha técnica de interpretación determinada, combinada cunha forma específica do orificio, dotan a este instrumento dunha enorme expresividade.\n\nNota de alcance: En orixe a palabra \"sabbāba\" aplicouse a unha frauta recta; con todo, durante as invasións sarracenas da Península Ibérica o termo castelanizouse e pasou a designar unha frauta oblicua, tamén coñecida coas grafías \"ajabera\", \"ayabeba\", \"caxabeba\", \"exababa\", \"exabeba\", \"exagera\", \"exaveva\", \"xabeba\", \"xabega\", \"xabela\", \"xabeta\". A pesar diso, o instrumento non se introduciu en Europa a través de España, como é o caso do laúde, senón de Bizancio durante os últimos decenios do século XI; de aí que o seu maior cultivo no centro europeo lle valese a denominación latina de \"fistula xermánica\", nome contraposto ao de \"fistula ánglica\", vinculado á frauta de pico. Xeralmente, os textos medievais casteláns adoitan diferenciar ambos os termos, quedando a palabra frauta para o modelo recto e axabeba para o oblicuo. As fontes documentais fálannos das proporcións e posición do instrumento; como nas \"Cantigas\" de Alfonso X o Sabio ou no retablo de Santa María de Pollença en Mallorca, que convidan a pensar tamén nun instrumento de posición oblicua con respecto ao intérprete e cuxa construción e técnica de execución estaría a medio camiño entre as actuais traveseiras e os neis orientais."}
{"id": 1194539, "term": "Flageolet", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"flageolet\"?", "output": "Antigo instrumento de vento-madeira pertencente ás frautas sopradas por un extremo, convertido en elemento de importancia na música popular ou folclórica durante o século XVI. Entre os séculos XVII e XIX tivo dúas formas, a francesa e a inglesa. O \"flageolet\" francés, con catro buratos frontais e dous para o polgar; e o inglés, que apareceu a comezos do século XIX, con seis ou sete buratos frontais e un para o polgar. Tamén existen os \"flageolets\" dobres e en ocasións ata triplos. O instrumento é moi parecido á frauta de pico, aínda que o seu tubo é máis estreito e uns 20 cm máis curto. Durante o século XVII inseríase unha boca estreita de marfil ou de óso no extremo superior. Isto conduciu ao desenvolvemento dunha cámara con forma de funil, en cuxo fondo colocábase unha esponxa suave.\n\nNota de alcance: O termo procede do francés medieval \"flajos\" e \"flaios\", en cuxa raíz están implicadas as voces \"flageol\", \"flageot\", \"flaiol\" etc., todas elas orixinarias do occitano \"flaujol\", que dará ao catalán \"flabiol\". O flageolet, tamén coñecido co nome de flautino, é o precursor da pequena frauta traveseira na orquestra. A súa voz de soprano agudo caracterízase por un timbre suave e agradable, e a súa extensión alcanza as dúas oitavas. Adoitaba escribirse en tabulatura, usándose na orquestra barroca e como instrumento de afeccionados. Polo xeral, tratábase dunha voz xenérica e adoitaba aplicarse ás frautas rectas, especialmente de pequeno tamaño. Aínda no Renacemento francés recibirá un carácter xeral. O termo empezou a difundirse no último terzo do século XII, acompañando de maneira habitual ao tamboril."}
{"id": 1211890, "term": "Frauta de amor", "prompt": "Dime cal é a definición de \"frauta de amor\".", "output": "Frauta traveseira, en uso desde o século XVIII ata comezos do século XIX, coa idea de ampliar o seu rexistro grave. O seu son era doce e velado, e estaba afinada á terceira inferior da frauta normal en Re.\n\nNota de alcance: As primeiras fontes que falan deste aerófono datan de 1745, aínda que o auxe adquiriuno durante a segunda metade da devandita centuria, época na que foi empregada polos compositores que formaron o período do estilo galante. Un dos impulsores foi J. G. Tromlitz (1727-1805), quen tamén se dedicou á fabricación de frautas."}
{"id": 1185843, "term": "Kin ti", "prompt": "Con que significado se emprega \"kin ti\"?", "output": "Nome co que se lle coñece en China á frauta traveseira. O nome do instrumento fai referencia á posición na que se sopra, perpendicularmente ao músico. Está realizada en cana e ten aros, normalmente de óso, nos seus extremos."}
{"id": 1182927, "term": "Pífano", "prompt": "Cal é a definición de \"pífano\"?", "output": "Frauta traveseira, xeralmente de madeira, de rexistro moi agudo, pequeno tamaño e de trade cilíndrico estreito. Afíase en si bemol2 ou re2. O pífano tradicional adoita carecer de chaves e consta de seis a oito buratos. Recentemente, introducíronse algunhas melloras, como chaves ou máis buracos para evitar as dixitacións de forquita.\n\nNota de alcance: Son usuais as grafías antigas \"Pfife\" e \"Phife\", equivalentes á forma anticuada francesa \"phiffre\". Tamén foi corrente \"pifre\". Joan Coromines (1954) sinala que en lingua romance, no que se refire á acepción musical, está unida ao apelativo \"pipa\", sinónimo de \"frautiña\", \"frautiña pastoril\"; esta forma de latín vulgar á súa vez pódese considerar un derivado de \"pipare\", \"piar os paxaros\". A forma medieval xermánica \"pfizer\", deriva de \"pfifen\", que equivale a \"asubiar\", aplicándoo ao asubío ou ao pito, este último empregado como sinónimo de \"pífano\", é dicir, a frauta traveseira, aguda e de pequeno formato, destinada principalmente ao uso militar, por iso ás veces atópase coa expresión \"pito de campaña\" ou \"pito suízo\", por crer que o pífano propiamente dito procede do país helvético, así mesmo tal asignación pode deberse a que era portado pola garda suíza nas paradas militares. Con todo, o pífano non sempre se tanxeu na música militar. Tocada xunto co tamboril, era frecuente no acompañamento de danzas, especialmente durante os séculos XV e XVI. No século XVII, o instrumento foi utilizado polos músicos de Versalles (Jean Philidor, ca. 1620-1679 ou Heinrich Zachow, entre outros). Non obstante, desde finais do século XVII tendería a desaparecer e só se manterá nas bandas militares, chegando -provisto de chaves desde o século XIX- ata a actualidade ao formar parte, aínda que de maneira escasa, da música popular de Centroeuropa."}
{"id": 1182441, "term": "Ti", "prompt": "Cal é a acepción de \"ti\"?", "output": "Frauta traveseira de bambú de bisel e sen canle. Dentro deste instrumento pódense distinguir dous tipos: o tipo tradicional ou \"ti-tse\" e o tipo actual ou \"ban-ti\".\n\nNota de alcance: Esta frauta foi importada de Asia Central a China en tempos do emperador Wou-Ti (140-87 a. C.) e despois introduciuse en Xapón co nome de \"fuye\"."}
{"id": 1184730, "term": "Ban-ti", "prompt": "Define \"ban-ti\".", "output": "Tipo actual da frauta chinesa \"ti\". Trátase dunha frauta traveseira de bambú con nove ou dez buratos, ademais do orificio por onde se introduce o aire. O primeiro dos orificios está cuberto por unha delgada folla de bambú, de cana, de casulo de verme ou de papel. Os outros seis ou sete buratos serven para dar as notas, mentres que os dous últimos son orificios a través dos cales se fai pasar un fío mediante o cal pode colgarse o instrumento. O tubo está reforzado por aneis feitos de fíos lacados que ao mesmo tempo serven para enriquecer o son. A lonxitude do \"ban-ti\" varía de 61 cm a 63 cm."}
{"id": 1184729, "term": "Ti-tse", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"ti-tse\"?", "output": "Tipo tradicional da frauta \"ti\" de orixe chinesa. Trátase dunha frauta traveseira de bambú, cuxo tubo está perforado por oito buratos: seis buratos anteriores, un burato para soprar e outro adicional. Este último constitúe a peculiaridade máis significativa do instrumento. Colócase, en parte, debaixo do burato por onde se sopra e aparece cuberto por unha fina membrana obtida da polpa do bambú, aínda que tamén pode facerse con pel de cebola. Esta membrana, que fai de mirlitón, pégase no momento da interpretación e cámbiase tantas veces como sexa necesario."}
{"id": 1182527, "term": "Ti-tzu", "prompt": "Cal é a definición de \"ti-tzu\"?", "output": "Frauta traveseira con seis orificios realizada en bambú, marfil, fío e cordón. Trátase dun dos instrumentos chineses de vento e sen lingüeta máis importantes. O ton regúlase a través dos buratos que hai ao longo do tubo, ao que se incorpora un burato adicional cuberto con papel tisú, o que lle proporciona un característico ton agudo. Considérase que a orixe do \"ti-tzu\" atópase no Tibet. Este tipo de instrumento é utilizado para diferentes tipos de xéneros musicais como óperas rexionais, baladas, música folk, etc."}
{"id": 1182502, "term": "Frauta tucumá", "prompt": "Dame a definición de \"frauta tucumá\".", "output": "Frauta lonxitudinal arxentina con aeroduto. A súa lonxitude oscila entre 27 cm e 35 cm. Fabrícase en cana, óso ou metal, sempre co aeroduto conformado por un tapón de cera. O extremo próximo está cortado de forma perpendicular ao eixe do tubo e o distal, polo xeral, é semiaberto. Posúe seis orificios de dixitación, frontais e equidistantes, na metade distal do tubo e un na metade da parede posterior, todos eles circulares.\n\nNota de alcance: Aínda que no pasado integrou orquestras campesiñas para executar a música das danzas, hoxe utilízase nas provincias de Tucumán e Catamarca en procesións relixiosas."}
{"id": 1182510, "term": "Frautiña", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"frautiña\"?", "output": "Instrumento aerófono arxentino de fío ou frauta, lonxitudinal e sen aeroduto. Constrúese con cana de Castela. A súa embocadura presenta características singulares, cunhaincisura inusualmente profunda na parede anterior, con fío na base, así como un rebaixe na parede posterior que o executante debe cubrir co labio inferior por carecer de tapón. Na área andina tócase sempre coa caixa, integración instrumental que é asumida por unha mesma persoa que, coa súa man máis hábil, acciona o membranófono. Dentro destes aerófonos pódense distinguir dous tipos: os \"jujeños\" e os \"chaqueños\"."}
{"id": 1184222, "term": "Chaqueño", "prompt": "Que quere dicir \"chaqueño\"?", "output": "Frautiña arxentina cunha lonxitude entre os 15 cm e 25 cm, un diámetro menor que os \"jujeños\", tres orificios de dixitación e o extremo distal do tubo aberto."}
{"id": 1184220, "term": "Jujeño", "prompt": "Que significa \"jujeño\"?", "output": "Frautiña arxentina cunha lonxitude ao redor dos 30 cm, un diámetro duns 2,5 cm, catro orificios de dixitación e un nó no extremo distal da cana."}
{"id": 1184986, "term": "Flaviola", "prompt": "Que significa \"flaviola\"?", "output": "Tipo de frauta realizada en madeira, de sección cilíndrica. Presenta unha boquilla plana cunha fendedura estreita que serve de \"cataventos\" e que dirixe o fío de aire contra un bisel. O corpo tubular, onde se atopa a columna de aire, ten cinco buratos na súa parte anterior e tres buratos na posterior do mesmo tamaño. O instrumento adoita estar pintado de cor vermella."}
{"id": 1211888, "term": "Fuxara", "prompt": "Cal é o sentido de \"fuxara\"?", "output": "Frauta con tres buratos de rexistro grave propia do folclore eslovaco. Está composta por un corpo cilíndrico dun gran tamaño, mide entre 160 cm e 200 cm de lonxitude, acoplado a un tubo máis curto de entre 50 cm a 80 cm de lonxitude. A súa boquilla, que consiste nun pequeno saínte, alimenta o tubo máis curto, que conduce o aire a un segundo cilindro de gran proporción. A súa madeira procede dunha árbore plantada a propósito para a fabricación do instrumento. Unha das súas propiedades é a fácil emisión de harmónicos. A posición de tanxido é análogo á do fagot.\n\nNota de alcance: O instrumento caracterízase polos seus tons graves, que producen un efecto de \"murmurio\" emitidos polo seu rexistro máis baixo e polos harmónicos moi agudos que fai posible a gran lonxitude deste. A fuxara, que imita os sons típicos da natureza, está considerada como elemento integral da cultura tradicional de Eslovaquia central, a súa función é a de acompañamento de cantos e danzas campesiñas."}
{"id": 1194442, "term": "Ombgwe", "prompt": "Cal é o sentido de \"ombgwe\"?", "output": "Frauta surafricana feita de casca de froita \"nsala\" cunha abertura para soprar. Os diferentes tons obtéñense a través dunha cana de bambú provista dun máximo de catro buratos que se insire na casca.\n\nNota de alcance: O \"ombgwe\" tócase cunha man. Na outra, o intérprete pode soster algún tipo de idiófono axitado. Por esta razón a cana só presenta un máximo de catro buratos. O instrumento permítelle, ao que toca, cantar e bailar simultaneamente."}
{"id": 1182434, "term": "Pinkillo", "prompt": "Que significa \"pinkillo\"?", "output": "Frauta típica de Perú, con seis buratos, composta por un tubo con boquilla e bisel tallado nun extremo da cana. Este mesmo tipo de frautas reciben o nome de \"pinkullu\" en Bolivia e \"pingulló\" en Ecuador."}
{"id": 1182439, "term": "Tarka", "prompt": "Dame a definición de \"tarka\".", "output": "Frauta de bisel con canle do Perú. Trátase dunha gran frauta tallada nunha simple peza de madeira, xeralmente de nogueira, de sección cadrada, redondeada na parte central e con seis buratos dixitais. A \"tarka\" produce un son grave."}
{"id": 1182440, "term": "Thekka", "prompt": "Que significa \"thekka\"?", "output": "Frauta de bisel con canle característica do Perú. Trátase dun tipo de frauta recta de embocadura con bisel tallado nun extremo e lingüeta. O tubo, que se talla nunha única peza de madeira, ten unha forma cilíndrica, seis buratos dixitais e pode levar aneis de tripa ao redor deste."}
{"id": 1011061, "term": "Gaita", "prompt": "Como se define \"gaita\"?", "output": "Instrumento aerófono no que un ou máis tubos de lingüeta simple ou dobre están unidos a unha bolsa de aire, fabricada xeralmente con pel de animal curtida, cuxa función é a de aliviar o esforzo de expiración do músico. O intérprete coloca a bolsa de aire baixo o brazo e prémea co cóbado para conseguir un fluxo constante de aire cara aos tubos. A bolsa de aire énchese ben por medio dunha boquilla, dotada dunha válvula interior para evitar que o aire retroceda e escape, ou cunha serie de foles manexados polo cóbado libre do intérprete. No extremo superior atópase un tubo de insuflación (soprete ou portavento) cunha válvula que pecha o aire no odre, do cal saen os borbóns ou roncóns -que emiten habitualmente a fundamental e a quinta, ou ben permanecen separados por oitavas- destinados á emisión da nota pedal, característica destes instrumentos. O tubo melódico, denominado popularmente tubo punteiro, está alimentado polo aire almacenado no odre, que o músico oprime co brazo. Polo xeral, a madeira dos tubos adoita ser de buxo.\n\nNota de alcance: A etimoloxía da palabra procede do gótico \"gaits\", \"cabra\", xa que o depósito estaba xeralmente confeccionado cun pelexo deste animal. Aínda que a gaita adquirise desde os seus inicios un carácter pastoril, sendo especialmente numerosas as súas representacións en temas como o do Nadal, foi tamén apreciado na corte (por exemplo a de Pedro o Cerimonioso (1345-1381)). Tamén no século XIV, en Irlanda e Inglaterra a gaita convértese nun instrumento moi popular grazas ao influxo céltico, ata adquirir un carácter marcadamente nacional. Algo máis tarde asentaríase en Escocia, en especial durante o reinado de Xacobe I (1394-1437), onde xorden as primeiras gaitas con dous ou tres bordóns, un de cuxos modelos ía provisto de fol. Paulatinamente, a gaita foi considerada un instrumento de rango inferior e o seu destino foi a música popular, tal e como sucede na actualidade, sempre unido á festividade. Na antiga asociación entre a música e o pecado, a súa identificación coa opulencia e o exceso, moi frecuente na Idade Media, a gaita ocupou un lugar destacado. O \"Diccionario de autoridades\" di que o gaiteiro, ademais de ser o que ten por oficio tocar a gaita, é un adxectivo que equivale a \"alegre, sobresaliente y que da golpe a la vista\"."}
{"id": 1185957, "term": "Biniou", "prompt": "Explica o significado de \"biniou\".", "output": "Pequena gaita bretoa de fol con tubo melódico, bordón e boquilla. Este tipo de instrumento tócase nunha combinación coa bombarda.\n\nNota de alcance: É característica do norte de Gran Bretaña, e ten como variantes as gaitas denominadas \"biniou bihan\" ou \"biniou kotz\", pequena e cun único bordón de lingüeta batente dobre; e \"biniou bras\", de superior tamaño e similar á gaita escocesa, con tres bordóns."}
{"id": 1212035, "term": "Bordón", "prompt": "Explica que significa \"bordón\".", "output": "Na gaita, e por extensión na cornamusa, tubo de sección cilíndrica con lingüeta batente simple que carece de orificios, polo que só chega a emitir unha nota pedal de forma continua. Pode estar afinado por encima ou por debaixo do punteiro, que toca a melodía, por quintas ou oitavas."}
{"id": 1185960, "term": "Gaita galega", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"gaita galega\"?", "output": "Tipo de gaita máis estendida en España. A gaita galega distínguese por catro elementos principais: o fol ou depósito de aire (bolsa ou fol no que van inseridos todos os tubos sonoros), os tubos ou pezas de madeira inseridas nel a través das \"buxas\" (pequenos corpos cilíndricos ás que se cose a pel do fol), as lingüetas ou canas que poden ser simples (\"pallón\") ou dobres (\"palleta\"), e o vestido (funda de liño, estopa ou outros tecidos máis finos como o veludo cos que se recobre o fol)."}
{"id": 1185958, "term": "Highland bagpipe", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"highland bagpipe\"?", "output": "Tipo de gaita de fol característica das \"highlands\" (terras altas) escocesas. Caracterízase por ter un punteiro de dobre lingüeta e tres bordóns de lingüeta simple.\n\nNota de alcance: A primeira documentación certeira sobre elas data do século XVI. Na actualidade considérase o instrumento nacional escocés. O xénero musical clásico deste tipo de instrumento é o \"pibroch\"."}
{"id": 1212036, "term": "Punteiro", "prompt": "Cal é o sentido de \"punteiro\"?", "output": "Na gaita, e por extensión na cornamusa, tubo melódico de sección cónica unido ao odre ou vexiga. Adoita ter sete buratos anteriores e un posterior. Polo xeral, a madeira dos tubos adoita ser de buxo. Diferénciase do bordón, en que produce unha soa nota."}
{"id": 1185959, "term": "Union pipe", "prompt": "Que significa \"union pipe\"?", "output": "Tipo de gaita de fol popular irlandesa, en uso durante o século XVIII. Caracterízase por incluír tres tipos de tubos: un de dobre lingüeta, con chaves; tres bordóns de lingüeta simple; e tres ou catro reguladores, que producen acordes cando se abren. O tubo melódico, que adoita superar os 50 cm de lonxitude, conta con oito orificios, é de dobre cana e termina cun pavillón.\n\nNota de alcance: Xeralmente, este tipo de gaita adóitase tocar en lugares pechados."}
{"id": 1212037, "term": "Heckelfón", "prompt": "Que quere dicir \"heckelfón\"?", "output": "Instrumento aerófono de madeira, trade ou tubo cónico e dobre lingüeta batente dobre. Mide ao redor dos 140 cm de lonxitude e para tocalo mantense apoiado no chan cunha pica. Este aerófono é similar ao óboe baixo (ou barítono) en tesitura e construción, pero conta cun trade máis amplo e produce un timbre máis próximo ao do fagot ou do saxofón que ao son de \"corno inglés\" dos óboes graves. O instrumento ten un pavillón en forma de bulbo que, na súa parte inferior, adoita contar cun soporte para apoialo no chan.\n\nNota de alcance: O \"heckelfón\", inventado pola firma de Wilhelm Heckel, de Biebrich, en 1904, construíuse orixinalmente en tres tamaños, pero só se utilizou de maneira habitual o baixo (afinado en do [1], cun rexistro da [1] a sol [4]). Entre as obras nas que foi utilizado atópase \"Salome\" (1905) de Richard Strauss (1864-1949)."}
{"id": 1184948, "term": "Helicón", "prompt": "Con que significado se emprega \"helicón\"?", "output": "Instrumento aerófono circular de gran tamaño, cuxo nome provén do seu enroscamento circular (en grego \"helikos\", sinuoso). Chamado tamén trompa de cabalería, o helicón enroscábase ao redor do corpo apoiándoo sobre o ombreiro esquerdo e baixo o brazo dereito, o que permitía tocalo comodamente cunha man.\n\nNota de alcance: O helicón constrúese por primeira vez en Rusia cara a 1845. Ignaz Stowasser, de Viena, fabricou en 1849 tamaños en fa, mi bemol e si bemol. Posteriormente, fabricouse en todos os tamaños, ás veces con tubos non funcionais, gozando de gran popularidade nas bandas europeas e americanas."}
{"id": 1194474, "term": "Lur", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"lur\"?", "output": "Instrumento aerófono tradicional dinamarqués, empregado polos viquingos na Idade do Bronce. Fundido en bronce, de corpo angosto e dotado de certa conicidade, ten un brazo en forma de \"S\", lixeiramente en espiral, a forma lembra ao cairo do mamut. Unha das súas características máis destacadas radica no seu plano e ornamentado pavillón, en forma de prato, que, na parte exterior, posúe unha serie de protuberancias semiesféricas (polo xeral oito, distribuídas de xeito circular) que lle confiren un carácter singular. A posición do seu tanxdo obrigaba a suxeitar o corpo instrumental coas dúas mans; a esquerda colocábase preto da boquilla, a uns 20 cm, mentres que a dereita, en alto, emprazábase como apoio a uns 40 cm do pavillón. O percorrido do instrumento, partindo da boquilla, trazaba a súa curva por detrás da cabeza do músico ata saír frontalmente por encima deste, a uns 30 cm do ombro. Os exemplares de maior lonxitude oscilaban ao redor dos 200 cm\n\nNota de alcance: O instrumento tivo sobre todo unha finalidade bélica e de sinais, aínda que tamén participou nas cerimonias de culto. Estendeuse por Europa entre os séculos X e V a. C. Redescubriuse en 1797 e denominouse \"lur\", unha antiga palabra escandinava que significa \"corno de sinais\". A maior parte destas trompas nórdicas foron atopadas, especialmente a partir do século XIX, en Dinamarca e nas costas occidentais do Báltico. Aínda que tamén foi coñecido en Noruega e Suecia, hoxe constitúe un emblema nacional dinamarqués."}
{"id": 1194742, "term": "Melodeón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"melodeón\"?", "output": "Instrumento aerófono similar ao acordeón, cuxo son se produce mediante a vibración dunhas lingüetas libres que reciben unha masa de aire posta en movemento pola expansión ou compresión dos foles. As versións melloradas do instrumento producen a mesma nota nos dous procesos. A masa de aire contrólase mediante botóns: a melodía interprétase no manual dereito, mentres que o esquerdo proporciona o acompañamento."}
{"id": 1184825, "term": "Mélophone", "prompt": "Define \"mélophone\".", "output": "Órgano de lingüeta en forma dunha gran guitarra ou zanfona, inventado en Francia en 1837. Collendo o instrumento horizontalmente, o intérprete manexaba o teclado de botóns coa man esquerda, á vez que introducía aire no fol empuxando e tirando dunha manivela coa man dereita."}
{"id": 1011062, "term": "Óboe", "prompt": "Explica que significa \"óboe\".", "output": "Instrumento aerófono de trade ou sección cónica, con pavillón acampanado e lingüeta batente dobre. O óboe moderno componse dun tubo cónico recto, duns 60 cm de lonxitude, dividido en tres partes que encaixan entre si: o corpo superior, o interior e o pavillón, pouco pronunciado. O óboe dispón de buratos simples e dun elaborado sistema de chaves, varas e aneis.\n\nNota de alcance: O termo procede do francés \"hautbois\", a devandita terminoloxía comezou a normalizarse a principios do século XVI, aínda que aínda conviviu coas antigas grafías \"auxbois\", \"haultboys\", \"hauboys\", \"haulxbois\". Con todo, o valor deste vocábulo foi inicialmente xenérico e aínda no século XVII facía referencia ás chirimías. A voz pasou ao castelán no século XVIII como \"ubué\", \"obué\" e \"óboe\". O óboe propiamente dito foi unha creación barroca moi específica, nacida na Francia de mediados do século XVII e que con respecto ao seu antecesor, o modelo que Michael Praetorius clasificase como \"Discant Schalmey\" (duns 66 cm de lonxitude), difire na posesión de chaves, menor diámetro dos orificios de dixitación, lingüeta máis longa e ancha- aínda que máis estreita que a actual, aproximadamente 1 ou 2 mm-, un tímido pavillón e, finalmente, por estar constituído por tres pezas, ao contrario que a chirimía, elaborada nun só bloque. O óboe foi un instrumento permanente da orquestra desde a época de Bach, Händel, Vivaldi e Scarlatti. Tamén foi importante na música solista e de cámara. Durante o Romanticismo e no século XX creouse un valioso aínda que limitado repertorio."}
{"id": 1194654, "term": "Corno inglés", "prompt": "Dame a definición de \"corno inglés\".", "output": "Membro grave da familia do óboe, afinado unha quinta por debaixo deste. Está composto por un tubo que mide 80 cm e rematado por un pavillón en forma de pera, pavillón \"periforme\", (mentres que o do óboe é lixeiramente acampanado). Isto fai que o timbre do corno inglés sexa bastante máis suave e doce, incluso máis melancólico, que o do óboe. O corno inglés é un instrumento transpositor (instrumentos cuxos sons están escritos a altura diferente dos seus sons \"reais\"), óboe contralto, afinado en fa e extensión de mi2 a la4, que soa unha quinta por baixo da notación escrita.\n\nNota de alcance: A procedencia da súa denominación é ambigua, xa que o instrumento parece non ser orixinal de Inglaterra, nin ser un corno (todo instrumento da familia da trompa). O seu corpo curvo, de madeira e non de metal como pode suxerir o seu nome, fixo pensar que a denominación de \"corno inglés\" (\"cor anglais\") respondía a unha corrupción de \"cor anglé\", corno angulado. Outra das hipóteses suxire que se debeu á súa analoxía cunha trompa inglesa semicircular de caza. O \"corno inglés\" propiamente dito difundiuse cara a 1720, momento a partir do cal foi progresivamente mellorado. A idea de curvar o seu corpo- que podía ter ata 85 cm de lonxitude- para facilitar o seu tanxido, adoita atribuírse ao oboísta de Bérgamo Giuseppe Ferlendis (1755-1802). En 1839 Henri Brod fabricou o modelo actual. O \"corno inglés\" desenvolveuse a partir do cedo \"óboe da caccia\" (séculos XVII-XVIII), que se asociou ao corno pola súa forma parecida. Durante o século XIX dobrouse nun ángulo, xa que o instrumento era demasiado longo para tocalo con comodidade. O pavillón bulboso tamén se tomou do \"óboe da caccia\". Dentro da orquestra o corno inglés fai ocasionalmente o papel de terceiro óboe."}
{"id": 1190567, "term": "Duduk", "prompt": "Explica o significado de \"duduk\".", "output": "Óboe rústico, propio de Armenia e Turquía, de oito orificios e corpo cilíndrico de madeira que pode alcanzar unha lonxitude de 40 cm. Ten unha lingüeta dobre de gran tamaño que produce un harmonioso son controlado coa respiración e a presión dos beizos.\n\nNota de alcance: O \"duduk\", que de modo habitual se constrúe con madeira de pereira ou nogueira, ten nos seus exemplares feitos con albaricoqueiro un engadido á súa tradición máis xenuína, que enlaza a madeira desta árbore coas antigas tradicións míticas do monte Ararat. A súa lingüeta permite unha lixeira modificación de altura sonora grazas á inserción dunha especie de variña móbil. Propio da cultura musical armenia está estendido, con todo, por toda a zona caucásica e Anatolia. Parte do seu repertorio está tomado dos cantos litúrxicos que conforman os Sharagan, coñecidos desde o século VII, en cuxa creación interviñeron, entre moitos outros, músicos e teólogos como Grigor Naregazi (951-1172). Así mesmo sonlle propias as danzas e cancións amorosas denominadas \"ashug\", que eran cantadas nos séculos XVI e XVII."}
{"id": 1212039, "term": "Óboe d´amore", "prompt": "Dame a definición de \"óboe d´amore\".", "output": "Variedade de óboe de tudel curvo, pavillón piriforme truncado e un corpo de maior lonxitude que a do óboe usual (uns 10 cm máis). Afinado na, con extensión desde la bemol a mi [3], soa unha terceira máis baixo que o óboe soprano.\n\nNota de alcance: Xorde no primeiro terzo do século XVIII e é especialmente utilizado por Johann Sebastian Bach (1685-1750) nun bo número de cantatas, tanto sacras como profanas. Despois da súa morte, a participación do óboe d´amore decrece notablemente."}
{"id": 1212038, "term": "Óboe da caccia", "prompt": "Explica que significa \"óboe da caccia\".", "output": "Primitivo corno inglés, constitúese como unha variante do óboe soprano a finais do século XVII. De corpo recto e campá piriforme, moi parecida á do óboe d´amore, foi en realidade un óboe tenor. Compúñase dun corpo de arredor de 90 cm e un tudel prolongado e curvo onde se aloxaba a lingüeta. Tiña seis orificios de dixitación, o terceiro e cuarto dobres. Debido á súa primitiva lonxitude, o seu corpo empezou a curvarse nas primeiras décadas do século XVIII a fin de facilitar o seu tanxido.\n\nNota de alcance: Pola súa característica sonoridade, foi moi requirido na música escénica de mediados do século XVIII."}
{"id": 1185012, "term": "Óboe popular", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"óboe popular\"?", "output": "Tipo rudimentario de óboe que conservan algúns folclores europeos e cuxo uso é frecuente en festas aldeás, nas cales a súa sonoridade aguda sobresae por encima dos demais instrumentos cos que normalmente se agrupa."}
{"id": 1185016, "term": "Bombarda", "prompt": "Explica o significado de \"bombarda\".", "output": "Óboe popular típico de Bretaña (Francia), está composto por un corpo cónico de ébano con sete buracos e, ás veces, unha chave adicional. O instruínte, considerado como un baixo da chirimía, non adoita superar os 30 cm de altura. A súa lingüeta dobre, que na actualidade é de cana, facíase antes de corno.\n\nNota de alcance: A bombarda, desenvolvida a partir do século XIV, é probable que fose denominada en Castela \"albogón\", como sinónimo da \"xelamía\" coñecida en Cataluña. Algúns autores, consideran que o seu nome está asociado á máquina militar usada antigamente, dada a súa aparencia similar, aínda que a súa denominación procede do latín \"bómbos\", que indicaba de maneira específica un son ou un zunido grave, de aí \"bomba\", \"máquina para elevar a auga\", en uso xa durante o século XV."}
{"id": 1185017, "term": "Tenora", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tenora\".", "output": "Óboe popular típico do folclore catalán. A tenora presenta un corpo cónico e unha construción máis elaborada que o resto de óboes populares, xa que conta cun sistema completo de chaves ademais de buratos dixitais.\n\nNota de alcance: Está afinada en si bemol e desempeña a función de tenor, participando como instrumento solista na cobla por pares para interpretar a sardana."}
{"id": 1185018, "term": "Tible", "prompt": "Cal é o sentido de \"tible\"?", "output": "Óboe popular típico da cobla catalá, de sonoridade aguda e extremadamente penetrante. O \"tible\" consta dunha boca superior cónica, con terminación plana e unha perforación central, así como de tres corpos tubulares. O corpo superior está separado por dous aneis de ósos e leva dous buratos e catro chaves, dúas horizontais e dúas verticais. O corpo intermedio, encaixado no anterior, ten tres buratos de distinto tamaño e unha serie de chaves metálicas. O corpo inferior termina en forma de campá e presenta catro buratos de gran tamaño -dous anteriores e dous posteriores-, así como un aplique metálico."}
{"id": 1182464, "term": "Órgano de boca", "prompt": "Cal é a definición de \"órgano de boca\"?", "output": "Instrumento aerófono característico do Extremo Oriente. O órgano de boca constitúe o primeiro aerófono cuxo funcionamento se baseou no principio da lingüeta libre. O instrumento consta de tres elementos: un depósito de aire, uns tubos fixados nel e unhas lingüetas metálicas no extremo inferior dos devanditos tubos. O depósito é unha especie de cámara de aire en forma de cabaza, de madeira labrada ou de marfil; presenta unha boquilla lateral -un tubo curto en forma de pescozo de oca- ou simplemente un tubo recto de bambú. Os tubos teñen distinta lonxitude (entre 10 cm e 14 cm de altura) e o seu número varía duns modelos a outros, aínda que polo xeral adoitan estar comprendidos entre os seis e os dezasete. Todos eles están unidos verticalmente e inseridos na parte superior da cámara de aire. Cada un leva un pequeno orificio e unha estreita fenda situada preto do extremo superior. No extremo inferior dos tubos hai lingüetas moi finas e sensibles de cobre ou de latón.\n\nNota de alcance: A súa invención é atribuída ao emperador chinés Nyu-Kwa, no III milenio a. C., pero a substitución da lingüeta de cana pola metálica, segundo algúns autores, remóntase ao 2700 a. C."}
{"id": 1182466, "term": "Khene", "prompt": "Cal é a acepción de \"khene\"?", "output": "Órgano de boca coñecido como instrumento nacional de Laos, aínda que tamén se pode atopar no norte de Birmania. O \"khene\" presenta unha dobre fila de tubos de bambú paralelos, unidos no centro por unha cámara de aire que ten o orificio polo que se sopra e que forman unha rede plana dunha lonxitude que oscila entre un e tres metros. Esta rede pasa a través dunha cámara de aire bastante estreita e construída, polo xeral, con madeira labrada ou marfil. O número total de tubos, xeralmente catorce ou dezaseis, pode chegar ata os vinte e seis. Cada tubo contén unha lingüeta batente simple, cuneiformes, que vibra cando se pecha o burato lateral do tubo e o aire pasa por ela.\n\nNota de alcance: O son sostense ao soar, tanto cando se sopra como cando se aspira. Pode tocar melodías e acordes ao mesmo tempo. Considérase un precursor do órgano de occidente."}
{"id": 1182563, "term": "Sho", "prompt": "Explica o significado de \"sho\".", "output": "Harmónica de tubos xaponesa ou órgano de boca moi similar ao \"sheng\" chinés. Utilízase na música \"gagaku\"."}
{"id": 1011065, "term": "Orlo", "prompt": "Cal é a definición de \"orlo\"?", "output": "Instrumento aerófono de dobre lingüeta, provisto de cápsula. Presenta unha trade cilíndrica estreita e ten a forma da letra \"J\". Os de maior tamaño contaban con chaves, xeralmente protexidas cunhas cubertas metálicas perforadas. Na curva do tubo existen buratos de afinación que non se tapan cos dedos.\n\nNota de alcance: Covarrubias (1611) sinala que é un \"instrumento músico de boca en forma de caxato, e porque as orlas van dando voltas, este instrumento chamouse orlo, por ser volteado\". O \"Dicionario de autoridades\" dá por válida a proposta de Covarrubias. Pola súa banda, o Dicionario da Real Academia da Lingua Española incorpora o termo, aínda que a definición non é correcta ao describilo como un \"óboe rústico usado nos Alpes, duns dous metros de longo, boca ancha e encurvada e son intenso e monótono\". Hoxe, algunhas fontes aceptan en castelán o termo de \"cromorno\", con todo, as referencias históricas atopámolas baixo a denominación de \"orlo\". Unha das primeiras fontes da voz refírese a un documento de 1550 relacionado co ministril deste instrumento, Tomás López, que prestaba os seus servizos na catedral de Toledo. Tamén no inventario de María de Hungría (1556), conservado no Arquivo de Simancas."}
{"id": 1194467, "term": "Pungi", "prompt": "Que quere dicir \"pungi\"?", "output": "Instrumento aerófono hindú composto por dous tubos de cana ou planta de pantano chamada \"jivala\", pegados o un ao outro e inseridos nunha cabaza con forma de lámpada. A boquilla atópase no extremo máis pequeno da cabaza. Un dos tubos é un bordón que emite unha única nota, mentres que o outro, provisto de sete buratos, que se poden axustar con cera de abellas, produce a melodía.\n\nNota de alcance: O \"pungi\" é o instrumento dos encantadores de serpes hindús e utilízase moito na música folclórica."}
{"id": 1194743, "term": "Sarrusófono", "prompt": "Define \"sarrusófono\".", "output": "Instrumento aerófono de metal de tubo cónico con válvulas e lingüeta dobre.\n\nNota de alcance: O \"sarrusófono\" débelle o seu nome ao director de banda musical francés W. Sarrus, quen en 1856 creou un deseño para construír o instrumento en varios tamaños, desde o soprano ata o contrabaixo. É habitual nas bandas militares, pero tamén se utiliza esporadicamente na orquestra sinfónica como substituto do contrafagot."}
{"id": 1011067, "term": "Saxofón", "prompt": "Que significa \"saxofón\"?", "output": "Instrumento aerófono metálico de trade cónico, chaves e lingüeta batente simple. O saxofón componse de cinco partes, tres das cales forman unha peza única: o corpo, a culata e o pavillón; as outras dúas son móbiles: a boca encaixa no extremo superior do instrumento, mentres que a lingüeta vai suxeita nunha boca de clarinete mediante parafusos. A parede do saxofón está aberta en tres grandes buratos que se tapan mediante os pratos e as chaves adecuados. Desde o principio estes instrumentos construíronse adoptando dúas formas: os saxofóns máis pequenos, que se constrúen cunha forma recta; e os máis grandes, que contan cun pavillón dobrado cara ao intérprete.\n\nNota de alcance: Ao saxofón pódeselle considerar como unha fusión de clarinete e de óboe, distinguíndose do primeiro por producir un segundo rexistro ao realizar o tránsito de harmónico. Escríbense en clave de sol e teñen unha extensión do si bemol2 a fa5. Os distintos modelos inclúen: sopranino en mi bemol, soprano en si bemol, contralto en mi bemol, contrabaixo en mi bemol e subcontrabaixo en si bemol. O saxofón foi inventado por Adolphe Sax en 1841, en Bruxelas, patentándoo cinco anos despois, unha vez establecido en París. O instrumento utilizouse profusamente no jazz e na música popular, así como nas bandas militares e noutros grandes conxuntos de vento. Tamén se usa, en certa medida, na música orquestral e de cámara. Na orquestra sinfónica, o saxofón foi utilizado por primeira vez por Bizet, na súa música para \"L´arlésienne\" (1872)."}
{"id": 1182953, "term": "Sordone", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"sordone\"?", "output": "Instrumento aerófono de dobre lingüeta descrito a comezos do século XVII por Michael Praetorius. Posúe unha trade cilíndrica e dous condutos paralelos dentro da mesma peza de madeira."}
{"id": 1194468, "term": "Surna", "prompt": "Dame a definición de \"surna\".", "output": "Instrumento aerófono tradicional turco, composto por un tubo cónico con diversos buratos na súa parte anterior, un na posterior e tres máis no pavillón acampanado. Ademais, leva inserido un tubo de diámetro estreito chamado \"baslik\". Na súa parte superior, hai un cono de metal fixo que inclúe un disco para apoiar os beizos e unha lingüeta libre. O instrumento recibe varios nomes segundo as diferentes zonas de Oriente Medio. Está fabricado dunha soa peza de madeira de ameixeira ou nogueira. A súa lonxitude varía entre 20 cm e 60 cm. Ten sete buratos para os dedos e o seu son é forte e penetrante. A súa extensión é de ao redor dunha oitava, pero pode aumentarse ata dúas. O \"surna\" tócase xeralmente xunto a un tambor (o \"davul\") en pezas de música folclórica, de danza ou militar.\n\nNota de alcance: A orixe da música árabe remóntase ás tribos nómades dos beduínos do século II a. C. Os seus cantantes e poetas legaron unha rica tradición en ritos, cancións, danzas e rituais de maxia. O estilo de canto \"huda\" (entoacións e compases que marcaban o ritmo das caravanas) datan daqueles tempos, do mesmo xeito que os cánticos funerais buka. A música e o texto estaban intimamente relacionados, os seus ritmos eran sinxelos e o rango de extensión das súas melodías non superaba unha cuarta, aínda que as escalas eran microtonais, a diferenza das escalas tradicionais da música occidental."}
{"id": 1011068, "term": "Trombón", "prompt": "Con que significado se emprega \"trombón\"?", "output": "Instrumento aerófono de metal, descendente da bucina romana, longo e estreito e cos extremos dobrados para solaparse no centro. A sección resultante en forma de \"U\" é unha vara telescópica cilíndrica que comeza na boquilla. O instrumento consta dun longo tubo, cunha parte móbil que entra e se desliza pola outra, que permanece inmóbil; é un tubo cilíndrico que se fai cónico a partir do lugar no que se introduce a vara, ensanchándose nun pavillón parecido á trompeta. Os trombóns adoitan ser de latón (ás veces recubertos de níquel ou prata), pero tamén se fabricaron en prata alemá (alpaca) e, máis raramente, en cobre. Na actualidade, utilízanse na vara aliaxes especiais de cromo para diminuír a fricción. A boquilla é unha copa moderadamente profunda, cuns ombreiros pronunciados aínda que redondeados na xunta coa trade.\n\nNota de alcance: O trombón desenvolveuse a partir das grandes trompas da familia da trompeta. Na Idade Media coñecíaselle a estes instrumentos co nome de \"sacabuche\". O trombón apareceu en Europa durante os séculos XV e XVI. Segundo Praetorius, a finais do século XVI existían catro membros da familia do trombón, aumentando este número a cinco durante o século XVII: soprano, contralto, tenor, baixo e contrabaixo. Hoxe en día só se utilizan o tenor e o baixo, a miúdo combinados nun instrumento que se sitúa entre os dous rexistros."}
{"id": 1016371, "term": "Sacabuche", "prompt": "Que quere dicir \"sacabuche\"?", "output": "Instrumento aerófono barroco equivalente ao antigo trombón de varas.\n\nNota de alcance: O termo \"sacabuche\" está composto polos verbos \"saquear\", \"tironear\" e \"router\" \"pór cara a\" (con anterioridade este vocábulo aplicouse á arma empregada nas accións de asalto, consistente nunha especie de gancho utilizado para descabalgar o xinete inimigo). En Francia áchanse diversas grafías, como \"saquebute\" e \"saicqboute\". Joan Coromines (1954) indica como a primeira documentación castelá a \"Crónica del condestable Miguel Lucas\" (1470). O termo trombón non comezará a utilizarse de modo xeneralizado ata mediados do século XVIII. O verdadeiro impulso do sacabuche tivo lugar en Italia, especialmente a partir do século XVI, onde se crearon un gran número de agrupacións de cornetas e sacabuches con actuacións en diferentes concertos (Concerto Palatino della Signora di Bologna), tradición que continuou ata o século XVIII. Henrique VIII de Inglaterra (1491-1547) tivo ao seu servizo dez músicos de sacabuche, instrumento que incrementou a súa presenza na vida musical inglesa ata atopar no século XVII un tratamento especial por parte de compositores como John Adson."}
{"id": 1182910, "term": "Trompa", "prompt": "Que significa \"trompa\"?", "output": "Instrumento aerófono de metal que ten unha boquilla semiesférica e pancas de válvulas na parte alta. O son prodúcese pola vibración dos labios e a intensidade do sopro. Está construído cun tubo cónico, duns 35 cm de diámetro e enrolado en forma de espiral. O tubo remata nun pavillón en forma de campá. A parte central ocúpana tres ou catro válvulas, xeralmente xiratorias. Aínda que normalmente forma parte das bandas, tamén se pode tocar en conxuntos de música de cámara como os quintetos de vento e de metal.\n\nNota de alcance: A amplitude deste termo permite tomalo, desde o punto de vista histórico, como sinónimo de \"corno\", \"buguina\" e mesmo \"bucina\", \"trompeta\" e en ocasións \"anafil\". Da mesma forma, ao aludir a certos instrumentos da Antigüidade, como a \"bucina\", o \"Cornu\" ou a tuba, moitos historiadores tomaron nas súas traducións o nome xenérico de \"trompa\" para a súa identificación. A calidade xenérica deste vocábulo vén dada por ser unha voz onomatopeica, que é común a todos os romances de Occidente e que á súa vez influíron noutras linguas, como é o caso gaélico de \"tromb\". En numerosas ocasións, a palabra \"trompa\" asociouse aos grandes aerófonos que aparecen con asiduidade nas representacións medievais da Natividade, da Anunciación e do Xuízo Final, ás veces en forma de gran corno, outras a modo de tuba, ou ben cun formato imaxinario, como se poderá testemuñar no século XVI entre os artistas manieristas e tamén con profusión no século XVII, onde adoita representarse en mans de anxos (gravados de José Ribeira (1591-1652). Por outra banda, a súa vinculación á figura alegórica da Fama constitúe un lugar común: a trompa é utilizada por innumerables poetas, case sempre en composicións de carácter panexírico (Luís de Góngora nos sonetos dedicados ao marqués de Ayamonte, a don Antonio Venegas, bispo de Pamplona, ou a don Francisco de Padilla). Ou xa no Romanticismo con, por exemplo, Manuel José Quintana (1772-1857) no seu poema \"Á invención da imprenta\". Son tamén moitas as referencias do instrumento en relación co deus Marte e, por tanto, coa guerra. Cesare Ripa (ca. 1560-ca. 1625) na súa \"Iconoloxía\" inclúe a trompa entre os instrumentos que leva consigo a Poesía."}
{"id": 1212183, "term": "Bucium", "prompt": "Explica que significa \"bucium\".", "output": "Instrumento aerófono moi similar á trompa alpina propio de Romanía, do que se teñen noticias desde o século XVI. Estaba formado por dúas grandes pezas de madeira recubertas con aneis de cortiza. A lonxitude dos modelos máis grandes era de 300 cm e podían ofrecer ata dezaseis harmónicos.\n\nNota de alcance: En principio o instrumento foi patrimonio dos pastores, máis tarde sería empregado na emisión de sinais, na maioría das ocasións con fins militares, así como nos toques funerarios."}
{"id": 1212184, "term": "Karnyx", "prompt": "Cal é a definición de \"karnyx\"?", "output": "Trompa de bronce de gran tamaño, cuxo uso principal foi a emisión de toques bélicos e de sinais. A lonxitude deste instrumento aerófono, que só presenta curvatura no acampanamento e na boquilla, é superior á altura dos músicos. Destaca o seu gran pavillón, cuxa iconografía representa a cabeza de animal, aínda que en orixe estivo fabricado cun gran fragmento de corno. Eran frecuentes os exemplares con cabezas de dragón ou de cabalo, aínda que tamén os había coa de lobo ou, mesmo, a do golfiño. A súa configuración, exceptuando a iconografía do pavillón, lembra a do \"littus\" romano. Trompas de similares características testemuñáronse na Dacia e nalgúns territorios da Asia Menor, en especial na antiga Paflagonia, onde os celtas deixaron o seu legado.\n\nNota de alcance: A reprodución máis coñecida do \"karnyx\" atópase nun relevo de prata (século I a. C.) que formaba parte dun caldeiro achado en 1891 ao norte de Xutlandia, coñecido como \"caldeiro de Gundestruet\" (Nationalmusep de Copenhague)."}
{"id": 1212185, "term": "Littus", "prompt": "Como se define \"littus\"?", "output": "Instrumento aerófono de orixe etrusca en forma de caxato, fabricado en bronce e emparentado pola súa natureza coa familia das trompas. Constaba dun tubo recto, case cilíndrico, próximo aos 160 cm de lonxitude. O seu corpo curvábase no extremo inferior, en forma de pipa, para terminar nun pavillón moi pouco pronunciado. Tiña unha boquilla independente ao corpo. Adoitaba tocarse xunto ao \"cornu\" e era substituto da tuba.\n\nNota de alcance: Adquire o seu nome pola semellanza que tiña co báculo dos augures, aínda que Cicerón mantén o contrario, ao afirmar que o \"littus\" de Rómulo é un bastonciño curvo e lixeiramente dobrado, que debe a súa denominación á analoxía co instrumento. Esta trompa, cuxo primeiro testemuño iconográfico data do século V a. C., foi amplamente empregado polas lexións romanas como instrumento bélico e de sinais. Así mesmo, era frecuente a súa utilización nos ritos funerarios polo seu son agudo e ferido, de aí que sexa habitual a súa representación nos sarcófagos. Durante un tempo vinculouse ao \"karnyx\" celta, aínda que non hai fontes que o testemuñen. O certo é que os etruscos tivérono como parte do seu instrumental antes de que os romanos entrasen en contacto cos pobos celtas."}
{"id": 1194744, "term": "Saxhorn", "prompt": "Cal é o sentido de \"saxhorn\"?", "output": "Instrumento aerófono de metal de tubo cónico cun pavillón acampanado de anchura media. O instrumento foi inventado polo fabricante belga Adolphe Sax cara a 1840. Ao contrario que noutros instrumentos de metal, a súa boquilla ten forma de funil e non de copa. Sax mellorou o deseño do \"saxhorn\" respecto doutros instrumentos contemporáneos, ao engadirlle un sistema máis efectivo de chaves e válvulas. A familia orixinal do \"saxhorn\" dispón de sete tamaños, pero expandiuse para incluír máis modelos, cuxo deseño polo xeral se baseaba na forma dun pavillón apuntado cara a arriba en ángulo recto respecto da boquilla.\n\nNota de alcance: A grande autoridade de Sax fixo que o \"saxhorn\" fose aceptado polas bandas militares francesas. Os cambios no seu deseño, posteriores á morte de Sax, fixeron que se converta nun instrumento case idéntico ao \"Flügelhorn\" alemán."}
{"id": 1184949, "term": "Eufonio", "prompt": "Dime cal é a definición de \"eufonio\".", "output": "Instrumento derivado do \"saxhorn\" francés que adquire a súa forma actual cara a 1840. O \"eufonio\" é un instrumento aerófono de metal da familia da trompa, utilizado nas agrupacións instrumentais de metal. Diferénciase do \"flügelhorn\" baixo no seu maior diámetro. Ten un tubo ancho con válvulas, afinado cun son máis potente, aínda que menos nobre, que os instrumentos de buraco máis estreito. Polo xeral constrúese afinado en si bemol, aínda que tamén os hai en do. A súa música escríbese en clave de fa.\n\nNota de alcance: O \"eufonio\" ou bombardino foi inventado pola firma Sommer, de Weimar, en 1843 e empregouse nas bandas militares alemás e rusas. Máis tarde, foi adoptado polo exército estadounidense. Tamén adoita ter ao seu cargo partes solistas."}
{"id": 1184951, "term": "Eufonio de pavillón dobre", "prompt": "Con que significado se emprega \"eufonio de pavillón dobre\"?", "output": "Variante de eufonio que combina no mesmo instrumento un bombardino e un trombón de válvulas. Unha cuarta ou quinta válvula serve para pasar dun instrumento a outro.\n\nNota de alcance: Este tipo de instrumento constrúese por primeira vez en Europa a mediados do século XIX. Nos Estados Unidos, o eufonio ou bombardino de dobre pavillón fabrícase desde a década de 1880 ata ben entrado o século XX."}
{"id": 1182911, "term": "Trompa alpina", "prompt": "Cal é o sentido de \"trompa alpina\"?", "output": "Longa trompa de madeira ou casca característica das rexións alpinas e de Centro Europa, aínda que probablemente data de épocas anteriores. A pesar de que a súa fabricación pode adoptar distintas formas, xeralmente preséntase recta e cun pequeno pavillón curvado cara a arriba en forma de pipa, aínda que tamén se pode atopar en forma de \"S\". A súa lonxitude varía de 1,5 a 4 m. A trompa alpina está provista dunha boquilla plana de madeira ou de metal.\n\nNota de alcance: A trompa alpina, tamén chamada corno alpino ou trompa dos Alpes, caracterízase por ser un instrumento pastoril. Hoxe constitúese como un emblema do folclore alpino, no que son coñecidas unhas sinxelas melodías para este aerófono chamadas \"ranz des vaches\" (ranz de vacas), sendo empregadas para chamar as reses. Cando se toca, o pavillón apóiase sobre o chan ou sobre unha caixa de madeira duns 40 cm que posúe unha pequena abertura, duns 10 cm, que contribúe a reforzar o son do instrumento e a modificar o seu timbre. Orixinariamente estaba construída por dous ou tres bloques de madeira sobre as que se enrolaban cascas tenras en espiral. Tanto Curt Sachs (1930) como Anthony J. Baines (1984) indican unha afastada referencia de Tácito (ca. 55-ca. 117) a un \"cornu alpinus\". Con todo, as primeiras referencias relativas á trompa alpina propiamente dita datan do século X, sinaladas por Ekkehard, monxe do mosteiro de Saint-Gall, aínda que o seu uso non se xeneralizará ata o século XIII."}
{"id": 1182912, "term": "Trompa rusa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"trompa rusa\".", "output": "Trompa de caza metálica, recta ou lixeiramente curva, dunha lonxitude que vai de 30 cm a 2 m."}
{"id": 1011069, "term": "Trompeta", "prompt": "Explica o significado de \"trompeta\".", "output": "Instrumento aerófono, normalmente de metal soprano formado por un tubo cilíndrico ou parcialmente cilíndrico de 1,4 m de lonxitude, dobrado dúas veces nunha estreita forma rectangular duns 35 cm de longo. Iníciase cunha boquilla en forma de copa ou semiesférica e inclúe tres válvulas para determinar a afinación. Na actualidade, as máis habituais son en do e en si bemol, cunha extensión de dúas oitavas e unha sexta, que se engaden á \"piccolo\" (trompeta afinada en si bemol) fa ou re; e a baixa en do a si bemol. É un instrumento transpositor agás os modelos en do. A extensión máis característica é de do3 a do5. A partir de 1900, a maioría das partes están escritas para trompeta en si bemol, que soa un ton máis grave ou en do. A maior parte das trompetas fabrícanse na actualidade en latón, ben lacado ou recuberto de prata, níquel ou, de maneira menos usual, de ouro.\n\nNota de alcance: O termo procede, segundo sinala Joan Coromines (1954), do francés \"trompette\" ou do catalán \"trompeta\", derivados de \"trompe\" e \"trompa\" respectivamente, diminutivos coñecidos desde o século XIV. En castelán será de uso corrente a principios do século XV, xa que con anterioridade eran usadas as voces \"trompa\" e \"anafil\". Outra vía enlaza o termo directamente ao italiano \"trombetta\". A orixe deste instrumento é moi antiga, a trompeta primitiva era coñecida en todo o mundo como un instrumento militar, de caza, pastoril, ritual e relixioso, e podía ser de óso, corno, madeira, bambú, cabaza, cortiza enrolada, arxila ou metal. A abertura para soprar atopábase no extremo máis delgado ou nun lado do instrumento. Establécese nos séculos XIV e XV, usándose como trompeta natural ata o século XVIII. A orquestral, que se usa desde comezos do século XIX, está en fa. A trompeta de varas, introducida ao redor do ano 1750, deu paso, en 1814, á de válvulas, de Friedrich Blümel e Heinrich Stölzel, permitindo a execución uniforme dunha escala cromática. Aparece por primeira vez en \"L´Orfeo\", 1607, de Claudio Monteverdi (1567-1643). Xa no século XX, o jazz contribuíu notablemente ao desenvolvemento da trompeta. En 1920 converteuse no instrumento solista por excelencia, o preferido de músicos de jazz como Louis Armstrong, Dizzy Gillespie ou Miles Davis."}
{"id": 1182476, "term": "La pa", "prompt": "Cal é a definición de \"la pa\"?", "output": "Trompeta chinesa composta por un tubo estreito, cilíndrico, curvado e de varias seccións. Este tubo ábrese nunha campá de diferentes tamaños e o seu interior adoita estar pintado de vermello."}
{"id": 1212262, "term": "Trompeta bastarda", "prompt": "Que quere dicir \"trompeta bastarda\"?", "output": "Trompeta de pólas pregadas, provista dunha boquilla deslizable unida a un carril, de ata 40 cm de lonxitude, que penetraba na sección do instrumento. O alongamento e recollemento da trompeta permitía obter numerosos sons intermedios dos harmónicos naturais, de aí o seu cualificativo de \"bastarda\", que atende á súa capacidade de produción de sons harmónicos, que non eran propios da trompeta natural ou italiana. O tanxedor debía suxeitar a devandita embocadura coa man esquerda e exercer presión cara aos labios; a man dereita estaba destinada a mover o corpo instrumental.\n\nNota de alcance: A trompeta bastarda, tamén chamada trompeta española, naceu a finais do século XIV, cando aínda presentaba unha rudimentaria forma en \"S\" (v. Trompeta en forma de \"S\"). Viviu o seu declive a principios do século XVII, debido sobre todo á presenza do \"sacabuche\". A pesar diso, seguiu utilizándose, con algunhas melloras, no século XVIII. A súa calidade de baixar ata tres ou catro semitóns cada nota natural, capacítana para o seu uso na música culta, especialmente a de carácter relixioso, mentres que a natural foi destinada, polo xeral, á emisión de toques heráldicos e bélicos."}
{"id": 1184975, "term": "Trompeta en forma de «S»", "prompt": "Como se define \"trompeta en forma de «s»\"?", "output": "Trompeta de cor negra e con forma de \"S\" moi pechada, tipoloxía que marca a evolución entre a trompeta recta e a moderna (tamén chamada \"trompeta de man\").\n\nNota de alcance: As primeiras aparicións deste tipo de trompeta datan de finais do século XIV."}
{"id": 1212263, "term": "Trompeta natural", "prompt": "Que significa \"trompeta natural\"?", "output": "Trompeta que só dispón das notas da serie harmónica, dividindo o seu rexistro en dous tramos: principal e clarino.\n\nNota de alcance: O uso da trompeta natural, tamén chamada trompeta italiana, xeneralizouse durante o período barroco destinándose, fundamentalmente, á emisión de toques heráldicos e bélicos."}
{"id": 1184976, "term": "Trompeta recta", "prompt": "Explica o significado de \"trompeta recta\".", "output": "Trompeta de metal de boquilla semiesférica, sección cilíndrica e pavillón final. A trompeta recta chegou a ter excesiva lonxitude, resultando pouco manexable, problema que se solucionou dobrando o tubo. A súa maior lonxitude tubular supoñía unha maior produción de harmónicos.\n\nNota de alcance: As trompetas rectas do noso romanceiro eran chamadas \"anafís\" (trompa sarracena e \"buisine\" en Francia) e chegaron a ser consideradas como emblemas de nobres e reis, portando mesmo os estandartes coas súas armas. O uso deste instrumento na Idade Media foi moi restrinxido, limitándose á música heráldica e protocolaria."}
{"id": 1011070, "term": "Tuba", "prompt": "Dame a definición de \"tuba\".", "output": "Instrumento aerófono de metal, cun tubo cónico amplamente expansivo de ata 5,5 m de longo. As tubas están envoltas polo xeral nun corpo rectangular duns 45 cm de ancho por 75 cm de alto. O extremo estreito da boquilla apunta cara a atrás, mentres que o expandido ou campá elévase por encima do corpo do instrumento ben directamente cara a arriba (nos de tesitura media ou grave) ou, con menos frecuencia, xirando cara a adiante (nos agudos). Conta con tres ou catro válvulas para a man dereita. As tubas adoitan estaren feitas en latón e xeralmente recubertas con laca ou níquel.\n\nNota de alcance: Na antiga Roma, era unha trompeta, equivalente ao \"salpinx\" grego, composta por un tubo recto de bronce ou de ferro, de 1,25 a 1,6 m de longo, provista de boquilla, cun pavillón lixeiramente acampanado. En principio, foi fundamentalmente un instrumento militar, que se tocaba nos desfiles ou nas batallas, neste caso coa emisión de toques indicando o ataque ou a retirada. Na vida civil podíase escoitar nas procesións fúnebres, nos xogos e nos combates de gladiadores, así como en rituais relixiosos, especialmente sacrificios."}
{"id": 1030026, "term": "Bombardón", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bombardón\".", "output": "Tuba militar con válvulas deseñada e fabricada na década de 1830, en Berlín, por Wieprecht e Moritz."}
{"id": 1011053, "term": "Figle", "prompt": "Cal é a acepción de \"figle\"?", "output": "Instrumento aerófono de boca, de metal contralto ou baixo, que consta dun tubo cónico dobrado de forma vertical. O figle ten unha forma alongada e estreita, de nove a doce buratos e unha chave aberta e entre oito e once chaves pechadas. Normalmente está provisto dun tudel cuxa forma varía segundo o fabricante, aínda que os redondos e elípticos son os máis frecuentes e poden incorporar unha bomba de afinación. Algúns instrumentos dispoñen dun tudel de recambio con fins de transposición. O máis utilizado destes instrumentos foi o figle baixo que se incorporou á orquestra ao redor do 1830 substituíndo ao serpentón.\n\nNota de alcance: A invención do figle, en 1817, atribúeselle ao francés Jean-Hilaire Astée (1775-1840), ao instrumento coñecéuselle co nome de \"Halary\". En España, o figle introdúcese a partir de 1828. Pasou das bandas militares á orquestra na ópera Olympie (1819) de Gaspare Spontini (1774-1815), ata a súa desaparición a mediados do século XIX, período no que é substituído pola tuba. Os modelos contralto e contrabaixo usáronse no exército ata a aparición dos fliscornos."}
{"id": 1182584, "term": "Zumbadora", "prompt": "Con que significado se emprega \"zumbadora\"?", "output": "Instrumento aerófono, do grupo dos aerófonos libres. Unha zoadora é unha peza de madeira ou óso, de distinto tamaño e forma, atada a unha corda, aínda que as máis habituais constrúense ao atar unha prancha ou obxecto plano, estreito e alongado, a unha corda para axitalo no aire, xeralmente por encima da cabeza. A zoadora adoita ter dous orificios centrais ou, menos habitual, un na parte superior polos que pasa un fío en forma paralela. Ao trenzar ou destrenzar este fío, a prancha xira e prodúcese un son semellante ao dun zunido ou berro. A altura do son tamén se pode axustar cambiando a velocidade. Xeralmente a prancha é de madeira ou óso pero tamén pode ser de pedra, metal (latón, cobre, etc.) ou cartón.\n\nNota de alcance: As zoadoras atópanse entre os mecanismos de produción de son máis antigos; datan da Idade de Pedra e son coñecidas en todo o mundo. Nas sociedades primitivas adoitaban utilizarse en relación cos ritos de iniciación, ritos funerarios, de curación ou de fertilidade e o seu son equiparábase ao dos espíritos ou ao dos devanceiros. Tamén pode servir como xoguete, fabricado de xeito caseiro cun botón fixado no centro da corda. As zoadoras en Nova Guinea, cunha lonxitude duns 50 cm, utilízanse nos ritos para inducir a concepción, nos cales as mulleres non poden participar. Cando un neno está a piques de nacer, colócase no seu berce unha zoadora nova como símbolo da conexión mítica entre o recentemente nado e os seus antepasados. En Australia, o son do instrumento asóciase cun monstro que rapta aos nenos, pero tamén cos espíritos dos mortos. Se se fai soar por riba da cabeza do cacique da tribo, crese que espanta as forzas malignas."}
{"id": 1185962, "term": "Bronzidor", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bronzidor\".", "output": "Nome co que se coñece á zoadora en Cataluña. Trátase dun instrumento de uso fundamentalmente infantil, feito dun anaco de cortiza de árbore duns 10 cm de lonxitude. Os seus ángulos son redondeados e faise virar por medio dun fío."}
{"id": 1194456, "term": "Disco zumbador", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"disco zumbador\"?", "output": "Disco de madeira, óso, papel ou plástico con dous buratos no centro polos que pasa unha corda atada nos seus extremos. Ao rotar o disco, a corda enrolase e cando esta volve ao seu estado inicial facendo virar o disco, prodúcese o zunido. Este proceso pódese repetir utilizando a inercia do disco, que volve enrolar a corda."}
{"id": 1184969, "term": "Firringila", "prompt": "Cal é a acepción de \"firringila\"?", "output": "Zoadora en forma de taboíña romboidal, típica do País Vasco, que os pastores empregaban para escorrentar os lobos."}
{"id": 1183074, "term": "Instrumento automatófono", "prompt": "Dame a definición de \"instrumento automatófono\".", "output": "Instrumento musical que se toca por si só, sen a mediación dun intérprete. Os instrumentos tamén son cualificados de automáticos se as notas se fan soar por medio dun mecanismo autónomo, mesmo se a forza motriz é proporcionada por alguén que dá voltas a unha manivela ou pisa uns pedais, ou cando se pode exercer un control sobre aspectos da música como o tempo, a dinámica ou a rexistración. Estes instrumentos poden tocarse manual ou mecanicamente."}
{"id": 1011072, "term": "Caixa de música", "prompt": "Como se define \"caixa de música\"?", "output": "Caixa que ao abrirse pon en marcha un mecanismo de resorte que fai virar unha roda dentada. As pugas accionan lingüetas que emiten sons cos que se compón unha melodía.\n\nNota de alcance: O mecanismo da caixa de música evolucionou durante a segunda metade do século XVIII na Suíza francófona, e concibiuse inicialmente para os reloxos e tabaqueiras. Nicole Frères de Xenebra (1815-1903) e outros dos seus colegas en St. Croix, ao norte de Lausana, foron destacados fabricantes de caixas de música. Os seus instrumentos consistían nun cilindro dentado de metal rotatorio e un sistema de lingüetas de metal de diferentes lonxitudes pulsadas polos dentes do cilindro. As lingüetas preparábanse para corresponder cunha nota determinada, con ou sen acompañamento. Máis tarde, o cilindro substituíuse por un disco dentado e un mecanismo de emisión de son similar. O mecanismo de discos, máis barato e máis sinxelo de cambiar (e que por tanto permitía unha maior variedade de melodías), substituíu o de cilindro a finais do século XIX. As caixas de música de disco fabricáronse por primeira vez en Leipzig, na década de 1880, por Paul Lochmann. Pouco despois, os diminutos mecanismos -xoguetes, libros, reloxos, ferramentas, xoguetes mecánicos, etc.- evolucionaron en modelos de maior tamaño, chamados \"symphonium\" ou \"polyphon\". Na actualidade estas caixas de música históricas gozan de gran consideración e os seus prezos son altos, particularmente aquelas con mecanismos de acción e discos e cilindros de reposto."}
{"id": 1185289, "term": "Cadeira caixa de música", "prompt": "Explica o significado de \"cadeira caixa de música\".", "output": "Cadeira baixo cuxo asento se oculta unha caixa de música, que se pon en marcha ao levantalo. É un moble decimonónico que estivo de moda a mediados da centuria."}
{"id": 1032545, "term": "Fonógrafo", "prompt": "Cal é a acepción de \"fonógrafo\"?", "output": "Instrumento que grava e reproduce as vibracións de calquera son nun disco ou cilindro. Como gravador, un longo tubo capta as vibracións e transmíteas a unha membrana que excita unha agulla encargada de ir marcando estrías de profundidade variable nun cilindro xiratorio recuberto de estaño ou cera. A reprodución faise por medio do proceso inverso.\n\nNota de alcance: O fonógrafo ten a súa orixe nos traballos do físico francés Léon Scott en 1857. A invención e patente de Thomas Alva Edison (1847-1931), foi case simultánea á realizada por Charles Cros (1842-1888). O fonógrafo foi utilizado, nos primeiros momentos do cine, para dotar de son sincronizado as imaxes proxectadas na pantalla."}
{"id": 1211891, "term": "Grafofón", "prompt": "Como se define \"grafofón\"?", "output": "Tipo especial do fonógrafo de Thomas Alva Edison (1847-1931). As vibracións sonoras son gravadas nun cilindro xiratorio de cera ou amberol plástico ao que se lle aplica un zafiro que, por un proceso inverso, as transmite a unha membrana que dispón dun megáfono que actúa á súa vez de amplificador."}
{"id": 1032569, "term": "Gramófono", "prompt": "Con que significado se emprega \"gramófono\"?", "output": "Instrumento automatófono que grava e reproduce as vibracións previamente marcadas nun disco xiratorio de cinc. A diferenza do fonógrafo, as estrías producidas pola vibración sonora son de similar profundidade e varían lateralmente. O gramófono está composto por unha caixa, normalmente de madeira, que contén un prato xiratorio, o brazo da agulla e unha manivela para darlle movemento. O gramófono pode ou non levar un altofalante polo que reproduce o son.\n\nNota de alcance: A súa invención débese ao físico alemán Emile Berliner (1851-1929), quen o patentou en 1887, converténdose no primeiro aparello de rexistro transversal sobre un disco. O gramófono foi utilizado nas salas do primeiro cine sonoro. Faltando un sistema de amplificación eficiente para grandes salas, o cinema sonoro non pasou de ser experimental ata que, en 1927, a Warner Bros se decidiue a comercializalo para saír da súa propia crise. Os primeiros sistemas de son cinematográfico sérvense dun gramófono sincronizado co proxector de cine a través dunhas marcas en disco e película. Aínda así, esa sincronización sempre foi difícil e non chegou a completarse ata a aparición do lector óptico e a substitución do gramófono pola banda sonora fotografada sobre a mesma película."}
{"id": 1187319, "term": "Gramola", "prompt": "Con que significado se emprega \"gramola\"?", "output": "Modalidade de gramófono sen bucina exterior."}
{"id": 1194662, "term": "Orchestrion", "prompt": "Dame a definición de \"orchestrion\".", "output": "Órgano mecánico de gran tamaño que utiliza cilindros dentados e rolos de papel perforados para imitar unha orquestra.\n\nNota de alcance: Foi construído en Viena por J. N. Maelzel, quen tamén fora o inventor do metrónomo. Beethoven compuxo orixinalmente a segunda parte da súa sinfonía de batalla \"A Vitoria de Wellington\" para este instrumento. Maelzel emigrou posteriormente aos Estados Unidos, onde construíu unha orquestra mecánica de corenta e dous autómatas cuxo repertorio incluía oberturas de Mozart e Spontini."}
{"id": 1011080, "term": "Organillo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"organillo\"?", "output": "Instrumento automatófano popular de cordas percutidas con mazas. O organillo consta de dúas partes fundamentais: un cilindro ou rolete, cunha serie de parafusos ou grampas, que xira sobre un eixe, e un sistema de mazas que golpean as cordas que hai no interior do instrumento. Este rolo, provisto dunha roda dentada ao redor do seu eixe, móvese grazas á acción dunha manivela ou manubrio que fai virar un parafuso sen fin conectado á devandita roda. Os parafusos ou grampas entran en contacto cun mecanismo que fai que soen os diversos tubos. Un cilindro pode ter rexistradas oito ou dez melodías, unha xunto a outra. Cada melodía require unha rotación completa. Os instrumentos de maior tamaño poden albergar tres ou máis cilindros.\n\nNota de alcance: O organiño xorde en Inglaterra no século XVIII e foi moi utilizado nas parroquias inglesas durante o século XIX. O tipo con rodas foi moi utilizado por músicos de rúa, converténdose no instrumento típico dalgunhas rexións, como a madrileña, durante as súas festas patronais."}
{"id": 1212042, "term": "Órgano de carrusel", "prompt": "Que quere dicir \"órgano de carrusel\"?", "output": "Instrumento automatófano cuxo son é accionado por cilindros enlazados ao mecanismo dos carruseis de feira ou de circo, que reproducen músicas características destes espazos.\n\nNota de alcance: Os órganos de carrusel foron frecuentes a finais do século XIX e comezos do século XX nos Estados Unidos, Francia e Inglaterra."}
{"id": 1194664, "term": "Piano mecánico", "prompt": "Con que significado se emprega \"piano mecánico\"?", "output": "Instrumento automatófono cuxo son se basea nunha serie de elementos: rolos anchos de papel, cilindros de madeira (ou discos de metal) con perforacións ou dentados e martelo de activación ou dedos mecánicos que tocaban as notas. As perforacións dun rolo de papel rotativo (unha especie de \"notación\" de papel) regulan o acceso do aire a presión aos dedos, de madeira que percuten as teclas. Os primeiros ensaios remóntanse a finais do século XVIII, período no que o enxeñeiro Jacques de Vaucanson (1709-1782) constrúe un cilindro perforado que funcionaba mediante unha manivela.\n\nNota de alcance: Alexandre Debain (1809-1877) incorporou, a mediados do século XIX, unhas taboíñas con dentes de aceiro que baixaban sobre un restrelo percutindo as teclas. Este instrumento tivo moitos modelos que baseados neste mesmo principio, como a pianola ou o órgano e harmonio, que o adoptaron para as igrexas sen organistas."}
{"id": 1032588, "term": "Pianola", "prompt": "Con que significado se emprega \"pianola\"?", "output": "Instrumento automatófano que consta dun piano e dun dispositivo mecánico que o toca. Algúns dos primeiros exemplares, datados a finais do século XIX, foron dotados dun dispositivo con pancas. A pianola aparece nos Estados Unidos en 1887, conseguindo unha gran popularidade a partir da década de 1920, cando se lle incorpora un rolo de papel perforado que pasa sobre unha barra con buratos que, á súa vez, se corresponden con cada unha das teclas do piano. Cando unha perforación coincide cun burato, a succión creada por un mecanismo de pedal introduce aire no burato, activando o mecanismo pneumático que preme a tecla. Algúns inclúen a posibilidade de modificar os matices dinámicos mediante mecanismos eléctricos ou pneumáticos como o Ampico, Duo-Art e Welte-Mignon, e tamén electrónicos como o discklavier.\n\nNota de alcance: O nome de pianola procede dunha das marcas comerciais máis coñecidas do instrumento, polo que empezou a utilizarse con carácter xenérico."}
{"id": 1195050, "term": "Tocadiscos", "prompt": "Dame a definición de \"tocadiscos\".", "output": "Aparello que consta dun prato xiratorio, sobre o que se colocan os discos de gramófono, e dun fonocaptor conectado a un altofalante."}
{"id": 1182884, "term": "Instrumento cordófono", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"instrumento cordófono\"?", "output": "Instrumento musical no que o son se produce por medio da vibración dunha ou varias cordas tensadas entre puntos fixos, segundo a clasificación de Erich von Hornbostel (1877-1935) e Curt Sachs (1881-1959). O ton emitido por unha corda depende da súa lonxitude, o seu grosor, masa e tensión. Mentres máis curta e delgada sexa a corda e máis estirada estea, maior será a frecuencia da súa vibración, o que producirá un son máis agudo. As cordas destes instrumentos están realizadas en diversos tipos de materiais, como a fibra vexetal, a tripa de animal, o aceiro, o latón, a seda, o bambú e o nailon. Exceptuando algúns instrumentos primitivos, os cordófonos están equipados cunha caixa de resonancia de forma, tamaño e construción diversas, cuxa función é amplificar e enriquecer o son. A caixa de resonancia ten unha importancia fundamental para a calidade do son dun instrumento. Os cordófonos divídense en tres grupos principais: os pulsados, cos dedos (guitarra, laúde), cun plectro (mandolina, \"shamisen\"), ou por un mecanismo controlado por unha tecla de clavecín; os percutidos, con baquetas (salterio), con tanxentes (clavicornio), ou con martelos (piano vertical, piano de cola); e os fretados, a familia completa do violín e a viola. Outras clasificacións posibles baséanse en diferentes características dos instrumentos de corda. Unha das divisións máis populares é a seguinte: cordófonos sen (arco musical) ou con caixa de resonancia. Entre os segundos, á súa vez, distínguense os instrumentos: con armazón, pero sen teclado (arpa, vina ou salterio); con armazón e teclado (clavicornio, clavecín ou piano); cun diapasón, onde as cordas poden ser pulsadas cos dedos ou cun plectro (laúde, guitarra ou mandolina); e cun diapasón, fretados, onde se inclúen unha gran variedade de instrumentos folclóricos de todo o mundo, a familia completa do violín e as violas (\"rebaba\", \"Sarandi\", \"erh hu\" ou viola)."}
{"id": 1185954, "term": "Arco musical", "prompt": "Que significa \"arco musical\"?", "output": "Instrumento cordófono que, polo xeral, posúe unha ou dúas cordas tensadas entre os extremos dunha vara longa e flexible, curvada como un arco de caza. Algunhas versións máis desenvolvidas inclúen tamén unha caixa de resonancia, normalmente unha cabaza, que pode formar parte do instrumento ou estar separada (v. \"Ngombi\"). As cordas son pulsadas cos dedos, cun plectro ou fretadas. Os intérpretes tocan sentados ou de pé e utilizan as súas bocas como resoador ou ben apoian o arco musical noutro obxecto para mellorar a resonancia.\n\nNota de alcance: Os arcos musicais, prototipos dos instrumentos de corda máis primitivos, utilizáronse en todo o mundo e aínda hoxe empréganse en África, Asia (India e Indonesia), América, Australia e Oceanía. Estes instrumentos creáronse a partir dun arco de caza e mantiveron a súa forma."}
{"id": 1211894, "term": "Arpa-laúde", "prompt": "Explica que significa \"arpa-laúde\".", "output": "Instrumento cordófono que combina o corpo de arpa triangular cun mastro de guitarra. O plano das cordas está en paralelo á caixa harmónica. A arpa-laúde, inventada e construída por Edward Light (1816), adoita contar cunha decoración neoclásica de laca negra brillante e pan de ouro, ten once ou doce cordas sostidas por un mastro semellante ao da arpa e unha columna tallada. Tan só algunha das cordas pasan por riba do diapasón. O instrumento de Light incorpora ditais, o que deu lugar á arpa dital de 1819, na que o número de cordas chegou a ser de ata vinte."}
{"id": 1011007, "term": "Bandurra", "prompt": "Que significa \"bandurra\"?", "output": "Instrumento cordófono punteado dotado dunha caixa periforme acústica plana, un mastro e unha cabeza na que vai un caravilleiro con doce cordas metálicas agrupadas en seis ordes. O diapasón, que vai ao longo do mastro, ten habitualmente catorce trastes. O intérprete pulsa as cordas cun plectro case sempre entre a boca ou tarraxa (abertura de forma circular ou oblonga practicada na tapa superior) e a ponte.\n\nNota de alcance: En latín medieval tardío atopamos as variantes de \"mandurium\" e \"pandurium\". Aínda que o termo pode ter a súa orixe no sumerio \"Pantar\", e posteriormente no persa \"fandur\", a súa procedencia é, como indica Joan Coromines (1954), incerta. Coromines sinala ademais que, aínda que \"a voz\" bandūra \"( variante\" fandūra \") xa se documentou nun manuscrito hispanoárabe [ ] non é seguro que esta forma sexa de orixe hispánica; puido chegar de Oriente por medio do árabe, onde hoxe existe en Siria\". Así mesmo, suxire que \"bandola\" puido chegar a través do italiano \"mandola\": \"a \"m\" italiana explícase por asimilación parcial dun \"b\" máis antigo que o \"n\", e o cambio interior de \"p\" en \"b\" non implica forzosamente influencia árabe, xa que o \"p\" convértese frecuentemente en \"b\" (\"pissis\"=\"buxis\")\". Tampouco é improbable a alternativa italiana \"bandola\", sen o seu paso por \"mandola\", e de aí o castelán, xa que a confusión entre \"b\" e \"m\" é un fenómeno frecuente en voces que conteñen outra nasal. En francés atopamos tamén as voces \"mandoire\" e \"madoire\", e en Cataluña e A Provenza \"mandura\". En occitano, xunto aos verbos sitolar \"tocar cítola\", e \"viular\", atópase tamén o de \"mandurear\". \"Mandurria\" figura xa na \"General Estoria\" (I, 13b29) e o Arcipreste de Hita (ca. 1283-ca. 1350). A forma actual da bandurri procede do século XVIII. Pronto se afirmou como parte da música tradicional española, considerándoa durante moito tempo como instrumento estudantil (tunas) e de rolda, sendo empregado para levar a melodía. Algúns autores falan del como guitarra, pero os seus aros profundos e o seu corpo en forma de sistro suxiren que se trata dun híbrido. Tamén se lle denomina mandurra."}
{"id": 1184947, "term": "Banxo", "prompt": "Dame a definición de \"banxo\".", "output": "Instrumento cordófono pulsado cun mastro longo, trastes e un corpo circular en forma de tambor dun só parche. Probablemente na súa orixe, a caixa de resonancia era unha simple cabaza cortada pola metade, coa pel como tapa harmónica e un mastro sobre o que se estendían varias cordas. Ata comezos do século XX, o banxo levaba catro cordas de tripa, a diferenza das actuais, que son de aceiro. O mastro inicialmente carecía de trastes, sendo a partir de 1860 cando James Buckley engadiu os trastes metálicos. O instrumento adoptou a súa forma moderna na primeira metade do século XIX, presentándose con cinco cordas (catro que percorren todo o mastro, máis unha quinta corda máis grave e curta fixada a unha caravilla colocada no quinto traste) e un corpo plano e circular, substituíndo a cabaza que presentaban os modelos primitivos por un aro de madeira. Posteriormente, incorpórase a este aro de madeira o sistema de fixación do parche con parafusos, similar ao dun tambor moderno.\n\nNota de alcance: O banxo provén dun instrumento africano que chegou a América cos escravos negros, popularizado a través da música folclórica norteamericana e do jazz temperán."}
{"id": 1194461, "term": "Banxolele", "prompt": "Que quere dicir \"banxolele\"?", "output": "Instrumento cordófono híbrido entre a mandolina (que tamén se denomina banxo-mandolina) e o banxo. Neste instrumento combínase a caixa de resonancia do banxo e as cordas do ukelele. O número de trastes é de dezaseis."}
{"id": 1011009, "term": "Cítara", "prompt": "Explica o significado de \"cítara\".", "output": "Instrumento cordófono punteado, similar á lira, que consta dunha caixa de resonancia plana de madeira sobre a que se estenden as cordas, que lle dan unha escala diatónica. Existen multitude de formas, aínda que case todas son trapezoidais, variando o número de cordas de vinte a trinta, segundo o seu tamaño.\n\nNota de alcance: A cítara, en grego \"kithara\", aparece como termo na época de Eurípides, século V a. C. O termo faise xenérico para multitude de cordófonos. Constaba dunha caixa da que saían dous brazos, a miúdo ocos, conectados mediante un traveseiro ao que se fixaban cordas de tripa de igual lonxitude. Os primeiros instrumentos coñecidos tiñan de tres a cinco cordas. Mediante pontes intermedias ou mediante trastes conséguese duplicar o número de notas de cada un delas, xa sexa pulsándose ou percutíndose. A cítara europea, evolucionada durante o século XIX, componse dunha caixa de resonancia e cordas libres que dan unha nota de escala. Outra parte ten baixo as cordas un mastro con trastes para que, premendo as cordas e variando a súa lonxitude, cambie a altura das notas, permitindo así facer acordes ademais de melodías. A forma curva da súa caixa fai lembrar as formas arcaicas do prototipo grego de lira e cítara da antigüidade. En xeral, foi un instrumento común en diversos países europeos ata finais do século XIX, sobre todo como acompañante de danzas e cancións tradicionais. Aínda se toca en Noruega (\"langleik\"), Bélxica (\"vlier\"), Hungría, Suecia (\"hummel\") e noutras zonas. En España utilizouse relativamente pouco, usándose xeralmente para a aprendizaxe musical ou como xoguete para nenos."}
{"id": 1194498, "term": "Arpa eólica", "prompt": "Define \"arpa eólica\".", "output": "Cítara tubular con cordas de igual lonxitude, pero diferente grosor, nun número variable e afinadas á mesma altura fundamental. O instrumento está composto por dúas táboas de resonancia sobre as cales se tensan, mediante un cabalete, as cordas metálicas que se poñen en movemento por medio do vento, que vai xerando diversos harmónicos de altura e intensidade cambiantes.\n\nNota de alcance: O nome de arpa eólica alude ao deus grego, fillo de Poseidón, señor dos ventos. Eolo recibiu a Ulises na súa illa, tras atendelo durante un mes entregoulle un odre con todos os ventos excepto un, o que debería conducilo ata Ítaca. Mentres Ulises durmía na nave, os seus compañeiros abriron o odre pensando que contiña viño, o que fixo que os ventos saísen provocando unha gran tempestade. Este mito serviu para darlle nome a un cordófono mencionado por primeira vez por Athanasius Kircher (1650), aínda que a súa terminoloxía se deba a J. J. Hofmann (1677). Os primeiros intentos de construír un instrumento coas características da arpa eólica débense ao arcebispo de Canterbury, san Dustan (século X). Foi popular en Europa a finais do século XVIII e comezos do século XIX, onde foi especialmente citada pola poesía. As cordas que soan por efecto do vento utilizáronse desde tempos remotos, como o kinnor do rei David."}
{"id": 1184749, "term": "Cítara con resoador cóncavo", "prompt": "Cal é o sentido de \"cítara con resoador cóncavo\"?", "output": "Cítara pulsada, na que unha soa corda se ata ao redor da abertura dunha artesa ou recipiente de madeira.\n\nNota de alcance: Este tipo de cítaras con resoador cóncavo pódense atopar en África Central e Oriental."}
{"id": 1182945, "term": "Cítara de barra", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cítara de barra\"?", "output": "Aquela cuxas cordas están colocadas ao longo dunha barra ou pau en lugar de estalo sobre un corpo resoante. Normalmente, a este instrumento incorpóraselle un resoador."}
{"id": 1182570, "term": "Bin", "prompt": "Que significa \"bin\"?", "output": "Cítara de barra do norte da India. O instrumento está formado por catro cordas e tres bordóns dispostos sobre un diapasón sen trastes, cunha cabaza como resoador atada a cada extremo. As técnicas de afinación e execución son similares ás da \"vina\" do sur deste país."}
{"id": 1182944, "term": "Cítara de cana", "prompt": "Explica o significado de \"cítara de cana\".", "output": "A que é de madeira ou bambú cunha ou dúas cordas colocadas ao longo da súa superficie. Atópase moi difundida por África e Asia. Na cítara de cana pódense distribuír varias cordas ao redor da circunferencia do tubo, que actúa como resoador. Un método habitual de construción é realizar dúas fendeduras nun anaco de bambú e inserir cuñas na \"corda\" de bambú así formada. Outros tipos engaden cordas de seda, fibra ou metal. As cítaras de cana poden pulsarse, percutirse, fretarse ou utilizarse como arpas eólicas."}
{"id": 1184752, "term": "Valiha", "prompt": "Que significa \"valiha\"?", "output": "Cítara de cana de Madagascar que conta de sete a vinte cordas, cada unha das cales pasa sobre dúas pontes, distribuídas ao redor da circunferencia do tubo. Mide uns 80 cm de longo e 7,5 cm de ancho. As \"cordas\" afínanse cunha pequena ponte movible. O instrumento sostense nun determinado ángulo e as cordas prémense coas uñas.\n\nNota de alcance: O \"valiha\" chegou probablemente do sueste asiático hai cinco ou seis séculos. A súa música ten influencias europeas moi marcadas. As cordas metálicas do \"valiha\" actual cambiaron a calidade do seu son."}
{"id": 1184751, "term": "Cítara de táboa", "prompt": "Con que significado se emprega \"cítara de táboa\"?", "output": "Aquela á que se incorpora unha caixa de resonancia. Na clasificación deste tipo de cítaras, tamén se inclúen instrumentos cuxas cordas son percutidas polo intérprete, así como instrumentos cuxas cordas se percuten ou se pulsan por medio dun teclado. Á cítara de táboa tamén se lle coñece co nome de cítara de caixa."}
{"id": 1184755, "term": "Dulcemel", "prompt": "Define \"dulcemel\".", "output": "Cítara de táboa que soa por medio de percusión, non de pulsación. Os instrumentos da familia do dulcemel teñen normalmente caixas de resonancia trapezoidais, duns 120 cm de longo e 150 cm de ancho, e cordas metálicas, dispostas en ordes de tres a catro, divididas en lonxitudes desiguais por medio de pontes altas. As cordas discorren en paralelo respecto ao lado longo, que é o máis próximo ao intérprete, co instrumento colocado horizontalmente. O máis habitual é que os dulcemeles teñan dúas pontes longas ou dúas filas de pontes; a primeira orde de cordas pasa por encima da ponte que queda a man dereita e a través dun buraco na ponte da esquerda, alternándose sucesivamente e producindo dous planos lixeiramente inclinados que se cruzan no centro. As cordas percútense con lixeiros macillos de madeira.\n\nNota de alcance: O dulcemel coñécese desde a antigüidade e utilizouse no reino de Asiria. O precursor inmediato foi o Hackbrett suízo. Outros instrumentos da mesma familia son o \"santir\" de Persia, o \"chang\" ruso, o \"santor\" hindú e o \"yking ang\" coreano. Este instrumento tamén é típico da rexión dos Apalaches en Norteamérica, onde foi introducido por colonizadores escoceses durante o século XVII."}
{"id": 1194500, "term": "Cimbalom", "prompt": "Explica que significa \"cimbalom\".", "output": "Gran dulcemel percutido da Europa central (Hungría, Eslovaquia, Moravia), cun gran corpo trapezoidal e que se toca con macillos. As súas dimensións, forma e feitura aseméllano a un piano sen teclado, cuxas cordas son golpeadas con finas variñas. Algunhas das súas cordas son divididas en dúas ou tres partes por pontes, o que lles permite dar tres notas diferentes. As cordas son triplas no rexistro grave, cuádruplas no medio e quíntuplas no agudo. Os exemplares maiores adoitan medir 130 cm no seu lado maior, mentres que o máis curto, que é o máis afastado da posición do músico, ten uns 90 cm.\n\nNota de alcance: Trátase dunha cítara de táboa, herdeira do santúr, propio da música popular de Hungría. É moi similar ao \"tambal\" romanés e ao \"cimbolai\" de Lituania. Estes instrumentos foron coñecidos desde a Idade Media, en especial na zona balcánica, xa que a súa penetración produciuse a través de Bizancio. A partir do século XVI ocupou un lugar destacado na música autóctona húngara, polo xeral tanguido por músicos ambulantes xitanos que o portaban atado ao pescozo cunha longa correa; aínda que o seu verdadeiro apoxeo chegou a mediados do século XVIII. Na seguinte centuria foi obxecto de diversas transformacións, sobre todo levadas a cabo primeiro por Jozsef Schunda e máis tarde por Weidlich, ambos construtores de Budapest. Este desenvolvemento do instrumento levou a ampliación do número de cordas, así como a incorporación dun pedal destinado ao seu amortecemento. As cordas en 35 xogos distribuíanse: os 16 primeiros triplos e de aceiro enfiado, mentres que os restantes son cuádruplos e do mesmo material, aínda que sen cubrir. Nesta época perde a súa condición de instrumento portátil, ao pasar a súa caixa acústica a formar parte da estrutura fixa, composta por un bastidor trapezoidal con catro patas. Sobre a súa táboa harmónica hai cinco pontes de diferente proporción, cada unha delas destinada á diferente división das ordes. Un dos exemplos máis coñecido, na súa incorporación á música culta, constitúeo a súa participación na suite para orquestra \"Háry János\" de Zoltan Kodály (1882-1967), estreada en 1927."}
{"id": 1182479, "term": "Yang Kin", "prompt": "Cal é o sentido de \"yang kin\"?", "output": "Dulcemel chinés, moi popular como instrumento solista nalgúns conxuntos teatrais e como acompañante de narracións cantadas, nas orquestras ou acompañando ás óperas rexionais. Do mesmo xeito que os doces europeos, ten un corpo trapezoidal, dúas pontes e un pescozo curto."}
{"id": 1184756, "term": "Monocordio", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"monocordio\"?", "output": "Cítara de resonancia cunha soa corda, de tripa ou metal, tensada sobre unha caixa de resonancia rectangular, na que se sinalan marcas que indican divisións segundo táboa matemáticos que se corresponden con varios intervalos. O sentido primixenio do nome está vinculado ao instrumento tonométrico, é dicir, ao \"kánon\" -regra, precepto- dos gregos, cuxa invención adoita atribuírse a Pitágoras (ca. 582-ca. 496 a. C.), de aí que se xeneralizase a denominación de \"canon de Pitágoras\" para referirse ao instrumento musical composto por unha única corda e un \"kánon\" consistente nunhas inscricións, a modo de regra numerada, que obedecían a divisións métricas que axudaban a determinar as relacións numéricas entre as distintas seccións da corda. O devandito \"kánon\" está montado sobre unha táboa rectangular, en cuxos extremos se emprazaba unha pontiña; sobre estes discorría unha corda en tensión, que era denominada diapasón. Entre os dous bastidores ou cabaletes colocábase unha ponte móbil coa finalidade de ser desprazado ao longo da táboa e así variar a medida real da corda, que era pulsada cos dedos ou co plectro para que emitise unha vibración de ondas sonoras.\n\nNota de alcance: Durante a Idade Media, o monocordio utilizábase como instrumento didáctico, para revisar a afinación do canto e para outros usos pedagóxicos. Co tempo engadíronselle máis cordas (chegaron a ser catorce ao final do período), polo que o instrumento converteuse nun policordio. No século XIX, os afinadores de órganos seguían utilizando o monocordio de cordas metálicas, ademais os etnomusicólogos seguiron utilizándoo durante o século XX."}
{"id": 1212186, "term": "Policordio", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"policordio\"?", "output": "Monocordio de varias cordas. Introdúcense tamén como modelos con teclas, dos que descende o clavicordio."}
{"id": 1011021, "term": "Salterio", "prompt": "Dime cal é a definición de \"salterio\".", "output": "Cítara de táboa pulsada da Europa medieval, composta por unha caixa de resonancia plana de madeira, un ou varios oídos de roseta, e un número variable de cordas. Realizábanse en formas diferentes: trapezoidais, cadradas, rectangulares, triangulares e de \"fociño de porco\", trapezoidal cos laterais curvados cara a dentro.\n\nNota de alcance: A cítara, da que deriva o salterio, denominábaselle en Oriente \"santir\" ou \"santur\". De orixe persa, tivo un notable arraigo na civilización caldea onde se lle coñeceu co nome de \"psanterin\" ou \"psantrin\", probablemente do grego \"psallo\" (\"ferir\", \"pulsar\", \"pinzar unha corda\"). Nos textos gregos, presentáronse como equivalentes dun instrumento de cordas pulsadas as voces \"psaltérion\" e \"trígonon\". A documentación máis antiga dun instrumento do tipo santur recóllese en textos babilónicos (1600 a. C-911 a. C.) e asirios (911 a. C.-612 a. C.). A partir do século X, no ámbito arábigo utilizarase indistintamente co de \"qānūn\". Na carta apócrifa de san Xerónimo a Dardanus menciónase un \"psalterium decachordum\" de forma cadrada en mans do rei David. O seu nome procede do grego \"kanón\", en latín \"canon\", que é un salterio trapezoidal aínda en uso no norte de África e na Asia Menor. O grego \"psaltérion\" influíu no latín tardío \"psalterium\", \"psalmus\" (\"canto con acompañamento de salterio\") (Coromines, J. 1954). En castelán, documéntase no século XIII nos \"Milagros de Nuestra Señora\" e no \"Libro de Alexandre\". estrofa 1545, de Gonzalo de Berceo (ca. 1180-1250), conservándose, aínda que de xeito parcial, a palabra \"psalterio\" ata o século XVIII. Covarrubias (1611) xa utiliza o termo salterio, durante os séculos XVI e XVII compartiranse ambas as grafías. O \"santur\", no seu sentido específico, será o punto de partida do instrumento chamado dulcemel na España medieval e renacentista. Unha das diferenzas do dulcemel con respecto ao salterio será a forma de ataque das cordas, xa que no primeiro prodúcese mediante a percusión dunha variña ou macillo, mentres que no salterio a corda se pulsa. Nas representacións iconográficas sobre este instrumento móstranse diferentes posicións e técnicas de execución: horizontal sobre as coxas ou vertical contra o peito, coas cordas pulsadas cos dedos ou cun plectro. Na actualidade, a tradición conservouse tan só en determinadas zonas de Aragón, País Vasco francés e español e o Bearn. Tamén se pode atopar co nome de \"choros\" ou tambor de corda. O salterio sobrevive nalgunhas tradicións romanas dos Pireneos aragoneses como a romaría a Santa Orosia."}
{"id": 1212260, "term": "Salterio de mesa", "prompt": "Cal é a definición de \"salterio de mesa\"?", "output": "Salterio que conta con vinte e cinco ordes, dous oídos e varias pontes que descansan sobre a táboa harmónica. O instrumento tocábase apoiado sobre unha mesa ou sobre os xeonllos do executante."}
{"id": 1185889, "term": "Salterio dobre", "prompt": "Dame a definición de \"salterio dobre\".", "output": "Salterio de madeira con funda."}
{"id": 1185890, "term": "Salterio triplo", "prompt": "Que quere dicir \"salterio triplo\"?", "output": "Salterio de madeira sen funda."}
{"id": 1184750, "term": "Cítara longa", "prompt": "Dame a definición de \"cítara longa\".", "output": "Unha das máis apreciadas cítaras orientais, cunha elaboración e técnica complexa. Algúns dos exemplos deste tipo de instrumento son o \"cheng\" ou o \"koto\" xaponés."}
{"id": 1182581, "term": "Cheng", "prompt": "Explica que significa \"cheng\".", "output": "Cítara longa de orixe oriental provista de dez a dezasete cordas de seda, cada unha coa súa propia ponte móbil. A versión moderna conta con dezaseis cordas metálicas afinadas en tres oitavas pentatónicas. A súa técnica de execución é semellante á do \"koto\" xaponés."}
{"id": 1184754, "term": "Koto", "prompt": "Como se define \"koto\"?", "output": "Cítara longa xaponesa de 1,8 m de longo e 24 cm de ancho, conta con trece cordas, con pontes movibles e unha táboa de resonancia, de forma rectangular. As trece cordas de seda esténdense sobre pontes móbiles e afínanse segundo unha variedade de afinación pentatónica. O intérprete coloca o instrumento sobre unha esteira ou mesa baixa e pulsa as cordas utilizando plectros de marfil no polgar e nos dous primeiros dedos da man dereita. Coa man esquerda o intérprete preme as cordas á esquerda das pontes, elevando a afinación e engadindo ornamentos.\n\nNota de alcance: Foi o instrumento favorito da corte imperial e da aristocracia durante séculos, así como un pasatempo común das damas da nobreza. Diferentes escolas modificaron a fabricación e o deseño do instrumento e estableceron os seus propios estilos de interpretación. Así mesmo, compuxéronse cancións para seren acompañadas polo \"koto\". Como o \"shamisen\" e a frauta, o \"koto\" forma parte do grupo de cámara sankyoku, e o seu repertorio básico recibe o nome de \"danmono\"."}
{"id": 1182582, "term": "Ku ch´in", "prompt": "Que significa \"ku ch´in\"?", "output": "Cítara longa chinesa construída cunha táboa de madeira ahuecada e lixeiramente convexa de aproximadamente 120 cm de longo, 20 cm de ancho e 8 cm de profundidade, ao longo da cal se atopan tensadas sete cordas de seda de diverso grosor. O corpo principal está composto por dúas pezas rectangulares de madeira que se montan para formar unha gran caixa de resonancia. O instrumento carece de trastes e pontes. Ao longo dun dos seus lados ten incrustados trece pequenos discos de marfil ou madreperla, que marcan os puntos nos que deberá pisarse unha corda ou só rozarse lixeiramente para producir harmónicos.\n\nNota de alcance: En orixe, a cítara de sete cordas ou \"ku ch´in\" era coñecida simplemente como \"ch´in\", engadíndolle posteriormente o termo \"ku\" (antigo, vello) para distinguila das outras clases de cítaras. O \"ku ch´in\" orixinal tiña só cinco cordas, pero aumentou a sete durante a Dinastía Zhou (ca. 1122-221 a. C., segundo cronoloxía de Isabel Cervera), por iso se coñece tamén como \"cítara de sete cordas\"."}
{"id": 1194499, "term": "Gusli", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"gusli\"?", "output": "Cítara cuxas cordas, afinadas diatonicamente, se estenden sobre un resoador plano trapezoidal de madeira. A disposición das mesmas lembran ás da arpa e a forma do instrumento á do dulcemel. O número de cordas foi aumentando desde as sete orixinais, máis tarde 23 cordas metálicas, ata as 66 actuais, cromáticas a partir de mediados do século XVIII. Para entón incorporóuselle un mecanismo de teclado, aínda que a existencia deste sistema sería efémera. O \"gusli\" pode tocarse con ambas as mans ou cunha soa, mentres a outra amortece a vibración das cordas.\n\nNota de alcance: É un instrumento popular ruso, derivado posiblemente da cítara e do salterio, destinado á música popular, acompañando danzas e cancións. As primeiras representacións do mesmo datan do século XIV. Inicialmente o seu nome aparece vinculado con frecuencia á música relixiosa, polo que é citado con asiduidade nalgúns textos da Igrexa ortodoxa."}
{"id": 1184940, "term": "Phorminx", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"phorminx\"?", "output": "Instrumento cordófono, propio da cultura da antiga Grecia, considerado o antecesor da cítara. Caracterízase por ter brazos en forma de crecente lunar e estar realizada nunha única peza de madeira, cunha caixa de resonancia pequena e redondeada na parte inferior, ao contrario da cítara romana. En mosaicos e baixo relevos etruscos, en vasos e crateras, adoita aparecer provista de catro ou cinco cordas, aumentando a sete a finais do século VI a. C. No século seguinte, os seus caracteres practicamente desaparecerán evolucionando cara á cítara grecorromana, con brazos máis longos e unha caixa de resonancia de maior tamaño.\n\nNota de alcance: Unha das citas máis antigas aparece na \"Iliada\" cando ao final do Canto I Apolo tanxe as súas cordas durante un convite."}
{"id": 1190454, "term": "Santúr", "prompt": "Dime cal é a definición de \"santúr\".", "output": "Cítara do norte da India, especialmente da rexión de Kashmir, de orixe persa. Ten unha caixa de resonancia trapezoidal de madeira con algún oído nos seus laterais. Na tapa harmónica colócanse unhas pontiñas móbiles, situadas proporcionalmente á lonxitude das cordas, que son metálicas e triplas para cada nota.\n\nNota de alcance: O \"santúr\" é orixe do instrumento chamado dulcemel na Europa medieval e debido ao seu sistema de corda percutida é precursor remoto do clavicordio, o cimbalom e o piano. O tanxedor do santúr sitúao sobre os seus xeonllos e deixa rebotar sobre as cordas as variñas coas que se percute, conseguindo glisandos e sutís sonoridades."}
{"id": 1194497, "term": "Scheitholt", "prompt": "Cal é a definición de \"scheitholt\"?", "output": "Cítara horizontal xermánica fortemente arraigada nos séculos XVII e XVIII, con cordas e bordóns. O fondo da caixa de resonancia oblonga pode estar parcialmente cuberto ou descuberto por completo. A súa caixa rectangular oscila entre os 58 cm e os 60 cm de lonxitude e o seu ancho era de 7 cm. Conta con cinco cordas de metal que se pulsan cun plectro, dúas delas melódicas, case sempre de aceiro, e as restantes destinadas ao acompañamento, polo xeral de latón. A man dereita suxeita o plectro e a esquerda dixita as cordas ou ben as pisa cun pequeno cilindro de madeira. Pode presentar dúas formas de caravilleiro, truncado ou de voluta.\n\nNota de alcance: O \"scheitholt\" foi moi utilizado en Baviera, Bohemia, Austria, Suíza e as provincias do norte de Alemaña, aínda participa na música folclórica dalgunhas zonas alpinas. A partir deste instrumento desenvolveuse a moderna cítara europea."}
{"id": 1038226, "term": "Clavecín", "prompt": "Que significa \"clavecín\"?", "output": "Instrumento cordófono de teclado, con cordas metálicas beliscadas por plectros accionados por martinetes, que se atopan aliñados en barras de madeira, unha por cada serie deles. Normalmente, a caixa é alongada e rematada en cola. As cordas colócanse de forma perpendicular ao teclado, de maneira semellante aos pianos de concerto. As claves teñen unha única caixa, aínda que nalgúns modelos italianos imítase a dobre caixa interior con algunhas molduras nos laterais dos teclados. Sinalouse, como característica dalgún taller ou escola española, un tipo peculiar de moldura, cunha curva pronunciada e unha especie de columna no centro.\n\nNota de alcance: A finais do primeiro terzo do século XVIII comezou a coñecerse en España como \"clavecín\", por influencia francesa. Non obstante, foi usual englobar en castelán, entre os séculos XVI e XVIII, a todos os instrumentos de tecla e corda baixo o termo clavicordio, aínda que este fose un instrumento de distinta natureza á do clave. A distinción fundamental entre os dous instrumentos radica en que, mentres o clave produce o son mediante unhas plumas ou plectros que pulsan a corda, o clavicordio percúteas con axuda dunhas pequenas laminiñas metálicas denominadas \"tanxentes\". Así, poderíase dicir que o clave é herdeiro do salterio, ao que lle foi incorporado un teclado; en tanto que o clavicordio descende do dulcemel, e por iso debe considerarse precursor do fortepiano. Outro dos aspectos que os distingue é o seu aspecto exterior, xa que o clave goza dun corpo aliforme (o alemán \"Flügel\" significa \"ala\") e o clavicordio ten forma rectangular. O clave tivo un papel especialmente destacado na música europea dos séculos XVII e XVIII, unindo á súa función idónea para desempeñar o baixo continuo, unha literatura extraordinaria ao redor deste instrumento."}
{"id": 1194526, "term": "Claveciterio", "prompt": "Dame a definición de \"claveciterio\".", "output": "Instrumento cordófono punteado de tecla, cuxa caixa de resonancia aliforme (pode ser considerado como antecedente do piano-xirafa) sitúase de xeito vertical. Un mecanismo de pancas, dispostas en forma de \"Z\", accionaba os martinetes situados de forma vertical con respecto ao teclado e que, á súa vez, pulsaban as cordas pola parte posterior.\n\nNota de alcance: O \"claveterio\" tivo a súa orixe nos últimos anos do século XV. Un dos exemplares máis antigos, conservado no Royal College Music de Londres, está datado cara ao ano 1490, aínda que o seu nome non se rexistrou ata 1511, no tratado de Sebastian Virdung. Un século despois, Michael Praetorius (1619) define un claviciterio máis evolucionado e esvelto. Xa a finais do século XVI, a maioría dos exemplares fabricados tiñan dobre corda."}
{"id": 1030024, "term": "Espineta", "prompt": "Cal é o sentido de \"espineta\"?", "output": "Variante de clave portátil, de pequeno tamaño, normalmente cun só teclado e un só xogo de martinetes. Este instrumento atópase encordado diagonalmente de esquerda a dereita e coas cordas de baixo na parte traseira. Os martinetes están dispostos por parellas no rexistro, costas con costas, cos plectros apuntando en direccións opostas. Como na clave, unha ponte descansa sobre o caravilleiro e o outro sobre a táboa harmónica. O deseño impón que o instrumento teña forma trapezoidal irregular, como pode verse nas espinetas de comezos do século XVII. Máis tarde evoluciona cara a diversas formas, pódense atopar espinetas triangulares, rectangulares, pentagonais, hexagonais e mesmo heptagonais. Tamén existen exemplos de espinetas ovais ou trapezoidais. Moi difundida nos séculos XVII e XVIII, este instrumento é a miúdo obxecto dun magnífico traballo de decoración.\n\nNota de alcance: A procedencia do seu nome débella ao diminutivo latino spina, \"espiña\", \"púa\", xa que fai referencia ao sistema de pulsación das súas cordas. Xa no século XVI, as palabras épinette e spinetta (polo fabricante veneciano Spinetti) empréganse en Francia e Italia para designar calquera instrumento de teclado de cordas pulsadas, como ocorreu co termo \"virxinal\" en Inglaterra e nos Países Baixos. A espineta difire do virxinal na forma, só rectangular no segundo caso, e nas súas propiedades acústicas."}
{"id": 1194538, "term": "Virxinal", "prompt": "Que quere dicir \"virxinal\"?", "output": "Instrumento cordófono pulsado con teclado, similar ao clave, pero de menor tamaño. O virxinal é rectangular. Pode aparecer con formas variadas, a xeito de libro, caixa de ferramentas ou outros obxectos parecidos. As cordas son pulsadas por medio de plectros. Conta cunha corda para cada nota, que se estende perpendicularmente ou formando un ángulo con respecto aos eixes das teclas. Ao contrario do ocorrido no clave, o teclado nunca abarcaba o ancho do instrumento, o que o aproxima á espineta. O instrumento ten un timbre suave. As súas capacidades técnicas superan as do clave.\n\nNota de alcance: En canto á orixe do nome, algúns vincúlano á palabra latina \"virga\", no sentido de \"variñla\" ou \"listonciño\", facendo así referencia aos martinetes destinados a atacar as cordas. Outros suxeriron que o nome pode deberse a que fose un instrumento dilecto da raíña Isabel I, coñecida como a \"Raíña Virxe\". A versión máis aceptada é que a voz \"virxinal\" estea asociada ao feito de que, nas súas orixes, o instrumento fose tanxido con frecuencia por raparigas, xa que de xeito habitual foi destinado á música doméstica. O virxinal foi un instrumento popular doméstico durante os séculos XVI e XVII en Inglaterra e nos Países Baixos. Un dos centros máis importantes na fabricación de virxinais foi a cidade de Antuerpen, na que foron pioneiros mestres artesáns como Granwels, Hans Bos e Martinus van der Biest. A excepción de Italia, os virxinais foron substituídos pola espineta con forma de á a finais do século XVII. Tamén se crearon virxinais dobres con dous teclados."}
{"id": 1011010, "term": "Clavicémbalo", "prompt": "Explica que significa \"clavicémbalo\".", "output": "Instrumento cordófono de teclado.\n\nNota de alcance: O clavicémbalo, en uso entre os séculos XVI ao XVIII, rexorde na década de 1880."}
{"id": 1011011, "term": "Clavicordio", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"clavicordio\"?", "output": "Instrumento cordófono compacto de teclado, cuxas cordas percutidas non se colocan no ángulo recto deste. Este instrumento desenvólvese a partir do monocordio. Durante a Idade Media, elimináronse as cellas e engadiuse unha caixa de resonancia con ponte fixa, teclado e cordas adicionais para crear un instrumento polifónico. Xeralmente, o clavicordio ten forma rectangular, aínda que no século XVI e principios do XVII algúns instrumentos italianos chegaron a ter unha forma poligonal. Unha lingua de metal ou \"tanxente\", fixada verticalmente a cada tecla, substituíu a segunda cella do monocordio clásico. Nos instrumentos conservados máis antigos, que pertencen ao século XVI, e na maioría dos construídos a partir do século XVII en diante, as teclas están guiadas mediante pequenas láminas, espigas ou caravillos fixados no extremo traseiro das teclas, que corren en rañuras verticais cortadas nun listón chamado diapasón. Durante o século XVI, o teclado foi desprazado á esquerda e a táboa harmónica colocada á dereita e elevada por encima do nivel das teclas. No século XVII, as pontes graduadas foron substituídas por unha soa ponte en diagonal que podía ter unha forma recta, curvada ou en zigzag, adiantando a parede frontal ata formar unha liña recta coa parte dianteira do teclado.\n\nNota de alcance: En principio, a súa denominación permaneceu unida á voz latina \"manicordium\" ou \"manichondium\", de aí que en distintas linguas se aludise ao clavicordio cun vocábulo procedente dos termos latinos. En castelán, por exemplo, foi usual denominalo \"manicordio\", \"manocordio\", \"monacordio\" etc. Un dos primeiros documentos nos que aparece a voz \"clavichord\" foi na composición do poeta Eberhard Cersne, \"Der Minne Regel\", datada en 1404. A partir de aquí, o termo clavicordio adquiriu un carácter xenérico, aínda que se aplicou de maneira usual ao clave (para ver as diferenzas entre ambos os instrumentos ir ao descritor Clave). A diferenza do clave e doutros instrumentos análogos (espineta, virxinal, etc.), as cordas do clavicordio gardaban igual lonxitude, é dicir, non tiñan a progresión da arpa. Ademais, e como característica propia deste instrumento, unha corda podía ser percutida por varias teclas (clavicordio ligado), aínda que tamén a cada tecla podía corresponderlle unha corda (clavicordio libre). O clavicordio, que se tanxía sobre unha mesa, un andel ou unha repisa, foi un instrumento doméstico moi popular entre 1500 e 1750 e fundamentalmente didáctico. Un dos últimos compositores de música para clavicordio foi o segundo fillo de J.S. Bach, Carl Philipp Emanuel."}
{"id": 1212187, "term": "Clavicordio dobre", "prompt": "Explica o significado de \"clavicordio dobre\".", "output": "O que ten pedais, está formado por un clavicordio normal ao que se lle engade un segundo por debaixo, coas cordas verticais e accionable desde un pedaleiro.\n\nNota de alcance: Foi mandado construír por Christoph Willibald Gluck (1714-1787) ao redor de 1750, e puido servir de instrumento de ensaio para organistas."}
{"id": 1212188, "term": "Clavicordio libre", "prompt": "Como se define \"clavicordio libre\"?", "output": "Aquel no que cada par de cordas é percutido nunha soa tanxente, o que posibilita executar calquera acorde e adorno. O clavicordio dobre, tamén chamado clavicordio independente, ten unha extensión de cinco a seis oitavas."}
{"id": 1212189, "term": "Clavicordio ligado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"clavicordio ligado\"?", "output": "Aquel no que cada par de cordas pode ser percutido por varias tanxentes, limitando así a execución de acordes e adornos."}
{"id": 1211895, "term": "Claviola", "prompt": "Cal é a definición de \"claviola\"?", "output": "Instrumento cordófono de tecla cuxa emisión sonora se produce mediante o fretado dun mecanismo de arco ou de rodas. Consta dun ou dous cilindros cubertos de pergamiño e que son mantidos en rotación mediante un pedal que freta as cordas que se seleccionan desde o teclado.\n\nNota de alcance: Adoita considerárselle a Hans Haiden (1576-1613), de Nuremberg, como o inventor en 1575 dunha especie de clave cuxas cordas eran fretadas por unhas rodas untadas con resina, e que eran accionadas a través dun mecanismo de pancas. O propio Haiden perfecciona o instrumento en 1610, ampliando o número de rodas a cinco."}
{"id": 1011012, "term": "Contrabaixo", "prompt": "Cal é a acepción de \"contrabaixo\"?", "output": "Instrumento cordófono fretado con arco que, polo xeral, conservou a forma orixinal das violas cunha caixa en forma de oito, con ombros moi pronunciados e caídos e tapa de fondo plano. Aínda que nin o seu tamaño nin a súa forma están definitivamente establecidos, de maneira xeral pódese afirmar que a altura total alcanza 1,95 m (cunha caixa de 1,10 m de longo e os aros entre 18 cm e 21 cm de alto). Os contrabaixos correntes miden ao redor de 1,06 m e 1,80 m. Posúe caravilleiro mecánico e o número de cordas oscilou entre tres e seis, contando na actualidade con catro cordas afinadas por cuartas. Utiliza dous tipos de arco: o francés ou Bottesini, que se colle coa palma da man cara a abaixo, e o alemán ou Simandl, coa palma cara a arriba.\n\nNota de alcance: En xeral, hai desacordo ao redor da xenealoxía dos máis graves dos instrumentos da familia do violín, pois o contrabaixo moderno presenta características propias da familia das violas de gamba, así como outras de tipo construtivo da familia do violín, polo que moitas veces foi considerado como un instrumento híbrido, cuxos devanceiros se atopan no século XVI. No inventario de María de Hungría de 1558 rexístranse dous contrabaixos de chirimía feitos \"de dos pieças\", é dicir, dous bombardas. Joan Coromines (1954) rexistra este vocábulo por primeira vez en castelán en 1553, \"imitado do italiano contrabasso\", mentres que o \"Diccionario de autoridades\" di que o \"contrabaxo\" \"es la voz más profunda, que suena en proporción octava del baxo \". Pero no seu sentido máis estendido o termo alude aos contrabaixos de cordas da familia das violas e dos violíns, é dicir, uns instrumentos de arco creados para reforzar a base da estrutura harmónica e ser o fundamento de toda a construción polifónica."}
{"id": 1211896, "term": "Faborda", "prompt": "Cal é a definición de \"faborda\"?", "output": "Instrumento cordófono portugués e brasileiro similar á bandurra. A faborda ten seis cordas: tres dobres e tres triplas.\n\nNota de alcance: Desde o século XIX, xunto á guitarra, convértese no instrumento por excelencia do fado portugués."}
{"id": 1212264, "term": "Xiga", "prompt": "Que quere dicir \"xiga\"?", "output": "Instrumento cordófono piriforme, de caixa de resonancia alombada e agostada cara ao pescozo. Está feito dunha soa peza, cun caravilleiro plano (romboidal, oval ou redondo) e caravillas frontais. M. R. Álvarez (1982) sinala que en España \"o nome de xiga non vai máis aló do século XIII\". Polo xeral tiña tres cordas de tripa, suxeitas a un pequeno e estreito cordal que estaba unido a botón situado na parte inferior da caixa.\n\nNota de alcance: Giga é un termo impreciso, en ocasións refírese á fídula, mentres que noutras é sinónimo de rabel e posiblemente de bandurra ou mandora. Para Joan Coromines (1954), o termo procede do verbo alemán e francés \"giguer\" (bambolearse, oscilar). Con este mesmo sentido, atópase no escandinavo antigo \"geiga\" e \"gigja\", que foi relacionado co anglosaxón \"gaêgan\" (extraviarse). \"Giguer\" tamén equivale a \"saltar\", de onde provén o francés antigo \"gigoter\" (axitar as pernas, danzar). De aí que dese nome a un tipo de danza cortesá, talvez de orixe escocesa ou irlandesa, que se converterá co tempo no último fragmento da \"suite\". As primeiras representacións iconográficas do instrumento na Península Ibérica datan do século X, corresponden aos beatos de Xirona e do Escorial. Xa no século XI, aparecen en relevos e algúns capiteis de Santo Domingo de Silos e Santo Isidoro de León."}
{"id": 1011013, "term": "Guitarra", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"guitarra\"?", "output": "Instrumento cordófono pulsado, punteado e resgado. Xeralmente conta con seis cordas, aínda que ata finais do século XVIII tiña doce agrupadas de dúas en dúas; cada grupo de dúas chamábase orde. A guitarra está composta por caravilleiro, mastro con trastes fixos e caixa de resonancia en forma de oito con fondo plano, aros laterais e boca na metade superior da tapa harmónica. Ten un corpo de 48 cm lonxitude e unha lonxitude total de 90 cm a 95 cm. A tapa harmónica está feita de piñeiro, pícea ou sequoia, e os filetes de pradairo, sicómoro, caoba ou palisandro. As cordas poden ser de nailon ou de metal, segundo a guitarra e o repertorio para o que se necesiten. Hoxe en día os trastes do diapasón son de metal. A guitarra interprétase pulsando as cordas cos dedos da man dereita, cun plectro ou cun dedal dentado especial.\n\nNota de alcance: Entre os predecesores da guitarra atópanse a \"mandora\", a \"viola\" e a antiga viola de gamba. O termo arabizado pasou a Europa a través de España, influíndo nos vocábulos franceses de \"ghisterne\", \"guistarne\", \"guist.\", \"guitere\", \"guiterne\", \"gyterne\" etc. En occitano antigo deu \"guitara\". Joan Corominas (1954) sinala que as formas \"guitere\" e \"guiterne\" xa se atopan nun texto anglonormando de mediados do século XIII, cando se rexistra en Francia de modo ocasional \"kitaire\". As súas orixes son incertas, xa que se descoñece se se deben á tradición europea ou á influencia árabe que penetrou no continente a través de España. Numerosos instrumentos do mesmo tipo eran utilizados na Antigüidade, descubríronse representacións en baixorrelevo asirios e hititas que se remontan a tres mil anos de antigüidade. Non obstante, a guitarra toma o seu nome dun instrumento sen mastro (\"kettarab\" asiria, cítara grega), polo que se supón deriva das cítaras gregas e romanas, ás que se lles engade un mastro a comezos da nosa era. Desde o século XI ou XII existen dous tipos de guitarras: a guitarra mourisca, de dorso alombado, emparentada coa \"mandora\" (séculos XIV-XVIII) e a familia dos laúdes e coa mandolina; e a guitarra latina, de fondo plano como a actual, e con aros que unían a tapa e o fondo. O primeiro tipo favorece a hipótese dunha orixe oriental (unha especie de laúde asirio que, pasando por Persia e Arabia, chegaría a España baixo a dominación árabe); o segundo tipo propón unha orixe grecolatina. Ambos os instrumentos ou tipos están representados nas miniaturas das \"Cantigas de Santa María\" atribuídas a Afonso X o Sabio (cara a 1270). Ata chegar á actual guitarra clásica, o instrumento sufriu numerosas variacións. Durante o século XV, a típica guitarra renacentista tiña un pequeno corpo e catro cordas dobres. No século XVI engadíuselle unha dobre corda adicional, converténdose no modelo estándar do período Barroco. Unha sexta corda dobre foi engadida cara a finais do século XVIII, e máis tarde adoptouse a variante que tiña seis cordas simples, ademais dalgunhas variacións estruturais. A guitarra alcanzou a forma estándar clásica dos tempos modernos grazas á obra do fabricante de instrumentos español do século XIX Antonio Torres Jurado (1817-1892). A principios do século XVII, o guitarrista italiano Francesco Corbeta popularizou a guitarra clásica nas cortes do rei Luís XIV de Francia e de Carlos II de Inglaterra. O instrumento converteuse nun dos preferidos para o uso doméstico entre a alta sociedade francesa e inglesa."}
{"id": 1011008, "term": "Charango", "prompt": "Define \"charango\".", "output": "Guitarra de varias ordes, tamaños, modos e materiais de fabricación. O máis común é o que ten cinco ordes dobres.\n\nNota de alcance: Orixinario de Bolivia e de Perú, é herdeiro da guitarra española. Este instrumento musical é típico dos Andes centrais."}
{"id": 1211897, "term": "Dédacorde", "prompt": "Cal é o sentido de \"dédacorde\"?", "output": "Guitarra con cordas de baixo adicionais de afinación do1 re1 mi1 fa1 sol1 la1 re2 sol2 si2 mi2."}
{"id": 1182540, "term": "Guitarra cuncheira", "prompt": "Explica que significa \"guitarra cuncheira\".", "output": "Instrumento cordófono de resgar, de pescozo ou brazo, de cinco dobres ordes de cordas metálicas (lisas e entorchadas). A súa morfoloxía varía segundo estea elaborada a súa caixa de resonancia: existen casos en que está construída a partir de gallos ou panos (xeralmente de dúas cores que se entrelazan); outros, os máis populares e dos que se resolve o seu nome, constrúese coa coiraza dun armadillo, unido á tapa por medio de contrafaixas (internas) e nalgúns casos faixas (externas); por último, hai exemplos nos que se deriva a partir de media casca lonxitudinal do froito dunha cucurbitácea denominada acocote. Tradicionalmente, a guitarra cuncheira ténsase mediante caravillas de madeira."}
{"id": 1194462, "term": "Guitarra dobro", "prompt": "Cal é a definición de \"guitarra dobro\"?", "output": "Guitarra cun resoador de metal no interior do corpo do instrumento. Tócase cun dedal. A guitarra \"dobro\" foi especialmente popular entre os primeiros músicos de blues."}
{"id": 1182539, "term": "Guitarra panzona", "prompt": "Cal é a acepción de \"guitarra panzona\"?", "output": "Guitarra mexicana composta por un mastro de cinco ordes, seis cordas de tripa ou de nailon e unha caixa de resonancia co dobre de profundidade que a das guitarras clásicas. A tapa posterior ou fondo desta caixa é alombado, redondeado ou en dous planos. O mastro ten un diapasón de madeira dura embutido ao plano da tapa e, na maioría dos casos, non conta con trastes ou barras ou, en todo caso, son de amarre como nos instrumentos cordófonos barrocos. Na súa cabeza ou caravilleiro ten inseridas seis caravillas de madeira torneadas e un orificio no seu centro para poñer un cordón que lle permita ao intérprete colgar o instrumento."}
{"id": 1182538, "term": "Huapanguera", "prompt": "Cal é a acepción de \"huapanguera\"?", "output": "Típica guitarra mexicana difundida na rexión da Huasteca. A \"huapanguera\" ten cinco ordes de cordas (sinxelas ou dobres) e polo xeral adoita manufacturarse en cedro vermello. Mentres algúns fabricantes empregan a madeira dun mesmo taboleiro para a elaboración de todas as partes deste instrumento cordófono, outros seleccionan madeira da albura do tronco para a tapa e do durame para as demais partes. Unha das súas características máis salientables son as diferentes figuras que adoitan tallarse nos extremos da ponte: cornos de res, serpes, colas de peixe, etc. Os seus acabados máis comúns adoitan ser grecas nos bordos da tapa e da boca e un vernizado delgado con goma laca. Hai construtores que, en lugar de pirogravado, aplican taraceas ou incrustacións de madeiras de distintas cores."}
{"id": 1011022, "term": "Timple", "prompt": "Que significa \"timple\"?", "output": "Tipo característico de guitarra canaria con cinco cordas, tamén coñecida co nome de \"carmellito\". Xeralmente, consta dunha táboa harmónica tallada nunha peza de fondo alombado. O caravilleiro e parte do diapasón adoitan estar chapados. As cordas foron inicialmente de tripa de animal, despois de tanza (sedal) de pescar e, por último, impuxéronse as manufacturas industriais, fabricadas en nailon. A primeira e a cuarta son as máis agudas e de igual diámetro. A segunda e a quinta son máis graves que as anteriores e de igual diámetro. Por último, a terceira é a máis grave e grosa das cinco cordas do timbre."}
{"id": 1183164, "term": "Tiple", "prompt": "Explica que significa \"tiple\".", "output": "Guitarra de pequenas dimensións, con diversas encordaduras e afinacións, típica de España e de Latinoamérica; en Colombia, é un dos instrumentos nacionais. O tiple colombiano ten catro ordes (tres deles triplos) afinados como as catro cordas máis agudas da guitarra."}
{"id": 1210999, "term": "Guitarra-lira", "prompt": "Define \"guitarra-lira\".", "output": "Instrumento cordófono que lembra a antiga cítara grega, e que está composto por un mastro con trastes, caravilleiro e seis cordas, colocado entre dous montantes e por unha caixa de resonancia con base plana, corpo ovoide e extremos alongados, definindo a característica forma de lira.\n\nNota de alcance: O instrumento foi inventado por M. Salomon ao redor do ano 1827."}
{"id": 1011014, "term": "Laúde", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"laúde\"?", "output": "Instrumento cordófono punteado con corpo oblongo ou en forma de pera, redondeado, táboa harmónica plana cunha roseta (decorada normalmente cunha rosa ou estrela), mastro curto e ancho, con dezaoito trastes e caravilleiro case perpendicular que agrupa doce cordas dispostas en seis ordes. O diapasón ás veces apunta cara a atrás nun ángulo máis ou menos recto, ou apunta na mesma dirección que o mastro. As cordas son metálicas, como as da bandurra, o seu número pode variar entre nove e doce, aínda que nos séculos XVI e XVII utilizábanse doce ou trece. Algúns laúdes chegan a ter ata vinte e catro cordas. O laúde moderno fabrícase con seis cordas simples, afinadas como as da guitarra. Este instrumento coñécese como \"guitarra-laúde\". O laúde faise soar cun plectro.\n\nNota de alcance: O termo procede do árabe \"’ūd\" (madeira) co artigo \"al-\" aglutinado. Segundo Corominas (1954), a consoante \"ain\" arábiga que inicia este vocábulo ten un forte son gutural, imposible de reproducir nas linguas romances, que nestas latitudes se percibía como unha especie de \"a\" profunda. De aí que \"al-ūd\" se escoitase como \"alaúde\", que é a forma que se mantivo en galego e en portugués —mentres que en castelán evolucionou cara a \"laúd\" e en catalán cara a \"laut\"—. Seguindo ao mesmo autor, en castelán apareceu unha pronunciación vulgar ditongada, \"laud\", xa documentada a principios do século XVI, aínda que o vocábulo se rexistra por primeira vez como \"alaut\" e \"laud\" no \"Libro de Buen Amor\" (ca. 1330). A orixe do instrumento parece remontarse ao II milenio anterior á nosa era, dentro das civilizacións sumerias. Alí debeu nacer unha especie de laúde de mastro curto e caixa recia, que dende Babilonia viaxou cara aos territorios asirios do norte. Os laúdes de mastro longo, xa empregados en Exipto, foron utilizados na Antigüidade grega (\"pandora\", \"pandoura\", \"trichordon\") e romana, aínda que a súa importancia e uso foron restrinxidos. É posible que o laúde, tal e como foi coñecido en Europa, se desenvolvese en Al-Andalus moito antes do que se pensaba. De feito, a primeira iconografía continental deste instrumento figura na talla dunha buxeta de marfil cordobesa do ano 968. Xa no século XIV comezan a proliferar os laudistas, moi estimados nas cortes peninsulares da Idade Media. No Renacemento o seu uso decrecería a favor da viola de man e da guitarra. O laúde incorporouse ao instrumentario cristián durante o século XIII e, dúas centurias máis tarde, comezou a adquirir os trazos do instrumento clásico europeo. Abandonou a súa robustez e aumentou a lonxitude do mastro, amendoándose o perfil da súa caixa, con variña cordal, roseta e caravilleiro en ángulo recto. Contaba con tres ordes dobres, sendo a primeira sinxela. No século XX experimentou un renacemento dentro do movemento de interpretación da música do Renacemento e do Barroco."}
{"id": 1182909, "term": "Arquilaúde", "prompt": "Dame a definición de \"arquilaúde\".", "output": "Voz xenérica referida a un laúde de mastro longo, con bordóns libres e caravilleiro suplementario, que lle ofrecen ao instrumento unha extensión máis ampla na súa rexión grave. Pode levar de trece a catorce cordas pulsadas e de seis ou sete ordes, engádeselle un mastro adicional para colocar seis ou sete ordes de baixos sen trastes. A súa estrutura é parecida á do laúde ao que se lle alongou mastro para poñer un segundo caravilleiro e así poder colocar unha serie de cordas máis longas para producir sons graves. A afinación destas é fixa e adecúase á tonalidade da obra que se interpreta.\n\nNota de alcance: O arquilaúde ten a súa orixe en Italia durante o último terzo do século XVI e xorde da necesidade dos cantantes de se sentiren apoiados por sons máis graves. Foi utilizado como instrumento solista e de continuo nos séculos XVII e XVIII. Aínda que, como se dixo, pode considerarse unha evolución do laúde, non é incorrecta a súa identificación co chitarrone ou a tiorba. A pesar de que a súa terminoloxía presenta certa ambigüidade, a partir do século XVII, segundo E. Pohlmann, o seu nome responde ao do laúde usual; así o termo italiano \"liuto\" foi tomado como sinónimo de \"arciliuto\"."}
{"id": 1212190, "term": "Anxélica", "prompt": "Dime cal é a definición de \"anxélica\".", "output": "Arquilaúde desenvolvido durante os séculos XVII e XVIII similar á tiorba. Medía arredor dos 130 cm de lonxitude e estaba provisto de 16 ou 17 cordas sinxelas de tripa, repartidas en dous caravilleiros e afinados diatonicamente desde re1. O seu son era doce e nítido, semellante ao da arpa. O mastro principal tiña dez cordas, mentres que ao destinado aos bordóns percorríano as seis ou sete restantes.\n\nNota de alcance: Este instrumento, non coñecido ata a segunda metade do século XVII, foi destinado aos tanxedores afeccionados, polo que obtivo unha moi boa acollida entre a nobreza."}
{"id": 1182470, "term": "Bi ba", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bi ba\".", "output": "Laúde oriental composto por unha caixa periforme, unha ponte con catro buratos, decorados normalmente con marfil, e con catro cordas."}
{"id": 1182471, "term": "Hu kin", "prompt": "Cal é o sentido de \"hu kin\"?", "output": "Instrumento cordófono asiático, de corda fretada, da familia do laúde, vai acompañado por un arco de madeira\n\nNota de alcance: O nome deste instrumento, de orixe turco-mongol, converteuse no termo xenérico para referirse exclusivamente aos laúdes que se tocan mediante fricción. Durante o século XVIII, este termo utilizouse para facer referencia ao \"Ching-Hu\" e ao \"Erh-hu\". A partir do século XVIII, emprégase principalmente para designar o \"Ching-hu\", debido á inmensa popularidade que adquiriu este instrumento na ópera de Pequín."}
{"id": 1190722, "term": "Laúde de mastro curto", "prompt": "Explica o significado de \"laúde de mastro curto\".", "output": "Un dos dous tipos nos que se ordena o laúde segundo a lonxitude do seu mastro, consta de nove a once cordas e un gran resoador.\n\nNota de alcance: En uso na actualidade, é un dos instrumentos máis importantes na música clásica en todo o Oriente Medio."}
{"id": 1194507, "term": "Bandoura", "prompt": "Con que significado se emprega \"bandoura\"?", "output": "Laúde de mastro curto ucraíno. Está composto por unha caixa de resonancia alongada e redondeada, cuxo lado esquerdo prolóngase ata formar un curto mastro sen trastes, no que se estenden doce bordóns longos que se pulsan coa man esquerda. O lado dereito do instrumento, posúe un ombreiro arqueado máis baixo e entre vinte e trinta cordas melódicas, que se pulsan coa man dereita. Non ten diapasón e as cordas non poden ser acurtadas."}
{"id": 1182634, "term": "Laúde de mastro largo", "prompt": "Explica que significa \"laúde de mastro largo\".", "output": "Tipo de laúde no que a lonxitude do mastro é substancialmente maior que a do corpo. O exemplo máis característico deste tipo de instrumentos musicais consta dun mastro moi estreito, un corpo de madeira en forma de pera, partida pola metade, e de dúas a catro cordas ou ordes de cordas. Son habituais tanto cos modelos de trastes como sen eles.\n\nNota de alcance: As representacións pictóricas de laúdes de mastro longo remóntanse ao III milenio a. C. Na actualidade atópanse distribuídos fundamentalmente por Europa oriental e por Asia."}
{"id": 1030023, "term": "Balalaica", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"balalaica\"?", "output": "Laúde de mastro longo tradicional ruso da familia da guitarra. Este instrumento consta de tres cordas (outros poden ter dúas ou catro cordas e diferentes tamaños), un mastro con trastes, tapa plana e un corpo triangular de fondo plano. Tócase con plectro. O instrumento fabrícase en seis tamaños: pequeno, primeiro, segundo, contralto, baixo e contrabaixo.\n\nNota de alcance: Aparece no século XIII e desde o século XVI, época na que substituíu a súa antecesora, a \"dömbra\", utilizouse normalmente no acompañamento de cancións e danzas. Tamén foi utilizado tradicionalmente polos pallasos rusos nos espectáculos circenses. Desde o século XIX, construíuse en seis tamaños diferentes que se tocan conxuntamente en orquestras de balalaicas."}
{"id": 1194527, "term": "Chitarrone", "prompt": "Cal é o sentido de \"chitarrone\"?", "output": "Laúde de mastro longo punteado, composto por unha caixa de resonancia abovedada, semellante á do laúde aínda que algo maior. O resoador era pequeno en comparación coa lonxitude do corpo, que podía oscilar arredor dos 200 cm. O ancho da parte inferior da caixa variaba entre 35 cm e 42 cm, e o caravilleiro seguía recto, atopándose no seu límite outro caravilleiro destinado a albergar os bordóns, que eran diatónicos. O primeiro caravilleiro, adoitaba contar con seis ordes (a primeira corda afinábase á oitava grave) que discorrían sobre o diapasón, en tanto que os bordóns eran sinxelos e en número de seis a oito, polo xeral enfiados, aínda que tamén se podían encordar con tripa. Estes estaban montados ao aire. A táboa harmónica tiña unha roseta semellante á do laúde, aínda que no \"chitarrone\" adoitaban labrarse varias, polo xeral tres en disposición triangular; dúas na base de maior perímetro; e a outra encima destas.\n\nNota de alcance: O \"chitarrone\" creouse en Italia despois de 1580. Tamén se lle coñece como \"theorbo\" ou \"theorbo-laúde\". É un dos laúdes máis grandes xunto co arquilaúde e a tiorba. Foi moi utilizado no século XVII, particularmente en conxuntos e para acompañamentos."}
{"id": 1194528, "term": "Colascione", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"colascione\"?", "output": "Laúde de mastro longo de orixe turca, similar á tanbūr, que foi popular sobre todo en Italia entre os séculos XVI e XVII. O instrumento que podía superar os 190 cm, tiña un corpo pequeno de caixa periforme. A tapa harmónica presentaba unha roseta central e un cordal como a do laúde; as súas caravillas eran laterais e o caravilleiro estaba, polo xeral, rematado por unha voluta. As costas tiñan unha pronunciada curvatura. O seu estreito diapasón levaba trastes móbiles de tripa, en número de 16 a 24. Os primeiros exemplos, correspondentes ao século XVI, presentaban dúas ou tres cordas, en orixe de tripa e máis tarde de metal, que eran tanxidas cun plectro. Durante o século XVII chegaron a ter tres cordas, aumentando ata seis na seguinte centuria.\n\nNota de alcance: O instrumento, de orixe oriental, introduciuse no sur de Italia no século XVI, especialmente na música popular (foi característico dos entroidos napolitanos), e en Francia e en Alemaña no século XVII."}
{"id": 1182630, "term": "Dömbra", "prompt": "Explica o significado de \"dömbra\".", "output": "Laúde de mastro longo dobre, antecesor da balalaica e utilizado en antigas rexións soviéticas de Asia Central, especialmente en Kazakhstán, Kirguizistán, Turkmenistán e Mongolia. O \"dömbra\" asiático é triangular, polo xeral ten dúas cordas que se pulsan con plectro e pode ou non ter trastes."}
{"id": 1194506, "term": "Domra", "prompt": "Explica o significado de \"domra\".", "output": "Antigo laúde ruso de mastro longo, é unha versión do \"dömbra\" do Oriente Medio. Ten unha caixa de resonancia plana e redonda, trastes de metal e tres cordas metálicas que se pulsan cun plectro, cun timbre parecido ao da mandolina. Constrúese en seis tamaños: piccolo, primeiro, segundo, contralto, baixo e contrabaixo.\n\nNota de alcance: O \"domra\", utilizado en Rusia especialmente durante os séculos XVI e XVII, segue sendo un instrumento típico dos \"skomorokhi\" ou músicos itinerantes rusos."}
{"id": 1182420, "term": "Dutar", "prompt": "Como se define \"dutar\"?", "output": "Laúde de mastro longo orixinario de Irán e de Asia Central con dúas cordas de seda ou de metal, un mastro con trastes e un corpo periforme."}
{"id": 1182639, "term": "Genbri", "prompt": "Dime cal é a definición de \"genbri\".", "output": "Laúde de mastro longo e redondo, orixinario de África do Norte e comunmente utilizado en Marrocos. A súa caixa de resonancia está recuberta con pel de carneiro tensada e pode estar realizada en madeira ou coa coiraza dunha tartaruga. As caravillas de afinación insírense nunhas perforacións realizadas no mango de madeira. Ten de dúas a tres cordas de tripa, que se anoan á terminación dun mastro que atravesa a caixa de resonancia. Unha ponte móbil ou cabalete facilita a altura necesaria ás cordas."}
{"id": 1185029, "term": "Kitra", "prompt": "Dame a definición de \"kitra\".", "output": "Laúde de mastro longo característico na tradición da música arábigo-andaluza. A \"kitra\" está composta por un corpo periforme e un mastro longo que percorren catro cordas dobres."}
{"id": 1194445, "term": "Kora", "prompt": "Cal é a definición de \"kora\"?", "output": "Instrumento cordófono mestura de laúde e de arpa, utilizado polo pobo mandinga en Malí, Guinea, Senegal, Gambia e a rexión nororiental da Costa de Marfil. Usouse polo menos durante douscentos anos e foi descrito por primeira vez nos estudos sobre música africana como \"unha arpa longa de dezaoito cordas\". O \"kora\" actual dispón de vinte e unha cordas divididas en dous grupos que se estenden paralelamente á caixa de resonancia (media cabaza cuberta por un parche ou pel). Ten once cordas á esquerda e dez á dereita que atravesan unha ponte co número correspondente de aberturas. O intérprete pulsa as cordas cos seus polgares e índices. Do mesmo xeito que outros instrumentos africanos, as notas de escala están distribuídas entre as dúas mans.\n\nNota de alcance: Parte do repertorio do instrumento foi herdado de músicos profesionais que tocaban dous instrumentos anteriores: o balo (un xilófono de dezaoito bloques) e o \"konting\" (un pequeno laúde de cinco cordas). Xeralmente, o \"kora\" utilízase para acompañar o canto, aínda que tamén se escoita en sós ou duetos."}
{"id": 1182472, "term": "San xien", "prompt": "Dame a definición de \"san xien\".", "output": "Laúde de mastro longo procedente de China. O \"san xien\" é máis grande que o \"pi-pa\", está composto por un esvelto mastro que termina nun caravilleiro e tres cordas. O mastro e o caravilleiro están realizados nunha soa peza de madeira que atravesa a pequena caixa de resonancia, circular e de fondo plano. Esta caixa adoita estar tallada, pintada e cuberta con pel de serpe nos dous extremos.\n\nNota de alcance: Segundo as fontes, este instrumento apareceu en China, na época da dinastía Ch`in (entre o 221 e o 207 a. C.). Adóitase tocar durante as narracións clásicas nas que se alternan a declamación, o canto e o acompañamento instrumental."}
{"id": 1194465, "term": "Shamisen", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"shamisen\"?", "output": "Laúde de mastro longo xaponés construído con catro pezas de madeira e revestido con pel de can ou gato. A caixa de resonancia ten forma rectangular redondeada, coa tapa e o fondo de coiro. O seu longo mastro sen trastes atravesa o corpo e sobresae lixeiramente no extremo oposto. As súas tres cordas son de seda e o plectro co que se pulsan ten forma de machada.\n\nNota de alcance: O \"shamisen\" foi un instrumento moi popular durante o período Edo (1615-1867), cando se lle compuxo literatura específica (xeralmente para \"shamisen\" e voz), xunto co \"koto\" e a frauta recta, é o símbolo da música xaponesa. Na música de cámara contemporánea combínase coa frauta \"shakuhachi\". No teatro \"Kabuki\", o \"shamisen\" era acompañado por unha frauta e instrumentos de percusión."}
{"id": 1182562, "term": "Tanbûr", "prompt": "Con que significado se emprega \"tanbûr\"?", "output": "Laúde de mastro longo de punteo e pequeno resoador, orixe de toda a xenealoxía, cuxa voz procede do persa \"fandur\", difundiuse polos territorios hindús e o ámbito preislámico. En orixe, a súa caixa de resonancia elaborábase cunha coiraza de tartaruga e a táboa harmónica constituíaa unha membrana; con posterioridade o resoador pasou a fabricarse con madeira e as costas gañou en alombamento -formábana uns aneis, como o posterior saz turco-, en tanto que a súa tapa abandonaría a tendencia esférica para adoptar un perfil amendoado. Era dicorde aínda que se lle engadiu unha corda máis. O seu esvelto mastro non contou con divisións ata o século VIII, e o caravilleiro, sen presentar un ensanchamento con respecto ao mastro, tiña unha inclinación duns 20º, cunhas caravillas en flanco, moitas veces situadas nun mesmo lado. Tocábase cun plectro de cuncha ou madeira. A súa lonxitude total é de 87 cm aínda que algúns modelos poden chegar a medir os 130 cm. O intérprete adoita soster o instrumento verticalmente."}
{"id": 1194510, "term": "Tiorba", "prompt": "Con que significado se emprega \"tiorba\"?", "output": "Laúde de mastro longo da segunda metade do século XVI, cun número aumentado de cordas graves e un caravilleiro adicional por riba ou á beira do principal. Os caravilleiros adicionais poden ser unha continuación do primeiro ou poden estar colocados xunto a el. As cordas melódicas esténdense sobre o diapasón ata o caravilleiro máis baixo. As cordas do baixo están colocadas por encima do diapasón ou xunto a el ata o caravilleiro.\n\nNota de alcance: A evolución deste instrumento levouno a adoptar diversas transformacións ao longo da súa existencia. A orixe do seu nome é incerta. Joan Coromines (1954) indica que é posible que sexa unha aplicación translaticia do altoitaliano \"tuorbo\" (miope, cegato), en referencia aos músicos cegos que adoitaban tocar a zanfona. En castelán, tamén existen as grafías \"tiorbia\" e \"tiorba\". Na práctica musical europea, a tiorba tivo o seu máximo apoxeo no século XVII, sendo o século seguinte o do seu declive, onde queda relegada á única función de acompañamento ata a súa desaparición."}
{"id": 1182583, "term": "Pi-pa", "prompt": "Cal é a acepción de \"pi-pa\"?", "output": "Laúde chinés de mastro curto en forma de pera, con trastes. Consta de catro cordas de seda (actualmente de nailon). Dentro do corpo plano hai unha corda de metal. O modelo tradicional preséntase con dezaseis trastes que chegan ata o extremo superior do instrumento e o modelo máis recente conta con vinte e catro.\n\nNota de alcance: O prototipo, como laúde pequeno tocado cun gran plectro, chegou a China procedente de Oriente Medio no século VI. A súa música foi o principal entretemento nos banquetes da corte, pero progresivamente foi asimilado como algo propio da tradición musical chinesa. Na actualidade é tocado, preferentemente por mulleres, como un instrumento solista, en conxuntos e como acompañamento dunha canción."}
{"id": 1185966, "term": "Rebab", "prompt": "Cal é a definición de \"rebab\"?", "output": "Laúde de corda fretada con arco constituído por unha caixa de resonancia de madeira escavada en forma ovoide alongada, que se coloca en posición diagonal apoiado sobre o xeonllo dereito. A táboa harmónica ten a parte superior de madeira ornamentada por dous ou tres rosetóns escavados e a inferior cuberta por unha pel de cabra. A ponte, de cana, soporta dúas sedas grosas de tripa afinadas por quintas que, no seu outro extremo, se suxeitan nun caravilleiro curvado cara a atrás. Mentres un curto e recio arco frota as cordas, os dedos da man esquerda estiran ou premen as cordas no aire, sen contacto coa tapa. O \"rebab\" exipcio ten algunhas diferenzas formais e materiais con respecto ao anterior (utilizado na zona noroccidental do continente), así a caixa de resonancia é trapezoidal, cos seus lados de madeira e a parte frontal e o fondo de pergamiño.\n\nNota de alcance: O \"rebab\" é un dos instrumentos máis antigos e orixinais do Magreb e o único realmente árabe. É utilizado en Exipto, África Noroccidental, India, o arquipélago malaio, Xava, Sumatra e Asia Central."}
{"id": 1182436, "term": "Sampe", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"sampe\"?", "output": "Variante de laúde da cultura dos dayak, poboación nativa da illa de Borneo, fabricado en madeira dunha soa peza e baleirado na súa parte traseira. O \"sampe\" adoita ter unha forma oval, aínda que a base é recta. Trátase dun instrumento de corda, sendo dúas destas de metal. O \"sampe\" adoita presentar unha decoración mediante incisión con motivos de animais, liñas curvadas e adornos florais. Para fixar as cordas utilízanse catro trastes marcados someramente e un quinto que sobresae máis. O mastro adoita representar tallas con formas zoomorfas ou antropomorfas."}
{"id": 1182580, "term": "Sarod", "prompt": "Cal é a definición de \"sarod\"?", "output": "Típico laúde do norte da India, descendente moderno do \"rabob\" paquistaní. A caixa de resonancia é hemisférica e está cuberta por unha membrana, en cuxa parte inferior leva unha ponte. O mastro, case tan ancho como a caixa, vaise estreitando aos poucos ata chegar ao caravilleiro, máis estreito; a súa parte superior está provista dunha placa lisa de metal que fai as veces de diapasón, sen trastes. O \"sarod\" ten catro ou cinco cordas melódicas, tensadas mediante grandes caravillas laterais, e once ou dezaseis cordas simpáticas, tensadas por pequenas caravillas cravadas nun lado do mastro. As cordas melódicas son paralelas e as simpáticas atravesan unha parte do mastro e da tapa de maneira oblicua, para unirse finalmente coas melódicas sobre o cordal. Este instrumento tócase cun plectro de marfil ou de cuncha de coco. A súa caixa apóiase sobre o antebrazo dereito, manténdose o instrumento en posición case horizontal.\n\nNota de alcance: Xeralmente, trátase dun instrumento solista ao que acompaña a táboa e a \"tanbūr\"."}
{"id": 1182473, "term": "Yueh kin", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"yueh kin\"?", "output": "Laúde de mastro curto de China. A súa caixa de resonancia redonda é plana no fondo e na tapa. Consta de catro cordas afinadas por parellas, tensadas sobre dez trastes que están distribuídos ao longo do mastro. Trátase principalmente dun instrumento de conxunto."}
{"id": 1011016, "term": "Mandolina", "prompt": "Como se define \"mandolina\"?", "output": "Instrumento cordófono punteado de pequeno tamaño. Ten unha caixa periforme, cun fondo redondeado e un mastro curto, que xurdiu a partir da mandora. Xeralmente, a mandolina ten oito cordas, divididas en catro ordes, tensadas entre un caravilleiro e un cordal encolado a unha caixa ao longo dun mastro con trastes. A mandolina máis antiga tiña de catro a seis ordes de cordas de tripa que adoitaban pulsarse cos dedos. A partir de 1730, unha versión con catro ordes dobres, concibida para tocarse só co plectro, adaptouse para cordas metálicas por medio de trastes metálicos.\n\nNota de alcance: A súa terminoloxía orixinaria é vaga e non xurdirá coa súa actual fisionomía ata finais do século XVII. Un século despois convértese nun dos instrumentos máis populares en Italia. Durante o século XVIII, introducíronse algunhas variedades na familia con diferenzas na forma do corpo e o mastro, así como no número e afinación das cordas: o modelo florentino con cinco cordas dobres, o xenovés con cinco ou seis cordas, o padovano con cinco cordas, etc. A principios do século XX, a mandolina caeu en desuso, pero o interese por este instrumento renace a finais deste século. O modelo máis popular foi o da mandolina napolitana e é o que sobreviviu ata os nosos días. Estas á súa vez foron incluíndo novos modelos, como piccolo, a tenor, a contralto, a mandoliola, o mandochelo, o mandolone, o bandolobaixo e a guitarra. Entre as variedades non italianas da mandolina, a portuguesa e a americana son as máis coñecidas."}
{"id": 1212191, "term": "Mandolina milanesa", "prompt": "Como se define \"mandolina milanesa\"?", "output": "Primeiro tipo coñecido de mandolina, emparentada coa mandora. Ten unha caixa de resonancia lixeiramente alombada e forma de améndoa, con caravilleiro moi longo en forma de gancho e caravillas laterais, mango curto e ancho. Está provista de seis ordes dobres de tripa afinados por terceiras e cuartas que son pulsados cos dedos."}
{"id": 1212192, "term": "Mandolina napolitana", "prompt": "Explica o significado de \"mandolina napolitana\".", "output": "Tipo primitivo de mandolina con caixa de resonancia moi arqueada e cordas suxeitas ao bordo inferior da tapa. O diapasón plano leva pequenos trastes e o caravilleiro oco está lixeiramente inclinado cara a atrás. As catro ordes dobres e metálicos (en ocasións o primeiro encordábase con tripa) eran afinados por quintas desde sol2 e tanxíanse con plectro. A lonxitude oscilaba arredor dos 57 cm e a súa evolución estivo vinculada ao nome da familia Vinaccia, que se dedicou á súa construción. Estes artesáns napolitanos aumentaron o tamaño do resoador e estenderon o diapasón cara á rexión aguda."}
{"id": 1182924, "term": "Mandora", "prompt": "Explica que significa \"mandora\".", "output": "Instrumento cordófono de orixe árabe semellante ao laúde (caixa en forma de media pera, composta de \"costelas\"), pero máis reducido. Ten mango curto, caixa periforme e moi alombada, cun longo caravilleiro en forma de caxato. Xurdido a partir da guitarra medieval, é considerado como precursor da mandolina. As \"mandoras\" teñen polo xeral catro ou cinco cordas sinxelas de tripa e tócanse con plectro. O nome xorde a mediados do século XVI, momento no que se adopta unha nova afinación e un novo método de execución. As primeiras \"mandoras\" tallábanse a partir dun bloque de madeira e tiñan de tres a catro ordes. No século XVII, construíronse tamén mediante a unión de diversas pezas e o número de ordes incrementouse a catro ou cinco. A afinación das cordas variou moito, aínda que a máis frecuente parece ser do-sol-do-sol (como a viola).\n\nNota de alcance: A \"mandora\" foi moi común en Francia durante o século XVI. En Alemaña coñecíase tamén co nome de \"quinterne\". Na iconografía a miúdo aparece nas mans dos anxos músicos."}
{"id": 1212193, "term": "Orfeoreón", "prompt": "Cal é a definición de \"orfeoreón\"?", "output": "Instrumento cordófono pulsado, da familia da pandora, cun contorno festonado e seis a oito cordas metálicas afinadas por cuartas desde sol1. O seu aspecto era análogo ao da pandora, aínda que de menor tamaño, uns 15 cm. Co seu lombo tamén plano, configurada por anchas costelas con madeiras de cores alternos, conserva daquela as típicas elipses que contornan a caixa acústica. O cordal de barra atopábase situado en diagonal e os trastes gardaban así mesmo unha marcada inclinación. Do mesmo xeito que a pandora ou a cítara, adoitaba levar unha roseta de coidada factura e toda sorte de detalles ornamentais.\n\nNota de alcance: O orfeoreón, cuxo nome parece atoparse nos de Orfeo e Arión (músico de Lesbos que foi salvado por Apolo), xunto á pandora, a cítara e o \"penorcorn\" foi un instrumento moi estimado pola sociedade distinguida de Inglaterra durante o último terzo do século XVI e, en menor medida, usado durante o século XVII. Tamén alcanza certa aceptación entre a aristocracia francesa e alemá. En España, onde a cítara foi usual, non se atoparon referencias ao devandito instrumento."}
{"id": 1212194, "term": "Pandora", "prompt": "Que quere dicir \"pandora\"?", "output": "Instrumento cordófono de cordas metálicas pulsadas. Considérase emparentado coa cítara, aínda que cunha caixa acústica de contorno festonado e un mango máis ancho que o desta. A súa lonxitude, en orixe, foi de 80 cm e o ancho maior da súa caixa de 27 cm. A pandora, que formaba parte dunha familia composta por modelos moi similares como o orfeoreón e o penorcorn, polo xeral era pulsada cos dedos e non cun plectro. De rexistro baixo, provisto de seis ordes metálicas afinadas en do1 re1 sol1 mi2 la2, utilizouse no acompañamento das primeiras cancións a só inglesas e foi un dos instrumentos que integraban o continuo nun rexistro mixto.\n\nNota de alcance: Aínda que de orixe inglesa, foi inventado polo construtor londiniense John Rose en 1562, tivo tamén unha grande acollida en Francia e, sobre todo, en Alemaña a finais do século XVII. En Francia estivo en uso ata ben entrado o século XVIII."}
{"id": 1212195, "term": "Penorcorn", "prompt": "Explica o significado de \"penorcorn\".", "output": "Instrumento cordófono da familia da pandora, dotado de nove ordes dobres de metal. O seu templo era similar ao da pandora, pero cunha orde máis. Así mesmo, diferenciábase do orfeoreón pola posesión dunha fileira máis de cordas e pola maior lonxitude e estreiteza do mastro. Como aquel, tiña a ponte en diagonal e o seu resoador, de menor tamaño, presentaba similares ondulacións.\n\nNota de alcance: O uso do instrumento, considerado un baixo do orfeoreón, foi importante durante o século XVII, sobre todo en Inglaterra e Alemaña."}
{"id": 1011017, "term": "Piano", "prompt": "Con que significado se emprega \"piano\"?", "output": "Instrumento cordófono de percusión. As partes principais do piano son: o teclado composto por unha serie de teclas ou pancas que accionan un sistema de martelos, os martelos, o escape, os apagadores, a encordadura, o bastidor, os pedais e a caixa de resonancia. Fundamentalmente existen dous tipos básicos de pianos, o piano de cola e o piano vertical, aos que se lle podería engadir un terceiro, o piano de mesa.\n\nNota de alcance: Considérase como o herdeiro do clave, do clavicordio e do laúde. A diferenza das claves, instrumentos de cordas punteadas, os pianos son de cordas percutidas. O piano é o resultado dun proceso que atravesou diversas etapas de desenvolvemento, iniciado a principios do século XVIII coa invención dun sistema de martelos conectados ás teclas, desenvolvido polo fabricante de clavecíns florentino Bartolomeo Cristofori, quen substituíu as tanxentes e os plectros do clavicordio e do clave con martelos inicialmente cubertos de coiro, e posteriormente de feltro. Este sistema permitía unha conexión directa entre os dedos do intérprete e as cordas, de modo que a intensidade dos sons dependía directamente da forza coa que este golpease cada tecla. Así xorde o primeiro piano da historia, en Florencia ao redor de 1709, que foi bautizado polo propio Cristofori co nome de \"clavicémbalo col piano e forte\" (clave con suave e forte ou pianoforte). O fabricante francés Jacques Marius e o alemán Kristof Schrotter fabricaron instrumentos similares algúns anos despois. O piano de Cristofori continuou desenvolvéndose nos instrumentos dos famosos construtores de órganos Gottfried Silbermann e o seu sobriño Johann Andreas Silbermann. Johann Andreas Stein mellorou o mecanismo de transmisión do instrumento, reforzou a súa estrutura e engadiu unha segunda barra harmónica. A estes dous fabricantes atribúeselle a concepción do chamado mecanismo de transmisión vienés ou alemán."}
{"id": 1011018, "term": "Piano de cola", "prompt": "Dame a definición de \"piano de cola\".", "output": "Piano de gran tamaño cuxa forma de arpa invertida provén do clave e no que as cordas, a tapa harmónica ao longo da cal están dispostas, así como a estrutura de ferro á que están atadas e o conxunto de teclas e macillos (que reciben o nome colectivo de mecanismo) ocupan un espazo horizontal cuxa armazón, chamado xeralmente bastidor, adoita descansar sobre tres patas. A anchura maior, no extremo ou lado do teclado, é aproximadamente de 1,4 m. A lonxitude total oscila entre 1,6 m para un \"colín\" a 3 m para un piano gran cola.\n\nNota de alcance: Unha das máis destacadas fábricas de pianos é a fundada polo tamén compositor Ignace Joseph Pleyel en 1807. Será o seu fillo, Camille Pleyel, quen en pleno esplendor do período romántico, momento no que se introducen as barras metálicas nos pianos de cola, puxo de moda os seus coñecidos \"salóns\" onde concorría asiduamente a elite musical e cultural do París da época. Será nun destes \"salóns\" onde se dá a coñecer Frédéric Chopin ofrecendo o seu primeiro concerto na Casa PLeyel en 1832."}
{"id": 1212196, "term": "Piano con pedaleiro", "prompt": "Como se define \"piano con pedaleiro\"?", "output": "Piano de cola ao que se incorpora un pedaleiro similar ao do órgano. Nalgúns instrumentos do século XVIII, adoitábanse utilizar unha soa serie de cordas tanto para o pedaleiro como para o teclado manual. O modelo do século XIX, configurouse como un instrumento independente que había de colocarse no chan, baixo o piano de cola.\n\nNota de alcance: Robert Shumannn (\"opus\" 56, 58) ou Charles-Valentin Alkan (\"opus\" 66, 69) compuxeron pezas para este tipo de instrumento."}
{"id": 1182998, "term": "Piano de mesa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"piano de mesa\".", "output": "Piano cuxa caixa é un rectángulo horizontal. Os pianos deste tipo foron habituais desde finais do século XVIII e durante o século XIX. O seu tamaño variou desde os pequenos instrumentos semellantes aos clavicordios ata os instrumentos característicos do século XIX, de gran tamaño e cunha decoración moi elaborada. Xeralmente, a armazón adoita sosterse sobre catro patas moldeadas, aínda que poden atoparse con cinco ou seis e ter dous ou máis caixóns na súa fronte."}
{"id": 1182999, "term": "Piano vertical", "prompt": "Como se define \"piano vertical\"?", "output": "Piano con tapa vertical, caixa baixa e cordas cruzadas sobre un caravilleiro metálico vertical e dobre escape. Co obxecto de resolver o problema mecánico que presenta o ángulo de noventa graos formado entre as cordas e o teclado, modifícase a acción do martelo. Pódense distinguir varias tipoloxías: o piano piramidal, o piano-xirafa con forma de arpa e a lira-piano (\"lyraflugel\"), esta última asociada co nome de Johann Christian Schleip.\n\nNota de alcance: Os antecedentes do piano vertical remóntanse a 1480, cando se adapta a acción e o teclado de clave para facer unha versión vertical bautizada co nome de claveciterio. Con todo, esta idea non se aplica ao piano ata o século XVIII, cando se establecen as orixes do \"giraffenklavier\". Desta maneira, constrúese a versión vertical a partir do piano de cola coas cordas perpendiculares ao plano do chan desde o nivel do teclado, o que propicia a proxección directa do son á audiencia. En 1735, o fabricante alemán Christian Ernst Friederici, coñecido polos seus pianos cadrados, realiza o primeiro piano piramidal cunha táboa de sons simétrica. En 1739, o italiano Domenico del Mela constrúe o primeiro piano vertical con forma de libraría que incorpora o mecanismo de acción inglesa en 1795. A comezos do século XIX prodúcese o renacemento dos pianos verticais, e comezan a aparecer os grandes pianos verticais en forma de pirámide profusamente decorados. En Austria, póñense de moda durante un prolongado período de tempo, destacando os fabricantes Joseph Wachtl e Bleyer e Franz Martin Seuffert. No resto de Europa, así como nos Estados Unidos, os pianos verticais encérranse dentro dunha cabina rectangular con portas e estantes interiores."}
{"id": 1183140, "term": "Piano-xirafa", "prompt": "Dime cal é a definición de \"piano-xirafa\".", "output": "Piano vertical, correspondente á primeira metade do século XIX, no que o plano das cordas se coloca perpendicular ao teclado dentro dunha caixa. Este tipo de pianos adoitaba decorarse cunha voluta formada pola intersección do lado curvo co lado recto, polo que o resultado gardaba algunha semellanza coa forma do animal ao que fai referencia o termo \"giraffe\", do que deriva a súa denominación."}
{"id": 1183142, "term": "Piano piramidal", "prompt": "Cal é o sentido de \"piano piramidal\"?", "output": "Piano vertical de gran tamaño en forma dunha pirámide truncada.\n\nNota de alcance: Estes pianos, que en principio tiñan laterais curvos, empezaron a construírse na primeira metade do século XVIII e gozaron de popularidade ata 1825."}
{"id": 1011020, "term": "Rabel", "prompt": "Cal é a definición de \"rabel\"?", "output": "Instrumento cordófono fretado con arco e corpo periforme con fondo arqueado. Está formado por unha caixa de resonancia, un mastro e un caravilleiro, onde van suxeitas dunha a catro cordas de tripa ou de crina de cabalo, que se estenden ao longo da caixa ata un cordal, normalmente de coiro. A tapa superior da caixa pode ser de pel, folla de lata ou de madeira e, a diferenza do violín, a caixa non ten alma.\n\nNota de alcance: En latín aparece como \"rebeca\" e \"rebecum\". En occitano eran usuais os nomes de \"rabey\", \"reb.\", \"rebec\" e \"ribec\", mentres que en francés foron frecuentes, durante a Idade Media, as voces \"rebebe\", \"rebeble\", \"rebelle\", \"rebesbe\", \"ribelles\" e \"rubebe\". A palabra moderna \"rebec\" non se atopa en documentos franceses ata o século XV (ás veces como \"rebecq\"), tomada, segundo Joan Coromines (1954), do castelán \"rabé\". En catalán medieval eran frecuentes o uso de \"rabeu\" e \"rebeu\", así como o diminutivo \"rabeuet\". Xa a partir do século XV o seu equivalente será \"rabequet\". En francés tamén foi frecuente a voz diminutiva \"rabouquin\". O castelán \"rabé\" documéntase no \"Libro del Buen Amor\" (ca. Arcipreste de Hita (ca. 1283-ca. 1350). Xa no século XVI, converteríase en habitual o termo rabel (no \"Diccionario de autoridades\" de 1570 xa aparece esta voz). A forma quedará fixada xa nos escritores e poetas do Século de Ouro e co tempo pasará a ter unicamente un carácter pastoril. As distintas formas que actualmente ten o rabel (forma de oito con tapa plana inferior, forma cadrada, forma oblonga con tapa inferior alombada, etc.) falan da súa orixe diversa. Nalgúns casos, procede do \"rebaba\" árabe, e o intérprete tócao sentado e apoiándoo sobre os xeonllos e, noutros, provén da fídula europea medieval e tócase sobre o peito. Paulatinamente, o rabel propiamente dito irá desaparecendo e só se conservará o seu nome para describir aqueles instrumentos de arco de factura rústica, a miúdo construídos polo seu tanxedor. Aínda se conservan nalgunhas zonas de Estremadura e de Castela."}
{"id": 1194460, "term": "Ukelele", "prompt": "Cal é a definición de \"ukelele\"?", "output": "Instrumento cordófono de catro cordas similar á guitarra pequena. O seu tamaño é aproximadamente a metade dunha guitarra e ten doce trastes. Pulsa cos dedos ou coas uñas.\n\nNota de alcance: No século XIX os inmigrantes portugueses introduciron o instrumento en Hawai. O precursor do ukelele (voz de orixe hawaiana, literalmente \"pulga saltadora\") foi un instrumento chamado \"kavakuito\". Fíxose moi popular nos Estados Unidos a principios do século XX."}
{"id": 1195074, "term": "Vihuela", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"vihuela\"?", "output": "Instrumento cordófono, provisto de mango e resoador, tanxido con arco, con plectro ou cos dedos. Segundo o modo de tocar o instrumento, as violas eran clasificadas en tres grupos: viola de arco, viola de péñola ou péndulo e viola de man. Este último grupo foi chamado viola común ou simplemente viola e é o que gozou de maior popularidade entre os músicos españois. Polo que se refire ao repertorio, número de resonancia, afinación e técnica de interpretación, as súas características son moi semellantes ás do laúde, aínda que cunha sonoridade máis doce que a deste último, determinada pola caixa de resonancia plana e coa afinación das cordas ao unísono en cada orde, mentres que o laúde ten a caixa de resonancia alombada e as cordas afinadas á oitava, producindo unha sonoridade diferente.\n\nNota de alcance: A viola foi o instrumento de corda máis en voga na España do século XVI, é un dos precedentes da guitarra, xunto á \"mandora\" e a antiga \"viola da gamba\". Segundo testemuño de Tinctoris (\"De inventione et usu musicae\", Nápoles, 1487), a viola é de orixe española, o que explicaría a súa popularidade fronte ao laúde, instrumento preferido noutros países europeos: Francia, Flandres e Italia. Ian Woodfiel sitúa a súa orixe en Aragón desde mediados do século XV. Existe documentación sobre distintas grafías referidas ao instrumento, como as de \"viola\", \"viiuela\", \"vivuela\" e \"vyuela\". Joan Coromines (1954) sinala que a \"viola\" atopou unha fácil adaptación ao castelán \"vihuela\", cuxa primeira documentación quedou rexistrada no \"Libro de Apolonio\" (século XIII). Non é estraño atopala nos textos antigos como equivalente de \"cedra\", \"cítola\", etc. Aínda máis habitual é achala identificada ou relacionada cuns primitivos e grandes instrumentos de caixa oval cuxas cordas se pulsaban cos dedos (existen numerosas representacións iconográficas en beatos, como o da catedral da Seo de Urgel, ca.1000), ou cun cano de pluma (plectro), de menor tamaño e entalladuras, coñecida como viola de péñola, denominándose \"viola de arco\" cando o cordófono foi adoptado para tocarse cun arquillo (neste caso denomínaselle fídula). A partir do século XIV a voz \"viola\" será consubstancial aos cordófonos, de arco ou punteados, que presentan unha caixa con maior ou menor estrangulamento. Aínda que ata as postrimerías do século XV, no que se refire a instrumentos punteados, as voces de \"guitarra\" e \"viola\" foron usadas de maneira indistinta, xa no século XVI o termo \"viola\" foi reservado a un instrumento máis culto que o de \"guitarra\", coñecido como \"viola de man\"."}
{"id": 1212265, "term": "Vihuela de man", "prompt": "Con que significado se emprega \"vihuela de man\"?", "output": "Instrumento cordófono punteado, composto por unha caixa de resonancia e un mango, que alcanzou en España gran popularidade ao longo do século XVI. Ten tapa e fondo, planos pouco profundos, mastro estreito con dez trastes laterais de tripa, caravilleiro lixeiramente curvado cara atrás e roseta ornamentada. Adoita ter seis ordes de cordas de tripa dobres ao unísono. Afíase por cuartas desde a prima, agás unha terceira maior entre as centrais. A música imprimíase en diversas formas de tabulatura.\n\nNota de alcance: A viola de man converteuse en alternativa do laúde, de grande estima na Europa do século XV, foi considerado instrumento culto, tinguido na corte e nos ambientes artísticos reunidos nas casas señoriais. A guitarra e a viola de man foron considerados instrumentos análogos, xa que atendían a trazos comúns: corpo pouco estrangulado, costas planas, aros uniformes, igual variña-cordal, mango estilizado, diapasón con oído, caravilleiro de pa lixeiramente inclinado cara atrás, caravillas situado e divisións posteriores cara ao batedor. A principal diferenza atópase no número de cordas, inferior na guitarra, con catro ordes (século XVI), mentres que a viola de man contaba con dúas fileiras máis."}
{"id": 1212266, "term": "Vihuela de péñola", "prompt": "Define \"vihuela de péñola\".", "output": "Instrumento cordófono punteado, descendente da fídula ou viola xurdida a finais do século X ou principios do século XI.\n\nNota de alcance: O seu nome deriva de tanguerse co canón dunha pluma. \"Péñola\" é voz anticuada de \"pluma\", do latín \" penna. Mentres un tipo de fídula se desenvolverá para ser tocada con arco, outro modelo análogo será adaptado para que soe mediante a pulsación das súas cordas, ben cunha pluma a modo de plectro ou ben cos dedos. A presenza da viola de man a finais do século XV, cando se suprimiu de maneira case xeneralizada o uso do plectro, foi determinante para que a de péñola se extinguise, non obstante durante o Renacemento rexurdiu no norte de Italia un cordófono denominado \"chitarra battente\" (guitarra toscana en castelán), de perfil similar á guitarra, aínda que cun lombo de costelas lixeiramente alombada e caravillas en flanco. As súas cordas, en principio, foron pulsadas cunha pluma e serviu sobre todo para o acompañamento do canto."}
{"id": 1011024, "term": "Viola", "prompt": "Dime cal é a definición de \"viola\".", "output": "Instrumento cordófono, a viola é membro tenor da familia do violín, afinada á quinta grave deste, desde a segunda metade do século XVIII. Este instrumento presenta distintas características en canto á forma, o tamaño, o número de cordas, afinacións, ornamentacións, dimensións, etc., aínda que o tipo clásico adoita ter unha forma parecida á do violín, con catro cordas, e medir polo xeral entre 67 cm e 68 cm (a caixa de resonancia mide entre 38 cm e 43 cm de longo). Os aros teñen unha altura aproximada de 4 cm. Os ombros do instrumento forman ángulo agudo co pescozo, o fondo é plano e o mastro conta con trastes. Toda a familia se toca sostendo o instrumento entre as pernas. Hai tres tamaños principais de violas: soprano, tenor e baixo. Ademais houbo un tipo de contrabaixo coñecido como \"violone\". As súas cordas afinábanse a intervalo de cuarta, agás as cordas centrais que o estaban a intervalo de terceira.\n\nNota de alcance: A palabra \"viola\" equivaleu a \"fídula\", no sentido de \"viola medieval de arco\", aínda que na Idade Media tamén se deu o mesmo termo a outros instrumentos musicais pulsados, descendentes das violas cuxas cordas eran punteadas. É probable que a orixe do termo, común a todos os romances, sexa onomatopeico. Joan Coromines (1954) suxire como procedencia a voz do occitano antigo \"viúla\", ás veces \"viola\", derivado de \"viular\", orixinalmente \"tocar un instrumento de vento\", comparable ao catalán \"fiular\" (silbar), \"piular\" (piar). En latín vulgar rexístranse as voces \"fitola\", \"Videla\" (século XI), \"vitula\" (século XII) e \"viola\", tomada do romance. A variante occitana \"viúla\", é dicir, \"viola\", atopou fácil adaptación noutras linguas, como no castelán \"vihuela\"; en portugués e italiano sobreviviu a forma \"viola\"; \"viole\" e \"viole\" en francés. En inglés, aínda que máis tardío, fixáronse os nomes \"viol\", \"bioy\", \"viola\". O papel fundamental da viola durante o século XVII e parte do século XVIII foi o de dobrar o baixo ou desenvolver harmonías propostas por outras partes da partitura. Ata entón a viola non tivera un papel predominante no ámbito instrumental e apenas contou durante o Barroco cun repertorio propio. Algúns compositores como Johann Gottlieb Graun (ca. 1702-1771) deostaban os tanguedores de viola, a quen se lles achacaba escasa preparación técnica. Algunhas fontes do século XVIII sinalan que as partes máis complexas de violas debían ser executadas por violinistas. Ata o clasicismo o instrumento non comezou a ser valorado, chegando a alcanzar a súa plenitude grazas aos cuartetos de corda escritos por J. Haydn e Wolfgang A. Mozart (1754-1812)."}
{"id": 1183182, "term": "Baríton", "prompt": "Cal é o sentido de \"baríton\"?", "output": "O seu nome, segundo algúns autores, provén de Pardon, un construtor ao que se lle atribúe a súa invención. Con todo, outros, como o organista e teórico alemán Friedrich Majer afirmaba (1732) que a denominación era debida a que o instrumento fora ideado por un preso condenado a morte ao que se lle condenou a pena, de aí a súa terminoloxía: \"paredón\", \"paridon\" ou \"pariton\".\n\nNota de alcance: O \"barítono\" gozou da súa máxima popularidade nos círculos aristocráticos alemáns e especialmente austríacos e comparouse de maneira frecuente co instrumento baixo da viola de amor."}
{"id": 1186124, "term": "Fídula", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"fídula\"?", "output": "Viola de arco medieval, fretada con corpos que poden ser elípticos ou cunhas cinturas lixeira ou profusamente suprimidas. Poden ter un caravilleiro en forma de disco, con caravillas de afinación frontais ou ben un caravilleiro en forma de caixa que está dobrado cara a atrás e no que se axustan as caravillas laterais. A posición de execución normal era sobre o ombreiro ou sobre o brazo. Aínda que os instrumentos deste tipo tamén aparecen representados en posición vertical sobre as coxas.\n\nNota de alcance: De etimoloxía incerta, adoita aceptarse organoloxicamente para dar nome ás antigas violas de arco medieval propiamente ditas. Tanto Felipe Pedrell (1901) como Higini Anglés (1954) e Adolfo Salazar (1965) coincidían en denominala \"viola de arco\"; con todo, esta forma non aparecerá ata o século XIII e a partir do século XVI a mesma terminoloxía será sinónimo de violón e \"viola da gamba\". Fritz Volbach aconsellaba en 1926 o emprego do vocábulo \"fídula\"; Curt Sachs (1930) cita o instrumento co termo alemán \"Fidel\". Á fídula considéraselle punto de orixe de posteriores violas e violíns, foi un dos elementos máis prezados do instrumentario destinado á música culta. Inicialmente as fídulas eran punteadas, pero o paso cara ao instrumento de arco en Europa -o sistema foi adoptado en primeiro lugar polos pobos mediterráneos- tivo lugar no século X. Esta viola medieval constaría de resoador e mango independente a partir do século XII, tal e como aparece no \"Pórtico da Gloria\" (1188) da Catedral de Santiago de Compostela. A caixa de resonancia estaba configurada por dúas finas tapas de igual perfil, tendo a táboa harmónica uns 2,5 mm nos bordos e 4 mm no centro. As costas podían ter un lixeiro alombamento, ou, ao contrario, seren totalmente planas; o seu grosor na parte central oscilaba ao redor de 4,5 mm. M. R. Álvarez clasifica as distintas formas que adquiriu a caixa da fídula ao longo da Idade Media: en forma de pa, de aixada, de pera, oval (coa parte inferior case circular ou escafoide), rectangular (coas esquinas redondeadas e os lados rectos, ou estreitándose cara aos ombros), con lixeiras incisuras laterais, con incisuras pronunciadas, describindo un \"C\" e, por último, coa caixa en forma de 8. O mastro era curto e só en ocasións alcanzaba a mesma lonxitude da caixa; estaba formado por un bloque sobre o que se fixaría un diapasón de madeira dura, polo xeral de ébano. A caixa adoitábase fabricar con pradairo ou nogueira, mentres que a táboa harmónica era de piñeiro. Sobre esta practicábanse dous oídos, polo común en forma de \"C\", orientados cara ao centro. O cordal era independente e as cordas (sempre de tripa, en número de tres a catro durante os séculos XI e XII e con catro a cinco cordas a partir do século XIII e de sete a finais do século XIV) eran tensadas por caravillas frontais. Álvarez tamén establece nove tipos de caravilleiro: circular, oval, romboidal, en forma de folla, trilobulado, octogonal, hexagonal, de cono truncado e pentagonal (nas do século XV aparece un caravilleiro en forma de fouce)."}
{"id": 1190586, "term": "Fídula de pica", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"fídula de pica\"?", "output": "Instrumento de corda frEtada cun mastro que atravesa o corpo e que sobresae polo extremo inferior. Normalmente ten dúas ou tres cordas, carece de trastes e cóllese verticalmente.\n\nNota de alcance: As fídulas de pica están distribuídas polo Norte de África, Oriente Medio, Asia Central, Asia Oriental e o Sueste asiático."}
{"id": 1190587, "term": "Ching-hu", "prompt": "Cal é a acepción de \"ching-hu\"?", "output": "Fídula de pica chinesa semellante na súa fabricación e a súa técnica de execución ao \"erh-hu\", aínda que a súa altura é só duns 45 cm. Tamén se chama \"hu-ch´in\".\n\nNota de alcance: É o principal instrumento melódico da Ópera de Pequín, onde soa xunto co cantante, ornamentando e elaborando a liña vocal."}
{"id": 1212267, "term": "Fídula-xiga", "prompt": "Que significa \"fídula-xiga\"?", "output": "Fídula con características propias da xiga. Fabricábase cun caravilleiro curvado cara a atrás, polo xeral rematado por unha talla de cabeza humana ou animal. A disposición das caravillas era lateral e o seu mango tiña un aspecto robusto. En ocasións engadíaselle un diapasón trasteado."}
{"id": 1212268, "term": "Fídula-laúde", "prompt": "Dame a definición de \"fídula-laúde\".", "output": "Fídula con características propias deste instrumento cordófono.\n\nNota de alcance: Tivo un escaso uso, comezando o seu declive a finais do século XV. Algunhas representacións iconográficas móstranos os seus principais elementos, como na \"Imposición da casula a santo Ildefonso\" (pintura anónima do século XVI, conservada no Museo Catedralicio de León), onde o instrumento, tanxido por un anxo, represéntase con rosetón, caravilleiro en forma de foz e caixa periforme. O cordal era independente. O feito de que a súa caixa de resonancia non presentase estrangulamento fixo que o arqueo fose complicado, o que imposibilitou a súa aceptación entre a música do século XVI. Algúns modelos estaban provistos de trastes e, en ocasións, presentaba caravilleiro curvado cara a atrás."}
{"id": 1185802, "term": "Sarinda", "prompt": "Cal é o sentido de \"sarinda\"?", "output": "Fídula de tres cordas cun diapasón curto de Paquistán, India, Nepal e Afganistán. É de menor tamaño e máis sinxela que o \"sarangi\", de madeira escavada e tallada decorativamente. Ten catro cordas simpáticas. As pronunciadas depresións dos lados facilitan os movementos do arco ao cambiar dunha corda a outra. A metade inferior da caixa ten tapa de pel, estando aberta a superior. A súa forma lembra unha caveira.\n\nNota de alcance: O \"sarinda\" é de uso popular e rueiro."}
{"id": 1212269, "term": "Viola da braccio", "prompt": "Cal é o sentido de \"viola da braccio\"?", "output": "Instrumento cordófono de arco que se tocaba apoiándoo contra o peito ou sobre o ombreiro, en oposición ás violas de gran tamaño, \"violas da gamba\", que se situaban nas coxas, preto dos xeonllos, ou entre as pernas, se eran de maior tamaño. En sentido específico, enténdese por \"viola da braccio\" un instrumento produto da evolución da fídula de finais do século XV. Como características principais poden destacarse: a súa complexión robusta, aros altos construídos en dúas pezas unidas en punta, punta e costas lixeiramente alombadas, reborde ao longo de todo o resoador, incorporación do fileteado, oídos en forma de \"C\", polo xeral cara a dentro, con posterioridade en \"F\"; así como, e en orixe, tres cordas, máis tarde catro, anoadas a un botón, caravilleiro de voluta e afinación por quintas. As incisuras da caixa variaban notablemente, aínda que de maneira usual eran profundas co obxectivo de que o arquillo contase cunha maior mobilidade, tal e como demandaba a música do Renacemento."}
{"id": 1212270, "term": "Viola da braccio baixo", "prompt": "Explica o significado de \"viola da braccio baixo\".", "output": "\"Viola da braccio\" afinada unha quinta máis baixa. A partir do século XVIII foi denominada violoncello."}
{"id": 1212271, "term": "Viola da braccio soprano", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"viola da braccio soprano\"?", "output": "\"Viola da braccio\" afinada por quintas desde do2."}
{"id": 1212272, "term": "Viola da braccio tenor", "prompt": "Cal é a definición de \"viola da braccio tenor\"?", "output": "\"Viola da braccio\" afinada unha quinta ou unha cuarta máis baixa."}
{"id": 1011025, "term": "Viola da gamba", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"viola da gamba\"?", "output": "Instrumento da familia das violas de corda fretada, con trastes, en uso desde o século XV ata as postremeirass do século XVIII. Os habituais trazos diferenciadores da \"viola da gamba\" son as costas planas cun declive ou talude cara ao mango, ombros inclinados, incisuras pronunciadas, táboa harmónica lixeiramente abovedada e mastro recto. As paredes da caixa de resonancia eran delgadas e o lugar de colocación da ponte, producíase ao nivel da parte inferior das entalladuras, sendo a súa altura inferior á da viola barroca, o que supoñía unha menor tensión das cordas, e traducíase na produción dun son pouco intenso, aínda que, debido aos caracteres da caixa, cunha notable resonancia. O número de cordas, todas de tripa, era de seis e discorrían sobre o diapasón escasamente convexo. O seu calibre era delgado, as dúas ou tres cordas máis graves enfiáronse con fío de prata a partir da segunda metade do século XVII. Era habitual que o caravilleiro se atopase rematado pola talla dunha cabeza, aínda que tamén se testemuñaron algúns exemplares rematados en voluta, esta máis común nos violíns. A encordoadura gardaba a proporción de cuarta, cuarta, terceira maior, cuarta e cuarta, ao contrario que os instrumentos da familia do violín, cuxo tempero se produce por quintas. Os trastes, en número de sete ou oito, estaban confeccionados coa dobre volta dunha corda e o seu calibre debía corresponder ao da primeira corda. O seu lugar de colocación determinábase dividindo a distancia da corda libre, comprendida entre a cella e a ponte, en 1/3 para o sétimo traste, ¼ para o quinto e 1/9 para o segundo. Os restantes (1.º, 3.º, 4.º e 6.º) situábanse entre os apuntados de xeito proporcional.\n\nNota de alcance: O seu nome italiano, \"viola da gamba\", en oposición ao de \"viola da braccio\", prevaleceu sobre outras denominacións autóctonas, como os anticuados apelativos casteláns de \"viola de arco\", \"viola de perna\" e \"violón\", ou os xermánicos \"Kniegeige\" e \"Welsche Geige\". Ademais, o devandito termo distingue os instrumentos desta familia que se colocaban verticalmente, descansando sobre ou entre as pernas, dos instrumentos denominados \"viola da braccio\", que se tocaban por encima do brazo."}
{"id": 1194530, "term": "Viola bastarda", "prompt": "Dame a definición de \"viola bastarda\".", "output": "\"Viola da gamba\" similar á \"viola da gamba tenor\", pero cunha caixa de resonancia de maior tamaño, nacida a finais do século XVI en Italia. Ás veces, a súa táboa harmónica presentaba unha roseta preto do bateador, debaixo do diapasón, ademais dos oídos en forma de \"C\", aínda que en ocasións estes describían un trazo en \"F\". O remate do seu caravilleiro, formábase por unha voluta e menos frecuentemente por unha cabeza tallada. A súa lonxitude oscilaba entre os 110 cm e os 120 cm e o ancho da caixa na súa parte inferior desenvolvíase entre os 33 cm e os 36 cm. A súa función máis corrente dentro da orquestra de cordas era tocar os acordes, a súa parte anotábase con tabulaturas en lugar de notas."}
{"id": 1194531, "term": "Viola da gamba baixo", "prompt": "Explica o significado de \"viola da gamba baixo\".", "output": "\"Viola da gamba\" de maior tamaño que a tenor e afinada desde do1, cunha sétima corda engadida, que sobreviviu como solista ou como instrumento do baixo continuo ata 1750, momento no que será substituída polo violonchelo.\n\nNota de alcance: Bach compuxo tres sonatas para o baixo da viola de gamba e utilizouna nos seis \"Concertos de Brandemburgo\"."}
{"id": 1194532, "term": "Viola da gamba contrabaixo", "prompt": "Explica que significa \"viola da gamba contrabaixo\".", "output": "\"Viola da gamba\" de igual tamaño que o dun contrabaixo moderno, afinada desde do. É o membro de son máis grave de toda a familia das violas. Este instrumento dobra a parte do baixo cando se utiliza en grupo, unha oitava por baixo da que está escrita.\n\nNota de alcance: Xorde en España a finais do século XV a partir do \"rababa\" árabe e é contemporáneo do violín e non un devanceiro. A mediados do século XVIII deu paso ao violonchelo. A súa recuperación no século XIX, debeuse ao labor de Arnold Dolmetsch (1858-1940)."}
{"id": 1194533, "term": "Viola da gamba contralto", "prompt": "Que quere dicir \"viola da gamba contralto\"?", "output": "\"Viola da gamba\" de maior tamaño que a de discanto e cun uso máis limitado."}
{"id": 1194534, "term": "Viola da gamba discanto", "prompt": "Que significa \"viola da gamba discanto\"?", "output": "\"Viola da gamba\" orixinada en Francia durante os séculos XVI-XVII, ten o tamaño dun violín, con seis cordas afinadas unha cuarta por encima da \"viola da gamba soprano\". Tocábase apoiándoa sobre os xeonllos e era a preferida das intérpretes femininas."}
{"id": 1194535, "term": "Viola da gamba soprano", "prompt": "Define \"viola da gamba soprano\".", "output": "Instrumento agudo que, xunto ás \"violas da gamba tenor\" e \"baixo\", conforma a columna vertebral da familia das violas. Este instrumento, do tamaño da viola grande pero máis ancha, estaba afinado unha cuarta por encima do tenor da \"viola da gamba\", desde re2. Tocábase apoiándoo sobre os xeonllos."}
{"id": 1194536, "term": "Viola da gamba tenor", "prompt": "Dime cal é a definición de \"viola da gamba tenor\".", "output": "\"Viola da gamba\" que ten un tamaño similar ao do violoncello, e seis cordas. Durante o século XVII engadiuse unha sétima corda. O instrumento estaba afinado en sol1 e tocábase sosténdoo entre as pernas.\n\nNota de alcance: Foi moi popular como solista, na música de cámara e dentro da orquestra."}
{"id": 1016518, "term": "Viola de amor", "prompt": "Dime cal é a definición de \"viola de amor\".", "output": "Instrumento musical da familia das violas, de corda fretada con arco, cuxo uso se xeneraliza a finais do século XVII e XVIII. A viola de amor ten un tamaño aproximado ao da viola, aínda que supera a súa anchura, e tócase sobre o ombreiro. Unha das singularidades do instrumento reside na forma da súa caixa de resonancia, cuxo perfil adoitaba describir trazos ondulados, tanto na parte dos ombreiros como na zona inferior. As costas presentaban un desnivel cara ao mango. Tiña oídos flamiformes e, polo xeral, unha roseta situada moi preto do diapasón. O caravilleiro, que estaba rematado cunha cabeza tallada, era esvelto e alongado debido a que contiña un número de caravillas laterais superior ao doutros cordófonos de arco, xa que, ademais de contar as destinadas a tensar as cordas melódicas, levaba as correspondentes ás ordes simpáticas. Estes transcorrían por baixo da ponte e eran de metal; a súa afinación estaba, polo común, ao unísono das principais ou melódicas, ou ben á oitava aguda.\n\nNota de alcance: A viola de amor séguese tocando hoxe en día como instrumento solista na música de cámara e orquestral. Vivaldi compúxolle varias obras e Bach utilizouna en \"Paixón segundo San Xoán\" e nalgunhas cantatas. Carl Stamitz compuxo concertos e sonatas para a viola de amor. Meyerbeer usouna en \"Os Hugonotes\", do mesmo xeito que Charpentier en \"Louise\" e Puccini en \"Madame Butterfly\". No século XX, Hindemith compuxo obras solistas, Prokofiev incluíuna no seu ballet \"Romeo e Xulieta\", e Janácek na ópera \"Katya Kabanova\"."}
{"id": 1194529, "term": "Viola di bordone", "prompt": "Cal é o sentido de \"viola di bordone\"?", "output": "Versión grave da viola de amor. Apareceu en Alemaña e estendeuse cara a Austria e Inglaterra entre os séculos XVIII e XIX. O seu corpo, cun corte no fondo, ten unha forma diferente á viola de amor, e os buratos de resonancia semellan serpes. Co arco frétanse entre seis e sete cordas, afinadas polo xeral como as da viola da gamba tenor. As cordas de resonancia (entre nove e corenta, aínda que polo xeral inclúense entre catorce e dezaoito) afínanse diatonicamente. Debido ao gran número de cordas de resonancia, algunhas colócanse debaixo do diapasón e o resto á súa dereita."}
{"id": 1011026, "term": "Violín", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"violín\"?", "output": "Instrumento cordófono fretado con arco formado por unha táboa harmónica e costas alombadas, marcadas entalladuras cun característico vértice nos seus extremos fileteado, ombros altos e barra harmónica situada de maneira vertical baixo a táboa, á altura do pé da pontiña(á esquerda do instrumento se se mira de fronte). Preto do outro pé sitúase a alma. As paredes do resoador son máis delgadas que as da \"viola da braccio\". Os oídos teñen un brazo típico en \"F\" cunha pequena aresta situada preto do tornavoz; esta coincide aproximadamente, coa situación da ponte, que adoita ser de pradairo. O mango é delgado e redondeado e soporta un diapasón exento de trastes, máis estreito e menos plano que o das violas. As súas cordas están afinadas por quintas. O caravilleiro é culminado por unha voluta, aínda que algúns exemplares antigos podían ter a talla dunha cabeza. As caravillas son laterais, e o cordal, que adoita presentar unha forma de copa estreita e alongada, está suxeito, a través dun pequeno cordón, a un botón colocado na parte inferior do instrumento, na conxunción dos aros. A táboa harmónica, que está constituída por dúas pezas simétricas en sentido vertical, adoita fabricarse con madeira de abeto de Guatemala, mentres que as costas e os aros son xeralmente de pradairo. O ébano utilízase para o diapasón e as caravillas, aínda que estas poden ser doutra madeira resistente, como o pau santo e a pereira.\n\nNota de alcance: O violín xurdiu durante a primeira metade do século XVI, a partir da \"viola da braccio\". Houben antecedentes deste tipo de instrumento na Asia e na China, mais non está clara a súa relación co instrumento europeo. Durante os séculos XVII e XVIII, xorde o violín moderno das mans dos grandes \"Luthiers\" italianos que estableceron a súa fisionomía definitiva e a súa constitución actual. Os cambios morfolóxicos sufridos desde o século XVIII foron escasos, aínda que significativos. O son dun violín barroco e o do actual apenas gardan semellanzas, menos potente, metálico e seco no primeiro caso, aínda que de maior colorido. A barra harmónica, situada lonxitudinalmente era de menor proporción e o diámetro da alma sensiblemente máis pequena, uns 6 a 7 mm de diámetro, aloxado a unha distancia de 3 mm da base da ponte. As cordas do violín barroco eran de tripa, a grave comezou a enrolarse con fíos de prata a principios do século XVIII. O mastro do violín antigo era practicamente recto, mentres que os exemplares de finais dese mesmo século xa presentaban unha inclinación cara a atrás superior a catro, cinco ou seis graos con respecto aos modelos barrocos. A caixa do violín xira arredor dos 35,5 cm de lonxitude, os primeiros exemplares chegaron a medir ata 38 cm. Durante unha parte do século XVII, os compositores escribiron tanto para viola como para violín, aínda que músicos como Giovanni Battista Vitali e Giuseppe Torelli comezaron a explotar a brillantez e as posibilidades técnicas do novo instrumento. Os concertos de Vivaldi, Tartini, e Pietro Antonio Locatelli para violín mostran os maiores avances do instrumento, así como a súa capacidade para o virtuosismo e a expresión lírica. Os mellores violíns, violas e violoncellos foron construídos nesta época polos mestres Stradivarius, Amati e Giuseppe Antoni. A aparición da ópera, así como o interese barroco pola expresividade e a brillantez, xunto coa aparición de obras con instrumentos solistas, conduciron á supremacía dos violíns. A terminoloxía do violín actual ao principio foi algo ambigua, nalgúns antigos textos alemáns dáselle, ademais do usual \"Geige\", o nome \"Quintern\" ao estar afinado por quintas. Michael Praetorius (1618) denomínao \"Rechte Discant Geig\", mentres que á viola dálle o apelativo de \"Tenor-Geig\" e ao violoncello o de \"Bass Geig de bracio\". A voz \"violino\" outorgábase de xeito esporádico ao alto das \"violas da braccio\" xa desde o ano 1538, algúns anos antes de que aparecese o modelo soprano dos violíns propiamente ditos. A súa primeira mención, na forma actual, non corresponde a ningún documento italiano, senón que se atopa no tratado do compositor Philibert Jambe de Fer (ca. 1520-1566)."}
{"id": 1182913, "term": "Arrabita", "prompt": "Que significa \"arrabita\"?", "output": "Nome co que se denomina o violín no País Vasco.\n\nNota de alcance: A \"arrabita\" é un instrumento usado nos cantos e bailes populares. Tamén se coñece como \"bibolina\" e \"xiribitia\"."}
{"id": 1194505, "term": "Gadulka", "prompt": "Explica que significa \"gadulka\".", "output": "Instrumento popular búlgaro de corda con forma de media pera, entroncado coa xenealoxía dun instrumento denominado na zona balcánica \"vixalo\", á súa vez descendente dun instrumento que chegou a Europa procedente de Bizancio cara ao século X. O mastro pode ter forma de corazón, de folla ou de cabeza de paxaro. O fondo, o mastro e o caravilleiro están fabricados en madeira de sicómoro, nogueira, pereira ou dalgún outro tipo. O corpo tállase nunha soa peza. O ventre está feito de madeira de pícea, con dous buratos de resonancia simétricos. Tradicionalmente, as cordas confecciónanse con tripa de cordeiro, aínda que cada vez máis se utiliza o metal ou o nailon. En moitos casos inclúense cordas metálicas libres adicionais por baixo das cordas principais, para aumentar a resonancia de tons. O arco confecciónase con madeiras flexibles, como salgueiro ou corneira. A diferenza das cordas do violín, que se acurtan cos dedos sobre o diapasón, as cordas do \"gadulka\" tócanse de lado coas uñas, o que produce un son aéreo. A técnica do arco tamén é diferente, xa que para cambiar de corda vírase o instrumento en lugar de variar o ángulo do arco. A extensión do \"gadulka\" é de sol2- re4.\n\nNota de alcance: A \"gadulka\" aínda se conserva coma un dos elementos máis emblemáticos da música popular de Bulgaria e, aínda que adoita tocarse só para acompañar danzas e cantos, tamén forma parte de pequenos conxuntos instrumentais formados por unha frauta chamada \"kaval\" e unha gaita denominada \"gaida\"."}
{"id": 1194501, "term": "Gusla", "prompt": "Cal é o sentido de \"gusla\"?", "output": "Antigo violín de orixe asiática en desuso (en tempos pasados foi popular nos países bálticos occidentais). A súa caixa de resonancia curva esténdese por medio dun longo mastro cunha soa caravilla. O ventre é de coiro e ten pequenos buratos de resonancia. O gusla non ten diapasón; as diferentes notas conséguense tocando a súa única corda coa xema dos dedos."}
{"id": 1194503, "term": "Hardingfele", "prompt": "Como se define \"hardingfele\"?", "output": "Violín noruegués, profusamente ornamentado, con catro cordas melódicas e catro cordas libres situadas debaixo do diapasón. A caixa de resonancia presenta trazos moi similares aos do violín, aínda que menos delicados, o seu perfil achatado confírelle un aspecto de robustez. O mango é curto en proporción ao resoador e ao caravilleiro, que adoita estar rematado pola talla dunha cabeza de animal fantástico, con caravillas laterais.. A ponte é relativamente alta e posúe os oídos en \"F\". A súa lonxitude non adoita exceder os 60 cm. A calidade da súa produción variaba de xeito considerable, segundo fose a orixe dos construtores, campesiños ou violeiros profesionais, os cales fabricaban modelos con filetes e unha ornamentación de taracea moi esmerada, en especial na parte do diapasón e do cordal.\n\nNota de alcance: O \"hardingfele\" desenvolveuse a partir da viola de amor e os violíns folclóricos. Este instrumento foi creado para acompañar as danzas folclóricas norueguesas do tipo \"balling\", utilizouse desde o século XVI, e nas súas orixes tiña seis cordas. Grieg utilizouno nalgunhas das súas obras instrumentais. Aínda que o seu uso decreceu a principios do século XX, a revitalización da música popular norueguesa supuxo unha revitalización do instrumento."}
{"id": 1194473, "term": "Kemancha", "prompt": "Que quere dicir \"kemancha\"?", "output": "Violín tradicional de Asia Central, desde Irán ata as antigas repúblicas soviéticas de Asia Central. O seu corpo está formado por segmentos de madeira de moral unidos e o seu ventre está recuberto coa pel de peixes do Mar Caspio. A base do seu longo diapasón é de metal e serve para apoiar o instrumento. As súas tres cordas, na actualidade catro, afínanse en cuartas.\n\nNota de alcance: En Asia Central popularizouse unha variante de \"kemancha\" con catro cordas cuxa afinación é a mesma que a do violín clásico. En Exipto, este tipo de violín, con dúas cordas, recibe o nome de \"kemanje\"."}
{"id": 1194502, "term": "Nyckelharpa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"nyckelharpa\"?", "output": "Instrumento cordófono de uso popular implantado desde o século XV na zona escandinava, sobre todo en Suecia, e no norte alemán. Trátase dunha especie de viola de arco que, en lugar de dixitarse sobre o bastidor, o tanguido efectúase a través dun teclado lateral acaroado ao mango. O seu mecanismo lembra ao da zanfona, aínda que o ataque das cordas prodúcese pola parte inferior, non polo lateral. Michael Praetorius (1619), realiza unha descrición detallada do instrumento, presentándoo con 14 teclas, catro cordas e unha sección de caixa en 8. Aínda que este fose o modelo común, xa Martin Agricola (1529) se referíae ao instrumento falando dos seus diversos formatos, sendo o máis divulgado, despois do descrito por Praetorius, o provisto dun resoador sen estrangulamento, prevalecendo este último ata ben entrado o século XIX, destinado ao acompañamento de danzas e cancións populares. A táboa harmónica, como nos modelos primitivos, conservará dous tornavoces simétricos, polo xeral a partir do século XVIII de forma oblonga. O seu cordal é moi similar ao dos instrumentos de arco, e o caravilleiro é de perfil plano, con caravillas posteriores. A ponte é relativamente ancha e distínguese pola súa altura. A lonxitude xira arredor dos 90 cm. O músico utilizaba un arco curto e curvo e suxeitaba o instrumento ao seu corpo cunha correa de coiro, de modo que podía tocalo de pé ou camiñando nas procesións e festividades campesiñas. O número de cordas aumentaría a cinco e o de teclas a 22, sendo unha innovación importante a incorporación de ordes simpáticas de aceiro que lle conferirán ao instrumento unha sonoridade moi característica."}
{"id": 1194537, "term": "Pochette", "prompt": "Que quere dicir \"pochette\"?", "output": "Instrumento en miniatura da familia do violín, sendo considerado como unha evolución do \"rebab\". Entre os séculos XVI e XVII fabricábase baixo distintas formas: como un antigo \"rebab\" ou con forma de viola, ou mesmo semellando unha góndola. A partir do século XVIII adquiriu a forma de violín. O \"pochette\" tiña entre tres e catro cordas.\n\nNota de alcance: O instrumento fíxose popular como violín de peto, ou como violín de mestre de baile. Durante as clases de danza, o mestre tocaba a melodía ou indicaba o ritmo mediante este particular instrumento, para posteriormente introducilo no seu peto co fin de mostrar os pasos máis complicados. Por esta razón coñécese como \"pochette\", nome que deriva da palabra francesa \"para peto\"."}
{"id": 1185798, "term": "Violín bicorde", "prompt": "Dame a definición de \"violín bicorde\".", "output": "Tipo de violín de dúas cordas. Estes instrumentos están presentes na música arabigo-andaluza e na dos países do Extremo Oriente."}
{"id": 1185799, "term": "Erh hu", "prompt": "Cal é a definición de \"erh hu\"?", "output": "Nome que recibe o violín bicorde en China. Deriva dun tipo de violín mongol de dúas cordas de nome \"nu ch´in\". Este instrumento está composto por unha caixa de resonancia hexagonal de gran profundidade, cunha tapa que adoita ser de fina pel de serpe. Ten un mastro longo con dúas caravillas. As súas cordas son fretadas mediante un grande arco de crinas de cabalo, que se tensan cos dedos da man que o suxeitan. O seu uso adoitaba estar relacionado co teatro de corte."}
{"id": 1185800, "term": "Kemanje", "prompt": "Como se define \"kemanje\"?", "output": "Nome que recibe o violín bicorde en Exipto. Este instrumento consta dunha caixa de resonancia en madeira, coco ou cabaza e dunha tapa harmónica de pel. O seu longo mastro suxeita dúas cordas feitas dun grupo de porcas ou crinas de cabalo.\n\nNota de alcance: O uso do \"kemanje\" está estendido polo norte de África e Medio Oriente."}
{"id": 1185801, "term": "Violín monocorde", "prompt": "Cal é a definición de \"violín monocorde\"?", "output": "Tipo de violín cuxa característica principal é a de ter unha soa corda."}
{"id": 1185797, "term": "Rababa", "prompt": "Con que significado se emprega \"rababa\"?", "output": "Tipo de violín monocorde primitivo. A \"rababa\" está composta por unha caixa de resonancia cuberta pola parte dianteira e traseira con pel de cordeiro.\n\nNota de alcance: Este instrumento adoita acompañar o canto en Xordania e Siria."}
{"id": 1212273, "term": "Violín tenor", "prompt": "Con que significado se emprega \"violín tenor\"?", "output": "O de rexistro de tenor usado durante os séculos XVI ao XVIII. Afínase por quintas desde fa1 ou sol1, unha oitava por baixo do violín normal. Co seu uso tratábase de equilibrar, a través dun instrumento intermedio, as distancias disímiles entre o violín (soprano), viola (contralto) e violonchelo (baixo). En ocasións, ao violín tenor suxéitaselle como un violonchelo."}
{"id": 1011027, "term": "Violonchelo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"violonchelo\"?", "output": "Instrumento cordófono fretado da familia do violín. O violonchelo ten catro cordas afinadas por quintas desde o do1, unha oitava por baixo da viola, e unha extensión ata mi5, que se fretan cun arco suxeito coa palma da man dereita boca abaixo. Posúe unha lonxitude de corpo de entre 74 cm e 76 cm, e unha lonxitude global de arredor de 130 cm. A súa caixa de resonancia está composta por incisuras, ombreiros altos, aros e fileteado. O diapasón non ten trastes, e o caravilleiro, con caravillas laterais, presenta o remate dunha voluta, aínda que durante os séculos XVII e XVIII non foi inusual a culminación deste na talla dunha cabeza. A localización da alma realízase de igual forma que no violín. A táboa harmónica, constituída por dúas pezas que forman un alombamento, posúe dous tornavoces en \"F\". A barra harmónica é ancha e grosa, proporcional á do membro soprano. O seu mastro é máis forte e as cordas máis grosas que as do violín. A excepción dos seus aros, máis profundos, as súas proporcións e a súa construción son similares ás do violín.\n\nNota de alcance: Este instrumento, que se toca situándoo entre as pernas do intérprete, apoiando o seu peso sobre o chan por medio dunha pica, xurdiu a comezos do século XVI (1510-1520) xunto co violín e a viola, e distinguiuse inicialmente como o membro máis baixo desta familia. Na orquestra actual é o segundo instrumento de corda máis grave despois do contrabaixo. A súa denominación é un diminutivo de \"violone\", no sentido que o devandito termo adquiriu no século XVI, procedente do modelo de contrabaixo da familia da \"viola da gamba\" e que, por extensión e de forma xenérica, se lle deu ao contrabaixo dos violíns. En Italia, o termo \"violoncello\" apareceu por primeira vez en Giulio Cesare Arresti (1617-1697), no op. 4 dos seus doce \"Sonate a due, a tre\" (1665), editadas por Magni en Venecia. Un dos primeiros violonchelos coñecidos data de 1572 e foi construído en Cremona por Andrea Amati, por encargo do papa Pio V como obsequio para o rei francés Carlos IX."}
{"id": 1011098, "term": "Zanfona", "prompt": "Cal é a definición de \"zanfona\"?", "output": "Instrumento cordófono, case sempre en forma de \"viola da gamba\", formado por un resoador e un pequeno teclado, cuxo son se produce fretando as cordas cunha roda untada de colofonia, que, á súa vez, é accionada por unha manivela situada no extremo dereito do resoador. A roda está colocada de xeito vertical á caixa de resonancia e xira rozando as cordas. As melódicas, que son de tripa, están situadas na parte superior da roda, mentres que as graves, a miúdo enfiadas, están situadas lateralmente. As destinadas á melodía varían entre unha e tres, mentres que o resto, que actúan ao xeito de bordón, poden alcanzar, segundo o modelo, o número de dous, tres e ata catro. As primeiras ou principais proceden dun cordal, xeralmente acaroado á táboa harmónica; mentres que as destinadas á emisión das notas pedal suxéitanse aos botóns situados na parte inferior dos aros. Os bordóns máis graves repousan sobre uns pequenos cabaletes laterais situados á altura do caravilleiro. As únicas cordas que discorren polo interior dun corpo cuadrangular emprazado ao longo da caixa de resonancia son as melódicas. Dentro deste corpo colócanse uns pasadores planos de maneira paralela á roda, sobre os que hai unhas pugas aguzadas destinadas a ferir as cordas. Á súa vez, os pasadores únense exteriormente á súa tecla, que non será pulsada cara a abaixo como nun instrumento común de teclado, senón cara ao corpo cuadrangular.\n\nNota de alcance: O instrumento é coñecido baixo unha gran variedade de nomes que responde á súa propia evolución, aos diferentes lugares xeográficos nos que se coñeceu, así como aos distintos ámbitos musicais aos que pertenceu, desde a Idade Media ata o século XIX. En castelán coñécese como \"vihuela de rueda\", \"vihuela de ciego\", \"viola de rueda\", \"viola de ciego\", \"rabel de rueda\", \"zarrabete\" e \"música ratonera\", ademais dos termos derivados do de \"sinfonía\" (do latín \"symphonia\") como \"cifonía\", \"cinfonía\", \"chinfonía\"; á súa vez, as voces \"zanfona\", \"zanfonía\", \"zampoña\" ou a propia \"zanfoña\", que achan a súa orixe no mesmo termo latino, parecen proceder do galego \"zanfona\". En portugués é usual o de \"sanfôna\". Tamén da voz latina proceden os occitanos \"sanfonia\", \"seinfonía\" e os lemosíns \"fanfogna\", \"fanfoni\" e \"founfoni\". En catalán atópase a forma sanfoina, ademais do nome de \"viola de roda\". En éuscaro \"brenka\". A diferenza da maior parte do instrumental occidental, con influencia máis ou menos directa das correntes musicais asiáticas e islámicas, a zanfona é un instrumento de procedencia estritamente europea. En España, foi un instrumento de cegos e músicos ambulantes que, con acompañamento de instrumentos aerófonos, triángulos ou tambor, interpretaban música popular ou pregos de cordel en diferentes festas patronais e romarías."}
{"id": 1182885, "term": "Instrumento electrófono", "prompt": "Que significa \"instrumento electrófono\"?", "output": "Instrumento musical no que o son se produce e/ou modifica a través de válvulas de baleiro ou dispositivos semicondutores. Existen dous tipos xerais: instrumentos nos que o son se xera por medio de sistemas mecánicos, como cordas ou lingüetas en vibración, e que despois é modificado electronicamente; e instrumentos nos que o son se xera e se produce enteiramente por medios electrónicos.\n\nNota de alcance: A evolución musical durante o século XX fixo necesaria unha importante ampliación ás categorías da clasificación de Erich von Hornbostel (1877-1935) e Curt Sachs (1881-1959)."}
{"id": 1211898, "term": "Disklavier", "prompt": "Que significa \"disklavier\"?", "output": "Versión electrónica da pianola moderna na que o rolo se substitúe por un disquete informático e o mecanismo por un sistema electrónico.\n\nNota de alcance: Este instrumento, fabricado por primeira vez por Yamaha en 1988, considérase herdeiro do sistema Welte-Mignon."}
{"id": 1011091, "term": "Guitarra eléctrica", "prompt": "Cal é o sentido de \"guitarra eléctrica\"?", "output": "Guitarra concibida para a súa amplificación electrónica. Baséase nun sistema que inclúe pastillas para transformar as vibracións da corda en impulsos eléctricos, un amplificador para modificar eses impulsos e altofalantes que volven convertelos en son. A maioría das guitarras eléctricas teñen seis cordas, un mastro con trastes, dúas ou tres pastillas montadas sobre as cordas e botóns no corpo para controlar o ton e o volume. Para conseguir efectos especiais adoitan engadirse pedais, circuítos e controis adicionais.\n\nNota de alcance: O período posterior á Segunda Guerra Mundial atrasou a popularización da guitarra eléctrica, ata que en 1950 a Leo Fender Musical Instrument Company de California lanzou ao mercado un instrumento de corpo sólido. Esta guitarra era do tipo estándar, sen caixa de resonancia e con seis cordas de aceiro ou de aliaxe de níquel. As cordas atravesaban as pastillas electromagnéticas, que convertían as vibracións acústicas en enerxía eléctrica. Un ano despois, Fender revolucionou o contrabaixo tradicional producindo un baixo eléctrico. O novo instrumento encaixaría á perfección nunha contorna musical marcada pola aparición do rock and roll a mediados dos anos 1950."}
{"id": 1212197, "term": "Baixo eléctrico", "prompt": "Con que significado se emprega \"baixo eléctrico\"?", "output": "Guitarra eléctrica, polo xeral de catro cordas afinadas en mi1 la1 re2 sol2.\n\nNota de alcance: O baixo eléctrico, inventado por Leo Fender (1909-1991), empezou a utilizarse no ano 1951."}
{"id": 1184284, "term": "Guitarra compacta", "prompt": "Dame a definición de \"guitarra compacta\".", "output": "Guitarra eléctrica que carece de caixa de resonancia e está formada tan só por un bloque de madeira ou fibra de vidro en forma de guitarra. A pastilla recolle tan só a vibración das cordas.\n\nNota de alcance: Este tipo de guitarra aparece en 1935 nos Estados Unidos, pasando dos grupos de blues negro e urbano aos de rock branco na década de 1960."}
{"id": 1182541, "term": "Guitarra electroacústica", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"guitarra electroacústica\"?", "output": "Guitarra eléctrica cunha caixa de resonancia como a da guitarra convencional. A pastilla deste tipo de instrumentos recolle o son tanto das cordas como da caixa de resonancia."}
{"id": 1194746, "term": "Guitarra hawaiana", "prompt": "Dame a definición de \"guitarra hawaiana\".", "output": "Guitarra eléctrica procedente da guitarra portuguesa, tamén coñecida como guitarra de aceiro (\"steel guitar\"). O seu corpo está tallado dunha madeira máis grosa e os seus lados son máis anchos que a acústica, aínda que mantén a mesma forma. Na guitarra hawaiana a caixa de resonancia substitúese por un taboleiro trapezoidal. O son amplifícase mediante un sistema electroacústico. Os efectos típicos deste instrumento son o \"vibrato\" e o \"glissando\".\n\nNota de alcance: A guitarra hawaiana apóiase entre os xeonllos do intérprete, quen se coloca aneis de metal na man dereita mentres que coa esquerda suxeita un dispositivo en forma de peite para lograr un efecto de \"glissando\". Este instrumento é moi coñecido dentro da música country norteamericana."}
{"id": 1211400, "term": "Ondas Martenot", "prompt": "Cal é o sentido de \"ondas martenot\"?", "output": "Instrumento electrófono monofónico no que se controla, desde un teclado, a frecuencia dun oscilador variable cuxo sinal se amplifica e emite por un altofalante. O teclado permite mediante a pulsación certa vibración que xera un vibrato.\n\nNota de alcance: Foi inventado polo francés Maurice Martenot (1898-1980), quen o patentou en 1922 e ¡o presentou en París o 20 de abril de 1928."}
{"id": 1211397, "term": "Órgano electrónico", "prompt": "Explica que significa \"órgano electrónico\".", "output": "Instrumento electrófono cuxo primeiro exemplo foi deseñado para aproximarse ao órgano na súa capacidade de manter o son, no seu timbre e na súa técnica de execución. O órgano electrónico consta de dous manuais, un pedaleiro, rexistros ou mecanismos análogos para producir diversos timbres e un pedal para regular a intensidade. Os modelos máis recentes adoitan servirse dunha serie de osciladores de afinación fixa e son, polo tanto, puramente electrónicos. En todos os tipos, as vibracións iniciais modifícanse e amplifícanse electronicamente e transmítenselle máis tarde ao oínte por medio de altofalantes.\n\nNota de alcance: O primeiro órgano electrónico considerado como tal, o órgano Hammond creado por Laurens Hammond en 1935, utiliza rodas xiratorias que producen electromagneticamente unha corrente oscilatoria. O órgano Wurlitzer, cuxo inmediato predecesor se creou tamén na década de 1930, utiliza lingüetas vibratorias."}
{"id": 1011089, "term": "Piano eléctrico", "prompt": "Explica o significado de \"piano eléctrico\".", "output": "Instrumento electrófono de teclado concibido para emular, en maior ou menor medida, o son e as características interpretativas do piano. Neste instrumento, os impulsos eléctricos xerados polas vibracións acústicas modifícanse mediante un amplificador e volven converterse en son por medio de altofalantes. As vibracións xeradas nas súas cordas ou pugas son percibidas por pastillas similares ás da guitarra eléctrica. Este instrumento non require dunha caixa de resonancia, e dende o punto de vista tecnolóxico pertence aos verdadeiros instrumentos electrónicos. A familia do piano eléctrico inclúe polo menos dous tipos diferentes. Unha versión temperá da primeira familia do instrumento, baseada nas cordas, coñécese como o piano \"Neo-Bechstein\" (Bechstein-Siemens, 1931). Ten forma de piano de cola, emprega pastillas magnéticas e, ao contrario do seu equivalente acústico, usa unha soa corda por cada nota. Como no piano de cola normal, o pedal dereito eleva os apagadores. O pedal esquerdo funciona como un control independente do volume a través do sistema de amplificación. Dese modo, unha nota pode ser sostida, ecualizada á perfección, e mesmo \"inchada\" (sostida a un crescendo e despois a un diminuendo) mentres se sostén. O outro tipo de piano eléctrico é a forma clásica Fender-Rhodes, inventada por Harold Rhodes nos Estados Unidos durante os anos 60, cunha característica especial: as cordas substitúense por pequenas pugas de aceiro, unha por cada nota. O instrumento parécese a un piano en miniatura e é un dos favoritos entre os pianos eléctricos actuais."}
{"id": 1011071, "term": "Sintetizador", "prompt": "Define \"sintetizador\".", "output": "Instrumento electrófono que produce sons, modifícaos e, nalgunhas circunstancias, ordénaos no tempo por procedementos puramente electrónicos. O sintetizador é un intricado complexo de numerosas unidades funcionais, controladas por un mecanismo electrónico xerador de sinais, operado mediante un teclado. Pode ser acoplado a outro instrumento (piano eléctrico, arpa, órgano electrónico, etc.), cuxo son queda inmediatamente modificado; neste caso preséntase non como un instrumento musical, senón como unha prolongación ou un complemento de instrumentos tradicionais. Con todo, o seu uso máis orixinal é o de realizar a síntese de sons nunca escoitados, así como a produción de todo tipo de efectos musicais. Ao estar construído por un equipo completo (xeradores, filtros, mesturadores de son, altofalantes), o sintetizador conta cun dispositivo de control, xeralmente en forma de teclado. Ademais, este tipo de instrumentos poden axustarse a un ordenador, nese caso este último asume o papel de auténtica ferramenta de composición musical.\n\nNota de alcance: O primeiro sintetizador, o RCA Mark II, foi creado no Sarnoff Research Center, Nova Jersey, en 1951, e instalouse no estudo electrónico de Columbia-Princeton. As válvulas pronto serían substituídas por transistores, e os instrumentos antigos, grandes e pesados, por modelos portátiles de menor tamaño. A mediados dos anos 1960, Robert Moog e Donald Buchla desenvolveron os primeiros sintetizadores comerciais. O profesor Moog deseñou o sintetizador estereofónico e creou unha compañía para vender o instrumento. Os seus primeiros modelos eran monofónicos (\"Minimoog\"), con conexións de saída para un amplificador e un sistema acústico. O \"Minimoog\" foi utilizado en concertos. Máis tarde desenvolveuse un sucesor polifónico, o \"Polymoog\", para usalo no estudo de gravación e para crear bandas sonoras. Ao contrario que no \"Minimoog\", o volume deste último depende da forza do ataque, de maneira similar ao piano."}
{"id": 1182905, "term": "Telarmonio", "prompt": "Define \"telarmonio\".", "output": "Instrumento electrófono primitivo de teclado inventado por Thaddeus Cahill, quen construíu o primeiro modelo en 1900. Contiña numerosos elementos do deseño dos posteriores instrumentos electrónicos, pero carecía de amplificador, era moi grande, cun peso superior ás 200 toneladas. A súa música tiña que distribuírse polas liñas telefónicas."}
{"id": 1211398, "term": "Theremin", "prompt": "Define \"theremin\".", "output": "Instrumento electrófono monofónico. Construído igual que un receptor de radio, consta de dous circuítos de alta frecuencia e dous osciladores, dos cales un é constante e reacciona á proximidade da man do intérprete, aínda que hai modelos con teclado. Fai soar notas dunha nunha e abarca cinco oitavas. O son amplifícase cun altofalante.\n\nNota de alcance: Desenvolvido por Lev Theremin (1896-1993), presentouse en 1920. Comercialízase nos Estados Unidos e alcanza certa popularidade nas salas de concertos, así como nas bandas sonoras das películas."}
{"id": 1211399, "term": "Trautonio", "prompt": "Cal é a definición de \"trautonio\"?", "output": "Instrumento electrófono presentado en 1930 por Friedrich Trautwein. Producía, por medios electrónicos, unha soa nota ao mesmo tempo, aínda que o seu timbre podía variarse en gran medida. O intérprete controlaba a altura variando o punto no que un arame exercía presión contra unha barra metálica.\n\nNota de alcance: O que foi considerado como antecedente directo dos sintetizadores, gozou de gran popularidade na década de 1930 e Richard Strauss, Hindemith e Paul Dessau compuxeron obras para el. O mesmo ano da súa presentación foi utilizado para a banda sonora da película \"Tempestade no Montblanc\" de Arnold Fanck, con música composta por Paul Dessau. Desde entón, formou parte de gran número de bandas sonoras de películas como \"Os paxaros\" de Alfred Hitchcock (composta e executada por Oskar Sala)."}
{"id": 1182886, "term": "Instrumento idiófono", "prompt": "Cal é a acepción de \"instrumento idiófono\"?", "output": "Instrumento musical no que o son se produce mediante a vibración do seu propio material primario, é dicir, o instrumento en si mesmo, sen as vibracións dunha corda, membrana ou columna de aire. Xeralmente, os idiófonos dispoñen dunha caixa de resonancia, e algúns posúen un sistema de amplificación especial. De acordo co son que producen -tons ou ruídos -, divídense en dous grupos principais: de altura definida e indefinida. Pertence á clasificación dos instrumentos musicais ideada en 1914 por Erich von Hornbostel (1877-1935) e Curt Sachs (1881-1959), na que ademais se inclúen os instrumentos aerófonos, cordófonos, electrófonos e membranófonos. Así mesmo, os idiófonos pódense dividir nos seguintes grupos, de acordo co modo no que se producen as vibracións: idiófonos directamente percutidos, dúas ou máis partes sonoras golpéanse unha contra outra; idiófonos indirectamente percutidos, con baquetas; idiófonos sacudidos, pequenas bólas encerradas dentro dun obxecto; idiófonos fretados, a superficie do instrumento debe ser friccionada; e idiófonos punteados como a sanza.\n\nNota de alcance: Os instrumentos de percusión son os primeiros instrumentos musicais e datan dos inicios da civilización. Os efectos producidos polo corpo humano considéranse os primeiros prototipos de instrumentos de percusión. Para xerar sons, empezáronse a utilizar obxectos naturais ou producidos polo home como pedras, paus, anacos de madeira dentados, cascas de froitas, tambores primitivos de madeira, vasillas, etc. O uso deste tipo de instrumentos estaba ligado a celebracións, festas e cerimonias fúnebres, danzas e demais eventos similares, e atópanse en todos os continentes e culturas."}
{"id": 1212198, "term": "Axiosimandro", "prompt": "Cal é a acepción de \"axiosimandro\"?", "output": "Instrumento idiófono composto por unha táboa estreita, polo común de pradairo, que os sacerdotes da Igrexa ortodoxa grega percutían con mazos ou martelos. Especialmente difundido durante o período otomán, foi un substitutivo da campá, ao ser esta un instrumento prohibido pola lexislación turca.\n\nNota de alcance: Durante a Idade Media, foi frecuente o seu uso como instrumento de sinal, polo xeral situado no alto das torres dos castelos do leste europeo. Filippo Bonanni (1772) ofrece nos seus gravados distintos tipos do instrumento que el denominou \"campana delli greci\". Un deles atópase apoiado sobre o ombreiro do seu tanxedor e afianzado polo cordón que o sacerdote suxeita coa boca. Outro, propio da Igrexa copta, consiste nunha longa taboíña cuxa base posúe unha asa que o clérigo empuña coa súa man esquerda. Por último, presenta un pequeno axiosimandro, curto, rectangular, pero de maior grosor que os anteriores, cuxo modo de suxeición consiste en corda situada no centro da táboa que se percute cun martelo metálico."}
{"id": 1038890, "term": "Morteiro", "prompt": "Dime cal é a definición de \"morteiro\".", "output": "Morteiro de bronce, en ocasións con algo de platino, pequeno e portátil, que serve para machucar ou moer nel. Así mesmo, é utilizado aínda na actualidade, en particular en Castela, Estremadura e Andalucía, na música popular acompañando o ritmo dos cantos e as danzas. O son prodúcese ao entrechocar o fondo ou as paredes do instrumento cun machucador (man de morteiro), tamén metálica.\n\nNota de alcance: É usual atopar o seu sinónimo, \"morteiro\", para referirse ao instrumento idiófono. Esta voz foi coñecida desde antigo para referirse a unha parte da campá. Sebastián de Covarrubias (1611) indica que \"como o das campás, onde se moen moitas e diversas cousas\". Aplicado ao vocábulo \"morteruelo\", o \"Diccionario de autoridades\" define un morteiro pequeno \"que usan los muchachos para diversión: y es una media esperilla hueca, que ponen en la palma de la mano, y la hieren con un bolillo, haciendo varios sones, con la compresión del aire, y movimiento de la mano\"."}
{"id": 1105641, "term": "Machucador", "prompt": "Cal é o sentido de \"machucador\"?", "output": "Man de morteiro."}
{"id": 1182618, "term": "Harmónica de cristal", "prompt": "Cal é a definición de \"harmónica de cristal\"?", "output": "Instrumento idiófono no que a emisión sonora se produce por medio do fretado de pezas de cristal (tubos, discos, vasos). Consta dunha caixa e dunha serie graduada de vasos musicais de vidro, fixados sobre un eixe que xira mediante un pedal. Os primeiros modelos, que tiñan unha extensión de tan só de dúas oitavas, tocábanse fretando cos dedos a superficie humedecida dos vasos. Posteriormente desenvolvéronse modelos de maior extensión cun depósito de auga e, nalgúns casos, cun teclado.\n\nNota de alcance: En Europa, a partir do século XV, púxose de moda percutir ou fretar unha serie de vasos de cristal, que se enchían con distintas cantidades de auga co obxectivo de lograr diferentes afinacións. Esta práctica aínda foi usual en Gran Bretaña durante o século XVIII. Un dos antecedentes aparece mencionado por Franchino Gaffurio (1451-1522) na súa \"Theorica musicae\", publicada en 1492. Algunhas fontes sitúan a súa orixe en Persia. Con todo, o instrumento tal e como se coñece en Occidente, aquel cuxo son se obtén polo fretado dos dedos humedecidos sobre o bordo duns discos ou vasos de cristal, comezou a tomar corpo no século XVII en Inglaterra, sendo o seu impulsor e innovador, xa no século XVIII, Richard Pockrich. En 1761, Benjamin Franklin representa unha forma desenvolvida dos vasos musicais, cambiando os vasos por discos de cristal, atravesados por un eixe xiratorio accionado mediante un pedal. A serie de discos situábanse no interior dunha caixa rectangular de madeira. A finais do século XVIII, algunhas críticas ao redor deste instrumento, segundo as cales o son extremadamente agudo desequilibraba os músicos que o tocaban, fixo que en 1830 fose prohibido en Gran Bretaña por decreto."}
{"id": 1182643, "term": "Arpa de boca", "prompt": "Que significa \"arpa de boca\"?", "output": "Instrumento idiófono punteado, en forma de marco. Trátase dunha lámina de ferro ou aceiro, bambú ou outra clase de madeira, que forma unha lingüeta triangular á que se fai vibrar. Suxéitaselle por un extremo a un marco do mesmo material e de reducidas proporcións, que pode adoptar varias formas, ovoide, de ferradura ou circular, sen chegar a pecharse. O círculo ábrese en dúas ramas romboidais que se achegan nos extremos. A armazón cuadrangular existe tan só en casos excepcionais. O seu tamaño varía de 5 cm a máis de 10 cm, sendo o habitual o comprendido entre os 8 cm e os 10 cm, cun peso aproximado de 50 a 80 gr. Os tipos máis antigos tiñan unha corda fina nun dos extremos da lingüeta que facía vibrar a lámina cando puxaban dela, mentres que os tipos máis recentes teñen no seu lugar unha púa fina.\n\nNota de alcance: Unha das características distintivas do instrumento é a de escoitarse mellor de lonxe que de preto, polo que nalgunhas zonas, como a asturiana, adoita ser utilizado polos pastores para comunicarse entre eles. A súa presenza en España está recollida pola iconografía desde o século XV."}
{"id": 1184957, "term": "Birimbau", "prompt": "Cal é a definición de \"birimbau\"?", "output": "Instrumento idiófono de pulsación e afinación indeterminada. O seu tamaño está comprendido entre os 5 aos 10 cm, cun peso aproximado de 50 a 80 gr. Está composto por un pequeno marco metálico, de bambú ou de madeira, que leva acaroada unha variña flexible ou lingüeta vibratoria, fabricada polo xeral co mesmo material do bastidor. Polo común, a súa estrutura en forma de \"U\" describe contornos similares aos dunha ferradura ou unha forquita. Curt Sachs (1930) clasificou o birimbau en dúas divisións; os \"calados\" ou idioglóticos, cunha lingüeta fabricada co mesmo material que o marco; e os \"forxados\" ou heteroglóticos, cunha lingüeta de diferente material.\n\nNota de alcance: O birimbau, tamén coñecido co nome de guimbarda; tánguese situándoo entre os dentes a fin de que a cavidade bucal actúe como caixa de resonancia. O músico moverá co índice a lingüeta, cuxa vibración producirá un son formado por unha serie de harmónicos; para obter unha escala de sons será necesario illar estes harmónicos abrindo ou pechando a boca. O instrumento orixinouse na Asia setentrional, de data aínda indeterminada, cun corpo de bambú. A súa chegada ao continente europeo produciuse durante a expansión romana que, á súa vez, o tomara das terras orientais ocupadas. Relacionouse en numerosas ocasións co pobo xudeu, de aí os nomes ingleses de \"jew´s harp\" e \"jew´s tremp\". Desde a Idade Media foi un idiófono moi utilizado e seguiuno sendo durante o século VI, sempre con carácter festivo e, ás veces, burlesco. Aínda que polo xeral o seu uso foi popular- un dos seus nomes cataláns é o de \"llingüeta\", equivalente ao \"mosu-gitarra\" do País Vasco, algúns compositores dedicáronlle obras, así por exemplo Johann Georg Albrechtsberger (1736-1809), mestre de Beethoven, compuxo para ela un Il concertino para birimbau, cítara, dous violíns e baixo (1769). Na actualidade a orixe do termo birimbau segue sendo dubidosa. Coromines (1954) suxire unha procedencia africana, tal vez do mandinga \"balimbano\", e xulga pouco probable a posibilidade de que responda a unha voz imitativa relacionada co francés \"brimbale\", \"cascabel\", como indica a Real Academia Española. Aínda que en español utilizouse o nome de \"guimbarda\", o uso desta voz constitúe un galicismo."}
{"id": 1185955, "term": "Pampa", "prompt": "Dame a definición de \"pampa\".", "output": "Nome co que se lle coñece o birimbau na provincia de Xirona."}
{"id": 1185956, "term": "Samsònia", "prompt": "Define \"samsònia\".", "output": "Nome co que se lle coñece o birimbau nalgunhas localidades catalás, como na localidade de Ripoll."}
{"id": 1194464, "term": "Bin-sasara", "prompt": "Como se define \"bin-sasara\"?", "output": "Instrumento idiófono xaponés que consiste nunha serie de varas de madeira atadas a unha corda por unha banda, cunha asa en cada un dos extremos do obxecto. O instrumento sostense formando o perfil dun cabalo, mentres que con hábiles movementos das mans as varas entrechócanse en ambas as direccións."}
{"id": 1194017, "term": "Boleadoras", "prompt": "Con que significado se emprega \"boleadoras\"?", "output": "Instrumento idiófono composto de dúas ou tres bólas pesadas, forradas de pel e suxeitas por unhas correas.\n\nNota de alcance: As boleadoras, que na súa orixe eran usadas en América do Sur para cazar ou deter animais lanzándoas ao pescozo ou ás patas, pasaron a ser elemento esencial dun número circense no que os artistas realizan un baile rítmico zapateando cos seus pés. Coas súas mans fan xirar as bólas. Ao golpear o piso, as pesas producen unha explosión de son, primeiro en unísono, logo en contrapunto co repenique dos intérpretes. Como exemplo do seu uso, as boleadoras forman parte dun dos números do espectáculo \"Saltimbanco\" do Circo do Sol. Por outra banda, este sinxelo instrumento de percusión é un importante elemento coreográfico para bailes folclóricos dos gauchos, especialmente para o malambo en Arxentina. En tales casos, axítanse con destreza, facendo diversas figuras ao redor dos corpos dos bailaríns."}
{"id": 1185756, "term": "Botella de estrías", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"botella de estrías\"?", "output": "Instrumento idiófono raspado que consiste nunha botella, normalmente de anís, con rañuras ou sucos, que se rasca cunha culler ou garfo de forma rítmica.\n\nNota de alcance: A botella non faltaba en festas, roldas, entroidos, ou en calquera lugar que fixese falta facer ruído. Nalgunhas localidades, como en Arcones (Segovia), os quintos saían durante o Entroido para pedir o aguinaldo co que pagar a botella, coa particularidade de que en cada casa que pedían tiñan que bailar coa moza que vive nela ao son musical desta festa."}
{"id": 1011073, "term": "Campá", "prompt": "Cal é a definición de \"campá\"?", "output": "Instrumento idiófono de percusión fabricado con diferentes materiais, aínda que adoitan predominar os de metal. Presenta xeralmente forma de copa invertida, que soa ao ser golpeado por un badalo ou por un martelo exterior. Existen tres tipos básicos: a campá aberta, a campá de bóla e o campanólogo.\n\nNota de alcance: O termo tivo que impoñerse, segundo Joan Coromines (1954), ao de \"Nola\", \"signum\" ou \"docta\", ata que se lle aplicou o de campá por primeira vez no diácono cartaxinés Ferrandus, no ano 515. Os seus antecedentes históricos atópanse en Mesopotamia, cuxos pobos a difundiron polo Asia central. Pronto se converteu nun instrumento dun gran significado espiritual, vinculado coas crenzas ultraterrenas, símbolo do poder creador que, pola súa posición suspendida, participa do sentido místico de todos os obxectos colgados entre o ceo e a terra. Ademais, desde as súas orixes asocióuselle a unha relación co ultramundo, de aí a súa vinculación ao sobrenatural. Tíñase a convicción de que as campás eran capaces de apartar o mal, e de que o seu tanxido afastaba as tormentas e provocaba a fuxida de entes malignos. En culturas como a chinesa ou a xaponesa, o seu uso testemúñase desde hai tres mil anos antes de Cristo, onde son comúns exemplares ricamente ornamentados; tanto os de pequeno tamaño, coa boca cara a arriba, descansando sobre un coxín; como aquelas que logran alcanzar un tamaño enorme e están pendidas dun forte bastidor. Durante o segundo milenio a. C., foi empregada nos templos exipcios e, xa en tempos de Homero (século VIII a. C.), coñécese sobre a súa presenza en Grecia, case sempre para emitir toques militares. Entre os etruscos vinculouse, sobre todo, a ritos funerarios. Estas campás da Antigüidade, de bronce ou de ferro e, xeralmente, labradas con motivos guerreiros, mitolóxicos ou místicos, presentaban unha forma ovoide e eran tanguidas pola parte exterior cun gran mazo, ou ben cun cilindro de metal ou de madeira colgado de forma paralela e horizontal á campá, tal e como aínda se segue practicando nos templos budistas. A súa chegada a Europa prodúcese a través de Bizancio. As primeiras noticias da súa utilización proveñen da cidade de Nola, provincia italiana de Campania (Durantius, I, 22). Desde o principio, o seu uso na cristiandade foi litúrxico. Ata o século XIII, cando se lle emprazou no alto da torre das igrexas, conservou unha forma sobria, de panal e exenta de badalo; foi na época gótica cando se instalou o devandito elemento no interior das campás. Nesta época, ao contrario do que ocorría nos albores da Idade Media, compartía outras funcións coas estritamente eclesiásticas; sinal ou bélico."}
{"id": 1031680, "term": "Badalo", "prompt": "Cal é o sentido de \"badalo\"?", "output": "Obxecto que golpea unha campá e designa unha especie de mazo que percute as súas paredes. O badalo está suspendido no interior das campás que soan ao voo, mentres que será externo nas campás fixas."}
{"id": 1182664, "term": "Campá aberta", "prompt": "Cal é o sentido de \"campá aberta\"?", "output": "Campá de forma hemisférica, cuadrilátera ou de colmea. As máis habituais teñen forma de tulipán, con ombros moi definidos e laterais curvos que se abren nos extremos, teñen mango ou allo no vértice superior e, polo xeral, un badalo no interior. Este tipo de campás percútense ben desde o interior cun badalo ou desde o exterior cun pequeno mazo ou un dispositivo percutido mecánico."}
{"id": 1182665, "term": "Campá de bóla", "prompt": "Con que significado se emprega \"campá de bóla\"?", "output": "Campá metálica de afinación indeterminada, pequena e redondeada, con fendeduras ou outras aberturas, que contén unha pequena pedra ou anaco de metal que golpea cando se axita.\n\nNota de alcance: As campás de bóla adoitan levarse como brazaletes na boneca ou no nocello, ou ben se cosen á roupa dos bailaríns. Tamén adoitan colocarse en animais."}
{"id": 1182666, "term": "Campanólogo", "prompt": "Explica o significado de \"campanólogo\".", "output": "Campá tubular orquestral de afinación determinada. Está composta por dezaoito tubos de lonxitude progresivamente crecentes, pendurados verticalmente dun armazón. Adoitan ter unha disposición semellante á do teclado do piano e golpéanse na parte máis alta cun ou dous macillos de coiro. Un mecanismo de pedais apaga as vibracións. Afínanse cromaticamente de do3 a fa4.\n\nNota de alcance: O campanólogo introduciuse na década de 1880 e converteuse nun integrante habitual da sección de percusión orquestral, requiríndose con frecuencia para imitar o son das campás de igrexa."}
{"id": 1182332, "term": "Cana", "prompt": "Cal é a definición de \"cana\"?", "output": "Instrumento idiófono entrechocado que consiste nun talo que se corta de forma lonxitudinal ata dous terzos da súa lonxitude, cunha rebaixe no centro para que poida entrechocarse.\n\nNota de alcance: Este tipo de instrumento musical é moi utilizado en murgas e entroidos."}
{"id": 1184959, "term": "Picacanya", "prompt": "Que significa \"picacanya\"?", "output": "Nome que se lle dá en Cataluña a un idiófono fendido que consiste nunha cana duns 40 cm de longo, aberta lonxitudinalmente en dúas terceiras partes, que se fai repicar coa palma da man ou ben se golpea con outra cana máis curta. O \"picacanya\" úsase nalgúns bailes populares."}
{"id": 1182587, "term": "Carrasclás", "prompt": "Como se define \"carrasclás\"?", "output": "Instrumento idiófono percutido de golpe indirecto. O carrasclás constrúese con media casca de noz, cunha peza de madeira ou con medio morteiro. O son prodúcese cunha pequena peza de madeira ou lingüeta, que se une ao corpo cunha corda retorcida que fai o efecto dun resorte. Ao pulsar esa peza de madeira cara a arriba, a corda fai que volva á súa posición inicial, golpeando na casca de noz e producindo un son seco."}
{"id": 1011074, "term": "Cascabel", "prompt": "Que significa \"cascabel\"?", "output": "Instrumento idiófono de golpe indirecto construído con diversos materiais de orixe vexetal ou metálico. Trátase dunha bóla oca con pequenos anacos no seu interior para producir un son ao axitalo. Os cascabeis fabrícanse en diversos tamaños e grosores e polo seu son poderían ser clasificados como primeiros, segundos, triplos, contraltos, tenores, baixos e dobres.\n\nNota de alcance: Segundo Joan Coromines (1954), a voz \"caccabus\" xa se empregou na Antigüidade para designar un cinzarro e alterouse na forma citada por influxo onomatopeico \". Na Idade Media, tamén foi coñecido coa voz latina de \"cascavellus\". O mesmo autor sinala que a introdución da forma occitana en castelán \"explícase porque segundo arancel de 1488 os cascabeis eran obxecto de importación marítima e constituían un importante accesorio cabaleiresco\". Os cascabeis son utilizados sobre todo como acompañamento nas danzas e bailes tradicionais, cosidos ou atados ao corpo, os papos da perna, os brazos ou tamén a varas ou bastóns de percusión e sacudida. As súas asociacións simbólicas dependen da cultura ou da sociedade que os utiliza. Tamén os soldados engalanábanse con anchos cintos de cascabeis e adornaban con eles os arreos e as colas das súas cabalgaduras."}
{"id": 1182453, "term": "Chanrara", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chanrara\"?", "output": "Nome co que en Ecuador se coñece o cascabel de cobre usado como nariguera."}
{"id": 1182504, "term": "Chilchil", "prompt": "Cal é a acepción de \"chilchil\"?", "output": "Nome co que en Ecuador se coñece o cascabel.\n\nNota de alcance: A orixe do termo \"chilchil\" ten relación co verbo quechua \"chilchini\", que significa danza con cascabeis, ou co vocábulo \"chili\", que significa adorno de brazo ou cabeza. Os indíxenas colocábanos nos nocellos e, nalgúns lugares das provincias centrais, tamén nos xeonllos, portando ao mesmo tempo unha especie de cetro na man esquerda, cuxo extremo superior é un conxunto de cascabeis."}
{"id": 1182506, "term": "Shákap", "prompt": "Explica que significa \"shákap\".", "output": "Instrumento idiófono de entrechoque, típico de Ecuador, co cal as mulleres levan o ritmo das danzas da culebra, \"tsantsa\", yuca e chonta, e nalgunhas ocasións tamén en bailes sociais. Cada \"shákap\" está formado por unha cinta con doce feixes de cascabeis, seis a un lado e seis ao outro. As pebidas de \"nupi\", \"shuak\" e \"kumani\" ou o \"kunku\" (anaco de coiraza dun caracol de auga doce) atópanse suxeitas por unha fibra de \"wasake\". En cada fío de suxeición á cinta atópanse unhas contas de cor branca e azul: dezaoito na parte inferior, vinte na intermedia e trinta na superior.\n\nNota de alcance: Os homes usan o \"shákap\" cruzado dun ombro ata a cintura e as mulleres lévano atado á cintura."}
{"id": 1185487, "term": "Casca", "prompt": "Cal é o sentido de \"casca\"?", "output": "Instrumento idiófono co que se interpretan os maios en Mota del Cuervo (Cuenca). A casca consiste nun bastón de certo grosor, en cuxa parte superior, e apoiados nunha almofada, leva ducias de cascabeis de metal.\n\nNota de alcance: O instrumento adoita acompañar a tuna golpeando ao compás no chan."}
{"id": 1011075, "term": "Castañolas", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"castañolas\"?", "output": "Instrumento idiófono popular de percusión e son indeterminado que se produce ao chocar dúas pezas cóncavas e aculleradas de madeira dura, polo xeral de ébano, buxo, nogueira ou granadillo. Aínda que a madeira é o material máis común na súa confección, pódense atopar de xeito excepcional en metal, prata ou bronce e marfil ou óso, xeralmente usadas en danzas rituais e folclóricas. Ambas as pezas están unidas por un cordón que se suxeita ao dedo corazón ou ao polgar. Ás castañolas da man dereita de son máis agudo chámaselles \"femias\", mentres que as da man esquerda, de son máis grave, son coñecidas como \"machos\". Poden presentar distintas formas e cores segundo o tipo de madeira que se utilice na súa fabricación. Polo xeral, o seu corpo oscila entre os 8 cm e os 12 cm\n\nNota de alcance: O instrumento tomou o seu nome pola similitude coa forma do froito do castiñeiro, xa que as dúas partes cóncavas aseméllanse a unha castaña partida pola metade. Cando as tocan os bailaríns, únense mediante un cordón que se pasa por encima do polgar, permitindo que o resto dos dedos as fagan entrechocar contra a palma da man. Cando se utilizan nas orquestras adoitan montarse sobre o extremo dunha peza de madeira que é axitada polo intérprete."}
{"id": 1182914, "term": "Arxaluak", "prompt": "Explica que significa \"arxaluak\".", "output": "Nome específico das castañolas no País Vasco. Coñécense dous tipos con diferentes medidas e formas de ser colocadas. As madeiras para a súa construción son diversas, predominando as autóctonas como o buxo."}
{"id": 1185529, "term": "Castañolóns", "prompt": "Como se define \"castañolóns\"?", "output": "Nome específico das castañolas en Galicia, Asturias e León. Reciben o nome de castañolóns polo seu tamaño e son. Responde a un tipo primitivo frecuente nestas rexións, tanto pola súa morfoloxía como polos elementos decorativos con que se decora. Posúe forma case esférica, de tamaño superior á palma da man, carecendo de escudo, ponte e punto. Os beizos son lixeiramente anchos. A cuncha decórase na parte central cun círculo radial tallado, ao que lle segue outra banda con formas xeométricas e lanceoladas. O seu timbre é grave.\n\nNota de alcance: Foron utilizados polos homes, asidos polo dedo corazón, a diferenza da castañola que se sostén co dedo polgar."}
{"id": 1185417, "term": "Castañóns", "prompt": "Que significa \"castañóns\"?", "output": "Nome específico das castañolas en Lorca (Murcia)."}
{"id": 1184984, "term": "Castanyolasses", "prompt": "Explica que significa \"castanyolasses\".", "output": "Nome que reciben as castañolas en Ibiza. As \"castanyolasses\" están formadas por un par de grandes cunchas simétricas realizadas en madeira. As dúas cunchas son convexas e alongadas, coa base inferior redondeada e a superior en liña recta. Non existe estreitamento na ponte e as orellas non están marcadas, podendo chegar o seu corpo ata os 20 cm. Estas levan dous orificios circulares nos extremos polos que se introduce un cabo de tea vermella que une ambas as follas. O corazón da cuncha é cóncavo, circular e profundo, e está rodeado por dous círculos concéntricos. As dúas cunchas adoitan estar vernizadas e decoradas con incisións de círculos."}
{"id": 1185419, "term": "Castanyoles", "prompt": "Define \"castanyoles\".", "output": "Nome específico das castañolas en Cataluña."}
{"id": 1184972, "term": "Chácaras", "prompt": "Explica que significa \"chácaras\".", "output": "Nome específico das castañolas nas illas de La Gomera e El Hierro (Canarias), no denominado \"Folclore de Tambor\". Na Gomera o tamaño destas chácaras é considerable, abarcando un pouco máis que as mans que as tocan. Teñen un oco no centro interior."}
{"id": 1184995, "term": "Pitos", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pitos\"?", "output": "Nome específico das castañolas de pequeno tamaño na provincia de Salamanca e de León. Este instrumento está formado por un par de pequenas cunchas simétricas realizadas en madeira. As dúas cunchas son lixeiramente convexas, circulares e bastante planas. Do seu vértice central xorde o escudo triangular que se une ás orellas. Estas presentan dous orificios circulares polos que pasa unha corda entrelazada que une as dúas follas. O corazón é pouco profundo, circular e oco co fondo plano en cuxo centro se sitúa un orificio tapado. A base do labio presenta maior relevo. A decoración das cunchas adoita ser incisa a base de puntas e liñas xeométricas tamén nas orellas."}
{"id": 1185415, "term": "Postizas", "prompt": "Explica o significado de \"postizas\".", "output": "Nome específico das castañolas en Valencia."}
{"id": 1185418, "term": "Pulgareles", "prompt": "Dame a definición de \"pulgareles\".", "output": "Nome específico das castañolas en Aragón."}
{"id": 1190569, "term": "Qaraquebs", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"qaraquebs\"?", "output": "Tipo de castañolas metálicas en forma de oito. Teñen diferentes tamaños e un estridente e festivo son.\n\nNota de alcance: Son moi utilizadas no folclore marroquí."}
{"id": 1185416, "term": "Tarrañuelas", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tarrañuelas\".", "output": "Nome específico das castañolas en Asturias."}
{"id": 1011076, "term": "Cinzarro", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cinzarro\".", "output": "Instrumento idiófono de entrechoque ou percusión. O recipiente, xeralmente de metal, adoita ter unha forma hemisférica, cos lados rectos e cunha sección transversal en lixeira expansión, case rectangular. Este instrumento compórtase como unha campá independente, asentada ou fixa. No seu interior adoita colocarse un badalo de óso ou madeira que, ao golpear as paredes, produce o son.\n\nNota de alcance: O termo provén do vocábulo vasco \"zinzerri\", que pasa como \"cinzarro\" á lingua galega, aplicándose ás campás que colgan do pescozo das reses e doutros animais de tiro. O modelo con badalo requírese, ás veces, en obras orquestrais. Un modelo sen badalo, que se toca cunha baqueta, utilízase profusamente na música popular latinoamericana. Os cinzarros son moi utilizados no folclore popular, dentro de festexos nos que se fai moito ruído, así como en danzas, cortexos carnavalescos e cinzarradas, xeralmente forman parte dos traxes ou disfraces grotescos como o da botarga."}
{"id": 1185949, "term": "Arran", "prompt": "Como se define \"arran\"?", "output": "Nome co que se coñece o cinzarro nalgunhas localidades vascas."}
{"id": 1011095, "term": "Chocallo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chocallo\"?", "output": "Cinzarro de pequeno tamaño, de madeira ou de metal ao que, ás veces, se lle dota dun mango. Sobre o vaso do chocallo aparecen frecuentemente inscricións relativas ao uso ou ao lugar onde foi fundida ou a quen a ordenou fundir. Ten un pequeno badalo e unha forma moi similar á da súa irmá maior, a campá.\n\nNota de alcance: Na Idade Media, usábana xograres e quincalleiros aínda que tamén se utilizaba nun sentido militar, para dar avisos desde as torres. Outros usos coñecidos son: o relixioso, onde o mediador das confrarías avisaba con ela os irmáns dalgún acto para celebrar; ou o civil, colocando o chocallo ao pescozo dos reos cunha argola. Aínda que normalmente se lle pon ao gando, polas súas pequenas dimensións tamén eran utilizadas en chocalladas, comparsas, roldas, entroidos ou tamén en exorcismos, tradición aínda conservada en lugares como Obanos, Ituren e Ziga, en Navarra, onde homes recubertos con peles de cordeiro levan un gran chocallo ou cinzarro ás costas para celebrar o ritual denominado loaldunak. Así mesmo, outra tradición vincula o chocallo á iconografía de santo Antón, xa que os afectados polas epidemias invocaban o santo tanxendo o chocallo."}
{"id": 1184978, "term": "Cabreira", "prompt": "Que significa \"cabreira\"?", "output": "Nome que recibe o chocallo de tamaño mediano nalgunhas localidades da provincia de Teruel, como en Cuevas de Cañart ou en Mora de Rubielos. Aínda que o seu nome parece darlle un uso exclusivo destes animais, tamén poden ser usados por outro tipo de gando."}
{"id": 1184979, "term": "Cencerra", "prompt": "Cal é a acepción de \"cencerra\"?", "output": "Nome que recibe o chocallo nalgunhas localidades castelán-leonesas, como Aranda del Duero. A cencerra ten forma de campaíña, é de tendencia troncocónica e base elíptica, feita normalmente con chapa de latón forxada e fundida. Polo xeral, este tipo de obxectos presentan na parte superior dúas patillas triangulares chamadas \"orellas\", que suxeitan unha tira arqueada do mesmo material que serve de asa. No interior, un anel fíxase ao cinzarro cun remache que servirá para suxeitar o badalo."}
{"id": 1184980, "term": "Changarro", "prompt": "Cal é a acepción de \"changarro\"?", "output": "Nome que recibe o chocallo nalgunhas localidades castelán-leonesas, como Aranda del Duero. O changarro ten forma de campaíña de tendencia troncocónica e base elíptica de chapa de latón forxada e fundida. Na parte superior presenta dúas patillas triangulares chamadas \"orellas\", que suxeitan unha tira do mesmo material arqueada que serve de asa. No interior, un anel fíxase ao cinzarro cun remache que servirá para suxeitar o badalo."}
{"id": 1184981, "term": "Esquilón", "prompt": "Cal é a acepción de \"esquilón\"?", "output": "Nome que recibe o chocallo nalgunhas localidades como Mora de Rubielos (Teruel). O esquilón presenta unha forma de campaíña de tendencia cilíndrica e base rectangular, cun badalo no seu interior. A súa principal función era a de guiar o rabaño."}
{"id": 1184982, "term": "Galdarra", "prompt": "Dame a definición de \"galdarra\".", "output": "Nome que recibe o chocallo nalgunhas localidades castelás, como en Lucillos (Toledo). A \"galdarra\" presenta unha forma de campaíña de tendencia cilíndrica e base rectangular, cun badalo no seu interior.\n\nNota de alcance: A súa principal función era a de colgarse ao pescozo do gando durante o pastoreo."}
{"id": 1184983, "term": "Yoaria", "prompt": "Define \"yoaria\".", "output": "Nome que recibe o chocallo nalgunhas localidades vascas, como en Bidasoa (Guipúscoa). A \"ioaria\" presenta unha forma de campaíña de tendencia cilíndrica e base rectangular, cun badalo no seu interior.\n\nNota de alcance: A súa principal función era a de colgarse ao pescozo do gando durante o pastoreo."}
{"id": 1185950, "term": "Joare", "prompt": "Dime cal é a definición de \"joare\".", "output": "Nome co que se coñece o cinzarro nalgunhas localidades vascas."}
{"id": 1185948, "term": "Txintxarri", "prompt": "Como se define \"txintxarri\"?", "output": "Nome co que se coñece o cinzarro nalgunhas localidades vascas."}
{"id": 1185664, "term": "Zumba", "prompt": "Explica que significa \"zumba\".", "output": "Cinzrro de gran tamaño que leva comunmente a cabalería dianteira dunha recua, ou o boi que fai de cabestro.\n\nNota de alcance: Nalgunhas localidades, como no pacense Valle de Ambroz, este obxecto relaciónase coas festas organizadas polos quintos con motivo da talla, adornando con estes o macho cabrío."}
{"id": 1186827, "term": "Cuncha de vieira", "prompt": "Que quere dicir \"cuncha de vieira\"?", "output": "Instrumento idiófono de percusión. A utilización de partes de animais para facer instrumentos musicais foi unha constante no mundo popular. No que se refire aos instrumentos de percusión, entronca co uso de toda unha serie de elementos de uso cotián que se \"reutilizan\" para convertelos en instrumentos cos que marcar o ritmo.\n\nNota de alcance: O uso das vieiras asóciase ao ámbito galego, onde, ademais, son un elemento simbólico en relación co apóstolo Santiago e as peregrinacións. Á parte do seu tradicional ámbito galego, tamén se utilizou como instrumento musical por algúns músicos salmantinos."}
{"id": 1194469, "term": "Crecente turco", "prompt": "Como se define \"crecente turco\"?", "output": "Instrumento idiófono composto por un bastón ou mango de madeira, provisto de numerosas campás, carillóns e cascabeis que, colocados en tres niveis diferentes, repicaban ao seren axitados. O bastón, que adoita estar pintado de vermello ou marrón, está coroado por unha estrutura de metal prateada, formada por unha serie de elementos, encaixados os uns nos outros e separados por aneis de coiro. No vértice superior da mencionada estrutura colócase unha media lúa ou crecente turco, coroada á súa vez por unha estrela de cinco ou de oito puntas segundo a súa orixe. Dos extremos inferiores da estrutura penden crinas de cabalo como ornamento.\n\nNota de alcance: Os prototipos deste idiófono foron utilizados polos antigos exipcios, persas, árabes, coptos e tibetanos. Chegou a Europa durante o século XV e fíxose popular no século XVI, cando a chamada \"música turca\" púxose de moda. O crecente turco foi empregado polos exércitos británico e alemán nos séculos XVIII e XIX. Nos Estados Unidos, o instrumento fíxose popular co nome de \"jinggling Johnny\" (\"Juanito tintineante\"). Algúns compositores destacados utilizárono nas súas obras: \"O rapto do Serrallo\" de Mozart (1782), a \"Sinfonía n.º 100, Militar\" de Haydn (1794) ou a \"Novena Sinfonía\" de Beethoven (1894). Actualmente, nas representacións destas obras, o triángulo turco substitúese polo crecente debido a razóns técnicas. Berlioz incluíu catro crecentes turcos na súa \"Sinfonía fúnebre e triunfal\" (1840)."}
{"id": 1212199, "term": "Glockenspiel", "prompt": "Que significa \"glockenspiel\"?", "output": "Instrumento idiófono de percusión e afinación determinada, formado por unha serie de barras metálicas suspendidas horizontalmente e colocadas en dúas filas ao xeito dun teclado. Distínguense dous tipos segundo a forma de execución: \"glockenspiel de láminas\" e \"glockenspiel de teclado\"."}
{"id": 1212200, "term": "Glockenspiel de láminas", "prompt": "Cal é a definición de \"glockenspiel de láminas\"?", "output": "\"Glockenspiel\" que se monta en horizontal sobre un soporte e tócase con dúas ou máis baquetas. A súa extensión é de dúas oitavas e media, normalmente de sol2 a do4, e soa dúas oitavas máis agudo do escrito."}
{"id": 1212201, "term": "Glockenspiel de teclado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"glockenspiel de teclado\".", "output": "\"Glockenspiel\" que se toca desde un teclado semellante ao do piano. Ás veces estes instrumentos de percusión están equipados cun mecanismo de apagadores accionado desde un pedal."}
{"id": 1212202, "term": "Lira-campá", "prompt": "Explica que significa \"lira-campá\".", "output": "\"Glockenspiel\" portátil que ten as súas barras dispostas nun bastidor. A forma deste instrumento, usado nas bandas, aseméllase á lira grega. Fíxase cunha correa ao redor do intérprete que o colle de xeito vertical."}
{"id": 1011096, "term": "Oseira", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"oseira\"?", "output": "Instrumento idiófono raspado que consiste nunha sucesión de ósos de cabrito ou de cordeiro, pertencentes ás patas: mornas, metatarsianos ou outros ósos alongados. Polo xeral componse de oito a catorce ósos, en cuxos extremos se fai un orificio engarzándose entre si, a modo de escaleira, mediante unha corda ou arame.\n\nNota de alcance: A oseira adoitaba colgarse do pescozo ou colocábase sobre o peito, tensándose coa man esquerda. Pódese tocar rascando unhas castañolas ou palillos. Coñécese en gran parte da zona centro da Península Ibérica, en particular na serra madrileña; nalgúns lugares faise de madeira ou de canas. Aínda que ás veces utilízase en roldas ao longo de todo o ano, o seu uso máis frecuente é nas festas do Nadal, para acompañar as panxoliñas ou cancións petitorias."}
{"id": 1182957, "term": "Bandurra de ósos", "prompt": "Explica que significa \"bandurra de ósos\".", "output": "Nome específico co que se lle coñece en Cataluña á oseira. Este instrumento consiste, normalmente, nunha restra de pequenos ósos de paxaro dispostos de xeito paralelo e atados con cordas que, pendurados do pescozo, facíanse soar freotándoos cun obxecto duro como a castañola."}
{"id": 1186826, "term": "Escalinata", "prompt": "Dame a definición de \"escalinata\".", "output": "Tipo de oseira construída con canas no canto de ósos. É coñecida con este nome en Tierra de Campos (Valladolid)."}
{"id": 1212203, "term": "Látego", "prompt": "Define \"látego\".", "output": "Instrumento idiófono de percusión e afinación indeterminada, composto por dúas pezas estreitas e planas de madeira duns 30 cm de lonxitude, unidas nun extremo. Ao abrirse e golpearse unha contra outra produce un son semellante ao do látego. Tamén recibe o nome de fusta e zurriaga.\n\nNota de alcance: Foi utilizado, por primeira vez, por Adolph-Charles Adam (1803-1856), na súa ópera cómica Le Postillon de Longjumeau (1836)."}
{"id": 1011030, "term": "Maraca", "prompt": "Con que significado se emprega \"maraca\"?", "output": "Instrumento idiófono de golpe indirecto ou especie de axóuxere moi común en Latinoamérica e que consiste nun recipiente redondeado ou ovalado recheo de sementes ou outro material similar. As maracas poden facerse de cabaza, madeira, metal ou materiais sintéticos. Algunhas poden estar talladas con formas zoomorfas ou antropomorfas. Tócanse case sempre por parellas, unha en cada man, colléndose polo mango."}
{"id": 1182431, "term": "Moriki", "prompt": "Que quere dicir \"moriki\"?", "output": "Nome que recibe a maraca en San Francisco de Guayo (Venezuela). O \"moriki\" está composto por unha cabaza inserida nun pau de madeira de mangle. A cabaza adoita estar decorada e pintada con tinguiduras industriais. No interior da caixa de resonancia hai pequenas pedras que producen o son cando se axita."}
{"id": 1183290, "term": "Metalófono", "prompt": "Dame a definición de \"metalófono\".", "output": "Instrumento idiófono de percusión de aparencia análoga á do xilófono, aínda que as súas láminas son de metal e non de madeira. O metalófono está formado por unha fileira de barras metálicas afinadas, que se poñen en vibración ao percutilas cun macillo."}
{"id": 1183291, "term": "Gender", "prompt": "Define \"gender\".", "output": "Metalófono de Xava e de Bali con barras delgadas de bronce ou metal pulido, de 4 a 8 cm de cordas, colgadas de ancho nunha armazón de madeira. Cada barra ten debaixo un tubo que actúa como resoador. O intérprete percute as teclas con dous pequenos mazos en forma de disco.\n\nNota de alcance: O \"gender\" difire do \"saron\" no feito de que os resoadores das placas de metal están separados e presentan maior número, ata catorce. Os metalófonos tócanse en parellas, de modo que un deles actúa cun rexistro máis agudo que o outro. O grupo interpreta as notas do ritmo básico en diferentes oitavas, producindo un son brillante característico. A música \"gamelang\" en Bali desenvolveuse de maneira independente, con posterioridade á desintegración do imperio indo-xavanés no século XVI e a chegada do Islam. Algúns nobres locais trasladáronse entón á pequena illa, o que determinou o desenvolvemento independente da tradición \"gamelang\" en Bali. A orquestra \"gamelang\", literalmente \"golpe de martelo\", converteuse na máximo representante da música de Indonesia e Java. Segundo a lenda, o deus xavanés Sang Hyang Guru utilizaba os \"gongs\" para convocar os outros deuses, son que orixinou a música \"gamelang\". Esta orquestra tradicional pode ter ata setenta e cinco instrumentos de percusión diferentes, agrupados en vinte familias. Nela, o papel protagonista osténtano os \"gongs\" de todos os tamaños e formas."}
{"id": 1183292, "term": "Saron", "prompt": "Con que significado se emprega \"saron\"?", "output": "Metalófono moi característico de Xava e instrumento destacado da orquestra \"gamelang\". Está composto por sete grosas barras de bronce ou de ferro dispostas na parte máis alta dunha armadura con forma de berce. As barras son de 2 cm de espesor e os seus extremos son lixeiramente máis anchos; pétanse con baquetas de corno ou madeira. O instrumento adoita estar decorado con figuras de dragón. En Bali coñéceselle co nome de \"pegumal\".\n\nNota de alcance: Os metalófonos tócanse en parellas, de modo que un deles actúa cun rexistro máis agudo que o outro. O grupo interpreta as notas do ritmo básico en diferentes oitavas, producindo un son brillante característico. A música \"gamelang\" en Bali desenvolveuse de maneira independente, con posterioridade á desintegración do imperio indo-xavanés no século XVI e a chegada do Islam. Algúns nobres locais trasladáronse entón á pequena illa, o que determinou o desenvolvemento independente da tradición \"gamelang\". A orquestra \"gamelang\" converteuse na máxima representante da música de Indonesia e Xava. O termo tradúcese como \"golpe de martelo\". Segundo a lenda, o deus xavanés Sang Hyang Guru utilizaba os \"gongs\" para convocar os outros deuses, son que orixinou a música gamelang. Esta orquestra tradicional pode ter ata setenta e cinco instrumentos de percusión diferentes, agrupados en vinte familias. Nela, o papel protagonista osténtano os \"gongs\" de todos os tamaños e formas."}
{"id": 1183293, "term": "Vibráfono", "prompt": "Que quere dicir \"vibráfono\"?", "output": "Metalófono de percusión, de afinación determinada, formado por barras metálicas graduadas e dispostas horizontalmente dun modo similar ao do teclado dun piano. Debaixo de cada barra hai un tubo de resonancia vertical, en cuxa parte superior se atopa un disco plano. Os discos, para cada unha das dúas filas de resoadores, están conectados por medio dunha barra que pode facerse virar por medio dun motor co que os discos abren e pechan os resoadores, producindo así un vibrato. Este, do mesmo xeito que os apagadores, contrólase desde un pedal. A súa extensión máis usual é de fa2 a fa5. O instrumento bátese con baquetas de diversa dureza.\n\nNota de alcance: O vibranófono desenvolveuse nos Estados Unidos na década de 1920 e a súa utilización pasou a ser habitual na música popular e no jazz."}
{"id": 1185858, "term": "Ninot", "prompt": "Con que significado se emprega \"ninot\"?", "output": "Boneco en forma de espantallo, tamén utilizado como instrumento idiófono, construído con cana, esparto e cordel e cun cascabel como aditamento sonoro."}
{"id": 1011081, "term": "Palillos", "prompt": "Que significa \"palillos\"?", "output": "Instrumento idiófono entrechocado composto por dúas pezas alongadas ou taboíñas, construídas con madeiras duras como a aciñeira, que se colocan entre os dedos e, mediante un movemento de antebrazo e pulso, pétanse entre si conseguindo o ritmo desexado. Existen multitude de formas e de figuras diferentes segundo a tradición de cada lugar. Xeralmente os palillos son construídos polos propios músicos.\n\nNota de alcance: Chámaselle palillos ao instrumento cuxas taboíñas están construídas en madeira e texoletas aos que están construídos en barro cocido ou en louza."}
{"id": 1182478, "term": "Paipan", "prompt": "Explica que significa \"paipan\".", "output": "Palillos de percusión típicos da cultura oriental. O \"paipan\" consta de tres anchas láminas de madeira de forma rectangular que se unen nun extremo cunha corda. Este instrumento ten unha función rítmica e xeralmente serve para marcar os tempos fortes."}
{"id": 1183968, "term": "Paus de danzar", "prompt": "Con que significado se emprega \"paus de danzar\"?", "output": "Instrumento idiófono entrechocado que consiste en dous paus duns 50 cm aproximadamente. Construídos en madeiras duras, estes paus poden estar adornados con cintas ou ben estaren pintados de cores, algúns poden estar tallados con decoracións xeométricas.\n\nNota de alcance: Utilízanse en danzas onde os bailaríns marcan o ritmo entrechocando entre eles os dous paus que portan cada un."}
{"id": 1011035, "term": "Pratos", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pratos\"?", "output": "Instrumento idiófono de percusión composto por pratos circulares de amplo diámetro, de afinación indeterminada, lixeiramente convexos para que só se toquen os extremos cando se fan chocar entre si. No centro de cada un deles adoita existir unha pequena xiba ou protuberancia, cun buraco no centro a través do cal se pasa unha correa para suxeitalos. Os pratos orquestrais modernos, fabricados cunha aliaxe de cobre e estaño cun pouco de prata, son máis pesados e máis planos que os seus predecesores; existen diversos tamaños, cun diámetro entre 44 ecm 55 cm. O grosor e en consecuencia o timbre son tamén variables. Os pratos poden entrechocarse ou percutirse con algún tipo de baqueta ou cun par de palillos de tambor.\n\nNota de alcance: Os pratos naceron probablemente en Asia Menor como instrumentos de música cerimonial e ritual. Utilizáronse nos ritos orxiásticos asociados ao culto da deusa Cibeles (1200 a. C.). e en esculturas babilonias e asirias (ca. 700 a. C.). A súa extensión foi notable no Extremo Oriente, especialmente na India e o Tíbet. Nos templos mongois utilizáronse instrumentos de ata 1 m de diámetro. As orquestras \"gamelan\" de Indonesia inclúen versións máis pequenas. Chegaron a Europa durante a Idade Media sendo representados a miúdo pola iconografía (por exemplo nas \"Cantigas de Santa María\", ca. 1270). Probablemente, na orquestra moderna, foron utilizados por primeira vez por Nicolaus Strungk (1640-1700) na súa ópera \"Esther\" (1680). Compositores máis recentes, como Mahler, Strauss, Stravinsky ou Walton valéronse de pratos de diferentes tamaños e timbres."}
{"id": 1194475, "term": "Zilia massa", "prompt": "Explica o significado de \"zilia massa\".", "output": "Instrumento idiófono formado por un ou máis pares de pequenos pratos cun soporte ou mango de aceiro. O seu son ten unha altura indefinida e prodúcese ao chocar dúas filas de crótalos entre si. O instrumento sostense coa man dereita e percútese coa esquerda, ou faise pasar por entre os dedos desta mesma man para obter unha rápida sucesión de golpes.\n\nNota de alcance: As tamén coñecidas como \"castañolas de metal\" utilizábanse no Antigo Exipto e en Oriente, e os coptos usáronas en Grecia e Roma."}
{"id": 1184961, "term": "Rascador", "prompt": "Como se define \"rascador\"?", "output": "Instrumento idiófono de golpe directo que se constrúe cortando amosegas nun pau, óso, cabaza, anaco de bambú, etc., e que se rasca cun pau ou barra metálica."}
{"id": 1184970, "term": "Pececillo", "prompt": "Que quere dicir \"pececillo\"?", "output": "Nome co que se coñece en Cataluña un rascador composto por unha prancha metálica, xeralmente de folla de lata, á que se lle fan unha serie de amosegas e que se freta dun lado a outro cun obxecto.\n\nNota de alcance: O instrumento adoitaba colgarse do pescozo e facíanse soar fretándoos cun obxecto duro."}
{"id": 1185888, "term": "Raspadeiro mochileiro", "prompt": "Con que significado se emprega \"raspadeiro mochileiro\"?", "output": "Instrumento idiófono raspado, cunha das súas caras estriadas.\n\nNota de alcance: Chámase mochileiro porque, xeralmente, lévano pastores e carreteiros nas súas mochilas ou alforxas."}
{"id": 1194458, "term": "Reco-reco", "prompt": "Como se define \"reco-reco\"?", "output": "Variante de rascador con forma de fuso, está fabricado con madeira dura e presenta cortes circulares, bastante próximos, formando unha superficie dentada; así como varias aberturas de resonancia. O son prodúcese ao fretar os devanditos cortes cunha baqueta ou variña mediante un movemento rápido e continuo.\n\nNota de alcance: O reco-reco é un instrumento típico brasileiro, aínda que se pode atopar en múltiples manifestacións culturais en toda a América Latina. Creouse para substituír o sapo cubano en Europa."}
{"id": 1194457, "term": "Sapo cubano", "prompt": "Explica o significado de \"sapo cubano\".", "output": "Versión cubana e brasileira do güiro que se constrúe cun tubo de bambú aberto nun extremo (abertura de resonancia). No corpo do tubo faise un corte lonxitudinal e varios cortes transversais. O son prodúcese ao fretar o instrumento cunha variña que ten forma de garfo."}
{"id": 1184941, "term": "Scabellum", "prompt": "Cal é a acepción de \"scabellum\"?", "output": "Instrumento idiófono romano de percusión con forma de sandalia que se calzaba no pé dereito. O \"scabellum\" consistía en dúas taboíñas de madeira ou de ferro sobrepostas, en cuxa cara interior se fixaba unha especie de castañola, que se abría ao levantar o pé e facíase entrechocar ao baixalo de novo, producindo un son rítmico. Certos modelos contaban cun simple persoal de madeira, de gran grosor, que estaba seccionada e abríase co impulso do pé.\n\nNota de alcance: O \"scabellum\", aínda que practicamente descoñecido en Grecia onde se lle deu o nome de \"kroúpalon\" e foi utilizado nos conxuntos instrumentais que tocaban na honra de Dioniso, foi, con todo, moi empregado en Roma como instrumento de percusión complementario da tibia e do \"aulós\". Algúns músicos, especialmente auletas e tibicíns, usárona no drama. Quen utilizaba este idiófonos era denominado \"podopsophos\". Polo xeral, utilizábase para dar o tempo nas pantomimas e aos bailaríns, así como para anunciar o final dun espectáculo. A súa función principal era polo tanto a de marcar o ritmo. Non se coñecen representacións anteriores ao s. II a. C."}
{"id": 1212204, "term": "Sombreiro chinés", "prompt": "Que quere dicir \"sombreiro chinés\"?", "output": "Instrumento idiófono de percusión, de afinación indeterminada, formado por un pau longo do que colgan campaíñas e cascabeis suspendidos con formas simbólicas, como medias lúas e chapeus cónicos.\n\nNota de alcance: Este peculiar instrumento foi adoptado polas bandas militares europeas no século XVIII a partir da música xenízara turca."}
{"id": 1172560, "term": "Axóuxere", "prompt": "Explica o significado de \"axóuxere\".", "output": "Instrumento idiófono de golpe indirecto e afinación indeterminada que se axita para producir son. Poden estar fabricados en distintos tipos de material: metal, materia vexetal ou arxila cocida. Estes instrumentos normalmente énchense de sementes, seixos ou boliñas e adoitan ter un mango. Os axóuxeres son moi antigos e están espalladps por todo o mundo. Os primeiros eran de fibras vexetais, como vimbio trenzado, recheos de pequenas pedras ou area, e podían ter forma de cestos, bonecos, figuras de carácter relixioso e outras. O seguinte paso consistiu no embelecemento de obxectos naturais: unha cabaza tallada e pintada, ou pequenas pedras perforadas e ensartadas a unha tira de coiro. Nos axóuxeres do tipo de pau ou armazón, os obxectos sonoros ou tintineantes átanse entre si, unidos a un obxecto ríxido e axítanse uns contra outros. Do mesmo xeito, os bailaríns poden encordar obxectos, atalos ao redor dos seus brazos e pernas e facelos soar mentres bailan.\n\nNota de alcance: En moitas culturas os axóuxeres son importantes en ritos relixiosos, na maxia e no curandeirismo, son utilizados polos xamáns en cultos animistas, como en Ontario (Canadá). Tradicionalmente utilizábanse para escorrentar os malos espíritos e facíanse de fibras vexetais con recheo de pequenas pedras, de area ou de folla de lata. Por outra banda, é considerado o primeiro xoguete que perciben os nenos como tal. Aristóteles (384-322 a. C.) (\"Política\" VI) xa o sinala como un instrumento útil para os nenos \"Ao tempo, os nenos deben ter algo co que entreterse, polo que foi boa invención o axóuxere de Arquitas, que se lle dá aos nenos para que o usen e non rompan nada da casa, pois a xente nova non pode estar quieta. Vai ben para os nenos de curta idade, mentres que a educación é o axóuxere para os mozos que creceron \"."}
{"id": 1182917, "term": "Cabaça", "prompt": "Explica que significa \"cabaça\".", "output": "Axóuxere afro-brasileiro que, na súa forma orixinal, estaba confeccionado cunha cabaza seca e redonda ou, con menor frecuencia, ovoide, á que se engadía unha asa. As \"cabazas\" modernas fabrícanse de madeira ou baquelita. Está cuberta cunha rede de contas, sementes ou seixos enfiados. Algunhas \"cabazas\" están ensartadas con vértebras de serpe en lugar de contas.\n\nNota de alcance: A \"cabaza\" sostense coa man dereita e axítase ou golpéase coa esquerda. O son prodúceno as contas ao rozaren a superficie. En África Occidental, as danzas tradicionais e a súa base rítmica inclúen o uso deste instrumento en combinación con campás de metal."}
{"id": 1182460, "term": "Shinut", "prompt": "Dime cal é a definición de \"shinut\".", "output": "Nome dado polos xíbaros (Amazonas) a un tipo de axóuxere de cerámica que contén no seu interior distintos tipos de sementes para producir o son."}
{"id": 1011097, "term": "Sonaxa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"sonaxa\"?", "output": "Variedade de axóuxere de golpe indirecto que pode adoptar infinidade de formas. Os modelos máis característicos consisten nun cerco redondo ou nun marco cadrado de madeira de dous dedos de ancho, cunhas ventaíñas a todo o longo do bastidor ou uns arames que cruzan o marco, onde se colocan unhas talladas ou círculos de metal ou folla de lata (ferreñas) e, no caso de ser construídas por nenos, por chapas de refresco, que tiñan un buraco central por onde se introducía o arame e se fixaba a un bastidor. Ao ser sacudido o aro ou o marco, chocan unhas ferreñas con outras producindo ruído. Cando o marco era cadrado, adoitaba ter un mango; se se trataba dun bastidor en círculo, adoitábase agarrar da mesma táboa coa man dereita para golpear co bastidor na palma da man dereita.\n\nNota de alcance: Exipcios, gregos e romanos utilizaron un instrumento similar con marco e empuñadura de metal chamado sistro. En España, acompañou en igrexas e conventos as panxoliñas que se adoitaban cantar polas festas de Nadal e Epifanía. Nos últimos tempos quedou relegado ao ambiente estudantil ou ao medio rural, onde aínda hoxe serve de acompañamento aos grupos de aguilandeiros e rondadores. Tamén se adoita empregar na actualidade como xoguete infantil."}
{"id": 1184958, "term": "Cércol", "prompt": "Que significa \"cércol\"?", "output": "Nome co que se coñece en Cataluña a un tipo de axóuxere, a xeito de cerco redondo de madeira, de dous dedos de ancha, cunhas ventaíñas ao longo de todo o bastidor ou uns arames que cruzan o marco, onde se colocan unhas rodas ou círculos de metal ou folla de lata (axóuxeres) e, no caso de seren construídas por neno, por chapas de refresco cun burato central por onde se introducía o arame e se fixaba ao bastidor."}
{"id": 1184988, "term": "Panderets", "prompt": "Explica o significado de \"panderets\".", "output": "Nome que recibe a ferreña en Peñíscola (Castellón). Este instrumento está composto por dous listóns, que adoitan ser de madeira extraídos de radios de roda de carro, con tres pares de ferreñas nunha das súas caras. Un dos listóns está dentado nun dos seus lados para producir son ao rascalo."}
{"id": 1185842, "term": "Te-kin", "prompt": "Cal é a acepción de \"te-kin\"?", "output": "Nome co que se coñece en China un tipo de ferreña plana, en forma de gran semente ou vaíña. Normalmente, cólganse ao pescozo e fanse soar axitando as sementes do seu interior."}
{"id": 1194463, "term": "Ulili", "prompt": "Dame a definición de \"ulili\".", "output": "Axóuxere de cabaza hawaiano. Este instrumento está composto por tres cabazas ensartadas por unha vara que actúa como eixe. Ten unha corda atada sobre o devandito eixe que, ao tirar dela, imprime un movemento rotatorio ás dúas cabazas laterais de maneira que as sementes que hai dentro dela tintinen, producindo un efecto sonoro especial.\n\nNota de alcance: Utilízase en danzas rituais."}
{"id": 1182438, "term": "Tala-tala", "prompt": "Que significa \"tala-tala\"?", "output": "Nome co que se coñece, nalgunhas zonas da Polinesia, a un tipo de matraca composta por un tubo cilíndrico de bambú.\n\nNota de alcance: Este instrumento adoitábase utilizar, cunha función agrícola, para espantar a lagosta grazas ao seu peculiar son."}
{"id": 1184967, "term": "Tambor de lingüeta", "prompt": "Con que significado se emprega \"tambor de lingüeta\"?", "output": "Instrumento idiófono de golpe directo, tamén coñecido como tambor de tronco fendido, composto por un tronco cilíndrico de madeira ou de bambú, furado por medio dunha fendedura nun extremo e percutido cun pau. En América, a fendedura adoita cortarse en forma de \"H\" para realizar dúas lingüetas de afinación diferente. Os instrumentos africanos contan ás veces con varias lingüetas."}
{"id": 1014925, "term": "Texoletas", "prompt": "Con que significado se emprega \"texoletas\"?", "output": "Instrumento idiófono entrechocado, de diversas formas aínda que predomina a pseudorectangular, composto por varias taboíñas en cerámica ou en louza. As taboíñas adoitan ter unha pequena incisura central. As texoletas utilízanse en parellas como instrumento musical.\n\nNota de alcance: Chámaselle texoletas ao instrumento cuxas taboíñas están construídas en cerámica ou en louza e palillos aos que están construídos en madeira."}
{"id": 1014923, "term": "Tarreña", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tarreña\".", "output": "Cada unha das dúas texoletas que, batendo unha contra outra, producen un son similar ao das castañolas. As tarreñas están elaboradas en cerámica ou en louza."}
{"id": 1182331, "term": "Triángulo", "prompt": "Que significa \"triángulo\"?", "output": "Instrumento idiófono percutido que consiste nunha barra de ferro ou aceiro dobrada en forma de triángulo equilátero, quedando aberto por un dos seus vértices para que poida vibrar correctamente. O triángulo percútese cunha baqueta metálica, producindo un son agudo pero de altura indeterminada. Unha das características deste instrumento é o feito de que o seu son fundamental produce numerosos harmónicos, o que lle permite ser empregado nos conxuntos para tocar en calquera tonalidade. Será no século XVIII cando empece a integrarse na orquestra.\n\nNota de alcance: O instrumento debe o seu nome ao trazo do seu corpo, que describe un triángulo equilátero. É usual que un dos seus lados permaneza aberto, é dicir, sen unión co vértice correspondente. Está suspendido dunha argola. En catalán, durante a Idade Media e debido á súa forma que lembra a un estribo, foi chamado \"strep\", equivalente á voz medieval francesa \"trepied\". Unha antiga forma xermánica é a de \"Dreyangel\". No norte de Italia, recóllese a partir do século XIV a voz \"staffa\" e o seu diminutivo \"staffetta\" para nomear o devandito instrumento Este instrumento coñécese en Europa desde a Idade Media, sendo características do seu formato uns aneis no lado interior. No século XVIII, fundamentalmente baixo a influencia da música xenízara, o triángulo adquire unha gran resonancia. En España utilizábase, normalmente, en roldas e aguinaldos."}
{"id": 1185686, "term": "Txalaparta", "prompt": "Con que significado se emprega \"txalaparta\"?", "output": "Nome co que se coñece a frauta de tres buratos no País Vasco. En orixe confeccionada con ébano, buxo ou pau santo, na actualidade en ebonita ou outros materiais sintéticos. Normalmente, o \"txistu\" non supera os 43 cm de lonxitude, o calibre interior oscila ao redor dos 13 mm, mentres que o oco do bisel non supera os 15 mm. O longo deste é duns 8,3 cm e 1,6 cm de ancho. A boquilla non excede dos 4,5 cm de longo por 1,5 cm na súa parte máxima. Conta cun tubo lixeiramente fusiforme, sendo o interior deste de igual diámetro en toda a súa extensión. Presenta tres orificios para a dixitación: dous na cara anterior e un na posterior. A parte baixa do corpo instrumental ten un anel metálico para suxeitar o \"txistu\", polo que se introduce o dedo anular da man esquerda; o maimiño pecha ou abre a extremidade do tubo; o polgar dixita o orificio inferior, en tanto que o índice e o corazón se destinan aos buracos superiores. Mentres, a man dereita golpea cunha baqueta un tambor de pequenas proporcións (\"tun-tun\") que o \"txistulari\" leva colgado do brazo esquerdo.\n\nNota de alcance: O \"txistu\" propiamente dito é de orixe medieval. A súa primeira iconografía testemuñouse no mosteiro de La Oliva (século XII). O seu nome castelanizado é o de \"chistu\". Segundo Joan Coromines (1954) esta voz procede do latín \"silbare\" (silbar), en éuscaro \"txistu egin\"."}
{"id": 1011040, "term": "Xilófono", "prompt": "Como se define \"xilófono\"?", "output": "Instrumento idiófono de percusión e de afinación determinada, formado por barras ou láminas de madeira suspendidas que se golpean cunha baqueta. O instrumento orquestral moderno ten barras, en madeira dura, polo xeral palisandro, ou dun material sintético, suspendidas horizontalmente dun armazón e dispostas ao xeito dun teclado. O seu distinto grosor e lonxitude condicionan, tras a súa percusión, a altura do son emitido. Debaixo de cada barra atópase un resoador tubular vertical, cuxa lonxitude se corresponde coa afinación da barra. A disposición en escala dos listóns describe unha forma trapezoidal. Segundo a modalidade do xilófono, as taboíñas repousan sobre un bastidor de madeira ou ben permanecen unidas polos extremos a dous cordeis, de tal maneira que se poida tanxer en sentido vertical. O instrumento móntase sobre un soporte e percútese con dúas ou máis baquetas de diversa dureza.\n\nNota de alcance: Algunhas fontes falan da súa orixe entre os bataks indonesios cara ao século VII, quen o utilizaban no templo de Panataran; outras hipóteses sinalan as civilizacións insulares dos mares de Banda e de Timor como lugar de orixe, ou mesmo noutros territorios máis meridionais, cara ás illas de Arru, Ceram e Chuten. É probable que dos arquipélagos de Malaisia pasase a Indochina, punto de irradiación cara á India e o oriente e occidente asiáticos, onde algúns autores sitúan o seu nacemento. O seu paso cara a África produciuse a través da Asia Menor e, co comercio de escravos, chegou a América, onde tomou o nome de \"marimba\". Aínda que o seu carácter foi eminentemente popular, no século XVII xa comezou a formar parte dalgúns conxuntos instrumentais destinados á música culta (\"Célébration de La Trève\", 1609, pintura de Adriaenn van de Venne). Porén, a súa incorporación á música culta non se produciu de maneira definitiva ata o século XIX, unha das primeiras aparicións subliñables produciuse na \"Danza macabra\" de Camille Saint-Saëns."}
{"id": 1194443, "term": "Akadinda", "prompt": "Que quere dicir \"akadinda\"?", "output": "Xilófono: proveniente de Uganda de gran tamaño e peso. As súas barras son bloques de madeira pesados obtidos a partir de troncos de árbore bananeira. O instrumento pode ter entre doce e dezasete barras. Un grupo de \"akadindas\" pode cubrir unha extensión de catro a cinco oitavas. O \"akadinda\" diferénciase doutros instrumentos similares, como a marimba, no feito de que é percutido no centro de cada bloque e non no bordo.\n\nNota de alcance: As barras do instrumento colócanse no chan para que non se movan do seu lugar. O \"akinda\" baixo adóitase colocar sobre un burato de pouca profundidade escavado no chan."}
{"id": 1182426, "term": "Jatung Utang", "prompt": "Explica o significado de \"jatung utang\".", "output": "Xilófono de Birmania composto por un bastidor de madeira e sete láminas, do mesmo material, atadas cunha tira de goma. Cada unha destas taboíñas ou láminas adoitan ter escrito un número que corresponde ás notas da súa afinación."}
{"id": 1011031, "term": "Marimba", "prompt": "Con que significado se emprega \"marimba\"?", "output": "Xilófono de orixe africana introducido no continente americano coa escravitude. É considerado como o instrumento nacional de Guatemala. A marimba é un gran xilófono provisto dunha serie de láminas, xeralmente vinte, de madeira de caoba ou de palisandro. Baixo cada lámina hai un resoador que, na súa orixe, estaba formado por un conxunto de cabazas de distintos tamaños ou por tubos de bambú cuxa lonxitude era proporcional ao das láminas. Na actualidade, son caixas de madeira de corte rectangular tapadas por un lado ou polo seu extremo inferior mediante un anaco de tripa. Esta membrana, que fai de lingüeta vibrante, pode ser metálica. Os resoadores están instalados no interior dun alto marco de madeira rectangular que, a miúdo, aparece esculpido artisticamente e decorado con pezas de marfil ou madeiras preciosas. Os modelos antigos levaban soamente unha fila de láminas afinadas diatonicamente. Na actualidade estas láminas, afinadas cromaticamente, van colocadas en varias filas.\n\nNota de alcance: A marimba é un instrumento que adoita aparecer en espectáculos circenses e do \"music-hall\". No xénero cómico, un dos músicos máis destacados é Syd Plummer, quen utiliza a marimba para acompañar os seus diferentes \"gags\"."}
{"id": 1012249, "term": "Bigornia", "prompt": "Cal é a acepción de \"bigornia\"?", "output": "Prisma de ferro aceirado, de sección cadrada, ás veces con punta nun dos lados, encaixado nun tallo de madeira forte. Como instrumento musical de percusión, a bigornia está composta por barras de aceiro golpeadas cun mazo de madeira dura ou metal. O seu son imita o do ferreiro ao golpear o martelo contra o obxecto.\n\nNota de alcance: Prisma de ferro aceirado, de sección cadrada, ás veces con punta nun dos lados, O termo é metátese do antigo \"incue\", que segundo Joan Coromines (1954) procede do latín vulgar \"incude\". Durante moito tempo a voz castelá, nas súas diversas grafías \"inque\", \"yunque\", etc., foi feminina, do mesmo xeito que en latín. A partir do século XVII en castelán usouse a forma aglutinada \"ayunque\" xunto á de \"yunque\". En canto á mitoloxía, a bigornia será emblema de Hefesto (Vulcano romano), deus do lume e mestre na arte da forxa. As súas fraguas atopábanse en covas profundas e volcáns. Cando foi acollido por Tetis e Eurínome e levado a unha gruta submarina, labrou para elas numerosas xoias e utensilios. Da súa bigornia saíron os raios de Zeus, o carro e a súa éxida, o tridente de Poseidón, as frechas de Artemis, a coiraza de Heracles e as cadeas de Prometeo. Segundo a lenda, o repicar dos martelos sobre a bigornia de Hefesto e dos seus axudantes os Cíclopes facía que se oíse por todos os montes e vales gregos unha escala musical. Tanto Sebastian Virdung (1511) como Michael Praetorius (1620) inclúen unha bigornia nos gravados dos seus respectivos tratados. O primeiro con formato cuadrangular, hexagonal no segundo. A bigornia foi utilizada por diferentes compositores do século XIX, como Giuseppe Verdi (1813-1901) en \"Il trovatore\" ou Richard Wagner (1813-1883) en \"Das Rheingold\"."}
{"id": 1030557, "term": "Bigornia", "prompt": "Dame a definición de \"bigornia\".", "output": "Bigornia con dúas puntas utilizada como instrumento idiófono."}
{"id": 1182887, "term": "Instrumento membranófono", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"instrumento membranófono\"?", "output": "Segundo a clasificación ideada en 1914 por Erich von Hornbostel (1877-1935) e Curt Sachs (1881-1959), instrumento musical no que o son se produce por medio da vibración dunha membrana, tradicionalmente unha pel de animal estirada, aínda que na actualidade adoita tratarse dun material sintético. Case todos os membranófonos teñen resoadores (a armazón do instrumento e o aire encerrado no seu interior). Este tipo de instrumentos pódense dividir en: membranófonos percutidos: todos os tambores de membrana sinxela (unimembranófonos) ou dobre (bimembranófonos), sen que importe nin a súa forma nin o material da membrana; tambores de fricción: tócanse por medio dunha vara ou dunha corda; e aqueles instrumentos con membranas sonoras, caso do mirlitón."}
{"id": 1004987, "term": "Bombo", "prompt": "Cal é a definición de \"bombo\"?", "output": "Tipo de tambor percutido de afinación indeterminada, de dous parches (bimembranófono) e de gran tamaño. Aínda que pode ter diferentes formas e tamaños, xeralmente está composto por un bastidor cilíndrico de madeira ou metal con dous parches nos seus extremos. O seu tamaño oscila, segundo as épocas, entre 50 cm e 90 cm de diámetro e uns 25 cm a 30 cm de altura. Como no caso doutros tambores, desde o século pasado as porcas de ás metálicas substituíron os tirantes de corda e coiro. Golpéase nun dos parches cun mazo recuberto de pel, suxeitándose o instrumento cunha correa e un talabarte de modo que os parches queden verticais ao chan. Algúns combinaban o son do parche co duns pratos que ían sobre a parte superior do bastidor.\n\nNota de alcance: O bombo incorpórase definitivamente á música culta a partir da moda da música xenízara turca do século XVIII. En Latinoamérica, é especialmente popular na música de orixe hispánica das rexións andinas situadas entre Colombia e Chile."}
{"id": 1186583, "term": "Cadufo", "prompt": "Dame a definición de \"cadufo\".", "output": "Nome co que se coñece a zambomba en Peñíscola (Castellón). Ademais das características propias deste instrumento membranófono, adoita ter, como aditamento sonoro, un asubío de folla de lata na base do recipiente."}
{"id": 1183729, "term": "Caixa", "prompt": "Define \"caixa\".", "output": "Tipo de tambor de afinación indeterminada, cilíndrico de madeira ou metal, cuxas bocas están recubertas por parches de pel ou membranas, un en cada extremo (bimembranófono). Un deses parches, o inferior, ten uns bordóns ou cordas (de metal ou tripa) que percorren diametralmente a pel dun lado ao outro do aro e que están suxeitos entre unha peza fixa e unha porca de ás que serve para tensalos. Tamén con porcas de ás -entre cinco e oito- se tensan os parches (antes facíase con cordas), apertando os ferros ou as madeiras que os abrazan. O parche mide entre 30 cm e 35 cm de diámetro, variando a altura do cilindro entre 8 cm e 15 cm. A pel bátese con dúas baquetas e o instrumento lévase colgado á cintura cun cinto, inclinándoo lixeiramente para facilitar a percusión.\n\nNota de alcance: A maioría das alusións literarias á \"caixa\" denotan a vinculación do vocábulo a un uso militar, sempre á beira de pífanos, trompetas e atabais, mesmo é frecuente atopar a expresión \"caixa de guerra\" (\"Romance del rey moro que perdió Alhama\", Lope de Vega (1562-1635)."}
{"id": 1172656, "term": "Cantarrana", "prompt": "Dame a definición de \"cantarrana\".", "output": "Instrumento membranófono de fricción ou xoguete, que consiste nunha casca de noz cuberta cun pedazo de pergamiño e suxeita por un fío que, xirando rapidamente por un pau pequeno que se une ao outro extremo do fío, produce un ruído semellante ao croar da ra."}
{"id": 1182907, "term": "Cuíca", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cuíca\".", "output": "Tambor de fricción afrobrasileiro. É de pequeno tamaño e está fabricado en barro.\n\nNota de alcance: Áchase moi estendido e goza de gran popularidade, especialmente na música de baile."}
{"id": 1011032, "term": "Mirlitón", "prompt": "Que quere dicir \"mirlitón\"?", "output": "Instrumento membranófono soprado que consiste nun cilindro de cana sen nós ou cartón, aberta nos extremos e cun orificio oval lateral a modo de boquilla. Un dos extremos cóbrese con papel de fumar ou cunha fina capa de cebola, previamente humedecida para que non se rompa. Esta fina membrana átase cun cordel ou unha goma para que non se solte. Cantando ou falando a través da pequena incisión vibrará a membrana e producirase o son modificado da voz. Este mesmo efecto pode ser ofrecido por calquera membranófono que xere o son mediante insuflación, como un peite envolto nunha membrana.\n\nNota de alcance: Un dos modelos máis antigos de mirlitón tiña membranas de fibra de cebola, de aí as denominacións francesa e inglesa de \"flūte à l´oignon\" e \"onion flute\", respectivamente. En castelán, denominouse de xeito ocasional \"mirlitón de cebola\" e \"frauta eunuca\". O mirlitón pode recibir outros nomes segundo as rexións, por exemplo en Asturias coñécese como \"berrón\", e en Cataluña e Menorca chámaselle \"nunut\". O mirlitón utilízase principalmente como instrumento popular en entroidos e como xoguete musical."}
{"id": 1011034, "term": "Pandeiro", "prompt": "Cal é o sentido de \"pandeiro\"?", "output": "Instrumento membranófono que está constituído por un bastidor de madeira ou cerámica e unha ou dúas membranas. Pode adoptar distintas formas tanto angulares como cilíndricas. Tamén pode estar feito de pel, xeralmente curtida. O parche só se pon nunha das aberturas e non leva ferreñas, o que o diferenciaría da súa variante, o pandeiro cadrado, ou da pandeireta.\n\nNota de alcance: Joan Coromines (1954) indica que, en fontes mozárabes de mediados do século XII, pódese atopar con certa frecuencia a grafía \"pandáir\". Na actualidade, en Marrocos pódese atopar o hispanismo \"bandáir\" ou en Alxeria \"bandīr\" ou \"bandāyir\". Da mesma orixe, é o galego-portugués \"pandeiro\" que se documenta a partir do século XVI. Unha das primeiras fontes en castelán do termo \"pandeiro\", pódese atopar no \"Libro del Buen Amor\" (1212) do Arcipreste de Hita. Tambores de marco como o pandeiro, cunha ou dúas membranas, eran coñecidos en Asia Menor e en Exipto varios milenios antes de Cristo (baixorrelevo asirio no palacio de Kujundschilh, en tempos de Assurbanipal (668-627 a. C.). Este instrumento, moi común entre os xograres durante a Idade Media, tal e como aparece no \"Roman de Fauvel\" (século XIV), utilizouse como elemento rítmico para acompañar o canto ou como parte dun pequeno grupo instrumental. O seu uso como soporte rítmico continuou na música renacentista de danza, aínda que xa cunha tradición popular (Miguel de Cervantes, \"El Quijote\", Parte segunda, XIX). O seu carácter festivo aparece igualmente documentado en numerosas citas ou fontes literarias (Francisco de Quevedo (1580-1645), \"Poema heroico de las necedades y locuras de Orlando el enamorado\")."}
{"id": 1182607, "term": "Pandeiro cadrado", "prompt": "Con que significado se emprega \"pandeiro cadrado\"?", "output": "Variante de pandeiro percutido, composto por un bastidor de madeira ou cerámica cadrado, cuberto por parches de pel por ambas as caras (bimembranófono). No seu interior adoitaba levar varias cordas de tripa tendidas dun ángulo a outro do marco, onde se colgaban cascabeis, campanillas ou ferreñas para amplificar a resonancia. En case toda España se adoita tocar apoiado entre os dedos polgar e índice de ambas as mans e deixando libres os demais dedos para tamborilar sobre o parche o ritmo desexado.\n\nNota de alcance: En España, o pandeiro cadrado ten o seu máximo esplendor a finais da Idade Media e comezos do Renacemento. Case todas as mencións literarias identifícano co medio rural, acompañando aos bailes de aldea e sempre en mans dunha muller, como se fai aínda en Galicia, Estremadura ou en Castela e León. En Cataluña conservouse o nome de \"alduf\", equivalente ao \"pandeiro\" galaico."}
{"id": 1014581, "term": "Adufe", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"adufe\"?", "output": "Termo castelán, derivado do árabe \"al-duff\" ou \"al-daff\", equivalente ao hebreo \"tof\", co que se designaba na Península Ibérica o pandeiro cadrado (en Cataluña coñécese co termo \"alduf\"), onde tivo unha gran popularidade durante a Idade Media. Este instrumento, da familia dos membranófonos, está composto por un bastidor de madeira ou cerámica cadrado duns 5 cm de ancho, recuberto por dous parches de pel de cabra, que adoitaban levar no seu interior dúas cordas de tripa tendidas dun ángulo a outro do marco, onde se colgaban cascabeis, campaíñas ou ferreñas para amplificar a resonancia.\n\nNota de alcance: Aínda que no Islam o termo empregábase tanto para as formas angulares como as circulares, no século X reservábase tan só para as cadradas, acepción coa que pasou aos territorios da Península Ibérica; en Cataluña aínda conservan esta acepción. Coromines, J. (1954) documenta o termo no século XIII, na \"General Estoria\", onde aparece como \"adufle\". O \"DiXcionario de Autoridades\" definíao xa como \"un tamboril baxo Y quadrado, de que usan las mujeres para bailar, que por otro nombre se llama pandero\". Foi coñecido por civilizacións antigas como a mesopotámica, a exipcia, a grega ou a romana. No mundo preislámico, segundo aparecía nalgunhas fontes iconográficas, era portado nas mans das bailarinas. O termo conservouse en España ata ben entrado o século XVIII como equivalente de pandeiro, mentres que os poetas do Século de Ouro déronlle un carácter bucólico e xocoso, asociado ás escenas pastorís e aos bailes festivos."}
{"id": 1190725, "term": "Daff", "prompt": "Que significa \"daff\"?", "output": "Pandeiro cadrado formado por un bastidor de madeira cuberto por pel polos dous lados, un deles decorado con pintura. Este tipo de pandeiros, de diferentes dimensións utilízanse en cantos e danzas principalmente por mulleres. Algunhas variedades poden ter cascabeis e outras bordóns.\n\nNota de alcance: O seu nome asirio é \"meze\", hebreo \"tof\", árabe \"daff\", grego e romano \"tympanon\", mozárabe \"pandair\", no Norte de África \"bendir\" e en Galicia \"pandeiro\"."}
{"id": 1182611, "term": "Pandeiro de estremeira", "prompt": "Con que significado se emprega \"pandeiro de estremeira\"?", "output": "Variante de pandeiro percutido. Constituído por un bastidor de criba ao que, nun dos seus lados, se lle engadía un parche de pel curada ao aire, con pelo escuro. No devandito bastidor fixábanse unhas ferreñas e cinzarros de pequeno tamaño. O conxunto tocábase cunha maza, producíndose un son rouco e apagado. Na actualidade só se usa en Estremera de Tajo (Madrid)."}
{"id": 1182568, "term": "Táboa", "prompt": "Dame a definición de \"táboa\".", "output": "Instrumento membranófono do norte da India composto por un par de tambores. O tambor cónico da man dereita está construído en madeira e afina a unha altura determinada. O tambor da man esquerda, en forma de pota (baga), está construído en metal ou arxila e afina a unha altura inferior ao anterior.\n\nNota de alcance: O intérprete senta no chan coas pernas cruzadas e golpea ambos os tambores cos dedos, elevando ocasionalmente a afinación do da man esquerda mediante unha presión co papullo. Trátase do principal instrumento de percusión da música culta do norte da India. Adoita acompañar a interpretación tanto vocal como instrumental."}
{"id": 1011038, "term": "Timbal", "prompt": "Cal é a acepción de \"timbal\"?", "output": "Instrumento membranófono de percusión orquestral. O timbal está considerado como un dos máis importantes instrumentos dentro desta clasificación, así como o único membro da familia dos tambores dentro da música culta occidental capaz de producir notas de afinación determinada. O timbal consiste nunha grande estrutura hemiesférica de metal ou de fibra de vidro sobre o que se tensa un parche ou membrana, xeralmente de pel de becerro ou de plástico, montado sobre un aro que se coloca por medio dun anel metálico (contraaro), a través do cal pasan parafusos ou varas ensartados que permiten poder variar a tensión do parche. Os timbais fabrícanse en determinados tamaños de 50 cm a 82 cm de diámetro, abarcando desde o re2 ao la2. En 1790 introduciuse o parafuso cunha manivela para realizar cambios rápidos de afinación. Durante o século XIX utilizáronse distintos sistemas: con parafuso ou panca, dando voltas á armazón ou mediante un pedal. Tócanse con dous palillos de madeira con cabezas de feltro ou outro material, con diversas formas, tamaños, pesos e texturas. Outros timbais máis modestos, de reducidas dimensións, tiñan forma de cunco ou cazo de cobre, sobre o que se estendía un parche suxeito con tiras e aneis de coiro para tensar. O músico adoitaba levar estes tambores atados á cintura e adoitábanse tocar por pares.\n\nNota de alcance: O timbal foi utilizado desde tempos moi antigos. En Asia, nas rexións mediterráneas e amerindias atopáronse instrumentos similares. Usábanse en rituais e xogos, así como na vida militar. Na antigüidade coñecéronse dous tipos principais de timbal: os pequenos e portátiles e os grandes e poderosos emisores de ruído. Os timbais chegaron a Europa Occidental durante o século XV como un instrumento de cabalería que tocaban na cabalgadura militares musulmáns, turcos otománs e mongois. En España, os timbais formaron parte da cultura popular e foron especialmente coñecidos por acompañar os claríns nas corridas de touros para sinalar o cambio de sortes."}
{"id": 1194470, "term": "Timplipito", "prompt": "Cal é o sentido de \"timplipito\"?", "output": "Predecesor dos timbais europeos. É típico de Persia, o Cáucaso e Asia Menor e consta de dúas cuncas de diferente tamaño e cubertas por unha vexiga de cabra. Ten uns pequenos buracos no fondo que aseguran a vibración libre da membrana. Os dous timbais únense mediante unha rede ou listón de madeira. Percútense con baquetas de madeira de punta redondeada ou cos dedos."}
{"id": 1182627, "term": "Lingüeta", "prompt": "Con que significado se emprega \"lingüeta\"?", "output": "Lámina delgada, elástica, fixada nun dos seus extremos e libre no outro, que entra en vibración por medio do movemento do aire. As lingüetas son as xeradoras do son nos instrumentos de vento-madeira (a excepción das frautas) e de moitos outros instrumentos aerófonos. Os instrumentos de vento-madeira utilizan xeralmente lingüeta de cana, especialmente de \"arundo donax\", mentres que órganos e acordeóns contan con lingüetas de aluminio ou de latón. Pódense distinguir tres clases de lingüetas: lingüeta libre, lingüeta batente simple e lingüeta batente dobre."}
{"id": 1182629, "term": "Lingüeta batente dobre", "prompt": "Explica que significa \"lingüeta batente dobre\".", "output": "Tipo de lingüeta que é usada no óboe e o fagot. Está formada por dúas canas unidas que forman un corpo oco e que se baten a unha contra a outra, cortando periodicamente a corrente do aire e producindo un son máis afiado, é dicir, rico en harmónicos altos. As lingüetas membranosas constitúen un caso particular de lingüeta dobre, tal e como sucede cos beizos do intérprete en trompas, trompetas e instrumentos musicais similares."}
{"id": 1212020, "term": "Lingüeta batente simple", "prompt": "Explica o significado de \"lingüeta batente simple\".", "output": "Tipo de lingüeta que é usada no clarinete, saxofón e nos xogos de lingüetería do órgano. Aínda que pode tallarse directamente no tubo, a máis habitual é aquela que está afiada nun extremo e unida a unha boquilla no outro, colócase nun oco ou embocadura e bate contra a estrutura que a suxeita."}
{"id": 1182628, "term": "Lingüeta libre", "prompt": "Cal é o sentido de \"lingüeta libre\"?", "output": "Tipo de lingüeta característica do acordeón, a harmónica ou o órgano de boca, que non golpea contra a estrutura que a suxeita e, polo tanto, non interrompe o fluxo do aire. Produce vibracións sincrónicas, de maneira que mantén a afinación por un tempo prolongado. Polo xeral as lingüetas libres son metálicas."}
{"id": 1184823, "term": "Chave", "prompt": "Cal é o sentido de \"chave\"?", "output": "Nos instrumentos aerófonos (vento-madeira), vara metálica ou panca que, movida polos dedos, abre ou pecha o paso do aire, producindo diferentes sons. As chaves están provistas dunha panca, terminada nun pequeno prato protexido con pel, para asegurar o peche do orificio. A serie completa integrada por este tipo de chaves recibe o nome de \"mecanismo\"."}
{"id": 1211870, "term": "Chave de oitava", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"chave de oitava\"?", "output": "Chave que, nalgúns instrumentos aerófonos de madeira, permite realizar o tránsito de harmónico (procedemento polo que, nos instrumentos de vento, faise soar o primeiro harmónico por encima do son fundamental). O burato para unha chave de oitava adoita ser pequeno e está colocado de tal modo que, cando non se tapa, evita a formación dun ou máis dos harmónicos inferiores.\n\nNota de alcance: Aplicouse por primeira vez ao clarinete no século XVIII e ao óboe a comezos do século XIX. Na actualidade, a maioría dos instrumentos aerófonos de madeira utilizan algunha destas formas de chave."}
{"id": 1194676, "term": "Martelo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"martelo\"?", "output": "Chave do piano que permite unha conexión directa entre os dedos do intérprete e as cordas do instrumento, de modo que a intensidade dos sons depende directamente da forza coa que este golpea cada tecla. Orixinalmente os martelos estaban revestidos de pel suave e flexible. Polo xeral utilizábase pel de cervo. Nos pianos modernos adoitan ser de madeira, co extremo superior recuberto con feltro de espesor coidadamente preciso de acordo co alcance do instrumento."}
{"id": 1211845, "term": "Martinete", "prompt": "Dame a definición de \"martinete\".", "output": "No clave, parte do mecanismo á que se fixa o plectro e pasa por encima da corda cando se pulsa a tecla."}
{"id": 1182631, "term": "Mastro", "prompt": "Cal é a acepción de \"mastro\"?", "output": "Nos instrumentos cordófonos de arco, plectro e pulsación, peza longa e estreita sobre a cal se tenden e tensan as cordas. A peza proxéctase desde o corpo polo que pasan as cordas (xeralmente sobre un diapasón). Nas arpas, ao falar do mastro faise referencia ao lado superior e curvado, ao longo do cal as cordas fíxanse nas súas caravillas de afinación. Nalgúns instrumentos aerófonos como o saxofón, o mastro é a sección superior e curvada á que vai unida a boquilla."}
{"id": 1184826, "term": "Membrana", "prompt": "Explica o significado de \"membrana\".", "output": "Corpo elástico, e polo tanto susceptible de tensión, que adoita ser de pel, de grosor variable, e que se tensa sobre unha caixa de resonancia ou sobre unha simple armazón. A membrana capta as vibracións exteriores producindo sons máis ou menos intensos. O termo tamén se aplica aos finos materiais que tapan o orificio dun resoador e producen o chamado \"efecto de mirlitón\"."}
{"id": 1184831, "term": "Pavillón", "prompt": "Con que significado se emprega \"pavillón\"?", "output": "Abertura dun instrumento aerófono situada no extremo oposto ao da boca. Nos tubos do órgano, extremo exterior con forma de funil máis ou menos aberto. Os pavillóns acampanados dos instrumentos de metal cumpren dúas funcións acústicas: alternan os modos de vibración da columna de aire, aproximándoos máis estreitamente á serie harmónica, e reforzan determinados harmónicos, moldeando así o timbre do instrumento. O pavillón dun instrumento de vento-madeira afecta fundamentalmente o timbre daquelas notas producidas coa maioría ou todos os orificios pechados."}
{"id": 1185376, "term": "Pedal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pedal\"?", "output": "Cada unha das grandes pancas que, nalgúns instrumentos musicais, son manexadas cos pés. Na arpa, calquera das sete pancas que se activan cos pés. No órgano, sección do instrumento correspondente ós rexistros máis graves, que son accionados desde o pedaleiro. No piano calquera das tres pancas que se activan cos pés e que serven para modificar o son. Todos os pianos de cola posúen polo menos dous pedais. Os de concerto teñen tres. Destes, o máis importante é o pedal forte, que mantén os apagadores separados das cordas mentres é premido o pedal. Este mecanismo, introducido por John Broadwood en 1783, chamouse frecuentemente \"a alma do piano\". O pedal esquerdo ou \"dunha corda\" cambia toda a acción (teclado, martelos, etc.) cara á dereita, de modo que os martelos golpeen unha corda menos do normal. O nome \"una corda\" vén do período que transcorre entre o século XVIII e principios do XIX, cando só existían dúas cordas por nota. A función principal deste pedal non é, con todo, reducir a potencia sonora, senón alterar a calidade do timbre. O terceiro pedal, cando existe, está colocado entre os outros dous e coñécese co nome de pedal tonal ou \"sostido\", que sostén os apagadores levantados só naquelas notas cuxas teclas están pulsadas no momento no que se aplica o pedal."}
{"id": 1211388, "term": "Celeste", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"celeste\"?", "output": "Pedal ou xeonlleira que se atopa nos pianos a partir do século XVIII, e que activaba un sistema que interpuña lingüetas de feltro que se insire entre os martelos e as cordas, producindo un son suave, doce e escuro."}
{"id": 1211389, "term": "Pedal de resonancia", "prompt": "Explica o significado de \"pedal de resonancia\".", "output": "No piano, o pedal situado á dereita que elimina o contacto dos apagadores coas cordas, permitindo así a resonancia libre destas. Pisando este pedal todos os apagadores se levantan á vez e as notas do piano vibran libremente, influíndo as unhas sobre as outras por un proceso de \"simpatía\".\n\nNota de alcance: Nos primeiros pianos esta función levábana a cabo as xeonlleiras, ás veces divididas para permitir un control independente dos apagadores das metades superior e inferior do teclado. O uso do pedal de resonancia, tamén chamado pedal dereito, foi mirado con receo ata mediados do século XX, tanto por concertistas como por profesores. Nos comezos do piano todos tiñan presente o son do clavecín, con escasa resonancia. Doutra banda, un uso indiscriminado do pedal pode provocar confusión de sons e unha esaxerada resonancia."}
{"id": 1211390, "term": "Pedal de sordina", "prompt": "Cal é a acepción de \"pedal de sordina\"?", "output": "No piano, pedal utilizado para reducir a sonoridade. Nos pianos verticais, achega o mecanismo ás cordas; e nos de cola, desprázao lateralmente para que os martelos golpeen unha corda menos do conxunto das que se destinan a unha soa nota."}
{"id": 1211391, "term": "Pedal tonal", "prompt": "Que significa \"pedal tonal\"?", "output": "No piano de cola, o pedal central, colocado entre o de resonancia e o de sordina, mantendo separados os apagadores das notas pulsadas no momento en que se activa. Tamén se lle coñece co termo de pedal central ou pedal \"sostenuto\"."}
{"id": 1212021, "term": "Pedaleiro", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pedaleiro\"?", "output": "No órgano, bastidor con listóns móbiles ou teclas que se toca cos pés, cun ámbito moderno de do [1] a sol [3]. Existen dous tipos: o pedaleiro inglés e o vienés.\n\nNota de alcance: O pedaleiro que desempeñou un papel fundamental no norte de Europa, foi con todo infrecuente en Inglaterra ata 1850."}
{"id": 1212022, "term": "Pedaleiro inglés", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pedaleiro inglés\"?", "output": "Tipo de pedaleiro fácil de distinguir pola súa forma curva que se abre en abano. É utilizado nos países anglosaxóns."}
{"id": 1212023, "term": "Pedaleiro vienés", "prompt": "Explica o significado de \"pedaleiro vienés\".", "output": "Pedaleiro paralelo e semiplano. Foi adoptado a raíz do IV Congreso Internacional de Música celebrado na capital austríaca de 1909."}
{"id": 1212024, "term": "Prato", "prompt": "Cal é a acepción de \"prato\"?", "output": "Na batería, elemento de percusión formado por unha superficie circular metálica que se golpea. Existen diferentes tipos de pratos segundo as medidas e son emitido."}
{"id": 1212027, "term": "Hi-hat", "prompt": "Cal é a acepción de \"hi-hat\"?", "output": "Sistema que consta de dous pratos acoplados de maneira horizontal nun soporte con pedestal. Fanse entrechocar por medio dun pedal. Fabrícanse entre as 8 polgadas ás 15 polgadas. Aparecen en 1927, sendo o complemento habitual dunha batería."}
{"id": 1212028, "term": "Prato crash", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"prato crash\"?", "output": "Plato de tamaño medio, entre 13 polgadas e 22 polgadas, que na batería é utilizado para acentuar os compases e o fraseo. O nome vén do seu característico son."}
{"id": 1212029, "term": "Prato ride", "prompt": "Cal é a acepción de \"prato ride\"?", "output": "Prato grande, o seu tamaño varía entre as 17 e as 26 polgadas, chegando nalgúns casos ata as 32 polgadas. Na batería úsase para levar o ritmo, a miúdo durante períodos prolongados, especialmente no \"swing\"."}
{"id": 1212030, "term": "Prato sizzle", "prompt": "Dame a definición de \"prato sizzle\".", "output": "Plato grande con parafusos inseridos nunha serie de buratos preto do bordo deste."}
{"id": 1184799, "term": "Ponte", "prompt": "Cal é o sentido de \"ponte\"?", "output": "Nos instrumentos de corda fretada, unha peza delgada de madeira en forma de cuña, xeralmente feita de madeira de pradairo, que serve para soster e ordenar as cordas no seu lugar e que transmite as vibracións destas á tapa para que sexan amplificadas por medio do corpo do instrumento. Nos instrumentos de corda fretada, a ponte con dous pés mantense sobre a tapa entre as \"efes\" (aberturas acústicas) grazas unicamente á presión que exercen as cordas. O seu deseño fíxase en Italia entre os séculos XVII e XVIII. Nos de corda punteada, a ponte vai encolada."}
{"id": 1032542, "term": "Resoador", "prompt": "Con que significado se emprega \"resoador\"?", "output": "Cada unha das cavidades que se producen na canle vocal, pola disposición que adoptan os órganos no momento da articulación. Esta cavidade está formada polo corpo dun instrumento musical, onde se aloxa o aire que entra en resonancia ao recibir estímulos de ondas acústicas ou electromagnéticas de determinadas frecuencias. O resoador predominante determina o timbre particular de cada son, sendo máis grave canto maior sexa a súa dimensión."}
{"id": 1211842, "term": "Xeonlleira", "prompt": "Como se define \"xeonlleira\"?", "output": "Cada unha das pancas, polo xeral en forma de \"U\", que en instrumentos musicais como o órgano, harmonio ou nos primeiros pianos acciona o instrumentista cos xeonllos. No órgano actúan como tirador de rexistro dalgúns xogos, xeralmente da trompetería de fachada. No harmonio accionan o gran xogo e a expresión. Nos primeiros pianos libera os apagadores, permitindo a resonancia libre das cordas de maneira similar ao pedal de resonancia; ás veces dividía a función entre dúas para permitir un control independente de cada metade do teclado."}
{"id": 1212025, "term": "Rolo de pianola", "prompt": "Que quere dicir \"rolo de pianola\"?", "output": "Carrete ancho que enrola un papel perforado que, ao desprazarse a través do mecanismo dun instrumento automatófono, provoca que soe por coincidencia dos buratos coas notas correspondentes. Algúns rolos poden tradearse no curso dunha interpretación real ou realizarse as trades directamente."}
{"id": 1184835, "term": "Roseta", "prompt": "Dime cal é a definición de \"roseta\".", "output": "Nos laúdes e instrumentos afíns, así como nos claves, é unha abertura acústica redondeada, xeralmente practicada no centro destes instrumentos, na que se inseriu unha talla decorativa. Algunhas rosetas poden presentar motivos esculpidos en marfil. A misión desta abertura acústica é poñer en contacto o interior da caixa de resonancia co aire ambiental."}
{"id": 1212026, "term": "Segredo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"segredo\"?", "output": "No órgano, caixón rectangular que contén o mecanismo de distribución do vento aos tubos. Trátase dunha construción hermética que contén as ventillas (peza de madeira estreita, rectangular, provista de bisagra e recuberta de pel, que pode abrirse por medio do movemento da tecla para introducir aire nun tubo) e o mecanismo dos rexistros para os tubos dunha división ou corpo do órgano e á que chega o aire procedente dos foles. Cada división ten o seu propio segredo."}
{"id": 1184836, "term": "Sordina", "prompt": "Como se define \"sordina\"?", "output": "Dispositivo que se adapta a algúns instrumentos musicais para reducir ou suavizar o volume e/ou alterar o timbre por redución de harmónicos. No piano, é un sistema accionado polo pedal de sordina. No violín e instrumentos afíns produce un son velado, mentres que nos instrumentos de metal o son é nasal e penetrante. Nos da familia do violín, a sordina é unha peza en forma de peite de madeira, marfil, corno ou metal, que se fixa na parte superior da ponte, amortece a vibración deste e impide a transmisión da enerxía vibracional das cordas á caixa de resonancia. Nos instrumentos de metal, como a trompeta, é un tapón cónico oco, metálico, de cartón fervido ou dun material similar, aberto na súa base por un orificio que se encaixa no pavillón."}
{"id": 1183138, "term": "Táboa harmónica", "prompt": "Que significa \"táboa harmónica\"?", "output": "Nos instrumentos cordófonos como o violín ou o laúde, é a parte superior do corpo ou caixa de resonancia sobre a que pasan as cordas e que desempeña un papel fundamental na transmisión das vibracións que estas producen. No piano e nos instrumentos de corda afíns, a táboa harmónica é unha fina prancha de madeira sobre a que pasan as cordas e que é responsable da transmisión das vibracións."}
{"id": 1183139, "term": "Teclado", "prompt": "Cal é a definición de \"teclado\"?", "output": "Grupo completo de pancas dos pianos, órganos, claves, clavicordios e de instrumentos similares que activan o mecanismo produtor do son. Cada oitava consta de sete teclas negras correspondentes ás notas naturais e cinco brancas ás cromáticas. Os intervalos entre as teclas naturais son tons enteiros a excepción dos semitóns mi-fa e si-do, nos que non hai ningunha tecla cromática. Esta disposición das teclas remóntase a comezos do século XV.\n\nNota de alcance: O primeiro instrumento de corda que recibiu un mecanismo de teclado foi o \"organistrum\", que se achaba difundido en Europa a mediados do século XII. Presentaba unha forma semellante á viola medieval, e pousábase sobre as pernas dos seus dous executantes."}
{"id": 1211885, "term": "Manual", "prompt": "Que significa \"manual\"?", "output": "Teclado do órgano ou do clave.-"}
{"id": 1184726, "term": "Tecla", "prompt": "Dame a definición de \"tecla\".", "output": "Panca por medio da cal se transmite o movemento da man dun intérprete ao mecanismo dun instrumento, facéndoo soar. A serie de pancas dispostas para facilitar a execución recibe o nome de teclado, e os instrumentos operados mediante este procedemento, como o piano, o órgano, o clave e o clavicordio, denomínanse instrumentos de teclado. No piano, cada tecla actúa como unha panca que pivota sobre unha articulación. Cando se pulsa un extremo da tecla, o outro sobe desprazando un martelo articulado que se eleva (ou no caso dos pianos verticais empurra cara adiante) e golpea a corda. A intensidade do son está determinada pola velocidade do martelo inmediatamente antes do impacto. Ao mesmo tempo, a tecla levanta o apagador, de maneira tal que permite a libre vibración da corda."}
{"id": 1212031, "term": "Teclado de contras", "prompt": "Cal é a acepción de \"teclado de contras\"?", "output": "Teclado de pequeno tamaño utilizado no órgano español. Está formado por pisas que accionan as contras ou rexistros graves do pedal."}
{"id": 1212032, "term": "Teclado expresivo", "prompt": "Dame a definición de \"teclado expresivo\".", "output": "No órgano, teclado cuxa tubaxe está encerrada nunha caixa expresiva."}
{"id": 1212033, "term": "Teclado transpositor", "prompt": "Que significa \"teclado transpositor\"?", "output": "Aquel teclado que se despraza lateralmente para permitir facer o transporte, conservando a dixitación e posición de mans orixinal.\n\nNota de alcance: Foi de uso común durante o século XVIII en claves e órganos, durante o século XIX tamén foi utilizado nalgúns pianos."}
{"id": 1182635, "term": "Traste", "prompt": "Que quere dicir \"traste\"?", "output": "Tira colocada a través do diapasón ou do mastro dalgúns instrumentos cordófonos fretados ou pulsados, o que permite que as cordas se pisen a unha altura predeterminada. Os trastes poden ser móbiles ou fixos. Os trastes móbiles -de tripa ou corda- átanse ao redor do mastro e poden axustarse para variar os intervalos de notas. Os trastes fixos -de metal, marfil ou madeira- incrústanse nunha rañura do mastro. Os dos instrumentos occidentais colócanse normalmente a intervalos dun semitón."}
{"id": 1029987, "term": "Tubo", "prompt": "Como se define \"tubo\"?", "output": "Nos instrumentos aerófonos, peza cilíndrica oca, máis longa que ancha, que serve de soporte para a columna de aire vibrante."}
{"id": 1211878, "term": "Tubo canónico", "prompt": "Que significa \"tubo canónico\"?", "output": "No órgano, tubo sen son colocado na fachada, cuxa función é a de ornamentar e gardar simetría."}
{"id": 1211879, "term": "Tubo cónico", "prompt": "Explica o significado de \"tubo cónico\".", "output": "Tubo que, no órgano, ten o corpo en forma de cono e que produce un son intermedio entre os tubos cilíndricos e os tapados."}
{"id": 1211880, "term": "Tubo de lingüetaría", "prompt": "Cal é a acepción de \"tubo de lingüetaría\"?", "output": "No órgano, tubo que xera o son por vibración dunha lingüeta metálica contra unha quenlla, en contraposición aos tubos labiais."}
{"id": 1211881, "term": "Tubo labial", "prompt": "Dame a definición de \"tubo labial\".", "output": "Tipo principal de tubo que, no órgano, produce o son ao pasar o vento entre o bisel que o corta e o labio inferior do tubo."}
{"id": 1211882, "term": "Tubo tapado", "prompt": "Con que significado se emprega \"tubo tapado\"?", "output": "Tubo que, no órgano, ten un tapón fixo ou móbil que provoca un desdobramento da onda sonora, sendo a súa altura ou lonxitude a metade da dun tubo aberto que dá a mesma nota.\n\nNota de alcance: Un tubo deste tipo soa unha oitava máis grave que un aberto da mesma lonxitude."}
{"id": 1211883, "term": "Tubo semitapado", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tubo semitapado\"?", "output": "Tubo tapado dotado de cheminea."}
{"id": 1195069, "term": "Tudel", "prompt": "Explica o significado de \"tudel\".", "output": "Peza dos instrumentos aerófonos na que se fixa a dobre lingüeta. No órgano, embocadura unida ao pé dos tubos de lingüetería, sobre a que se acopla o resoador."}
{"id": 1012774, "term": "Libro de coro", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"libro de coro\"?", "output": "Manuscrito de dimensións o suficientemente grandes e cun formato deseñado como para permitir que un coro completo (de vinte ou máis cantantes) cante situándose fronte a el. Apóiase sobre o facistol.\n\nNota de alcance: Estes manuscritos foron especialmente característicos de finais do século XV e comezos do século XVI e as súas dimensións podían chegar a ser 75x50 cm. Os manuscritos, incluídos os que eran moito máis pequenos, que contiñan polifonía da época copiábanse xeralmente neste formato, tamén chamado libro de facistol, no que todas as voces aparecen por separado nada máis abrilo. A norma na polifonía a catro voces é que a superius se copiase enriba do tenor na páxina que quedaba á esquerda (verso), mentres que o contralto se colocaba sobre o baixo á dereita (recto)."}
{"id": 1012775, "term": "Antifonal", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"antifonal\"?", "output": "Libro litúrxico dos cultos cristiáns de Occidente que contén en notación os cantos para o Oficio; como as antífonas (nome que lles daban os gregos a unha especie de sinfonía, que se executaba por diversas voces ou por diversos instrumentos á oitava, ou á oitava dobre), os responsorios (tipo de canto litúrxico que teñen en común o gregoriano e outros repertorios de canto occidentais e un exemplo de salmodia responsorial), así como outros tipos de canto.\n\nNota de alcance: Na liturxia anterior ao Concilio Vaticano II, contén, día a día, o ordinario do oficio divino, agás os matíns. O libro comparábel para a Misa é o gradual. Algunhas das acepcións máis antigas dos termos latinos, con todo, que comezan no século VIII e son anteriores por tanto ao desenvolvemento da notación musical, fan referencia a libros que conteñen os textos de cantos antifonais tanto para a Misa como para o Oficio, e nalgúns casos a libros que conteñen os cantos só para a Misa, como é o caso do \"antiphonale missarum\", \"antifonal da misa\"."}
{"id": 1012777, "term": "Capitulario", "prompt": "Con que significado se emprega \"capitulario\"?", "output": "Libro de coro que contén as capítulas ou pasaxes das Sagradas Escrituras, e que se rezan en todas as horas do oficio divino despois dos salmos e Das antífonas, agás en matíns."}
{"id": 1012778, "term": "Libro entoatorio", "prompt": "Cal é o sentido de \"libro entoatorio\"?", "output": "Libro de coro que serve para entoar."}
{"id": 1012756, "term": "Libro manual", "prompt": "Cal é o sentido de \"libro manual\"?", "output": "Parte instrumental, editada ou encadernada de maneira independente. O termo aplícase fundamentalmente ao que foi un dos principais formatos para a difusión da música para conxunto do século XVI e comezos do século XVII. O número de partes dun volume correspóndese co número de voces que integran a textura das obras concretas e cada parte recibe o nome da voz que contén.\n\nNota de alcance: A serie de libros manuais máis antiga que se conserva é o manuscrito \"Glogauer Liederbuch\" (ca. 1480). As series impresas comezan cos \"Motetti\" C de 1504 de Ottaviano Petrucci."}
{"id": 1211871, "term": "Libro parcial", "prompt": "Explica o significado de \"libro parcial\".", "output": "Impreso ou manuscrito que contén a música dunha única parte vocal ou instrumental. Comezou a utilizarse no século XV."}
{"id": 1211869, "term": "Chave de afinación", "prompt": "Que significa \"chave de afinación\"?", "output": "Peza de afinación que se utiliza inseríndoa no caravilleiro dalgúns instrumentos musicais, como o piano ou a arpa."}
{"id": 1212243, "term": "Macillo", "prompt": "Que significa \"macillo\"?", "output": "Martelo de pequeno tamaño que se utiliza para percutir as cordas dalgúns instrumentos musicais como as de táboa por exemplo."}
{"id": 1190990, "term": "Megáfono", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"megáfono\"?", "output": "Artefacto cuxa función é a de amplificar o son. O máis primitivo dos megáfonos, usado no grafofón e no gramófono, é unha especie de trompa ou bucina en forma de cono truncado."}
{"id": 1212014, "term": "Melopiano", "prompt": "Cal é a acepción de \"melopiano\"?", "output": "Mecanismo para transformar un piano nun instrumento de notas mantidas. Podía instalarse nun piano convencional e contiña uns peiraos metálicos que obrigaba os macillos a rebotaren repetidas veces contra as cordas, producindo un efecto de trémolo (repetición rápida e continua dunha soa nota).\n\nNota de alcance: Foi inventado polo fabricante de Turín Caldara en 1873."}
{"id": 1011307, "term": "Metrónomo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"metrónomo\"?", "output": "Aparello utilizado para establecer o \"tempo\" (velocidade media de execución dunha obra musical) da composición e que fai soar batidos regulares a unha velocidade axustable. O metrónomo está composto por unha caixa, normalmente de forma piramidal, cun sistema de reloxería, actualmente un sistema electrónico, cun péndulo regulable segundo o número de golpes por minuto que se determina pola indicación metronómica.\n\nNota de alcance: O metrónomo foi inventado en 1812 por Dietrich Nikolaus Winkler (ca. 1780-1826), aínda que toma o seu nome de Johann Nepomuk Maelzel (1772-1838), quen o mellora e patenta co nome de \"metrónomo\" en 1815, engadindo unha escala de divisións de \"tempo\"."}
{"id": 1211859, "term": "Metrónomo eléctrico", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"metrónomo eléctrico\"?", "output": "Metrónomo que depende non dun péndulo senón dun sistema eléctrico, complementando ou substituíndo o tictac típico destes aparellos por unha luz tremelucente."}
{"id": 1212015, "term": "Modulador", "prompt": "Con que significado se emprega \"modulador\"?", "output": "Dispositivo ou aparello que, na música electroacústica, permite a modificación dalgunha das características da onda sonora (frecuencia, amplitude, etc.), coa intención de transmitir un sinal."}
{"id": 1212018, "term": "Modulador de anel", "prompt": "Cal é a definición de \"modulador de anel\"?", "output": "Nos instrumentos electrófonos, dispositivo eléctrico que recibe o seu nome da disposición nos seus circuítos de catro díodos nun anel. Permite xerar un novo son a partir da unión de dous sinais, aceptando dous sinais como entrada e producindo frecuencias de saída, que son a suma e a diferenza de dúas frecuencias de entrada."}
{"id": 1211387, "term": "Papel pautado", "prompt": "Cal é o sentido de \"papel pautado\"?", "output": "Papel que foi preparado con todos os pentagramas trazados para anotar nel a música. Existen dous tipos: o papel pautado á italiana, curiosamente utilizado de maneira habitual en Francia e o papel pautado á francesa, único que se utiliza en Italia."}
{"id": 1211836, "term": "Papel pautado á francesa", "prompt": "Que quere dicir \"papel pautado á francesa\"?", "output": "Papel pautado cuxo formato é máis longo que ancho, único que se utiliza en Italia. O que se utiliza en Italia é sempre de dez pentagramas, o que forma exactamente dous sistemas ou chaves nas partituras ordinarias, onde aparecen sempre cinco partes; dous violíns primeiros, a viola, a parte vocal e o baixo. Como esta división sempre é a mesma e como todos atopan a súa parte situada de forma semellante en todas as partituras, pásase sempre dunha parte á outra sen dificultade e sen risco de equivocarse."}
{"id": 1211837, "term": "Papel pautado á italiana", "prompt": "Cal é o sentido de \"papel pautado á italiana\"?", "output": "Papel pautado cuxo formato é máis ancho que longo, como o que se emprega habitualmente en Francia.\n\nNota de alcance: Este formato resulta de máis cómoda utilización, porque se aguanta mellor aberto sobre un pupitre e porque os pentagramas, ao seren máis longos, cámbianse con menos frecuencia; con todo, nestes cambios os músicos corren o risco de tomar unha pauta por outra, sobre todo nas partituras."}
{"id": 1012802, "term": "Partitura", "prompt": "Explica o significado de \"partitura\".", "output": "Manuscrito ou impreso que contén, en todo ou en parte, o texto instrumental ou vocal dunha obra musical. Trátase dun sistema de escribir a música ou conxunto de pautas horizontais, de cinco liñas ou pentagramas colocadas unhas debaixo das outras e reunidas verticalmente por medio de liñas divisorias verticais, sobre cuxas renglonaduras se escriben as partes para as diversas voces ou instrumentos musicais, destinadas a executarse simultaneamente, como as partes dun cuarteto, dunha sinfonía, dunha ópera teatral, dun oratorio, unha misa, etc.\n\nNota de alcance: A partitura serve para os efectos da execución para que o director de orquestra poida ver dunha ollada non só o conxunto de partes que entran nunha composición, senón coñecer o pensamento do autor con todos os accesorios deste. Como a partitura só sería letra morta para os efectos da execución, dela sácanse o número de partes soltas necesario para que cada executante teña diante de si a porción de parte que lle corresponde (parte de fagot, de clarinete, etc., partes de tenores primeiros, de segundos triplos, etc.), conforme ao que o compositor expresou na partitura. A operación de sacar o número de partes soltas ou papeis que conveñan, perténcenlle ao copista. Cando se realizou esta operación e cando o executante ten diante a parte vocal ou instrumental que lle corresponde, a interpretación musical réxese polas indicacións do director de orquestra a teor das que están sinaladas na partitura e de conformidade coas ideas do autor que marcou nela."}
{"id": 1211386, "term": "Particella", "prompt": "Cal é a definición de \"particella\"?", "output": "Esbozo ou bosquexo detallado dunha composición escrita nun número de pentagramas relativamente reducido, con partes para instrumentos musicais estreitamente relacionados en pentagramas individuais.\n\nNota de alcance: Este tipo de partituras breves ou condensadas formaron parte do procedemento compositivo de grandes músicos como Schubert ou Wagner."}
{"id": 1193789, "term": "Partitura completa", "prompt": "Explica o significado de \"partitura completa\".", "output": "Partitura que comprende todas as partes da composición orquestral ou dunha ópera. Ten un pentagrama separado para cada voz ou instrumento musical. Tamén se lle chama partitura aberta."}
{"id": 1193790, "term": "Partitura curta", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"partitura curta\"?", "output": "Redución das partes esenciais dunha obra para coro e orquestra ou coro a dous pentagramas."}
{"id": 1193791, "term": "Partitura vocal", "prompt": "Define \"partitura vocal\".", "output": "Partitura que contén as partes vocais separadas dunha ópera ou outra composición para voces e orquestra, cunha redución da parte orquestral a dous pentagramas para o seu uso con piano e órgano. Polo xeral, ten unha soa liña para a voz (pentagrama) e dous ou máis pentagramas para os instrumentos acompañantes. Se este instrumento é un piano, a música impresa terá dous pentagramas, un para a man dereita e outro para a esquerda."}
{"id": 1211396, "term": "Pastilla", "prompt": "Explica que significa \"pastilla\".", "output": "Nos instrumentos electrófonos de corda, dispositivo que, polo xeral, consiste nunha ou máis bobinas electromagnéticas ou cristais pezo-eléctricos que trasforman a vibración da corda en impulsos eléctricos. Na guitarra eléctrica e instrumentos semellantes, colócanse unha ou máis pastillas na tapa do instrumento, directamente baixo as cordas. Ás veces, o termo tamén é aplicado aos micrófonos de contacto que, en ocasións, se incorporan aos instrumentos convencionais (acústicos) co obxecto de amplificar o son."}
{"id": 1212016, "term": "Pica", "prompt": "Cal é a acepción de \"pica\"?", "output": "No violonchelo e o contrabaixo, barra axustable de aluminio ou de madeira unida mediante unha peza de madeira á parte inferior do instrumento. Utilízase para soster o peso e axustalo á altura do intérprete. A pica axustable non gozou de popularidade ata a segunda metade do século XIX, nos séculos XVII e XVIII adoitaban utilizarse soportes fixos."}
{"id": 1011085, "term": "Plectro", "prompt": "Cal é a definición de \"plectro\"?", "output": "Palillo ou púa de diferentes materiais como o corno, cuncha de tartaruga, plástico, pluma ou marfil, que se utiliza para pulsar un instrumento cordófono."}
{"id": 1212017, "term": "Rute", "prompt": "Explica o significado de \"rute\".", "output": "Cepillo de bidueiro utilizado para tocar tambores de diversos tipos. En Europa é introducido no século XVIII coa música xenízara turca. No século XX substitúese pola vasoira metálica."}
{"id": 1193697, "term": "Obxectos asociados ás artes da representación", "prompt": "Dime cal é a definición de \"obxectos asociados ás artes da representación\".", "output": "Obxectos asociados ás artes escénicas que representan unha realidade figurada ou simbólica, en concreto aqueles que están relacionados coa arte do teatro, da ópera ou da danza."}
{"id": 1193769, "term": "Abono", "prompt": "Explica o significado de \"abono\".", "output": "Resgardo, polo xeral en forma de tarxeta ou de Melitón de cartolina, que acredita o pagamento dun espectáculo. Os abonos usualmente son emitidos ou vendidos para serEN usados durante unha tempada ou ciclo de concertos, representacións de ballet ou espectáculos do xénero lírico."}
{"id": 1193770, "term": "Abono de tempada", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"abono de tempada\"?", "output": "Pase ou lote de entradas para unha serie ou número de eventos especificados, usualmente vendido a prezos con desconto. En xeral, son emitidos para seren usados durante unha tempada ou ciclo de concertos, representacións de ballet ou espectáculos de xénero lírico.\n\nNota de alcance: Na actualidade, este tipo de abonos está en desuso, salvo no caso dos locais especializados en concertos ou espectáculos do xénero lírico."}
{"id": 1006551, "term": "Anteface", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"anteface\"?", "output": "Máscara que oculta a parte do rostro arredor dos ollos. Ten dous buracos para os ollos e unha fita ou goma para suxeitalo á cabeza. Os antifaces utilizados nas representacións teatrais, en óperas ou en danzas, normalmente, decóranse con pintura, lentellas e esaxeradas pestanas postizas.\n\nNota de alcance: Enténdese por antiface o que cobre a fronte e os ollos, e por máscara ou careta os que ocultan a totalidade do rostro. En teatro, utilízanse sobre todo en espectáculos de mimo e nos correspondentes á \"Commedia dell´Arte\"."}
{"id": 1193832, "term": "Balteus", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"balteus\"?", "output": "Tahalí utilizado como ornamento polo actor de traxedia no antigo teatro romano. Consiste nun cinto de coiro, prata ou de armadura de ouro, que cruza o peito do guerreiro desde o ombreiro ata a cintura, onde se une co cinto e no que se coloca a espada; ou desde o que colga a alxaba por detrás.\n\nNota de alcance: O \"balteus\" usábase no exército romano, é adorno rexio, propio do actor tráxico e que tamén caracteriza o soldado da comedia."}
{"id": 1038162, "term": "Barra", "prompt": "Explica que significa \"barra\".", "output": "En ballet e danza clásica, pasamáns horizontal, xeralmente con perfil redondo de madeira, fixado á parede dun estudo de danza ou dunha sala de ensaios de ballet, á altura da cadeira. É utilizada polos bailaríns para manter o equilibrio durante os ensaios. Tamén existen as seccións de barras portátiles, en xeral construídas con tubos de ferro galvanizado, cando os ensaios se realizan en locais que non están equipados de maneira adecuada para a práctica do ballet. Neste caso, as compañías arman barras temporais no escenario para a súa clase diaria, polo que é necesaria que sexa incluída no programa de operacións técnicas.\n\nNota de alcance: En xeral, son os grupos non profesionais os que fan uso destas barras portátiles. Tamén son utilizadas polos profesionais cando a clase previa ao ensaio se realiza no propio escenario."}
{"id": 1193848, "term": "Baxea", "prompt": "Con que significado se emprega \"baxea\"?", "output": "Sandalia que utilizan os personaxes da comedia \"palliata\" (comedia de asunto grego)."}
{"id": 1012290, "term": "Barra de candís", "prompt": "Define \"barra de candís\".", "output": "No teatro, barreira de luz colocada no piso do escenario, ao longo do proscenio ou nos bastidores, e que ilumina a escena á vez que a illa do público. Co fin de protexer a madeira da escenografía e para proxectar, por reflexión, a luz cara á escena ás barras de candís dotóuselles dunhas chapas posteriores de follada.\n\nNota de alcance: As barras de candís forman un circuíto de cor, cuxa misión principal é completar a iluminación de ambiente, eliminando sombras do rostro dos actores ao enfocalos desde abaixo. Ademais formaba parte da iluminación xeral dos decorados de primeiro plano. En 1640 Joseph Furttenbach propón dous tipos de reflector ou proxector teatral. En ambos, a luz é lanzada cara á escena por unha caixa de metal na que se introduce unha buxía. A superficie do proxector está traballada en forma romboidal, para esluír a luz resultante. Os proxectores de Furttenbach poderían ser utilizados desde varios puntos diferentes: como barras de candís de chan no proscenio do escenario, ou como barras de candís de bastidor, é dicir en cada un dos segmentos de decorado que compoñen a perspectiva escénica. As barras de candís de proscenio e as de bastidor serán a principal fonte de iluminación escenográfica durante os séculos XVI ao XIX, practicamente ata a invención da luz eléctrica. As primeiras representacións teatrais realizábanse ao aire libre aproveitando a luz diúrna para a escena. Xa durante o Barroco, constrúense teatros nas principais cortes europeas onde se comeza a utilizar a luz artificial para iluminar decorados. A luz de aceite e cera utilizada outorgáballes ás representacións un ambiente que dimensionaba tanto a escenografía como os propios actores. Para iluminar o escenario barroco utilizáronse basicamente as mesmas materias primas usadas no ambiente doméstico: aceite para os candís; e cera e cebo para as candeas e machadas. Así mesmo, perfecciónanse e adáptanse ás necesidades escénicas os recipientes que portan os combustibles na vida doméstica: candís e candeeiros de aire ou mesa, palmatorias, brandóns, fachos, machadas, machadas, lanternas, lámpadas e morteretes. As barras de candís non adoitan utilizarse nos espectáculos de danza porque en posición aberta son perigosas para os bailaríns. Teñen algunhas aplicacións para darlle ton á escena e poden ser útiles a baixa altura para os musicais, ocupando tules de embocadura e para a iluminación das cortinas principais. Aínda que na actualidade están en desuso como forma de iluminación, foi tal a súa importancia no mundo do teatro que a palabra veu ser sinónimo de escenario e da profesión de actor."}
{"id": 1211270, "term": "Candil de bastidor", "prompt": "Como se define \"candil de bastidor\"?", "output": "No teatro, barra de candís cuxa misión é a de iluminar lateralmente a escena e os bastidores en perspectiva. Cada bastidor, dependendo da súa altura, iluminábase cunha fila vertical de barra de candís co fin de distribuír a luz de xeito uniforme."}
{"id": 1211269, "term": "Candil de chan", "prompt": "Define \"candil de chan\".", "output": "Barras de candís aliñadas en fila diante do arco de proscenio co fin de proxectar unha luz frontal desde o chan ata a escena, reforzada normalmente por unha superficie reflectora que proporcionaba un ambiente teatral, cargado de movemento e certo tenebrismo sobre a indumentaria e rostro dos actores.\n\nNota de alcance: Este tipo de instrumento de iluminación utilizouse como recurso escenográfico desde principios do século XVI e non deixa de facerse ata avanzado o século XX."}
{"id": 1185166, "term": "Canón", "prompt": "Explica o significado de \"canón\".", "output": "Proxector seguidor que é utilizado para iluminar, con gran definición e precisión, a un actor ou artista determinado. O canón está composto por un foco ou lente plano-convexa e unha lámpada de grande intensidade. Con ela conséguese un feixe de luz moi intenso, que se adoita colocar ao fondo da sala. Ten pouca aplicación nas pezas dramáticas e bastante en espectáculos musicais e de variedades.\n\nNota de alcance: O uso dun canón resérvase polo xeral para a estrela dun espectáculo musical ou de variedades, sendo menos frecuente nunha peza dramática."}
{"id": 1188754, "term": "Carretel", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"carretel\"?", "output": "No teatro, polea, xeralmente de madeira, situada nas carreiras da grella, sobre a que pasan as cordas das que penden as varas e os distintos elementos do decorado. Polo xeral hai tres carreteis en cada carreira, cuxas cordas compoñen un tiro, que é asegurado á caravilla ou ao caravilleiro da ponte de manobra despois de pasar polo carretel de descarga."}
{"id": 1193951, "term": "Carretel de descarga", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"carretel de descarga\"?", "output": "Polea polo xeral de maior diámetro que o resto dos carreteis instalados nunha carreira. O carretel de descarga está situado nun lateral do escenario, por onde baixan os tiros dos sistemas manuais, que recibe o conxunto de todos os dunha carreira, e oriéntaos cara á caravilla correspondente da ponte de manobras nos sistemas manuais de tremoia."}
{"id": 1185208, "term": "Fervenza", "prompt": "Que quere dicir \"fervenza\"?", "output": "Máquina que representa unha fervenza e que está constituída por unha cinta sen fin de lenzo pintado, imitando a auga, e que discorre por unha serie de rolos de madeira. Un manubrio fai xirar un dos cilindros. A tensión do lenzo permite que todos os demais xiren ao unísono para que a tea realice o seu percorrido. A máquina exponse, na súa parte superior dereita, arroupada por un conxunto de bastidores que disimulan o truco, mentres que no lado esquerdo preséntase descuberta para apreciar os seus mecanismos.\n\nNota de alcance: Desde a antigüidade utilizáronse no teatro máquinas simples para imitar os sons da natureza. Ao longo do tempo, os técnicos teatrais fóronse convertendo en intérpretes de idiófonos (v. Instrumento idiófono), recreando un son a través da vibración do propio material que compón o instrumento ao ser golpeado, rascado, fretado ou entrechocado. O teatro grego xa contou con máis dunha ducia de artefactos para a dinámica teatral: dispositivos de izamentos e balanceo polo aire de personaxes, parafernalia heráldica, o lendario \"períktos\", plataformas e trastos corredizos ou pivotantes, lume e auga, máquina de vento ou de tronos. Todos estes chintófanos (enxeñaría escénica) concibíronse para seren utilizados dentro dun escenario. Polo tanto, a sonoridade de moitos deles respondería de forma satisfactoria só baixo as condicións acústicas dun escenario tradicional: tarima baixo o que se esconde o foxo, e que actuaría como un tambor. ou caixa de resonancia. Así mesmo, moitas destas máquinas foron concibidas para se utilizarende forma orquestrada, unhas con outras. A súa localización en distintos lugares do escenario recrearía con maior realismo, por exemplo, o son dimensional de calquera fenómeno meteorolóxico."}
{"id": 1185167, "term": "Cazola", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cazola\"?", "output": "Un dos reflectores máis simples utilizados para a iluminación teatral. A cazola consta dunha lámpada e dun reflector, ambos situados nunha caixa. O tipo máis usual, tamén chamado \"olivette\", consistía nunha caixa cadrada, metálica, usualmente pintada de branco ou prata no interior, e que creaba un gran feixe fixo de luz dispersa. É o equivalente do francés \"casserole\" e coñécese tamén como \"padelón\", do italiano \"padeloni\", ou \"tacho\"."}
{"id": 1185327, "term": "Cegador", "prompt": "Cal é a acepción de \"cegador\"?", "output": "Reflector ou conxunto de reflectores situados ao bordo do proscenio, fronte ao público, coa intención de que este poida ver o cambio de decorado. Úsanse nos grandes escenarios e nos teatros ao aire libre, onde non se pode dispoñer de pano."}
{"id": 1193833, "term": "Centunculus", "prompt": "Con que significado se emprega \"centunculus\"?", "output": "Farrapo. Vestimenta formada por remendos (de cores) que compuña o disfrace do mimo no teatro clásico."}
{"id": 1193854, "term": "Choragium", "prompt": "Explica o significado de \"choragium\".", "output": "Atrezzo ou aderezos necesarios para a posta en escena dunha obra teatral, como decorados, tremoia, teas, mobiliario, etc. A maioría dos exemplos existentes exclúen os \"ornamenta\", é dicir o vestiario dos actores (perrucas, máscaras, roupa, calzado, maquillaxe), pois designan o atrezzo necesario para representar unha peza teatral."}
{"id": 1005824, "term": "Clámide", "prompt": "Dame a definición de \"clámide\".", "output": "Capa curta e lixeira que cobre as costas e os brazos ata as mans. A \"clámide\" ten forma rectangular, con pesos nas puntas para impedir que o vento a levantase; axustábase cunha fibela no ombreiro ou no peito.\n\nNota de alcance: No teatro latino aparece tanto na traxedia como na comedia. No primeiro caso, caracteriza o guerreiro tráxico, cuxo vestiario é rexio e luxoso. Con todo, documéntase máis na comedia latina acompañada de termos como espada e outros complementos do vestiario militar, pero non sempre para caracterizar o soldado. Como as obras son de representación grega, os seus personaxes debían ir caracterizados á maneira grega, sobre todo se se ten en conta a corrente helenística que invadía Roma na época e que, naturalmente, debía quedar reflectida na escena latina. Nos textos de comedia é unha prenda tipicamente feminina, pero tamén a visten outros personaxes; lévana aqueles que se fan pasar por habitantes de zonas de Asia (é o caso do \"Persa\" de Plauto, v. 155, ou do \"Mercator\", v. 912, cuxa acción transcorre en Éfeso), ou co fin de levar a cabo un engano (Plauto, \"Pseudolus\", v. 735); no caso do soldado, crese que, ademais de caracterizalo ao estilo grego, o uso da clámide ten unha función paródica: tanto en \"Curculio\" como en \"Miles\", comedias latinas nas que aparece a clámide sobre os ombreiros de auténticos soldados, estes veñen de batallar en zonas de Asia Menor (de onde procede a clámide), polo que o poeta resalta o seu lado máis comicamente heroico."}
{"id": 1010992, "term": "Coturnos", "prompt": "Define \"coturnos\".", "output": "Calzado de coiro, cunha sola moi grosa de cortiza, e forma de bota pechada, axustada por diante con cordóns. As fontes falan dunha posible orixe asiática. Os \"coturnos\" non teñen unha forma especial para cada pé, senón que podía usarse indistintamente nun ou noutro. Era utilizado polos actores da traxedia clásica e, a partir de aí, tamén designa a traxedia mesma e o pé tráxico.\n\nNota de alcance: A finalidade dos \"coturnos\" (do lat. \"cothurnus\" e este do gr. \"kothornos\") era dobre: que os actores parecesen máis altos na escena e, por tanto, máis maxestosos e que a voz fose máis potente e clara. Tamén se pode atopar coa especificación \"coturno tráxico\" (\"cothurnus tragicus\"), para diferencialo do coturno de uso corrente. A súa invención atribúeselle a Esquilo, aínda que para outros autores foi Sófocles o que levou o uso do coturno a escena. Adoita ir acompañado nos textos doutros termos típicos do aderezo do actor tráxico (\"crocota\", \"Balthus\", \"diabathra\", \"epicrocum\", \"laena\", \"palla\", \"sceptrum\", \"syrma\", \"zona\", etc.) e os exemplos coinciden en sinalar o aspecto magnífico e ostentoso- case terrorífico- do que o leva. A moda dos primeiros anos do século XIX inspírase nesta forma de calzado, alixeirándoa e dándolle este nome a un calzado lixeiro en forma de sandalia e suxeitado mediante cintas entrecruzadas enriba da perna. Chámase \"alto coturno\" para designar categoría tráxica ou elevada. Os actores de comedia, en contraposición, usaban zocos."}
{"id": 1193834, "term": "Crepida", "prompt": "Cal é a acepción de \"crepida\"?", "output": "Sandalia que se usaba a diario entre os gregos.\n\nNota de alcance: O seu uso documéntase na comedia de asunto grego, que pode recibir o nome de \"fabula crepidata\" debido a que os personaxes podían calzar esta sandalia grega. Segundo outros autores a \"crepida\" designa a traxedia de asunto romano."}
{"id": 1193835, "term": "Crocota", "prompt": "Cal é o sentido de \"crocota\"?", "output": "Túnica azafranada ou de cor pallosa que utilizaba o actor clásico de comedia e de traxedia.\n\nNota de alcance: Na vida cotiá era usada por mulleres, sacerdotes de Cibeles e por homes con fama de afeminados. Eses mesmos valores poden ser identificados tamén nos exemplos teatrais, nos que se albisca que é considerada como unha prenda valiosa."}
{"id": 1193666, "term": "Cuna", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cuna\"?", "output": "Dispositivo para simular o efecto de nevada. Consiste nunha peza grande de lona, perforada con múltiples buratos, que se atopa suspendida entre dous xogos de tiros, de modo que a lona quede curvada. Ao ser movida, o berce balancease e libera a través dos buratos cortados na lona, neve de papel ou de polietileno, que previamente se depositaron nela, cun ritmo constante e suficientemente prolongado, revoando cara ao escenario para simular a caída da neve.\n\nNota de alcance: Para ocultar o berce da vista do público adóitase empregar unha bambolina de aire. Tamén denominada bolsa de neve."}
{"id": 1011382, "term": "Decorado", "prompt": "Explica que significa \"decorado\".", "output": "Conxunto de elementos como panos, bambolinas, bastidores, trastos, etc. que se colocan no escenario para crear o ámbito da posta en escena. Actualmente, son tamén considerados compoñentes da escenografía certos elementos que figuran a súa ambientación como, por exemplo, a iluminación. Durante o século XVII, evolucionaron cara a formas cada vez máis complexas de decorado que continuaron, durante o século XVIII, en forma de panos pintados, buscando un maior realismo e rigor histórico na ambientación das obras. O século XIX marca o momento da máxima elaboración e adorno do decorado pintado e, á vez, a procura do máximo realismo, abandonando os panos e construíndo en escena unha réplica do mundo real. Na actualidade, é considerada un elemento máis da posta en escena que debe ser coherente co resto dos elementos expresivos."}
{"id": 1193713, "term": "Aparencia", "prompt": "Dime cal é a definición de \"aparencia\".", "output": "Pano, bastidor ou caroca cos que nos currais de comedias se representaban, por medio da pintura, cousas verdadeiras ou fantásticas.\n\nNota de alcance: As aparencias estaban cubertas por unha cortina que era pregada repentinamente para causar a sorpresa e admiración dos espectadores. Noutras ocasións, as aparencias consistían nun cadro estático, composto por actores e bonecos, ou na representación dunha peza de curta duración. No Corral del Príncipe, o lugar destinado ás aparencias estaba situado entre dous piares, ao fondo do escenario, aproximadamente onde agora se atopa a chácena do Teatro Español."}
{"id": 1015583, "term": "Bambolina", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bambolina\"?", "output": "No teatro, cortina estreita ou tira de lenzo pintada, colgada horizontalmente enriba da escenografía para formar un límite á escena e para aforar as áreas técnicas por encima da área de actuación, paralela á liña de pano e por detrás do arco de proscenio. Polo xeral, existe un xogo de bambolina e patas para cada unha das rúas da escena e constitúe parte da instalación permanente nos teatros. Tamén pode ter forma de friso ou banda horizontal, do ancho da escena e de pouca altura suspendido da grella ou unindo entre si dous bastidores e que figura a parte superior do que a decoración representa, empregado de maneira ocasional para representar a follaxe. Pode estar pintada e simular o teito dunha habitación ou o ceo; neste último caso denomínase bambolina de aire. Se está pintada como follaxe denomínase bambolina de follaxe.\n\nNota de alcance: A bambolina corta as visuais dos espectadores e o seu cometido principal é aforar as alturas, as áreas de iluminación e suspensión de decorados, polo que cada bambolina adoita ocultar unha diabra, herse ou unha vara de iluminación."}
{"id": 1193667, "term": "Bambolina armada", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bambolina armada\"?", "output": "No teatro, lona que mantén a súa rixidez por medio dun marco de madeira que, ao mesmo tempo, impide que se engurre. Tamén se lle denomina friso reforzado."}
{"id": 1193669, "term": "Bambolina con rompemento", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bambolina con rompemento\".", "output": "Aquela que se presenta cun bordo perfilado en lugar de recto. Parte da bambolina pode estar tamén cortada, particularmente no caso dunha bambolina de follaxe. Alí onde sexa necesario, as partes cortadas asústanse cunha rede ou gasa."}
{"id": 1185043, "term": "Bambolina de aire", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bambolina de aire\"?", "output": "A que simula o ceo a través da súa decoración pictórica."}
{"id": 1193671, "term": "Bambolina de follaxe", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bambolina de follaxe\"?", "output": "No teatro, a de lona cortada nunha forma intricada, con follas e outras plantas pintadas que está soportada por unha rede pegada detrás dos ocos da lona. A función principal é a de completar unha escena de exterior. Tamén se lle denomina friso con follas."}
{"id": 1185120, "term": "Bambolinón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bambolinón\"?", "output": "No teatro, primeira bambolina situada inmediatamente detrás do arco de proscenio, formando parte do arco decorativo do escenario. Ás veces pode recibir o nome de bambolina de proscenio. O termo bambolinón úsase para definir a primeira peza horizontal de afore. É unha bambolina grande, neutra, usualmente negra ou da mesma cor que o pano principal. Xunto cos arlequíns, bastidores de tea ou ríxidos, conforma un marco ou proscenio interior para a boca de escena, chamado a segunda embocadura ou embocadura de escena. O bambolinón pode formar parte do revestimento que afora a ponte de iluminación de embocadura (primeira ponte de iluminación) ou ser independente, cando este non exista.\n\nNota de alcance: É frecuente que o bambolinón forme parte da instalación permanente dun teatro. O seu movemento vertical regula a altura da embocadura e é a determinante visual da súa altura axustada. Pode utilizarse para marcar a apertura da embocadura para un espectáculo en particular ou, se o deseño do espectáculo inclúe un falso proscenio, para completar o aforamento da parte elevada do bastidor horizontal superior."}
{"id": 1185271, "term": "Bosquexo plano", "prompt": "Que significa \"bosquexo plano\"?", "output": "Deseño do escenario e do decorado, que realiza o escenógrafo como primeiro proxecto de cara á realización dunha posta en escena determinada. O bosquexo adoita constar plano de planta e alzado. Normalmente, este tipo de bosquexos darán como resultado o teatrino."}
{"id": 1185044, "term": "Decorado abstracto", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"decorado abstracto\"?", "output": "Decorado formado por escasos recursos de escenografía que suxiren a totalidade do marco espacial, no que a escena se desenvolve polo xeral sobre unha cámara ou fondo de cortinas. O lugar ou ambientación están suxeridos por escasas pezas de decoración (unha porta, unha árbore, unha construción metálica, etc.) que poden transformarse durante a acción ou aos que se engaden distintos accesorios ao longo da representación. O decorado abstracto adoita constar dalgúns trastos aos que dá fondo a cámara ou ciclorama."}
{"id": 1185045, "term": "Decorado armado", "prompt": "Cal é a acepción de \"decorado armado\"?", "output": "Decorado composto por trastos e bastidores que poden ser armados e desarmados con rapidez sobre a escena. Polo xeral, constrúese a base de envarillados ou armazóns que se unen entre si. Unha vez armados, toda a serie de bastidores que cobren o fondo da escena, poden fixarse a un tiro de corda e seren levantados en bloque desde a tremoia. Utilízase xeralmente para montaxes que requiren varios cambios de decorado no curso da representación. Coñécese tamén como \"decorado á italiana\", fronte ao decorado corpóreo ou \"á francesa\"."}
{"id": 1185046, "term": "Decorado pechado", "prompt": "Explica que significa \"decorado pechado\".", "output": "Decorado composto por bastidores que pechan totalmente o fondo e os laterais do espazo escénico, ademais de contar cun plafón que fai de teito. Estes elementos, permítenlle formar unha escena de interior aberta só pola embocadura. Tamén pode recibir o nome de gabinete."}
{"id": 1185047, "term": "Decorado colgante", "prompt": "Cal é o sentido de \"decorado colgante\"?", "output": "Decorado que se colga, na súa totalidade ou en parte, do peite e que pode ser levantado ata o tear para retiralo da escena. Polo xeral o decorado colgante componse de panos, patas e bambolinas, pero tamén poden colgarse outras pezas de decoración, ben sexa individualmente ou formando conxuntos."}
{"id": 1185048, "term": "Decorado construído", "prompt": "Con que significado se emprega \"decorado construído\"?", "output": "Decorado cuxos elementos escenográficos foron realizados e dispostos de acordo coas esixencias da óptica e a convención teatral, así como polas consecuentes deformacións esixidas pola devandita óptica."}
{"id": 1185049, "term": "Decorado corpóreo", "prompt": "Cal é a acepción de \"decorado corpóreo\"?", "output": "Decorado que consiste en elementos escenográficos, como trastos e practicables, conseguindo un efecto en tres dimensións. As distintas pezas de decorado constrúense no taller de escenografía e máis tarde transpórtanse ao escenario para a montaxe. Tamén se coñece como decorado \"á francesa\", fronte ao decorado \"á italiana\"."}
{"id": 1185050, "term": "Decorado de exterior", "prompt": "Que significa \"decorado de exterior\"?", "output": "Decorado que representa un espazo aberto como os campos dunha rexión, unha paisaxe marítima, etc."}
{"id": 1185057, "term": "Decorado de interior", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"decorado de interior\"?", "output": "Decorado que representa un espazo pechado, como o interior dunha vivenda."}
{"id": 1185051, "term": "Decorado figurativo", "prompt": "Cal é a acepción de \"decorado figurativo\"?", "output": "Decorado cuxos elementos escenográficos tratan de figurar a realidade."}
{"id": 1185054, "term": "Decorado permanente", "prompt": "Explica o significado de \"decorado permanente\".", "output": "Decorado consistente en elementos escenográficos fixos que non se cambia durante a representación."}
{"id": 1185055, "term": "Decorado simultáneo", "prompt": "Con que significado se emprega \"decorado simultáneo\"?", "output": "Decorado que conta con dúas ou máis escenografías situadas en distintas zonas do escenario e destinadas a complementar áreas de actuación diversa. O decorado simultáneo, que se orixinou na Idade Media, adoita instalarse hoxe en escenarios de grandes dimensións ou ao aire libre. O cambio dunha a outra escena realízase mediante a utilización de reflectores e o peche ou apertura de comodíns. Actualmente, este tipo de decorados permanece visible e é utilizado paralelamente ao longo da representación, pasando os personaxes dun lugar a outro ou actuando simultaneamente en dous ou máis lugares."}
{"id": 1031534, "term": "Gardafaixa", "prompt": "Cal é a acepción de \"gardafaixa\"?", "output": "Peza de adorno, a modo de friso moi recortado, que pende fixa sobre a parte alta dunha cortinaxe, sobre o pano de boca. A gardafaixa enmarca a escena, adorna a parte superior da embocadura e oculta a parte inferior do pano de boca e o pano de lume."}
{"id": 1185303, "term": "Practicable", "prompt": "Dame a definición de \"practicable\".", "output": "Elementos construídos que posibilitan elevacións sobre o piso do escenario. Os practicables son desarmábeis para facilitar o seu transporte e almacenaxe nun pequeno espazo ou para seren utilizados ou transitados polo actor. Tal é o caso de escaleiras, ramplas, tarimas, así como portas e fiestras. Están compostos dun plano horizontal chamado taboleiro e unha estrutura que os sostén chamada armila, a que á súa vez se arma con anacos normalizados unidos entre si por pequenas trabas (trabelos ou presillas) ou despregando as súas partes compoñentes se estas se atopan abisagradas as unhas ás outras. Tradicionalmente, os practicables varían en altura de 20 cm en 20 cm. Na actualidade e en particular nos teatros pequenos, o módulo usado en lugar de 20 cm é de 15 cm, de maneira que as alturas son de 15, 30, 45, 60 cm, etc."}
{"id": 1193958, "term": "Armila", "prompt": "Define \"armila\".", "output": "No teatro, armadura lixeira desarmábel, ou de seccións pregables, que constitúe a estrutura de sostén dos practicables. Sobre ela apóiase o taboleiro."}
{"id": 1016437, "term": "Taboleiro", "prompt": "Cal é a acepción de \"taboleiro\"?", "output": "Conxunto de táboas unidas polo canto, cunha superficie plana e alisada e listóns atravesados pola cara oposta ou nos bordos, para evitar o encomio."}
{"id": 1185321, "term": "Prevista", "prompt": "Cal é a definición de \"prevista\"?", "output": "Peza da escenografía (bastidor de teatro ou pata) que serve de transición entre o arco de proscenio e o decorado ou a embocadura regulable, aforando ambos os laterais.\n\nNota de alcance: Cando se trata dunha pata adóitaselle chamar teleta da prevista."}
{"id": 1001792, "term": "Bastidor de teatro", "prompt": "Como se define \"bastidor de teatro\"?", "output": "Armazón de listóns de madeira, sobre o que se estende un lenzo, para construír unha peza do decorado. O lenzo vai pintado e, con frecuencia, representa unha parede. A armazón dun bastidor simple, tamén chamado envarillado, consta de dous longueiros unidos nos extremos a cangos (listóns) e a cazonetes na súa metade. O conxunto vai asegurado por chopoeiras (listóns de unión). Nos longueiros, o bastidor conta cuns ganchos para suxeitar a guindaleta (corda fixa ao extremo superior do bastidor) e poder unir un bastidor con outro. As súas funcións son múltiples; pódese facer un van no centro, para representar unha porta ou unha fiestra, ou ben servir de armazón a outros elementos da escenografía (por exemplo unhas rochas ou un tronco de árbore). Tamén se adoitan utilizar unha serie de bastidores unidos entre si para formar un decorado interior."}
{"id": 1193714, "term": "Á", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"á\"?", "output": "Bastidor de teatro, de lenzo pintado, situado no lateral do escenario para aforar as partes que poidan quedar á vista dos espectadores. Tamén pode usarse como parte dun decorado, a xeito de pano de fondo. No pasado, podían usarse entre sete ou oito ás reincidindo cada unha con respecto á anterior no seu momento de maior uso, pero desde a aparición do decorado pechado ou de interior quedaron practicamente obsoletas, excepto en ballet. Tamén denominadas afores laterais ou bastidores laterais."}
{"id": 1193715, "term": "Á abisagrada", "prompt": "Explica o significado de \"á abisagrada\".", "output": "Conxunto de bastidores de teatro cravados ou fixados nos laterais do escenario, cun bastidor paralelo á embocadura e o outro angulado cara ao proscenio para completar o afore."}
{"id": 1193716, "term": "Á en ángulo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"á en ángulo\"?", "output": "Bastidor de teatro estreito fixado en ángulo a outro máis ancho. Tamén denominado trasto en ángulo.\n\nNota de alcance: Este tipo de bastidor é utilizado para aforar calquera área detrás do escenario que non queda aforado por unha á ou outra parte da escenografía."}
{"id": 1188752, "term": "Bastidor de primeira liña", "prompt": "Cal é a definición de \"bastidor de primeira liña\"?", "output": "Bastidor de teatro que afora ambos os laterais en primeiro termo, desempeñando unha función semellante á do arlequín, ou utilizado para reducir, xunto ao bambolinón e os arlequíns, a embocadura."}
{"id": 1193782, "term": "Bastidor armado", "prompt": "Dame a definición de \"bastidor armado\".", "output": "Bastidor escénico que é suspendido en posición. Tamén se lle denomina bastidor suspendido."}
{"id": 1193783, "term": "Bastidor cego", "prompt": "Explica o significado de \"bastidor cego\".", "output": "Expresión utilizada para describir un bastidor posicionado nun lugar onde non pode ser visto polo público e, polo tanto, cumpre soamente unha función secundaria. Tamén se lle coñece co nome de trasto cego."}
{"id": 1185221, "term": "Bastidor de libro", "prompt": "Explica o significado de \"bastidor de libro\".", "output": "Bastidor de teatro composto por dous elementos que se suxeitan por medio de bisagras. O bastidor de libro adoita utilizarse formando ángulo para reconstruír unha esquina ou recuncho na decoración."}
{"id": 1193781, "term": "Bastidor de transformación", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bastidor de transformación\"?", "output": "Bastidor especial, a miúdo utilizado na transformación de escena da pantomima tradicional, cunha á de lona pintada fixada á cara, que pode ser deixada caer de forma que \"maxicamente\" cambie a súa aparencia."}
{"id": 1193784, "term": "Bastidor de ventá", "prompt": "Define \"bastidor de ventá\".", "output": "Bastidor de teatro cunha abertura para un marco de xanela. Tamén denominado \"pano de fiestra\"."}
{"id": 1185304, "term": "Pano de porta", "prompt": "Cal é a definición de \"pano de porta\"?", "output": "Bastidor de teatro que conta cun van ou abertura para instalar ou figurar o marco dunha porta. Se esta abertura conforma unha saída sen porta, adoita colocarse detrás deste un forillo para impedir que poida ser visto o interior do escenario."}
{"id": 1185230, "term": "Pata de galo", "prompt": "Cal é o sentido de \"pata de galo\"?", "output": "Escuadro abisagrado a un bastidor para mantelo vertical cando non é posible cravalo no chan. As bisagras serven para pregar a pata ao desmontar o decorado. Normalmente, o listón inferior é máis alongado para recibir un peso que manteña a estabilidade do bastidor. Tamén pode recibir o nome de palometa."}
{"id": 1188753, "term": "Teito", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"teito\"?", "output": "Peza da decoración que consiste nun bastidor, xeralmente de libro, cuberto de tea, lona, madeira ou outros elementos, que se colga do peite e cobre o resto do decorado, figurando o teito dunha habitación e aforando toda a parte superior do escenario."}
{"id": 1193817, "term": "Telari", "prompt": "Define \"telari\".", "output": "Elementos da escenografía consistentes nuns prismas triangulares que, combinados co pano de fondo e ao virar sobre un eixe, fan posible diversas mutacións.\n\nNota de alcance: Os \"telari\" eran elementos característicos da escenografía italiana a comezos do século XVII. A partir de 1618 foron substituídos progresivamente polos modernos bastidores."}
{"id": 1185179, "term": "Pata", "prompt": "Define \"pata\".", "output": "Peza de decoración de tea que colga a ambos os dous lados da bambolina aforando os laterais do decorado aos ollos do público. Neste sentido, as patas cumprirían a función dun bastidor. Os distintos xogos de patas e de bambolinas forman falsos arcos de proscenio móbiles, que delimitan a escena a vontade do director ou do escenógrafo. En moitos teatros as dúas primeiras patas están armadas sobre o bastidor e guiadas polo chan, podendo así regular o ancho da embocadura. Habitualmente están decoradas igual ou acorde ao pano de boca e toman o nome de arlequíns.\n\nNota de alcance: Especialmente na danza, a forma máis común de conformar o escenario é a de utilizar unha serie de xogos de patas e bambolinas."}
{"id": 1193816, "term": "Teleta", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"teleta\"?", "output": "Pata que se utiliza para aforar no teatro a zona da prevista."}
{"id": 1016460, "term": "Cortina", "prompt": "Explica o significado de \"cortina\".", "output": "Lenzo grande, pintado ou non, que colga verticalmente no escenario dun teatro, como elemento da escenografía ou para ocultarllo ao público, total ou parcialmente, a escena. A parte superior e os laterais están normalmente aforados. Un pano pode ter listóns na parte superior e inferior ou unha reixa para engadirlle lastre (usualmente unha tubaxe de electricidade ou unha cadea) na parte inferior. Existen diferentes tipos de panos: pano alemán ou de guillotina, comodín, francés, de boca, panorama, de fondo, de seguridade, de gasa, enrolable, etc."}
{"id": 1193717, "term": "Abas", "prompt": "Como se define \"abas\"?", "output": "Pezas, frecuentemente en forma de dobra ou engadido, que no extremo dos panos e dos rompementos se dobran cara ao espectador, co fin de cubrir as prazas laterais.\n\nNota de alcance: En singular, unha pequena extensión a un bastidor, polo xeral fixada por medio dunha bisagra en ángulo recto, para dar apoio adicional."}
{"id": 1185058, "term": "Comodín", "prompt": "Que significa \"comodín\"?", "output": "Pano lixeiro situado inmediatamente detrás do pano de boca. O comodín utilízase para realizar rápidos cambios de escena ou de actos nas funcións que así o requiren. Este tipo de pano, tamén chamado pano curto, pano de entreactos ou alcaiote, é máis lixeiro que o de boca, pode estar pintado con algunha decoración.\n\nNota de alcance: Durante a mutación adoita representarse algunha escena por diante deste, polo xeral, un número cun ou dous actores, co fin de dar tempo a que se realicen os cambios de decoración e de vestiario. É un recurso moi utilizado en espectáculos de variedades."}
{"id": 1193804, "term": "Faldreta", "prompt": "Dime cal é a definición de \"faldreta\".", "output": "Franxa de tea, sen armadura, que prolonga cara a abaixo a superficie dos panos e trastos, co fin de aforar a súa unión co escenario, ocultando as aberturas ou desaxustes co piso deste ou con outros trastos. Tamén se lle pode engadir aos panos, formando pregos, sobre o piso do escenario, para configurar a perspectiva, disimulando deste xeito a liña base do decorado ou de maneira que a unión co piso do escenario sexa perfecta."}
{"id": 1010982, "term": "Forillo", "prompt": "Dame a definición de \"forillo\".", "output": "No teatro, pano pequeno que se pon detrás e á distancia conveniente do principal ou do pano de foro cando neste hai unha porta, ventá ou outra abertura semellante.\n\nNota de alcance: A función dos forillos é a de aforar as gateiras (ocos que aparecen no decorado cando este non está ben aforado). Os forillos tamén foron utilizados, a partir de 1843, polos fotógrafos nos seus gabinetes. A virtude principal destes fondos foi a de crear a ilusión de perspectiva entre o modelo e o ambiente que pretendía establecerse ao seu redor."}
{"id": 1193807, "term": "Forillo armado", "prompt": "Dame a definición de \"forillo armado\".", "output": "Forillo composto por varios trastos ou panos que deben ser ensamblados ou unidos, polo xeral están formados por dous bastidores unidos por bisagras."}
{"id": 1193815, "term": "Forillo colgado", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"forillo colgado\"?", "output": "Forillo formado por un simple pano colgada."}
{"id": 1193808, "term": "Forillo da prevista", "prompt": "Cal é a definición de \"forillo da prevista\"?", "output": "Forillo que se utiliza para aforar a prevista cando esta ten unha saída en ángulo recto, co fin de permitir accesos debaixo da escena. Nalgunhas ocasións, o forillo pode substituír a prevista.\n\nNota de alcance: Cando o forillo é unha pata colgada e non un bastidor denomínaselle teleta."}
{"id": 1188744, "term": "Tafetán", "prompt": "Explica o significado de \"tafetán\".", "output": "Tea delgada de seda, moi tupida, usada no teatro nas escenas de interior para producir un efecto de sala tapizada."}
{"id": 1185060, "term": "Cortina colgante", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cortina colgante\".", "output": "Na escenografía, grandes panos de tea lixeiramente armados, colocados en sentido vertical, que serven para representar fondos de escenario, arboredo, ceos, etc."}
{"id": 1188747, "term": "Arlequín", "prompt": "Con que significado se emprega \"arlequín\"?", "output": "No teatro, cada un dos dous panos colgantes que aforan ambos os lados da embocadura en primeiro termo; poden regularse para reducir o oco da embocadura e enmarcar os laterais da escena. Os arlequíns, xunto co bambolinón, forman a embocadura regulable.\n\nNota de alcance: Habitualmente, a boca do proscenio é ampliada ou estreitada desprazando os arlequíns, aínda que este obxectivo tamén se pode cumprir modificando a posición dun trasto abisagrado. Ás veces, ao arlequín colócaselle un suplemento cando é preciso instalar artefactos laterais complementarios de iluminación, que neste caso quedan situados entre o arlequín e o primeiro bastidor."}
{"id": 1016461, "term": "Cortina de boca", "prompt": "Cal é a definición de \"cortina de boca\"?", "output": "Pano que pecha a embocadura do escenario, separando este da sala. Normalmente descórrese cara arriba (pano alemán, pano francés) ou cara aos lados (pano grego). Usualmente, o pano báixase ao termo dun cadro ou dun acto para facer posibles os cambios de escenografía. O seu uso comeza en Roma na época do Imperio, cun pano que baixaba ao comezo da obra e permanecía oculto nun oco do piso ata o final, en que se subía novamente para ocultar a escena. Os entreactos comezan a marcarse, no século XVIII, cunha baixada de pano ou cun pano curto, co que as mutacións poden ocultarse á vista do público. A partir de 1880, comézase a utilizar regularmente o pano de boca para dividir actos e mutacións, e mesmo durante unha escena para representar o paso do tempo. Na actualidade, as novas tendencias teatrais prescinden en moitas ocasións deste tipo de pano, integrando os cambios de escena e decorados no conxunto da acción."}
{"id": 1188737, "term": "Aulaeum", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"aulaeum\"?", "output": "Nome co que se coñece o pano que, no antigo teatro romano, baixaba ao comezo da obra. O pano permanecía oculto no oco do piso ata o final da representación, momento no que era novamente subido para ocultar a escena.\n\nNota de alcance: Considérase a orixe do actual pano de boca."}
{"id": 1188742, "term": "Cortina", "prompt": "Que significa \"cortina\"?", "output": "Elemento de peche da embocadura dos escenarios teatrais, consistente nun pano grande de tea ou outro material, co que se cobren e adornan portas, ventás, camas e outros \"ornamenta\".\n\nNota de alcance: As cortinas foron utilizadas por primeira vez, como o \"aulaeum\" e o \"sicario\", polos romanos e foron reintroducidas nos séculos XVI e XVII co arco de proscenio. A mediados do século XVIII empezouse a usar entre os actos, aínda que pronto foi suplantada, para este propósito, por un pano pintado chamado pano curto. Nos séculos XVI e XVII, os actores españois representaban regularmente diante de \"panos ou cortinas\", xa que, salvo nas funcións palacianas, a escenografía adoitaba ser moi pobre. En 1767 foi suprimido o seu uso, colocándose no seu lugar bastidores de lenzo pintados. Nos currais de comedias utilizouse como un recurso escenográfico para representar un cambio de escena e mesmo ampliar o espazo físico. O propio actor corría a cortina cando se trataba dun soño para revelar algunha escena soñada ou alegórica; cando se trataba dunha visión sobrenatural, abríase misteriosamente un oco alto, acompañado de música, para revelar a figura divina, e volvíase pechar."}
{"id": 1188743, "term": "Pano", "prompt": "Que significa \"pano\"?", "output": "Cortina que cubría cada un dos dous ocos laterais por onde entraban e saían os actores nos currais de comedias. Esta cortina representaba unha porta de casa nas escenas de rúa.\n\nNota de alcance: O personaxe que quería espiar unha conversa situábase \"ao pano\", é dicir, inmediatamente detrás desa cortina; por iso se di que un actor \"está ao pano\" cando se atopa entre bastidores, listo para saír a escena."}
{"id": 1193953, "term": "Sipario", "prompt": "Explica que significa \"sipario\".", "output": "Palabra de orixe latina que equivale a pano de boca."}
{"id": 1193959, "term": "Cortina á italiana", "prompt": "Como se define \"cortina á italiana\"?", "output": "Pano de boca de dúas follas, aberto verticalmente pola súa parte central en dúas metades, recolléndose nas esquinas a modo de cortinaxes. Os seus lados soben de xeito diagonal uns 2 m, desde os puntos inferiores cara ás esquinas superiores nos laterais, grazas a un sistema de argolas trabadas por cordas e fixadas na súa cara cara ao escenario, polas que se desliza o accionamento de cable de aceiro. O pano recóllese, cando vai dar comezo a representación."}
{"id": 1185061, "term": "Cortina alemá", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cortina alemá\"?", "output": "Tipo máis frecuente de pano de boca en escenarios grandes. O pano alemán está suspendido do peite, do que descende ou ascende, en sentido vertical, por medio dun sistema de contrapesos colocados na parte superior. É o típico pano \"de caída\"."}
{"id": 1185118, "term": "Cortina enrolable", "prompt": "Explica que significa \"cortina enrolable\".", "output": "Pano de boca fixado a unha vara, pola súa parte superior, e cun listón redondo no bordo inferior. Unhas cordas enroladas nos extremos do listón permiten desenrolalo, deixándoo caer sobre a escena ou volver enrolalo facéndoo desaparecer por arriba. Adoita ser un pano pintado con algún decorado de rúa ou algún outro motivo. O pano enrolable usábase principalmente como pano curto en melodramas e vodevil."}
{"id": 1185062, "term": "Cortina francesa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cortina francesa\"?", "output": "Pano de boca que combina os sistemas de pavillón e do pano alemán. O pano francés está colgado do peite e acciónase por cordas cara a arriba. Cordas que, á súa vez, o recollen en dobras ou drapeados a distintas alturas, conferíndolle un efecto de pavillón."}
{"id": 1185063, "term": "Cortina grega", "prompt": "Explica que significa \"cortina grega\".", "output": "Pano de boca que se separa en dúas metades e se descorre cara aos lados por un sistema simple de carrís. Xunto co pavillón, é o pano máis frecuente en escenarios pequenos e nos que carecen de tear. O pano grego, móntase mediante unha armadura americana e coñécese tamén co nome de pano á grega."}
{"id": 1038072, "term": "Cortina de fondo", "prompt": "Como se define \"cortina de fondo\"?", "output": "Pano, pintado ou de cor neutra, que afora completamente a escena, e sobre o que se pode colocar un segundo, de acordo co decorado ou outras pezas da escenografía.\n\nNota de alcance: Nos séculos XVIII e XIX utilizábase en combinación con patas (que deixaban entre si caixas ou saídas de escena). A parte superior do pano de fondo afórase con bambolinas."}
{"id": 1185172, "term": "Panorama", "prompt": "Explica que significa \"panorama\".", "output": "Fondo consistente nun pano, de grandes dimensións, que se recolle subindo cara ao peite. Os extremos cúrvanse formando un semicírculo que abraza a escena. Xeralmente, nos panoramas debúxanse paisaxes ou ben píntanse cunha cor neutra que, mediante unha iluminación adecuada, suxire un espazo aberto.\n\nNota de alcance: Á parte do seu uso como fondo en producións teatrais, os panoramas foron un entretemento de exhibición popular ao final do século XVIII e comezos do século XIX."}
{"id": 1185170, "term": "Ciclorama", "prompt": "Explica o significado de \"ciclorama\".", "output": "Anglicismo que se emprega para o tipo máis elaborado de panorama. Consiste nunha parede curva ou pano, na parte de atrás do escenario, normalmente enrolable e que se pode recoller nun dos laterais. É usado para crear unha ilusión de espazo ilimitado ou distancia no fondo das escenas de exteriores, polo xeral para representar o ceo, ou para obter efectos de iluminación. Normalmente cobre todo o foro e os seus extremos.\n\nNota de alcance: Existen outros tipos que se instalan nos teatros de forma permanente mediante unha estrutura de escaiola (v. Ciclorama de xeso)."}
{"id": 1193952, "term": "Ciclorama de xeso", "prompt": "Que quere dicir \"ciclorama de xeso\"?", "output": "Ciclorama permanente, recuberto de xeso, construído no límite da parte de atrás da área de actuación.\n\nNota de alcance: Os cicloramas de xeso foron un dos trazos característicos do teatro durante os primeiros anos do século XX, especialmente en Europa central. Eran curvos para envolver os lados da parte traseira da área de actuación e frecuentemente adoitaban ter unha cúpula sobre a parte superior, así como pequenos ocos onde se colocaban lampadiñas que simulaban estrelas."}
{"id": 1032444, "term": "Diorama", "prompt": "Explica que significa \"diorama\".", "output": "Panorama ni que os lenzos que mira o espectador son transparentes e pintados polas dúas caras. Ao facer que a luz ilumine unhas veces só por diante e outras por detrás, conséguese ver nun mesmo sitio dúas cousas distintas.\n\nNota de alcance: Este recurso escenográfico foi concibido por Louis-Jacques Daguerre en 1822."}
{"id": 1185173, "term": "Panorama móbil", "prompt": "Cal é a definición de \"panorama móbil\"?", "output": "Panorama de grande anchura no que aparecía unha paisaxe pintada. O panorama móbil enrolábase nun lateral durante a representación, co obxecto de dar a sensación dun fondo en movemento."}
{"id": 1185059, "term": "Cortina de gasa", "prompt": "Cal é o sentido de \"cortina de gasa\"?", "output": "Pano fabricado cun tecido moi fino, semitransparente, normalmente gasa, que se usa como fondo para unha escena determinada ou para conseguir determinados efectos escénicos, tales como pantasmas, nubes ou calquera efecto que requira que algo apareza ou desapareza. Adoita estar pintado, reproducindo en ocasións unha paisaxe. Se se ilumina por diante, a luz incide sobre a súa superficie conferíndolle aspecto de solidez e opacidade. Iluminado por detrás, permite ver o que ocorre nesa parte do escenario, dando lugar a un efecto de transparencia, sendo particularmente apropiado para escenas de maxia e encantamento. Este efecto de transparencia increméntase se se apagan as luces que iluminan frontalmente o pano de gasa. Tamén se coñece como transparente. O material máis utilizado é a gasa dente de quenlla."}
{"id": 1185119, "term": "Cortina de seguridade", "prompt": "Como se define \"cortina de seguridade\"?", "output": "Pano metálico (de aceiro, asbesto ou de calquera outro material ignífugo), con petos de fume ao redor, que ten como misión illar, en caso de incendio, o escenario da sala. O sistema componse de: pano ríxido, poleas de cabeza, poleas de tiro, contrapesos, guías, tiros de suspensión, sistema de soga con vínculos fusibles, petos de fume, amortecedores hidráulicos e motor de accionamento. Este tipo de pano corre por rañuras metálicas instaladas a cada lado do escenario, diante do pano de boca. Do mesmo xeito que a parede do proscenio debe ter, por código, unha resistencia ao lume de dúas horas. É un pano contrapesado e motorizado. O sistema comprende tamén uns amortecedores hidráulicos que frean nos dous últimos metros a caída libre do pano.\n\nNota de alcance: O seu uso é obrigatorio en todos os teatros que dispoñan de arco de proscenio. O pano de seguridade debe estar permanentemente baixado e só se levanta para os ensaios e para as funcións. Nalgúns teatros báixase tamén nos entreactos."}
{"id": 1193960, "term": "Cortina de enfoque", "prompt": "Con que significado se emprega \"cortina de enfoque\"?", "output": "Cuadrícula que, nalgúns teatros, utilízase sobre o pano de seguridade, para enfocar os artefactos de iluminación frontal cando o pano de seguridade está baixado."}
{"id": 1193963, "term": "Cortina translúcida", "prompt": "Cal é o sentido de \"cortina translúcida\"?", "output": "Pano utilizado para ser iluminado desde atrás, usualmente para lograr efectos de paisaxes, aínda que poden lograrse moitos outros. Un pano translúcido pode estar parcialmente pintado á fronte e, combinando iluminación frontal e posterior, pódense lograr unha gran variedade e ilusións de profundidade. O pano translúcido é sempre axudado colgando un pano branco reflectante cara ao foro de calquera iluminación desde atrás. Pode ser un simple pano branco ou mesmo a parede do fondo do escenario, se está pintada desta cor. Así, calquera escape de luz reflectirase e aumentará a brillantez do propio pano."}
{"id": 1193616, "term": "Vara", "prompt": "Cal é a acepción de \"vara\"?", "output": "Listón reforzado, tubo ou cano metálico, fixo ou suspendido, tan longo como o ancho da escena, suspendido por cordas ou cables de aceiro desde a grella. A este listón fíxanse os panos, bambolinas, teletas ou determinados trastos, que no teatro poden ser subidos ou baixados. Todo o decorado e os equipos de iluminación están amarrados ou fixados con abrazadeiras ás varas. Preferiblemente unha vara será aproximadamente 6 m máis longa que o ancho da embocadura (por exemplo, unha embocadura de 12 m tería varas de 18 m).\n\nNota de alcance: As varas estaban orixinalmente feitas de madeira e foron unha adaptación das dos veleiros. De feito a maior parte do deseño e da terminoloxía da tremoia teatral veu directamente do aparello dos barcos de vela."}
{"id": 1193618, "term": "Vara de abaixo", "prompt": "Define \"vara de abaixo\".", "output": "Madeira redonda e ancha, utilizada con tiros para enrolar un pano de abaixo cara a arriba cando non hai suficiente altura para a súa suspensión normal."}
{"id": 1193619, "term": "Vara de iluminación", "prompt": "Con que significado se emprega \"vara de iluminación\"?", "output": "Tubo metálico horizontal de diámetro de andamio colocado no escenario, con cables e conectores montados na vara especificamente para colgar artefactos de iluminación. A vara de iluminación sobe e baixa coas outras varas no sistema de suspensión de decorados. Adoitan ser paralelas ao proscenio, como a maior parte do sistema de suspensión.\n\nNota de alcance: Se en lugar de seren paralelas ao proscenio, as varas de iluminación se montan nos laterais do escenario, perpendiculares a este, denominaráselles varas laterais de iluminación, sendo utilizadas xeralmente nos espectáculos de danza."}
{"id": 1193617, "term": "Vara de tremoia", "prompt": "Define \"vara de tremoia\".", "output": "No teatro, vara de diámetro de tubo de andamio, atirantada con membros diagonais para darlle rixidez."}
{"id": 1193836, "term": "Diabathrum", "prompt": "Dame a definición de \"diabathrum\".", "output": "Calzado helenizante a modo de escarpín (zapato dunha soa sola e costura) que se emprega na traxedia grega e romana."}
{"id": 1185163, "term": "Diabra", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"diabra\"?", "output": "teatros, batería de luces que colga do peite e que están ocultas ao público por unha bambolina. Xeralmente, as diabras forman circuítos de cor e utilízanse para completar a luz de ambiente. Son coñecidas tamén co nome de herces, herses ou sombras."}
{"id": 1193837, "term": "Epicrocum", "prompt": "Como se define \"epicrocum\"?", "output": "Prenda fina e semitransparente, de cor amarela, utilizada na traxedia clásica tanto polos personaxes masculinos como femininos. Máis que un vestido, aseméllase a un capote fino ou unha especie de chal que rodea o corpo."}
{"id": 1176392, "term": "Figurino", "prompt": "Cal é a definición de \"figurino\"?", "output": "Debuxo ou modelo pequeno de cada un dos traxes do vestiario dun determinado espectáculo, segundo os concibe e deseña o figurinista."}
{"id": 1012297, "term": "Foco", "prompt": "Con que significado se emprega \"foco\"?", "output": "Artefacto de iluminación e, especificamente, proxector. Componse dunha caixa ou recipiente metálico, provisto dunha abertura nun extremo, dentro do cal se atopan unha lámpada, unha lente e un espello reflector. Estes elementos constitúen un sistema óptico que permite dirixir e concentrar a luz, controlando a forma e o tamaño do feixe. Polo xeral, vai equipado cun soporte para a colocación de filtros de cor e con viseiras que recortan os bordos do feixe luminoso. Segundo o tipo de lente, lámpada e reflector, os focos poden ser principalmente de catro tipos: foco plano-convexo, fresnel ou foco de luz difusa, foco de recorte e canón ou seguidor."}
{"id": 1193805, "term": "Foco cenital", "prompt": "Cal é o sentido de \"foco cenital\"?", "output": "Foco que se sitúa nas alturas do escenario, co fin de obter luz cenital (desde o teito), creando unha iluminación vertical que incide sobre o escenario cun ángulo de 90º.\n\nNota de alcance: Coa luz cenital conséguese crear o efecto de lámpada de pé e desfigurar a expresión dos intérpretes, así como determinados ambientes e climas (confidencia, irrealidade, angustia, interrogatorio, etc.)."}
{"id": 1185162, "term": "Foco de recorte", "prompt": "Que significa \"foco de recorte\"?", "output": "Proxector que consta dun reflector elipsoidal e un xogo móbil de lentes plano-convexas, obturadores e viseiras para controlar a calidade, o tamaño e a forma do feixe de luz, montado todo o conxunto sobre un portalámpadas móbil.\n\nNota de alcance: No teatro, xogando con estes elementos enmárcase a abertura do feixe de luz, recortando, desta forma, a figura ou obxecto que se quere destacar do resto do escenario."}
{"id": 1185161, "term": "Foco fresnel", "prompt": "Dime cal é a definición de \"foco fresnel\".", "output": "Foco capaz de producir un feixe de luz brillante, pero de bordos suaves, frecuentemente utilizado en combinación con outros artefactos de iluminación similares. Así denominado polo científico francés Agustín Jean Fresnel (1788-1827), que inventou este tipo de lente na cal se basea. A lente fresnel ten un perfil graduado na fronte convexa e unha superficie texturizada na parte plana de atrás. Esta lente foi adaptada para o seu uso no escenario porque o seu deseño fai posible unha distancia focal curta nunha lente fina, resistente á calor e lixeira. A distancia focal curta permite focos máis lixeiros, por tanto, máis fáciles de manexar e máis eficientes porque a lente está máis preto da lámpada (capturando, polo tanto, máis luz), ademais de requirir menos espazos para ser colgados.\n\nNota de alcance: Unha consecuencia da lente de bordos suaves é unha certa cantidade de dispersión de luz por fóra do feixe principal, o que pode ser perturbador sobre a escenografía (especialmente sobre as patas ou bambolinas) adxacente ao foco. Esta dispersión de luz pode ser reducida, e gañarse certo control da forma do feixe, fixando unha viseira de catro follas na parte dianteira do foco. Debido a que a lente fresnel dá unha luz de bordos suaves e difusos o seu uso limítase ao espazo detrás do proscenio."}
{"id": 1193806, "term": "Foco plano-convexo", "prompt": "Que significa \"foco plano-convexo\"?", "output": "Foco que consta dun reflector esférico e dunha lente plano-convexa. Proporciona un feixe de luz de bordos moito máis definidos que os do foco fresnel, pero menos que os do foco de recorte. Na actualidade este tipo de focos son moi pouco utilizados."}
{"id": 1038385, "term": "Xemelgos de teatro", "prompt": "Explica o significado de \"xemelgos de teatro\".", "output": "Dobre anteollo ou binocular de pouco alcance usado nas salas de espectáculos públicos. Este aparello consiste en dous tubos pequenos, provistos de lentes, cunha pequena roda reguladora para gradualas. Os xemelgos máis importantes a nivel artístico fabricáronse a finais do século XIX e comezos do XX."}
{"id": 1193814, "term": "Hatos", "prompt": "Dime cal é a definición de \"hatos\".", "output": "No Século de Ouro, conxunto de vestiario, adornos e aderezos necesarios para as representacións teatrais. Os hatos compoñíanse de acordo co carácter da comedia."}
{"id": 1016004, "term": "Impertinentes", "prompt": "Cal é a definición de \"impertinentes\"?", "output": "Anteollos montados nun mango."}
{"id": 1193838, "term": "Laena", "prompt": "Cal é a definición de \"laena\"?", "output": "Toga dobre que levaban os actores da traxedia clásica. Substitúe o manto grego e, segundo algunhas fontes, foi introducida na escena por Livio Andrónico (284 a. C. -204 a. C.). A \"laena\" adoitaba ser de la e utilizábana os homes como prenda de abrigo, aínda que tamén era empregada polos sacerdotes nos sacrificios ao modo en que se facía en Grecia e, segundo un testemuño de Xelio, tamén polos soldados.\n\nNota de alcance: Trátase dunha vestimenta custosa e rexia de cores brillantes, vestida por mozos nobres e disolutos que querían aparentar un aspecto moi distinguido. Con este mesmo sentido é utilizada na traxedia, para realzar a maxestade do que a viches. Esta roupa é allea á toga tipicamente romana, do mesmo xeito que outras pezas da escena tráxica."}
{"id": 1006556, "term": "Leotardos", "prompt": "Explica o significado de \"leotardos\".", "output": "Vestimenta dunha peza axustada á pel, fabricada con xersei de algodón ou outro tipo de material elástico, e destinada ao torso, cun pescozo alto ou baixo, mangas curtas ou longas, e unha parte inferior parecida a uns interiores ou unha malla.\n\nNota de alcance: É unha peza moi utilizada entre os acróbatas circenses, bailaríns, etc. A peza recibe este nome en homenaxe ao francés Jules Léotard (1838-1870), inventor do trapecio volante."}
{"id": 1012646, "term": "Libreto", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"libreto\"?", "output": "Texto dunha obra musical escénica, cantata ou oratorio, escrito para ser posta en música, xa sexa na súa totalidade, como sucede na ópera, xa sexa de xeito parcial, como no caso da opereta española ou da ópera cómica estranxeira. O libreto tamén pode conter un resumo do argumento ou a información adicional necesaria para a comprensión da trama (denominada \"argumento\" nos libretos italianos). Algúns libretos italianos conteñen partes do texto ás que o compositor non puxo música; estes versos entrecomíñanse e denomínanse \"versi virgolati\". Os libretos dos séculos XVII, XVIII e XIX adoitan indicar o momento e o lugar da representación (teatro, tempada, ano e localidade), os nomes dos cantantes e ocasionalmente o dos músicos da orquestra. Constitúen por tanto unha importante fonte de información en relación coa historia da interpretación dunha obra. Tamén se lle chama libreto ao guión no que consta, expresa ou exclusivamente, a parte ou intervención que corresponde a cada un dos participantes nunha posta en escena determinada. Cada departamento de posta en escena prepara unha copia do seu libreto para cada un dos seus membros. Desta forma, o luminotécnico anota todos os cambios de iluminación no guión de luces, o maquinista os de decoración no libreto de tremoia, o encargado do material os accesorios que se foren utilizar en cada escena no libreto de utensilios, e o gardarroupa os vestidos no libreto de vestiario. Á súa vez, o traspunte conta cun libro anotado e os actores co seu caderno do personaxe.\n\nNota de alcance: O primeiro exemplo é o de \"Dafne\" (1598), de Ottavio Rinuccini (1562-1621), ópera composta por Jacopo Peri (1561-1633) en colaboración con Jacopo Corsi (1561-1602)."}
{"id": 1193779, "term": "Balurdo", "prompt": "Explica que significa \"balurdo\".", "output": "Cuartillas ou caderno onde o autor escribiu a obra."}
{"id": 1193772, "term": "Caderno do personaxe", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"caderno do personaxe\"?", "output": "O que contén a parte do libreto que corresponde representar un determinado actor, que o posúe. No caderno o actor conserva os parlamentos correspondentes ao seu papel. O texto dramático ocupa só a metade da páxina, e na outra metade anótanse as indicacións do director, así como todo aquilo que o actor necesita para interpretar adecuadamente o seu personaxe."}
{"id": 1193773, "term": "Guión de luces", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"guión de luces\"?", "output": "Libreto correspondente ao luminotécnico, no que se reflicte unha lista de movementos e efectos de iluminación anotados ordenadamente, con anotación da súa correspondencia coa acción e o texto dos actores. Antes denominado libreto de luces.\n\nNota de alcance: Non debe confundirse co plano de montaxe de luces."}
{"id": 1193774, "term": "Guión técnico", "prompt": "Cal é a definición de \"guión técnico\"?", "output": "Libreto que contén todos os aspectos do labor de dramaturxia realizada sobre unha determinada obra teatral, é a copia mestra do guión, libreto ou partitura musical, que contén todos os movementos dos actores. Utilizado especialmente polo director e o traspunte, inclúe, ademais do texto, todos os aspectos que configuran a posta en escena: orzamento, vestiario e vestiario, actores de movemento, iluminación, ferramentas, escenografía, entradas, calendario de ensaios, etc. Existen ademais guións específicos relativos ao labor de cada un dos técnicos que interveñen na montaxe. Neste caso fálase de guión de luces, de ferramentas, de vestiario, de tremoia, etc. As anotacións adoitan poñerse nas marxes do libreto.\n\nNota de alcance: O guión técnico constitúe o instrumento de traballo máis completo, que posteriormente pode facilitar volver representar en forma moi aproximada á orixinal posta en escena."}
{"id": 1193775, "term": "Libreto de son", "prompt": "Que quere dicir \"libreto de son\"?", "output": "Libreto no que se reflicte unha lista de todos os efectos sonoros requiridos nunha representación, xunto con notas de nivel de son e os sinais que os poñen en acción."}
{"id": 1193776, "term": "Libreto de tremoia", "prompt": "Cal é a definición de \"libreto de tremoia\"?", "output": "Libreto correspondente ao maquinista ou tremoísta. Trátase dun documento que describe a localización de cada vara, dos motores puntuais, das varas autoportantes e de calquera outro elemento de elevación nun sistema de tremoia. Todas as varas están numeradas a partir do proscenio e situadas xeralmente a intervalos fixos (entre 15 cm 30 cm). De maneira adicional ao número fixo de cada vara, tamén se adoita sinalar o nome da peza suspendida. As alturas dos elementos colgados márcanse con cintas de cor nas sogas. Usualmente os maquinistas manteñen dous libretos de tremoia: unha lista numérica de todas as pezas suspendidas e unha secuencia cos números das varas que se moven en cada momento."}
{"id": 1193777, "term": "Libreto de utensilios", "prompt": "Explica o significado de \"libreto de utensilios\".", "output": "Libreto correspondente ao encargado de materiais. Este documento debe mostrar, para calquera momento da produción, unha listaxe da posición de calquera elemento da ferramentas, cando estea sobre o escenario, ou sobre a mesa de ferramentas entre bastidores ou en posesión, nese momento, dun actor. Cando as ferramentas requiran ser postas dun xeito especial, o libreto debe incluír un debuxo que mostre esa posición. Se hai moito movemento de ferramentas pode ser necesario máis dun libreto para certos momentos da produción, particularmente para os descansos entre actos."}
{"id": 1193778, "term": "Libreto de vestiario", "prompt": "Cal é a acepción de \"libreto de vestiario\"?", "output": "Libreto correspondente ao xastre. É un inventario, actor-por-actor e escena-por-escena, de todos os traxes nunha produción, ademais dunha lista detallada que enumera cada elemento de cada traxe por separado.\n\nNota de alcance: Serve como verificación durante a etapa de orzamento, realización, probas e cando o vestiario é embalado e desembalado. O director e o coreógrafo teñen copias deste libreto, de forma que coñezan como está vestido cada membro do coro en calquera escena en particular. O director de escenario tamén ten unha copia e pode ser útil que manexe letreiros cando está comezando a posta en pé da produción."}
{"id": 1006525, "term": "Malla", "prompt": "Cal é a acepción de \"malla\"?", "output": "Prenda de vestir, usualmente feita de xersei de algodón ou doutra fibra elástica similar, axustada ao corpo, moi utilizada nos espectáculos de danza e ballet, así como na comedia musical, o music-hall e o circo. Recobre o corpo, polo xeral de nocellos a ombros, aínda que con frecuencia tamén inclúe os pés, e, en ocasións, tan só entre os nocellos e as inguas."}
{"id": 1193819, "term": "Maillot", "prompt": "Como se define \"maillot\"?", "output": "Palabra francesa que serve para denominar as mallas que cobren desde as inguas aos ombreiros, utilizados por bailaríns, acróbatas, etc. Por extensión tamén pode utilizarse para as mallas enteiras."}
{"id": 1193725, "term": "Maqueta de escenario", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"maqueta de escenario\"?", "output": "Modelo a escala que alberga a maqueta escenográfica. A miúdo trátase simplemente dunha base de madeira cun proscenio, cortado de cartolina negra e un sinxelo marco para soportar os elementos suspendidos, creando as proporcións dunha caixa."}
{"id": 1185205, "term": "Máquina de fume", "prompt": "Que significa \"máquina de fume\"?", "output": "Aparello destinado a producir o efecto visual de fume e néboa. Esta máquina acciónase mediante un dispositivo eléctrico e consome unha substancia especial. Pode conseguirse o mesmo efecto mediante a disolución en auga de xeo carbónico, tamén chamado \"xeo seco\"."}
{"id": 1185197, "term": "Máquina de choiva", "prompt": "Explica que significa \"máquina de choiva\".", "output": "Chintófano utilizado para imitar o son da choiva, conseguido mediante pequenos perdigóns lanzados contra un taboleiro de madeira. A maquinaria móvese, xeralmente, mediante unha manivela ou volante que permite xirala ao ritmo desexado, controlar a inclinación e, polo tanto, o desprazamento dos balotes ou perdigóns. Distínguense varios modelos segundo a súa forma, sendo os principais a máquina de choiva en forma de prisma, de aspa ou de roda. O máis simple é un tambor sobre cuxa superficie (o pelexo) se deslizan perdigóns ou pequenos anacos de chumbo. Outro modelo, consiste nun tambor de madeira cuxos laterais eran de malla metálica e, en cuxo interior, xiran unhas pas que producían un suave son de choiva ao desprazar uns fragmentos de papel moi recio."}
{"id": 1185207, "term": "Máquina de ondas", "prompt": "Define \"máquina de ondas\".", "output": "Artefacto que reproduce a ondada do mar. As máquinas tradicionais constan de tres cilindros retorcidos sobre si mesmos e dispostos a unha altura que aumenta de forma progresiva cara ao fondo para elevar a liña do horizonte. O efecto do mar conséguese ao facer virar os rolos de forma simultánea e na mesma dirección. Pódense atopar outros tipos máis elaborados, que conseguen o mesmo efecto mediante dous rolos de aspas ocultos baixo as teas pintadas."}
{"id": 1185204, "term": "Máquina de tronos", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"máquina de tronos\"?", "output": "Aparellos empregados no pasado para producir o efecto acústico de tronos.\n\nNota de alcance: Desde a antigüidade clásica no teatro utilizáronse máquinas ou enxeños cos que imitar os sons da natureza. Con todo, son moi escasas as fontes históricas que nos falan sobre estes artefactos. A maioría destas fontes pertencen á segunda metade do século XVIII e ao século XIX. A pesar diso, o tratamento que fan destas as fontes documentais e bibliográficas do século XIX, reflicten que as máquinas, coa súa natural evolución, foron utilizadas con moi poucos cambios durante os séculos anteriores. De feito, na antigüidade grega xa se usaban máquinas para reproducir o son dos tronos: \"a caixa dos tronos\". Infelizmente, o seu carácter efémero fai que moitos destes enxeños desaparecesen da maioría dos teatros históricos europeos."}
{"id": 1185199, "term": "Cabria de tronos", "prompt": "Cal é a acepción de \"cabria de tronos\"?", "output": "Máquina para imitar o son do estalo do trono consistente nunha cabria da que pende unha corda e da que, á súa vez, colgan varias chapas metálicas. O estalido sonoro prodúcese ao soltar a corda, golpeándose cada unha das chapas en progresión sobre as seguintes. Estas máquinas tamén se construíron con chapas de madeira."}
{"id": 1193956, "term": "Canle de tronos", "prompt": "Explica que significa \"canle de tronos\".", "output": "Conduto longo de madeira, actualmente en desuso, situado por encima do escenario, no que se deixaban caer bólas de canón para que rodasen e creasen o efecto dunha tormenta.\n\nNota de alcance: A canle de tronos foi substituída pola prancha de tronos de John Dennis."}
{"id": 1185200, "term": "Carretón de tronos", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"carretón de tronos\"?", "output": "Carreto utilizado para imitar o son dos tronos. Fabrícanse en diferentes modelos, aínda que todos eles levan as rodas dentadas, para producir o son desexado no seu desprazamento pola superficie das galerías de traballo do escenario ou polo mesmo taboado."}
{"id": 1185198, "term": "Prancha de tronos", "prompt": "Que significa \"prancha de tronos\"?", "output": "Chapa de metal para imitar os rumores de tormenta. O instrumento consiste nunha delgada folla metálica rectangular que é suspendida pola parte superior. O son conséguese cimbrando a prancha, golpeándoa coa man ou cunha maceta almofadada.\n\nNota de alcance: A prancha de tronos foi utilizada por primeira vez no século XVII, nunha obra de John Dennis e considerouse unha gran mellora sobre a canle de tronos. Cando Dennis soubo que un rival tamén utilizara a prancha exclamou, \"Señor, vostede rouboume os meus tronos!\". Esta frase úsase hoxe en día para describir un actor que rouba os aplausos doutro."}
{"id": 1211272, "term": "Vagoneta de tronos", "prompt": "Cal é a definición de \"vagoneta de tronos\"?", "output": "Máquina de tronos consistente nun caixón cheo de pedras e catro rodas dentadas que se arrastra sobre a superficie das galerías de traballo do escenario ou sobre o mesmo taboado. É unha das máis completas e efectivas dentro desta categoría."}
{"id": 1185195, "term": "Máquina de vento", "prompt": "Explica o significado de \"máquina de vento\".", "output": "Chintófano utilizado no teatro para imitar o son do vento. Está formado por un gran cilindro ou tambor dentado de madeira xiratorio, suxeito cun anaco de tecido á súa armazón. O son prodúcese por rozamento do tambor sobre a tea. O rumor pode variar dependendo do tecido, tensando ou destensando a tea que o cobre, e en función da velocidade, ritmo e aceleración do xiro do tambor. Existen máquinas de vento de maiores dimensións que introducen unha variante con respecto ás de menor tamaño: están cubertas por dúas bandas de tecido con diferente ancho. Deste xeito, a versatilidade aumenta, podendo utilizarse segundo as necesidades coa peza estreita, coa ancha ou con ambas á vez."}
{"id": 1212374, "term": "Gran máquina de vento", "prompt": "Dame a definición de \"gran máquina de vento\".", "output": "Máquina de vento de maiores dimensións e cunha variante con respecto ao modelo sinxelo; neste caso o enxeño é cuberto por dúas bandas de tecido de diferente ancho, desta maneira aumenta as posibilidades de uso segundo as necesidades, utilizándose a banda estreita, a ancha ou ambas á vez.\n\nNota de alcance: Estes chintófanos foron utilizados polo xeral en grandes teatros de ópera europeos, o que explica o seu gran tamaño."}
{"id": 1181390, "term": "Máscara de teatro", "prompt": "Dame a definición de \"máscara de teatro\".", "output": "Peza de tea, seda, cerámica ou material plástico que cobre a cara dun actor para simbolizar o personaxe que representa en escena. Na peza acentúanse os trazos producindo unha expresión cómica ou tráxica.\n\nNota de alcance: A máscara foi utilizada no teatro desde as súas orixes con varias finalidades: a de non ser recoñecidos (disfrace); a de obxectivar os trazos característicos dos distintos tipos e personaxes; a de introducir un elemento de distanciación; e a de permitir, nos antigos teatros gregos e romanos, que o carácter de cada personaxe fose máis facilmente identificable polo público situado nas localidades altas. Nestes teatros, reprodúcense máscaras con diferentes expresións (seriedade, dor, ferocidade, puerilidade, adolescencia, senectude, señoría, vilanía, etc.). No teatro grego clásico, os actores portaban máscaras pintadas cunha boca riseira, para denotar a comedia, ou ben torva, cun ricto amargo, para a traxedia. Reproducidas xuntas compoñen o emblema universal do teatro. En occidente, o uso máis frecuente da máscara no teatro é a de completar, xunto co vestiario e, eventualmente a maquillaxe, a caracterización do personaxe. As maquillaxes rudimentarias realizadas con substancias vexetais constituíron as primeiras máscaras, fusionadas, deste xeito, co propio rostro do actor. Na India o uso de máscaras corresponde a un teatro ritual: cobre e transforma, despersonaliza o actor e contribúe á creación dun espazo máxico. Pero, sen dúbida, as máscaras usadas en Xapón son as que ofrecen maior riqueza significativa. As empregadas polo primeiro actor están feitas de cedro xaponés, o anverso é de cor pel, mentres que o reverso píntase de cor negra e permite representar un deus, un guerreiro, unha muller ou un demo."}
{"id": 1195311, "term": "Máscara cómica", "prompt": "Explica que significa \"máscara cómica\".", "output": "Máscara de teatro utilizada para representar tipos vulgares e de caracteres burlescos.\n\nNota de alcance: Nas máscaras de teatro, sexan estas cómicas ou tráxicas, sempre se distinguirán as que representaban personaxes masculinos, das que caracterizaban os femininos."}
{"id": 1193851, "term": "Buccu", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"buccu\"?", "output": "Máscara cómica pertencente a un dos personaxes tipo da \"fábula Atellana\", caracterizado, ademais de pola súa máscara, polo seu comportamento como individuo sórdido, grotesco e moi do gusto popular, co que probablemente se debe relacionar a figura do parasito da comedia latina.\n\nNota de alcance: A boca enorme era para os antigos romanos unha marca fisionómica que caracteriza a máscara, sen que se saiba aínda que sinal de identidade lle confería a Buccu. A súa descrición pódese atopar nas \"Bacchides\" de Plauto."}
{"id": 1193844, "term": "Cicirrus", "prompt": "Que quere dicir \"cicirrus\"?", "output": "Máscara cómica da farsa atelana que asemellaba a aparencia dun galo. Hesíodo define esta máscara como a dun galo, o que une a esta peza con outras zoomorfas como as que se poden atopar, por exemplo, na comedia aristofánica.\n\nNota de alcance: A farsa atelana é unha das máis antigas manifestacións da lingua latina falada. Xorde en Atela (cidade osca da Campania) como unha representación cómica, improvisada, incívica, protagonizada por personaxes típicos e estereotipados. A atelana sobreviviu na \"Commedia dell´Arte\"."}
{"id": 1193845, "term": "Dossennus", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"dossennus\"?", "output": "Máscara cómica da farsa atelana (v. Cicirrus) que tamén lle dá nome ao personaxe que a porta.\n\nNota de alcance: Dossennus encarna un personaxe cuxo físico se caracteriza por unha chepa, quizais herdanza do teatro popular etrusco. A partir dos textos conservados, pódense deducir algúns dos seus caracteres: era sumamente intelixente- a astucia é a súa principal calidade-, avaro, voraz e Melitón, ademais de ter un certo afán por ser un parasito. Atopámolo como mestre de escola, detective, sabio, filósofo ou, simplemente, lambón e bebedor, a pesar diso non está testemuñada a relación entre a súa deformidade física e os seus trazos psicolóxicos. O nome deste personaxe en grego, o \"Chepudo\", está probado nunha moeda de prata atopada en Posidonia e datada no último terzo do século IV a. C. Este dato permite concluír a orixe osco-etrusco do nome, revela a asimilación total dos elementos itálicos no ambiente colonial grego e valida a hipótese de que a orixe se podería deber a un nome propio. Dossennus respondería a un novo tipo sociolóxico, produto da superposición da aristocracia itálica sobre os colonos gregos nesas novas cidades industriais e comerciais como Posidonia, o que puido orixinar a aparición, quizais nesa mesma cidade, dunha máscara que ridiculizase a eses novos dirixentes ou ricos. Iso explicaría os poucos puntos en común que Dossennus ten con outras máscaras da atelana."}
{"id": 1193847, "term": "Maccus", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"maccus\"?", "output": "Máscara cómica e personaxe tipo das farsas atelanas (v. Cicirrus). Encarnación do parvo ou pobre de espírito, era lambón e preguiceiro, insolente e irónico. Axitábase continuamente e falaba piando como un pitiño, de onde procede o nome de \"pullus gallinaceus\" que, xunto coa súa peculiar fisionomía (nariz bicuda, chepudo e barriga prominente), deulle a condición de proxenitor directo de Polichinela."}
{"id": 1185270, "term": "Pantalón", "prompt": "Que quere dicir \"pantalón\"?", "output": "Unha das máscaras cómicas máis coñecidas da \"Commedia dell ' Arte\" que representa un vello mercador avaro, xeralmente lascivo e frecuentemente enganado nas intrigas dos seus amantes. Trátase dunha das máis antigas máscaras venecianas (segunda metade do século XVI). Con barba e distinguido polo seu longo nariz, vestíase convencionalmente en vermello escarlata cunha capa e máscara negra. De maneira gradual vai evolucionando cara ao \"Pantaloon\" da arlequinada.\n\nNota de alcance: O nome deste personaxe poida que proceda de Pantaleone, santo protector da cidade de Venecia, ou ben da denominación de \"piantaleone\" que se lles daba aos venecianos, os cales adoitaban plantar nos territorios por eles conquistados o coñecido león de San Marcos."}
{"id": 1195310, "term": "Máscara tráxica", "prompt": "Dime cal é a definición de \"máscara tráxica\".", "output": "Máscara de teatro que expresa a violencia das paixóns, adóitaselle representar cun alto tupé e a boca grande e prominente.\n\nNota de alcance: Nas máscaras de teatro, sexan estas cómicas (v. Máscara cómica) ou tráxicas, sempre se distinguirán as que representan personaxes masculinos, das que caracterizan os femininos."}
{"id": 1193846, "term": "Larva", "prompt": "Define \"larva\".", "output": "Máscara tráxica de aspecto fantasmagórico e sobrecolledor utilizada no antigo teatro clásico.\n\nNota de alcance: Os autores antigos relacionan este termo coas ánimas dos mortos. De aí que tamén adquira o sentido de pantasma perverso e que se lle aplique a unha persoa que está posesa (\"larvatus\"). Este feito relaciona o seu uso na escena en tramas de ultratumba ou en aparicións de personaxes xa falecidos (quizais tamén como símbolo da morte), pois o adxectivo aplícase en contextos dunha extrema palidez, propia dun cadáver ou dalgunha persoa que palidece aterrorizada ante o espectro (\"larvalis\"). Así o demostra o texto de Petronio, no que narra o momento no que un escravo trae á mesa un esqueleto completo de prata, co que Trimalción reflexiona sobre a vulnerabilidade da vida e o que nos espera despois de mortos. O valor maléfico desta máscara fantasmagórica esténdese desde a cultura grega á romance, poñéndose de manifesto en todas as épocas o seu poder sobrenatural para enturbar os vivos. A súa imaxe espectral, lúgubre e sinistra foi un asunto típico da imaxinería popular, polo que parece evidente a súa extensión como máscara de teatro. A expresión \"introducirse na máscara\" pode referirse á transformación de \"larva\" como espírito en máscara funeraria, usada no plano do mimo. Sobre todo no medievo documentáronse multitude de historias macabras e grotescas, de carácter infernal, que provocaban a risa cando aparecían os actores con máscaras de mortos, e que aínda se conserva no Entroido. Un antecedente deste uso de máscara funeraria podémolo atopar no texto de Suetonio, que narra os funerais de Vespasiano, nos cales ía o mimo Favor portando a máscara funeraria do emperador imitando os seus xestos e a súa voz \"segundo era costume\"."}
{"id": 1185283, "term": "Máscara", "prompt": "Dime cal é a definición de \"máscara\".", "output": "Máscara de teatro que cobre o rostro, desde a fronte ata o labio superior, deixando ao descuberto a zona da boca. A maioría das máscaras usadas na \"Commedia dell´Arte\" eran deste tipo.\n\nNota de alcance: Este termo en maiúsculas refírese a un tipo clásico da \"Commedia dell´Arte\", o criado astuto que soluciona os problemas do seu señor. Cobra este nome en varias obras de Molière, como \"O atolondrado\", \"O desdén amoroso\" e \"As preciosas ridículas\"."}
{"id": 1195142, "term": "Prósopon", "prompt": "Dime cal é a definición de \"prósopon\".", "output": "Máscara que se poñían os actores no teatro grego para representar os personaxes, cuxa tradución ao latín \"é persoa\", segundo algunhas fontes porque estas máscaras levaban acaroado un embude (megáfono) a través do cal os actores \"per-sonabant\".\n\nNota de alcance: A máscara comeza en época homérica (séculos IX-VIII a. C.) como un culto dionisíaco, realizado entre danzas, recitais ditirámbicos e contorsións, tomando aparencias de identificación con Dionisos (deus enmascarado e cuberto de ramas vexetais). A danza, ebria e orxiástica na honra de Dionisos (Baco para os romanos), era unha \"imitación divina\", tisnándose os asistentes a cara, con fez de viño novo e barbas feitas de follas de beldroega. Pero a máscara propiamente dita, a que representa os homes, comeza co teatro escénico. Tespis crea (cara a 534 a. C.) a máscara ríxida, con buratos en boca e ollos, de cor de fez de viño para os homes e branca para os papeis de muller (papeis que tamén eran representados por homes). Esquilo, ao introducir para o diálogo un segundo actor (entre os dous representaban todos os papeis, o terceiro actor non aparece ata o 449 a. C.), precisa toda a colección de máscaras do \"Dramatis personae\". Aparecen a policromía, os \"coturnos\" e a expresión do rostro da máscara (ata o 470 a. C. era ríxida), co arco bucal cara a arriba como sorriso, ou cara a abaixo como tristeza, coa cólera do cello engurrado e as prominencias (cellas, pómulos, etc.) esaxerados."}
{"id": 1185280, "term": "Melampo", "prompt": "Dame a definición de \"melampo\".", "output": "Nome co que se coñece tradicionalmente o candeeiro con pantalla que usa o traspunte, (persoa que entre bastidores lle daba a entrada aos actores e apuntáballes as primeiras liñas do texto) para seguir o texto do seu libreto durante a representación. Na actualidade, tamén se serven de lámpadas semellantes, entre outros, os departamentos de luminotécnica e de son, empregando expresións como \"aplique de servizo\" ou \"luz de consola\"."}
{"id": 1011782, "term": "Monóculo", "prompt": "Cal é a definición de \"monóculo\"?", "output": "Lente para un só ollo."}
{"id": 1185281, "term": "Mordaza", "prompt": "Que significa \"mordaza\"?", "output": "Dispositivo composto por dúas pezas encaixadas que abrazan o tiro nun sistema de contrapeso, e por unha panca que, ao ser accionada, aproxima as dúas pezas aprisionando a corda a modo de freo, fixando desta forma o pano á altura desexada. As mordazas sitúanse na ponte de manobras sobre a varanda de mordazas.\n\nNota de alcance: Debe aclararse que a mordaza non se utiliza para frear o movemento, senón para manter en sitio o pano colgado unha vez situado na posición desexada."}
{"id": 1185334, "term": "Paelleira", "prompt": "Explica que significa \"paelleira\".", "output": "Reflector lateral destinado no teatro a iluminar un sector determinado da escena. Consta dun reflector parabólico, unha lámpada desprovista de lente e un reflector de menor tamaño que se sitúa diante dela, co fin de obter luz indirecta.\n\nNota de alcance: É usado principalmente para iluminar un sector determinado da escena ou como luz lateral, naqueles casos nos que se necesita unha forte luz direccional (por exemplo, unha luz de lúa a través dunha xanela)."}
{"id": 1005829, "term": "Palla", "prompt": "Cal é a acepción de \"palla\"?", "output": "Sinónimo do \"peplos\" grego, era o manto rectangular polo xeral de la -aínda que tamén pode ser de liño ou algodón-, dun só ombreiro ou adornado, que formaba moitas doveas e que a muller romana poñía sobre as costas deixando a maior parte da peza sobre o brazo dereito; co ombreiro esquerdo suxeitaban a parte que caía sobre ese lado, e o resto pasábase por debaixo do brazo dereito para caer, finalmente, sobre o brazo esquerdo.\n\nNota de alcance: A \"palla\" era empregada de xeito cotiá polas mulleres libres, como prenda elegante para resgardarse do frío, tal e como aparece reflectido en Plauto, onde é utilizada \"como peza prezada polas matronas e por algunha cortesá que o recibiu como agasallo exquisito dun marido adúltero\". Este manto era empregado na escena polos \"tragoedos\" e pantomimos por ser o máis parecido ao grego, coa función de lle dar maxestade e elegancia ao personaxe. Horacio suxire que foi Esquilo o que introduciu o uso da \"palla\" e o da máscara nos escenarios; con todo, Porfirio no seu comentario á mesma pasaxe chámalle \"syrma\" ao que Horacio denomina \"palla\"."}
{"id": 1185165, "term": "Panorámico", "prompt": "Que quere dicir \"panorámico\"?", "output": "No teatro, reflector de pouco peso, de forma parabólica, utilizado principalmente para a iluminación dos cicloramas,,panoramas e panos de fondo, e que substituíron en gran medida as antigas cazolas. Constan dun reflector parabólico que forma o aloxamento mesmo dunha lámpada. Polo xeral, van suspendidos en altura dunha vara próxima ao foro. Os colocados abaixo, sobre o chan, son chamados artefactos, luces ou lámpadas de horizonte ou panorámicos de piso."}
{"id": 1185279, "term": "Percha", "prompt": "Cal é o sentido de \"percha\"?", "output": "Pau flexible utilizado polos perchistas. Pódense distinguir varios tipos: a percha dirixida, a aérea e mastro aéreo. A percha orixinaria de Extremo Oriente era de bambú, nome co que foi coñecida nun principio. Os occidentais fabricáronas en madeira de freixo, e máis tarde de aliaxes de metal. Na actualidade, as perchas divídense en partes embutidas as unhas nas outras."}
{"id": 1185282, "term": "Pértega", "prompt": "Como se define \"pértega\"?", "output": "Pau moi longo ou brazo metálico que permite alcanzar, desde o piso do escenario, obxectos colgados a certa altura. Resulta un instrumento útil para resolver problemas técnicos sen ter que empoleirarse na ponte de manobras."}
{"id": 1007014, "term": "Postizo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"postizo\"?", "output": "Cada unha das pezas de pelo que se adhiren ao rostro e á cabeza dun actor para axudarlle na caracterización: bigote, perilla, barba, patillas, calva, cerquillo, topete, etc. O postizo pode estar fabricado con pelo natural ou sintético, aínda que no teatro usouse bastante o crepe ao resultar moito máis barato."}
{"id": 1193842, "term": "Galear", "prompt": "Que significa \"galear\"?", "output": "Perruca que usaba o actor en escena no antigo teatro romano. A orixe desta palabra parece proceder do casco que usaban os soldados no exército.\n\nNota de alcance: Hai moi poucos exemplos que permitan arroxar máis datos sobre o uso destas perrucas. Probablemente o seu uso no teatro latino sexa anterior ao da máscara, pois, xunto coa maquillaxe, é un sinxelo procedemento de transformación do actor no seu personaxe. Polo demais, é difícil saber se a perruca formaba parte da máscara nun conxunto unitario ou se os actores podían ir cambiando de perruca sen modificaren unha mesma máscara durante a representación, sobre todo cando debía facerse pasar por outro personaxe. O que si parece claro é que o postizo se utilizava nas representacións (con ou sen máscara), pois con ela podíanse caracterizar os personaxes segundo a súa idade, estrato social ou estilo do peiteado (pelo branco para o vello, rubio para o escravo, etc.)."}
{"id": 1188755, "term": "Ponte de manobras", "prompt": "Explica o significado de \"ponte de manobras\".", "output": "No teatro, pontes de traballo colocadas contra as paredes laterais do escenario desde os cales o maquinista ou tremoísta especializado, chamado telarista en España e sofista nalgúns países latinoamericanos, realizan as manobras de cordas para mover os decorados colgados. Nel sitúanse: o caravilleiro, no bordo cara á área de actuación; e no bordo cara á parede do escenario, a varanda de mordazas para o control do sistema contrapesado. Tamén chamado galería de tiros, ponte de tiros, pasarela de servizo, corredor de tremoísta e estrada."}
{"id": 1193839, "term": "Sceptrum", "prompt": "Que significa \"sceptrum\"?", "output": "Cetro real que ostenta o actor de traxedia que fai as veces de rei ou de mandatario nunha obra do antigo teatro romano.\n\nNota de alcance: Ao ser un símbolo de poder, o seu emprego está descartado na comedia latina, mesmo como parodia, pois trátanse temas da vida cotiá nos que o problema dos heroes tráxicos non ten lugar."}
{"id": 1193818, "term": "Soccus", "prompt": "Explica que significa \"soccus\".", "output": "Zoco de tacón baixo e de orixe frixio, intermedio entre a sandalia do mimo e o coturno do actor tráxico, que entrou en Roma a través dos gregos. Cubría enteiramente o pé ata o nocello, sen necesidade de fitas ou correas e, aínda que en Roma era vestido unicamente por mulleres, en Grecia levábano tanto homes como mulleres, de aí que os actores de comedia o calzasen en escena.\n\nNota de alcance: O \"soccus\" pasa por ser o calzado por excelencia da comedia e, de aí, designa a comedia mesma, sen distinción de representación grega ou romana."}
{"id": 1193840, "term": "Syrma", "prompt": "Cal é a definición de \"syrma\"?", "output": "Túnica talar, frouxa, ampla e con dobras. A peza ía suxeita á cintura por un cinto denominado \"zona\".\n\nNota de alcance: Utilizada polo actor de traxedia no antigo teatro romano simbolizaba a elegancia e certa maxestade, aínda que o seu uso non estaba xeneralizado entre os romanos, ao contrario do que ocorre coas vestimentas da comedia. Mesmo nos textos clásicos conservados, os personaxes chaman a atención sobre a aparencia do actor que leva a \"syrma\" e, curiosamente, nos dous exemplos sequenianos, este vestido é exclusivo do protagonista, acusado de ir engalanado ao estilo de muller e de xeito extravagante (Edipo e Hércules, respectivamente). Estes datos levan a pensar que a \"syrma\" non era o vestido exclusivo do actor de traxedia, senón un dos posibles e que, do mesmo xeito que nos xéneros restantes, este iría caracterizado en función do personaxe que representase, variando a súa vestimenta segundo o papel. Ademais, hai algúns testemuños nos que se indica que un actor de traxedia actuou cunha vestimenta distinta. Nos textos de comedia, esta túnica aparece ridiculizada e sinálase a súa falta de oportunidade en escena, o que significa que, en definitiva, representa o vestiario do actor tráxico, coas particularidades sinaladas, e o xénero tráxico por metonimia."}
{"id": 1193962, "term": "Tallescope", "prompt": "Dime cal é a definición de \"tallescope\".", "output": "Plataforma de traballo telescópica operada manualmente e construída de aluminio. Aínda que ten outros usos, é moi utilizada en teatros, xunto co elevador de persoal \"Genie\". Está dispoñible en tres alturas diferentes: 6,4 m, 7,9 m e 9,5 m.\n\nNota de alcance: O \"tallescope\" pode axustar as súas rodas para nivelarse en pisos inclinados e unha vez pregado pode pasar a través dunha porta estándar."}
{"id": 1185323, "term": "Tambor de talcos", "prompt": "Cal é o sentido de \"tambor de talcos\"?", "output": "No teatro, accesorio que se fixa a un foco fronte á lente. O tambor de talcos ten forma circular e vai provisto de catro a seis filtros de cores. Un mecanismo eléctrico faino virar a vontade do electricista, permitindo deste xeito cambiar a cor do filtro de forma automática."}
{"id": 1193961, "term": "Tambor xiratorio", "prompt": "Define \"tambor xiratorio\".", "output": "Tambor cuxa función no teatro é a de crear cambios máxicos de escena, así como a de cambiar dun espectáculo a outro no mesmo día: ensaiar unha produción pola mañá, ter unha función de matiné con outro espectáculo e, quizais, cambiar a un terceiro pola noite. Cada elemento do tambor pode xirar de xeito independente: o tambor, o disco, o elevador azul e o elevador vermello. A marcha de cada un deles pode tamén ser sincronizada para prover calquera combinación de movementos. A máis espectacular denomínase \"sacarrollas\", na que un elevador sobe ou baixa, mentres o tambor está rotando. Combinando coa iluminación e con xeo seco, pódense crear efectos máxicos.\n\nNota de alcance: O tambor xiratorio incluíuse no deseño orixinal do Oliver Theatre para crear unha \"contorna de alta produtividade\". O sistema deseñouse a comezos dos anos 1970. Non foi utilizado ata que en 1986 se trasladou a produción de The American Clock do Cottesloe ao Oliver."}
{"id": 1038300, "term": "Teatrino", "prompt": "Define \"teatrino\".", "output": "Maqueta a escala do escenario do teatro, que contén unha reprodución exacta do decorado dunha determinada obra ou espectáculo. Habitualmente, realízase como paso previo á elaboración da escenografía definitiva. O teatrino constrúese a partir do bosquexo plano, primeiro deseño escenográfico, e serviralle de modelo ao carpinteiro ou decorador para a construción do decorado definitivo."}
{"id": 1185316, "term": "Teatro itinerante", "prompt": "Cal é a acepción de \"teatro itinerante\"?", "output": "Teatro portátil cuxas funcións e montaxe realízase fundamentalmente a través de xiras a distintas localidades ou países."}
{"id": 1185318, "term": "Teatro flotante", "prompt": "Como se define \"teatro flotante\"?", "output": "Nos Estados Unidos, e no século XIX, teatro que se realizaba sobre barcazas situadas nos distintos ríos. Os mellores teatros flotantes tiñan de 1.400 a 1.200 asentos. Neste tipo de escenarios flotantes representábanse todo tipo de obras e mesmo tiñan lugar funcións de circo."}
{"id": 1185319, "term": "Teatro portátil", "prompt": "Dame a definición de \"teatro portátil\".", "output": "Tinglado desmontable, a modo de barraca de feira ou tenda de circo, onde actúan compañías de teatro ambulante, como no caso de compañías de revista que percorren as feiras de vilas e cidades."}
{"id": 1193780, "term": "Barraca", "prompt": "Cal é a definición de \"barraca\"?", "output": "Teatro portátil consistente nunha robusta plataforma, ás veces equipada con elementos rudimentarios de escenografía e ferramentas, nos que antigamente os grupos itinerantes de actores presentaban representacións teatrais en feiras a través de Europa. As barracas máis elaboradas consistían nunha gran carpa, na que se situaban o escenario e o auditorio, cunha plataforma máis pequena á entrada que era utilizada para atraer ao público desde ela.\n\nNota de alcance: En uso desde o século XIX, tales barracas provían locais para unha gran variedade de entretementos, desde as comedias e traxedias populares ata os melodramas."}
{"id": 1185317, "term": "Teatro-tenda", "prompt": "Que significa \"teatro-tenda\"?", "output": "Teatro itinerante, cuxas representacións se realizan nun espazo escénicodelimitado por unha tenda, que alberga así mesmo os espectadores."}
{"id": 1185222, "term": "Teatro de monicreque", "prompt": "Dame a definición de \"teatro de monicreque\".", "output": "Tinglado que serve de escenario para as representacións de monicreques. As dimensións deste varían dependendo do tipo de bonecos utilizados na representación. Para os monicreques de luva necesítase unha estrutura de reducidas dimensións. O manipulador levanta os bonecos á altura da cabeza, asomándoos por encima dun pano ou panel dianteiro que o oculta do público. O boneco móvese diante dun pano de foro, que se interpón entre este e a cara do manipulador. O pano, normalmente pintado, é de tea translúcida ou ben pode contar cuns orificios para que o manipulador poida ver os bonecos sen ser visto polo público. Oculto tras o panel, cóntase cuns repousabrazos para apoiar os cóbados durante a función. No caso do teatro de monicreques de corda, a andrómena é de maiores dimensións, o foro manexa os bonecos desde arriba, oculto detrás do pano de manipulador, mentres que unha bambolina oculta as súas mans e rostro da vista do público.\n\nNota de alcance: Os monicreques teñen unha orixe antiga e parece que forneceron entretemento folclórico popular desde o nacemento do teatro. Desta forma, víronse usualmente en espectáculos ambulantes presentados en teatros temporais ao aire libre. Nos séculos XVI e XVII, versións refinadas destes espectáculos folclóricos desenvolvéronse para públicos aristocráticos e teatros pechados; os monicreques italianos tiveron unha gran fama en Inglaterra durante a Restauración. Durante o século XIX, os monicreques foron amplamente utilizados polas súas posibilidades para a caricatura e a sátira, pero houbo unha perda gradual do interese ata que este volve novamente renovarse, en gran medida polo bo ton do teatro xaponés, o que propiciou un renacemento deste espectáculo no século XX. Aínda que aínda sofren a tendencia a consideralos principalmente un espectáculo para nenos, teñen brillantes expoñentes profesionais, como o Teatro dei Piccoli de Vittorio Podreca en Milán e o Teatro Central de Monicreques de Obratsov en Moscova."}
{"id": 1185267, "term": "Bunraku", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"bunraku\"?", "output": "Teatro de monicreque tradicional do Xapón. O escenario é un corredor de escasa profundidade, está provisto dunha varanda ou parapeto de madeira, por encima do cal asoman os bonecos de madeira articulados. Os monicreques, van ataviados á usanza xaponesa e os manexan de dous a tres monicrequeiros á vista do público. Cada un dos monicrequeiros ten unha función específica: o \"mestre\", que viste traxe de samurai, move a cabeza e o brazo dereito; un primeiro axudante move o brazo esquerdo e o segundo os pés. As orixes deste tipo de teatro de monicreques remóntanse á segunda metade do século XVII, sendo o seu centro xeográfico a cidade de Osaka."}
{"id": 1185275, "term": "Ponte", "prompt": "Define \"ponte\".", "output": "Plataforma elevada que forma parte do teatro de monicreques. A súa función é a de dominar o movemento dos bonecos."}
{"id": 1193793, "term": "Retablo de marionetas", "prompt": "Dime cal é a definición de \"retablo de marionetas\".", "output": "Teatro de monicreque propio dos séculos XVI e XVII, composto por monicreques articulados que se movían por procedementos mecánicos. Tamén se lle coñece co nome de máquina real.\n\nNota de alcance: Orixinalmente, eran instalados nos retablos das igrexas, de onde deriva o seu nome. Máis tarde, foron expostos en casas particulares."}
{"id": 1191316, "term": "Teatro de sombras chinesas", "prompt": "Cal é a definición de \"teatro de sombras chinesas\"?", "output": "Especie de tinglado levantado para a posta en escena dun espectáculo, que consiste na representación dunhas figuriñas que se moven detrás dunha cortina iluminada pola parte oposta dos espectadores. As figuriñas colócanse entre a pantalla e a fonte de luz; o que se proxecta por tanto é a súa sombra, que os espectadores ven desde o outro lado. As dimensións e a nitidez destas dependen da proximidade entre a figuriña e a pantalla.\n\nNota de alcance: A sombra arroxada por un soporte opaco, translúcido ou transparente é o método máis antigo e simple de crear imaxes en movemento. A fórmula máis rudimentaria de representación, xa sexa aplicada a un espectáculo público ou a un elemental xogo caseiro, xorde como resultado de proxectar a sombra lanzada por un corpo que se interpón entre unha fonte de luz e unha pantalla. Que o devandito corpo sexa unha figura viva ou recortada en diversos materiais, dotada ou non de movemento interno, máis ou menos distante da pantalla, e polo común acompañada de elementos sonoros, serán as características que condicionen a percepción das sombras. Aínda que existe documentación sobre espectáculos de sombras na China do século XI, a súa orixe podería remontarse ata algunhas centurias antes da nosa era. A afección ás sombras estendeuse desde aquela rexión ata a India, e desde aquí a Xava e a outros lugares de Asia. Aínda que algúns autores sosteñen que o inicio destes espectáculos se localiza na illa de Xava, será en China onde adquirirán maior desenvolvemento e difusión. Co tempo, os espectáculos de sombras pasaron do Extremo Oriente ata Persia, Turquía e Grecia, adquirindo novos repertorios e modalidades da tradición popular. Introducidas por viaxeiros e comerciantes en Europa Occidental, as súas técnicas comezaron a ser utilizadas a partir do século XVII, aínda que non sería ata o último cuarto do século XVIII cando se concibiron os primeiros espectáculos de carácter público, entre os que destacarían os ofrecidos por François Séraphin en Francia e os \"Schatten-spieler\" alemáns. En España, tamén se documentaron numerosas actuacións públicas ao redor desas datas, compartindo espazo coas diversas modalidades de teatros de marionetas e monicrequeiros de luva, ofrecidas, entre outros, por Pedro Balalrino, Teodoro Bianqui, José Brunn ou Jerónimo López."}
{"id": 1191667, "term": "Sombra chinesa", "prompt": "Como se define \"sombra chinesa\"?", "output": "Cadro en papel de siluetas recortables para a escenificación de teatro de sombras chinesas. Cada cadro está composto por figuras que forman unha secuencia completa. As figuras colócanse entre a pantalla e unha fonte de luz; o que se proxecta, polo tanto, é a súa sombra, que os espectadores ven desde o outro lado. As dimensións e a nitidez da sombra dependen da proximidade entre a figuriña e a pantalla. Os temas representados son moi variados."}
{"id": 1191669, "term": "Sombra articulada", "prompt": "Cal é o sentido de \"sombra articulada\"?", "output": "Variedade de sombra chinesa. O espectáculo con este tipo de marionetas confórmase a través da proxección dunha silueta, animada de forma manual mediante fíos e pequenas bisagras. As técnicas e as propias figuras cambian ao longo dos séculos e das zonas onde se proxectan. Así, as sombras articuladas procedentes de China, estaban feitas de pel de asno recortada e pintada, que se engraxaba para que resultase translúcida ao moverse mediante sinxelos dispositivos de arame, proxectando sombras coloreadas sobre unha pantalla tensada de papel ou seda. Ademais do significado exclusivamente relixioso das súas historias, a principal característica que diferenciaba estas figuras das da illa de Xava radica en que nestas últimas todos os seus modelos, feitos con pel opaca de búfalo, están coloreados e dourados, xa que tradicionalmente os homes sentaban ao carón da pantalla e contemplaban a representación das auténticas marionetas, mentres que as mulleres colocábanse ao outro lado, desde o que só se podía ver as sombras en branco e negro."}
{"id": 1191670, "term": "Sombra branca", "prompt": "Cal é a definición de \"sombra branca\"?", "output": "Variedade de sombra chinesa. Trátase de figuras que aparecen na pantalla cando a luz se proxecta a través das partes baleiras dun cartón ou papel."}
{"id": 1041102, "term": "Monicreque para teatro de sombras", "prompt": "Dime cal é a definición de \"monicreque para teatro de sombras\".", "output": "Monicreque que se utiliza no teatro de sombras chinesas. Polo xeral, adóitase fabricar recortando unha silueta en cartón, pergamiño ou outro material lixeiro. Adoita ir provisto de brazos e pernas articulados que se manipulan mediante variñas ou fíos. A súa técnica consiste en proxectar, con axuda dun foco de luz, unha silueta sobre unha pantalla (sombras chinesas), de tal modo que o espectador só vexa a sombra. A silueta pode ser opaca ou translúcida, plana ou tridimensional, articulada ou inarticulada, e móvese en escena con axuda de variñas ou fíos. Os monicreques de sombras máis sofisticados son os indonesios, que contan cun contorno altamente elaborado, numerosos espazos perforados e diversas cores.\n\nNota de alcance: Orixinalmente foi desenvolvido na Illa de Xava para proxectar sombras sobre mamparas brancas durante as dramatizacións. Voces e música acompañaban as escenas e homes e mulleres sentabane en lados diferentes da pantalla. Os homes, no lado das figuras, podían observalas con todo o seu colorido. As mulleres, ao outro lado, habían de ver as sombras en branco e negro."}
{"id": 1185229, "term": "Viduchaka", "prompt": "Con que significado se emprega \"viduchaka\"?", "output": "Un dos primeiros monicreques de sombras documentado. Representa un personaxe chepudo, calvo e de rostro deforme. A súa orixe (india) é moi antiga, considerándoo como o bisavó de todas as figuras cómicas e contrafeitas do teatro, xa sexan actores ou bonecos."}
{"id": 1193964, "term": "Wayang kulit", "prompt": "Explica que significa \"wayang kulit\".", "output": "Monicreque de coiro traballado e despois coidadosamente pintado, propio do teatro tradicional en Indonesia. Como material para recortar e perforar artisticamente as figuriñas preferíase a pel de búfalo. O rostro presentábase sempre de perfil, e o corpo, case sempre, de medio perfil; os pés están montados sobre unha variña de marfil, e as articulacións móbiles son movidas mediante delgadas varas. O contorno e os debuxos das figuras \"wayang\" están codificados desde antigo (Margot Berthold precisa que as primeiras referencias acerca das figuras de coiro do \"wayang\" datan da época do sultán Demak, cara a 1430).\n\nNota de alcance: Os \"wayang kulit\" representan deuses e heroes da tradición épico-relixiosa clásica (o Mahabharata e o Ramayana), dun xeito altamente codificado e simbólico. Así, as cores da vestimenta son indicativos do carácter e o modo de comportarse do personaxe; sono igualmente os trazos da cara. Por exemplo, heroes como Rama ou Arjuna teñen o nariz longo e inclinado cara a abaixo, e os ollos estreitos, igualmente inclinados cara a abaixo, o que os identifica con personaxes nobres."}
{"id": 1039891, "term": "Monicreque", "prompt": "Como se define \"monicreque\"?", "output": "Boneco ou figura articulada de madeira, pasta ou cartón, adecuadamente vestida, que se move polo escenario manipulada polo monicrequeiro de forma que pareza ter vida propia. Ao longo da historia, o monicreque foi de tamaño inferior ao natural, aínda que a partir dos anos sesenta puxéronse de moda as montaxes con bonecos de grandes dimensións. Segundo a forma de manipulación, fálase de monicreque de cordas, monicreque de luva, monicreque de sombras ou monicreque de varas.\n\nNota de alcance: Non en todas as épocas poderíase considerar ao monicreque como xoguete, tratábase dun espectáculo que, polo menos durante os séculos XVI e XVII, non estaba destinado exclusivamente a un público infantil. Ademais, estes bonecos non foron, polo menos durante un tempo, manipulados por nenos, polo que, nesta época non se pode conceptuar como tal."}
{"id": 1185266, "term": "Kathputli", "prompt": "Como se define \"kathputli\"?", "output": "Monicreque do Rajasthan (India) que representa unha figura masculina. As súas orixes sitúanse no trono do rei Vikramaditya, o Simhasan Battisi, no que se tallan trinta e dúas figuras en relevo decoradas con flores de lis e puntos entre os pétalos. Este tipo de decoración é a que se utiliza actualmente no corpo das marionetas, único feito en relevo. Outro tipo de corpos, máis común en Zanzíbar, presentan caixas lisas decoradas con motivos dispostos en forma de \"V\" na súa parte frontal."}
{"id": 1041122, "term": "Monicreque de cámara negra", "prompt": "Define \"monicreque de cámara negra\".", "output": "Monicreque movido por pequenas pancas e outros artificios que se controlan desde as costas do boneco, o cal é animado desde un fondo de cor negra. O monicrequeiro tamén viste de negro para confundirse co pano de foro e \"desaparecer\" da vista do público. Trátase dunha técnica moderna de montaxe escénica, chamada así porque a escena e os manipuladores enmascáranse de negro. Deste xeito, a súa presenza vólvese invisible ao público que só ve os bonecos que aparecen nun \"corredor de luz\" producido por un xogo de proxectores especiais."}
{"id": 1185210, "term": "Monicreque de cordas", "prompt": "Dime cal é a definición de \"monicreque de cordas\".", "output": "Monicreque que consta de tres partes esenciais: a figura, os fíos e o aparello de mando (cruceta, bastidor ou percha). A figura propiamente dita é un boneco de corpo enteiro, articulado, suspendido por cordas ou fíos e manexado por detrás por unha persoa situada nun nivel superior. Os fíos parten das distintas pezas articuladas do boneco (xeonllos, cintura, mans, ombros e cabeza fundamentalmente) e rematan nunha percha que é sostida polo manipulador para provocar, tirando dos diferentes fíos, os distintos movementos do monicreque. A percha consta de varios listóns de madeira dispostos en forma de cruz sobre un central, que levan suxeitos os distintos fíos en cada un dos seus extremos. Para mover un só boneco son necesarias as dúas mans, debido á complexidade da armazón de fíos, que pode chegar incluso a máis de 30, o habitual é un mínimo de nove (dous para a cabeza, un para cada ombreiro, brazo e xeonllo e un para as costas baixas). O material que máis se emprega é a madeira, aínda que tamén se realizan con pasta de papel, ou con técnica mixta. Aínda que pode alcanzar un gran tamaño, sempre é inferior ao natural, en principio adoitan medir entre 35 cm e 80 cm\n\nNota de alcance: Para os monicreques de cordas o manipulador manexa os bonecos desde arriba, por detrás do pano de fondo, mentres que unha bambolina oculta as súas mans e rostro da vista do público. Para dominar o movemento dos monicreques é necesario subir a unha plataforma elevada chamada ponte. Polo xeral, as dimensións deste teatro son maiores que para os monicreques de luva, e o espazo desde onde se accionan os bonecos convértese nun verdadeiro escenario en miniatura. Os monicreques de cordas son os máis utilizados nos espectáculos circenses."}
{"id": 1041121, "term": "Fantoche", "prompt": "Cal é a definición de \"fantoche\"?", "output": "Monicreque de cordas ou boneco que representa un home ou un animal e que, a diferenza dos monicreques convencionais, posúe pernas que parecen apoiarse no chan do escenario."}
{"id": 1041094, "term": "Monicreque de luva", "prompt": "Define \"monicreque de luva\".", "output": "Monicreque composto por unha especie de luva provisto de tres dedos, sendo o central sostén da cabeza do boneco e os dous restantes das mans. A cabeza e as mans do boneco están, normalmente, feitas de pasta, cartón pedra, madeira, etc. Polo xeral, pola abertura do escenario só asoma a parte superior do boneco aínda que, nalgúns casos, pode ir provisto de pernas e pés que colgan fóra da tinglado."}
{"id": 1185227, "term": "Monicreque de dedal", "prompt": "Que quere dicir \"monicreque de dedal\"?", "output": "Variante de monicreque de luva composto por cinco pequenas cabezas, a modo de dedais, para os cinco dedos da man."}
{"id": 1185228, "term": "Monicreque sobre man", "prompt": "Explica que significa \"monicreque sobre man\".", "output": "Variante de monicreque de luva no que se utilizan unicamente dous dedos da man, que se converten nas pernas do boneco, o que lle dá todas as posibilidades de movemento e posicións de pernas e pés. Manéxase desde arriba, dobrando a boneca en ángulo recto e apoiándose nunha superficie horizontal."}
{"id": 1041096, "term": "Monicreque de varelas", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"monicreque de varelas\"?", "output": "Monicreque composto por unha barra central como armazón do corpo, que se sostén sobre unha peaña, e por dous brazos, a cuxos extremos van suxeitas dúas varas de metal ou de madeira. A manipulación dos monicreques de vara adoita ser combinada, con luva para o movemento da boca e varas para o movemento das mans. Existen dous grandes grupos que se diferencian esencialmente pola situación das varas que gobernan o movemento, ben estean colocadas do boneco cara a arriba ou do boneco cara a abaixo.\n\nNota de alcance: Pode ser manexado por unha ou dúas persoas, sobre todo cando se trata de monicreques de grandes dimensións, unha suxeitando a parte do corpo e movendo con ela a cabeza, e a outra controlando coas variñas o movemento dos brazos."}
{"id": 1185307, "term": "Marote", "prompt": "Explica o significado de \"marote\".", "output": "Monicreque de vara manexado desde abaixo. O marote cálzase sostendo o pau que soporta a cabeza do monicreque coa man esquerda do minicrequeiro, permitindo mover a cabeza do boneco en rotación. O brazo dereito introdúcese na manga do traxe, sacando a man polo puño coma se fose a man do propio boneco."}
{"id": 1185328, "term": "Puppi", "prompt": "Explica que significa \"puppi\".", "output": "Un dos máximos exemplos de monicreque de varas manexado desde arriba. Os \"puppis\" sicilianos teñen só unha ou dúas varas coas que os despraza polo escenario, sendo os seus movementos moi esquemáticos e bastos. Segundo sexa a súa procedencia de Catania ou de Palermo presentan pequenas modificacións técnicas que os distinguen."}
{"id": 1041124, "term": "Monicreque plano", "prompt": "Explica o significado de \"monicreque plano\".", "output": "Silueta pintada e recortada que representa un personaxe. Móvese mediante unha variña fixa que se manexa desde abaixo. Os seus movementos son moi sinxelos e utilízanse sobre todo nos países do norte de Europa para contarlles contos e lendas aos nenos.\n\nNota de alcance: Diferénciase do monicreque de silueta en que este está pensado para producir sombras, que é o que ve o público, mentres que o monicreque plano móstrase tal cal aos espectadores."}
{"id": 1185272, "term": "Wayang Golek", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"wayang golek\"?", "output": "Un dos monicreques planos de sombras máis característico de Xava e Bali. Estes monicreques están compostos por figuras tridimensionais fixadas a varas ou paus. O rostro represéntase sempre de perfil e o corpo, case sempre, de medio perfil. Os pés están montados sobre unha vara de marfil e as articulacións móvense mediante delgadas varas. Xeralmente, están realizadas en coiro recortado e cuñado.\n\nNota de alcance: \"Wayang\" é un termo xenérico que denota o teatro tradicional de Indonesia. O primeiro rexistro dunha representación \"wayang\" é dunha inscrición datada no ano 930 d. C., que di \"se Galigi mawayang\", ou \"Sir Galigi interpretou wayang\". Galigi foi un intérprete ambulante que interpretou unha historia acerca do heroe Bima do Mahabharata. O hinduísmo chegou a Indonesia a través da India, e foi adoptado lentamente como o sistema local de crenzas. Cando empezou a estenderse o Islam en Indonesia, mostrar a Deus en forma humana foi prohibido, polo que o estilo imperante de pintura e de teatro de sombras foi prohibido. Como alternativa, os líderes relixiosos converteron o \"wayang golek\" en \"wayang purwa\" feito de coiro, e amosaron soamente as sombras en lugar das mesmas figuras que foron prohibidas, o que significou o nacemento do \"wayang kulit\"."}
{"id": 1185306, "term": "Titirimundi", "prompt": "Como se define \"titirimundi\"?", "output": "Especie de caixón ou retablo onde, durante o século XVI, representábanse escenas exóticas ou da historia sagrada, utilizando bonecos articulados movidos por un resorte mecánico. Trátase dun italianismo, tamén coñecido en España como \"mondinovi\", mundinuevo, mundonuevo, \"totilimundi\", etc.\n\nNota de alcance: O termo \"tirimundi\" parece ser unha fusión de monicreque e da expresión italiana \"tutti li mondi\"."}
{"id": 1001817, "term": "Tremoia", "prompt": "Que significa \"tremoia\"?", "output": "Maquinaria escénica para figurar transformacións máxicas, cambios de escenografía ou para realizar certos desprazamentos dos actores, adoita aludir ao que o teatro ten de trampa ou artificio. Existen varias clases de tremoias: xiratorias, de elevación vertical, de voo horizontal e de voo diagonal."}
{"id": 1193719, "term": "Araceli", "prompt": "Dime cal é a definición de \"araceli\".", "output": "Pano que, no antigo teatro romano, se colocaba diante do proscenio para deixar a escena oculta ao público mentres non había nela ningunha actuación.\n\nNota de alcance: A idea de pintar lenzos para utilizalos como decoración atribúeselle ao rei Átalo, máis tarde o seu uso trasladouse a un escenario. En orixe, parece que o pano era unicamente unha cortina que se corría ou descorría segundo a ocasión, do mesmo xeito que facían os mimos durante as súas representacións ambulantes. O sistema foise perfeccionando e o panoa suxeitábase mediante cordas a postes de madeira cravados no chan diante do proscenio, tal como se testemuña nas escavacións de teatros de pedra, nos que se documentan pozos escavados para colocar os postes que servían para alzar ou baixar o pano. Ao contrario do que sucede no teatro actual, o pano baixaba ao comezo da representación (\"aulaea presuntur\") e subía ao finalizar a función (\"aulaea tolluntur\"). A función do pano no teatro é sinalar o comezo e o final da obra representada, no teatro latino non se documentou que a cortinabaixase nos entreactos, como ocorre na actualidade. Ademais, o pano foi un importante elemento ornamental do edificio escénico, normalmente ía decorada con fermosos debuxos e cores, reproducindo ás veces escenas como se fosen tapices que se exhibían cando o pano subía antes ou despois de cada función. Ademais desa función ornamental, o pano tiña un carácter propagandístico das xestas romanas, onde se reproducían escenas de batallas vitoriosas que se mostraban ao pobo asistente ao espectáculo."}
{"id": 1185203, "term": "Bofetón", "prompt": "Como se define \"bofetón\"?", "output": "Mecanismo consistente nun bastidor que xira sobre un eixe vertical no seu centro, enriba dunha plataforma chamada devanadeira, ao xeito do torno nos conventos. A súa función é a de facer aparecer ou desaparecer subitamente un actor ou ambas as cousas á vez.\n\nNota de alcance: Este mecanismo estaba en uso nun dos ocos do escenario dos currais de comedias."}
{"id": 1193665, "term": "Devanadeira", "prompt": "Como se define \"devanadeira\"?", "output": "No teatro, dispositivo que fai virar un bofetón. A devanadeira tamén se utiliza como instrumento sobre o que se move un bastidor de teatro pintado polos dous lados para facer mutacións rápidas nos teatros."}
{"id": 1193795, "term": "Crada", "prompt": "Dime cal é a definición de \"crada\".", "output": "Máquina ou tremoia que, nos antigos teatros como os currais de comedias, servía para figurar gloria e ascensións."}
{"id": 1185264, "term": "Deus ex máchina", "prompt": "Dame a definición de \"deus ex máchina\".", "output": "Grúa que se usaba nos teatros gregos para simular o voo dun personaxe. O personaxe, un deus, aparecía no curso dunha representación teatral, polo xeral descendendo das alturas do escenario mediante a intervención dun artificio.\n\nNota de alcance: O \"Deus ex machina\" (\"o deus que sae da máquina\") resolvía, coa súa intervención, unha situación conflitiva que os humanos eran incapaces de solucionar por si mesmos. Tempo despois, a súa función pasou a ser cuberta pola \"anagnórise\" ou recoñecemento, polo arrepentimento (no teatro relixioso medieval) e, en época máis recente, por distintos recursos de dramatización e concepto. Na súa dimensión orixinal, o \"Deus ex machina\" foi recuperado polo ballet e o melodrama dos séculos XVII e XVIII. Nos currais de comedias o artiluxio utilizado para verificar a aparición do \"Deus ex machina\" denominábase \"crada\"."}
{"id": 1193802, "term": "Ekkyklema", "prompt": "Cal é o sentido de \"ekkyklema\"?", "output": "No antigo teatro grego, tremoia ou maquinaria de efectos escénicos que pode considerarse como o antecedente dos decorados móbiles que se desenvolveron posteriormente e que revela unha suposta escena de interior. Desde o punto de vista formal, trátase dun pequeno escenario ou plataforma baixa con rodas, ás veces xiratoria, e que, no seu caso, era desprazable desde as portas da decoración da casa ou o pazo ao exterior. Así, sería en realidade un elemento que rompe a distinción entre un acontecemento ocorrido dentro e fóra. O \"ekkyklema\" sae pola porta central e mostra escenas que ocorren dentro da \"skené\", sobre a plataforma despregábase un cadro que representaba o resultado dunha acción que sucedera no interior e, polo tanto, non fora presenciada polo público.\n\nNota de alcance: O \"ekkyklema\" utilizábase no teatro grego porque non estaba permitido mostrar escenas de asasinatos no escenario. A plataforma era utilizada para mostrar un flash das consecuencias de tal acción, ou o que pasara despois da batalla. Usábase polo xeral nas traxedias para sacar do escenario os cadáveres, tal como o corpo moribundo de Hilito na escena final da obra de Eurípides Hilito coroado. Como reflicte Margot Berthold, o \"ekkyklema\" \"saca á luz a todas aquelas figuras sombrías -o asasinato da nai, dos irmáns, dos fillos- que actuaran detrás da escena\", e revela \"o sangue, o horror e a desesperación dun mundo desgarrado\"."}
{"id": 1185206, "term": "Zapón", "prompt": "Dime cal é a definición de \"zapón\".", "output": "Ascensor que permite a subida a escena desde o foso de actores ou decorados. Para iso utilízanse trampas ou trapelas que se abren ao retirar certas táboas do piso. Os escenarios á italiana contaron, tradicionalmente, con varios zapóns para distintos efectos, polo xeral un grande central e varios pequenos nas esquinas.\n\nNota de alcance: Os zapóns foron utilizados desde a Antigüidade grecolatina como símbolo da baixada aos infernos. A historia da maquinaria teatral dotounos de mecanismos que permitían unha aparición súbita dun personaxe, un desprazamento lento, camuflar a abertura deixada no taboado, etc. O teatro inglés do século XIX foi especialmente rico no deseño de dispositivos que sofisticaban enormemente o uso dos zapóns."}
{"id": 1185209, "term": "Gloria", "prompt": "Cal é a acepción de \"gloria\"?", "output": "Tremoia ou máquina de voo, en forma de rosa, que serve para baixar e subir personaxes do tear á escena e viceversa. A gloria ten un mecanismo similar ao dun paraugas. Esta máquina, tamén chamada améndoa, podíase utilizar para que os personaxes cruzasen o escenario, coma se estivesen voando.\n\nNota de alcance: Recibe este nome porque con esta tremoia figurábanse, nos actos sacramentais, glorias e ascensións."}
{"id": 1185265, "term": "Mangrana", "prompt": "Que significa \"mangrana\"?", "output": "Mecanismo aéreo que ten a súa orixe no teatro medieval, aínda que a fisionomía característica de nube que se abre non se incorpora ata o ano 1600. A mangrana está formada por dúas repisas octogonais, que se unen entre si por catro barras de ferro e oito gallos abisagrados."}
{"id": 1193803, "term": "Períktos", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"períktos\"?", "output": "Dispositivo ou bastidor xiratorio en forma de prisma atravesado por un eixe, con diferentes imaxes en cada cara. No antigo teatro grego, especie de bastidor xiratorio, ou prisma triangular atravesado por un eixe, que cumprían a función de decorado, indicando o cambio de escena á vez que axudaban a proxectar o son desde o escenario ao auditorio. En cada unha das súas tres caras mostraba pinturas correspondentes aos tres xéneros teatrais da época: a traxedia (pazos, edificios públicos ou templos), a comedia (vivendas particulares, mesóns ou vías públicas) ou a sátira (bosques, camiños ou cavernas)."}
{"id": 1185202, "term": "Pescante", "prompt": "Con que significado se emprega \"pescante\"?", "output": "No teatro, tremoia en forma de grúa ou de torno que, na súa forma máis simple, servía para o movemento de ascenso e descenso vertical de persoas e de obxectos en escenas milagrosas e de maxia. Este movemento discorría entre o corredor alto e o taboado ou viceversa. O pescante estaba constituído por un madeiro que se deslizaba, mediante corda, poleas, torno e contrapeso, por unha rañura ou canle doutro groso madeiro que, á súa vez, servía de pé dereito. Na parte superior do madeiro, que se deslizaba, colocábase unha peaña onde se situaba a figura. A peaña cubríase con frecuencia na súa parte dianteira por unha nube de cartón."}
{"id": 1007141, "term": "Tutú", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"tutú\"?", "output": "Saia curta, con moito voo de tule, con varias capas de tarlatana ou de rede para crear un efecto ríxido. É utilizada nos traxes das bailarinas do ballet clásico.\n\nNota de alcance: O tutú inspirou algúns tipos de traxes de festa, como os utilizados durante os anos cincuenta."}
{"id": 1185329, "term": "Ferramentas", "prompt": "Define \"ferramentas\".", "output": "No teatro, conxunto de obxectos que se necesitan na posta en escena, á parte do decorado, mobles e vestiario. As ferramentas comprenden as cousas máis variadass, desde un xornal ata unha motocicleta. Cando un obxecto ou o uso que del se fai é esencial para o desenvolvemento da acción, fálase de ferramentas enfáticas. Normalmente, distínguese entre ferramentas de escena e ferramentas do personaxe."}
{"id": 1185331, "term": "Ferramentas de escena", "prompt": "Cal é a definición de \"ferramentas de escena\"?", "output": "No teatro, conxunto de obxectos que están permanentemente no escenario como complemento da escenografía, tales como un teléfono, unha papeleira, un reloxo de parede, os bancos dun xardín, un cadro, etc."}
{"id": 1185332, "term": "Ferramentas de personaxe", "prompt": "Cal é a definición de \"ferramentas de personaxe\"?", "output": "Ferramentas compostas por aqueles obxectos que, nun escenario, son manexados polos actores e actrices, tales como unha carta, unhas chaves, unha espada, un abano, etc."}
{"id": 1185330, "term": "Ferramentas enfáticas", "prompt": "Define \"ferramentas enfáticas\".", "output": "Conxunto de obxectos imprescindibles para a posta en escena. Por exemplo, unha cunca de café envelenado que deberá provocar a morte de determinado personaxe."}
{"id": 1193615, "term": "Vagón", "prompt": "Explica o significado de \"vagón\".", "output": "Plataforma sobre rodas, xeralmente de madeira, sobre a que se constrúe unha escena ou parte dela para acelerar os cambios de escenografía. Tamén se coñece co termo carra."}
{"id": 1193620, "term": "Varal", "prompt": "Con que significado se emprega \"varal\"?", "output": "Tubo colocado de xeito vertical nos laterais do escenario, ao que se lle fixan instrumentos de iluminación por medio de brazos laterais. En ocasións, a base aparafúsase ao escenario e a parte superior fíxase por medio dun tiro puntual. Polo xeral, adoitan ser portátiles."}
{"id": 1006496, "term": "Zapatillas de ballet", "prompt": "Que quere dicir \"zapatillas de ballet\"?", "output": "Zapatillas de ballet clásico de satén, usadas cando os bailaríns bailan de puntas. Teñen unha punteira sólida e reforzada que soporta o pé da bailarina cando se balancea sobre a punta do dedo do pé.\n\nNota de alcance: Os zapatos de ballet clásico de Marie Taglioni, a primeira bailarina principal que bailou de puntas, non estaban taponados, senón recheos con algodón. Máis tarde (aproximadamente sobre 1862) as puntas das zapatillas de ballet fixéronse máis ríxidas mediante o uso de cola e zurcidos para darlle o apoio adicional ao bailarín. Hoxe as puntas das zapatillas están reforzadas cunha caixa construída de varias capas de cola forte no medio das capas de material."}
{"id": 1193841, "term": "Zona", "prompt": "Explica que significa \"zona\".", "output": "Cinto que cinguía pola cintura a túnica dos personaxes da traxedia clásica.\n\nNota de alcance: Na traxedia romana utilízase para cinguir a túnica talar, pero na comedia latina atópase un uso máis interesante, pois, do mesmo xeito que na vida real, no cinto ía pendurada unha bolsa co diñeiro que a miúdo soluciona o argumento dramático."}
{"id": 1193768, "term": "Obxectos asociados ao circo", "prompt": "Con que significado se emprega \"obxectos asociados ao circo\"?", "output": "Conxunto de obxectos asociados a un espectáculo desenvolvido no interior dun recinto cuberto por unha carpa, con bancadas para os espectadores, cunha ou varias pistas dedicadas á actuación de malabaristas, pallasos, equilibristas, animais amestrados, etc.\n\nNota de alcance: Na época romana xorde un novo concepto de espectáculo de masas, e é neste momento no que se lle dá nome de circo aos lugares onde se realizan carreiras de carros. Existe documentación histórica suficiente para afirmar que as habilidades do home, relacionadas coa ximnasia, o equilibrismo ou o contorsionismo acompañaron a todas as civilizacións desde a Antigüidade. Durante a Idade Media, o mundo da farándula percorre aldeas e cidades con representacións nas que figuran xograres, animais, bufóns e malabaristas. Estas agrupacións darán orixe durante o Renacemento a compañías que serán o antecedente do circo actual. A pesar destas referencias históricas, a creación do concepto do circo moderno non xorde ata o século XVIII. Trátase dunha creación específica da nosa civilización, realizada a partir da unión dunha serie de prácticas baseadas en exercicios ximnásticos e ecuestres, que se articulan nun espectáculo que posteriormente se denominará circo. Ata a metade do século XIX, o circo foi o lugar onde se realizaba o espectáculo que se denominaba \"volatíns e exercicios ximnásticos\". Ademais, nos seus inicios non foi un espectáculo popular, senón que estaba destinado a unha elite urbana, aristocrática e burguesa, convertido así nun símbolo social."}
{"id": 1039867, "term": "Aneis", "prompt": "Cal é a acepción de \"aneis\"?", "output": "Aparellos ximnásticos, tamén chamados aneis aéreos, compostos por dous círculos de metal de arredor de 17 a 25 cm de diámetro, fixados nos seus extremos a dúas cordas ou cadeas. As cordas están suxeitas ao teito ou a marcos portátiles para que se balanceen libremente, o que permite desenvolver diferentes exercicios e demostracións de carácter ximnástico ou acrobático."}
{"id": 1194184, "term": "Animal de xoguete", "prompt": "Dame a definición de \"animal de xoguete\".", "output": "Xoguete de imitación que representa a escala unha figura de animal. Fabrícase en formas diversas e en distintos tipos de material; madeira, pel, cartón, folla de lata, plástico, etc. Nos dous últimos, sobre todo o da folla de lata, polo xeral é representado como animal de circo, dotado dos máis diversos mecanismos para permitir o movemento: de corda, arrastre, pilas, etc.\n\nNota de alcance: Xa desde as orixes do circo, os animais son unha constante dos espectáculos: feras amestradas ou animais domésticos que realizan accións extraordinarias son o máis habitual. Entre os animais que se exhiben no circo, e polo tanto os que aparecen representados en forma de bonecos, é necesario distinguir dúas categorías: os animais amestrados e os animais domados. Entre estes últimos atópanse as chamadas feras. Os domadores (v. Domador de xoguete) apareceron nos inicios do século XIX, e sempre van acompañados por unha serie de obxectos que compoñen a súa iconografía: a fusta, o látego de domador, o revólver cargado e a cadeira..., ademais dun traxe similar ao de gala militar. A partir dos anos 1980, foron crecendo as críticas que falan, segundo certas versións, sobre a utilización de animais sometidos a longas viaxes en malas condicións, apartados do seu hábitat natural e en ocasións maltratados. Este feito modificou o concepto de circo, que aos poucos derivou nun espectáculo con maior protagonismo dos exercicios ximnásticos, o son, a luz, a música, as maquillaxes e os vestiarios sorprendentes. O paradigma deste tipo de circo é o Circo do Sol."}
{"id": 1172920, "term": "Elefante de xoguete", "prompt": "Que quere dicir \"elefante de xoguete\"?", "output": "Boneco que representa a este mamífero en miniatura. Os de circo, ademais de seren os máis representados durante épocas, destacan por se adornaren con roupas e abelorios típicos e rechamantes deste tipo de espectáculos, cubrindo o lombo e, ás veces, mesmo a cabeza e a trompa. Os fabricados en folla de lata adoitan ter as pernas articuladas. Algúns contan con mecanismos de corda ou van sobre plataforma con rodas. As Casas de Feras, que se crearon nas capitais europeas no século XVIII, foron outro dos puntos de referencia a través dos cales este tipo de seres se introducen, aos poucos, no bestiario infantil e con iso nos seus xogos.\n\nNota de alcance: O elefante foi protagonista dos máis espectaculares números de circo. O primeiro elefante célebre foi Baba, presentado por Laurent Franconi en 1812. O animal abría botellas ou atrapaba coa súa trompa mazás que lle eran lanzadas ao voo, mentres lle daba voltas á manivela do órgano de Barbarie. A primeira vez que realmente estes animais executaron números circenses foi no ano 1854, no Circo de Inverno, onde subindo as patas dianteiras dun sobre o lombo do outro, ían formando a figura dunha pirámide."}
{"id": 1194221, "term": "León de xoguete", "prompt": "Que significa \"león de xoguete\"?", "output": "Boneco que representa a figura dun león en miniatura. A fabricación realízase en diferentes tipos de materiais como a madeira, folla de lata e, sobre todo, o plástico. A súa representación desenvólvese ao redor de escenarios especiais, fundamentalmente o do circo.\n\nNota de alcance: Os primeiros leóns adestrados non fixeron a súa aparición nun espectáculo circense ata 1831, data na que Henri Martin interpreta, no Circo Olympique, en París, a pantomima titulada \"les Lions de Mysore\", onde se recostaba sobre a leoa Charlotte. A comezos do século XX, Jack Bonavita reuniu, por primeira vez, vinte e sete leóns na mesma gaiola. A representación de animais é unha constante desde os inicios do circo moderno: feras amestradas ou animais domésticos que realizan accións extraordinarias son o máis habitual. En principio foron reproducións en madeira, máis tarde comeza a fabricación de bonecos de folla de lata cuxa data de aparición en Europa, fundamentalmente en Alemaña, pódese situar ao redor do ano 1870, e en España, a comezos do século XX. A substitución do chumbo e da folla de lata polo plástico produciuse na década de 1950. A partir da Exposición de Plásticos, celebrada en Madrid en 1952, prodúcese a xeneralización do seu uso, primeiro a goma ata 1955 e posteriormente o polietileno. A idade de ouro da produción de personaxes de plástico son os anos 1960. As figuras de circo fabricadas en plástico foron realizadas pola marca JECSA. O extenso repertorio de personaxes incluía domadores, equilibristas, pallasos, feras e todo tipo de accesorios."}
{"id": 1194223, "term": "León mariño de xoguete", "prompt": "Cal é o sentido de \"león mariño de xoguete\"?", "output": "Boneco que representa a figura dun león mariño en miniatura. A fabricación realízase en diferentes tipos de materiais como a madeira, folla de lata e, sobre todo, o plástico. A súa representación desenvólvese ao redor de escenarios especiais, fundamentalmente o do circo.\n\nNota de alcance: Os leóns mariños adestrados, anunciados por erro, sobre carteis e programas, coma se fosen focas, aparecen no circo por primeira vez a finais do século XIX. Nos anos 1865, os espectadores ingleses puideron aplaudir un dos primeiros leóns mariños adestrados no Cresmorne Garden. En 1886, na \"ménagerie\" do Soudan, Giovanni Bocciarely presentaba o seu número chamado \"Bello, Bellone e Bamboula\", con tres leóns mariños que tocaban instrumentos musicais mentres realizaban exercicios de equilibrismo e acrobacia. O domador máis prestixioso da época, despois da Segunda Guerra Mundial, foi Armand Guerre."}
{"id": 1172917, "term": "Mono de xoguete", "prompt": "Explica que significa \"mono de xoguete\".", "output": "Boneco que representa a figura dun simio. As pezas máis antigas foron fabricadas en folla de lata, utilizando a técnica da litografía para vestilos con roupas e cores característicos dos espectáculos circenses. O mono, vestido cun chaleco bordado e tocado cun fez, levaba a cabo, grazas a enxeñosos mecanismos como a corda nos primeiros xoguetes, divertidas proezas: trepar por unha corda rematada con argolas, tocar un instrumento musical, montar en triciclo ou facer piruetas.\n\nNota de alcance: No circo, o animal máis correntemente amestrado é o mono e dentro destes os amestradores interesáronse fundamentalmente polos mandrís, macacos, papións e micos, máis recentemente polos chimpancés, e só de maneira excepcional polos orangutáns, debido ao agre do seu carácter e actitude irregular. De calquera xeito, o mono, xunto ao can, pode ser citado como o animal máis dúctil de todos. Coñecemos cans e monos trapecistas, acróbatas e ciclistas, e ata saltadores. O amestramento do mono baséase, nunha gran parte, en caricaturizar os xestos e o comportamento diario dos seres humanos, aínda que no espectáculo circense existan monos equilibristas e ata experimentados en números de barras fixas ou de percha. O primeiro mono célebre do circo foi o coñecido como Xeneral Jackoo, no circo de Astley."}
{"id": 1172918, "term": "Oca de xoguete", "prompt": "Cal é o sentido de \"oca de xoguete\"?", "output": "Boneco que representa unha figura animal relacionada coas faenas agrícolas moi representada en España, sobre todo, durante os anos anteriores á Guerra Civil. Estes xoguetes poden ser articulados, permitindo a mobilidade dalgunha das súas extremidades mediante diversos mecanismos: como a corda, o arrastre, etc.\n\nNota de alcance: En xeral, os animais, que exercen grande atracción sobre o mundo infantil, poden distribuírse en tres grupos diferentes de xoguetes. Por unha banda, os animais exóticos de circo, monos, elefantes, osos. Por outro, os animais máis próximos, propios da vida diaria, na casa (cans, gatos, etc.), nas faenas agrícolas (mulas, ocas, vacas, etc.) e no campo (ras, xoaniñas, etc.). Finalmente, o grupo dos animais aos que se lles dotou de características humanas, como a facultade de falar, o de portaren roupa, ou polas súas simples actitudes, etc. En xeral, os animais da granxa figuran entre os que máis inspiraron os xogueteiros. Durante séculos foron os compañeiros dos nenos e ilustran o dominio do ser humano sobre o mundo animal. Por outra banda, a oca xunto con outras especies de aves, foi representada non só como animal relacionado con faenas agrícolas senón tamén como un dos máis habituais dentro do espectáculo circense."}
{"id": 1172923, "term": "Oso de xoguete", "prompt": "Que quere dicir \"oso de xoguete\"?", "output": "Boneco que representa un animal plantígrado, un dos máis representados ao longo da historia do xoguete. Aínda que os máis característicos son os de peluche ou felpa, hainos de moi diversos materiais como a tea, a goma ou a folla de lata, neste último caso xeralmente representado como animal de circo.\n\nNota de alcance: Os animais salvaxes ocuparon un lugar importante no atractivo que os espectadores tiveron sempre polo circo. Osos, tigres, hienas, leóns, pumas e panteras desfilan polas pistas de circo en infinitos números de doma, que poden ser de dúas clases: de ferocidade e de mansedume. As Casas de Feras, que se crearon nas capitais europeas no século XVIII, foron outro dos puntos de referencia a través dos cales se introducen, e aos poucos, este tipo de seres se introducen no bestiario infantil e, con iso, no mundo do xoguete."}
{"id": 1172919, "term": "Can de xoguete", "prompt": "Explica que significa \"can de xoguete\".", "output": "Xoguete de imitación que reproduce a escala a un mamífero doméstico da familia dos cánidos. Fabrícase en todo tipo de material, peluche, madeira, plástico, goma ou folla de lata. Neste último caso xeralmente representado como animal de circo, e cos máis diversos mecanismos para permitir o movemento: de corda, arrastre, de pilas, etc.\n\nNota de alcance: O can, xunto ao mono, pode ser citado como o animal máis dúctil de todos. Coñécense cans e monos trapecistas, acróbatas e ciclistas, e ata saltadores. Desde mediados do século XIX, os números de cans foron numerosos nas pistas de circo, representándoo baixo a tenda de circo disfrazado, ataviado con roupas que resultan graciosas, mesmo enfundado en elásticas de futbolista, representando parodias de encontros de fútbol. Outras veces aparece vestido de comediante ou de músico, e é case sempre o protagonista dun dos números máis aplaudidos que se brindan baixo o toldo. A primeira metade do século XX, foi a era das pantomimas caninas con Jean Clermont, Arthur von Lipinski (1870-1928) ou Léonard Gautier (1864-1956). A título individual, certos cans fixéronse un nome no mundo do circo, tales como Munito, o can calculador presentado por Signor Castelli a comezos do século XIX; ou un can máis tarde, René I, o can ciclista, convértese nunha auténtica vedette no circo Ancilotti-Plège."}
{"id": 1194222, "term": "Tigre de xoguete", "prompt": "Que quere dicir \"tigre de xoguete\"?", "output": "Boneco que representa a figura dun tigre en miniatura. A fabricación realízase en diferentes tipos de materiais como a madeira, folla de lata e, sobre todo, o plástico. A súa representación desenvólvese ao redor de escenarios especiais, fundamentalmente o do circo.\n\nNota de alcance: Os tigres fan a súa aparición no circo no século XIX. En 1832, no Anfiteatro de Astley, Andrew Ducrow exhibe unha tigresa e un león da \"menagerie\" de Atkins. Durante os últimos anos do século XIX e comezos do XX, preséntanse números de grupos mixtos de feras, con tigres e leóns fundamentalmente. A partir de 1943, Gilbert Houcke, que adoptara o personaxe de Tarzán, crea un novo estilo de presentación inspirado na arte da doma en liberdade. A representación de animais é unha constante desde os inicios do circo moderno: feras amestradas ou animais domésticos que realizan accións extraordinarias son o máis habitual. En principio foron reproducións en madeira, máis tarde comeza a fabricación de bonecos de folla de lata cuxa data de aparición en Europa, fundamentalmente en Alemaña, pódese situar ao redor do ano 1870, e en España, a comezos do século XX. A substitución do chumbo e a folla de lata polo plástico produciuse na década de 1950. A partir da \"Exposición de Plásticos\", celebrada en Madrid en 1952, prodúcese a xeneralización do seu uso, primeiro a goma ata 1955 e posteriormente o polietileno. A idade de ouro da produción de personaxes de plástico son os anos 1960. As figuras de circo fabricadas en plástico foron realizadas pola marca JECSA. O extenso repertorio de personaxes incluía domadores, equilibristas, pallasos, feras e todo tipo de accesorios."}
{"id": 1194694, "term": "Aros chineses", "prompt": "Define \"aros chineses\".", "output": "Pezas de ferro ou doutra materia ríxida, en forma de circunferencia, que se entrelazan ou soltan a vontade dentro dos números de prestidixitación circenses.\n\nNota de alcance: Os aros chineses foron popularizados no ano 1837, en Dublín, polo mago Jean Talon, coñecido como Philippe."}
{"id": 1194007, "term": "Balancín", "prompt": "Cal é o sentido de \"balancín\"?", "output": "No circo, pau longo ou especie de pértega de madeira ou metal que utilizan os funámbulos ou volatineiros para manterse en equilibrio sobre o cable. As dimensións son variables, poden medir de 5 a 9 m, e pesar de 10 a 25 kg.\n\nNota de alcance: Os volatineiros son aqueles artistas experimentados no volteo polo aire, sobre corda ou arame, e que practican exercicios semellantes."}
{"id": 1194013, "term": "Balanza", "prompt": "Como se define \"balanza\"?", "output": "Gran prancha, acolchada nos seus dous extremos, que se fai pivotar sobre un soporte. É utilizada polos saltadores como catapulta nos números de elevación circenses. A prancha adoita estar colocada en equilibrio sobre un soporte. O saltador colócase sobre o bordo da balanza tocando o chan. O seu compañeiro empoléirase sobre o pedestal, saltando sobre a parte alta da prancha, catapultando o saltador.\n\nNota de alcance: A creación desta balanza ou báscula acrobática parece datar de finais do século XIX. Certos historiadores atribúen a súa invención a Walpert e Paulan, outros a Fred Lamonte ou a Glinceretti. Schreiber foi un dos primeiros artistas, en 1954, no circo Billy Smart, en ter como compañeiro un elefante. Os Doveiko foron os creadores en 1960, no Circo de Moscova, do salto sobre zancos."}
{"id": 1039868, "term": "Barra fixa", "prompt": "Cal é a acepción de \"barra fixa\"?", "output": "No circo, barra suxeita horizontalmente a unha altura conveniente para realizar determinados exercicios ximnásticos e números de equilibrio.\n\nNota de alcance: As barras fixas ofrecen un amplo abano de posibilidades onde os \"barristas\" (acróbatas circenses que traballan con este instrumento) cumprimentan as súas condicións para desenvolver a elasticidade e axilidade da que fan gala."}
{"id": 1194027, "term": "Bastón do demo", "prompt": "Dame a definición de \"bastón do demo\".", "output": "Pau de madeira, xeralmente de forma cónica, cun rebaixe no centro e con gomas nas puntas para amortecer as caídas. O bastón adoita ter un peso de contorna aos 230 gr, unha lonxitude de 66 cm a 80 cm, 3 cm de diámetro nos extremos e 2 cm no centro. Ten unhas marcas de distinta cor que indican o centro e os extremos, coa idea de poder controlar mellor onde se golpea durante as piruetas.\n\nNota de alcance: O bastón do demo, tamén coñecido como \"golo\", utilízase en xogos malabares circenses que consisten en soster un bastón no aire mediante outros dous paus, que son portados polo malabarista, un en cada man. Os artistas Medua e Mooty Samme fixeron popular esta especialidade acrobática a comezos do século XIX."}
{"id": 1194016, "term": "Batuda", "prompt": "Como se define \"batuda\"?", "output": "Gran prancha de madeira con forma de trampolín, provista de dous cabaletes que actúa como bésta. Un dos seus extremos apóiase sobre unha barra elástica, formando un ángulo brusco de 45º. A armazón pode adquirir unha altura de dous a tres metros. No circo, a batuda, chamada noutro tempo gran trampolín, utilízase para lograr saltos de considerable lonxitude e altura."}
{"id": 1194719, "term": "Bicicleta de acróbata", "prompt": "Dime cal é a definición de \"bicicleta de acróbata\".", "output": "Vehículo de dúas rodas que se impulsa coas pernas mediante un mecanismo de pedais. A bicicleta de acróbata, normalmente niquelada, ten un piñón fixo,, coa forquita á dereita, que lle transmite movemento á roda traseira.\n\nNota de alcance: Desde a creación da bicicleta, por Pierre e Ernest Michaux, en marzo de 1861, os acróbatas utilizaron esta nova máquina como montura para presentar os seus exercicios. Destacar os números presentados pola familia Ancillotti, que executaban perigosos equilibrios de cabeza, de costas, a tres columnas, etc., ou os de Harry French, Nick Kaufmann ou Dan Canary. A partir dos anos 1880, a bicicleta alcanza unha manexabilidade tal, que se converte nun dos accesorios circenses con maior número de posibilidades. Xa no século XX, comeza a construírse este tipo de vehículos en todas as tallas e dimensións, invéntase o monociclo. A finais do século XX, asístese a unha renovación tanto desde o punto de vista deportivo como artístico, destacando os números de Tsukanov ou Gubanov que traballan sobre monociclos sen piso."}
{"id": 1007106, "term": "Body", "prompt": "Cal é a definición de \"body\"?", "output": "Prenda elástica e axustada ao corpo que cobre o torso, abdome e nádegas cumprindo coa dobre función da blusa ou camiseta e a braga.\n\nNota de alcance: Derivado da indumentaria que utilizaban as bailarinas nos seus ensaios (mallas) e a medio camiño entre a roupa interior e exterior, o body fixo fortuna como prenda de moda durante a década de 1980. Así mesmo, é a peza utilizada polos acróbatas nos números circenses."}
{"id": 1194722, "term": "Bóla de equilibrio", "prompt": "Explica que significa \"bóla de equilibrio\".", "output": "Esfera sobre a que o artista circense se debe desprazar en equilibrio. Polo xeral fabrícase en plástico, aínda que tamén se atopan exemplares de madeira. Adoita ter un diámetro variable, entre 62 cm 120 cm\n\nNota de alcance: Xa en 1880, Fruton Johnson Lee destacaba cos seus números de equilibrio sobre unha grosa bóla."}
{"id": 1006433, "term": "Calza", "prompt": "Cal é o sentido de \"calza\"?", "output": "Prenda de vestir que, segundo os tempos, cubría, cinguíndoos, a coxa e a perna, ou ben de forma folgada, só a coxa ou a maior parte del. No circo, o nome de calza recíbeo o pantalón acolchado que levan os acróbatas e en particular os aramistas e os funámbulos.\n\nNota de alcance: O aramista é un acróbata que practica exercicios en aparellos de cable e noutros artiluxios de altura dos circos. Ás veces, é sinónimo de funámbulo, aínda que este sexa un termo que a xente do circo non utiliza."}
{"id": 1039882, "term": "Cama elástica", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cama elástica\"?", "output": "Lona de fibras trenzadas tensada por resortes a un marco de metal, nas que o peso do corpo que cae é á vez impulsado, logrando facer unha serie de exercicios ximnásticos.\n\nNota de alcance: A cama elástica é utilizada por determinados ximnastas e artistas de circo para realizar distintos exercicios e piruetas. Os saltadores rebotan e realizan saltos simples, mortais, dobres ou exercicios con aros e cordas. Ás veces, logran efectos cómicos, tendo en conta que, segundo o salto, hai momentos nos que o ximnasta parece suspendido no aire, e efectúa un movemento de pernas simulando andar. Xunto coa batuda, é un dos aparellos de uso máis común entre os acróbatas circenses. Os primeiros saltadores que utilizaron este tipo de aparello fan a súa aparición a comezos do século XX. Adolph Wotpert foi o primeiro acróbata que marca o seu selo nesta disciplina en 1903. Poucos anos despois, acróbatas cómicos presentan números que crean escola. Figuras tan representativas do trapecio volante como Walter Patterson, Don Martínez ou as Gaonas convértense en importantes saltadores de cama elástica. Os Torossian, que disputaban un curioso partido de baloncesto sobre cama elástica, foron a revelación do Festival de Monte Carlo en 1995. Bello Nock, un dos mellores pallasos americanos de finais do século XX, imponse no XXII Festival Internacional de Monte Carlo cunha excelente presentación deste aparello."}
{"id": 1194733, "term": "Canga china", "prompt": "Que significa \"canga china\"?", "output": "Instrumento de suplicio con forma de xugo, en que se aprisionan o pescozo e os pulsosdo reo. No circo, os escapistas adoitan utilizar este instrumento nalgúns dos seus números."}
{"id": 1012524, "term": "Caravana", "prompt": "Que quere dicir \"caravana\"?", "output": "Vehículo acondicionado para cociñar e durmir nel, con motor propio ou remolcado por un automóbil. Dentro da caravana, os metros habitables raramente pasan de cinco. Habitualmente, o hábitat da caravana componse de dous corpos diferenciados: nun sitúanse a cociña-despensa e o almacén dos materiais de traballo; e no outro, as camas e a sala de estar.\n\nNota de alcance: O seu uso destaca dentro do mundo circense. Así, nos circos ambulantes, fálase delas como do conxunto de vehículos en que viven e se desprazan dun lugar a outro os artistas. Así como, de cada unha das unidades que compoñen o devandito conxunto."}
{"id": 1040875, "term": "Tenda de circo", "prompt": "Cal é a acepción de \"tenda de circo\"?", "output": "Tenda, pavillón ou cuberta baixo a que se desenvolve o espectáculo do circo. Por extensión, chámaselle tenda de circo (tamén \"chapitó\", corrupción do francés \"chapiteau\") ao establecemento no seu conxunto. A tenda comprende o toldo, a cúpula de circo, os mastros, os postes de perímetro e os ventos. A tenda pode ser redonda, oval, cadrada ou cos extremos circulares. No interior atópase a pista de circo, a banqueta, o control, os palcos ou as bancadas. Á tenda, baixo a súa forma máis simple, cun só mastro central, coñécese co nome de paraugas. Pode chegar a estar sostida por dous, catro, seis, oito mastros, etc. As dimensións varían segundo o número de mastros, que poden estar montados en liña ou en cadrado. A que mellor se adapta ás condicións do espectáculo circense é o modelo alemán ou tenda a catro paus.\n\nNota de alcance: A orixe do \"chapitó\" é aínda impreciso. No século XVIII e comezos do XIX, en Europa, os circasianos (xente do circo) presentaban o seu espectáculo ao aire libre, en picadeiros ou en simples toldos con armaduras de madeira ou metal. Nos Estados Unidos, a chamada en Europa tenda americana, foi utilizada a partir dos anos 1820 polos irmáns Nathan e Seth Howes, socios de Aaron Turner. Tratábase dun paraugas de 23 m de diámetro. Cara a 1850, as tendas de dous mastros fixeron a súa aparición. A lonxitude do grande eixe podía variar de 28 a 72 m. Gilbert R. Spaulding, cara a 1856, innova a iluminación e estrutura coa achega de lámpadas de aceite e a utilización de mastros de cornixa. Coa multiplicación de mastros, o \"chapitó\" ampliarase e aumentará o número de prazas. Nos anos 1870, a talla destes establecementos chega a alcanzar dimensións extraordinarias. As tendas do Travelling World´s Fair de Barnum cubría unha superficie próxima a 1,2 hectáreas. Entre os progresos actuais, pódese destacar a tendencia á supresión dos mastros de cornixa, así como a utilización de teas sintéticas que permiten obter unha escuridade total no interior."}
{"id": 1194724, "term": "Banqueta", "prompt": "Que quere dicir \"banqueta\"?", "output": "Banco corrido de madeira e sen respaldo que rodea a pista de circo. A banqueta alcanza unha altura aproximada de 40 cm. Algunhas poden ser recubertas con veludo vermello, o que axuda a delimitar a vista. Outras son adornadas con pequenos montículos para impedir que escorreguen os pezuños dos cabalos, xa que nalgúns números os animais apoian as patas sobre a banqueta."}
{"id": 1194713, "term": "Barnum", "prompt": "Con que significado se emprega \"barnum\"?", "output": "Antigo nome co que se designaban as carpas do circo.\n\nNota de alcance: Phinéas Taylor Barnum (1810-1891), fundador do \"Circo Barnum-Baily\" e do \"Circo Americano\", introduciu en Europa as primeiras tendas de circo americanas."}
{"id": 1194269, "term": "Tenda a catro paus", "prompt": "Cal é a acepción de \"tenda a catro paus\"?", "output": "Carpa de circo de forma circular, cuxo toldo está suxeito por catro mastros. Os mástros levántanse segundo un cadrado en cuxo interior se inscribe a pista de circo. A carpa a catro paus é considerada como unha das que mellor se adaptan ao espectáculo circense. As proporcións da sala posibilitan unha boa visibilidade aos espectadores, sempre que a inclinación da pendente das bancadas sexa suficiente.\n\nNota de alcance: Un dos exemplos máis representativos da tamén chamada \"tenda á alemá\" ou \"tenda redonda\" é a tenda do circo suízo Knie."}
{"id": 1194024, "term": "Control", "prompt": "Define \"control\".", "output": "Pano colocado ao norte da pista central do circo. Debe ser practicable, é dicir, non meramente figurado senón que poida usarse. Adoita facerse en veludo vermello e, polo xeral, ornamentado con cordoería clásica. Así mesmo, debe de existir un contra pano de cor negra.\n\nNota de alcance: No circo, ao pano denomínaselle control e é, xunto co corredor central, a tenda, a pista de circo, a cúpula de circo e a iluminación, un dos elementos escénicos."}
{"id": 1194025, "term": "Cúpula de circo", "prompt": "Cal é a acepción de \"cúpula de circo\"?", "output": "Elemento esencial no espectáculo de circo co que se pecha o espazo escénico total. Ademais é imprescindible para resaltar os números aéreos, como, por exemplo, os trapecios volantes. A altura ideal da cúpula sitúase entre os 22 m e os 23 m desde o nivel da pista de circo."}
{"id": 1194011, "term": "Gran tenda", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"gran tenda\"?", "output": "Gran tenda de lona, sostida por mastros xigantescos, cables de aceiro e cordas, baixo a cal sitúan a pista de circo, as bancadas e a tremoia para as funcións de circo.\n\nNota de alcance: A gran tenda orixínase cando comezan a aparecer os circos de tres ou máis pistas, cubrindo esta a pista central."}
{"id": 1194761, "term": "Mastro", "prompt": "Cal é a definición de \"mastro\"?", "output": "Longa viga que soporta a lona da tenda de circo. En principio os mastros eran de madeira, tubulares e de sección redonda. Na actualidade, adoitan ser metálicos, con sección cadrada ou en cruz.\n\nNota de alcance: As primeiras tendas, a mediados do século XIX, tiñan un único mastro, e eran coñecidas como paraugas. Foi nos Estados Unidos onde por primeira vez se desdobran os mastros, o que permite soportar a tenda dándolle unha forma circular ou oval (tenda americana). Estes dous mastros entrelazábanse con tirantes. Máis tarde, as carpas aumentan de tamaño, ao mesmo tempo que o fai o número de mastros que pasa de dous a catro, xa sexa en liña ou en cadrado (tenda a catro paus). O número segue aumentando, de catro a seis, oito, chegando aos dez mastros."}
{"id": 1194769, "term": "Mastro chinés", "prompt": "Con que significado se emprega \"mastro chinés\"?", "output": "Poste situado verticalmente no centro da pista de circo, duns 50 mm a 60 mm de diámetro e de máis de 3 m de altura, forrado ou impregnado de material adherente, onde se realizan exercicios de forza, equilibrio ou acrobacia.\n\nNota de alcance: As acrobacias sobre o tamén chamado mastro fixo foron presentadas, a partir dos anos 1950, polos artistas chineses. Os números fóronse facendo máis complicados a medida que se foron engadindo un segundo, un terceiro e mesmo un cuarto mastro."}
{"id": 1194765, "term": "Mastro de cornixa", "prompt": "Como se define \"mastro de cornixa\"?", "output": "Mastro intermedio, colocado en oblicuo, situado entre os mastros centrais e os paus de perímetro, e que serve para manter tensa a tea da carpa de circo. A parte superior deste mastro ten forma de champiñón, con dous buratos por onde se fan pasar dúas cordas que o suxeitan.\n\nNota de alcance: A súa creación atribúeselle ao director de circo, o americano Gilbert S. Spaulding, no ano 1956."}
{"id": 1194019, "term": "Paraugas", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"paraugas\"?", "output": "Antiga carpa de circo cuxa lona é sostida por un só mastro central, colocado no medio da pista de circo. A tenda circular pode medir entre os 16 e os 30 m de diámetro.\n\nNota de alcance: Este tipo de carpa, utilizada en principio polos militares, foi adoptada a finais do século XVIII polos saltimbanquis americanos. En 1792, John Ricketts foi un dos grandes precursores na construción destas carpas en Filadelfia. Máis tarde, os circólogos europeos inspíranse nos seus colegas americanos. Théodore Rancy, a finais do século XIX, utilizaba estas carpas para as súas representacións en pequenas vilas."}
{"id": 1194782, "term": "Parasol", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"parasol\"?", "output": "Gran tenda de circo do tipo paraugas, cuxo diámetro pode chegar a alcanzar os 40 m., cun mastro central de máis de 11 m de altura."}
{"id": 1194035, "term": "Pista de circo", "prompt": "Dame a definición de \"pista de circo\".", "output": "Espazo circular considerado como un dos elementos escénicos do circo, cun diámetro de 13 m. O diámetro da pista, imposto por Philip Astley, era en orixe de 19,50 m. Máis tarde foi reducida a 13,50 m. A pista está recuberta cunha capa de area e enriba desta unha segunda capa de serradura para a mellor e máis eficaz actuación dos animais intervenientes. Adoita estar rodeada e pechada por unha pequena tarima circular (banqueta) de aproximadamente 60 cm de altura, de madeira e articulada pola parte que dá acceso ao control (pano). Entre a citada tarima e a primeira fila de espectadores debe existir polo menos unha distancia dun metro como medida de seguridade. Algúns circos utilizan unha pista elevada e outros a chamada pista a chan.\n\nNota de alcance: A medida da pista, que se corresponde cun perímetro de aproximadamente 41 m, foi adoptada tendo en conta a lonxitude do látego dos domadores de cabalos. A dimensión permítelle ao cabalo percorrer a pista en 14 galopadas, nunha soa volta de doma. No centro desta, o domador pode atender sen dificultade o cabalo coa lonxitude do seu látego. Algúns circos utilizan un tinglado en lugar da pista. Nos Estados Unidos, a maioría dos circos presentan tres pistas e dous escenarios. Nos circos da antiga Unión Soviética, as pistas revestíanse con alfombras ricamente ornamentadas."}
{"id": 1194012, "term": "Tenda americana", "prompt": "Con que significado se emprega \"tenda americana\"?", "output": "Carpa de circo cuxa particularidade radica na súa forma ovalada.\n\nNota de alcance: Esta terminoloxía foi especialmente empregada no século XIX. As primeiras grandes tendas foron copiadas segundo os modelos de carpas americanas."}
{"id": 1181811, "term": "Toldo", "prompt": "Dame a definición de \"toldo\".", "output": "Pavillón ou cuberta de lona que se tende para facer sombra ou resgardar das inclemencias climáticas algún lugar ou paraxe. No circo, o toldo ou lona adoita estar dividido en varias partes, entre as que se poden distinguir as redondeadas (ou en punta) e as planas, que son ensambladas e atadas para seren izadas ao longo dos mastros. En principio, os toldos podían ser de fibra de cánabo, liño ou algodón. Hoxe adoitan facerse de polivinilo.\n\nNota de alcance: O toldo é unha peza fundamental dentro do espazo escénico do circo. Os artistas empregan a expresión \"baixo o toldo\" ou \"baixo a lona\", cando están a traballar na carpa."}
{"id": 1194005, "term": "Ventos", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"ventos\"?", "output": "Ataduras de corda coas que se suxeitan, amarrados aos cravos, os costados da lona da carpa de circo (\"chapitó\")."}
{"id": 1194015, "term": "Cuadrante aéreo", "prompt": "Que significa \"cuadrante aéreo\"?", "output": "Cadrado de tubos colocado na cúpula do circo. A estes tubos dáselle a separación necesaria para que o ximnasta poida suxeitar as pernas desde o xeonllo ao pé, de forma que o resto do corpo colgue no aire, e así poida coller ou voltear outro ximnasta coas mans. O artista pode soster igualmente un trapecio para que outro actúe, ou ben suxeitar coa boca un dental para realizar un remuíño.\n\nNota de alcance: Uns dos máis coñecidos ximnastas circenses en realizar este tipo de exercicios foron os Grecos (Price 1945), que no cuadrante realizaron exercicios de equilibrios de caluga, o un sobre o outro; pero o máis destacable foi o volteo de mans a xeonllos, onde o portor co corpo colgado suxeitaba o \"áxil\" polas mans e este á súa vez soltábase no aire, dando unha volta para que o collese novamente polos nocellos. Este tipo de exercicios realízase na época sen rede de protección."}
{"id": 1194736, "term": "Corda elástica", "prompt": "Explica que significa \"corda elástica\".", "output": "Corda tendida en horizontal e suxeita por dous resortes, de maneira que adquira a suficiente elasticidade para poder practicar certos números circenses.\n\nNota de alcance: O gran mestre do xénero foi Kannan Bombayo, quen practicaba o dobre salto caendo ás carranchassobre a corda. O seu número foi retomado anos máis tarde por Li-Suang."}
{"id": 1194737, "term": "Corda lisa", "prompt": "Cal é a definición de \"corda lisa\"?", "output": "Corda ou soga tendida en vertical e suxeita por ambos os cabos a puntos fixos que, en orixe, servía para subir cara aos aparellos aéreos (trapecios, barras, etc.) destinados a números circenses de equilibrio.\n\nNota de alcance: A adopción da estafa permitiu crear números espectaculares que tiveron como principais protagonistas a Marie Foucart, Léona Dare, Lilian Leitzel ou Chrysis de La Grange."}
{"id": 1194738, "term": "Corda volante", "prompt": "Define \"corda volante\".", "output": "Aparello aéreo, anterior ao trapecio, composto por unha corda tendida suxeita polos seus dous cabos.\n\nNota de alcance: No século XVII, o traballo na corda volante era practicado polos bailaríns de corda e funambulistas. Nela practícanse diversos exercicios ximnásticos como: exercicios en suspensión, torniquetes, remuíños e falsas caídas."}
{"id": 1011762, "term": "Diábolo", "prompt": "Explica que significa \"diábolo\".", "output": "Xoguete de malabarismo, de madeira, caucho, metal ou outra materia, formado por dous flancos (casquetes ou conos) unidos polas súas cúspides, e que se pon en rotación cos paus de man (duns 20 cm de longo) que están unidos nos seus extremos por un fío. O ascenso e descenso de ambos os paus fan que o diábolo, no seu movemento de rotación, vaia e veña sobre o fío, que ademais permite lanzalo ao aire e recollelo de novo.\n\nNota de alcance: De orixe oriental, o diábolo é un dos xogos predilectos dos malabaristas chineses, onde recibe o nome de \"tjouk-pang-oul\" ou \"kouen-Gen\". O diábolo foi importado a Europa, fundamentalmente a Inglaterra, en 1794 por lord MacCartney, embaixador en China, chamándoo \"cono volante\" ou \"diaño sobre dous paus\". Un dos primeiros malabaristas en utilizar este obxecto foi Ramo Samo, en 1820. O desenvolvemento de números completos de malabarismo con este obxecto é moi tardío, data de comezos do século XX. Mac Sovereign foi un dos pioneiros do xénero. O seu número foi retomado en 1950 polo seu alumno Farchi. En xeral, son moi utilizados en numerosos espectáculos malabaristas circenses, en especial polos chamados antigos xograres (\"jongleurs\"), persoas que practicaban xogos de equilibrio e destreza con mazas, bolos, pelotas, etc., servíndose das mans e dos pés e, en ocasións, do nariz e da cabeza."}
{"id": 1194828, "term": "Entre eixo", "prompt": "Dame a definición de \"entre eixo\".", "output": "Parte metálica que une os dous flancos (casquetes) dun diábolo."}
{"id": 1194829, "term": "Flanco", "prompt": "Cal é o sentido de \"flanco\"?", "output": "Parte en forma de medio cono (chamado tamén casquete) dun diábolo."}
{"id": 1194224, "term": "Domador de xoguete", "prompt": "Define \"domador de xoguete\".", "output": "Xoguete que representa a escala unha figura masculina que adoita ir ataviada con roupa de rechamantes cores, propia de actividades relacionadas co mundo do espectáculo, especialmente o circo. Do personaxe, ou dalgún dos seus elementos, adoita sobresaír un pivote que xira algún outro elemento que suxeita ao accionar o mecanismo do que está dotado, normalmente de corda.\n\nNota de alcance: Os xoguetes de circo máis rechamantes eran os pallasos, os equilibristas e as feras (v. Animal de xoguete), pero o certo é que non había espectáculo completo se faltaban os outros artistas: músicos, domadores ou xefes de pista."}
{"id": 1172911, "term": "Equilibrista de xoguete", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"equilibrista de xoguete\"?", "output": "Figura masculina que imita un dos oficios máis representados dentro do mundo do espectáculo, especialmente no circo. Tradicionalmente fabricábase con tres anacos de madeira cos que se construía un trapecio polo que se pasaba a corda dun lado a outro, suxeitando con arame un pequeno personaxe recortado en madeira buxida e pintado con anilinas. O mecanismo consistía en facer virar varias veces a corda, soltándoa para que o pequeno acróbata xirase ata que esta se parase. Cando o xoguete se fabricaba de folla de lata, o mecanismo era de corda. Adoita ir ataviado con pantalóns ou mallas, camiseta de rechamantes cores e gorro ou chapeu.\n\nNota de alcance: Couture, a finais do século XIX, foi un dos primeiros equilibristas acrobáticos no Circo Napoleón."}
{"id": 1012988, "term": "Escaleira de tesoira", "prompt": "Cal é o sentido de \"escaleira de tesoira\"?", "output": "Obxecto portátil composto por dúas escaleiras de man, que son unidas con bisagras no vértice superior.\n\nNota de alcance: Este accesorio foi utilizado no circo por acróbatas e pallasos en todos os seus xéneros, permitindo realizar unha multitude de variables cómicas. Algúns dos máis destacados cómicos que utilizaron a escaleira de tesoira, tamén chamada escaleira dobre, foron, entre outros, os ciclistas cómicos Nicol e Martin durante o período de entre guerras, ou máis tarde Allan Kemble."}
{"id": 1013002, "term": "Escaleira fixa", "prompt": "Cal é a acepción de \"escaleira fixa\"?", "output": "No circo, obxecto, polo común de madeira, composto de dous puntais nos que están encaixados transversalmente e a igual distancia uns traveseiros que serven de chanzos.\n\nNota de alcance: Por oposición á escaleira libre dáselle o termo de fixa a aquela escaleira que é estática. Foi moi utilizada no mundo do circo para realizar todo xénero de números acrobáticos. As irmás Christa e Barbara Mascottes presentaron, de 1946 a 1966, un número acrobático que entrou a formar parte dos anais do Circo. Christa subía a escaleira sostendo en equilibrio sobre a cabeza, aparentemente sen almofadiña, a súa irmá Barbara."}
{"id": 1194010, "term": "Escaleira libre", "prompt": "Dime cal é a definición de \"escaleira libre\".", "output": "No circo, escaleira simple, sen ningún tipo de suxeición, sobre a que o equilibrista realiza unha serie de exercicios.\n\nNota de alcance: O aparello é mantido en equilibrio grazas a un movemento permanente das cadeiras do artista. A escaleira tamén se move cun movemento lateral constante. Nalgúns casos, chéganse a realizar columnas enriba da escaleira, con equilibrios como o de colocarse cun só pé sobre a cabeza do portor. Durante os primeiros anos do século XX destacou a compañía dos Silvas Brothers, máis tarde os Amorós, Bedini-Faffani, Carlo Medini ou os Raspini, e xa durante os últimos anos do XX, a compañía chinesa do Hebeï."}
{"id": 1031700, "term": "Esposas", "prompt": "Explica o significado de \"esposas\".", "output": "Parella de mangos unidos entre si cos que se aprisionan as bonecas de alguén.\n\nNota de alcance: No circo, as esposas son protagonistas en gran parte dos números de ilusionismo e escapismo."}
{"id": 1194018, "term": "Estafa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"estafa\"?", "output": "Correa con argola, cuxo nome provén do italiano \"staffa\", coa que o trapecista se suxeita á barra fixa ou ao portor como sistema de protección durante certos números de equilibrio. Algunhas estafas están dotadas dun sistema de rodamento para executar exercicios en remuíño."}
{"id": 1012244, "term": "Forca", "prompt": "Con que significado se emprega \"forca\"?", "output": "Chintófano en forma de arpón que utilizan os domadores no circo."}
{"id": 1172906, "term": "Forzudo de xoguete", "prompt": "Cal é a definición de \"forzudo de xoguete\"?", "output": "Boneco que representa a escala unha figura masculina que realiza exercicios de forza. O material máis utilizado adoita ser a folla de lata e a técnica o litografado e grampado. Especialmente se lle representa realizando exercicios relacionados co mundo do circo, como golpeando unha báscula cun martelo para medir a súa forza."}
{"id": 1172916, "term": "Xinmnasta de xoguete", "prompt": "Cal é a definición de \"xinmnasta de xoguete\"?", "output": "Boneco que representa un personaxe masculino vestido coa malla típica dos ximnastas. Xeralmente, deséñaselle practicando algún tipo de exercicio propio desta actividade deportiva.\n\nNota de alcance: Nunha época na que os medios de comunicación audiovisuais apenas comezaran a desenvolverse, as diversións e os espectáculos públicos eran necesariamente en vivo e en grandes recintos aos que a xente acudía con grande interese. Particularmente os touros e o circo gozaban da predilección dos españois, e iso queda perfectamente reflectido en moitos dos xoguetes da época, como o das figuras que interpretaban números de ximnasia en espectáculos circenses, como é o caso de equilibristas, acróbatas ou trapecistas."}
{"id": 1194753, "term": "Hula-hoop", "prompt": "Explica que significa \"hula-hoop\".", "output": "Gran aro de plástico ou de metal que se fai xirar ao redor da cintura ou doutro membro do corpo, como brazos ou pernas.\n\nNota de alcance: En principio, este grande aro foi utilizado como xogo ou divertimento de mozos e mozas facéndoo virar ao redor da cintura. A mediados da década de 1980, a idea foi adaptada por malabaristas soviéticos como Marina Kordeban ou Tamara Simonenko. Esta forma de malabarismo foi retomada por Gipsy Gruss, Despina Kehaiova e Dania Kaseeva. O éxito converteu esta práctica en auténtica disciplina en medios como os circenses, influenciando a artistas contemporáneos. Destacar entre outros o espectáculo \"Alegría\" do Circo do Sol."}
{"id": 1194226, "term": "Indumentaria de Augusto", "prompt": "Que quere dicir \"indumentaria de augusto\"?", "output": "Traxe tradicional do pallaso coñecido con este nome, consistente en pantalóns folgados, camisa do tipo pescozo de punto, moi amplo ou pequeno (ás veces pode levar un babeiro ou unha camisa cuxa parte frontal se dobra cara a arriba) e zapatóns amplos. As cores da súa indumentaria son sempre demasiado vivas ou mal combinadas. Normalmente non leva abrigo, pero cando o fai é sempre moi grande ou moi pequeno. O tecido típico é unha tea de cadros escoceses longa; mellor canto máis brillante ou rechamante. O abrigo ou a chaqueta normalmente teñen numerosos petos, onde o Augusto garda os instrumentos cos que realiza as súas bromas e trucos. Cada peza (pantalóns, camisa, abrigo no seu caso, gravata ou sombreiro) ten un deseño diferente, isto é, franxas horizontais, verticais ou diagonais, lunares, cadros escoceses, etc. As cores de cada peza utilizada son brillantes e adoitan chocar con tantas das outras pezas como sexa posible. O vestido compleméntase con accesorios extravagantes, como gravatas demasiado grandes ou extremadamente pequenas, tirantes e zapatóns cómicos de moitos estilos e cores. Como complementos da indumentaria son habituais o nariz de pallaso e a perruca, que pode ser completa ou un postizo que asemella unha calva, normalmente con floco e pelo ao redor dos lados e a caluga. Entre os sombreiros que pode levar destacan os fungos irlandeses, fungos, chisteras, sombreiros de copa, etc. Os seus materiais poden ser os mesmos que os do abrigo ou pantalón, ou ben seren completamente distintos, pero sempre brillantes para realzar o carácter do Augusto. Tamén leva luvas brancas ou de cores."}
{"id": 1194217, "term": "Nariz de pallaso", "prompt": "Explica que significa \"nariz de pallaso\".", "output": "Postizo en forma de bóla, pintada de cor vermella, e suxeita o rostro do actor cun elástico.\n\nNota de alcance: Das súas orixes existen poucos estudos, aínda que si numerosas versións; algúns falan dunha tradición do circo que conta que, nun primeiro momento, os pallasos se deixaron arrastrar pola bebida, de aí a súa torpeza e a cor vermella do nariz. Outros, con todo, sosteñen que a cor vermella simboliza a intensidade das paixóns deste protagonista do \"chapitó\", tan fortes e esaxeradas que o seu nariz se volve desta cor. O certo é que, esta \"mini-máscara\" establece co público unha convención do xogo: a súa presenza anuncia a risa, a esaxeración, situacións xocosas. Pero aínda que o nariz vermello sexa un dos signos externos máis representativos do pallaso, e como calquera máscara a do clown teña efectos máxicos sobre o seu rostro, será o corpo e a expresión do actor quen fará nacer o personaxe, de aí que, a que é considerada como a máis pequena máscara do actor, só cubra a facción saínte do rostro humano, para permitirnos con iso ver toda a expresión do seu portador, especialmente a dos ollos."}
{"id": 1194262, "term": "Perruca de Augusto", "prompt": "Que quere dicir \"perruca de augusto\"?", "output": "Cabeleira postiza, de cores vivas, que cobre totalmente a cabeza de Augusto.\n\nNota de alcance: Durante os últimos anos do século XIX, os pallasos adoitaban levar perrucas de dúas ou tres puntas. Máis tarde, adóptase o topete e os Augustos cóbrense coas súas clásicas perrucas. Un dos exemplos máis clásicos foron os de Albert Fratellini, con cabelos que se levantaban ou que se asemellaban a auténticas buxainas."}
{"id": 1194264, "term": "Zapatóns", "prompt": "Explica o significado de \"zapatóns\".", "output": "Calzado típico do pallaso Augusto que non pasa do nocello, extremadamente amplo e de cores rechamantes.\n\nNota de alcance: O Augusto é o máis cómico de todos os pallasos. É traveso, sociable e xeneroso en \"pallasadas\". As súas accións son importantes, torpes e inoportunas. Este pallaso non ten moito en común co Carabranca. A súa personalidade é a dun alborotador. Cando aparece co Carabranca, o Augusto é o branco das bromas. Con todo, co pallaso Trombo, convértese no incitador co control da situación."}
{"id": 1194225, "term": "Indumentaria de Carabranca", "prompt": "Cal é o sentido de \"indumentaria de carabranca\"?", "output": "Vestido do pallaso coñecido como Carabranca ou \"clown\", formado polo clásico traxe-saco dunha soa peza, luvas brancas e un pequeno cono (sombreiro) branco, utilizando unha bata (\"paleta\") para así corrixir ou castigar (\"sempre con benevolencia\") o seu compañeiro, o Augusto. Na actualidade, o traxe dunha soa peza converteuse en dous e componse dunha pequena chaqueta que lembra a dos toureiros e un pantalón ata debaixo do xeonllo, sostido na cintura por unha estreita franxa, camisa branca rizada que lembra o estilo andaluz, gravata ou paxariña, medias brancas, zapatos de tacón pequeno ou tacón baixo, así como luvas brancas.\n\nNota de alcance: O Carabranca español diferénciase do estranxeiro en que o cono adoita ser de cor e leva vistosas plumas, así mesmo non adoitan levar luvas brancas. Dentro dos Carabrancas, existen distintos tipos; o coñecido como \"o estirado\" adoita portar un traxe a medida, satinado con lentellas e falsos diamantes. As cores, tanto do traxe como dos accesorios, deben de estar combinadas."}
{"id": 1194265, "term": "Cono", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cono\".", "output": "Sombreiro de feltro branco levado pola maioría dos pallasos coñecidos como Carablanca ou \"clowns\"."}
{"id": 1194182, "term": "Gaiola de feras", "prompt": "Que quere dicir \"gaiola de feras\"?", "output": "Armazón, pechado ou non segundo os casos, feito con barras ou listóns e destinado a encerrar animais. No caso do circo, adoita tratarse de gaiolas desmontables compostas por paneis.\n\nNota de alcance: O seu uso é común en espectáculos circenses, en zoolóxicos, etc. O deseño das primeiras gaiolas circenses atribúeselle a un dos domadores máis famosos, como W. Hagenbeck, quen chegou a presentar nestas ata oitenta osos á vez. Os números representados con animais no interior das gaiolas son case sempre dos máis espectaculares: leóns cabalgando sobre lombos de cabalos, tigres sobre as ancas de elefantes e osos funambulistas, entre outros."}
{"id": 1194727, "term": "Gaiola central", "prompt": "Como se define \"gaiola central\"?", "output": "Gaiola de feras creada en 1880 polos irmáns Carl e Wilhelm Hagenbeck e instalada sobre a pista de circo.\n\nNota de alcance: No Hipódromo do Alma, en 1890, Roux e Combaluzier construíron unha inmensa gaiola de 32 toneladas. Accionada por un sistema hidráulico, esta gaiola elevábase desde o soto en menos dun minuto. En 1960, o circo Medrano innovaba cunha gaiola suspendida por cabos metálicos. Hoxe calquera circo utiliza gaiolas que se atopan no interior da banqueta. No momento desexado, os cabos tiran da gaiola elevándoa ao instante. Polo xeral, unha rede de protección circular adoita recubrir a parte superior da gaiola."}
{"id": 1194735, "term": "Xefe de pista de xoguete", "prompt": "Cal é o sentido de \"xefe de pista de xoguete\"?", "output": "Boneco que reproduce a pequena escala un dos personaxes máis rechamantes dentro do mundo circense, o xefe de pista. Aínda que en principio aparecen algúns exemplos realizados en madeira, foi a folla de lata a que impulsou este tipo de representacións.\n\nNota de alcance: Xa desde os inicios do circo moderno, os máis coñecidos fabricantes de xoguetes de madeira, cuxo centro neurálxico se situaba en Baviera (Alemaña), reproducían a pequena escala o mundo suxestivo do circo. En Europa, fundamentalmente en Alemaña, pódese situar a aparición deste tipo de xoguetes fabricados de folla de lata ao redor de 1870, e en España algo máis tarde, a comezos do século XX. Os xoguetes de circo máis rechamantes eran os pallasos (v. Pallaso de xoguete), os equilibristas (v. Equilibrista de xoguete) e as feras (v. Animal de xoguete), pero o certo é que non había espectáculo completo se faltaban os outros artistas: músicos, domadores (v. Domador de xoguete) ou xefes de pista. Na súa orixe, o xefe de pista era o director, chamado mestre de doma. Philip Astley foi o primeiro xefe de pista da historia do circo."}
{"id": 1194263, "term": "Látego curto", "prompt": "Que significa \"látego curto\"?", "output": "Rebenque de cabo curto e trenza moi longa, como a que usan os domadores de leóns, que ao castigar no baleiro produce un estalo. Normalmente, con este tipo de látegos non se chega a golpear, senón a provocar.\n\nNota de alcance: Tradicionalmente existiron dous tipos de domas: a de forza ou ferocidade, na que o domador acurrala e molesta a fera, facéndoa saltar a poutadas e provocando ruxidos do animal que impresionan o público. O outro tipo, pódese denominar de suavidade e nela o domador fai que as feras realicen os seus números por medio da voz e de caricias. Os dous teñen un perigo similar e testemúñao a longa serie de domadores que morreron no exercicio da súa profesión. A doma de forza foi a forma de comezo na época das \"menageries\" e nas funcións que empezaban a representarse en teatros e circos. Posteriormente introdúcese a arte da doma de suavidade, única na que se poden realizar arriscados exercicios como o de introducir a cabeza nas fauces do animal."}
{"id": 1012336, "term": "Látego longo", "prompt": "Con que significado se emprega \"látego longo\"?", "output": "Azote longo, delgado e flexible, de coiro, corda, balea ou outra materia, co que se aviva sobre todo ás cabalerías. No circo, os domadores de cabalos (non montados) utilízano desde o centro da pista para dirixir as evolucións do animal.\n\nNota de alcance: Como dato significativo, a dimensión das pistas de circo, xeralmente uns 13 metros de diámetro en boa parte dos circos do mundo, non só foi adoptada co fin de que os números ecuestres puidesen presentarse en calquera establecemento, sen ter que facer grandes modificacións, senón que tamén foi elixida esta medida baseándose na lonxitude dos látegos que, en orixe, se empregaban nos picadeiros."}
{"id": 1172317, "term": "Malabarista de xoguete", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"malabarista de xoguete\"?", "output": "Boneco que adoita ir ataviado con roupa de rechamantes cores, propia de actividades relacionadas co mundo do espectáculo, especialmente o circo. Do personaxe, ou dalgún dos seus elementos, adoita sobresaír un pivote que xira algún outro elemento que suxeita ao accionar o mecanismo do que está dotado, normalmente de corda.\n\nNota de alcance: O malabarista de Rico foi un dos de maior éxito desta firma española, podía aparecer só, en arrastre ou en carro. Payá Hermanos comeza a fabricar estes bonecos de folla de lata nos anos vinte e continúase vendendo ata os cincuenta. O modelo de 1932 levaba en equilibrio un parasol que se abría ao virar o eixe, subsidiario do mecanismo a corda."}
{"id": 1041081, "term": "Monociclo", "prompt": "Cal é a acepción de \"monociclo\"?", "output": "Máquina composta por unha soa roda accionada por dous pedais que son fixados ao cubo (peza central na que se encaixan os radios das rodas), conta ademais cunha forquita e unha sela."}
{"id": 1194759, "term": "Mordaza", "prompt": "Cal é a acepción de \"mordaza\"?", "output": "Lingüeta de coiro que se suxeita cos dentes, e que serve para suspenderse dun aparello ximnástico manténdose en equilibrio ou ben para portar a un acróbata. Esta mordaza debe adaptarse perfectamente ao padal de quen o utiliza. A mordaza pode ser dobre, é dicir, unha lingüeta para o portor enlazada a unha segunda para o acróbata ou equilibrista. Xeralmente, engádeselle un anel ou gancho a un dos seus extremos. O obxecto é utilizado por acróbatas aéreos, contorsionistas, equilibristas, funambulistas, etc. Nos exercicios de equilibrio, a mordaza pode ser fixada directamente a un soporte.\n\nNota de alcance: O uso deste obxecto é moi antigo. Nun gravado chinés antigo pódense ver catro portores, situados en catro puntos opostos, suxeitando entre os seus dentes o extremo de dúas cordas que se cruzan nun punto central, sobre o que unha bailarina se suxeita en equilibrio. En Francia, na época de Luís XII, Georges Menustre executaba un perigoso descendemento por unha corda inclinada, suspendida dunha mordaza. Nos 1877, Emma Jutau ou Léonora Dare, presentaban o mesmo número, que pronto foi coñecido co nome de \"deslizamento mortal\" por Miss Martha. Léonara Dare realizaba aínda outra figura: suspendida dun trapecio polos pés, era suxeitada polo seu compañeiro por unha mordaza fixada á súa cintura."}
{"id": 1012272, "term": "Motocicleta", "prompt": "Que quere dicir \"motocicleta\"?", "output": "Vehículo automóbil de dúas rodas, cunha ou dúas selas e, ás veces, con sidecar.\n\nNota de alcance: A motocicleta foi creada en 1855 por Henry Hildebrand. Foi utilizada en diferentes números circenses como na roda infernal, ou polos funambulistas, que atravesaron un cable a grande altura montados sobre este tipo de vehículos. No ano 1934, Michael e Louis Zavatta, con Marius Cordioux, presentaron a súa atracción con dúas motocicletas."}
{"id": 1194773, "term": "Guiador", "prompt": "Con que significado se emprega \"guiador\"?", "output": "Peza dos vehículos de dúas rodas, encurvada polos seus extremos para formar un dobre mango no que se apoian as mans. O guiador serve para dirixir a máquina."}
{"id": 1011945, "term": "Roda", "prompt": "Explica que significa \"roda\".", "output": "Obxecto ou mecanismo circular que pode virar sobre un eixe, para facilitar unha transmisión ou un desprazamento."}
{"id": 1105678, "term": "Pina", "prompt": "Cal é a definición de \"pina\"?", "output": "Peza metálica central dunha roda, sobre a que se monta o pneumático."}
{"id": 1105679, "term": "Radio de roda", "prompt": "Explica que significa \"radio de roda\".", "output": "Raio da roda."}
{"id": 1007108, "term": "Pantalóns bombachos", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pantalóns bombachos\"?", "output": "Calzón curto e ancho, cuxos pernís terminan en forma de campá ou ben se recollen en engurras. Hainos de diferentes longos, pero é frecuente que rematen a media canela e que se suxeiten cunha goma ou unha tira abotoada.\n\nNota de alcance: Os primeiros pantalóns bombachos chamáronse \"bloomer\", inventados en 1851 pola feminista norteamericana Amalia Bloomer, que intentou introducir os pantalóns femininos como símbolo da liberación da muller. Os \"bloomer\" designan tamén os pantalóns bombachos que antes levaban os acróbatas circenses."}
{"id": 1172903, "term": "Pallaso de xoguete", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"pallaso de xoguete\"?", "output": "Personaxe masculina prototipo de actividades circenses, ataviada coas roupas características destes artistas. Fabrícanse en distintos tipos, tamaños e materiais, de porcelana mate ou biscuit, vestidos de satén a cadros, de trapo ou de folla de lata pintados de cores vivas. Os pallasos son os personaxes paradigmáticos, o rostro que máis se identifica co circo, a imaxe iconográfica por excelencia. Existen varios tipos de pallaso: o Carabranca, o Augusto ou o Trombo."}
{"id": 1194206, "term": "Augusto", "prompt": "Cal é a acepción de \"augusto\"?", "output": "Xoguete de imitación que representa, a escala, un dos tipos máis representativos do pallaso, o pallaso Augusto. Fabrícase en distintos tipos de material, sobre todo, o plástico e a folla de lata. O Augusto é o pallaso do nariz vermello, boca grande perfilada de branco, ollos tristes, sombreiro cunha flor, globo na man e grandes zapatóns. Bufón e inxenuo, vai maquillado de forma grotesca e vestido con descoido.\n\nNota de alcance: O Augusto apareceu por primeira vez na segunda metade do século XIX. Na súa orixe o personaxe era en realidade un borracho (de aí o nariz vermello), vestido cun traxe de talla desproporcionada. Xa desde o século XVIII, en Inglaterra, o personaxe do borracho era interpretado por xinetes que, simulando estaren ebrios, baixaban desde as bancadas ocupando a pista e tentando subir a un cabalo. Tristan Rémy, na súa obra \"Les Clowns\", lanza a hipótese de que o personaxe de Augusto sería creado por Tom Belling, entre 1864 e 1873, en Berlín, no Circo Renz. En Francia, James Guyon foi o primeiro \"gugusse\" coñecido. Aínda que este personaxe circense sexa universal, recibiu diferentes denominacións segundo os países. En Italia denominóuselle \"Tony\", \"Tonto\" en España ou \"Dummepeter\" en Dinamarca. O tándem formado polo pallaso Carablanca e o Augusto, cuxa imaxe foi popularizada tanto no mundo dos xoguetes como no da publicidade e o cinema, achega ao circo un elemento tan universal como o conflito de clases, a dialéctica entre o listo e o parvo. O Augusto sempre se tropeza, cae e recibe golpes por parte do seu compañeiro Carablanca; tócalle representar o papel de parvo. Pero, na maioría das ocasións, esta \"idiotez\" dos augustos vai cargada dun humor mordaz e crítico que fai pensar que se trate en realidade dunha \"idiotez\" aparentada. O Augusto é extravagante, absurdo, pícaro, \"liante\", sorprendente e provocador. Representa a liberdade e a anarquía, o mundo infantil. Algúns grandes augustos foron: Chocolat, Beby, Albert Fartellini, Porto, Rhum, Bario, Achille Zavatta, Charlie Rivel, Pio Nock ou Carlo Colombaioni."}
{"id": 1194207, "term": "Carabranca", "prompt": "Cal é a acepción de \"carabranca\"?", "output": "Xoguete de imitación que representa a escala un dos personaxes máis representativos do pallaso, Carabranca, nado en Inglaterra a mediados do século XVIII. O boneco fabrícase en distintos tipos de material, sobre todo, o plástico e a folla de lata.\n\nNota de alcance: O pallaso Carabranca, tamén chamado Branco, Enfariñado e Listo, é herdeiro do Pierrot da Commedia dell´Arte. Este pallaso de cute branca, de aparencia fría e lunar, personifica dentro da pista a autoridade, a lei, a orde, o mundo adulto e a represión, características que non fan máis que realzar o protagonismo do seu antagonista, o pallaso Augusto. O Carabranca busca realzar a súa distinción co xesto ou a dicción, pero moi especialmente coa indumentaria. A evolución do vestido do Carabranca vén marcada pola substitución progresiva da malla axustada ata chegar a un traxe bordado ostentosamente. O primeiro clown de pantomima célebre foi Joey Grimaldi (1778-1837). Outros grandes clowns ao longo da historia foron: Footit, Antonet, François Fartellini, Pipo, René Revel ou Alberto Vitali."}
{"id": 1194208, "term": "Trombo", "prompt": "Cal é a acepción de \"trombo\"?", "output": "Xoguete de imitación que representa a escala un dos tipos representativos do pallaso. Fabrícase en distintos tipos de material, sobre todo, o plástico e a folla de lata. A miúdo é musical.\n\nNota de alcance: O Trombo correspóndese ao terceiro elemento do que ata entón fora a tradicional parella de pallasos, e que adoita ampliar os \"gags\" do primeiro Augusto. Así naceu o Trombo, terceiro pallaso na xerga profesional, que ao saír á pista parece estar comisionado para desfacer o traballo dos seus outros dous compañeiros: o Carabranca (\"clown\"), provisto dun vistoso traxe de abelorios brillantes, e o cara vermella extravagante, o Augusto. O terceiro en discordia, pois, pode ser definido como Contraugusto."}
{"id": 1194008, "term": "Percha", "prompt": "Con que significado se emprega \"percha\"?", "output": "Pau flexible utilizado polos perchistas. Pódense distinguir varios tipos: a dirixida, a aérea e mastro aéreo. A percha orixinaria de Extremo Oriente era de bambú, nome co que se coñece a antiga percha. Os occidentais fabricáronas en madeira de freixo, e máis tarde de aliaxes de metal. Na actualidade, as perchas divídense en partes embutidas as unhas nas outras.\n\nNota de alcance: O perchista é o artista de circo ou portor que suxeita a percha en equilibrio para que o seu \"partenaire\", o áxil, realice exercicios acrobáticos na parte superior do pau."}
{"id": 1194764, "term": "Mastro aéreo", "prompt": "Cal é a definición de \"mastro aéreo\"?", "output": "Longo mastro ou percha flexible fixada ao chan, tamén chamada mastro oscilante, dotada no seu vértice dunha pequena plataforma con empuñaduras, que lle permiten ao acróbata presentar exercicios de equilibrio.\n\nNota de alcance: Esta percha, seguindo os impulsos dados polo artista, balancéase de xeito impresionante, dando a impresión de que pode chegar a romperse. Este número foi presentado por primeira vez por Kemp, en 1843. Máis tarde, foi retomado por troupes de funambulistas que traballaban en prazas públicas como os Nock ou Bauer. Camilla Mayer morreu en xaneiro de 1939 presentando este mesmo número."}
{"id": 1194800, "term": "Percha xigante", "prompt": "Cal é a definición de \"percha xigante\"?", "output": "Mastro aéreo de gran tamaño que supera os 45 m de altura, utilizado polos equilibristas e funambulistas que executan os seus números ao aire libre."}
{"id": 1194796, "term": "Percha aérea", "prompt": "Cal é a acepción de \"percha aérea\"?", "output": "Aparello ximnástico suspendido, tamén chamado bambú aéreo. Este tipo de percha está composta por unha simple vara de aceiro cromado, fixada sobre un eixe horizontal, o que lle permite realizar un movemento de balanceo. A diferenza do bambú, esta pode xirar en todas as direccións. A percha aérea ten na súa parte inferior unha vara transversal, para poder repousar os pés durante os momentos de descanso, e na parte superior, unha estafa.\n\nNota de alcance: Para realizar os exercicios ximnásticos, o portor pasa un pé pola argola da estafa e o outro apóiao na percha, quedando en posición de bandeira e suxeitando coas mans ao acróbata."}
{"id": 1194798, "term": "Percha dirixida", "prompt": "Con que significado se emprega \"percha dirixida\"?", "output": "Mastro longo e flexible, levado por un portor, sobre o que soben un ou varios acróbatas que executan exercicios de equilibrio e figuras acrobáticas. Na base adoita ter un soporte para apoiala no chan ou no portor, e unha ou varias estafas na parte superior.\n\nNota de alcance: O portor pode suxeitar a percha de diferentes maneiras: na cintura, cos pés, as costas, cos brazos en alto, na mandíbula ou sobre a fronte. Cada \"troupe\" escolle o vértice das perchas en función dos exercicios que vaian presentar. Algunhas terminan nunha ou varias estafas, outras en regatóns ou fundas, que permiten mantela en equilibrio sobre a cabeza ou os brazos."}
{"id": 1194014, "term": "Bambú", "prompt": "Cal é a definición de \"bambú\"?", "output": "Nome antigo co que se lles coñecía ás perchas utilizadas no circo polos perchistas. O seu nome deriva da utilización deste tipo de cana para confeccionar as primeiras pértegas. Na actualidade emprégase unha barra de diverso material, suspendida no alto.\n\nNota de alcance: Os primeiros acróbatas do xénero que se presentaron en Europa foron indios e xaponeses. O perchista é o portor que suxeita a pértega ou percha en equilibrio para que o seu partenaire, o \"áxil\" (nome que recibe o acróbata a quen axuda o portor), realice exercicios acrobáticos na parte superior do pau. A posición clara do ximnasta neste exercicio é a denominada de \"bandeira\", cun pé suxeito por unha estafa ao bambú, o outro libre, separado e apoiado tamén no bambú e todo o corpo libre no aire. Con este mestúranse outro tipo de exercicios, colgando simplemente da estafa, coas mans, etc. A pértega pode ser portada de cinco modos diferentes: sobre a cintura, sobre o ombreiro, sobre un brazo, sobre a fronte e sobre a planta do pé. Neste último caso, o especialista recibe o nome de antipodista (artista de circo que realiza xogos malabares cos pés)."}
{"id": 1194797, "term": "Percha antipodista", "prompt": "Con que significado se emprega \"percha antipodista\"?", "output": "Percha dotada de dúas pequenas peañas na base, que serven para que repousen os pés do portor mentres se mantén reclinado sobre unha \"trincka\".\n\nNota de alcance: A percha antipodista xa foi empregada polos saltimbanquis chineses no século XIV, baixo a dinastía Ming."}
{"id": 1194799, "term": "Percha dobre", "prompt": "Dime cal é a definición de \"percha dobre\".", "output": "Percha dirixida co extremo superior desdobrado en forma de \"Y\".\n\nNota de alcance: Este tipo de percha foi utilizada polos Lyons Marcantoni."}
{"id": 1194020, "term": "Pértega chinesa", "prompt": "Cal é o sentido de \"pértega chinesa\"?", "output": "Pértega vertical na que os artistas de circo trepan, se deslizan e fan poses. A súa altura pode variar desde os 3 m aos 9 m e aproximadamente 3 ou 4 polgadas (7,5 cm a 10 cm) de diámetro.\n\nNota de alcance: Unha das posturas máis coñecidas é \"a bandeira\", no que o artista colga horizontalmente cara a fóra suxeitándose coas mans. Dos números máis espectaculares no que se utilizan este tipo de pértegas, destacar o de \"Saltimbanco\" do Circo do Sol que, inspirado na disciplina chinesa orixinal, mostra en escena 20 artistas da compañía permanente, actuando polos aires a uns 8 m de altura e saltando dunhas pértegas a outras."}
{"id": 1039986, "term": "Prato chinés", "prompt": "Que quere dicir \"prato chinés\"?", "output": "Prato de forma cónica, para facilitar o equilibrio, utilizado no número de malabarismo coñecido co mesmo nome e introducido en Europa no século XV. O número consiste en soster un ou varios pratos en equilibrio, dando voltas sobre unha vara moi fina e flexible. Estas varas poden sosterse coa man, ao xeito dos malabaristas chineses, ou ben ser fixadas sobre unha mesa.\n\nNota de alcance: Aínda que a creación deste número atribúeselle a Barny, a súa popularización débese a Eric Brenn. O malabarista Bartschelly está considerado como un dos máis prestixiosos manipuladores de pratos sobre grandes varas."}
{"id": 1039987, "term": "Pau para prato chinés", "prompt": "Explica o significado de \"pau para prato chinés\".", "output": "Pau fino ou variña flexible, pero resistente, que serve para soster o prato que xira no xogo de habilidade dos pratos chineses. Canto máis longo sexa o pau, máis velocidade de xiro se lle pode dar ao prato."}
{"id": 1040877, "term": "Rede de seguridade", "prompt": "Explica que significa \"rede de seguridade\".", "output": "Aparello feito con fíos, cordas ou arames trabados en forma de mallas, e convenientemente disposto para protexer os artistas ou o público, en certos números de circo e en determinados espectáculos de teatro."}
{"id": 1194261, "term": "Remolque de feras", "prompt": "Dime cal é a definición de \"remolque de feras\".", "output": "Vehículo para transportar e encerrar os animais durante os espectáculos circenses. Algúns son semi-remolques, outros vehículos-gaiolas ou camións dotados dunha carrocería especial con reixas.\n\nNota de alcance: En principio, nas \"menageries\", os domadores presentaban os seus números directamente nestes remolques ou furgóns. Despois da Segunda Guerra Mundial, os grandes circos europeos renovaron o seu parque con excedentes da armada americana."}
{"id": 1194817, "term": "Roda alemá", "prompt": "Explica que significa \"roda alemá\".", "output": "Aparello ximnástico composto por dous grandes círculos paralelos unidos por seis traveseiros, cuxa creación, en 1925, atribúeselle ao alemán Otto Ficks. O acróbata téndese no interior deste dobre círculo, de pé, cos brazos e as pernas abertas, conseguindo mover o aparello en todos os sentidos, axudado polo propio impulso do artista.\n\nNota de alcance: Este aparello, tamén chamado roda do Rhin ou roda ximnástica, popularizase en Alemaña no período de entre guerras, estendéndose máis tarde por toda Europa."}
{"id": 1194750, "term": "Roda da morte", "prompt": "Define \"roda da morte\".", "output": "No circo, aparello de metal cromado, de gran tamaño, composto por unha roda de gran diámetro fixada a unha longa viga, que á súa vez se acompaña dun contrapeso nun dos seus extremos. O aparello xira ao redor dun eixe fixado no medio da viga. O acróbata mantense de pé, enriba da roda e marcha en sentido inverso ao movemento da peza. A medida que o ritmo se vai incrementando, o artista debe aumentar a velocidade para manter o equilibrio. Este número pode presentarse con dúas acróbatas.\n\nNota de alcance: A roda da morte, denominada en orixe \"roda do espazo\" foi inventada e construída por Clay Beckett en 1952, quen a bautizou co nome de \"a roda xiratoria propulsada por si mesma\". O número foi presentado oficialmente en 1961 no Ringling Bros and Barnum e Bailey Circus, ao longo dunha xira en América do Sur, por Leigh e Nancy Heisinger, baixo a denominación \"The Aerial Sensation Leigh\". Tras o éxito obtido, o número foi retomado por Johnny Luxem, os Geraldos ou os Ron Ritas. En 1975, por Elvin Bale, e máis tarde polos Coroa, entre outros, baixo a nova denominación de \"roda xiratoria\" ou \"roda da morte\". Na actualidade, e baixo a súa actual denominación, a roda da morte, é unha das maiores atraccións do Circo do Sol."}
{"id": 1194748, "term": "Roda do diabo", "prompt": "Como se define \"roda do diabo\"?", "output": "Gran cilindro vertical de madeira no que un ciclista xira a gran velocidade, evocando a imaxe dun esquío trotando na súa roda.\n\nNota de alcance: Esta atracción circense, chamada en principio \"Trick Riding\", foi presentada a comezos do século XX por Lotte Brandon, e máis tarde, xa baixo a denominación de \"roda do diaño\", por Tom Butler e Caldwell en 1903."}
{"id": 1194752, "term": "Roda infernal", "prompt": "Cal é a acepción de \"roda infernal\"?", "output": "Roda do diabo móbil, accionada por un motor eléctrico que fai xirar o aparello en sentido inverso á marcha do ciclista.\n\nNota de alcance: Esta atracción circense foi retomada en 1925 por Willy Mauss."}
{"id": 1194009, "term": "Rolete de equilibrio", "prompt": "Cal é a acepción de \"rolete de equilibrio\"?", "output": "Chintófano circense en forma de cilindro ou rolo, e en ocasións con figura de cono truncado, sobre o que os artistas realizan xogos de equilibrio, normalmente colocando sobre eles unha ou varias táboas.\n\nNota de alcance: Polo xeral, os rulistas ou antipodistas (artistas que utilizan as pernas e os pés) realizan os exercicios sobre un pedestal, algúns de ata tres metros de altura. Para colocarse sobre o rulo, o equilibrista tira a táboa sobre el dando un salto. A partir de aí, realízanse unha serie de exercicios utilizando distintos aparellos como lazos, aros ou fustas, dando saltos e realizando piruetas."}
{"id": 1194814, "term": "Rola-bola", "prompt": "Como se define \"rola-bola\"?", "output": "Rolete de equilibrio sobre o que se coloca unha táboa ou prancha. O número consiste en manterse de pé, en equilibrio, sobre esta ensamblaxe inestable.\n\nNota de alcance: A creación desta disciplina de equilibrio acrobático atribúeselle ao francés Vasques, en 1898. Considerado durante moito tempo como arte menor, o \"rola-bolala\" evoluciona de xeito espectacular a partir de 1968. Crazy Monroë impón un novo estilo máis dinámico, os Marthys engaden notas de humor ao número e o español Abilio consegue, con grande éxito, chegar a amorear sete roletes. Aínda que este número considérase unha creación francesa, o nome co que é máis coñecido o obxecto é co termo inglés \"rola-bola\". En Francia, con todo, coñécese co nome de \"rola-rola\"."}
{"id": 1194774, "term": "Parasol xaponés", "prompt": "Que significa \"parasol xaponés\"?", "output": "No circo, parasol de cores vivas, cuxa principal particularidade é a de ter a tea fixada paralelamente ao mango, o que evoca a forma da á dun paxaro.\n\nNota de alcance: Este obxecto é especialmente utilizado polos funámbulos, permitíndolles ter un certo apoio e facilitar os seus movementos de equilibrio sobre o arame."}
{"id": 1012550, "term": "Tándem", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"tándem\"?", "output": "Bicicleta para dúas persoas, que se sentan unha tras outra, e que está provista de pedais para ambos.\n\nNota de alcance: O tándem é un vehículo moi utilizado para executar certos números de acrobacia circense."}
{"id": 1194260, "term": "Portelo de circo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"portelo de circo\".", "output": "Despacho destinado á venda de entradas de circo."}
{"id": 1194702, "term": "Trapecio", "prompt": "Explica que significa \"trapecio\".", "output": "No circo, aparello aéreo de ximnasia composto por unha barra horizontal, suspendida de dúas cordas verticais suxeitas a unha andamiaxe simple ou composta, xeralmente de metal cromado. A barra pode ser de madeira ou metal, e os cabos poden actuar de cordas. Pódense distinguir diferentes clases ou tipos de trapecios: trapecio fixo, trapecio volante, trapecio Washington, etc.\n\nNota de alcance: A invención do trapecio (palabra de orixe grega \"trapezion\") remóntase á primeira metade do século XIX. A súa creación débeselle ao coronel español Francisco Amorós (1769-1848), gobernador de provincias durante o reinado de José Bonaparte, quen se refuxia en Francia en 1813. En 1826 é nomeado inspector dos ximnasios militares en París, encargándose de formar nestes os monitores. En 1830, publica o tratado \"Manuel d´éducation physique gymnastique et morale\", no que describe distintas formas de trapecios inspirados no triángulo descrito por Clias. A partir da metade do século XIX, en París, o rexedor do circo Napoleón, Henri Maitrejean, anima a numerosos artistas a colgar os seus aparellos baixo a cúpula deste establecemento. Na súa orixe, os acróbatas aéreos só utilizaban como aparello a corda volante, máis tarde o triángulo. Cando as dúas cordas verticais do aparello comezan a expandirse, a forma vólvese trapezoidal, de aí o seu nome actual (hoxe os trapecios tamén poden ter forma rectangular)."}
{"id": 1194003, "term": "Trapecio fixo", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"trapecio fixo\"?", "output": "No circo, aparello constituído por unha barra horizontal, cuxas puntas están amarradas a dúas cordas suspendidas e que serve para realizar distintos exercicios ximnásticos nos espectáculos de circo. É o trapecio clásico, a barra varía dependendo de se os exercicios para realizar son de forza ou de equilibrio. Pode ser completamente lisa ou ter algunha pequena escisión ou plataforma no centro para equilibrios de cabeza, neste último caso chamarase \"trapecio Washintong\".\n\nNota de alcance: Por extensión, este termo tamén lle dá nome á disciplina que consiste en presentar un número sobre este tipo de aparello. A maior parte destes números son executados por mulleres, entre as que destacan Miss Fillis, Fitzi Bartoni, Helena Avanessova, Elena Panova ou a española Mara. Tamén destacaron algúns homes como Léopold Verrecke, Albert Powel, Elvin Trevor ou Barbette."}
{"id": 1194756, "term": "Lira aérea", "prompt": "Cal é a acepción de \"lira aérea\"?", "output": "No circo, trapecio fixo de metal que toma a forma dunha lira."}
{"id": 1194266, "term": "Trapecio volante", "prompt": "Cal é a acepción de \"trapecio volante\"?", "output": "No circo, instalación a grande altura composta xeralmente por dous trapecios (un para o portor e o outro para os acróbatas) e por unha plataforma. Algunhas das acrobacias necesitan de dúas plataformas e dous trapecios para a súa execución. Os trapecios pódense situar, segundo os números, a distancias e alturas diferentes, ademais de combinalos co emprego doutros aparellos ximnásticos como as barras fixas, trampolíns de ximnasia, columpios, etc.\n\nNota de alcance: Por extensión, este termo tamén define a disciplina que consiste en presentar un número no trapecio volante. O creador do trapecio volante foi o francés Jules Léotard (1838-1870), quen o introduciu por primeira vez en público no Circo de Inverno de París o 12 de novembro de 1859."}
{"id": 1194004, "term": "Trapecio Washintong", "prompt": "Define \"trapecio washintong\".", "output": "Trapecio de equilibrista, cuxa barra de apoio, de metal, é longa e pesada. A barra ten un rebaixe no seu centro, ou está dotada dun pequeno aparello ou peza de metal redondeada (chamada \"redondo\" ou \"prato\") para facilitar os equilibrios sobre a cabeza.\n\nNota de alcance: A invención deste trapecio atribúeselle ao estadounidense H. R. Keyes Washington (1838-1882), quen o presenta en Europa en 1870."}
{"id": 1194734, "term": "Trincka", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"trincka\"?", "output": "Cadeira de plano inclinado utilizada polos antipodistas (artistas de circo que malabarean cos pés) e outros acróbatas. A \"trincka\", tamén chamada \"trincka española\", é unha sorte de cadeira de brazos invertido, pousado directamente sobre o chan ou ben fixado sobre catro pés metálicos, sobre o que se instala o portor. Este atópase tamén en posición recostada cos pés cara a arriba. Dous saíntes protexen a fichada.\n\nNota de alcance: Xa na época da Dinastía Ming (século XIV ao XVII), os antipodistas chineses utilizaban unha táboa a modo de \"trincka\". A comezos do século XX, os Mirza Golem para realizar os seus exercicios colocaron as \"trinckas\" sobre as costas de camelos. No ano 1990 a troupe Fausto Scorpio, chegada de Filipinas, abandona a \"trincka\" en beneficio de grosos coxíns lumbares para protexerse as costas."}
{"id": 1012561, "term": "Zanco", "prompt": "Explica que significa \"zanco\".", "output": "Cada un dos dous paus longos e dispostos con senllas forquitas, en que se afirman e atan os pés.\n\nNota de alcance: Utilízanse para camiñar a certa distancia do chan, para andar sen mollarse onde hai auga, para xogos de habilidade e equilibrio, para participar en danzas de múltiples festas populares e en numerosos espectáculos teatrais e circenses. Un dos números máis rechamantes do circo é o de saltadores de zancos, no que os artistas dan diferentes saltos e piruetas, subidos a zancos e facendo uso ou non da balanza. Os zancos permiten un crecemento que é tan simbólico como real. Supoñen certa transfiguración, exercida de maneira directa por cada xogador. Os adultos subiron a eles para parecerse ou achegarse aos deuses e, no fondo, para crecer aos seus propios ollos."}
{"id": 1194281, "term": "Obxectos asociados ás artes plásticas", "prompt": "Que significa \"obxectos asociados ás artes plásticas\"?", "output": "Inclúense todos os obxectos que xurdiron froito da arte de plasmar nun papel ou moldear unha materia co fin de darlle unha forma determinada a vontade do artista, expresando de maneira única e irrepetible o real ou imaxinario, creando unha obra final tanxible, real, que se pode ver e/ou tocar. Tradicionalmente como artes plásticas entendeuse arquitectura escultura, a pintura e a arquitectura, excluíndo o debuxo ao que se consideraba unha arte menor. Con todo, e seguindo as últimas tendencias, cremos fundamental incluílo nesta disciplina, porque \"foi e é fundamental o seu papel como intermediario, entre os conceptos, as emocións e as cousas, á hora de motivar accións que modifiquen a nosa contorna\" [Gómez Molina, J. J. (2005) ], ou porque xa Giorgio Vasari comparaba os nomes do debuxo coas operacións que definen os conceptos organizados na produción estética, \"O disegno, pai das nosas tres artes, arquitectura, escultura e pintura, extrae do intelecto, procedendo da pluralidade de aspectos das cousas un xuízo universal, semellante a unha forma ou idea de todo o existente na natureza”."}
{"id": 1031822, "term": "Academia", "prompt": "Explica que significa \"academia\".", "output": "Pintura, debuxo ou escultura tomada do natural dunha figura masculina, feminina ou espida, de corpo enteiro, que se realiza como parte do proceso de estudo académico.\n\nNota de alcance: A importancia dada no Renacemento ao debuxo de espidos do natural para a formación dos artistas, frutificou na fundación das Academias Reais durante os séculos XVII e XVIII, que tiñan o seu antecedente máis coñecido na famosa Academia do Disegno de Vasari, onde Federico Zuccari solicitara, nunha carta datada entre 1575 e 1578, que se destinase un cuarto para o debuxo do natural que debía seguirse unha vez por semana. Como consecuencia desa función clave do debuxo de espido para a formación institucionalizada dos artistas, derívase o feito de que o termo \"academia\" non só faga referencia á institución dedicada ao seu ensino, senón que, como unha metonimia, sexa a palabra coa que se designen aqueles debuxos, pinturas ou esculturas de espidos realizados en etapas de estudo e formación dos artistas."}
{"id": 1012593, "term": "Apunte", "prompt": "Explica o significado de \"apunte\".", "output": "Pintura ou debuxo simplificado de execución sumaria, tomado directamente do natural ou concibido como primeira idea dun asunto que despois se vai desenvolver. Realízase con poucas liñas ou pinceladas, co obxecto de conservar a impresión ou detalle dalgunha cousa."}
{"id": 1181561, "term": "Armazón", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"armazón\"?", "output": "Alma metálica ríxida, núcleo interno ou \"esqueleto\" construído por un escultor para soster o barro que modela e impedir que se derrube ou perda a forma a causa do peso."}
{"id": 1012594, "term": "Bosquexo", "prompt": "Dame a definición de \"bosquexo\".", "output": "Estudo preparatorio, que serve como guía para a execución da obra definitiva, xeralmente de menor tamaño que o orixinal, no cal están determinados os elementos de forma, composición, etc. A súa elaboración é máis complexa que o apunte e poden existir varios para unha mesma obra; o artista probablemente realizará varios bosquexos ata decidirse polo creador, sendo de grande utilidade para estudar a evolución do autor no proceso definitivo. Aínda que en numerosas ocasións o bosquexo non é máis que un conxunto de liñas ou masas que evoca a obra definitiva, con todo máis alá de ser a antesala da obra, ten valor en si mesmo. Neles, poderanse ver as marcas de dedos e outras cicatrices (pegadas de ferramentas como a do cicel, gradina, palillos, etc.), resultado que non deixa de ser documento plástico de instantes íntimos da creación artística.\n\nNota de alcance: O bosquexo escultórico adoita ser modelado en barro. O pictórico, en cor, establece as liñas e masas de composición, pero non define os detalles. Como debuxo, é o traballo previo do que deberá ser outro tipográfico."}
{"id": 1196574, "term": "Borrador", "prompt": "Que significa \"borrador\"?", "output": "Debuxo de primeira intención, destinado a sufrir as correccións necesarias."}
{"id": 1196575, "term": "Bosquexo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"bosquexo\"?", "output": "Conxunto de primeiros trazos (liñas ou trazos que se fan ao debuxar sobre unha superficie), non definitivos dunha obra de arte, con algunha vaguidade ou indeterminación respecto á idea ou proxecto definitivo."}
{"id": 1181992, "term": "Calco", "prompt": "Como se define \"calco\"?", "output": "En pintura mural, liña de debuxo sobre a revocadura húmida, marcada por presión cunha punta sobre o cartón ou papel co debuxo. Tamén pode considerarse como tal, a toda reprodución dun debuxo que se traslada por contacto a unha prancha de cobre para ser reproducida."}
{"id": 1175618, "term": "Cartilla", "prompt": "Dime cal é a definición de \"cartilla\".", "output": "Tratado elemental con imaxes sobre nocións e regras que debía coñecer o debuxante- partes do corpo humano, estudos de teas, proporcións, etc.- e que eran utilizadas como paso previo ao estudo do modelo vivo. En xeral, orientábanse á copia de fragmentos do corpo humano nunha escala de crecente dificultade, na que se comezaba polos ollos, boca, nariz e orellas, para continuar coa cabeza. Posteriormente, adoitábanse abordar outras partes do corpo humano -mans, pés, brazos, pernas- nas máis variadas posturas, co fin de exercitarse na visión e comprensión anatómica das partes.\n\nNota de alcance: Antes de enfrontarse ás complexidades do debuxo do natural directo, o aprendiz de pintor debía seguir unhas pautas na súa formación, que incluía, como principal actividade, a práctica da copia de fragmentos doutros debuxos, seguindo modelos sinxelos e regras teóricas, xeralmente de tipo técnico, co fin de adestrar o alumno antes do encontro definitivo co natural. Nesta fase, as cartillas de debuxo ou principios de debuxo, proliferaron como principal método didáctico, nos seus inicios ou primeiros pasos. As cartillas de debuxo, cuxo uso se xeneralizou a partir do século XVII, usábanse como paso imprescindible na formación do artista nos talleres. A España chegaron láminas gravadas en Francia ou en Italia con esta finalidade. Por outra banda, os debuxos reproducidos nas cartillas, editadas tras a invención da imprenta, non eran senón estampas que viñan cumprir as mesmas funcións dos exempla dos talleres medievais, aínda que ata entón estes debuxábanse un a un."}
{"id": 1012596, "term": "Cartón", "prompt": "Explica o significado de \"cartón\".", "output": "Deseño a escala natural, é dicir, ao mesmo tamaño que a obra definitiva, sobre papel groso, cartón ou tea. Estas obras realizábanse con intención de seren transferidas a outras superficies de grandes dimensións como parede, lenzo, vidro, tea, etc.\n\nNota de alcance: O termo \"cartón\" deriva do italiano \"cartoné\", \"papel groso\" ao que recorrían os artistas e que utilizaban para calcar os motivos sobre a parede antes de executar a pintura ao fresco. A voz cartón emprégase con frecuencia aplicada aos debuxos de gran tamaño destinados a servir de modelo no tecido de tapices."}
{"id": 1031177, "term": "Contraproba", "prompt": "Que significa \"contraproba\"?", "output": "Debuxo obtido a partir dun procedemento de reporte. Para obtela prémese contra o debuxo unha folla previamente humedecida, de modo que ao entrar en contacto parte do pigmento do orixinal traspásase ao novo soporte. Este método resulta moi práctico cando se trata de reproducir de maneira sistemática un motivo, operación habitual na decoración de tecidos, pezas cerámicas, etc. Tamén é de grande utilidade para os gravadores, pois a imaxe resultante é inversa á do deseño orixinal, co que a estampaxe dunha matriz gravada a partir do calco da contraproba, permite obter estampas cuxo sentido coincide co do devandito orixinal."}
{"id": 1196576, "term": "Copia", "prompt": "Explica o significado de \"copia\".", "output": "Reprodución fiel dunha obra escultórica (v. Copia escultórica), pictórica ou dun debuxo realizada, por outra man diferente á do autor, en época contemporánea do mesmo ou máis tarde. A copia pode estar realizada nun material ou nunha escala diferente da obra que serviu de modelo, pero sempre deberá respectar as proporcións, a composición e a expresión.\n\nNota de alcance: As copias poden ter grande interese histórico e documental, sobre todo naqueles casos nos que se reproducen obras perdidas."}
{"id": 1181374, "term": "Copia escultórica", "prompt": "Cal é o sentido de \"copia escultórica\"?", "output": "Reprodución fiel dunha obra escultórica realizada por outra man diferente á do autor, en época contemporánea do mesmo ou máis tarde. A copia pode estar realizada nun material ou nunha escala diferente da obra que serviu de modelo, pero sempre deberá respectar as proporcións, a composición e a expresión.\n\nNota de alcance: As copias poden ter grande interese histórico e documental se reproducen obras perdidas, como por exemplo a maior parte das esculturas gregas que se coñecen por copias romanas, aínda que tamén poden ter un gran valor artístico por si mesmas."}
{"id": 1195100, "term": "Copia de estudo", "prompt": "Con que significado se emprega \"copia de estudo\"?", "output": "Copia fiel dunha obra esculpida, executada por un alumno con fins formativos e non mercantís. As copias de estudo, xeralmente de xeso, poden ser asinadas polo autor engadíndolle \"d´après l´auteur\", pero en ningún caso deben reproducir o orixinal co mesmo tamaño. A inscrición \"d´après\" non leva ningunha garantía do artista, da data ou da escola."}
{"id": 1195099, "term": "Copia interpretada", "prompt": "Dime cal é a definición de \"copia interpretada\".", "output": "Copia libre efectuada por un mestre a partir da obra doutro escultor e que reproduce parcial ou totalmente a composición desta, pero non o tratamento nin a maneira. As copias interpretadas son consideradas obras relativamente autónomas, mesmo ás veces chegaron a ser valoradas como orixinais."}
{"id": 1029731, "term": "Baleirado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"baleirado\".", "output": "Copia escultórica dunha figura ou adorno de xeso, estuco, etc., que se formou no molde. Chámaselle baleirado tanto á copia obtida como ao procedemento para a reprodución de esculturas ou relevos.\n\nNota de alcance: O baleirado conséguese aplicando ao modelo xeso líquido, xelatina, etc., e esperando a que endureza. Unha vez endurecido, sepárase del e sobre o molde trabállase para conseguir tantas copias como se desexe vertendo unha coada no seu interior."}
{"id": 1181579, "term": "Réplica", "prompt": "Dime cal é a definición de \"réplica\".", "output": "Copia exacta dunha pintura ou escultura feita polo autor, ou baixo a súa inmediata supervisión, pero que difire do seu modelo polos materiais, polas súas dimensións ou por ambos á vez.\n\nNota de alcance: Con frecuencia a réplica resulta tan semellante ao seu modelo, que é imposible dicir cal das dúas foi realizada primeiro."}
{"id": 1181580, "term": "Reprodución", "prompt": "Cal é o sentido de \"reprodución\"?", "output": "Copia dunha obra literaria ou artística, en calquera tamaño e materia, obtida xeralmente por procedementos mecánicos, aínda que tamén existen reproducións realizadas de maneira artesanal. As reproducións poden ser tamén calcos exactamente iguais en tamaño e materiais ao orixinal, a escala, ampliadas ou reducidas."}
{"id": 1175619, "term": "Caderno", "prompt": "Como se define \"caderno\"?", "output": "Conxunto de pregos de papel, cosidos ou encadernados, que se emprega para debuxar, tomar apuntamentos ou escribir anotacións. Os cadernos de notas dos debuxantes adoitan ser moi parecidos aos dos seus homónimos literarios, dos escritores, e en sintonía con estes poden chegar a ter un carácter de diario; en calquera caso, son sempre unha crónica da evolución do proceso creativo. A alternancia entre os debuxos e a escritura constitúe o resultado final dunha imaxe moi homoxénea."}
{"id": 1196551, "term": "Cuadrícula", "prompt": "Cal é o sentido de \"cuadrícula\"?", "output": "Resultado do procedemento que permite reproducir ao mesmo tamaño ou a unha escala diferente outra obra previamente cuadriculada."}
{"id": 1012592, "term": "Debuxo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"debuxo\"?", "output": "Produto resultante da aplicación de calquera das técnicas do mesmo nome (lapis, carbón, pluma, pastel, acuarela, etc.) sobre un soporte concreto: papel, papiro, pergamiño, vitela, lenzo, lousa, encerado, pantalla, etc. Aínda que un debuxo pódese realizar sobre calquera deles, o habitual é facelo sobre aqueles que posúen certas propiedades e características, das que ademais queda constancia nos nomes utilizados para designalos. Unha das máis comúns nas superficies utilizadas no debuxo é a súa calidade xeométrica plana, de aí o nome de \"plano\" para designar algúns tipos de debuxos, aínda que esta calidade non sempre se mantén, así por exemplo unha gran parte dos debuxos conservados do mundo antigo chegaron sobre soportes curvos como a cerámica. Outra das propiedades dos soportes do debuxo foi a súa lixeireza, lograda grazas ao uso dalgúns materiais, como as taboíñas exipcias, as follas de papiro e de palmeira, o pergamiño e o papel, o máis importante de todos eles, o que á súa vez motivou que o termo \"papel\" tamén fose utilizado como sinónimo de debuxo (Francisco Pacheco no seu tratado de 1638)."}
{"id": 1175621, "term": "Acuarela", "prompt": "Define \"acuarela\".", "output": "Debuxo e pintura resultante da aplicación da técnica do mesmo nome, baseada no emprego de pigmentos moídos e mesturados cun aglutinante soluble en auga, en particular a goma arábiga, tamén tragacanto, dextrina, cola de peixe ou xelatina, á que se engade glicerina, mel e azucre perlado para facilitar o seu emprego. A ortodoxia da acuarela esixe a utilización de cores transparentes, nos que se exclúe o branco, xa que este proporciónao o mesmo fondo do papel. Tamén se lle coñece como \"pintura á acuarela\", \"cor á acuarela\" e, impropiamente, \"cor á augada\".\n\nNota de alcance: No mundo occidental, a acuarela -nas súas características actuais- foi utilizada por primeira vez polos holandeses do século XVIII, despois pasou a Inglaterra, onde arraigou con tal vigor que se converteu no procedemento xenuíno deste país, co que se obtiveron resultados moi notables. Paul Sandby está considerado o pai da acuarela inglesa, aínda que antes que este, o alemán Albrecht Dürer empregara con moi boa fortuna este procedemento. Entre os pintores ingleses máis destacados hai que mencionar a Turner, Constable e Banington, entre outros. Máis tarde, a acuarela foi adoptada polo impresionismo francés. En España destacaron Eugenio Lucas, Jenaro Pérez Villaamil e, especialmente, Mariano Fortuny e José Tapiró. En épocas máis recentes, a acuarela gozou dunha grande aceptación entre os artistas. A que foi considerada durante moito tempo como a primeira pintura abstracta (título que lle deu o propio autor, Vasily Kandinsky) é unha acuarela de 1910."}
{"id": 1175620, "term": "Augada", "prompt": "Cal é a definición de \"augada\"?", "output": "Debuxo e pintura resultante do conxunto dos procedementos baseados no emprego de pigmentos diluídos, ben en auga pura ou ben en auga mesturada, con vehículos de natureza variable, como gomas, aceite ou mel.\n\nNota de alcance: Adoita utilizarse para traducir o termo francés \"gouache\", que se refire ao uso de cores opacas, incluído o branco, disoltos con auga. Establece así a diferenza coa acuarela, que utiliza cores transparentes."}
{"id": 1175622, "term": "Carbón", "prompt": "Cal é o sentido de \"carbón\"?", "output": "Debuxo resultante da aplicación da técnica do mesmo nome, moi apreciado para bosquexos e estudos preparatorios. Resaltan os efectos de luces e sombras que poden conseguirse a través do esluído. O autofixado mediante a utilización de aceites produce unha aureola de tonalidade amarelada nos bordos das liñas."}
{"id": 1012595, "term": "Caricatura", "prompt": "Dame a definición de \"caricatura\".", "output": "Debuxo no que se deforman, resaltándoos, os trazos máis peculiares, as faccións e o aspecto dunha persoa ou cousa cun sentido humorístico ou satírico.\n\nNota de alcance: A súa orixe é moi antiga, algúns autores asocian certos debuxos do Oriente Medio, Exipto ou a América precolombina coa caricatura. No século IX aparece en Xapón. Con todo, a caricatura tal e como se coñece hoxe, incluído o termo, iníciase en Boloña a finais de 1500. Foi utilizada en prensa escrita desde finais do século XVII, cando comezaron a xurdir os xornais ilustrados, a miúdo con fins políticos, deportivos, publicitarios, etc., ou ben para poñer de relevo os modos dun personaxe público. Así naceu a sátira política ilustrada. A caricatura social, menos agresiva, puido desenvolverse mesmo en países sen liberdade de prensa."}
{"id": 1196552, "term": "Banda deseñada", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"banda deseñada\"?", "output": "Representación gráfica narrativa e ilustrada cuxa acción sucede nunha serie ou secuencia de viñetas."}
{"id": 1196535, "term": "Contorno", "prompt": "Dime cal é a definición de \"contorno\".", "output": "Nun debuxo, conxunto de liñas que definen o límite exterior dunha figura, obxecto ou espazo."}
{"id": 1181113, "term": "Debuxo a lapis", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"debuxo a lapis\"?", "output": "Produto resultante da acción técnica de trazar liñas e trazos sobre un soporte de natureza múltiple, en particular o papel, mediante o lapis."}
{"id": 1196572, "term": "Debuxo animado", "prompt": "Como se define \"debuxo animado\"?", "output": "Conxunto de fotogramas debuxados nunha película cinematográfica, cuxo fin é o de producir a sensación de movemento dos personaxes, para iso utilízanse recursos expresivos similares aos dos cómics."}
{"id": 1196570, "term": "Debuxo artístico", "prompt": "Con que significado se emprega \"debuxo artístico\"?", "output": "Debuxo relacionado coas artes plásticas. O debuxo artístico considérase máis libre que o debuxo técnico ou o científico, ao non estar suxeito a normas obrigatorias e uniformadoras e adoita ter un fin en si mesmo.\n\nNota de alcance: Adoita utilizarse en contraposición ao debuxo técnico e científico."}
{"id": 1196571, "term": "Debuxo científico", "prompt": "Cal é o sentido de \"debuxo científico\"?", "output": "Debuxo que está relacionado e ao servizo dunha determinada ciencia, e cuxo fin é o coñecemento do mesmo obxecto de estudo desta. Adoitan ser debuxos descritivos non narrativos.\n\nNota de alcance: A \"descrición\" é unha palabra característica do positivismo decimonónico que presupón que o coñecemento que se ten ao delinear ou debuxar algo, representándoo de modo que dea unha idea axustada sobre o obxecto figurado, é inherente ao concepto de ciencia. En todas as ciencias descritivas, como a botánica ou a zooloxía, destacábase a descrición dos fenómenos, en oposición á súa simple explicación especulativa. En calquera caso, valorábase máis a importancia da fiel descrición dos fenómenos fronte á pretensión de coñecer as causas últimas. En consonancia con estas circunstancias, todo o século XIX está caracterizado pola autoridade dun positivismo científico que prioriza todo o que é certo, efectivo e verdadeiro. É este positivismo científico o que pedirá a toda representación gráfica que tamén sexa descritiva, antes que expresiva ou simbólica (láminas con debuxos de temas de botánica)."}
{"id": 1196537, "term": "Debuxo de figura", "prompt": "Explica o significado de \"debuxo de figura\".", "output": "O que utiliza a representación do corpo humano como motivo principal.\n\nNota de alcance: Aínda que a acepción máis importante da palabra \"figura\" é a da alusión á forma aparente dun corpo (v. Figura), utilízase tamén para falar da representación dun ser humano e, máis xenérico, en referencia a calquera ser vivo. A estética da \"figura humana\" tratou de diversas cuestións: a conveniencia da súa presenza en todo tipo de obras, os problemas da súa representación para lograr a sensación de vida e naturalidade e a cuestión das proporcións."}
{"id": 1031830, "term": "Debuxo do antigo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"debuxo do antigo\".", "output": "Debuxo característico da aprendizaxe nas academias, cuxo obxectivo era a representación bidimensional da escultura grecorromana.\n\nNota de alcance: A forma da estatuaria clásica foi considerada como o compendio de todos os ideais de beleza e a súa copia fundamental para conseguir a perfección que se perseguía co estudo do modelo vivo. O alumno ía copiando pés, mans, cabezas, pernas, brazos, ata alcanzar o desenvolvemento pleno da figura. Como modelos utilizáronse elementos parciais do corpo humano, anatomías artísticas ou \"écorchés\", así como un gran número de figuras traballadas en escaiola, coñecidas como baleirados ou \"modelos brancos\"."}
{"id": 1196539, "term": "Debuxo de paisaxe", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"debuxo de paisaxe\"?", "output": "O que reproduce un exterior natural ou inspirado na natureza."}
{"id": 1031829, "term": "Debuxo de principios", "prompt": "Explica que significa \"debuxo de principios\".", "output": "Debuxo rudimentario, de escasa calidade artística, que representa diferentes partes do corpo humano.\n\nNota de alcance: Característico do ensino académico, realizábase na sala de iniciación do mesmo nome, na que se comezaba por copiar, en distintas posturas, elementos illados como ollos, boca, orellas, mans e pés, para continuar coa execución de figuras e cabezas medias, finalizando coa consecución de figuras enteiras."}
{"id": 1196538, "term": "Debuxo de retrato", "prompt": "Cal é a acepción de \"debuxo de retrato\"?", "output": "Aquel no que se representa a efixie dunha persoa, onde se recoñecen as características físicas ou morais a través do parecido."}
{"id": 1196540, "term": "Debuxo dixital", "prompt": "Define \"debuxo dixital\".", "output": "Debuxo resultante da utilización de medios informáticos, a través dos cales se transmite a información gráfica nun código binario, bits 0 e 1."}
{"id": 1196573, "term": "Debuxo ornamental", "prompt": "Cal é a definición de \"debuxo ornamental\"?", "output": "Debuxo que representa elementos accesorios decorativos, ou o conxunto deles, coa función de embelecer unha obra."}
{"id": 1175623, "term": "Pastel", "prompt": "Dame a definición de \"pastel\".", "output": "Debuxo e pintura resultante da aplicación da técnica do mesmo nome, baseada no emprego de fráxiles barriñas de pigmentos de orixe mineral, mesturados con auga e aglutinantes en pequenas cantidades (antes a goma de tragacanto, na actualidade a metilcelulosa). A peza adoita protexerse cun cristal, xa que os fixadores restan brillantez á superficie empoada.\n\nNota de alcance: Tivo gran difusión durante o século XVIII, debido a que a súa variada e delicada gama cromática adaptábase moi ben ao gusto rococó, e tamén no século XIX, sobre todo aplicado aos retratos e estudos preparatorios."}
{"id": 1191673, "term": "Silueta", "prompt": "Como se define \"silueta\"?", "output": "Debuxo de cor uniforme, normalmente negro, que adoita reproducir o perfil dun busto ou dun corpo enteiro sobre un fondo case sempre branco, sacado seguindo os contornos da sombra do obxecto representado.\n\nNota de alcance: É un procedemento de retrato anterior á fotografía. En 1783, Jean Gaspard Lavater (1741-1801) construíu un aparello especial para debuxar estas figuras."}
{"id": 1031834, "term": "Debuxo para gravar", "prompt": "Dame a definición de \"debuxo para gravar\".", "output": "Deseño concibido coa intención de ser transferido a unha lámina metálica ou taco de madeira para ser gravado. O seu obxectivo era facilitar o labor de gravador no trazado das tallas, e para iso, calcábase sobre a superficie da matriz.\n\nNota de alcance: Polo xeral, estes estudos preparatorios adoitan ir asociados ao gravado de reprodución, característico dos séculos XVII ao XIX, no que existía unha especialización absoluta das tarefas."}
{"id": 1031824, "term": "Exercicio", "prompt": "Cal é o sentido de \"exercicio\"?", "output": "Debuxo realizado polo artista para familiarizarse con certas dificultades técnicas durante o período de aprendizaxe, e que consiste, polo xeral, na copia de modelos de artistas xa consagrados."}
{"id": 1181381, "term": "Escultura", "prompt": "Explica que significa \"escultura\".", "output": "Obra ou obxecto, en vulto redondo ou en relevo, representando figuras ou adornos calquera resultantes da aplicación de diferentes técnicas: talla, moldeado ou baleirado, modelaxe, fundición, repuxado, etc., e de diferentes materiais como o barro, a pedra, a madeira, o metal, etc."}
{"id": 1181400, "term": "Autómata", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"autómata\"?", "output": "Escultura ou xoguete que, grazas a dispositivos mecánicos, pode efectuar actos que imitan os dos corpos animados, figuras antropomorfas ou zoomorfas que representan escenas movéndose ao ritmo das notas musicais. Poden executar diversas actividades tales como tocar un instrumento musical, escribir ou dar a hora (Jaquemart). Pódense atopar pezas de distinta calidade e orixinalidade, desde as máis refinadas, de movementos exquisitos e con finalidade decorativa, respondendo ao gusto dos aristócratas e nobres do momento, ata os fabricados de maneira máis basta e con mecanismos máis sinxelos pensados como xoguetes ou, polo menos, cun carácter menos elitista. As figuras e os seus movementos gardan relación cos que enriquecerán algúns reloxos a partir do século XVIII.\n\nNota de alcance: Desde o século XIV, houbo unha gran demanda de autómatas como adorno de mesa ou para divertir e sorprender os invitados a un banquete. O seu impulso chegará xa no século XIX, especialmente entre o período comprendido entre 1830 e 1914, período ao que se coñece como a idade do ouro dos autómatas debido ao importante impulso desta industria en gran parte de Europa, incrementando a demanda a partir de 1850 aproveitando o novo ritmo que lle impón a Revolución industrial aos \"artigos de París\", como se denominan a estes xoguetes mecánicos nas diferentes Exposicións Universais onde participan. Moitos dos autómatas fabricados no século XIX pensáronse como xoguetes, aínda que nun principio de carácter suntuoso, regalábanse aos nenos das casas reais de Inglaterra e Francia, probablemente como presentes diplomáticos destinados a afagar os pais. As principais referencias a autómatas que cumprisen función de xoguete, aínda que fose para adultos, pódense atopar en dous manuscritos de tempos do reinado de Afonso X o Sabio (século XIII): o tratado recollido no Códice Or. 133 da Biblioteca Mediceo-Laurenciana de Florencia e o coñecido por \"Libros do Saber de Astronomía\". Os mecanismos de reloxería eran accionados pola forza da auga, posta en movemento por medio de balanzas."}
{"id": 1195095, "term": "Androide", "prompt": "Como se define \"androide\"?", "output": "Autómata con figura, xestos, movementos e aparencia (rostro) humana."}
{"id": 1195094, "term": "Jaquemart", "prompt": "Con que significado se emprega \"jaquemart\"?", "output": "Autómata que representa polo xeral unha figura alegórica ou un home de armas, de madeira ou de chumbo, e que sinala as horas coa axuda dun martelo que golpea sobre o timbre, a campá ou unha bigornia dun reloxo."}
{"id": 1181382, "term": "Vulto redondo", "prompt": "Que quere dicir \"vulto redondo\"?", "output": "Toda escultura (estatua, grupo escultórico, cabeza, busto, etc.) cuxo volume corresponde, polo menos, ás tres cuartas partes do volume real dun corpo ou dun obxecto e que pode estar enteiramente traballado (cara, acabado e reverso) ou tan só traballado en tres das súas partes (cara e lados), tales como os vultos redondos frontais feitos para ser vistos desde dous ou tres ángulos como máximo, por exemplo, as destinadas a unha fornela ou a un nicho."}
{"id": 1005207, "term": "Acropodio", "prompt": "Cal é o sentido de \"acropodio\"?", "output": "Base, pedestal ou parte inferior dunha escultura de vulto redondo, formada habitualmente por unha terraza e por un plinto.\n\nNota de alcance: A función principal do acropodio é a de asegurar a estabilidade da obra escultórica."}
{"id": 1195093, "term": "Columna estatuaria", "prompt": "Explica o significado de \"columna estatuaria\".", "output": "Columna destinada a soster unha estatua.\n\nNota de alcance: No século XIII, sobre todo os escultores do Gótico francés, ensaian nos portais das súas catedrais unha nova expresión artística, a columna estatuaria. Paralelamente, aumenta a imaxinación dos artesáns iconográficos, relacionando moitas veces entre si os motivos temático-escultóricos cos distintos portais, sempre dun complexo simbolismo como os paralelismos tipolóxicos entre os temas do Antigo e do Novo Testamento."}
{"id": 1007757, "term": "Peaña", "prompt": "Cal é o sentido de \"peaña\"?", "output": "Base ou apoio para soster outro elemento. Tamén se pode utilizar como soporte escultórico."}
{"id": 1185738, "term": "Conxunto escultórico", "prompt": "Que significa \"conxunto escultórico\"?", "output": "Representación escultórica na que interveñen distintas figuras e accesorios que adoitan conformar unha escena.\n\nNota de alcance: En numerosas ocasións estes conxuntos escultóricos formaron parte dunha \"linguaxe\" arquitectónica, onde o edificio que alberga e a escultura que o ornamenta se unen para desenvolver unha escenografía propia."}
{"id": 1181447, "term": "Construción", "prompt": "Que quere dicir \"construción\"?", "output": "Obra obtida ao ordenar elementos mediante principios rigorosos, polo xeral xeométricos, de diferentes materiais (xeso, madeira, metal, cartón, etc.) e seguindo os ideais do construtivismo: transformación dos elementos da cultura industrial en volumes, planos, cores, superficie e luz.\n\nNota de alcance: A orixe histórica atopámola nas primeiras obras de Nahum Gabo e Vladimir Tatlin (en 1916), nos movementos holandeses de De Stijl, a partir de 1917, e no suprematismo de Kasimir Malvitch, a partir de 1920."}
{"id": 1181445, "term": "Contrarrelevo", "prompt": "Con que significado se emprega \"contrarrelevo\"?", "output": "Composición que resulta da ensambladura de elementos simples de diferentes materias (madeira, ferro, uralita, folla de lata, etc.), na que as pezas se dispoñen na confluencia entre paredes perpendiculares, a miúdo suspendidas, dando a impresión de voar libremente no espazo. Polo xeral, estas construcións están formadas pola intersección entre planos de materiais e de formas trazadas con arame; a asociación entre superficies e elementos lineais provoca aberturas ou cerramentos virtuais do espazo atrapado entre os elementos da devandita construción.\n\nNota de alcance: O creador deste tipo de composicións foi o artista ruso Vladimir Tatlin, quen adoptou o termo en 1914 para sinalar un avance dialéctico nas súas construcións. Do mesmo xeito que os primeiros \"relevos pictóricos\" superaron á pintura, os novos \"contrarrerelevos\" superaron os relevos pictóricos. En ocasións, estes \"contrarrerelevos\" colgábanse en recunchos con arames e variñas axiais. Os \"contrarrerelevos de recuncho\" eran construcións complexas de planos metálicos, cadrados e curvados, perpendiculares e angulares. Non eran pintura, escultura nin arquitectura, eran \"contras\" das tres artes que activaban os materiais, os espazos e os espectadores de maneiras novas. Foron expostos por primeira vez en decembro de 1915 en \"0.10: A última exposición futursta de pinturas\" en Petrogrado, onde Tatlin competiu con Kazimir Malevich polo liderado da vangarda rusa, e onde os \"contrarrerelevos\" conseguiron atraer os novos artistas á fase experimental do construtivismo."}
{"id": 1181449, "term": "Escultura cinética", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"escultura cinética\"?", "output": "Obra á que se lle imprime un movemento como parte do seu principio para obter un conxunto cambiante. Este movemento, que pode ou non acompañarse dun xogo de luces, xera unha modificación na aparencia dos elementos. Prodúcese de maneira máis ou menos complexa mediante a intervención do espectador coa axuda de mecanismos de reloxería, de motores eléctricos ou de simples correntes de aire.\n\nNota de alcance: A incorporación do movemento real nas obras plásticas non figurativas, xa sexa por manipulación xa sexa por axuda de motores, aparece cara a 1912. A escultura cinética é unha modalidade ou tipoloxía da abstracción escultórica, construtivista ou non, aínda que abunda máis no construtivismo, que consiste en dotar de movemento ou cinetismo a obra escultórica, que se consegue de forma autónoma, por medio dun motor que produce enerxía e movemento autónomo, ás veces manual; ou ben de forma natural, aproveitando as forzas da natureza, como poden ser o aire ou a luz. O termo de escultura cinética foi creado por Nahum Gabo en 1920, ano no que Gabo e Pevsner falan no seu \"Manifesto realista\" por primeira vez de \"ritmos cinéticos\". Foi en 1920 cando Gabo realiza a súa famosa \"Escultura cinética\", consistente nunha barra de aceiro posta en movemento por un motor. A escultura cinética rompe con máis de trinta séculos de tradición nos cales a obra escultórica, solidificada en materiais arxilosos, metálicos ou de pedra, permanecera estática e inmutable, para adquirir o hálito vital do movemento e a dinámica. O autor por excelencia deste tipo de escultura é o norteamericano Alexander Calder (1898-1976), creador dos móbiles (\"mobiles\"), termo imposto por Duchamp ás súas esculturas dotadas de movemento, que ao principio se producía por medio dun motor e desde 1934 co propio movemento do aire, aproveitando así mesmo os efectos da luz."}
{"id": 1195104, "term": "Escultura audio-cinética", "prompt": "Cal é a definición de \"escultura audio-cinética\"?", "output": "Escultura cinética na que o movemento e o espazo son procreados ou modificados segundo a intensidade ou a frecuencia dun son ambiente, música ou palabras. A enerxía sonora transfórmase en movementos mecánicos por medio de sistemas electrónicos que ordenan o sentido de rotación de motores eléctricos.\n\nNota de alcance: Neste tipo de escultura mecánica sonora os obxectos poden ser manipulados polo público, orientando a percepción da obra cara ao sentido do tacto e o oído. Charles Mattox (\"The Evolution of My Audio-Kinetic Sculptures\"), sinala que a escultura audio-cinética posúe características que a fai distinta respecto á escultura tradicional. Esa diferenza atópase nos delicados dispositivos (mecánicos e electrónicos) que presentan unha vida máis curta respecto aos materiais tradicionais, e que esixen un certo mantemento, así como unha estudada planificación de cara á súa posible exhibición nun lugar ao aire libre. Nos anos 1930 produciuse un período no cal se desenvolveu o amplificador electrónico e o altofalante, así como instrumentos electrónicos. As técnicas de gravación e reprodución permitíronlle ao artista elaborar unha obra baseada na sonoridade ou que contivese elementos acústicos. A integración de dispositivos musicais na obra escultórica, atopa unha primeira experimentación nos anos 1950 permitindo a evolución da escultura cinética. Entre outros artistas destacan Takis, Nicolas Schöffer, Le Parc e Yaacov Agam."}
{"id": 1195105, "term": "Escultura lumino-cinética", "prompt": "Dime cal é a definición de \"escultura lumino-cinética\".", "output": "Escultura cinética que consegue, mediante un xogo de luces e sombras, crear unha estrutura de múltiples volumes. Transparencias e efectos calidoscópicos xogan en xeral un rol importante na realización deste tipo de obras.\n\nNota de alcance: Este termo outórgalle unha identidade autónoma á sección luminosa da arte cinética despois de 1965."}
{"id": 1181448, "term": "Móbil", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"móbil\"?", "output": "Escultura cinética composta, polo xeral, por placas de metal lixeiro de diferente tamaño, en forma de palma, plumas, pétalos, etc. Adoitan estar policromadas e enganchadas a varas de arame, que se desprazan ao redor dun eixe suspendido no espazo ou ben se manteñen en equilibrio no alto dun soporte. Estes elementos equilíbranse os uns aos outros e entran en movemento baixo o impulso do mínimo sopro de aire.\n\nNota de alcance: Estas composicións foron realizadas por primeira vez por M. Duchamp e, en especial, polo norteamericano Alexander Calder (1898-1976), creador dos móbiles (\"mobiles\") termo imposto por Duchamp ás súas esculturas dotadas de movemento, que ao principio se producía por medio dun motor e desde 1934 co propio movemento do aire, aproveitando así mesmo os efectos da luz."}
{"id": 1181450, "term": "Estable", "prompt": "Que quere dicir \"estable\"?", "output": "Escultura de vangarda de dimensións colosais que apoia sobre o chan e que está formada por pranchas recortadas de metal, articuladas de forma fixa mediante parafusos ou soldadura, con formas máis ou menos xeométricas. Aínda que case sempre son de ferro, non é infrecuente que, no seu tamaño máis reducido, fosen realizadas noutras materias. Este tipo de escultura adoita estar pintada de cores vivas. As de maior tamaño contribuíron a definir a imaxe dalgunhas cidades como París. Un dos aspectos máis destacables é que adoitan ser transitables, coma se se tratase de auténticos edificios ou de arcos triunfais.\n\nNota de alcance: A súa creación débeselle ao artista Alexander Calder (1898-1976)."}
{"id": 1186017, "term": "Escultura civil", "prompt": "Explica que significa \"escultura civil\".", "output": "Obra escultórica, emprazada normalmente ao aire libre (rúas, prazas, xardíns, etc.), cunha función ornamental dentro dunha estrutura arquitectónica, e que pon de manifesto o poder político dominante ou crea unha nova linguaxe visual deste poder, homenaxeando personaxes ilustres, conmemorando feitos históricos ou monumentalizando a memoria histórica, etc. A escultura civil, urbana ou ornamental, tamén pode ser concibida para ser integrada nun edificio, monumento, moble ou obxecto e que se harmoniza, tanto en liñas como en efectos, coa porción da estrutura ou obxecto que ten que decorar."}
{"id": 1185736, "term": "Escultura conmemorativa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"escultura conmemorativa\"?", "output": "Obra esculpida que lembra a alguén ou algo, ou ben fai conmemoración diso."}
{"id": 1181485, "term": "Estela conmemorativa", "prompt": "Con que significado se emprega \"estela conmemorativa\"?", "output": "Estela que está labrada con tallas en relevo ou con inscricións e que está destinada a rememorar ou celebrar, a través da imaxe e do texto, o recordo de determinados feitos ou personaxes."}
{"id": 1041126, "term": "Lápida", "prompt": "Cal é o sentido de \"lápida\"?", "output": "Pedra chaira na que ordinariamente se pon unha inscrición."}
{"id": 1041127, "term": "Lápida conmemorativa", "prompt": "Que quere dicir \"lápida conmemorativa\"?", "output": "Lápida que lembra a alguén ou algo, ou fai conmemoración diso."}
{"id": 1181496, "term": "Estatua fonte", "prompt": "Cal é a acepción de \"estatua fonte\"?", "output": "Escultura concibida dentro dos programas decorativos das cidades, situándoa normalmente nos seus xardíns. Unha das características definitorias é a de levar no seu interior recipientes dos que mana a auga, ben da boca da estatua ou ben de tubos ou outras figuras que adoitan acompañala."}
{"id": 1182040, "term": "Estela de fronteira", "prompt": "Que significa \"estela de fronteira\"?", "output": "Estela que é levantada para delimitar territorios. A súa versión máis sinxela serían os fitos establecidos nos eixes de campos ou vías."}
{"id": 1186566, "term": "Estela de límite", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"estela de límite\"?", "output": "Estela de fronteira, documentada en Exipto e utilizada para delimitar os bordos máis meridionais do territorio nas dinastías XII e XIII."}
{"id": 1186020, "term": "Kudurru", "prompt": "Dame a definición de \"kudurru\".", "output": "Estela de fronteira que tiña carácter de documento de doazón de terras outorgadas polo rei aos seus súbditos, familiares ou templos. Nunha das súas caras conteñen unha inscrición cuneiforme, coas cláusulas da doazón e, na outra, esculpíanse en baixo relevo representacións simbólicas moi diversas e barrocas, estas representacións tallábanse para que a pedra e os terreos estivesen baixo a protección divina.\n\nNota de alcance: Este tipo de estelas tiñan unha orixe babilónica, chegando a formar parte do botín dos reis do Elam."}
{"id": 1195309, "term": "Mascarón de proa", "prompt": "Cal é o sentido de \"mascarón de proa\"?", "output": "Figura colocada como adorno no alto do tallamar dos barcos."}
{"id": 1195352, "term": "Picota de xustiza", "prompt": "Dame a definición de \"picota de xustiza\".", "output": "Columna de pedra ou de fábrica que se colocaba na entrada dalgúns lugares, onde se expuñan á vergoña pública as cabezas dos axustizados ou dos reos. A picota adoitaba levantarse sobre unha base, polo común de bancadas, e tiña argolas saíntes ou ganchos para colgar as cabezas ou membros dos reos, ou ben unhas aberturas de onde saían os cepos para suxeitar os condenados á vergoña. Como nos rolos de xustiza, a súa forma é variada: sinxelos piares cilíndricos ou prismáticos, cun templete ou lanterna miúda de coroación.\n\nNota de alcance: Xeralmente, case todos os pobos posuían rolo de xustiza e picota. En principio, as picotas foron señoriais e máis tarde, desde os Reis Católicos, ao centralizar a xurisdición, reais. Desde Castela pasaron a América onde, en xeral, constrúense en madeira. En Francia, chamábase picota ou \"pilari\" a un rolo ou pequena torre calada de aberturas, de onde saían dous madeiros cunha amosega semicircular que, xustapostos de xeito vertical, formaban o cepo para suplicio dos reos."}
{"id": 1195272, "term": "Rolo de xustiza", "prompt": "Cal é o sentido de \"rolo de xustiza\"?", "output": "Columna cilíndrica de pedra con dúas argolas e unha cruz de ferro por remate.\n\nNota de alcance: O rolo de xustiza, normalmente situado no centro da poboación, simboliza a \"suprema xustiza real\" ou do poder xudicial. Os reos permanecían encadeados á columna durante a celebración do xuízo e, unha vez condenados, sufrían a execución pública."}
{"id": 1195316, "term": "Tésera de hospitalidade", "prompt": "Que significa \"tésera de hospitalidade\"?", "output": "Obxecto fabricado preferentemente en bronce, pero tamén en prata e probablemente en cuarzo, que presenta diferentes formas, normalmente divididas pola metade. En canto á súa forma, testemuñáronse téseras antropomorfas: de cabeza e de figura antropomorfa, en forma de \"hermes\" ou de mans entrelazadas; figuras zoomorfas con forma de ave, cabalo ou de cabeza ou prótomo de equino, de cabeza de carneiro, en forma de xabaril, de verraco, lobo, can, peixe, serpe enrolada, etc.; ou fitomorfas, estilizadas bicónicas e en forma de piña ou casulo. Por último sinalar as xeométricas abstractas, bicónica, cúbicas, helicoidal e paralelepípeda. As téseras de hospitalidade, que se adscriben ás culturas célticas da Península Ibérica, correspondentes aos celtíberos, vacceos, vetóns, astures, galaicos e outros pobos célticos, constitúen un dos pactos documentais máis interesantes da Hispania republicana, recollen inscricións nas que se cita o lugar de celebración dos pactos e, nalgúns exemplares, o nome dos asinantes, a súa filiación e o lugar da súa procedencia, aínda que tamén se poden atopar algunhas anepígrafas.\n\nNota de alcance: As téseras de hospitalidade, denominadas \"car\" en lingua celtibérica, proban o arraigo entre as poboacións celtibéricas do \"hospitium\", institución tipicamente indoeuropea. A hospitalidade era unha institución moi arraigada entre as poboacións célticas do interior da Península Ibérica. Esta práctica indíxena era, nalgúns aspectos, semellante á \"proxenía\" grega, materializábase en acordos que implicaban xeralmente a cidades e individuos e probablemente implicaban a concesión da cidadanía local. A recollida por escrito destes acordos, en pequenas pezas de bronce de forma xeométrica ou figurada, está influenciada polas téseras de hospitalidade latinas que consignan acordos interindividuais e quizais tamén por modelos púnicos. Na Península Ibérica están testemuñadas téseras escritas tanto en signario celtibérico como en alfabeto latino. As pezas latinas, desde un punto de vista tipolóxico, teñen moitos elementos en común coas celtibéricas. Todas elas están gravadas sobre pequenas figuras de bronce realizadas á cera perdida ou láminas do mesmo metal recortado."}
{"id": 1181356, "term": "Escultura funeraria", "prompt": "Dame a definición de \"escultura funeraria\".", "output": "Obra escultórica concibida para cumprir unha función nun contexto funerario, xa sexa de carácter votivo ou ritual, como colector ou como elemento de sinalización ou conmemoración. Na escultura funeraria, o drama que se revela ten como obxectivo concentrar a mente do espectador na tribulación do morto a través da atención prestada ao corpo. Algunhas das estratexias \"teatrais\" empregásense con vigorosos efectos ao servizo deste tipo de escultura."}
{"id": 1182893, "term": "Estatua funeraria", "prompt": "Que significa \"estatua funeraria\"?", "output": "Estatua, polo xeral xacente ou orante, coas mans entrelazadas, que se integra nun monumento funerario ou que acompaña o defunto na súa tumba. Para que cumpra os obxectivos de tipo práctico para os que foi creada, a estatua funeraria adoita ser o retrato recoñecible do morto."}
{"id": 1181435, "term": "Estatua cineraria", "prompt": "Como se define \"estatua cineraria\"?", "output": "A que contén as cinzas do defunto. É utilizada en diferentes cultos, épocas e lugares."}
{"id": 1181409, "term": "Estatua cubo", "prompt": "Que significa \"estatua cubo\"?", "output": "Tipo de escultura exipcia introducida no Imperio Medio (2055-1650) que representa os individuos nunha posición encollida, co queixo apoiado case nos xeonllos. Nalgúns casos, o efecto case reduce a figura antropomorfa a unha forma esquemática, como de cubo, en tanto que outros exemplos aínda conservan o modelado dos membros.\n\nNota de alcance: Os textos do Imperio Novo suxiren que a orixe deste modelo reside no desexo de representar o individuo como o gardián sentado á entrada do templo. Unha das vantaxes prácticas deste tipo de estatuas, que alcanzou gran popularidade durante a Época Tardía (747-332 a. C.), é que proporcionaba unha ampla superficie para inscricións relativas ao culto funerario e á identificación do defunto en particular."}
{"id": 1185737, "term": "Escultura relixiosa", "prompt": "Explica o significado de \"escultura relixiosa\".", "output": "Obra esculpida de carácter relixioso cuxas pezas normalmente están representadas nos retablos, coros de cantaría capitulares, así como por aquelas que foron destinadas aos pasos procesionais de Semana Santa, as devocionais, etc. Normalmente, a escultura relixiosa adoita estar concibida dentro de ríxidas normas e canons ao servizo da Igrexa. Polo tanto, cada imaxe adoita ser identificada polos seus inmutables atributos. No caso da imaxinería relixiosa, os escultores adoitan traballar con modelos cuxa utilización xoga un papel moi importante na difusión de conceptos iconográficos. A maior preocupación do escultor imaxinario é representar os feitos e os personaxes sagrados de forma directa, sinxela e de fácil comprensión. Proponse que a obra sexa sobre todo elocuente. Para lograr este obxectivo utilízanse algúns signos como vestimentas, atributos, cores e actitudes rexistradas polos tipos iconográficos; úsanse elementos piadosos que, unidos na imaxe, avivan a fe. O propósito é o adoutrinamento, o misioneiro ou evanxelizador, por iso a escultura relixiosa adoita concibir obras nas que resalta un certo patetismo sensible e conmovedor, en definitiva, do gusto popular.\n\nNota de alcance: Polo xeral, do mesmo xeito que a arquitectura, o discurso que se refire á temática escultórica, sexa esta relixiosa, civil ou clásica-mitolóxica, require algunhas consideracións como premisa. Se en pintura o soporte material e as diferentes técnicas non teñen unha especial incidencia sobre a representación dos temas, reducíndose cada pintura a unha superficie sobre a que é posible tratar calquera obxecto; na escultura, que é unha arte formativa e á vez representativa, tanto o material e os diversos xéneros plásticos (relevo ou vulto redondo, por exemplo), teñen unha vocación temática. De maneira que, a diferenza da pintura onde as diversas obras deben ser reagrupadas unicamente polo seu tema, para a escultura débese ter en conta sobre todo o xénero de conformación que mellor se axusta á representación dos temas específicos. Así, no Quattrocento prevalece a escultura de tema relixioso, sendo sobre todo frecuente a súa expresión en forma de baixo relevos, individualizada nos caracteres específicos deste xénero conformativo, isto é, un conxunto de elementos plásticos que se destina á \"narración\" dunha historia, tanto é así que o relevo foi ás veces definido como \"relevo narrativo\". Cronoloxicamente, a primeira obra monumental do Quattrocento italiano de tema relixioso é a porta do baptisterio florentino, realizada por Ghiberti entre 1400 e 1424."}
{"id": 1185757, "term": "Escultura devocional", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"escultura devocional\"?", "output": "Obra esculpida con carácter devocional que representa imaxes célebres, dándolle primacía ao anecdótico, o adornado e o popular. No mundo católico, este tipo de obras adoitan representar escenas da Paixón. Pódense atopar en pasos procesionais ou integradas en retablos ou capelas, resaltando en todos os casos polo seu carácter narrativo. Poden aparecer en grupos ou reducir a escena a unha soa figura."}
{"id": 1009639, "term": "Estatua", "prompt": "Dame a definición de \"estatua\".", "output": "Escultura en vulto redondo que representa unha figura enteira: home (estatua antropomorfa), animal (estatua zoomorfa) ou híbrido (estatua híbrida), de pé (estatua estante), sentada (estatua sedente), axeonllada (estatua orante) ou tombada (estatua xacente), en diferentes tipos de material (madeira, barro cocido, pedra, mármore, metal, etc.). Pódense distinguir varios tipos dependendo do tamaño destas con respecto ao natural; pódense distinguir varios tipos dependendo do tamaño destas con respecto ao natural; cando diminúe perde o nome de estatua polo de estatuíña ou cando aumenta o de coloso. Igualmente, as estatuas reciben diversos apelativos seguindo un carácter iconográfico, funcional ou, mesmo, técnico.\n\nNota de alcance: O nome de estatua debe ser considerado nunha acepción máis restrinxida que o de figura, xa que, en principio, só poden ser consideradas estatuas aquelas representacións escultóricas en vulto redondo."}
{"id": 1185898, "term": "Coloso", "prompt": "Dime cal é a definición de \"coloso\".", "output": "Termo que na antiga Grecia designa, aínda que non de maneira exclusiva, a estatua divina, e que non implica nas súas orixes ningunha idea de xigantismo. Representa, á parte as súas dimensións, toda estatua ou estatuíña de tipo arcaico, coas pernas estreitamente pegadas unha a outra e mesmo substituídas por un estípite ou un piar (como no caso das \"hermae\").\n\nNota de alcance: O matiz de colosal, no sentido actual do termo, adquiriuno durante o período helenístico pola efixie (o Coloso de Rodas do escultor Chares, discípulo de Lisipo) de trinta ou máis metros de altura, de cachotería cuberta de bronce, que os rodios erixiron na honra do deus Helios (Sol), non con fins cultuais, senón para conferirlle un carácter monumental á entrada do seu porto."}
{"id": 1195355, "term": "Estatua alegórica", "prompt": "Explica o significado de \"estatua alegórica\".", "output": "Estatua na que se personifica ou simboliza unha noción real aínda que inanimada (vila, estación, etc.) ou ben un ou varios conceptos ou ideas abstractas como: a Fe, a Virtude, etc."}
{"id": 1005186, "term": "Estatua columna", "prompt": "Cal é o sentido de \"estatua columna\"?", "output": "Representación escultórica dunha figura situada diante dunha columna e facendo corpo con ela. A estatua columna está ligada organicamente ao fuste, normalmente está tallada no mesmo bloque e adoita ter a mesma altura que esta. Son moi características das portadas dalgunhas igrexas do século XII."}
{"id": 1195283, "term": "Estatua conmemorativa", "prompt": "Como se define \"estatua conmemorativa\"?", "output": "Estatua que lembra a alguén ou algo, ou ben fai conmemoración diso."}
{"id": 1195275, "term": "Estatua de tamaño natural", "prompt": "Que quere dicir \"estatua de tamaño natural\"?", "output": "Estatua que ten as dimensións equivalentes ás naturais. Unha estatua antropomorfa de tamaño natural pode ter unhas dimensións aproximadas entre os 160 cm e os 180 cm de altura."}
{"id": 1182046, "term": "Estatua dobre", "prompt": "Explica que significa \"estatua dobre\".", "output": "Estatua na que aparecen tallados nun mesmo bloque dous ou máis individuos. En Exipto, adoita representarse un home e unha muller ou ben dous aspectos ou representacións da mesma persoa. Ás veces o home e a muller preséntanse acompañados polos seus fillos, polo xeral tallados á altura das súas pernas. O nome que recibe esta estatua dobre é \"dyad\".\n\nNota de alcance: Suxeriuse que a intención última de tales pseudogrupos puido ser a de multiplicar as representacións do corpo e as manifestacións espirituais do defunto."}
{"id": 1009643, "term": "Estatua ecuestre", "prompt": "Define \"estatua ecuestre\".", "output": "Representación escultórica en vulto redondo dunha figura humana sobre un cabalo.\n\nNota de alcance: A estatua ecuestre foi considerada unha das formas máis significativas da escultura conmemorativa ao longo de diferentes épocas."}
{"id": 1186723, "term": "Estatua estante", "prompt": "Cal é a definición de \"estatua estante\"?", "output": "Representación escultórica, en vulto redondo, dunha figura de pé."}
{"id": 1182039, "term": "Estatua esteleófora", "prompt": "Define \"estatua esteleófora\".", "output": "Estatua que representa unha figura humana que sostén ou ofrece unha estela.\n\nNota de alcance: No antigo Exipto, estas pezas foron producidas desde a Dinastía XVIII (a primeira do Imperio Novo, ca. 1550-1080 a. C.) en diante e foron inscritas con himnos ao deus solar."}
{"id": 1195087, "term": "Estatua exenta", "prompt": "Que significa \"estatua exenta\"?", "output": "Escultura de vulto redondo, tridimensional e volumétrica, que se independizou fisicamente do marco arquitectónico, sen necesidade de presupoñer por iso que a esta liberación a acompañase unha independencia estética.\n\nNota de alcance: Cando estamos ante unha obra exenta falamos de estatua ou estatuaria. Polo xeral, a obra exenta serviu para representar aquelas imaxes ás que tanto as ideoloxías no poder como a propia sociedade confiren un valor e significación ideais, especialmente de carácter relixioso e político, como as imaxes dos deuses, dos santos, ou dos personaxes ilustres: faraóns, emperadores, reis, etc."}
{"id": 1195286, "term": "Estatua figurativa", "prompt": "Dame a definición de \"estatua figurativa\".", "output": "Estatua que representa algo identificable, é dicir, obxectos ou seres do mundo circundante que, aínda que fosen imaxinados polo autor, poderían existir."}
{"id": 1185760, "term": "Estatua antropomorfa", "prompt": "Explica o significado de \"estatua antropomorfa\".", "output": "Estatua que representa unha figura humana ou a suxire."}
{"id": 1211214, "term": "Dama ibérica", "prompt": "Como se define \"dama ibérica\"?", "output": "Representación antropomórfica dunha muller, polo xeral en bronce ou en pedra (en ocasións, tamén representada na cerámica pintada), ricamente ataviada que mostra unha sociedade ideal e sagrada da España prerromana. Nestas figuras identifícanse unha serie de trazos comúns, sobre todo na talla de pedra, como a riqueza da policromía e a dos vestidos e adornos, especialmente os seus colares como amuletos, que subliñan a idea dun poderoso papel da muller, talvez como deusa ou como figura destacada dentro do status social. No estilo inicial destas esculturas, destacan os seus rostros ovais, con ollos amendoados de disposición horizontal ou oblicua, en ocasións coas pálpebras finamente realzadas, epiderme abertos, de acentuados e ben perfilados trazos faciais: nariz recto, fino e longo, que enlaza directamente, aínda que cunha marcada inflexión, cos arcos superciliares; ollos entreabertos e lixeiramente avultados, co iris furado e beizos finos. Probablemente, e quizais produto do desenvolvemento local da estatuaria, e aínda que seguirán participando nos aspectos xerais da escultura ibérica, algúns trazos faciais separaranse dos modelos antigos; así, por exemplo, as novas damas destacarán por un nariz máis ancho, ollos redondos e abertos, fronte ao seu amendoado inicial, ou uns beizos carnosos. Este é o caso da Dama de Baza, a cal perdeu o ricto característico dos modelos clásicos.\n\nNota de alcance: A cultura ibérica, amplamente estendida polo sur e o leste da Península, está intimamente asociada á imaxe da muller, que se converte en icona desta cultura (santuario do Cerro dos Santos e máis tarde a Alcudia de Elche). A chamada dama pertence a un complexo universo que representaba, de maneira idealizada, os seus deuses e os seus homes e no que a imaxe feminina cumpría un importante papel no ámbito sagrado. Durante o Ibérico Antigo, a representación da muller é moi pouco frecuente e, en xeral, cando aparece adoita identificarse con imaxes de divindades. A partir do Ibérico Pleno, tras as profundas transformacións que sofre a sociedade, a muller é representada como aristócrata nas paisaxes funerarias, mostrando o seu status a través das xoias e do vestido. Moitos destes monumentos terán unha función de dominio do territorio e de fronteira. En ocasións, a muller de alto rango no seu paso ao Máis Alá, adquirirá atributos da divindade, como aves, tronos alados (Dama de Baza), etc. En moitas destas esculturas indícanse os grupos de idade a través de determinados símbolos, como a presenza ou ausencia do veo, o tipo de peiteado, etc. A divindade feminina, vinculada á cultura púnica, volverá estar presente na baixa época a través da súa representación sobre cerámica, terracotas, etc. No transcurso da investigación sobre as damas ibéricas é continua a dificultade de definilas, de encerralas nunha explicación única e inequívoca, os modelos e as súas funcións non están fixos; deusas, princesas, aristócratas, estatuas cinerarias. Nestas representacións, o investigador buscou o \"segredo feminino\" que hai detrás dunha aparente ambigüidade. Xa o historiador Amador de los Ríos chegou a pensar que as damas do Cerro de los Santos representaban a virxes visigodas, que ofrecían á divindade o cáliz co sangue do seu marido pola fe cristiá. Descoñecíase o ibérico, o seu marco cronolóxico xenérico, o seu espazo histórico elemental; así, durante moito tempo, a Dama de Elche foi considerada non como unha muller senón como un busto do Sol, Apolo, enmarcado polas rodas do carro co que derrama a luz polo orbe (Pedro Ibarra)."}
{"id": 1195097, "term": "Estatua acrólita", "prompt": "Cal é a acepción de \"estatua acrólita\"?", "output": "Termo utilizado na Antigüidade para aquelas estatuas nas que unicamente as extremidades (rostro, mans, pés) son de pedra, mentres que o resto do corpo modelábase en calquera outra materia, polo xeral de madeira pintada, dourada ou, ás veces, recuberta con diversos panos. Nalgunhas ocasións, documentáronse pezas en barro cocido.\n\nNota de alcance: Despois da Idade Media, o termo resérvase ás estatuas nas que as extremidades se fabrican en mármore."}
{"id": 1195166, "term": "Kore", "prompt": "Como se define \"kore\"?", "output": "Na Grecia arcaica, estatua que representa unha muller nova.\n\nNota de alcance: As características físicas das \"korai\" -as súas expresións faciais benévolas, o seu sentido da contención e disciplina temporal- foron pensadas para significar, na mentalidade grega politeísta, algo máis profundo que o benestar corporal que ostensiblemente mostran os ollos modernos. Como dixo o historiador das antigas relixións Jean-Pierre Vernant, o que hoxe chamamos propiedades físicas presentábase aos ollos da sensibilidade relixiosa grega como poderes de orixe divina, máis aló do ámbito do humano. A maioría das \"korai\" e os seus equivalentes masculinos, os \"kuroi\", parecen, por exemplo, cumpriren unha función funeraria ou votiva en conmemoración dos que morreron mozos mentres estaban na plenitude da súa vitalidade corporal. O seu \"kalos thanatos\", ou morte fermosa, considerábase que os salvara da decrepitude da vellez e dotáraos dunha estatura heroica na que as calidades da divindade, expresada a través do corpo, fixéranse radiantes e eternamente visibles."}
{"id": 1195167, "term": "Kouros", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"kouros\"?", "output": "Na Grecia arcaica, estatua que representa un home novo espido de pé, de tamaño natural ou maior, de corpo musculoso nunha posición ergueita, cos puños pechados e o pé esquerdo lixeiramente adiantado coma se camiñase. O rostro adoita representarse cunha expresión de tranquilidade.\n\nNota de alcance: A produción de escultura monumental en pedra parece comezar cara á metade do século VII a. C. O contacto dos gregos con oriente incrementouse despois da conquista de Exipto por Asiria o ano 672 a. C., a influencia exipcia é evidente na estatuaria do Período Arcaico. Un tema favorito era o Kouros e o seu equivalente feminina Kore. As funcións dos \"kouroi\" son múltiples. Algúns son funerarios, estaban colocados sobre a tumba do defunto, outros poden ser votivos e están dedicados a un deus nun santuario. Non gardan parecido ningún nin co morto, nin co dedicante, nin co deus. Só traducen en forma de corpo humano, os atributos e os valores do divino. Por exemplo, un \"kouros\" dedicado a un atleta expresa os dons que o deus lle deu ao vencedor: vida, xuventude, rapidez, forza, vitalidade, beleza. O mesmo se aplica ás \"korai\"."}
{"id": 1195168, "term": "Moscóforo", "prompt": "Cal é o sentido de \"moscóforo\"?", "output": "Estatua antropomorfa que representa un home oferente que porta sobre as súas costas un becerro para o sacrificio.\n\nNota de alcance: O moscóforo foi un dos motivos habituais que copiou a primeira arte cristiá. Cambiando o contido ou significado, Cristo pasa a ser representado como o Bo Pastor tomando a forma física do portador de ofrendas da arte grega."}
{"id": 1195189, "term": "Sphyrelaton", "prompt": "Como se define \"sphyrelaton\"?", "output": "Estatua antropomorfa de bronce da Grecia arcaica, está composta por placas de metal cravadas ou rebereteadas nun corpo de madeira.\n\nNota de alcance: Este tipo de pezas pertencen a unha antiga tradición oriental. Para as culturas do Mediterráneo oriental, a estatua era un receptáculo do poder oculto. En Grecia, o principio creador da estatuaria é de orixe relixiosa; os primeiros escultores de ídolos non teñen como obxecto satisfacer unhas motivacións estéticas, senón que obedecen á necesidade de aclarar a través da imaxe o concepto divino, expresan a crenza esencialmente idólatra de que a imaxe é a sede dese poder divino. Na Grecia arcaica estas primeiras imaxes tiveron unha clara función sagrada, sendo considerados verdadeiros fetiches ou talismáns."}
{"id": 1195188, "term": "Xoanon", "prompt": "Cal é a acepción de \"xoanon\"?", "output": "Na escultura grega arcaica, estatua exenta de madeira próxima á forma dunha árbore de tronco ou a unha prancha. Os \"xoana\" están estreitamente sometidos á lei da frontalidade, represéntanse coas pernas unidas a unha á outra e os brazos pegados ao corpo, xusto ata as coxas.\n\nNota de alcance: En Grecia, o principio creador da estatuaria é de orixe relixiosa. Na primeira estatuaria grega, os \"xoanan\" eran considerados verdadeiros fetiches, xa que crían que a divindade se incorporaba temporalmente nas mesmas tallas."}
{"id": 1195303, "term": "Estatua fitomorfa", "prompt": "Que quere dicir \"estatua fitomorfa\"?", "output": "Representación escultórica de vulto redondo que lembra ou suxire a forma dun vexetal ou motivo floral."}
{"id": 1185762, "term": "Estatua híbrida", "prompt": "Explica o significado de \"estatua híbrida\".", "output": "Estatua en cuxa representación se xustapoñen natureza humana e animal, de cabeza ou rostro e peitos de muller, alada e con corpo e extremidades de león (Esfinxe) ou de rostro feminino e corpo de ave (Serea); con rostro e torso humano e parte inferior de cabalo (Centauro), de cabra (Sátiro, Pan), de touro (Aqueloo), de peixe ou serpente mariña (Nereo, Tritón, Escila), ou, á inversa, con corpo humano e cabeza de touro (Minotauro). Animais nos que a hibridación e a monstruosidade se combinan a pracer: o león alado con cabeza de aguia (Grifón), o cabalo con cola de peixe (Hipocampo), ou o animal con tres cabezas e tres partes, león, cabra e dragón (Quimera).\n\nNota de alcance: Os seres híbridos, creados en Oriente, en Exipto ou en Grecia, e transmitidos por todo o Mediterráneo antigo, son seres míticos, liminares e ambiguos, de dobre ou tripla natureza, esencia de metamorfose, de cambio, que simultaneamente pertencen e non pertencen a ningún dos mundos que a súa natureza múltiple quere definir. Poboan e delimitan un espazo simbólico, o espazo da \"eschatiá\", da fronteira, o ámbito do antisocial, do inesperado, das forzas disgregadoras da vida, da morte. Son manifestación da divindade, pois os deuses acumulan na súa contorna estes seres liminares que poñen en comunicación esferas extremas da experiencia. O espazo divino, espazo da alteridade extrema, tamén está definido pola presenza destes seres que actúan como gardiáns protectores, como mensaxeiros, como acompañantes, seguidores e servidores, como vehículos de comunicación entre a esfera divina e humana. Son metáfora do seu poder, símbolo parlante dotado da mesma forza que emana do deus. Son, á vez, adversarios terribles do heroe, metáfora da morte e da vitoria do home sobre ela (Minotauro, Quimera), pero tamén os seus aliados. A súa natureza metamórfica e liminar é necesaria para poñer en comunicación os diversos reinos do cosmos, o da vida e o da morte, xa que poden circular dun mundo a outro como demonios intermediarios. A viaxe na que actúan como vehículos ou guías, transcorrerá a través do aire (sereas, esfinxes, grifóns), ou a través do mar (tritóns, hipocampos). Son seres dotados de saber inmemorial, de capacidade profética, gardan segredos escondidos do home, coñecen os camiños invisibles que conducen da morte á vida (sereas, Esfinxe, nereo, tritón, escila). A súa voz, o seu canto, é sinónimo de morte, pero tamén é promesa de vida eterna. Seducen co seu poder erótico as súas vítimas (esfinxe, sereas), pero ese poder é fecundador, procrea unha nova existencia. Polas súas actitudes extravagantes, a súa natureza salvaxe e desmedida, perverten o comportamento humano (sátiros, centauros), converténdose no seu contramodelo, pero tamén expresan a subversión e a ruptura que o deus lle propón ao home para acceder ao ámbito beatífico da vida eterna."}
{"id": 1185763, "term": "Estatua zoomorfa", "prompt": "Explica o significado de \"estatua zoomorfa\".", "output": "Estatua que ten forma ou aparencia de animal."}
{"id": 1195172, "term": "Verraco", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"verraco\"?", "output": "Estatua zoomorfa en pedra, tallada en bloques de granito onde se representa o animal de corpo enteiro, así como o pedestal que o sustenta. En xeral acusan un relativo esquematismo nas formas; nalgunhas ocasións obsérvase a intención de querer indicar detalladamente as partes que constitúen a anatomía do animal, aínda que o habitual é que o autor se limite a unhas liñas básicas que permitan especificar a especie (touros, porcos e, cando os detalles o permiten, tamén é posible identificar xabarís). As súas dimensións non son uniformes, desde exemplares de menos dun metro ata esculturas de máis de dous metros e medio de lonxitude. Normalmente estas obras presentan os órganos sexuais moi marcados, tratándose sempre de machos.\n\nNota de alcance: Os verracos distribúense polo occidente da meseta da Península Ibérica, a maior parte nas provincias de Zamora, Salamanca, Ávila, Segovia, Toledo, Cáceres e nas rexións portuguesas de Tras-Os-Montes e Beira Alta, é dicir, coincidindo en gran parte co territorio que as fontes históricas lles adxudican aos vetóns. A pesar diso, hai que ter en conta que, aínda que sen tanta abundancia, tamén se testemuñaron exemplos noutros pobos como os carpetanos, os vacceos e, talvez, os astures. A cronoloxía e a finalidade destas esculturas son obxecto dunha gran controversia. A súa localización en contextos arqueolóxicos que non son facilmente datables fai esta tarefa máis difícil. As esculturas achadas nos castros que non foron romanizados pódense datar desde o século IV a. C. ata o seu abandono gradual a raíz da conquista romana, xa no século I a. C. O feito de acharse exemplos (castro das Cogotas) xunto aos camiños que conducían a recintos amurallados, levou nos anos trinta do século XX a defender para estas esculturas un significado máxico relixioso, relacionado coa protección e fertilidade da gandería, a principal fonte de riqueza destas poboacións. A hipótese, compartida por outros moitos investigadores, tivo un extraordinario peso na actualidade. Algunhas pezas de gran tamaño foron esculpidas no interior dos recintos amurallados das cidades vetonas, ou ben xunto ás entradas principais e os camiños de acceso, o que reforza a hipótese da función apotropaica, como defensores do poboado e do gando. Xunto á rica problemática que suscitan estes achados, as investigacións máis recentes, con todo, insisten, á hora de abordar o seu significado, nunha explicación de carácter económico e na localización destas figuras na paisaxe, sinalizando boas zonas de pasto. Modernos estudos no val Amblés (Ávila) van nesa dirección. Demostrouse que a maior parte das esculturas localízase xunto a prados e pasteiros de excelente calidade, preto de mananciais e fontes de auga -trazos básicos para a alimentación do gando- e a varios quilómetros do pobo."}
{"id": 1182624, "term": "Estatua menhir", "prompt": "Cal é o sentido de \"estatua menhir\"?", "output": "Peza monolítica sobre a que se trazaron de forma esquemática as partes do corpo humano, realizadas por piqueteado, gravado ou baixo relevo, cun simple acondicionamento do bloque. Polo xeral represéntase a cabeza, pero tamén brazos, pernas e pés, detalles de vestimenta e armamento, que permiten diferenciar homes de mulleres, ademais doutros signos e atributos de difícil interpretación.\n\nNota de alcance: As máis características atópanse desde o Neolítico recente ao Bronce Antigo, aínda que tamén as hai fóra deste contexto histórico. Pódense concentrar nas rexións de Europa próximas ao Mediterráneo e o mar Negro, sendo o Midi francés a zona con maior número. En Italia coñécense desde a Idade do Ferro; tamén en España hai estatuas menhires no Bronce Final III, como o exemplar de Villar del Ala (Soria)."}
{"id": 1212370, "term": "Estatua naófora", "prompt": "Dime cal é a definición de \"estatua naófora\".", "output": "Estatua exipcia que representa un escravo levando nas súas mans a capela que, no antigo Exipto, estaba destinada a conter a imaxe de culto ou a barca da deidade dentro do templo. Ás veces, a imaxe divina propiamente dita tallábase no interior da capela."}
{"id": 1195287, "term": "Estatua non figurativa", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"estatua non figurativa\"?", "output": "Estatua que sostén un conxunto de elementos, obxectos, cores e formas, sen ningunha relación coas formas identificables, pode expresar adecuadamente emocións íntimas, suxestións, etc."}
{"id": 1195292, "term": "Estatua abstracta", "prompt": "Cal é o sentido de \"estatua abstracta\"?", "output": "Estatua que está concibida como un conxunto de elementos, obxectos, cores e formas, sen ningunha relación coas formas identificables, pode expresar adecuadamente emocións íntimas, suxestións, etc."}
{"id": 1195293, "term": "Estatua xeométrica", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"estatua xeométrica\"?", "output": "Estatua que está composta por elementos formados por motivos xeométricos."}
{"id": 1181385, "term": "Estatua oferente", "prompt": "Cal é a definición de \"estatua oferente\"?", "output": "Representación escultórica, xeralmente en vulto redondo, dunha figura en actitude de presentar unha ofrenda. Como algúns dos exemplos máis significativos de representacións que adoptan esta actitude: os exvotos ou as esculturas ibéricas."}
{"id": 1181025, "term": "Estatua orante", "prompt": "Dime cal é a definición de \"estatua orante\".", "output": "Representación escultórica, xeralmente en vulto redondo, dunha figura en actitude de orarlle a unha divindade. Adoitan representarse de xeonllos e coas mans xuntas e entrelazadas.\n\nNota de alcance: A partir da época paleocristiá esculpe de xeito frecuente, sobre todo como figura feminina con longas roupaxes, brazos alzados e palmas cara a arriba, aínda que tamén son representados personaxes masculinos (Pedro I, Museo Arqueolóxico Nacional)."}
{"id": 1009642, "term": "Estatua sedente", "prompt": "Que significa \"estatua sedente\"?", "output": "Representación escultórica, en vulto redondo, dunha figura sentada."}
{"id": 1195276, "term": "Estatua tripla", "prompt": "Explica que significa \"estatua tripla\".", "output": "Estatua que está composta por tres corpos e tres cabezas."}
{"id": 1195277, "term": "Hécate", "prompt": "Que significa \"hécate\"?", "output": "Estatua tripla que representa A deusa grega da fertilidade e gardiá das encrucilladas. Este tipo de representacións comezará a desenvolverse a comezos do século IV a. C., coñecendo, a partir desta data, un importante desenvolvemento na escultura. A duplicación e triplicación de Hécate explicouse, por parte de Theodora Hadzisteliou-Price, pola necesidade funcional de protexer todos os lados das encrucilladas de camiños. Con todo, en época helenística ás veces representouse a deusa de forma illada ou como tres deusas illadas, mentres que en época romana alternan as simples imaxes e triplos.\n\nNota de alcance: Hécate, deusa grega da fertilidade, que en Hesíodo aparece cos trazos propios dunha gran deusa, ten, pola súa relación co mundo dos mortos, tamén unha concepción sinistra, que constitúe unha personalidade diferente. Como gardiá das encrucilladas -no que estas posúen de potencialidades máxicas-, Hécate represéntase con tres cabezas. Coincide coas erinias (seres vingadores de determinados cans ou transgresións, en especial executores das maldicións proferidas contra quen cometeu algún delito) en ter como atributo o látego; tamén manexa o facho e é acompañada de delitos infernais. Esta segunda Hécate desempeña un importante papel na maxia negra e achámola invocada por Medea."}
{"id": 1009641, "term": "Estatua xacente", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"estatua xacente\"?", "output": "Representación escultórica dunha figura tendida e xeralmente esculpida na tapa dun sarcófago. Ás veces, nos sarcófagos medievais adoitan representarse cos pés apoiados sobre animais: os homes en leóns, como símbolo de fortaleza, e as mulleres en cans, como signo de fidelidade."}
{"id": 1182295, "term": "Estatuíña", "prompt": "Cal é o sentido de \"estatuíña\"?", "output": "Estatua, en vulto redondo, cunhas dimensións que se corresponden á metade das naturais, é dicir, entre os 25 cm e os 80 cm de alto."}
{"id": 1185764, "term": "Figuriña", "prompt": "Cal é a acepción de \"figuriña\"?", "output": "Figura en vulto redondo de dimensións reducidas, polo xeral inferiores aos 25 cm de altura. A figuriña adoita estar executada en terra, en marfil, en pedra ou en metal."}
{"id": 1195284, "term": "Miniatura", "prompt": "Con que significado se emprega \"miniatura\"?", "output": "Representación escultórica en vulto redondo de tamaño diminuto."}
{"id": 1014759, "term": "Estela", "prompt": "Dame a definición de \"estela\".", "output": "Monumento conmemorativo monolítico, de carácter funerario, votivo, xurídico ou sacerdotal, que se erixe sobre o chan con inscricións ou relevos e que, polo xeral, ten forma rectangular. As estelas levan en ocasións un pequeno nicho escavado nelas e poden levar unha base e un coroamento (estela pseudoedícula). Adoitan levar inscricións conmemorativas de vitoria ou de loito e unha decoración esculpida.\n\nNota de alcance: Está destinada a conmemorar, a través da imaxe e do texto, o recordo de determinados feitos ou personaxes."}
{"id": 1014852, "term": "Figura", "prompt": "Cal é o sentido de \"figura\"?", "output": "Representación escultórica dun home, dunha muller ou dun animal. O termo \"figura\" en escultura pode aplicárselle indistintamente á representación en vulto redondo, en alto relevo ou en baixo relevo do corpo humano ou animal, con independencia da súa actitude.\n\nNota de alcance: Mentres que a palabra figura ten unha acepción ampla, a de estatua é máis restrinxida, xa que, en principio, só pode ser atribuída á representación escultórica en vulto redondo."}
{"id": 1181405, "term": "Brazo", "prompt": "Dame a definición de \"brazo\".", "output": "Representación escultórica, en vulto redondo, da extremidade superior do corpo humano."}
{"id": 1010954, "term": "Busto", "prompt": "Define \"busto\".", "output": "Representación escultórica en vulto redondo da parte superior dun corpo humano, incluíndo unha ou varias cabezas, o pescozo, unha porción variable dos ombreiros, brazos, peito e ventre. Poden cortarse rectangular ou verticalmente ou ben en redondo, círculo de arco, en cuxo caso require para o seu apoio un pedestal ou base torneada. As formas dos bustos sufriron moitos cambios; o termo abarca moitos tipos, desde os que mostran só a cabeza, o pescozo e parte da clavícula, aos que inclúen ombros, brazos e mesmo mans. As partes do corpo que se mostran poden servir como base para a cabeza do retrato e estar dispostas de forma que proporcionen unha liña recta descendente (Hermes), ou poden estar cubertas con vestidos con intención decorativa, ou con pezas que indiquen a categoría do retratado. O tipo atópase especialmente asociado cos romanos, que, a partir da época republicana, cambiaron e enriqueceron a forma do busto con tanta imaxinación e frecuencia que lles permite aos arqueólogos dataren un busto romano segundo a súa disposición. O busto pode ser pintado, debuxado, gravado ou modelado; no século XVIII a palabra emprégase a miúdo para indicar un retrato pintado; hoxe en cambio adoita referirse a un retrato esculpido.\n\nNota de alcance: A palabra busto é de orixe incerta, pero ás veces aplicouse como derivación do latín \"bustum\", \"monumento sepulcral\". Os bustos poden formar parte da composición de monumentos conmemorativos ou funerarios ou contribuír á decoración exterior ou interior dun edificio."}
{"id": 1195305, "term": "Busto acéfalo", "prompt": "Dame a definición de \"busto acéfalo\".", "output": "Representación escultórica, en vulto redondo, da parte superior dun corpo humano sen cabeza."}
{"id": 1185759, "term": "Busto conmemorativo", "prompt": "Define \"busto conmemorativo\".", "output": "Busto destinado a celebrar o recordo de determinados feitos ou personaxes. Este tipo de esculturas caracterízanse por conservar ou reter os trazos realistas do personaxe representado, xa que unha das finalidades é a de poder recoñecer a aquel a quen se conmemora a súa memoria.\n\nNota de alcance: Un dos exemplos máis significativos atópase na estatuaria romana, onde as esculturas se alzan como recoñecemento dos cidadáns aos seus benfeitores."}
{"id": 1181430, "term": "Busto curto", "prompt": "Dame a definición de \"busto curto\".", "output": "Busto cortado horizontalmente por baixo dos ombreiros."}
{"id": 1181433, "term": "Busto xeminado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"busto xeminado\".", "output": "Busto dobre, de dúas caras, que representa dous personaxes con distinto rostro, unidos polas costas e que adoitan confundirse ata a parte superior da cabeza."}
{"id": 1195096, "term": "Busto laureado", "prompt": "Define \"busto laureado\".", "output": "Busto que representa un personaxe coroado por unha cinta de loureiro."}
{"id": 1181431, "term": "Busto prolongado", "prompt": "Explica que significa \"busto prolongado\".", "output": "Busto que representa a parte superior do corpo humano e que pode ou non incluír os brazos. Ás veces, o busto prolóngase ata debaixo da cintura, como a figura do Cristo sufrinte, no paso procesional de Ecce Homo da Catedral de León. No Barroco, dentro da escola \"granadina\", os irmáns García inician o tipo de busto prolongado ata o pano de pureza, que modelan minuciosamente para acentuar o parecido coa realidade."}
{"id": 1195091, "term": "Busto tricéfalo", "prompt": "Que quere dicir \"busto tricéfalo\"?", "output": "Busto composto por un só corpo e tres cabezas xiradas ou non no mesmo sentido.\n\nNota de alcance: Un dos exemplos máis coñecidos é o busto tricéfalo de Shiva (v. Figura de Shiva), representado como a Gran Tríada ou \"Trimurti brahamánica\"."}
{"id": 1211121, "term": "Busto velado", "prompt": "Que significa \"busto velado\"?", "output": "Busto cuberto en parte ou enteiramente por veo. Na antiga Roma, a cabeza era cuberta co bordo da toga, que se deixaba caer polas costas, en actitude de sacrificar. O veo adoitaba tallarse como unha peza á parte en pedra ou estuco. Na iconografía romana, as \"capite velata\" eran, en xeral, un símbolo de piedade, aínda que de maneira máis específica se contemplaban como un signo de status identificando así ao pontífice ou a outras cargas sacerdotais como os augures. É o caso de Augusto na Ara Pacis ou nas súas numerosas representacións como pontífice máximo (\"pontifex maximus\"); Museo Nacional de Arte Romana de Mérida ou retrato velado de Augusto no Museo Nacional delle Terme; así como doutros membros da familia imperial como Gaius e Lucius, que tamén aparecen representados \"capiña velata\". Na arte cristiá, o rostro velado asóciase á iconografía da Fe, a Virtude, a Pureza ou da castidade, así por exemplo e en ton alegórico, o rostro velado dunha raíña interpretarase como garante da fe e da virtude do seu país."}
{"id": 1181574, "term": "Prótomo", "prompt": "Cal é o sentido de \"prótomo\"?", "output": "Busto de home ou animal que serve como elemento decorativo ou remate de calquera obxecto. A forma do prótomo pode considerarse característica de moitas téseras celtibéricas (v. Tésera de hospitalidade), en especial anepígrafas, seguramente por ser de pequeno tamaño. Ademais de cabezas humanas, entre os animais representados documéntanse équidos, touros e numerosos carnívoros.\n\nNota de alcance: Os prótomos son figuras votivas que os mozos e mozas colgaban nas paredes dos santuarios ou depositaban nas tumbas como ofrendas fúnebres."}
{"id": 1030090, "term": "Cabeza", "prompt": "Con que significado se emprega \"cabeza\"?", "output": "Representación escultórica en vulto redondo ou en relevo da extremidade superior do corpo humano ou da extremidade anterior do corpo dun animal, comprendendo a cabeza e o pescozo. Esta representación tamén se usa en gárgolas, en forma de cabeza de león, e en metopas e frisos, en forma de cabeza de boi ou de carneiro. As cabezas humanas esculpidas nas portas das murallas etruscas, celtas ou íberas lembraban as auténticas de axustizados ou inimigos."}
{"id": 1186419, "term": "Cabeza retrato", "prompt": "Con que significado se emprega \"cabeza retrato\"?", "output": "Representación escultórica, en vulto redondo, da extremidade superior do corpo humano.\n\nNota de alcance: Adoita responder a un tipo físico de beleza idealizada da efixie individual, no que se inclúen diversas variacións nos trazos, é dicir, representacións convencionais que non reflicten os trazos nin o carácter do personaxe. En época imperial romana, o retrato convértese no patrón inequívoco de encarnación do poder. As imaxes do emperador sitúanse onde se quere remarcar a súa presenza. Na arte mesoamericana, os seus trazos son persistencias das figuras do Teotihuacan do Preclásico mexicano: os ollos e a boca realízanse mediante incisións, aínda que en épocas posteriores os pequenos volumes das pálpebras, labios, etc., modélanse de xeito coidadoso. Presentan un queixo e nariz saínte e fronte fuxidía e ancha (prognatismo). A forma do rostro é triangular, con meixelas algo afundidas e, ás veces, con pómulos marcados. O nariz adoita ser triangular coas xanelas sinaladas, mentres que as cellas adoitan estar indicadas por un levantamento sobre os ollos, seguido dunha depresión antes de continuar o resto da fronte. Teñen o pescozo estreito e o cranio aparece rapado."}
{"id": 1029741, "term": "Figura antropomorfa", "prompt": "Define \"figura antropomorfa\".", "output": "Figura que lembra ou suxire a forma do corpo humano."}
{"id": 1186463, "term": "Coqueiro", "prompt": "Que significa \"coqueiro\"?", "output": "Figura antropomorfa que representa un gran señor, médico ou cacique, propia da estatuaria dos indíxenas dos Andes. Normalmente represéntaselle sentado, en actitude de plácida meditación, como soñando cos ollos abertos e cunha típica protuberancia nun lado da cara (normalmente a dereita), que se corresponde ao sitio da boca onde se colocaba a bóla de follas de coca.\n\nNota de alcance: Estes pobos consumían as follas de coca mesturándoas con cal e facendo unha pequena bóla que mantiñan na fazula e da que tragaban o mollo. Este tipo de cerámica revela que a coca era utilizada só polos sacerdotes, médicos e caciques, que ás veces era unha única persoa. O emprego dalgunhas plantas psicodélicas está unido a certos mitos de carácter erótico. É pouco probable que as plantas psicodélicas que non conteñen alcaloides derivados do tropano, exerzan un efecto primario e directo na esfera sexual, pero si se empregan baixo a firme crenza de que vaian provocar efectos eróticos na fase de transo, efectivamente, prodúcese un certo grao de estimulación sexual. Isto é ben coñecido na historia do uso de moitas destas drogas vexetais, como o cánabo indio, as mandrágoras, etc. Estas plantas contribuíron a crear o que se denominou o \"culto fálico\", no cal se exalta a virilidade masculina e a capacidade xenésica, en épocas históricas en que o nacemento dun novo ser era recibido con alborozo polo grupo étnico, pois implicaba un novo colaborador nas faenas diarias. Algunhas plantas están asociadas ao culto fálico en diferentes culturas primitivas, caso tamén da coca. En especial entre os grupos étnicos de Carchi e Imbabura (500 a. C.-500 d. C.), debeu desenvolverse un apreciable culto fálico co asociado á coca, pois son numerosas as pezas arqueolóxicas que se atoparon nesta zona e que teñen este significado. O uso dunha planta máxica tan difundida como a coca está envolto en mitos e lendas. Segundo un destes mitos, probablemente de orixe peruana que foi descrito polo vicerrei Fernando de Toledo (1568-1572), a coca foi, inicialmente, unha muller fermosa, fascinante e irresistible. Para evitar que seguise seducindo os homes partírona en dúas e do seu ventre naceu a planta, que aínda retén poderes sedutores. Así, a coca converteuse en tabú, na divindade \"mama coca\" e outras \"mamas\" incas, as collas. Segundo outro mito incaico, foi Manco-Cápac o primeiro monarca inca, fillo do Sol, quen descendeu da morada dos deuses para difundir a súa sabedoría e trouxo consigo a planta divina que \"consola o aflixido\", \"dálle forza ao cansado e sacia o famento\"; e ademais permítelles aos sacerdotes adiviñaren, vereno futuro e aínda veren os propios deuses."}
{"id": 1195308, "term": "Figura conmemorativa", "prompt": "Como se define \"figura conmemorativa\"?", "output": "Figura que lembra a alguén ou algo, ou ben fai conmemoración diso."}
{"id": 1181474, "term": "Figura fitomorfa", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"figura fitomorfa\"?", "output": "Representación escultórica que lembra ou suxire a forma dun vexetal ou dun motivo floral.\n\nNota de alcance: Na cultura inca, existían diferentes representacións fitomorfas de tipo votivo para ofrendar a natureza ou aos produtos que se obtiñan desta. Polo xeral, utilizábanse para darlle grazas á nai terra polas colleitas recollidas e para iso adoitaban enterrarse nos campos de cultivo."}
{"id": 1181395, "term": "Figura funeraria", "prompt": "Define \"figura funeraria\".", "output": "Figura que se integra nun monumento funerario ou que acompaña o defunto na súa construción funeraria.\n\nNota de alcance: O simbolismo funerario oriéntase, polo común, cara á vida, a vida eterna ou a salvación da alma."}
{"id": 1181384, "term": "Figura híbrida", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"figura híbrida\"?", "output": "Representación escultórica que xustapón natureza humana e animal, por exemplo de rostro feminino e corpo alado de león (esfinxe) ou de ave (serea); con rostro e torso humano e parte inferior de cabalo (centauro), de cabra (sátiro, peixe, fauno), de touro (aqueloo), de cabeza ou serpe mariña (nereo, tritón, etc.), ou, á inversa, con corpo humano e pan de touro (minotauro), etc.\n\nNota de alcance: As figuras híbridas son seres míticos, liminares e ambiguos, de dobre ou tripla natureza, esencia de metamorfose, de cambio, que simultaneamente pertencen e non pertencen a ningún dos mundos que a súa natureza múltiple quere definir. con comillas rectas Poboan e delimitan un espazo simbólico, o espazo da \"eschatiá\", da fronteira, o ámbito do antisocial, do inesperado, das forzas disgregadoras da vida, da morte.. Na América precolombina é moi característico a mestura entre elementos antropomorfos e zoomorfos, asociados, posiblemente, coa crenza nos nahuais (animais asociados coas persoas)."}
{"id": 1029740, "term": "Figura zoomorfa", "prompt": "Cal é a acepción de \"figura zoomorfa\"?", "output": "Representación escultórica que lembra ou suxire a forma dun animal."}
{"id": 1016082, "term": "Man", "prompt": "Con que significado se emprega \"man\"?", "output": "Representación escultórica en vulto redondo ou en relevo da extremidade do antebrazo, que comprende desde o pulso ata a punta dos dedos."}
{"id": 1016188, "term": "Netsuke", "prompt": "Que significa \"netsuke\"?", "output": "En Xapón, contrapeso para un lazo que colga do cinto (\"obi\"). Trátase de pequenas tallas, normalmente de marfil ou de madeira, que representan diversas figuras. Non se utiliza só, senón con diferentes receptáculos como son as caixas para medicamentos (\"inro\"), as bolsas para tabaco ou as bolsas para moedas (\"kinchaku\"). Como o vestido xaponés (kimono) non ten petos, as pertenzas persoais eran levadas nestas bolsas, atadas ao cinto.\n\nNota de alcance: A súa utilización comezou a mediados do século XVII e co tempo desenvolveuse unha gran variedade de formas e de materiais."}
{"id": 1182002, "term": "Kagamibuta", "prompt": "Dame a definición de \"kagamibuta\".", "output": "En Xapón, un tipo de netsuke cuberto por unha tapa."}
{"id": 1182001, "term": "Katabori", "prompt": "Dime cal é a definición de \"katabori\".", "output": "En Xapón, un tipo de netsuke con figuras antropomorfas e zoomorfas talladas."}
{"id": 1182003, "term": "Manjú", "prompt": "Cal é a acepción de \"manjú\"?", "output": "En Xapón, un tipo de \"netsuke\" que ten forma de torta."}
{"id": 1182005, "term": "Okimono", "prompt": "Con que significado se emprega \"okimono\"?", "output": "Variedade do netsuke que consiste nunha figura escultórica de vulto redondo. O tamaño destas figuras adoita oscilar entre os 10 cm e os 45 cm. As pezas adoitan estar asinadas xa que estaban destinadas á exportación, xeralmente para o mercado occidental."}
{"id": 1195307, "term": "Órganos sexuais", "prompt": "Dime cal é a definición de \"órganos sexuais\".", "output": "Representación escultórica en forma de testículos, falos, seos ou vulvas femininas.\n\nNota de alcance: No mundo clásico (Grecia e Roma), foi máis habitual atopar estes obxectos, principalmente como exvotos ou amuletos, na súa forma de representación masculina, sendo estes máis fáciles de esculpir ou modelar. A representación dos órganos sexuais masculinos simboliza a forza xerminativa da natureza, unha forza máxica, a forza vital xeradora que pode representar mesmo o \"genius\" dun defunto, o que lle sobrevive despois da morte. Esta forza vital vexetal e xeradora lévao a converterse no mundo clásico nun obxecto de uso cotián. Con todo, mentres que en Grecia ou en Roma, a representación masculina podíase ver exposta por todas partes, as femininas escondíanse, por exemplo, na escuridade dos cuartos privados. En calquera caso, se se trata de amuletos, correspóndense a unha ou a outra identificación (masculina ou feminina), serían un amuleto propiciatorio da fecundidade e non apotropaico, como o caso do \"fascinum\" ou mal de ollo (amuleto fálico). Este amuleto utilizaríase como exvoto ou como colgante, atraendo así as forzas xenerativas da fertilidade, no marco desa mentalidade de carácter máxico, como era a romana, na que se toma a parte polo todo, fundamento da maxia."}
{"id": 1181470, "term": "Pé", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pé\"?", "output": "Representación escultórica en vulto redondo ou en relevo dun dos membros inferiores do corpo animal ou humano comprendida, nas antropomorfas, entre o xeonllo e o pé."}
{"id": 1181406, "term": "Perna", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"perna\"?", "output": "Representación escultórica en vulto redondo ou en relevo dun dos membros inferiores do corpo animal ou humano comprendida, nas antropomorfas, entre o xeonllo e o pé."}
{"id": 1030092, "term": "Torso", "prompt": "Define \"torso\".", "output": "Representación en vulto redondo ou en relevo do tronco do corpo humano ou animal, xeralmente desprovisto de cabeza e dos membros superiores e inferiores.\n\nNota de alcance: Considérase torso cando aparece cos membros cortados por baixo dos ombreiros e sobre a parte superior das coxas."}
{"id": 1012852, "term": "Grupo escultórico", "prompt": "Dime cal é a definición de \"grupo escultórico\".", "output": "Representación escultórica de dúas ou máis figuras en vulto redondo sobre un mesmo soporte (base, pedestal, etc.), que concorren nunha mesma acción ou que están unidas por unha situación común.\n\nNota de alcance: O grupo non debe ser confundido coa estatua que se compón dunha única figura en vulto redondo. Ás veces, en escultura, certos grupos non se consideran máis que como estatuas, en particular cando algunhas das figuras representadas son de pequenas dimensións ou cando non se apoian sobre o chan. Así, a Virxe co Neno desígnase comunmente como estatua e non como grupo. Un dos máis famosos grupos escultóricos é o do Laooconte, descuberto en Roma en 1506. O grupo representa o sacerdote troiano Laooconte xunto cos seus dous fillos, envoltos por dúas serpes que xurdirían do mar durante a celebración dunha ofrenda a Neptuno. A escultura orixinal (a conservada suponse copia romana) atribúella Plinio o Vello (23-79) na súa \"Historia Natural\", XXXVI.37, a Agesandro, Polidoro e Atenodoro de Rodas (século I a. C.)."}
{"id": 1181349, "term": "Imaxe", "prompt": "Explica que significa \"imaxe\".", "output": "Representación escultórica dunha figura ou obxecto obtida por diversos procedementos, xa sexa esta imitativa ou inventada, figurativa ou non figurativa. En sentido restrinxido, chámaselle así ás esculturas relixiosas, é dicir, ás imaxes de culto (imaxinería)."}
{"id": 1010957, "term": "Instalación", "prompt": "Explica que significa \"instalación\".", "output": "Manifestación entendida entre a arte obxectual e o conceptual, entre a escultura e a \"performance\" e, cando incorpora a palabra ou imaxes en movemento, entre a escenografía e a narratividade.\n\nNota de alcance: Este termo foi utilizado por primeira vez polo artista do \"Minimal\" Dan Flavin (1933-1996) para designar, a partir de 1964, as súas obras realizadas con neons (tubos fluorescentes), que parecen non estar dotados de ningunha forma ou significado. A súa obra caracterízase pola utilización sistemática de tubos de neon como elementos modulares, cos que realiza instalacións que teñen como obxecto a recreación do espazo sobre o que intervén. A atmosfera luminosa creada por Flavin, modifica a percepción física e psicolóxica que obtén o observador que, á súa vez, penetra na estancia onde se acha a instalación. O seu precedente atopámolo nas creacións do Futurismo, Construtivismo ruso, Dadaísmo e Surrealismo."}
{"id": 1011938, "term": "Manequín", "prompt": "Cal é o sentido de \"manequín\"?", "output": "Figura de vulto redondo ou armazón en forma de corpo humano, xeralmente articulada e de talla natural, que pode adoptar distintas posturas. Os manequíns poden fabricarse en distintas materias como a madeira, cartón, cera, óso, metal ou crina recuberta de pel ou tea.\n\nNota de alcance: Ten varios usos, como o de probar, arranxar ou exhibir pezas de roupa. Na arte da pintura, serve especialmente como modelo para o estudo das posicións do corpo humano e a disposición das roupaxes. No circo, é utilizado especialmente polos pallasos nalgúns dos seus números."}
{"id": 1181389, "term": "Máscara", "prompt": "Explica o significado de \"máscara\".", "output": "Representación escultórica ou peza moldeada, en diferentes tipos de material (cerámica, xeso, cartón, etc.), da parte anterior da cabeza, que reproduce un rostro humano ou animal. Pode realizarse en baixo, medio ou alto relevo.\n\nNota de alcance: A máscara pode ter diferentes funcións: lúdicas, de representación, cerimoniais ou funerarias. Levar unha máscara permítelle ao portador deixar de ser un mesmo e encarnar o outro ou ao outro, a ocultación tende á transfiguración, a facilitar o traspaso do que se é ao que se quere ser; isto constitúe o seu carácter máxico, tan presente na máscara de teatro grega como na máscara cerimonial africana. Entre os antigos gregos, utilizábase frecuentemente para expresar o sobrenatural o que implicaba o espectador nunha relación de fascinación. A certas divindades represéntaselles mediante máscaras nos rituais, como Dioniso. En moitas escenas de vasos vemos a máscara de Dioniso colgada dun piar, vestido con roupaxes, ao redor do cal se desenvolve o culto. Culto no que os participantes a miúdo van, á súa vez, enmascarados. Nos rituais de Ártemis Ortia, en Esparta, as xeracións novas realizan unha danza de máscaras antes de entrar no mundo adulto."}
{"id": 1172800, "term": "Careta", "prompt": "Como se define \"careta\"?", "output": "Máscara de cartón ou outra materia, que reproduce un rostro real ou imaxinario e que serve para cubrir a cara. Adoita ter buracos para os ollos, nariz e boca.\n\nNota de alcance: Diferénciase do antiface en que este non cobre todo o rostro."}
{"id": 1185434, "term": "Careta de pecado", "prompt": "Dime cal é a definición de \"careta de pecado\".", "output": "Careta de cor vermella moi brillante, co pelo, a barba e o bigote pintados de cor negra e lunares vermellos e brancos. Ademais das cores típicas, esta careta caracterízase por ter o nariz recto e chato e, xeralmente, por representarse con cornos.\n\nNota de alcance: Coa denominada \"careta de pecado\" cóbrense o rostro algúns dos danzantes que participan na danza que se celebra en Camuñas (Toledo), durante o Día do Corpus Christi, acto que se repite o domingo seguinte."}
{"id": 1185771, "term": "Máscara antropomorfa", "prompt": "Dame a definición de \"máscara antropomorfa\".", "output": "Representación escultórica ou peza moldeada, en diferentes tipos de material (cerámica, xeso, cartón, etc.), da parte anterior da cabeza e que reproduce un rostro humano. Pode realizarse en relevo baixo, medio relevo ou alto relevo."}
{"id": 1181391, "term": "Máscara de entroido", "prompt": "Como se define \"máscara de entroido\"?", "output": "Máscara que representa un falso rostro en cartón pintado e que se coloca sobre a cara para disfrazarse."}
{"id": 1185388, "term": "Katolak", "prompt": "Dime cal é a definición de \"katolak\".", "output": "Máscara de entroido forxada en latón ou ferro e suxeita ao rostro cun pano, típica da festa de \"Los Mamuxarros\", celebrada na localidade de Unanua (Navarra)."}
{"id": 1185772, "term": "Máscara zoomorfa", "prompt": "Define \"máscara zoomorfa\".", "output": "Representación escultórica ou peza moldeada, en diferentes tipos de material (cerámica, xeso, cartón, etc.), da parte anterior da cabeza e que reproduce un rostro animal. Pode realizarse en baixo relevo, medio relevo ou alto relevo."}
{"id": 1038298, "term": "Pé de mesa", "prompt": "Que quere dicir \"pé de mesa\"?", "output": "Soporte ou trapezóforo, polo xeral de mármore ou alabastro, que na antiga Roma aguantaba o taboleiro rectangular do mesmo material dunha gran mesa. Os pés de mesa adoitaban decorarse con relevos figurados de seres mitolóxicos (tritóns, centauros, etc.), entre os que se tallaban outros de figuras fitomorfas.\n\nNota de alcance: Estas grandes mesas adoitaban colocarse en espazos de recepción da domus romana, como o \"atrium\" ou \"tablinum\", ambos os espazos de recepción."}
{"id": 1010958, "term": "Relevo", "prompt": "Cal é o sentido de \"relevo\"?", "output": "Escultura na que as diferentes formas representadas alcanzan, en principio, menos de tres cuartas partes do volume real dun corpo ou dun obxecto. Estas formas adhírense polo xeral a un fondo plano, cóncavo ou convexo. Dependendo da maneira na que as figuras ou ornamentos representados sobresaian do fondo ao que están adheridos, recoñécense distintos tipos de relevos: alto relevo, medio relevo e baixo relevo. Por extensión, un relevo pode ser considerado como toda obra composta de elementos que sobresaen, nalgunha medida, dun fondo plano."}
{"id": 1195163, "term": "Alto relevo", "prompt": "Cal é a acepción de \"alto relevo\"?", "output": "Relevo no que as diferentes formas sobresaíntes, que se adhiren ou non a un fondo plano, convexo ou cóncavo, representan máis da metade do volume real dun corpo ou dun obxecto, sen exceder das tres cuartas partes do seu volume. Nun alto relevo con fondo, as figuras teñen unhas partes enteiramente liberadas do fondo (brazo, perna, cabeza), ás veces tan só teñen con este algúns puntos de contacto.\n\nNota de alcance: O alto relevo aproxímase ao vulto redondo aínda que non debe confundirse con este."}
{"id": 1195164, "term": "Baixo relevo", "prompt": "Explica que significa \"baixo relevo\".", "output": "Relevo no que as diferentes formas sobresaíntes, que se adhiren ou non a un fondo plano, convexo ou cóncavo, representan menos da metade do volume real dun corpo ou dun obxecto."}
{"id": 1195081, "term": "Fondo de relevo", "prompt": "Cal é a acepción de \"fondo de relevo\"?", "output": "Zona máis afastada ou interior dun relevo, o elemento que está máis recuado con respecto ás formas saíntes. O fondo dun relevo pode presentarse como unha superficie plana, convexa ou cóncava."}
{"id": 1195165, "term": "Medio relevo", "prompt": "Cal é a definición de \"medio relevo\"?", "output": "Relevo no que as diferentes formas sobresaíntes, que se adhiren ou non a un fondo plano, convexo ou cóncavo, representan ao redor da metade do volume real dun corpo ou dun obxecto."}
{"id": 1195083, "term": "Panel de escultura", "prompt": "Que significa \"panel de escultura\"?", "output": "En escultura, todo elemento ou conxunto de elementos de madeira que presenta unha superficie continua e cuxo fin é decorativo. Pódense distinguir os paneis simples, os compostos e os calados."}
{"id": 1195086, "term": "Panel calado", "prompt": "Que quere dicir \"panel calado\"?", "output": "Relevo calado integrado nunha composición decorativa."}
{"id": 1195085, "term": "Panel composto", "prompt": "Define \"panel composto\".", "output": "Panel de escultura, composto por varios elementos de niveis xustapostos ou ensamblados en sentido lonxitudinal da fibra ou da veta da madeira."}
{"id": 1195084, "term": "Panel simple", "prompt": "Cal é o sentido de \"panel simple\"?", "output": "Panel de escultura composto por un só elemento."}
{"id": 1195080, "term": "Rebordo de relevo", "prompt": "Cal é o sentido de \"rebordo de relevo\"?", "output": "Borde saínte, liso ou decorado, que limita un relevo escultórico. Polo xeral, está tallado sobre o mesmo material que o relevo ao que rodea."}
{"id": 1195082, "term": "Reberete de relevo", "prompt": "Explica o significado de \"reberete de relevo\".", "output": "Elemento que enmarca un panel de escultura, unha placa, unha plaqueta ou unha lousa funeraria. O reberete pode ser unha moldura plana ou convexa, lisa ou ornamentada."}
{"id": 1195304, "term": "Terracota", "prompt": "Que quere dicir \"terracota\"?", "output": "Obra de barro cocido que, baixo a acción dunha temperatura elevada, perdeu o seu contido de auga, adquirindo unha condición estable. Ten unha textura solta, porosa, ás veces heteroxénea e, en xeral, libre de esmalte. A peza adquire unha cor marrón-vermella cando se coce a unha temperatura suficientemente alta (1000 º C) e nunha atmosfera oxidante, e unha cor gris cando o é nunha atmosfera redutora. Estas cores son debidas á presenza de ferro: a forma ferrosa ten unha cor pálida, mentres que a forma férrica ten unha cor amarelo-laranxa que o titanio intensifica dunha maneira característica."}
{"id": 1181575, "term": "Tanagra", "prompt": "Define \"tanagra\".", "output": "Figura de pequenas dimensións de época helenística en barro cocido, en ocasións suavemente policromada. Polo xeral, representa mulleres novas idealizadas, a miúdo tocadas con sombreiro de á ancha e sostendo un neno ou un abano. Estas pezas facíanse unha por unha con moldes múltiples, polo que as súas actitudes e accións son moi variadas.\n\nNota de alcance: O principal centro de produción foi a cidade grega de Tanagra, en Beocia, preto da fronteira da Ática. Polo común, foron empregadas como ofrendas funerarias durante os séculos IV e III a. C."}
{"id": 1031820, "term": "Estudo preparatorio", "prompt": "Cal é a acepción de \"estudo preparatorio\"?", "output": "Debuxo ou pintura de execución precisa e depurada, tomado do natural ou copiado doutra obra e que representa un aspecto parcial ou de conxunto. En moitos casos, adoita facerse como tenteo ou preparación da obra definitiva.\n\nNota de alcance: Mentres que o estudo preparatorio adoita estar coidadosamente traballado e, de maneira usual, responde a un aspecto parcial, como preparación de detalle para unha obra de conxunto; o bosquexo é unha sucinta impresión dunha composición completa. Os estudos de aspectos parciais do corpo humano como cabezas, pés, bocas, orellas, etc., tiveron grande importancia no ensino académico e destinábanse a servirlles de modelo aos alumnos na sala de principios. Artistas cunha clara vocación didáctica, como Durero, utilizaron os bosquexos e estudos preparatorios para instruír os seus discípulos nos talleres."}
{"id": 1172131, "term": "Maqueta", "prompt": "Cal é a acepción de \"maqueta\"?", "output": "Reprodución en vulto redondo ou en relevo a tamaño reducido, pero fiel nas súas proporcións, que representa algún sistema ou obxecto físico, en principio coñecido, e que constitúe un substituto fisicamente accesible para a contorna modelada, co cal comparte as mesmas leis físicas. Destinadas ao estudo ou a seren contempladas, esta reprodución representa o aspecto exterior do obxecto figurado e pretende ser unha representación literal do modelado. A maqueta pode estar realizada en distintos materiais, como arxila, cera, madeira, cartón, etc.\n\nNota de alcance: O sentido orixinario deste tipo de modelización, a escala, é o de \"maqueta\" ligado ao termo latino \"modulus\", termo específico da arquitectura e utilizado para designar a unidade de medida que permite establecer as razóns de proporcionalidade entre as partes dunha obra. En xeral, ao substituír fisicamente o modelado, a maqueta pódese manipular e someter a cálculos, medidas, probas, retoques, etc., que permiten mellorar a construción obxectiva do modelo ou prototipo para construír, á vez que permite coñecer mellor o estudado ao sometelo a probas na maqueta que poderían ser inviables no obxecto real. As funcións das maquetas son variadas: no mundo antigo ten carácter votivo; tamén pode ter unha función lúdica, como elemento de xogos infantís; ou ben, servir de ensaio previo á execución dun proxecto de arquitectura ou escultura."}
{"id": 1195260, "term": "Maqueta de medios de transporte", "prompt": "Dime cal é a definición de \"maqueta de medios de transporte\".", "output": "Reconstrución tridimensional a tamaño reducido, pero fiel nas súas proporcións, de todos os sistemas de medios para conducir persoas e cousas dun lugar a outro. Destinadas a ser contempladas, as maquetas representan o aspecto exterior do obxecto representado. Poden estar realizadas en distintos materiais, como madeira, cartón, folla de lata, plástico, etc."}
{"id": 1211158, "term": "Maqueta de avión", "prompt": "Dime cal é a definición de \"maqueta de avión\".", "output": "Reprodución ou modelo plástico, polo xeral en vulto redondo a tamaño reducido, pero fiel nas súas proporcións, dunha aeronave. Esta reprodución pretende unha representación literal do modelado. Destinada ao estudo, ao xogo ou a ser contemplada, representa o aspecto exterior do obxecto figurado.\n\nNota de alcance: En xeral, ao substituír fisicamente o modelado, a maqueta pódese manipular e someter a cálculos, medidas, probas, retoques, etc., que permiten mellorar a construción obxectiva do modelo ou prototipo a construír, ademais de facilitar un maior coñecemento do estudado ao sometelo a unhas probas que serían inviables no obxecto real. Así, a maqueta de avión permite, por exemplo, facer probas de resistencia nun túnel aerodinámico, o que proporciona unha importante información sobre o comportamento do avión real; así mesmo un modelo de cabina de avión ou de cámara espacial permite aprender a manexar o aparello ao futuro piloto e a asimilar comportamentos de situacións extremas que puidesen presentárselle nunha situación real."}
{"id": 1211093, "term": "Maqueta de barco", "prompt": "Define \"maqueta de barco\".", "output": "Reprodución tridimensional ou en relevo a tamaño reducido, pero fiel nas súas proporcións, dun navío, buque, nave, galeón, ou de calquera outro medio de transporte marítimo. Destinadas a actividades lúdicas, ao estudo dunha disciplina concreta ou á exhibición, representan o aspecto exterior do obxecto figurado. A maqueta pode estar realizada en distintos materiais, desde arxila, cera, madeira, cartón, ata a folla de lata ou o plástico.\n\nNota de alcance: As funcións da maqueta de barco, así como das maquetas en xeral, son variadas, ademais da súa función contemplativa, utilizáronse como obxecto de estudo para comprobar hipóteses reconstrutivas a partir da súa propia construción. Outro dos destinos habituais é o votivo e ritual. En Exipto, acháronse numerosas e grandes maquetas de barco asociadas con certo número de complexos funerarios reais e da elite nobre, sobre todo ligadas ás Dinastías I e a V; e aínda que aínda se discute cal era a función exacta das embarcacións e das fosas con embarcacións que se achan nos contextos mortuorios, o que se está claro é que adoitan responder tanto a propósitos prácticos (o barco era o medio de transporte principal en Exipto) como simbólicos (críase que os deuses tamén viaxaban en barco)."}
{"id": 1186417, "term": "Maqueta de canoa", "prompt": "Cal é a definición de \"maqueta de canoa\"?", "output": "Modelo plástico, en tamaño reducido, dunha embarcación de remo moi estreita, ordinariamente dunha peza, sen quilla e sen diferenza de forma entre proa e popa. Adoitan ter pintadas representacións figuradas, como por exemplo unha balea esquemática na proa e unha aguia na popa, animais clásicos dos habitantes da Costa Noroeste norteamericana, os indios tlingit."}
{"id": 1211159, "term": "Maqueta de coche", "prompt": "Como se define \"maqueta de coche\"?", "output": "Reprodución tridimensional ou en relevo a tamaño reducido, pero fiel nas súas proporcións, dun vehículo automóbil de tamaño pequeno ou mediano. Este tipo de maquetas están destinadas a actividades lúdicas, ao estudo dunha disciplina concreta ou á exhibición, representan o aspecto exterior do obxecto figurado. A maqueta pode estar realizada en distintos materiais, como arxila, cera, madeira, cartón, etc."}
{"id": 1186418, "term": "Maqueta de kaiak", "prompt": "Cal é a definición de \"maqueta de kaiak\"?", "output": "Modelo plástico, en tamaño reducido, dunha canoa de pesca usada polos esquimós. Este tipo adoita estar construído a partir dunha armazón de madeira e cana, cun revestimento de membrana. O caiac podía ter máis dun orificio ou cabina, e o remo era simple ou de dobre pa.\n\nNota de alcance: Este medio de transporte tivo unha grande aceptación entre os indios tlingit (costa NW de América, área ártica), como embarcación de caza de propiedade individual. Na actualidade o seu uso foi substituído polo das embarcacións de motor."}
{"id": 1211160, "term": "Maqueta de tren", "prompt": "Explica o significado de \"maqueta de tren\".", "output": "Modelo plástico que reproduce en miniatura todos os compoñentes dun ferrocarril.\n\nNota de alcance: A aparición deste tipo de obxectos coincide coa do propio tren, así como co seu desenvolvemento. Os promotores dos primeiros ferrocarrís, para persuadir os seus respectivos gobernos da eficacia deste medio de transporte, presentaban modelos reducidos de composicións ferroviarias que fixesen máis atractivos os novos enxeños. En España, o Marqués de Salamanca, promotor do segundo ferrocarril peninsular, Madrid a Aranxuez, presentoulle á raíña Isabel II, na década de 1840, un exemplo de composición que transportaría aos membros da corte desde Madrid ata a cidade ribeirá."}
{"id": 1181350, "term": "Modelo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"modelo\".", "output": "Reprodución a escala reducida dun mecanismo, estrutura, etc., co obxecto de ser sometido a unha serie de ensaios e cuxo resultado, despois de ser interpretado, poida ser xeneralizado ao orixinal, tendo entón un carácter funcional. Como obra preparatoria, pode ser calquera obxecto que o escultor pretende reproducir e que serve de guía no seu traballo, podendo ser tomado do natural ou doutras parcelas artísticas. O mesmo termo, fai referencia a unha pequena versión de pintura ou escultura preparada para obter a aprobación da persoa que encargara a obra definitiva, así como á reprodución de calquera obxecto destinada a servir como exvoto."}
{"id": 1031831, "term": "Écorché", "prompt": "Define \"écorché\".", "output": "Representación dunha figura humana ou animal sen pel, na que resaltan os músculos, as veas e as articulacións.\n\nNota de alcance: A partir do século XVI fíxose grande uso de debuxos, estampas e esculturas de \"écorchés\" destinados ao ensino artístico, servindo de modelo de estudo nas academias e nos talleres."}
{"id": 1182296, "term": "Figura de academia", "prompt": "Explica o significado de \"figura de academia\".", "output": "Escultura en vulto redondo que representa o corpo humano, cunhas dimensións que polo xeral están comprendidas entre os 54 cm e os 65 cm. As figuras de academia, polo común modeladas, serven de modelo de estudo nas academias e nos talleres."}
{"id": 1003203, "term": "Molde", "prompt": "Cal é o sentido de \"molde\"?", "output": "Matriz oca que reproduce, en negativo, a forma da figura ou obxecto que se pretende conseguir e na que se verte un material líquido ou se prensa unha substancia plástica, ata que tome a forma do molde por arrefriamento (metal) ou solidificación (arxila, escaiola)."}
{"id": 1195267, "term": "Matriz", "prompt": "Dime cal é a definición de \"matriz\".", "output": "Molde co que se lle dá forma a algo ou no que se funden obxectos de metal que han de ser idénticos."}
{"id": 1185773, "term": "Molde antropomorfo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"molde antropomorfo\".", "output": "Molde que reproduce, en negativo, a forma da figura humana que en sólido quere dárselle á materia fundida, sexa esta fluída ou branda, como un metal, a cera, etc."}
{"id": 1012038, "term": "Molde bivalvo", "prompt": "Define \"molde bivalvo\".", "output": "Molde composto por dúas pezas acopladas no que se imprime, en negativo, o anverso e o reverso dunha figura ou obxecto, do cal se desexa obter unha copia mediante o procedemento de baleirado ou prensado."}
{"id": 1186721, "term": "Molde fitomorfo", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"molde fitomorfo\"?", "output": "Molde que reproduce en negativo a forma dun vexetal."}
{"id": 1195271, "term": "Molde híbrido", "prompt": "Define \"molde híbrido\".", "output": "Molde oco que reproduce en negativo a combinación dunha serie de formas diferentes ou de distinta natureza, por exemplo, zoomorfas e antropomorfas."}
{"id": 1012039, "term": "Molde univalvo", "prompt": "Dime cal é a definición de \"molde univalvo\".", "output": "Molde composto por unha soa peza na que se imprime o negativo, xeralmente o anverso, dunha figura ou obxecto do que se desexa obter unha copia mediante o procedemento de baleirado ou prensado. Estes moldes simplifican o proceso de fabricación, xerando varias pezas sen ter que modelalas unha a unha."}
{"id": 1186722, "term": "Molde zoomorfo", "prompt": "Dame a definición de \"molde zoomorfo\".", "output": "Matriz oca que reproduce en negativo a forma dun animal."}
{"id": 1195101, "term": "Obra definitiva", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"obra definitiva\"?", "output": "Obra acabada, orixinal ou composta, que non está destinada a ser reproducida."}
{"id": 1195356, "term": "Versión", "prompt": "Que quere dicir \"versión\"?", "output": "Obra definitiva que representa diversas interpretacións dun obxecto dado. As diversas versións dun mesmo suxeito, tratado polo mesmo pintor ou escultor, distínguense, as unhas das outras, ben por mínimas variacións no tratamento da peza (accesorios, detalles, etc.), ou ben por importantes modificacións na composición."}
{"id": 1195103, "term": "Pastiche", "prompt": "Con que significado se emprega \"pastiche\"?", "output": "Obra na que a composición é innovadora, pero na que a maneira (estilo, formas) é tomada dun escultor. O pastiche é unha imitación ou plaxio, que consiste en tomar determinados elementos característicos da obra dun artista e combinalos de forma que dean a impresión de ser unha creación independente.\n\nNota de alcance: O pastiche, obra executada por un escultor ao xeito doutro, non pode ser considerado como unha copia, difire desta no feito de que a copia é o resultado da reprodución da composición dunha obra copiada e non da execución dun artista."}
{"id": 1011922, "term": "Pintura", "prompt": "Dame a definición de \"pintura\".", "output": "Obxecto sobre o que se fixaron pigmentos ou outros materiais mediante distintos procedementos pictóricos cun fin esencialmente estético. A pintura é ante todo un obxecto elaborado por unha persoa, ás veces por un grupo de persoas, e caracterizado por unha técnica que revela a súa época ou, mesmo, as opcións concretas dun artista.\n\nNota de alcance: Tendo en conta a definición, é dicir, a pintura abordada como obxecto, cunha historia tanto máis longa e complexa canta máis antiga sexa a obra, para o seu estudo e catalogación débese dispoñer de información relativa ao seu autor (autoría), ao xeito en que se realizou (técnica) e ao seu pasado (historia)."}
{"id": 1181525, "term": "Colaxe", "prompt": "Que significa \"colaxe\"?", "output": "Resultado dun procedemento que consiste en pegar sobre un soporte diversos elementos. A finalidade deste tipo de obras é a de integrar materiais extrapictóricos coa propia pintura ou o debuxo, para o que os artistas se serven da axuda de diversos elementos pegados ou xustapostos (principalmente anacos de xornal ou de papel, \"papier collé\", cartón, vidro, fotografías,, naipes, etc.) e integrados sobre o soporte, é dicir, sobre a superficie dun cadro,, sexa esta lenzo, táboa ou papel. A súa invención data da segunda década do século XX, atribuíndose a G. Braque e a Pablo Picasso. A colaxe proporciona, en principio, unha pintura de volumes e texturas, pero cunhas posibilidades que se prolongan noutros métodos como na fotomontaxe. A incorporación de materiais distintos aos pigmentos, de cor tradicionais da pintura, ampliou extraordinariamente o espectro de posibilidades expresivas, non só no debuxo ou a pintura, tamén na escultura.\n\nNota de alcance: A importancia da cidade de París, desde o século XIX, na xestación da arte contemporánea e en particular nas vangardas do primeiro terzo do século, traduciuse na cuñaxe dalgúns vocábulos de arte que pasaron a incorporarse noutros idiomas. Así, a palabra \"collage\", que significa \"encolado\", inclúese no vocabulario das artes para nomear as primeiras obras realizadas, cara a 1911, con esta técnica por Picasso e Braque, cando pegaban anacos de papel nas súas obras. Ao pegar papeis ou diferentes obxectos, substituíase a representación dese elemento coa súa propia presenza física; o mesmo Braque afirmaba que con ese procedemento se incorporaba unha certeza no medio dunha obra onde todo está só figurado, representado ou suxerido."}
{"id": 1011731, "term": "Cadro", "prompt": "Con que significado se emprega \"cadro\"?", "output": "Pintura provista de marco, transportable, non mural. Orixinalmente, un cadro (táboa) é unha prancha de madeira. De aí xorden diversos significados, un dos cales é unha obra pintada sobre unha prancha de madeira ou, por extensión, sobre cartón, prancha de metal (cobre), tea tensada (lenzo), etc. Esteticamente, o cadro pódese definir como unha obra pictórica independente e autónoma, autosuficiente. Este feito diferénciao das pinturas que decoran calquera outra obra na que se insiren, como as miniaturas que decoran un libro, as pinturas murais dun edificio, etc. O cadro, por tanto, é considerado en si mesmo. Iso dálle unha gran importancia á composición e ás relacións entre cores. Polo xeral, un cadro é unha pintura ao óleo, pero tamén se poden utilizar outros procedementos, como a témpera, augada, acuarela, etc."}
{"id": 1212358, "term": "Estopa", "prompt": "Cal é o sentido de \"estopa\"?", "output": "En pintura, denomínase estopa ao tecido cravado sobre un bastidor que serve de soporte pictórico.\n\nNota de alcance: Un dos máis destacados representantes no uso deste soporte foi Manuel Millares (1926-1972), artista ao que sempre se lle asociará coas estopas, a súa primeira exposición sobre o devandito soporte realizouna no ano 1957."}
{"id": 1181515, "term": "Bastidor", "prompt": "Con que significado se emprega \"bastidor\"?", "output": "Armazón de pezas de madeira ou doutro material sobre o que se tende e fíxase o lenzo. Polo xeral, o bastidor está unido por listóns, traveseiros e estribeiras.\n\nNota de alcance: En moitos casos, se os traveseiros son orixinais, constitúen un elemento importante a conservar coa obra, podendo presentar inscricións ou anotacións. No século XVII, para evitar as esgazaduras e garantir un tensado máis flexible, utilizábase no reverso o barazo de tipo holandés. No século XVIII, xorden os primeiros bastidores con cuñas. Os que funcionan cun sistema de resortes, ou con dispositivos de parafusos, son os máis recentes."}
{"id": 1181855, "term": "Bastidor convencional", "prompt": "Con que significado se emprega \"bastidor convencional\"?", "output": "Bastidor formado por unións en caixa, con cuñas de tensado, que adoita ir rebaixado nas súas arestas internas para que non se marquen no lenzo. Aparece na segunda metade do século XVIII e permite o tensado golpeando as cuñas de madeira, sendo a tensión moito maior nos ángulos que no resto do lenzo. Na actualidade, as cuñas adóitanse substituír por sistemas de parafusos que evitan o tensado a golpe, aínda que tamén acusan máis a tensión nas zonas angulares. Outros reparten o tensado perimetralmente."}
{"id": 1181857, "term": "Bastidor de tensión automática", "prompt": "Cal é a acepción de \"bastidor de tensión automática\"?", "output": "Novo sistema de bastidores, de aluminio ou de madeira e aluminio, que levan diferentes sistemas de tensado que permiten manter constante a tensión, por exemplo resortes."}
{"id": 1181856, "term": "Bastidor fixo", "prompt": "Explica que significa \"bastidor fixo\".", "output": "Bastidor que non leva cuñas, se non simples listóns de madeira cravados ou encolados nos ángulos. Adoitan dar problemas para conservar os lenzos ben tensados.\n\nNota de alcance: Este tipo de bastidor foi o habitual ata a segunda metade do século XVIII."}
{"id": 1012189, "term": "Cuña", "prompt": "Define \"cuña\".", "output": "Pequena peza triangular de madeira (na actualidade de haia) ou outro material, con dúas caras que se unen formando un ángulo moi agudo, emprégase para cortar, apertar ou axustar algo. En pintura, introdúcese nos ángulos do bastidor, poden ser simples (chamadas españolas) ou dobres (francesas) e serven para tensar o lenzo. A cuña despraza os listóns do bastidor pero fai, nas unións de espiga simple, que unha das pezas sobresaia rompendo a tea. A veta da cuña debe ir cara á esquina, de forma que non rompa cando se golpee. Os traveseiros tamén levan cuñas, para axustarse ben ao bastidor e non quedar frouxos, impedindo ao tempo que o conxunto pandee ou desencaixe.\n\nNota de alcance: O tensado con cuñas, introducido en Francia no ano 1754, realízase con golpes de martelo e debe facerse suavemente, controlando a mesma tensión en todos os lados e evitando engurras e esgazaduras do lenzo."}
{"id": 1007700, "term": "Traveseiro", "prompt": "Explica o significado de \"traveseiro\".", "output": "Peza horizontal comprendida entre dúas ou máis verticais. En pintura, o traveseiro é unha barra que suxeita, polo reverso, a unión de varias táboas co fin de formar un panel apto para pintar. Tradicionalmente os máis utilizados eran de madeira. Existen diversos sistemas de traveseiros: en aspa, horizontais, ao redor como un marco, encaixados en rañuras e pegados en sucos realizados nas táboas.\n\nNota de alcance: Na Idade Media colocábanse, antes da preparación, introducindo os cravos polo anverso e afundindo ben as cabezas na madeira para evitar que a oxidación afectase o xeso."}
{"id": 1196545, "term": "Cartón", "prompt": "Define \"cartón\".", "output": "Un dos soportes sobre o que descansa ou se realiza unha obra pictórica."}
{"id": 1181576, "term": "Cobre", "prompt": "Pódesme dicir que significa \"cobre\"?", "output": "Pintura realizada sobre este soporte. A obra realizada sobre cobre ten a vantaxe de non necesitar imprimación, aínda que a prancha haxa que lixala antes para que reteña ben a capa pictórica. A súa conservación e restauración é delicada, en numerosas ocasións a adherencia da cor resulta precaria, polo que tende a desprenderse.\n\nNota de alcance: Os antecedentes do metal como soporte pictórico atópanse nalgunhas esculturas de bronce policromado da antiga Grecia. Do mesmo xeito que sucede co papel, a pedra e outros tipos de soporte similar, o metal tamén foi empregado como soporte para pinturas, de forma máis ou menos ampla, segundo as épocas e lugares. Aínda que hai constancia de que os pintores flamengos dos séculos XVI e XVII utilizaron láminas de ouro e prata, o cobre foi de entre eles o máis empregado, destacando especialmente o seu uso durante o século XVII para a realización de miniaturas. Do seu uso como soporte pictórico atopamos unha gran cantidade de datos nos tratadistas de distintas épocas e países, entre eles Pacheco e Palomino. Na actualidade, o interese polos soportes metálicos adquiriu unha importancia, por parte dos artistas plásticos, impensable ata non hai moito tempo. Xa non só se busca un soporte que ofreza unha superficie lisa e uniforme que permita traballos dun acabado minucioso, senón que o artista contemporáneo interésase, sobre todo, polas posibilidades plásticas e expresivas que ofrece o metal, ben como soporte ou ben como un elemento plástico máis na elaboración da obra."}
{"id": 1196578, "term": "Cristal", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"cristal\"?", "output": "Obxecto que se utiliza para illar o cadro dos ambientes que non estean ben controlados, así como para protexelo de rozamentos pola cara dianteira, sobre todo cando xa o está polo reverso ou se atopa sen vernizar, evitándose igualmente a acumulación de po. O cristal sempre debe colocarse sen tocar a pintura, especialmente cando se trata dunha obra sobre papel, xa que polo xeral adoita estar realizada cun material pictórico pouco aglutinado que terminará por desprenderse. Tamén é posible que aparezan microorganismos se non existe suficiente espazo entre a obra e o cristal. Para mantelo separado da pintura utilízanse uns anacos de cartón ou feltros autoadhesivos no interior do marco."}
{"id": 1181517, "term": "Lenzo", "prompt": "Que significa \"lenzo\"?", "output": "En pintura, denomínaselle lenzo a todo tecido cravado sobre un bastidor que sirva de soporte pictórico, calquera que sexa a natureza das fibras que o constitúan; pode ser de liño, cáñamo, xute ou algodón, e mesmo de mesturas destas fibras. Por extensión, adoita chamarse así tamén ao cadro xa realizado.\n\nNota de alcance: A pintura sobre lenzo practicouse desde a Antigüidade sobre todo para os estandartes, aínda que non se difundiu ata finais do século XV, especialmente desde Venecia, para pintar grandes teas en substitución dos frescos e as táboas. O seu emprego fíxose habitual desde o século XVI, desbancando o das táboas, sobre todo en medianos e grandes formatos, ao permitir, por unha banda, poder executar cadros dunhas dimensións inimaxinables para unha pintura sobre táboa e, por outra, facilitar a manipulación e transporte dun lugar a outro, desmontando simplemente a tea do seu bastidor e enrolándoa. Esta circunstancia fixo que a tea se convertese na preferida para pintores e coleccionistas, creándose un clima que o converteu en imprescindible e único soporte polas súas boas calidades para a pintura ao óleo."}
{"id": 1195250, "term": "Pintura de cabalete", "prompt": "Define \"pintura de cabalete\".", "output": "Pintura cuxo soporte pictórico é móbil e transportable. Recibe o seu nome do cabalete do pintor, que é un atril alto no que o artista coloca o cadro durante a súa execución. O soporte pode ser de madeira (pintura sobre táboa, por extensión táboa), de tea ou lenzo (pintura sobre tea ou simplemente tea ou lenzo) e papel.\n\nNota de alcance: A súa forma áchase condicionada pola súa función social, isto é, ser colgada da parede. Tradicionalmente, a pintura de cabalete occidental subordina o decorativo ao efecto dramático. Percorre na parede a ilusión dunha cavidade como unha caixa escénica e, dentro desta, organiza as formas, a luz e o espazo."}
{"id": 1181577, "term": "Táboa", "prompt": "Como se define \"táboa\"?", "output": "En pintura, soporte de madeira empregado para a realización de obras pictóricas. As táboas adoitan unirse formando paneis, sobre todo para configurar retablos de grandes dimensións, como en Italia e España. Noutros países, como Flandres, Alemaña e Francia, pódense atopar taboíñas pequenas, normalmente de carballo, dunha soa peza. As táboas atópanse encaixadas por diferentes sistemas de ensamblaxes e con reforzos de traveseiros polo reverso. No anverso levan unha preparación constituída xeralmente por tea, estopa e, en moitas ocasións, pergamiño, todo encolado sobre as xuntas e unións de molduras. As táboas levan varias capas de preparación de xeso con cola e, finalmente, a capa pictórica. Se a policromía inclúe pan de ouro levará unha capa de ouro nas zonas para dourar.\n\nNota de alcance: Ata o Renacemento foi o soporte máis utilizado, despois substituirase polo lenzo, aínda que o seu uso perdurará sempre, sobre todo para cadros de pequeno formato. A pesar de que, segundo os países e escolas, empregáronse diversas clases de madeiras, en España, a máis corrente foi o piñeiro, aínda que tamén se usaron algunhas madeiras brancas."}
{"id": 1195195, "term": "Iluminación", "prompt": "Dime cal é a definición de \"iluminación\".", "output": "Nun manuscrito, decoración pintada destinada a embelecer unha inicial, un bordo ou toda unha páxina. Atópase esencialmente nos libros relixiosos da Idade Media e ata a invención da imprenta. A iluminación é a parte ornamental: iniciais non historiadas, toques de ouro ou de cor cos que se adornan os extremos das liñas, en especial encadres que enchen de arabescos a totalidade das marxes, así como de follaxes e flores en que se pousan animais e pequenos personaxes. Con frecuencia branco, o seu fondo é pintado ás veces de ouro ou de cor; entón os motivos decorativos vólvense máis libres e desenvoltos. A miniatura do século XIII caracterízase pola súa vivacidade, flexibilidade e elegancia das formas sen abandonar por completo unha certa estilización. A súa evolución, desde o século XIII, está vinculada á das demais artes plásticas e inspírase na vidreirapolo modelo lineal que envolve os debuxos. A expansión do mecenado no século XIV (Carlos V, Duque de Berry), favorece o enriquecemento da decoración do libro. Varias innovacións caracterizan a iluminación de manuscritos. Desenvólvese a decoración nas marxes; os filetes-orlas convértense en grandes barras con antenas, expandidas ata se tornaren malezas de follaxe que encadran o texto. Desaparecen os fondos de ouro, substituídos por fondos cuadriculados, logo por paisaxes que se introducen en segundo plano detrás das escenas representadas. Tamén aparece a grisalla, técnica que consiste en non colorear os personaxes, senón en tratalos dentro dunha pintura con camafeo gris, dándolle a ilusión de relevo esculpido.\n\nNota de alcance: No século XV, a iluminación dos manuscritos e a miniatura distínguense cada vez máis. Unha das diferenzas fundamentais entre a iluminación e a miniatura é a técnica: mentres que a primeira utiliza a témpera, a miniatura exenta emprega a augada (ás veces o \"gouache\" e mesmo o óleo, etc.)."}
{"id": 1011923, "term": "Miniatura", "prompt": "Dime cal é a definición de \"miniatura\".", "output": "Pintura delicada de pequenas dimensións, presentada cunha execución minuciosa e realizada desde o século XVI ao \"gouache\" sobre vitela ou desde o século XVIII tamén sobre láminas de marfil, ou ben ao óleo sobre chapas metálicas ou cartolinas. Pode estar encadrada ou decorar unha caixa, unha xoia ou calquera outro obxecto. Habitualmente traballábase con soportes de pequenas dimensións, desde 15 a 20 mm ata os 200 mm. No século XIX pódense atopar exemplares de maior tamaño (ata 500 mm).\n\nNota de alcance: O termo miniatura deriva do verbo latino \"miniare\", tal e como se recolle na primeira edición do \"Vocabolario degli Accademici Della Crusca\" (1612). Durante o século XVI recibiu distintas denominacións. En Inglaterra coñecíase como \"limning\" e en Francia denominábase \"alluminare\", verbos procedentes do latín medieval \"lymne\" (variante de \"lumine\") e o seu sinónimo \"iluminare\". Todas estas palabras relacionan a pintura de miniatura coa iluminación medieval, xa que tecnicamente deriva dela. En Inglaterra e Francia a miniatura independizouse do códice durante o primeiro terzo do século XVI. Os primeiros artistas que a practicaron foron iluminadores como Lucas Hornebolte (1490-1544) e Levina Teerlinc (1510-1576), creadores do tipo retrato-miniatura do período Tudor. A influencia de Hornebolte chegou a Francia a través de Jean Clouet (1480-1541) e do seu fillo François (1510-1572). En España, o paso da iluminación á miniatura debe personalizarse no pintor toledano Diego de Arroyo (1498-1551), iluminador e pintor de Isabel de Portugal e do príncipe Felipe, do que tamén foi rei de armas. En xeral, na miniatura pódense establecer dous estilos: \"Stirling\" (punteado) e \"hatching\" (tramado). O primeiro consiste nun punteado regular realizado con cores espesas, foi o máis empregado e o que dominou a partir de 1770. En España, o punteado introducirase coas obras de Giorgio Giulio Clovio (1498-1578) e coa doutros artistas italianos como Giovanni Battista Castello (1549-1639), sendo adoptado polos iluminadores do \"scriptorium\" do mosteiro de San Lorenzo de El Escorial, sobre todo por frei Andrés de León e frei Julián de la Fuente del Saz. O segundo dos estilos, tamén chamado \"maniére large\", caracterizouse por longas pinceladas e cores moi líquidas, apareceu cara ao ano 1780 na obra de pintores como Cornelius Höyer (1741-1804), Niclas Lafrensen (1737-1807) e sobre todo na de Peter Adolf Hall (1739-1793). En canto ao xénero, o máis coñecido da miniatura foi o retrato; tanto na súa faceta privada, ás veces pícara; como na pública, de Estado; aínda que tamén se pintaron asuntos relixiosos, mitolóxicos, alegóricos, históricos e heráldicos. En España, o retrato-miniatura xurdiu no século XVIII coa chegada de Filipe V, pasando a ser un obxecto esencial nos cortexos deste século, elemento de luxo, de ostentación ou de lucimento. Así mesmo, desde o século XVI e ata a primeira metade do século XIX, as miniaturas alcanzaron unha \"función de Estado\", sendo consideradas como un dos máis estimados obsequios de intercambio entre as cortes europeas. A partir de 1855 comezou o ocaso da miniatura a favor da fotografía. Numerosos miniaturistas abandonaron os pinceis pola cámara fotográfica, outros pasaron a formar parte de gabinetes fotográficos, onde se dedicaron a miniar as imaxes. Coa chegada da \"carte de visite\", o retrato industrializouse e a miniatura desapareceu, tan só sobreviviron algúns dos seus artistas como un dos últimos miniaturistas españois, Antonio Tomasich e Haro (1815-1891)."}
{"id": 1195197, "term": "Miniatura de presentación", "prompt": "Explica que significa \"miniatura de presentación\".", "output": "Miniatura na que, polo xeral, se ve o autor ofrecéndolle o seu libro a un gran personaxe, é este tipo de ilustración a que representa a orixe do retrato. É nela onde hai que buscar tamén a orixe da paisaxe que toma o lugar dos fondos uniformes e cuadriculados. As miniaturas que ilustraban as crónicas proporcionaron modelos para a pintura de historia. Entre outras, caben destacar as miniaturas de presentación incorporadas nos manuscritos ou códices afonsinos realizados no \"Scriptorium Alfonsí\" (O Escorial), nos que aparece o rei Afonso X presidindo."}
{"id": 1032531, "term": "Óleo", "prompt": "Explica que significa \"óleo\".", "output": "Pintura resultante da aplicación da técnica do mesmo nome baseada no emprego de cores moídas e mesturadas con aceite.\n\nNota de alcance: A utilización de aceites en pintura xeralmente asóciase aos Van Eyck pois, aínda que a técnica era coñecida con anterioridade, foron estes os que fixeron un uso sistemático dela e desenvolveron a forma de preparación das cores para conseguir as finas transicións de matices co emprego das veladuras."}
{"id": 1011925, "term": "Pintura mural", "prompt": "Explica que significa \"pintura mural\".", "output": "Pintura que se fixa sobre un paramento ou que é destinada a formar parte dun conxunto arquitectónico, no seu exterior ou de maneira máis habitual no seu interior, con carácter inamovible. O procedemento mural por excelencia é a pintura ao fresco, pero tamén se executa á témpera, ao óleo ou á encáustica, aplicándose directamente sobre a parede ou ben sobre unha táboa ou un lenzo que despois se adhiren ao muro.\n\nNota de alcance: A pintura mural, ao estar incluída dentro da propia estrutura dos muros, ten o carácter de inmoble. En canto á súa función, a pintura mural é a máis idónea para comunicar co gran público. En todas as épocas da historia estivo presente nos lugares comunitarios: desde a prehistoria, como manifestación dos ritos máxicos ou relixiosos, ata o presente, nos aeroportos por exemplo, como testemuño da arte actual. A súa función propagandística, con fins ideolóxicos, políticos ou relixiosos tamén foi importante. Na Idade Media, a Igrexa como institución utilizou a pintura mural para ilustrar os fieis cunha \"pintura narrativa\" que explicaba os feitos máis relevantes da relixión. Por este motivo, estivo presente durante séculos en templos, lonxas e pazos."}
{"id": 1011926, "term": "Pintura rupestre", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"pintura rupestre\"?", "output": "Pintura mural realizada sobre paredes, teito ou chan de covas e abrigos rochosos. O soporte mural varía segundo o seu emprazamento e estilo; na zona cantábrica (o período de apoxeo corresponde ao Paleolítico Superior, ca. 40000-10000 B.P.) e Sur de Francia, o soporte principal é a pedra calcaria; no Levante, Sur de España e Norte de África, adoita usarse o granito e, en menor medida, a calcaria e arenita. As características de cada zona tamén adoitan variar, máis naturalista a cantábrica e esquemática a levantina. Na primeira época, os temas son case exclusivamente de animais. Máis tarde, represéntanse figuras antropomorfas, illadas ou compoñendo escenas de caza, danza ou guerra. Tamén hai pinturas esquemáticas de carácter simbólico. As cores, de orixe mineral ou animal, adoitan ser negro, vermello e ocre. Moitas destas figuras localízanse en zonas de entrada destes lugares, e por tanto contan con luz natural (zona levantina), pero a maior parte atópanse en zonas profundas das cavernas, e deben a súa conservación ao mantemento dun microclima constante ao longo de milenios.\n\nNota de alcance: O que puidese provocar a aparición destas representacións pictóricas resta aínda incerto; a caza, a maxia, o misterio ou o rito seguen sendo algúns dos fins dos que fala o investigador."}
{"id": 1181518, "term": "Rolo", "prompt": "Que significa \"rolo\"?", "output": "Pintura oriental realizada en seda ou en papel que se enrola en sentido vertical ou horizontal. Polo xeral, represéntanse paisaxes acompañadas dun texto caligrafado (poema)."}
{"id": 1181526, "term": "Rolo horizontal", "prompt": "Cal é a acepción de \"rolo horizontal\"?", "output": "Pintura de formato alongado e estreito, realizada sobre soporte de papel ou seda. Nas devanditas obras adoitan representarse paisaxes acompañadas dun texto (poema) caligrafado. O papel ou a seda móntanse, tras un proceso de amidonado, sobre seda bordada, sendo esta enrolada sobre un pau de madeira ou bambú. A lonxitude e o ancho do rolo varía segundo os artistas, podéndose atopar desde 1 m a 9 m de lonxitude e entre 25 cm e 40 cm de ancho.\n\nNota de alcance: Para a súa contemplación, esténdense sobre unha mesa, desenrolándose de dereita a esquerda, isto é, no mesmo sentido que se len os libros en China. Ten a súa orixe na forma do libro chinés, a base de follas soltas de papel, estreitas e alongadas, enroladas sobre un pau."}
{"id": 1106755, "term": "Emaki", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"emaki\"?", "output": "Rolo horizontal xaponés de pintura narrativa."}
{"id": 1181520, "term": "Makemono", "prompt": "Cal é a acepción de \"makemono\"?", "output": "Rolo horizontal característico da China e o Xapón, que se sostén coas mans. É utilizado para realizar unha pintura ou caligrafía."}
{"id": 1181527, "term": "Rolo vertical", "prompt": "Cal é o sentido de \"rolo vertical\"?", "output": "Pintura de formato alongado e estreito, realizada sobre soporte de papel ou de seda. Nas devanditas obras adoitan representarse paisaxes, sendo a paisaxe monumental o máis adecuado para este tipo de formatos. Polo xeral, estas representacións pictóricas van acompañadas dun texto (poema) caligrafado. As súas dimensións son variables, alcanzando, en ocasións, unha altura superior ao metro e en lonxitude ao redor dos 50 cm. Os rolos verticais móntanse, tras un proceso de amidonado do papel, sobre sedas bordadas. Nos extremos, superior e inferior, colócanse uns paus de madeira ou bambú sobre os que se enrolan. No extremo superior e na súa parte posterior pégase unha fita para que poida ser colgada na parede.\n\nNota de alcance: A súa orixe atópase nos estandartes e bandeiras budistas levadas desde India a China e utilizadas nas cerimonias relixiosas."}
{"id": 1182000, "term": "Di", "prompt": "Dame a definición de \"di\".", "output": "Traducido como \"terra\", trátase dun anaco de tea ou papel idéntico ao tian, salvo que neste caso é a metade de curto que o da parte superior do rolo vertical."}
{"id": 1181996, "term": "Jingyang", "prompt": "Explica o significado de \"jingyang\".", "output": "Un dos elementos que forman parte do rolo vertical, consistente nunha variña que suxeita o tian (ceo). Adoita colocarse na parte posterior e por tanto non visible."}
{"id": 1106756, "term": "Kakemono", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"kakemono\"?", "output": "Pintura colgante xaponesa que pode enrolarse para o seu almacenamento. O rolo está pintado en sentido vertical, a diferenza do \"makemono\", que é horizontal."}
{"id": 1181999, "term": "Rolete", "prompt": "Pódesme dar a definición de \"rolete\"?", "output": "Un dos elementos que forman parte do rolo vertical e que serve para enrolar este tipo de formato. Tamén é utilizado como contrapeso mentres a pintura se atopa pendurada na parede."}
{"id": 1181998, "term": "Tian", "prompt": "Dame a definición de \"tian\".", "output": "Traducido como \"ceo\", trátase dun anaco de seda ou papel utilizado como soporte da parte superior do rolo vertical."}
{"id": 1181997, "term": "Tiangan", "prompt": "Define \"tiangan\".", "output": "No rolo vertical, rolete superior realizado en madeira, de sección plana nun dos seus lados e semicircular no oposto."}
{"id": 1031826, "term": "Proba", "prompt": "Que quere dicir \"proba\"?", "output": "Exercicio ao que eran sometidos os artistas que desexaban conseguir algunha graduación, premio, axuda, etc.\n\nNota de alcance: No ensino académico estas probas eran coñecidas cos cualificativos \"de súpeto\" e \"de pensado.\""}
{"id": 1031828, "term": "Proba de pensado", "prompt": "Define \"proba de pensado\".", "output": "Exercicio realizado polos alumnos ou profesores das academias e escolas de arte para a obtención de premios, axudas e títulos, a partir dun asunto ou tema proposto que se desenvolvía ao longo de varios meses.\n\nNota de alcance: A de pensado era a segunda das probas nas que se dividía o exame, realizándose despois de pasar pola proba de repente."}
{"id": 1031827, "term": "Proba de repente", "prompt": "Con que significado se emprega \"proba de repente\"?", "output": "Proba de debuxo executada polos alumnos ou profesores das academias e escolas de belas artes para obter un premio, axuda ou título. Consistía en realizar durante un curto período de tempo, xeralmente dúas horas, un asunto ou tema proposto polo tribunal cualificador. Esta proba sempre precedía a de pensado."}
{"id": 1189232, "term": "Sinopia", "prompt": "Como se define \"sinopia\"?", "output": "Trazado ou debuxo de preparación a escala real na pintura mural, normalmente sobre enfuscado.\n\nNota de alcance: O nome deriva da cidade de Sinope, de onde procedía o óxido de ferro de cor avermellada (hematita) co que se facía unha augada para realizar o debuxo base."}