id stringlengths 3 5 | url stringlengths 31 83 | title stringlengths 1 53 | text stringlengths 15 67k |
|---|---|---|---|
42806 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Амаршьан,_Рабиа-ҳаным | Амаршьан, Рабиа-ҳаным | Рабиа-ҳаным Амаршьанԥҳа - аҳ Қьалышь-беи ахԥатәи иԥҳәыс. Анырра ду змоу аҳкәажә.
Аира
мини|Рабиа-ҳаным лхаҵа - Аԥсҳа Қьалышь-беи (1780-1808).
Рабиа-ҳаным Амаршьанԥҳа инықәырԥшны диит XVIII ашә. 60-тәи шықәсқәа аҵыхәтәа рзы Ҵабал , анырра ду змаз ҵабалтәи аҭауад Кац Амаршьан иҭаацәараҿы.
Аҳ иԥҳәыс
1783 шықәсазы ... |
42822 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Telegram | Telegram | Telegram, Телеграм (ажәытә бырзен бызшәа аҟынтә τῆλε “ихараны” + ажәытә бырзен γράμμα “аҩымҭа”) — атекст, абжьынҵа, авидео дырраҭарақәа, иара убасгьы аклеиткақәеи(астикерқәа), афотосахьақәа, аформатрацәа змоу афаилқәа рфункциақәа змоу Аплатформақәа рыбжьара иаразнактәи аацҳарақәа рышьҭра асистема(мессенџьер) ауп.
Азхь... |
42827 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адиан-ԥҳа,_Кьасариа_Никәала-иԥҳа | Адиан-ԥҳа, Кьасариа Никәала-иԥҳа | Кьасариа Чачба-Адиан (1803, Жәыргьыҭ – 1862, Кәтол) — Абжьыуатәи Агьежьыра анапхгаҩы, Алықьсандр (Алы-беи) иԥшәмаԥҳәыс, ԥхьаҟатәи Абжьыуатәи Агьежьыра анапхгаҩы Гьаргәал иан.
Аҿара
Аҳкәажә Кьасариа Никәала-иԥҳа ́Адианԥҳа диит 1803 ш. Никәала Ду (Диди Нико) иҭаацәараҿ. Жәиԥшь шықәса анылхыҵуаз, 1817 ш., ԥҳәысс дигоит... |
42829 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аԥсуа_ҳәызба | Аԥсуа ҳәызба | Аԥсуа ҳәызба— аԥсуаа традициала ирымоу рыҳәызба. Абжьааԥны 13-25 см аура иамоуп, амҵәыжәҩа 11-12 см раҟара иҟоуп.Аҟәаҟәа аиҟәҟьараҿы иаабац ҵәҩануп, аҵыхәа ажәпара 3 мм иреиҵамкәа ауп ишыҟоу.Амҵәыжәҩа абыкь ала иҟаҵоуп, лассы-лассы ԥштәырацәала (еиқәаҵәа - аурохқәа, абубфало абыкь, еиҳа илашо абыкь мамзаргьы ашьац, ац... |
42830 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адианаа | Адианаа | Адианаа () — агырқәа рҭауадшьҭра, . Аурыс традициаҿы - Дадиановы. Дадиани рыҩнқәа ҩба ыҟан: Актәи адинастиа Адиан - 1691 шықәсанӡа аҳра руан. Гәриатәи аҳра анапхгаҩцәа рхылҵшьҭра еи... |
42882 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Зураб_(Сореб-беи) | Чачба, Зураб (Сореб-беи) | Аҳ Зураб Леуан-иԥа, ма Сореб-беи Чачба — ажәибжьтәи Аҳ (1770-1780).
Аԥсҭазаара
Зураб диит аҳ Леуан (Ҳамыд) Чачба иҭаацәараҿыhttp://apsnyteka.org/file/Chikovani_Rod_abkhazskih_kniazey_Shervashidze.pdf. Уи иман ҩыџьа аишьцәа, Манчеи Шьыруанеи. 1731 шықәсазы раб аҳ Леуан иԥсҭазаара далҵит. Аҳс дҟалеит иашьа еиҳабы Манч... |
42903 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Сафар_Алибеи | Чачба, Сафар Алибеи | Гьаргь II Чачба (Сафар Али-беи) — 20-тәи аҳ (1810-1821).
Аԥсҭазаара
альт=Аԥсҳа Гьаргь II Чачба иқьашана|мини|Аҳ Гьаргь II Чачба иқьашана
Гьаргь (Сафар-беи) Чачба диит Аԥсҳа Қьалышь-беи иҭаацәараҿы, аҩбатәи иԥҳәыс Есма-ҳаҭун лҟнытәhttp://apsnyteka.org/file/Chikovani_Rod_abkhazskih_kniazey_Shervashidze.pdf. Сафар-беи ... |
42905 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Мырзаҟан | Мырзаҟан | Мырзаҟан — Аԥсуа Аҳра иахьатәи Гал, Очамчыра, Тҟәарчал араионқәа ртерриториақәа рахь иаҵанакуаз аҭоурыхтә тәылаҿацә
Аҭоурых
Мырзаҟан атәылаҿацә ма агьежьыра аҳасабала, ашьақәгылара иалагеит XVII ашәышықәса анҵәамҭазы. Мырзаҟан Аалӡгаи Егры аӡиасқәа рыбжьара иҟоу дгьылоуп. 1680 инаркны атәылаҿацә аҳҭнықалақь Агәы-Бед... |
42953 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Рабиа_Аргәынаи-иԥа | Чачба, Рабиа Аргәынаи-иԥа | Рабиа Чачба — аҩбатәи аԥсуа аҳ (1459-1461).
Абиографиа
Константинополь згаз аҭырқәцәа ирҿагылаз Қырҭтәыла аҳ Гьаргь VIII ихьыԥшцәа дыруаӡәкуп ҳәа илацәажәон. Иара Аԥсуа аҳра аԥхьатәи аҳ, аерисҭау Аргәынаи, иаб иакәын. 1459-1461 шықәсазы аҳра иуан. Уи ибиографиа еилкаам шамахамзар. 1459 ашықәс азы Қырҭтәыла аҳ Гьаргь... |
42954 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аԥсуа_хьӡқәа | Аԥсуа хьӡқәа | Аԥсуа хьӡқәа
Ахацәа рыхьӡқәа рсиа:
А
Ааса
Абаз
Абас
Абаӷ
Абга
Абгахша
Абдахә
Абдихә
Абзагә
Абнда
Абрагь
Абраскьыл
Абыџь
Адамыр
Адашьыл
Адгәа
Адгәыр
Адлер
Аеныр
Ает
Ажнаӡ
Азамаҭ (раԥхьаӡа арабцәа роуп изхәыцыз)
Азамыҟәа
Азареҭ (раԥхьаӡа абырзенцәа роуп изхәыцыз)
Аинар
Ака
Акәын
Акыбеи
Акьатыхәа
Алқьарма
Алҭар
... |
42955 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Ԥуҭо | Чачба, Ԥуҭо | Ԥуҭо, иара убасгьы Ԥуҭу Чачба — Аладатәи Аԥсны аҳ, Аԥсны иҟаз Иуана Лука излеиҳәоз ала.
Аҳра аура
1580 шықәсазы иаб аҳ Баслакәа I дыԥсит. Аҳс дҟалеит иԥеиҳаб Ҟара-беи. Уи ашьҭахь Аԥсуа ҳәынҭқарра еиҩшан Аҩадатәи Аԥсни Аладатәи Аԥсни ҳәа. Аладатәи Аԥсныҟны, 1600 шықәсазы аҳс дҟалеит Ԥуҭо Чачба. Ԥҳәысс дигеит азыхәтә ... |
42956 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адианԥҳа,_Ҭамара_Кац-иԥҳа | Адианԥҳа, Ҭамара Кац-иԥҳа | Ҭамара Кац-иԥҳа — аҳ Гьаргь II иԥҳәыс, аҳцәа Дырмити Михаилеи ран. Аԥсуа аҳра раԥхьатәи аҳкәажәдуhttp://apsnyteka.org/file/Chikovani_Rod_abkhazskih_kniazey_Shervashidze.pdf.
Аҿара, аԥсуа аҳиԥа иԥҳәыс
Ҭамар Кац-иԥҳа Чачԥҳа, зыӡӷабжәлоу Адианԥҳа – диит Жәыргьыҭ, 1778 шықәсарзы, агыруа аҳ Кац II Адиани уи иԥшәмаԥҳәыс ... |
42957 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Санфурш,_Соланж | Санфурш, Соланж | Соланж Санфурш, егьырҭ ихьӡқәа Мари-Клод (; – ) — Аҩбатәи Адунеизегьтәи аибашьраан Дордон ақалақь аҿы Франциатәи аҿагыларатә еибашьҩын.
Акодтә хьӡы Мари-Клод ала дыздыруа, лара аус луеит машинисткас, маӡаныҟәгаҩ-поштаныҟәгаҩыс, аимадаратә усзуҩыс. Соланж Санфурш, Андре Дифур ашәҟәқәа инаишьҭит, уи Дордонь арегионалтә... |
42958 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Жак_Чапу | Жак Чапу | Жан-Жак Чапу (; Монткук – Бурганеуф) — Виши аҳәынҭқарра иусура далырцеит. Уи Лот, Коррез, Креуз рҟны ФТП акапитан ичын змоу ақәԥаҩын.
1941-1942 шықәсақәа рзы Жан-Жак Чапу аҟәша аҿы Аҿагылара аиҿкаара далагеит. 1942 шықәсазы сентиабр мзазы, Дордонтәи аоперациақәа рзы акомиссарс иҟалаз Едуард Валери иҭыԥан «Филипп» ҳә... |
42959 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Перон,_Ив | Перон, Ив | Ив Перон (; Плунерин — Пухольс) — Франциатәи аҿагыларатә еибашьҩын. Актәии аҩбатәии Жәлар Ашьақәыргыларатә Еизара алахәыла ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Уи «амилаҭтә қәгылара» аҿы, насгьы аҟәша ахақәиҭтәраҿы далахәын. Уи Перигеи Бержераки рҿы иҟаз ФФИ аштаб-квартира аиҿкаара инапы ианын. Уи Амилаҭтә фронт амилаҭтә комиссиа апр... |
42971 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Гочуа | Гочуа | Ажәла Гочуа — ижәытәӡатәиу аԥсуа ныхаԥаҩтә жәлақәа ируакуп. Абжь-ԥшьаҭыԥ хадақәак рныхаԥаҩцәа ракәзар алшон иалкааны иҟаз ажәлақәа, урҭ иреин ажәла Гочуа - Лӡаа-ныха аԥшьаҭыԥҿ иныҳәоз.
Аҭоурых
Уажәы Гочуаа рыжәла Аԥсны ирацәам. Ҩажәижәаба ҭаацәара иреиҳам: амҳаџьырреи, нас Сталин ирепрессиақәа рыла аҭаацәара акырӡа... |
42972 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аҳкәажәду_Гәырандыхәт | Аҳкәажәду Гәырандыхәт | Аҳкәажәду Гәырандыхәт — Қарҭли аҳмада (аҳкәажәду) (975-982), Аԥсуа аҳраду арегент (975-978).
Аԥсҭазаара
Аҳкәажәду Гәырандыхәт — диит аԥсҳа Гьаргьи II иԥшәмаԥҳәыси аҳкәажәдуи Еленеи рҭаацәараҿы. Гәырандыхәт диит арацәа ҭаацәараҿы, 4-ҩык иашьцәеи 2-ҩык иаҳәшьцәеи лыман. Урҭ рахьтә лашьцәа хҩык (Леуан III, Дырмит III,... |
42973 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Биҭу | Чачба, Биҭу | Биҭу Чачба — Аладатәи Аԥсны аҳ Ԥуҭо Чачба диԥҳан, еицырдыруаз аҭырқәа авизир Абаза-ԥашьа иактәи иԥҳәыс лакәын.
Аԥсҭазаара
Биҭу Чачба — Ԥуҭо Чачбеи уи иԥшәмаԥҳәыс аҳкәажә Шьахьынџьани рыԥҳа лоуп. Аԥснытәи аҳәынҭқарраҿы ииз. Ԥыҭрамҭак ашьҭахь Биҭу ԥҳәысс дааигоит Меҳмеҭ Абаза-ԥашьа. Лхаҵа дицны Ҭырқәтәылаҟа ддәықәлоит... |
42974 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Ҳасан-беи | Чачба, Ҳасан-беи | Аҳиԥа Ҳасан-беи Чачба, ма Гасан-беи — аҳ Қьалышь-беии аҳкәажә Рабиа-ҳаными рԥаhttp://apsnyteka.org/file/Chikovani_Rod_abkhazskih_kniazey_Shervashidze.pdf.
Ахәыҷра
Аҳиԥа Ҳасан-беи — Қьалышь-беии Рабии-ҳаными рԥа иоуп. Ҵабыргны, ҟазшьала иара иашьцәа аӡәгьы диеиԥшымызт. Ауаа ирҳәон, ҟазшьала иан лышҟа дышцаз, Амаршьан... |
42975 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Меҳмед-беи | Чачба, Меҳмед-беи | Меҳмед-беи Чачба — Қьалышь-беии иԥшәмаԥҳәыс Рабиа-ҳаным дырԥан.
Аԥсҭазаара
Меҳмед-беи диит Лыхны, мамзаргьы Аҟәа 1785 шықәсазы, иаб еицырдыруаз Қьалышь-беи иакәын. Меҳмед-беи, ҳәарада, даара дыԥсыҽын, дычмазаҩын, ахьҭа ӷәӷәа иман. Қьалышь-беи уи иӷәӷәоу аҳратә ҭынха иаҳасабла дибомызт, Ҳасан-беи (Мехмед-беи иашьа е... |
42976 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Баслакәа_II | Чачба, Баслакәа II | Баслакәа II Чачба — Аԥсны аҭауадцәа руаӡәк (1630-1650)Юрий Чиковани. Род Абхазских Князей Шервашидзе. 2007 год, Тбилиси..
Абиографиа
Баслакәа — Аладатәи Аԥсны аҳ Ԥуҭо иԥшәмаԥҳәыси Шьахьынџьан-ҳаными рыҷкәын иоуп. 1630 шықәсазы иаб Леван Адиан дишьит. Уи ашьҭахь иашьцәеи Саҭемани Салумани дрылагылоит. Урҭ Аԥсны Аҳраҿ... |
43047 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Саҭеман | Чачба, Саҭеман | Саҭеман Чачба – Аԥсны аҳцәа руаӡәк (1630-1650).
Абиографиа
Саҭеман диит Аладатәи Аԥсны аҳ Ԥуҭо Чачбеи иԥшәмаԥҳәыс Шьахьынџьани рҭаацәараҿы. 1613 ашықәсазы. Ԥуҭо иԥшәгарала, Саҭеман иԥҳа Ҭанури (Дераџьан), Агыртәыла аҳ Леуан Адиан диҳәит. 1628 ашықәс азы Леуан Ҭанури дишьуеит, уи ашьҭахь Ҩажәижәабашықәсатәи аибашьра ... |
43082 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Плантагенетцәа | Плантагенетцәа | Плантагенетцәа (, ) — Франциа хылҵшьҭра змоу аҳцәа рдинастиа ауп, Гатине-Анжу аҩны аҟәшақәа иреиуоуп, урҭ рмазара хадақәа (Анжу аграфра) раԥхьаӡа Франциа иҟан, аха анаҩс акырӡа рҽырҭбааит.
Уи иахҟьаны, Плантагенетцәа Англиа (1154–1399), Нормандиеи (1144–1204, 1346–1360, 1415–1450), иара убас Гаскониеи Гиени (1153–1453... |
43083 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Гатине-Анжу | Гатине-Анжу | Гатинеи-Анжу рыҩны () — мамзаргьы де Шато-Лондон рыҩны () — ибеиоу францызтәи ҭаацәароуп, урҭ рхаҭарнакцәа ракәын Анжу, Мен, Тур, иара убас Нормандиеи Британиеи ргерцегцәа. Ингелгерингцәа рыҩны еицны, Гатинет-Анжу рыҩны лассы-лассы еидҵоуп Анжу Актәи Аҩны ҳәа (францызла: Première maison d'Anjou)[1]. XII-тәи ашәышықәсаз... |
43097 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Ҭанури | Чачба, Ҭанури | Аҳкәажә Ҭанури — Аҳкәажә ма дедобал (1613-1628), еицырдыруа Агыртәыла аҳ - Леуан II Адиан иԥҳәыс.
Абиографиа
Ҭанури диит ажәафтәи ашәышықәса 90-тәи ашықәсқәа раан, мамзаргьы ажәибжьтәи ашәышықәса алагамҭазы, Аԥсны, аҭауад Саҭеман Чачба иҭаацәараҿы. 1613 ашықәс азы Агыртәыла аҳ Леуан Адиан ԥҳәысс дигеит. Уи ҟаҵан еиг... |
43103 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адиан,_Леуан_II | Адиан, Леуан II | Леван II Дадиани (; 1591 — 1657) — Агыртәыла аҳ (мҭавар) (1611-1657).
Абиографиа
Ахылҵшьҭра
Уи Агыртәыла аҳ Манчеи I (1590-1611) раԥхьатәи иԥшәмаԥҳәыси Несҭан-Дареџьани рыҷкәын иакәын.
Аҭаацәазаара
Раԥхьаӡа Леуан ԥҳәысс дигеит Аладатәи Аԥсны аҳ Ԥуҭо Чачба имоҭа — Ҭанури... |
43109 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Леуан_II | Леуан II | Леуан II — 12-тәи Аԥсны аҳ (767-787) иара убас актәи Аԥсҳа (787-811).
Абиографиа
Леуан Константин II Абазгтәи уи иԥшәмаԥҳәыси Џьырымҳан-ҳаными рыҷкәын иакәын. 767 ашықәсазы, иабшьа Леуан I данԥсы ашьҭахь, Аԥсуа аҭауадра даҭынхеит. Аҳраура даналага, аҳазарцәа иҭынхацәа рҟынтә адгылара ду иоуит. Аамҭа зегьы Леуан иҭах... |
43124 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Иоанн_Шавлиани | Иоанн Шавлиани | Иоанн Шавлиани — Ампыҵахалаҩ. 878-879 шықәсазы аҳра иуан''https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2FUWee98b%2Fd1PEzOgsFByhUO9HwdtfrB5kfHQUCKn7fh4%3D&name=chachkhalia_d_khronika_abkhazskikh_tsarei_2000.pdf.
Абиографиа
Гьаргь I иԥҳәысеиба, иалагаз ашьаарҵәыратә аичырчара ирыхҟьаны, Иоанн Аԥсны аҳиҭыԥ... |
43125 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Афанас_(Адарнас)_Шавлиани | Афанас (Адарнас) Шавлиани | Афанас Шавлиани — аԥсҳа-ампыҵахалаҩ (879-887)https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2FUWee98b%2Fd1PEzOgsFByhUO9HwdtfrB5kfHQUCKn7fh4%3D&name=chachkhalia_d_khronika_abkhazskikh_tsarei_2000.pdf.
Абиографиа
Афанас — аԥсҳа-ампыҵахалаҩ Иоанн диԥан. Афанас ианԥса далылцаз, изакәантәу аԥсҳа — Баграт, Аԥсн... |
43139 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Баграт_I_(Аԥсҳа) | Баграт I (Аԥсҳа) | Баграт I — аԥшьбатәи Аԥсҳа (887 — 899)https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2FUWee98b%2Fd1PEzOgsFByhUO9HwdtfrB5kfHQUCKn7fh4%3D&name=chachkhalia_d_khronika_abkhazskikh_tsarei_2000.pdf&nosw=1.
Абиографиа
Баграт I — Аԥсҳа Дырмит II диԥоуп. Аԥсны бџьарла даҳәынҭқархеит, 9-шықәса ахҵәара ашьҭахь. Виз... |
43165 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Саӡны | Саӡны | Саӡны, мамзаргьы даҽакала Саӡын – Аԥсуа аҳра иахәҭаку тәылаҿацәуп.
Аҭоурых
Аԥсуа аҳраду ахәҭа
Саӡны Аԥсны иатәылаҿацәуп. Ари адгьыл ажәытәын Санигиа ҳәа иахьӡын, ақырҭуа ашықәсҩырақәа рҿы – Џьыгеҭи.
Аԥсуа аҳраду аамҭазы Саӡны Аԥсны иахәҭакын. Уа анырра ду рыман аҭауадшьҭра Алоу. Иара убасгьы Алоуаа (Ачаа) Аԥсуа ... |
43166 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Гьаргь_II | Гьаргь II | Гьаргь II ― Аԥсҳа (929-957).
Абиографиа
Гьаргь — Кәасҭа III Адарнас иԥҳаи дырԥан. 906 ашықәсазы, иаб данырга ашьҭахь, аҳас дҟарҵарц иазхиан. Аха дук мырҵыкәа иаб Аԥсныҟа ддырхынҳәит. 929 ашықәсазы, иаб данԥсы ашьҭахь, Гьаргь Аҩбатәи ихьӡала аҳас дҟалеит. Гьаргь иашьаԥса Баграт диман, уигьы Аԥсны агаразы азин иман. Г... |
43167 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Абжьыуатәи_Агьежьыра | Абжьыуатәи Агьежьыра | Абжьуаа, насгьы Абжьыуатәи Агьежьыра — Аԥсуа аҳра абжьыуаа ахьықәынхо аҭоурыхтә тәылаҿацәуп.
Аҭоурых
Абжьыуатәи Агьежьыра аҳасабала ицәырҵит 18 ашәышықәса алагамҭазы. Уи аԥхьа ари атәылаҿацә, Агыртәылатәи аҳра ампыҵахалара азыруан. 1700 шықәсазы Аԥсны аҳразуаз Аԥсҳа Зегнаҟ Чачба иԥсҭазаара далҵит. Иԥацәа раб идгьылқ... |
43168 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Гәыма_(атәылаҿацә) | Гәыма (атәылаҿацә) | Гәыма, мамзаргьы Гәымтәи (Аԥсуа) Агьежьыра — Аԥсны аҭоурыхтә тәылаҿацәуп.
Аҭоурых
Гәыма — Аԥсны аҭоурыхтә тәылаҿыцәуп. Гәымтәи Агьежьыра, мамзаргьы усҟантәи аамҭазы атәылаҿацә Аҟәа, раԥхьаӡатәи анапхгаҩыз дҟалеит Қьалышь-беи Чачба. Ари ҟалеит 1770 шықәсазы, нас, 1780 шықәсазы Қьалышь-беи Аԥсны данахагылаз, Гәыма аан... |
43169 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Ашотланд_бызшәа_(агаел) | Ашотланд бызшәа (агаел) | Ашотланд бызшәа, Агаел бызшәа (, ) — индоевропатәи абызшәақәа рҭаацәара акельттә ҟәша иаҵанакуа агоиделиктә бызшәа. Уи аирландтәи аманкстәи бызшәақәа ирыдҳәалоуп. Шотландиеи англыз бызшәеи рыдагьы, уи Шотландиа ирҳәо бызшәақәа иреиуоуп.
Акатегориа:Акельттә бызшәақәа |
43198 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Ԥсҳәы_(атәылаҿацә) | Ԥсҳәы (атәылаҿацә) | Ԥсҳәы — Аԥсны аҭоурыхтә тәылаҿацәуп.
Аҭоурых
1640-1641 шықәсазы аҭырқәтәылатәи аныҟәаҩ Евлиа Челеби Амшын Еиқәа мраҭашәаратәи агаҿаҿы, Чорох аӡиас аԥшаҳәаҿы иҟаз Гоԥиа абааш аҟынтәи ӷбала Анаԥаҟа дыӡхыҵит. Иара иныҟәаратә шәҟәы “Сеиаҳ-наме”,1641 шықәсазы Амшын Еиқәа мраҭашәаратәи агаҿала дныҟәо, Евлиа Челеби 10-ҩык ... |
43300 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Леуан_(Мырзаҟантәи) | Чачба, Леуан (Мырзаҟантәи) | Леуан Чачба — Мырзаҟан анапхгаҩы (1757-1804).
Абиографиа
Леуан диит Аҭауад Хәҭын Чачба иҭаацәараҿы. Иаб данԥсы ашьҭахь (1757) Мырзаҟан анапхгара азиуа далагеит. Еицырдыруаз Қьалышь-беи идгылаҩ иакәын. Зныкымкәа Агыртәыла ақәылара иалахәын, Зураб Чачба (Қьалышь-беи иабшьа) итәарҭа имхра рҽазыршәуан. Зураб ихаан Аҟәа-... |
43301 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Гьачрыԥшь_(атәылаҿацә) | Гьачрыԥшь (атәылаҿацә) | Гьач-Кәаџь, Гьачлер, Гьачрыԥшь – Саӡны агьежьырақәа ируакуп.
Аҭоурых
Аҭауадцәа Гьач (Гьачба) напхгара ахьырҭоз атәылаҿацә Гьач, ма Гьачрыԥшь ҳәа иашьҭан, аԥсуа хьыӡқәа иреиԥшу Гәылрыԥшь, Гагрыԥшь, Цандрыԥшь, Мқьелрыԥшь. Аҭоурыхтә литератураҿы иуԥылоит ари ахьӡ даҽа вариантқәакгьы: Геч-Кәаџ (Гьачаа рқыҭа, рҭыԥ) ма аҭ... |
43304 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Гьаргь_I | Чачба, Гьаргь I | Гьаргь I (Сусҭан, Сусҭар) Чачба — Аҩадатәи Аԥсны напхгаҩыс дыҟан (1650-1670).
Абиографиа
Гьаргь диит аҳ Саҭеман иҭаацәараҿы. Иаб данԥсы ашьҭахь (1650 ш.) Аҩадатәи Аԥсныҟны аҳраура далагеит. Гьаргь анапхгара ззиуаз арра, Леуан Адиан дынԥсы еиԥш, Агыртәыла дырбгеит, атәқәа рыманы Аԥсныҟа ихынҳәон. Иара ихаан ауп ӡӡ. К... |
43307 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Гыртәылатәи_Аҳцәа | Гыртәылатәи Аҳцәа | №АпортреҭАҳАҳраура
алагамҭаАҳраура
аҵыхәтәаАҭынха1Вардан I Адиан
ვარდან I დადიანი11831213идырым2—41213-1260 шықәсқәа рзы Агыртәыла анапхгаҩцәа ирызку ахыҵхырҭақәа рҿы еилаҩашьара ду иҟоуп.12131260Цотне Адиан5Цотне Адиан
ცოტნე დადიანი12601300Гьаргь I Адиан6Гьаргь I Адиан
გიორგი I დადიანი13001323Мамиа I Адиан7Мамиа I Ади... |
43308 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Ашәуа_Аҳра | Ашәуа Аҳра | Ашәуа аҳра мамзаргьы Ашәуа цивилизациа — Нхыҵ Кавказ аҟынтәи Амшын Еиқәа агаҿа аҟынӡа рҿы инарҭбааны иҟаз аԥсуааи абазақәеи ргипотезатә ҭоурыхтә цивилизациа, асоветтә (аурыс) ҵарауаҩ Г. Ф. Турчанинов дызлацәажәоз раԥхьатәи акласс змаз аҭыԥантәи ацивилизациа.(
!(Аҭоурыхҭҵааҩцәа еиҳараҩык ари агипотеза иазхарҵаӡом.)!
... |
43309 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Абазгиа | Абазгиа | Абазгиа, (Абасгиа, Авасгиа; , )
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҭоурыхтә европатәи атәылақәа
Акатегориа:Абазақәа
Акатегориа:Аԥсуаа |
43318 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адианԥҳа,_Алықьсандра_Гьаргь-иԥҳа | Адианԥҳа, Алықьсандра Гьаргь-иԥҳа | Аҳкәажә Алықьсандра Адианԥҳа (, ; Жәыргьыҭ – Қәҭешьтәи агуберниа) — Аԥсҳа Михаил Чачба иԥҳәыс. Аԥшьа Екатерина Аџьар Хәыҷы лорден змоу акавалерԥҳәыс.
Лқәыԥшра
Аҳкәажә Алықьсандра Гьаргь-иԥҳа диит аҭауад Гьаргь Никәала-иԥа Адиани иԥшәмаԥҳәыс Варвареи Дадешкелиани рҭаацәараҿы. Уи лыԥҳа, Варвара Михаил-иԥҳа, лгәалашә... |
43319 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Росҭа-ҳаным | Чачба, Росҭа-ҳаным | Росҭа-ҳаным — Қьалышь-беи диԥҳан, иҟалап иԥҳәыс Афиза-ҳаным лҟынтәи.
Абиографиа
Росҭа-ҳаным диит Аԥсуа аҳра, Аԥсҳа Қьалышь-беи иҭаацәараҿы.
Росҭа-ҳаным илызкны иаҳдыруа маҷуп. Иаҳдыруеит, ажәытәжәабжь излаҳәо ала, лара «Елыртәи аханаҿы, Еҭҳа-ҳаным лҟны, лаб иԥсра атәы еилылкааит, насгьы, еилаԥсаз леиԥш, ҩыџьа лыуаа... |
43320 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Инал-иԥҳа,_Афиза-ҳаным | Инал-иԥҳа, Афиза-ҳаным | Афизе-ҳаным — Қьалышь-беи Чачба аԥшьбатәи иԥшәмаԥҳәыс, ихәыҷқәа ран лоуп.
Абиографиа
Афиза-ҳаным аҭауадцәа Инал-иԥацәа рҭаацәараҿы диит. Ԥҳәысс дигеит Қьалышь-беи . Аԥсуа ақаԥдан - Нарчоу Инал-иԥа иҭынха лакәын. Уи лашьаԥҳа Тата Нарчоу-иԥҳа Инал-иԥҳа, Қьалышь-беи иԥа, аҳиԥа Ҳасан-беи иԥҳәыс лакәын.
слева|мини|182x1... |
43321 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Баҳиџье_Ҳаным-ефенди | Баҳиџье Ҳаным-ефенди | Беҳиџье Ҳаным-ефенди (; Адаԥазары – Сҭампыл) — Османтәи асулҭан Абдул-Ҳамыд II иԥшьбатәи иԥҳәыс (иқбал), насгьы ҩыџьа иԥацәа ран лакәын.
Абиографиа
Ахылҵшьҭра
Беҳиџье диит 1882 шықәсазы жьҭаара жәаба рзы Адаԥазары иазааигәоу Бенауҭа ақыҭан. Лани лаби, аҭырқәа мемуарист Ҳарун Ачбеи аҳҭынратә аԥҳәызба Леила Ачԥҳ... |
43356 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Леуан_III | Леуан III | Леуан III Лаша, иара убасгьы Аԥсҳа Анцәабзиабаҩ — аԥсуа аԥсҳа (957-967), Қарҭли аҳмада (933-957).
Абиографиа
Ахылҵшьҭра
Леуан диит Аԥсҳа Гьаргьи аҳкәажәду Еленеи рҭаацәараҿы.
Қарҭли аҳмада
Аҳраура алагамҭа. Қахьеҭ ақәлара
933 шықәсазы Қарҭли аҳмада Кәасҭа даныршь ашьҭахь, Гьаргь II Леуан аҳмадас дҟаиҵеит.
... |
43455 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Баҭал-беи | Чачба, Баҭал-беи | Баҭал-беи — аҳиԥа. Қьалышь-беии Рабиа-ҳаным рыҷкәын.
Абиографиа
Баҭал-беи диит 1787 ашықәсазы, Аҳ Қьалышь-беии аҳкәажә Рабиа-ҳаными рҭаацәараҿы. Иашьа гәакьа Аслан-беии иареи еиҩызцәан. 1804 шықәсазы Қьалышь-беи Гәымтәи агьежьыра Ҳасан-беи аниҭа, иашьцәа еиҵбацәа, даҽакала иуҳәозар, Баҭал-беи рхылаԥшрагьы идиҵеит. 1... |
43457 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Гьаргәал_(Абжьыуатәи) | Чачба, Гьаргәал (Абжьыуатәи) | Гьаргәал Чачба (1819, Кәтол ақыҭан – ) — Абжьыуатәи Аԥсны анапхгаҩы.
Ахәыҷра
Гьаргәал диит 1819 шықәсазы Кәҭол, Абжь.Агь. анапхгаҩы – аҭауад Алықьсандр Чачбеи аҳкәажә Кьсариа Адиани рҭаацәараҿы. Гьаргәал Алықьсандр иԥеиҳабы иакәын, Абжь.Агь. ҭынхасгьы даман.
Аҿара
1847 шықәсазы Гьаргәал изкны Селезнев абасала ди... |
43461 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Алықьсандр_(Алы-беи) | Чачба, Алықьсандр (Алы-беи) | Алықьсандр Чачба ма Алы-беи Чачба — Абжьыуатәи Агьежьыра анапхгаҩы.
Ахәыҷра
Алықьсандр ма Алы-беи диит Абжьыуатәи Агьежьыра анапхгаҩы уи иԥшәмаԥҳәыси аҳкәажә Ачԥхаеи рҭаацәараҿы. Дшыхәыҷыз, Аԥсны азакәанқәа рыла, Тамшьҟа ддәықәырҵеит ааӡара, уаҟа Алы-беи драаӡеит аамсҭацәа Дауҭи Ҭемрыҟәи Цыцбаа (ари зеижәтәи ашәышы... |
43475 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Османтәи_аимпериа | Османтәи аимпериа | Османтәи аимпериа мамзаргьы Уасманлы (), аҭоурыхтәи абызшәалагьы Ҭырқәтәылатәи аимпериа ҳәа изышьҭоу — Анатолиа иҟаз империалтә ҳәынҭқарран, 14-тәи ашәышықәса инаркны 20-тәи ашәышықәса алагамҭанӡа Аҩада-мраҭашәаратәи Европа, Мраҭашәаратәи Азиа, Аҩадатәи Африка анапхгара аҵаҟа иҟаз.
Ахархәара змоу алитература
pop... |
43744 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Амаршьан,_Баҭал-беи | Амаршьан, Баҭал-беи | Баҭал-беи Амаршьан - Дал анапхгаҩы.
Абиографиа
Баҭал-беи диит Дарыҟә Амаршьани уи аԥшәмаԥҳәыси Гәыԥҳанашь Барзагь рҭаацәараҿы. Баҭал-беи ихәыҷра иазку аинформациа даара имаҷуп. 19-тәи ашә. 30-тәи аш. Баҭал-беи Амаршьан еиҳа анырра ду змаз аҭауадны дрыԥхьаӡон, избан акәзар есышықәша 30-ҩык ииҭиуан.
Аполитикатә хыр... |
43749 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аԥсуаа_ртрадициатә_анцәахаҵара | Аԥсуаа ртрадициатә анцәахаҵара | Адинхаҵара ахыҵхырҭа абшьҭратә уаажәларра ишадҳәалоу еилкаауп. Аԥсуаа рҿы иарбанзаалак ажәла анцәа иҟынтәи ихәҭа амоуп ҳәа агәанагаара иҟоуп, уи еиқәханы иҟоуп жәлақәак рҿы, иаҳҳәап, Леиба Мгәыӡырхәа ақыҭан (Лаиар ныха). Ажәлантәи аныҳәарҭақәа ркульт ахь ииасуеит абарҭ аԥшьаҭыԥқәа: Елыр-ныха (Елыр), Лӡаа-ныха (Пицунда)... |
43758 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Зыхәба,_Иури_Заур-иԥа | Зыхәба, Иури Заур-иԥа | Иури Заур-иԥа Зыхәба (, , Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсны Жәлар Реизара адепутат.
Абиографиа
Азхьарԥшқәа
Иури Зыхәба
Акатегориа:1954 шықәсазы ииз
Акатегориа:Мшаԥымза 3 рзы ииз
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 3-тәи ааԥхьара аде... |
43760 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Ӡаԥшьиԥҳа,_Дыда-ҳаным | Ӡаԥшьиԥҳа, Дыда-ҳаным | Дыда-ҳаным ма Мариам Ӡаԥшь-иԥҳа – аҳ Қьалышь-беи раԥхьатәи иԥҳәыс.
Абиографиа
Дыда-ҳаным, иара убасгьы аҳкәажә Мариам Ӡаԥшь-иԥҳа диит Ешыра, аҭауад Ӡаԥшь-иԥа иҭаацәараҿы. 1778 шықәсазы ԥҳәысс дигоит Қалышь-беи. Иара убри ашықәсаан Дыда аԥа длыхшеит, Аслан-беи ҳәы хьӡыс ирҭеит. Лара ҩышықәса Қьалышь-беи иԥҳыс заҵә ла... |
43761 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Леиԥҳа,_Есма-ҳаҭун | Леиԥҳа, Есма-ҳаҭун | Есма Леиԥҳа ма Есма-ҳаҭун — аҳ Қьалышь Аҳмаҭ-беи аҩбатәи иԥшәмаԥҳәыс.
Абиографиа
Есма-ҳаҭун Леиԥҳа диит Мгәыӡырхәа, анхаҩцәа рҭаацәараҿы. 1780 ш. Қьалышь-беи, иуаа иманы, Мгәыӡырхәа ақыҭан, еицырдыруаз, ҳаҭыр зқәыз аамсҭаду Маан Бежьан иахь аангылара дцеит. Бежьан иҩны иацәыхарамкәа ӡиас хәыҷык леиуан, аҭыԥҳацәа аҩн... |
43775 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачԥҳа,_Есма-ҳаным | Чачԥҳа, Есма-ҳаным | Есма-ҳаным Қучуқ-беи иԥҳа Чачԥҳа (1793 – 1825) — аԥсҳа Аслан-беи иҳәса.
Абиографиа
Диит 1793 шықәсазы Ԥуҭ. Лаб Ԥуҭтәи акомендант Қучуқ-беи иакәын. Есма-ҳаным лахь ахшыҩзышьҭра ду аадыр-ԥшуан. 1808 шықәсазы лаб аԥсҳа Аслан-беи дицхрааит. Абри ахҭыс ашьҭахь 1809 шықәсазы, жәаф шықәса зхыҵуаз Есма ԥҳәысс дигеит аԥсҳа А... |
43820 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Гьачԥҳа,_Дида-ҳаным | Гьачԥҳа, Дида-ҳаным | Дида-ҳаным Гьачԥҳа ― аԥсҳа Аслан-беи раԥхьатәи иԥҳәыс, саӡтәи аҭауад Рашыд Гьачба иаҳәшьа.
Абиографиа
Дида-ҳаным Гьачԥҳа диит Саӡны, Гьачрыԥшь (иахь. ақ. Веселое) ақыҭан, аҭауад Гьачба иҭаацәараҿ. Лқәыԥшра иазку адырра маҷуп. 1808 шықәсазы Дида диццоит аԥсҳа Аслан-беи. Аслан-беи аԥа Шьырын-беи диман, иҟалар ауеит Ди... |
43832 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Гәбаадәы_аибашьра | Гәбаадәы аибашьра | Гәбаадәы аибашьра (; ) 1864 ашықәсазы Ачерқьесцәа рыԥсыбаҩқәеи Урыстәыла империатә мчқәеи рыбжьара Урыстәыла-Черқьестәи аибашьра.Semen Esadze. Çerkesya'nın Ruslar Tarafından İşgali. Ankara, 1995, sf. 123-132.Jineps,2006,ek-1,s.2T.V.Polovinkina, Çerkesya Gönül Yaram. Ankara, 2007, sf. 258Неизвестные войны России. Взятие... |
43912 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адианԥҳа,_Нино_Гьаргь-иԥҳа | Адианԥҳа, Нино Гьаргь-иԥҳа | Аҳкәажә Нино Гьаргь-иԥҳа Адианԥҳа, зыӡӷабжәлоу Багратионԥҳа (, ; Қарҭ – Санкт-ПетербургЦГИА СПб. ф.19. оп.124. д.701. с. 510. Метрические книги Пантелеимоновской церкви.) — астатс-ҭыԥҳауп, аҽыуаҩ ԥҳәысуп, Гыртәыла аҳ Гьаргәал Адиан иԥҳәыс, аҵыхәтәантәи Қырҭтәыла аҳ Гьаргь XII-тәи иԥшәмаԥҳәыси аҳкәажә Қьаҭауан Папуа-и... |
43926 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Андроникашвилиԥҳа,_Қьаҭауан_Папуна-иԥҳа | Андроникашвилиԥҳа, Қьаҭауан Папуна-иԥҳа | Қьаҭауан Андроникашвили – ақырҭуа аҳкәажә, насгьы Қарҭли-Қахеҭ аҳ Гьаргь XII раԥхьатәи иԥҳәыс лоуп. Лара 1778 шықәсазы лхатә напхгара ақырҭуа ҽыуаҩцәа лезгинтәи ашьхарыуаа рҿаԥхьа аиааира ргеит.
Абиографиа
Аҳкәажә Қьаҭауан диит Андроникашвили иҭаацәараҿы, Мраҭашәара-Қырҭтәылатәи аҳра Қахеҭ аҿы зегь реиҳа анырра змаз... |
43927 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Очкочи | Очкочи | Очокочи (ақырҭ. ოჩოკოჩი) - ақырҭуа мифологиаҿы, ауаҩыџьма, ашәарыцаҩцәеи аизгаҩцәеи еснагь еиҿагылоу.
Ажәытә жәабжьқәа инақәыршәаны, Очокочи ԥстәы дуун, ахцәы ҟаԥшь (ажьақь еиԥш) зхаз, насгьы ацқәа ҵарқәа змаз акәын. Очокочи дызлалукаауаз игәы ҟынтәи иҭыҵуаз аҳәызба еиԥшыз аҟәаҟәа ахьамаз акәын, уи ихы иархәаны иаӷацәа... |
43929 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адау | Адау | Адау — аԥсуа мифологиаҿы дауаҩ дууп. Еиуеиԥшым Адауцәы рхқәа рхыԥхьаӡара еиуеиԥшым, мифқәак рыла, блакы имоуп.
Адау ацәырҵра еиуеиԥшым аԥсабаратә феноменқәаиацуп: аԥшацәгьа, адыд-мацәыс, уҳәа уб.иҵ. Адау амцабз мамзапгьы аӡы ахыҵхырҭа дахьчаҩуп. Ауаа иршәоит.
Аԥсуа мифқәа излаҳәо ала, Адауцәа аҵануаа аныӡ ашьҭахь цә... |
43932 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Елакра_II_(Қырҭтәылатәи) | Елакра II (Қырҭтәылатәи) | Елакра II — Қахьеҭ аҳ (1744-1762), насгьы еиду Мраҭашәара-Қырҭтәылатәи аҳра Қарҭли-Кахьеҭ (1762-1798). Багратионцәа рдинастиа, Кахьеҭтәи аҟәша аҟынтә.
Елакра хықәкыс имаз Қырҭтәылатәи афеодалтә ҳәынҭқаррақәа зегьы ҳәынҭқаррак аҳасабала реидкылара, Аџьамтәыла-Ҭырқәтәылатәи анап-хгара аҟынтәи ахақәиҭра аиура, насгьы Кав... |
43933 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Квириа | Квириа | Квириа () — ақырҭуа мифологиа анцәахәы, Гмерти иԥа, Гатишвили иԥхьагылаҩ. Аиашара анцәахәы, ауааи Гмертии рыбжьара абжьаҟаза. Уи иаҳаҭыр аҟынтә Квирицховлобеи Халарџьоби аныҳәарақәа еиуеиԥшым ахәмаррақәа иацны иҟарҵон, ԥсаҭатәла имҩаԥыргон. Аԥхынра раԥхьатәи аныҳәагьы иара изкын, 8 еиуеиԥшым аныҳәаратә ҵасқәа (ритуалқ... |
43934 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адиан,_Гьыргәал_Кац-иԥа | Адиан, Гьыргәал Кац-иԥа | Гьыргәал (Григол) Кац-иԥа Адиан – Гыртәыла аҳ (мҭавари) (1788 инаркны, аԥырҟәҟәаарақәа рыла).
Гыртәыла аҳра зуаз аҳ Кац II Адиани иара иԥшәмаԥҳәыси аҳкәажә Анна Пааҭ-иԥҳа Ҵулукиӡеи рыҷкәын.
Аҳра аура
1803 ашықәс азы Гьыргәалеи, Лечхәымтәи апровинциа ампыҵахалара згәы иҭаз, Имереҭтәи аҳ Салумани иареи аимак рыбжьале... |
43935 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Шыкаԥшьын | Шыкаԥшьын | Шыкаԥшьын (адыг. шыкӏэпщын/шыкӏэпшынэ) адыга жәлар рахәыцтә рҳәагауп.
Уи 19-тәи ашәышықәса аҵыхәанӡа еицырдырны иҟан; Еиҳараӡак ашыкаԥшьын ахацәа роуп иарҳәо. 20-тәи ашәышықәсазы уи маҷын, еиҳаракгьы зықәрахь инеихьоу ауаа рыбжьара акәын иахьуԥылоз, аха уажәазы иара арҳәара атрадициа еиҭаҿиоит, насгьы ари аинструмент ... |
43936 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адиан,_Леуан_V | Адиан, Леуан V | Леуан V Адиан ( – ) — Гыртәыла аҳ (мҭавари) (1804 инаркны), Урыстәылатәи амаҵзураҿ аинрал-леитенант.
Абиографиа
Гыртәыла анапхгара зуаз аҳ Гьыргәал (Григол) Адиани (1788-1804) уи иԥшәмаԥҳәыси Қарҭли-Кахеҭтәи аҳ Гьаргь XII иԥҳа, аҳкәажә Нинаи.
Данхәыҷыз иаб шасс дишьҭит Аԥсны аҳ Қьалышь-беи Чачба иахь. Иаб данԥсы а... |
43937 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аҳ_Пту | Аҳ Пту | Пту — ахьӡ аԥша ду зауз Ла аҳратәра, агипотезатә Ашәуа цивилизациаҟны аҳәынҭқар.
Акатегориа:Алегендартә монархцәа |
43938 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аџьаӷафа | Аџьаӷафа | Аџьаӷафа (, ) — ауаҩытәыҩсатә ҟазшьа бааԥсқәа зегьы, иара убасгьы аҟазшьа бзиақәа рхаҿсахьа, алегендақәеи, аҵасқәеи, ажәабжьқәеи, ажәаԥҟақәеи, ашәақәеи рыхьчаҩ.
Ажәытәан абаза чара заҵәыкгьы аџьаӷафа даламлакәа инагӡахомызт.
Аџьаӷафа, акәашараан дааины, икәашоз аҷкәын ма аӡӷаб ибӷа дисырц мамзаргьы дигәыҵысырц илшон,... |
43939 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Фынг | Фынг | Фынг — ауаԥсаа рритуалтә аишәа.
Фынг – (ауаԥс. фынг/фингæ) – ауаԥсаа ртрадициатә ԥсҭазаараҿы х-шьапык зҵоу аишәа ауп. Уи амҿы иалхын, лассы-лассы ашьапқәа аарҳәны иҟан, насгьы аҭыҳәҭақәа рыла ирԥшӡар ауан.
Аишәа аетикет аҿы ауаԥстә финг ҳаҭыр зқәу аҭыԥ ааннакылон. Аишәа иахатәаз ауаа ажәа ҟьашьқәа рҳәара, ицқьам аԥстә... |
43940 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адыга_хабзе | Адыга хабзе | Адыга хабзе мамзаргьы Адыгаӷе (адыг. Адыгэ хабзэ; Адыгэгъэ) — адыгаа ретикатә-философиатә доктриноуп, иҩым аԥҟарақәеи азакәанқәеи реизак ауп. Уахь иаҵанакуеит ауаҩы иҟазшьа шьақәзыргыло аҵастә зингьы, иааизакны ауаажәларра анормақәагьы.
Адыга хабзе ихадоу аҟазшьа ԥҟарақәа рахь ирыҵанакуеит:
Ауаҩра (цIыхугъэ);
Агәаҟә... |
43941 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Агәырҩа_хашҭратә_хаҳә | Агәырҩа хашҭратә хаҳә | Агәырҩа ахашҭратә хаҳә (ауаԥс.Фыдрохганен цех дур) — ауаԥсаа репос аҟны Нарҭтәи Нихас аҟны иҟоу ахаҳә цәыш.
Ари ахаҳә иқәиаз лассы-ласс игәырҩа ихашҭуан. Зыҷкәын дызшьыз Урызмаг абри ахаҳә дықәиан. |
43943 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Тинен_Аԥсынтәылатәи | Тинен Аԥсынтәылатәи | Аҳиԥа Тинен – Қарҭли аҳмада, аԥсуа аҳиԥа.
Абиографиа
Аҳиԥа Тинен диит аԥсҳа Дырмит II иҭаацәараҿ, Аԥсуа аҳрадуаҿ. 872 шықәсазы иаб аԥсҳа Дырмит иԥсҭазаара далҵит. Уи диҭынхеит иашьеиҵбы – Гьаргь I. Гьаргь имчра аамҭан Қарҭли инапаҿы иааигоит, уи атәылаҿацә ахәҭак аҿы, Чихи (Чихь) ҳәа хьӡыс иамаз, аҳмадас дҟаиҵоит иа... |
43947 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Ӡҩаба | Ӡҩаба | Ӡҩаба — агипотезала Ашәуа аҳәынҭқарцәа руаӡәк, ажәлар Ӡҩаба ҳәа хьӡыс изырҭаз (Бзыԥаа рцәажәашьа аҟынтә. “ӡҩа”: азҩа). Аҭоурых аҿы Ашәуаа рчарҳәаҩыс ддыруп, аҳәынҭқар Ла Пту иаӷа хадақәа дыруаӡәкны дыҟан, агипотезатә Ашәуа Аҳраҟны аҵара зегьы зықәызхыз иакәын.
Азхьаршрақәа
Б. Режабек, Л. Регельсон, И. Хварцкия. Кт... |
43949 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аҳмада | Аҳмада | Аҳмада – аҭоурыхтә хьӡы, амаҵура аҳратә Аԥсныҟны. Иара – аҳмадара анапхгаҩуп. Аамсҭара рҟынтә иалху ауаа.
Аԥсуа аҳрадуаҿ
Аԥсуа аҳраду ишон аԥшьқәеи, аҳрақәеи, ақыҭақәеи ацуҭақәеи, аҳмадарақәеи рыла. Абарҭ аҳмадарақәа рҟны дахагылан аҳмада. Атитул аҳмада жәа-жәала еиҭаугар ҟалоит "анапынҵаҩ" ма "агәрагаҩ" еиԥш.
Ати... |
43960 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Дырмит_III | Дырмит III | Дырмит III – аԥсҳа (967-975).
Абиографиа
Дырмит – Гьаргь II-тәии уи иԥшәмаԥҳәыси аҳкәажәду Еленаи рҭаацәараҿ. 967 шықәсазы иашьа аԥсҳа Леуан III иԥсҭазаара далҵоит. Дырмит аԥсҳас дҟалоит. Гьаргь II иԥеиҵбы Феодоси ихәыҷраан Бырзентәылахь дышьҭын, аҳра азыҳәан аиашьцәа ашьа карымҭәырц азы. Аха Дырмит дызҭахымыз аамсҭ... |
43963 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Феодоси_III | Феодоси III | Феодоси III Блаҭыбла, иара убасгьы Аԥсҳа Чала – Аԥсҳа (975-978).
Абиографиа
Феодоси аԥсҳа Гьаргьи уи иԥшәмаԥҳәыси аҳкәажәду Еленаи рҭаацәараҿ. Феодоси ихәыҷраан Бырзентәылахь дышьҭын, аҳра азыҳәан аиашьцәа ашьа карымҭәырц азы. 967 шықәсазы аԥсҳас дҟалоит иашьа Дырмит III. Абри аԥсҳа дызҭахымыз афеодалцәа аҳиԥа Феодо... |
43965 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аурыс_хатәы_хьыӡқәа | Аурыс хатәы хьыӡқәа | Ахьӡҵара аурыс традициаҿы аурыс хатәы хьӡы – ауаҩы даниз ихьӡырҵаз, ма ихьӡ аԥсахраан иҿыцны ирҭаз аурыс бызшәаҿы иҟоу хатәы хьӡуп. Ҷыдала, аурыс хатәы хьыӡқәа, ауаҩы данырнаҭуа ихьӡырҵо, мамзаргьы амонахра анидикыло ирҭо аиашахаҵаратә хьыӡқәа ирықәшәоит, аха урҭ иреиԥшхаҭаны иҟаӡам. Аурыс хатәы хьыӡқәа аурыс бызшәа... |
43966 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аԥшьаша_Ду | Аԥшьаша Ду | Чачхадыл.
Аԥшьаша Ду. Чачхады́л. Иԥшьоу ашьапыӡәӡәареи, И́маӡоу Уаххьеи́, иџьашьахәу́ аныҳәареи, а́наԥхареи ргәаларшәара.
Аҭраԥар, 2-тәи абжьы
И́маӡоу Ууаххьа́, Анцәа Иԥа,
иалахәу аӡәы сакәны судкыл иахьа;
избанзар ирасҳәарым уаӷацәа а́маӡа,
иусҭарым Иу́да иуиҭаз агәӡра́;
аха арҳәҩы́ ишиҳәаз исҳәоит:
“Сугәалар... |
43967 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Ацқьа_Андреас_Криттәи_иаԥиҵаз_Аканон_ду | Ацқьа Андреас Криттәи иаԥиҵаз Аканон ду | Ачгара Ду ахәбатәи амчыбжь ахашазы. Ацқьа Андре́ас Кри́ттәи иаԥиҵаз Акано́н ду.
1-тәи ашәа, 2-тәи абжьы
Аирмо́с: Сыцхырааҩ, схызҩо / еиқәырхаҩыс исзыҟалаз: / Иара с-Нцәа иоуп, / ихьӡ-иҧшагьы сҳәоит; / саб и-Нцәа иоуп, / [Ихьыӡгьы] ҳараскуеит; / избанзар хьыӡра Игеит! (2-нтә)
А́цырӷызра: Анцәа срыцҳашьа, Анцәа срыцҳаш... |
43970 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аиндеицәа | Аиндеицәа | Алагалажәа
Аиндеиццәа – ари Америка инхо ажәларқәа рзеиҧш хьӡоуп. Аескимосцәеи алеутцәеи алаҳамҵозар, Аиндеиццәа рыхьӡ Европантә ирылаҵәеит. XV ашәышықәса анҵәамҭазы Христофор Колумб Индиа дшашьҭаз Америка дыӡхаҵит. Убри инаркны, Америка инхоз аиндеиццәа ҳәа рыхьӡхеит. Иахьазы, адунеиаҿы ҩfжәижәаба миллион инареиҳаны ... |
43971 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Мачу_Пикчу | Мачу Пикчу | Алагалажәа
Адунеиаҿы ирацәоуп аҭыҧ ҧшӡақәа, урҭ рыхәаҧшразы ирҭаауеит ауаа рацәа. Арҭ реиҧш иҟоу аҭаҧ ҧшӡақәа ауаа аднаҧхьалоит, рыҧшӡара иаргачамкуеит. Убас еиҧш иҟоу аҭыҧқәа ируакуп Мачу-Пикчу.
Мачу-Пикчу ажәытә қалақь ахыжәжәарақәа роуп, Аладатәи Америка Перу иҟоуп. Мачу-Пикчу лассы-ласс иӡыз аинкцәа рықалақь ҳәа и... |
43973 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аисберг | Аисберг | Анаҟәоуқәеи Аисбергқәеи - ари аҵааршә ҽыҭ дуӡӡақәоуп, аха урҭ ҭыҧс иахьыҟоу ала дара-дара еиҧшӡам.
Анаҟәоуқәа уҧылоит ахбаарсҭақәа рҿы, аисбергқәа – аӡи аокеанқәеи рыҵаҟа. Урҭ рыҟалашьа апроцесс даара злымҳара зуҭаша акоуп, уи акыр аамҭагьы аҭахуп. Анаҟәоуқәа - аӡымшьа еиҳараӡак иахьеизаку ҭыҧны иҧхьаӡоуп. Анаҟәоуқәа ... |
43974 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Островски,_Александр_Николаи-иԥа | Островски, Александр Николаи-иԥа | Александр Николаи-иԥа Островски (даурысуп: Александр Николаи-иԥа Островски; мшаԥымза 12 [О.С. хәажәкырамза 31 ] 1823 – лаҵарамза 14 [О.С. 2 лаҵара] 1886) аурыс реалисттә аамҭа ахаҭарнак ду ҳәа ирыԥхьаӡоз аурыс драматургын. Аоригиналтә пиесақәа 47 дравторуп. Уи «шамахамзар ихала мацара иаԥиҵеит аурыс милаҭтә реперту... |
43975 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Авалли_бызшәа | Авалли бызшәа | Аамҭа: 4 минуҭи 29 секунди.4:29 Ауельс бызшәа аҳәашьа аҿырԥштәы
Авалли бызшәа, иара убас Уельстәи мамзаргьы Кимртәи абызшәа; ахатә хьӡы - Cymraeg (аҳәашьа: [kəmˈrɑːɨɡ]), мамзаргьы y Gymraeg (аҳәашьа: [ə ɡəmˈrɑːɨɡ]) – Уельс ишьақәгылаз англыз бызшәа авариант уельстәи англыз бызшәа иаҿырԥшны, уи Бритониктәи Clangnguel а... |
43988 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Сымбаҭ_I | Сымбаҭ I | Сымбаҭ I – Ермантәыла аҳ (890-914). Багратраа рдинастиа ахаҭарнак.
Абиографиа
Ашоҭ I иԥа Сымбаҭ I иаб ацентрализациатә аполитика ӷәӷәа иациҵон[3]. Аермантә аҳраду аҳәаақәа ирҭбааит[3]. Иаб иеиԥш, Византиа «архонтцәа рырхонт» ҳәа дыԥхьаӡан. Уи иаанарԥшуеит Сымбаҭ егьырҭ Кавказнҭыҵтәи анапхгаҩцәа рҿаԥхьа амчра шимаз[4... |
43990 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Кәаста_(Гьаргь_II_иԥа) | Кәаста (Гьаргь II иԥа) | Кәасҭа – аԥсуа аҳиԥа, Қарҭли аҳ.
Абиографиа
Кәасҭа диит Гьаргь II уи иԥҳәыс Еленеи рҭаацәараҿ. Иара аԥсҳа иԥеиҳаб, иҭынха хада иакәын. 929 шықәсазы иаб Гьаргь аԥсҳас дҟалоит. 930 шықәсазы Гьаргь Қарҭли инапахьы иааигоит, уа аҳс дҟаиҵоит Кәасҭа. Хышықәса Қарҭли аҳас даныҟала ашьҭахь, Кәасҭа иаби иареи аимак рыбжьалеи... |
43994 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адунеи_аҿы_еицырдыруа_ашьапылампыл_асразы_астадионқәа | Адунеи аҿы еицырдыруа ашьапылампыл асразы астадионқәа | Ашьапылампыл бзиа избо ауаа рацәаҩуп. Ауаа бзиа ирбо акомандақәа ргәы рызхьаауеит, ргәы рзыбылуеит.
Ашьапылампыл ахәмаррақәа ахьымҩаҧырго астадионқәа шьақәгылоуп ашьапылампыл адәи ахәаҧшцәа рҭыҧи рыла.
Адәы ҧшьынеижәи жәаба, шәи ҩажәа метра рҟынӡа инаӡоит. Астадионқәа шәагаала еиҧшӡам. Еицырдыруа ашьапылампыл астадионқ... |
43995 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Ианыӡааз_ақалақьқәа | Ианыӡааз ақалақьқәа | Ақалақь ауааҧсыра ахьынхо ҭыҧуп. Адунеи аҿа ианыӡааз ақалақьқәа рацәоуп.
Атлантида аеллин бызшәала иаанагоит атлантцәа рыдгьылбжьахала ҳәа.
Уи ақалақь шыҟаз атәы аиашазы, аӡәгьы издырӡом. Иҟоуп иара иазкыу алегьенда. Атлантцәа рыдгьыл бжьаха даара идууп. Уи адагьы, Ливиа инаркны Мысранӡа, иара убас Европа инаркны Тирен... |
43996 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Манча_I | Чачба, Манча I | Манча I Чачба, иара убасгьы Шәлиман-беи – Аԥсуа аҳра аҳ, баҭымтәи абеи.
Абиографиа
Ахылҵшьҭра
Манча Леуан-иԥа Чачба диит аҳ Леуан (Ҳамыд) иҭаацәараҿы.
Аҳраура
1731 шықәсазы иаб Леуан иԥсҭазаара далҵит, уажәшьҭа Манча Аԥсуа аҳра аҳс дҟалеит. 1733 шықәсазы аҭырқәа сулҭан ир, Гыртәылантәи Аԥсны иақәлеит. Абаа Оче... |
43997 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Адиан,_Кац_II | Адиан, Кац II | Кац II Адиан – 1758 инаркны 1788 рҟынӡа Гыртәыла аҳс (мҭаварс) дыҟан.
Аҿара. Аҳра аҭынха
Кац Адиан диит аҳ Отиа Адиани уи иԥшәмаԥҳәыси Гәылкани рҭаҳцәараҿ. Отиа Адиан иқәрахь инеихьаз, Кац агырцәеи леҷхәымцәеи злахәыз абаталион дахагыланы, Мырзаҟан анапхгаҩы Хәҭын Чачба дицны, Гыртәылеи Аԥсни рҳәаатә қәыларахь идәық... |
44083 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Кәрыкь_II_Кахьеҭтәи | Кәрыкь II Кахьеҭтәи | Кәрыкь II – Кахьеҭ ақорепископ 929 инаркны 976 рҟынӡа. Иаб Фадла II данԥсы ашьҭахь аҳра иоуит.
Аҳраура
Иаҳра аамҭа аиҳарак мраҭашәареи агәыҭантәи Қырҭтәыла ахәҭак анапхгара азҭоз Аԥсны аҳцәа рекспансионизм иаҿагыланы еиԥмырҟьаӡакәа ақәԥараҿы ихигеит, насгьы Кахьеҭ аиааира хықәкыс иамаз. Ақәгылара ҟазҵаз Кахьеҭтәи аа... |
44084 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Башкириа | Башкириа | Башкириа ма Башкортосҭан, официалла Башкортосҭан Ареспублика (, ) — Урыстәылатәи ареспублика ауп, Волга аӡиас, Уралтәи ашьхақәа Мраҭашәаратәи Европаҿы иҟоу. Ареспублика аҩадала Пермтәи аобласт, аҩада-мрагыларала Свердловсктәи аобласт, мрагыларала Челиабинсктәи аобласт, аладала Оренбургтәи аобласт, мраҭашәарала Ҭаҭарсҭа... |
44086 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Аргәынаи | Чачба, Аргәынаи | Аргәынаи Чачба – Аԥсны аерисҭау, ԥсышәала иуҳәозар Аԥсны аҳмада (1412-1444/1459). Гьаргь VIII ихьыԥшы.
Абиографиа
Аргәынаи аҳмадара далагеит, Аԥсны азыҳәан ибааԥсу аамҭан. Иабдуцәа Сабедианцәа рҟынтәи ахьыԥшымра роурц азы еибашьуан. Ишнеи шнеиуаз аидысларақәа аибашьрақәа рахь ииасит. Убри аҟнытә 1414 ашықәс азы Аргә... |
44089 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Баслакәа_I | Чачба, Баслакәа I | Баслакәа I – Аԥсуа аҳра аԥшьбатәи аҳ (1520-1580).
Абиографиа
Баслакәа Чачба диит аҳ Арзаҟан иҭаацәараҿы. 1520 шықәсазы, иаб иԥсра ашьҭахь Аԥсуа аҳра дахагылеит. 1533 шықәсазы агыруа аҳ Мамиа II Адиан Аԥсуа аҳра ахәҭак, Саӡны дақәлеит. Зегь реиҳа ихьшәашәаз аӡынразы, ажьырныҳәамза 30 амш аҽны Аԥсны агаҿахь иӡхыҵит. А... |
44090 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Ҟара-беи | Чачба, Ҟара-беи | Ҟара-беи Чачба – Аҩадатәи Аԥсны аҳ, Иуана Лукка ишиҳәоз ала.
Абиографиа
Ҟара-беи Чачба аҳ Баслакәа I диԥан. 1580 шықәсазы иаб иԥсра ашьҭахь Аԥсуа аҳра дахагылоит. Еилкаам амзызқәа ирыхҟьаны Аԥсны еиҟәшеит Аҩадатәи Аԥсни Аладатәи Аԥсни ҳәа. Аԥсылман динхаҵара здызкылаз аҳ Ҟара-беи, иаб иԥсра ашьҭахь(1580) Аҩадатәи Аԥ... |
44093 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Чачба,_Салуман_I | Чачба, Салуман I | Салуман I – Аԥсуа аҳра аҩбатәи аҳ (1461/1491-1495).
Абиографиа
Салуман Чачба диит аҳ Рабиа иҭаацәараҿы. Иаб иԥсра ашьҭахь Аԥсуа аҳра дахагылеит. Имчра аамҭан Аԥсныҟа иаауеит агенуаа. Рхатә факториақәа аадыртуа иалагеит. Салуман имчра аамҭан еибашьрак мҩаԥмигаӡомызт. 1495 шықәсазы иԥсҭазаара далҵоит. Иара диҭынхоит и... |
44149 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Аблаҩа | Аблаҩа | Аблаҩа (бырзен. δράκων) — адунеи ажәларқәа рмифқәеи рфольклори рҿы иааԥшуа амифтә ԥсабарақәа жәпакы еидызкыло еизакуа хьӡуп. Адунеи арегионқәа зегьы рҿы аблаҩақәа рконцепциақәа даара еиԥшым, аха Иреиҳау абжьаратәи ашәышықәсақәа рзы европатәи аблаҩақәа лассы-лассы иаадырԥшуан амаҭ еиԥшу ацәеижь дуқәа, амаҭқәа, абыкьқәа,... |
44155 | https://ab.wikipedia.org/wiki/Дадышь,_Кәасҭа | Дадышь, Кәасҭа | Кәасҭа, ма Мырзаҟан Дадышь (; 1826 – 1857) — 1841 ш. инаркны 1857 ш. рҟынӡа мраҭашәаратәи Қырҭтәыла ашьхаратә тәылаҿацә Шәантәыла аҵыхәтәантәи аҳ (мҭавари) иакәын.
Абиографиа
Аҳ Михаил (Циоҟ) Дадышь иԥеиҳабы, диит Ԥари 1826 шықәсазы. 1841 шықәсазы иаб иԥсра ашьҭахь аҳра иуан. Уи ианду Гиго-ҳаным лрегентра аҵаҟа дыҟа... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.