ХХІ РЕГИОНАЛЕН НАТПРЕВАР ПО МАТЕМАТИКА ЗА УЧЕНИЦИТЕ ОД ОСНОВНОТО ОБРАЗОВАНИЕ
IV одделение
Задача 1. Колку има четирицифрени броеви чиј збир на цифрите е еднаков на 3?
Решение. Бараните броеви се запишани со цифрите: $0,1,2$ и 3 . Toа се броевите: 3000, 2100,2010 2001, 1110, 1101, 1011, 1200, 1020, 1002.
Задача 2. Еден пилот за три дена прелетал $9014 \mathrm{km}$. Првиот ден прелетал $3154 \mathrm{km}$, а вториот ден $278 \mathrm{~km}$ помалку. Колку километри прелетал пилотот третиот ден?
Решение. Ако првиот ден пилотот прелетал $3154 \mathrm{~km}$, тогаш вториот ден прелетал $3154-278=2876 k m$, а третиот ден прелетал
Задача 3. Производот на два броја е 2250. Ако еден од нив се намали за 6, а другиот остане ист, тогаш новиот производ е 1800 . Кои се тие броеви?
Решение. Бараните броеви да ги означиме со $a$ и $b$. Имаме:
па затоа:
т.е. $b=450: 6=75$.Според тоа, $a=2250: 75=30$.
Задача 4. Една нива во форма на правоаголник е долга $72 m$ и широка $25 m$. Колку тони пченка ќе се добијат од оваа нива, ако од $1 \mathrm{m}^{2}$ се добиваат просечно по $5 \mathrm{kg}$ пченка?
Решение. Плоштината на правоаголникот (нивата) е:
Ако од $1 \mathrm{m}^{2}$ се добиваат просечно по $5 \mathrm{kg}$
пченка, тогаш од нивата ќе се добијат:
$1900 \cdot 5 \mathrm{kg}=9500 \mathrm{kg}$ тони пченка.
Задача 5. Правоаголник $A B C D$ е составен од три складни правоаголници (види цртеж). Ако обиколката на секој од овие правоаголници е $60 \mathrm{~cm}$, колкава е плоштината на квадратот кој со правоаголникот $A B C D$ има еднаква обиколка?
Решение. Од цртежот е јасно дека едната страна на секој од малите правоаголници мора да биде два пати подолга од другата. Ако должината на помалата страна е $x$, тогаш подолгата страна е $2 x$, па обиколката на еден од нив е $2(x+2 x)=60$. Оттука $x=10 \mathrm{cm}$. Обиколката на правоаголникот $A B C D$ е: $2(3 x+2 x)=10 x=100 \mathrm{cm}$, а толку е и обиколката на квадратот. Должината на страната на квадратот е: $100: 4=25 \mathrm{cm}$, па неговата плоштина е: $P=25^{2}=625 \mathrm{cm}^{2}$.
V одделение
Задача 1. Сашо замислил еден број и го помножил со 7 и со 16. Добиените производи ги собрал и го добил бројот 230. Кој број го замислил Сашо?
Решение. Нека со $x$ го означиме бројот што го замислил Сашо. Ако бројот го помножи со 7 и со 16 ги добива броевите $7 x$ и $16 x$. Ако ги собереме добиените производи, добиваме: $7 x+16 x=230 ; 23 x=230$; $x=230: 23 ; x=10$. Бројот кој го замислил Сашо е 10.
Задача 2. Група ученици отишле во паркот да се одморат. Ако на секоја клупа седат по 6 ученици, тогаш за двајца нема место, а ако на секоја клупа седат по 7 ученици, тогаш 3 места остануваат празни. Колку клупи имало во паркот и колку ученици имало во групата?
Решение. Нека е $x$ број на клупи во паркот. Ако на секоја клупа седат по 6 ученици, тогаш бројот на ученици е $6 x+2$, бидејќи за двајца нема место. Ако пак седат по 7 ученици, тогаш бројот на ученици ќе биде $7 x-3$, бидејќи 3 места остануваат празни. Бидејќи во двата случаи има еднаков број ученици, следува дека $6 x+2=7 x-3$, од каде се добива дека $x=5$. Значи, имаме 5 клупи, а ученици има $6 x+2=6 \cdot 5+2=32$.
Задача 3. Количникот на два природни броја е 11. Ако деленикот се зголеми за 1650, а делителот остане ист, тогаш количникот ќе се зголеми 7 пати. Кои се тие броеви?
Решение. Ако количникот на два природни броја е 11, а х е делителот, тогаш деленикот ќе биде $11 x$. Ако деленикот се зголеми за 1650, тогаш новиот деленик ќе биде $11 x+1650$, па се добива
т.е. $66 x=1650$, од каде $x=25$. Деленикот ќе биде $11 x=11 \cdot 25=275$. Бараните броеви се 25 и 275.
Задаача 4. Во една спортска сала во правоаголна форма со должина $31 m$ и ширина $21 \mathrm{~m}$ се наоѓа базен. Секој sид на базенот е оддалечен три метри од sидот на салата. Колкава е плоштината на салата што е надвор од базенот?
Решение. Димензиите на базенот се $31-6=25 m$ и $21-6=15 m$.
Бараната плоштина е
Задача 5. Во $\triangle A B C$, на страната $B C$ е означена точка $E$, така што $\overline{A E}=\overline{B E}$. Пресметај го периметарот на $\triangle A E C$, ако $\overline{A C}=5 \mathrm{cm}$ и $\overline{B C}=9 \mathrm{cm}$.
Решение. Нека $\overline{E C}=x$. Бидејќи $\overline{B C}=9 \mathrm{~cm}$ се добива
Но, $\overline{A E}=\overline{B E}$ па и $\overline{A E}=9-x$. Периметарот на $\triangle A E C$ ќе биде
VI одделение
Задача 1. Пресметај ја вредноста на бројниот израз:
Решение. Последователно добиваме:
Задача 2. Зоки со велосипед изминал $64 %$ од патот, а преостанатите $9 \mathrm{~km}$ ги изминал пеш. Колку километри изминал Зоки со велосипедот?
Решение. Преостанатите $9 \mathrm{km}$ изнесуваат $100-65=36 %$ од целиот пат. Според тоа, целиот пат е $9 \mathrm{km} \cdot \frac{100}{36}=25 \mathrm{~km}$. Значи, Зоки со велосипедот изминал $25-9=16 k m$.
Задача 3. Определи го најмалиот четирицифрен број кој е делив со 9, ако производот на неговите цифри е еднаков на 180 .
Решение. Од $180=1 \cdot 2 \cdot 2 \cdot 3 \cdot 3 \cdot 5$ следува дека цифрите кои може да дадат производ 180 можат да бидат: $1,4,5,9$ или $1,5,6,6$ или $2,2,5,9$ или 3 , $3,4,5$ или $2,3,5,6$. Но, бројот треба да е делив со 9 , што значи дека збирот на неговите цвифри треба да е делив со 9. Оттука добиваме дека цифрите на бројот може да бидат $1,5,6,6$ или $2,2,5,9$. Бидејќи се бара најмалиот број кој ги има бараните својства, заклучуваме дека тоа е бројот 1566.
Задача 4. Збирот на два надворешни агли на триаголникот $A B C$ е $270^{\circ}$. Докажи дека триаголникот е правоаголен.
Решение. Збирот на надворешните агли
Притоа
Ако
тогаш
Бидејќи $\gamma+\gamma_{1}=180^{\circ}$ следува дека $\gamma=90^{\circ}$ т.е. триаголникот е правоаголен.
Задача 5. Во sвездата на цртежот аглите кај точките $A$ и $B$ се еднакви, а исто и аглите кај точките $E$ и $C$ се еднакви и важи $\overline{A C}=\overline{B E}$. Докажи дека $\overline{A D}=\overline{B D}$.
Решение. Ги разгледуваме $\triangle A G C$ и $\triangle B E F$. Тие се складни според признакот $\mathrm{ACA}(\overline{A C}=\overline{B E}$ и аглите што лежат на нив се еднакви по услов на задачата), па од складноста ќе имаме
Значи, $\measuredangle D G F=\measuredangle D F G$, т.е. $\triangle G D F$ е рамнокрак и
Од (1) и (2) имаме $\overline{A G}+\overline{G D}=\overline{B F}+\overline{F D}$, од каде $\overline{A D}=\overline{B D}$.
VII одделение
Задача 1. Најди два последователни природни броја чија разлика на квадратите е 111.
Решение. Да ги означиме последователните природни броеви со n и $n+1$. Тогаш, од условот имаме:
т.е. $n=55$. Значи бараните броеви се 55 и 56 .
Задача 2. Во низа од шест природни броеви третиот и секој нареден е еднаков на збирот на двата претходни. Да се најдат броевите ако петтиот број е еднаков на 7.
Решение. Нека низата дадени броеви е $a, b, c, d, 7, e$. Од условот на задачата имаме:
од каде
т.е.
Оваа равенка има единствено решение за $a=2, b=1$ и $c=3, d=4, e=11$.
Задача 3. Во иста кружница се впишани рамностран триаголник и правилен шестаголник. Докажи дека плоштината на шестаголникот е два пати поголема од плоштината на триаголникот.
Решение. Со а да го означиме радиусот на кружницата. Тогаш плоштината на шестаголникот е
Висината $h$ на рамностраниот триаголник е $h=a+\frac{a}{2}=\frac{3 a}{2}$ и ако со $b$ ја означиме страната на триаголникот добиваме $h=\frac{b \sqrt{3}}{2}$, т.е.
Конечно, плоштината на триаголникот
што значи
што и требаше да се докаже.
Задача 4. Во ромб $A B C D$ остриот агол е $60^{\circ}$. На страната $A B$ дадена е точката $M$, а на страната $B C$ точката $N$, така што
Докажи дека $\triangle M N D$ е рамностран.
Решение. Од условот $\measuredangle B A D=60^{\circ}$ и $\overline{A D}=\overline{A B}$, па се добива дека $\triangle A B D$ е рамностран. Од условот
следува дека
a $\measuredangle M B D=60^{\circ}=\measuredangle N C D$ и $\overline{D B}=\overline{D C}$ од каде, според признакот $\mathrm{CAC}$, се добива дека $\triangle M B D \cong \triangle N C D$. Оттука, следува дека $\overline{D M}=\overline{D N}$ и $\measuredangle M D B=\measuredangle N D C$, па
Значи, $\triangle M N D$ е рамнокрак со агол при врвот од $60^{\circ}$ т.е. тој е рамностран.
Задача 5. Дали постои триаголник со висини 1,2 и 3 ?
Решение. Од формулата за плоштина на триаголник следува дека
т.е. $a=2 b=3 с . З$ начи, $b=\frac{a}{2}, c=\frac{a}{3}$. Тогаш,
што е контрадикција. Значи, таков триаголник не постои.
VIII одделение
Задача 1. Определи прост број $p$, таков што бројот $2 p+1$ е точен куб на некој природен број.
Решение. Од условот $2 p+1=n^{3}$ следува дека $n$ е непарен број, понатаму
Бидејќи $n$ е непарен број, нека $n=2 k+1, k \in \mathbb{N}$. Тогаш
Бројот $p$ е прост, па од последното равенство следува $k=1$, а
Задача 2. Две прави $p$ и $q$ се паралелни со основите на трапезот $A B C D$ и го делат кракот $A D$ на три еднакви делови. Определи ги должи- ните на отсечките $x$ и $y$ на правите $q$ и $p$ меѓу краците, ако $\overline{A B}=13$ и $\overline{C D}=4$.
Решение. Нека $p$ ги сече краците $A D$ и $B C$ во точките $E$ и $F$, соодветно, и нека $q$ ги сече краците $A D$ и $B C$ во точките $G$ и $H$, соодветно (цртеж десно). Тогаш, EF е средна линија во трапезот $G H C D$, па затоа
Од $G H$ средна линија во трапезот $A B F E$ се добива
Така, го добиваме системот
од каде се добива дека $x=10, y=7$.
Задача 3. Во $\triangle A B C$ мерните броеви на страните се природни броеви, а должината на најмалата страна е $2 \mathrm{~cm}$. Најди ја плоштината на $\triangle A B C$ ако
Решение. Очигледно $h_{c}$ е најголемата висина, па затоа $c$ е најмалата страна, т.е. $c=2 c m$. Од формулите за плоштина на триаголник имаме
и ако замениме во равенството $h_{c}=h_{a}+h_{b}$ добиваме
и како $c=2 c m$ добиваме $\frac{1}{2}=\frac{1}{a}+\frac{1}{b}$. Последната равенка е еквивалентна на равенката
т.е. на равенката
Во множеството природни броеви последната равенка има решенија
Понатаму, $a, b, c$ се страни на триаголник, па затоа $|a-b|<c$, што значи $a=4 c m, b=4 c m$ и $c=2 \mathrm{~cm}$.
Задача 4. Еден автомобил патот од местото $A$ до местото $B$ го поминал со брзина од $60 \mathrm{km} / \mathrm{h}$, а патот од местото $B$ до местото $A$ го поминал со брзина од $40 \mathrm{km} / \mathrm{h}$. Определи ја средната брзина на движењето на автомобилот.
Решение. Co s да ја означиме должината на патот од $A$ до $B$, со $v_{1}$ брзината со која автомобилот се движе од $A$ до $B$ и со $v_{2}$ брзината со која се движел од $B$ до $A$. Тогаш соодветните времиња се $t_{1}=\frac{s}{v_{1}}$ и $t_{2}=\frac{s}{v_{2}}$. Според тоа, ако $v_{S}$ е средната брзина со која за време $t_{1}+t_{2}$ автомобилот го поминува целиот пат, тогаш
Задача 5. Докажи дека периметарот на триаголник е поголем од периметарот на кружницата впишана во него.
Решение. Плоштината на кругот впишан во триаголникот изнесува $r^{2} \pi$, каде $r$ е радиусот на впишаната кружница. Плоштината на целиот триаголник е еднаква на $s r$, каде $s$ е полупериметарот на триагол-
никот. Плоштината на впишаниот круг е помала од плоштината на триаголникот, па затоа $r^{2} \pi<s r$. Ако последното неравенство го скратиме со $r$ и го помножиме со 2 , добиваме $2 r \pi<2 s$, што и требаше да се докаже.







