Нека $A D, B E, C F$ се тежишните линии, а $T$ е тежиштето на триаголникот $A B C$. Ако се $\rho_{1}, \rho_{2}, \rho_{3}, \rho_{4}, \rho_{5}, \rho_{6}$ и $r_{1}, r_{2}, r_{3}, r_{4}, r_{5}, r_{6}$ се редоследно радиусите на впишаните и опишаните кружници за триаголниците $B D T, D C T, C E T, E A T, A F T$, $A B T$ докажи дека важат равенствата
Решение. Ќе го користиме следново тврдење: Ако $a, b, c$ се страни на триаголник, а $P, r$ и $\rho$ се соодветно неговата плоштина, радиус на опишана и радиус на впишана кружница, тогаш $P=\frac{a+b+c}{2} \rho=\frac{a b c}{4 r}$.
Нека плоштината на триаголникот $A B C D$ е еднаква на $6 x$. Тогаш секој од триаголниците $B D T, D C T, C E T, E A T, A F T, A B T$ има плоштина еднаква на $x$ (цртеж десно). Користејќи ги наведените формули добиваме:
Над страните на паралелограмот $A_{1} A_{2} A_{3} A_{4}$ од надворешната страна се конструирани квадрати $A_{1} B_{1} C_{1} A_{2}, A_{2} B_{2} C_{2} A_{3}, A_{3} B_{3} C_{3} A_{4}, A_{4} B_{4} C_{4} A_{1}$. Докажи дека средините $O_{1}, O_{2}, O_{3}, O_{4}$ на овие квадрати се темиња на квадрат чија плоштина е еднаква на збирот на четвртините на плоштините на конструираните квадрати зголемен за плоштината на дадениот паралелограм.
Решение. Нека, на пример, $\measuredangle A_{2} A_{1} A_{4} \leq \frac{\pi}{2}$ (цртеж десно). Триаголниците
Слично се докажува дека и останатите агли на четириаголникот $\mathrm{O}{1} \mathrm{O}{2} \mathrm{O}{3} \mathrm{O}{4}$ се прави, па како сите страни му се еднакви, овој четириаголник е квадрат. Понатаму, важи
Определи ги природните броеви $p$ и $q$ така што нулите на триномите
x2−px+qиx2−qx+p
исто така ќе бидат природни броеви.
Решение. Нека се $x_{1}, x_{2}$ решенија на равенката $x^{2}-p x+q=0$, а $y_{1}, y_{2}$ на равенката $x^{2}-q x+p=0$, такви што $x_{1}, x_{2}, y_{1}, y_{2} \in \mathbb{N}$. Тогаш
x1+x2=p,x1x2=q,y1+y2=q,y1y2=p
a) Нека еден од броевите $x_{1}, x_{2}, y_{1}, y_{2}$ е еднаков на 1 , на пример $x_{1}=1$. Тогаш $1+x_{2}=p, x_{2}=q$, па следува
y1+y2−y1y2=q−p=−1,,.e. (y1−1)(y2−)=2
Понатаму, лесно се добива дека $\left{y_{1}, y_{2}\right}={2,3}$, т.е. $q=5, p=6, x_{2}=5$.
Лесно се проверува дека за $p=6, q=5$ паровите $(1,5)$ и $(5,1)$ се репенија на равенката $x^{2}-6 x+5=0$, а паровите $(2,3)$ и $(3,2)$ на равенката $x^{2}-5 x+6=0$. Сличен резултат добиваме за $p=5, q=6$.
б) Нека $x_{1} \geq 2, x_{2} \geq 2, y_{1} \geq 2, y_{2} \geq 2$. Тогаш
p=x1+x2≤x1x2=q=y1+y2≤y1y2=p
од каде добиваме $p=q=x_{1}+x_{2}=x_{1} x_{2}=y_{1}+y_{2}=y_{1} y_{2}$. Нека, на пример $x_{1} \leq x_{2}$. Тогаш од $x_{1}+x_{2}=x_{1} x_{2} \geq 2 x_{2}$ следува $x_{1} \geq x_{2}$. Значи, $x_{1}=x_{2}$, па затоа $2 x_{1}=x_{1}^{2}$, т.е. $x_{1}=x_{2}=2$. Спопред тоа, $p=q=x_{1}+x_{2}=4$. Парот $(2,2)$ навиостина е решение на равебката $x^{2}-4 x+4=0$.
Конечно, паровите $(p, q)$ се $(5,6),(6,5),(4,4)$.
Скретниците $A, B$ и обиколницата $C$ се поврзани со железнички пруги $A C, B C$ и со пругата $A B$ со доволно долги продолжетоци $A D$ и $B E$. На пругата
$A C$ се наоѓа вагон $V_{1}$, на пругата $B C$ вагон $V_{2}$, а на пругата $A B$ локомотива $L$. На обиколницата може да дојде секој од двата вагони, но не и локомотивата. Служејќи се со обиколницата и скретниците со помош на локомотивата префрли го вагонот $V_{1}$ на местото на вагонот $V_{2}$, а вагонот $V_{2}$ на местото на вагонот $V_{1}$, така што на крајот локомотивата пак ќе биде на своето место.
Решение. Еден начин на преместување на вагоните и враќање на локомотивата на своето место е прикажан на долните цртежи.
III година
Нека $a, b, p, q, r, s$ се природни броеви такви што
qr−ps=1иqp<ba<sr.
Докажи дека $b \geq q+s$.
Решение. Од условот $\frac{p}{q}<\frac{a}{b}<\frac{r}{s}$ следува $a q-b p>0, b r-a s>0$ и $q r-p s>0$, а како $a q-b p, b r-a s, q r-p s$ се цели броеви, добиваме
aq−bp≥1,br−as≥1
Понатаму,
b(qr−ps)=q(br−as)+s(aq−bp)≥q+s
и како $q r-p s=1$, добиваме $b \geq q+s$.
Даден е триаголник $A B C$ и реален број $k$. Нека точките $P, Q, R$ се определени со релациите
AP=kAB,BQ=kBC,CR=kCA.
Докажи дека
AB2+BC2+CA2=g(k)(PQ2+QR2+RS2)
каде $g$ е некоја функција од $k$. Определи ја и испитај ја оваа функција.
Решение. Нека $A B=c, B C=a, C A=b$. Тогаш (цртеж десно):
Функцијата $g$ строго монотоно расте на интервалот ( $-\infty, \frac{1}{2}$ ), строго монотоно опаѓа на интервалот $\left(\frac{1}{2},+\infty\right)$ и има максимум $g\left(\frac{1}{2}\right)=4$. Таа има превојни точки $\left(\frac{1}{3}, 3\right)$ и $\left(\frac{2}{3}, 3\right)$. Графикот на
функцијата е прикажан на цртежот десно.
Над страните на паралелограмот $A_{1} A_{2} A_{3} A_{4}$ кон внатрешната страна се конструирани квадрати $A_{1} B_{1} C_{1} A_{2}, A_{2} B_{2} C_{2} A_{3}, A_{3} B_{3} C_{3} A_{4}, A_{4} B_{4} C_{4} A_{1}$. Докажи дека средините $O_{1}, O_{2}, O_{3}, O_{4}$ на овие квадрати се темиња на квадрат чија плоштина е
еднаква на збирот на четвртините на плоштините на конструираните квадрати намален за плоштината на дадениот паралелограм.
Решение. Нека $\measuredangle A_{2} A_{1} A_{4}=\varphi, A_{1} A_{2}=a, A_{1} A_{4}=b$. Воведуваме правоаголен координатен систем така што важи:
точката $A_{1}$ е координатен поочеток,
точката $A_{2}$ припаѓа на позитивниот дел од $x$-оската,
точките $A_{3}$ и $A_{4}$ имаат позитивни $y$-координати (вид цртеж).
Според тоа, аголот $\mathrm{O}{1} \mathrm{O}{3} \mathrm{O}{4}$ е прав. Аналогно се докажува дека и останатите агли на четириаголникот $\mathrm{O}{1} \mathrm{O}{2} \mathrm{O}{3} \mathrm{O}{4}$ се прави, а како $\mathrm{O}{3} \mathrm{O}{4}=\mathrm{O}{3} \mathrm{O}{4}$, заклучуваме дека $\mathrm{O}{1} \mathrm{O}{2} \mathrm{O}{3} \mathrm{O}_{4}$ е квадрат. Неговата плоштина е еднаква на
2a2−absinφ+2b2=41(2a2+2b2)−absinφ
Летвичката $A B$ на термометарот кој виси вертикално на sидот има должина $2 r$. Окото на набљудувачот се наоѓа на права $l$ која е нормална на рамнината на sидот и ја сече правата $A B$ во точка чие растојание од средината на отсечката $A B$ е еднакво на $h(h>r)$. На кое растојание од sидот треба да се наоѓа окото на набљудувачот за да аголот под кој набљудувачот ја гледа летвичката е најголем?
Решение. Нека $k$ е кружницата која ги содржи точките $A$ и $B$ и точка $C \in l$ и нека $O$ е центарот на таа кружница (цртеж десно). Од точката $C$ набљудувачот ја гледа отсечката $A B$ под агол $\Varangle B C A=\frac{1}{2} \measuredangle B O A$. Овој агол е најголем ако растојанието на точката $O$ (центар на кружницата која има заеднички точки со правата $l$ ) до правата $A B$ е најмало можно. Лесно се докажува дека тоа се постигнува ако $k$ ја допира правата $l$ и во тој случај растојанието од точката $C$ до правата $A B$ е
еднакво на $\sqrt{h^{2}-r^{2}}$ и тоа е бараното растојание.
IV година
Нека $a_{1}, a_{2}, \ldots, a_{n}$ се реални броеви поголеми од 1 , а $m$ е природен број. Докажи дека
j=1∑n(loga1a2…aj−1aj+1…anaj)−m≥n(n−1)m
Кога важи знак за равенство?
Решение. Нека $x_{j}=\log {a{j}}\left(a_{1} a_{2} \ldots a_{j-1} a_{j+1} \ldots a_{n}\right), j \in{1,2, \ldots, n}$. Тогаш броевите $x_{i}, i=1,2, \ldots, n$ се позитивни, па од неравенството меѓу срединита од ред $m$ и аритметичката средина и својствата на логаритмите добиваме
Во претпоследното неравенство го користевме неравенството
logajai+logaiaj=logajai+logajai1≥2
Знак за равенство важи ако и само ако $a_{1}=a_{2}=\ldots=a_{n}$.
Нека $n$ е природен број. Колку решенија има равенката
sinxx=2nπ?
Решение. Нека $b_{n}$ е бројот на пресечните точки на правата $f(x)=\frac{2 x}{n \pi}$ и синусоидата $g(x) \sin x$ за кои $x>0$. Да забележиме дека ако $f(a)=g(a)$, тогаш $a=\frac{n \pi}{2} \sin a \leq \frac{n \pi}{2}$, т.е. позитивните нули на функцијата $f(x)-g(x)$ припашаат на интервалот $I_{n}=\left(0, \frac{n \pi}{2}\right]$.
a) Нека $n=4 k$. Тогаш $I_{n}=(0,2 k \pi]$. Ќe докажеме дека интервалот $(0,2 \pi]$ содржи една нула на функцијата $f(x)-g(x)$, а секој интервал $(2(j-1) \pi, 2 j \pi]$, каде $j \in$ ${2,3, \ldots, k}$ содржи две нули на функцијата
(цртеж десно). За $j=1$ тоа лесно се проверува за интервалот ( $0,2 \pi]$. За $k>1$ и $j \in{2,3, \ldots, k}$ добиваме
Од непрекинатоста на фунцкијата $h$, конвексноста на синусот на интервалот
(2(j−1)π,2(j−1)π+π],j∈{2,3,…,k}
и негативноста на синусот на интервалите $(\pi, 2 \pi),(3 \pi, 4 \pi), \ldots,((2 k-1) \pi, 2 k \pi)$ следува наведеното тврдење. Според тоа, $b_{4 k} 2(k-1)+1=2 k-1$.
б) Нека $n=4 k+1$. Тогаш $I=\left(0,\left(2 k+\frac{1}{2}\right) \pi\right]$. Интервалот $(0,2 k \pi)$ содржи точно $2 k-1$ нула на функцијата $h(x)$, а интервалот ( $\left.2 k \pi,\left(2 k+\frac{1}{2}\right) \pi\right]$ уште две нули на оваа функција, при што десниот крај на интервалот, т.е. бројот $\left(2 k+\frac{1}{2}\right) \pi$ е една од тие нули. Затоа $b_{4 k+1}=2 k+1$.
в) Нека $n=4 k+2$. Тогаш $I_{n}=(0,(2 k+1) \pi]$ и $b_{4 k+2}=b_{4 k+1}=2 k+1$, бидејќи интервалот $(0,2 k \pi]$ содржи $2 k-1$ нули на функцијата $h(x)$, а интервалот $(2 k \pi,(2 k+1) \pi]$ содржи две нули на оваа функција, што што првата и втората половина на овој интервал содржат по една нула.
г) Нека $n=4 k+3$. Тогаш $I_{n}=\left(0,\left(2 k+\frac{3}{2}\right) \pi\right]$ и $b_{4 k+3}=b_{4 k+1}=2 k+1$, бидејќи интервалот $\left(0,\left(2 k+\frac{3}{2}\right) \pi\right]$ содржи точно две нули на функцијата $h(x)$.
Според тоа, за секој $n$ важи $b_{n}=2\left[\frac{n-1}{4}\right]+1$. Конечно, ако ги земеме предвид и негативните нули на функцијата $h(x)$ добиваме дека батраниот број е $4\left[\frac{n-1}{4}\right]+2$.
Во рамнината се дадени точките $A_{1}, A_{2}, \ldots, A_{n}$ така што никои три од нив не се колинеарни. Нека $p_{i j}$ е правата определена со точките $A_{i}$ и $A_{j}$. Определи го максималниот број пресечни точки на правите $p_{i j}$ и $p_{k l}$, при што $i, j, k, l$ се различни елементи од множеството ${1,2, \ldots, n}$.
Решение. Ќе го определиме бројот на пресечните точки кои се разликуваат од точките $A_{1}, A_{2}$, $\ldots, A_{n}$. Секоја 4-комбинација $\left{A_{i}, A_{j}, A_{k}, A_{i}\right}$ елементи на множеството $\left{A_{1}, A_{2}, \ldots, A_{n}\right}$ определува најмногу три нови пресечни точки (цртеж десно). Бидејќи бројот на 4-комбинации на елементите на ова множество е $\binom{n}{4}$, добиваме дека бројот на пре-
сечните точки кои се разликуваат од точките $A_{1}, A_{2}, \ldots, A_{n}$ е најмногу $3\binom{n}{4}$.
Дадени се функциите
fn(x)=x21−cosxcos2x…cosnx,n∈N
a) Докажи дека за секој $n \in \mathbb{N}$ постои $\lim {x \rightarrow 0} f{n}(x)=f_{n}$.
б) Определи ја врската меѓу $f_{n}$ и $f_{n-1}$.
в) Пресметај го $f_{n}$.
Решение. а) Да забележиме дека $f_{1}(x)=\frac{1-\cos x}{x^{2}}=\frac{1}{2}\left(\frac{\sin \frac{x}{2}}{\frac{x}{2}}\right)^{2}$ и дека за $n>1$ важи