text stringlengths 76 2.48M | author stringclasses 22
values | title stringlengths 3 76 | genre stringclasses 29
values | publisher stringclasses 17
values | year stringclasses 12
values |
|---|---|---|---|---|---|
ЯРАТЫМ ШӸРГӸ
Лузин дон Майский выселкӹвлӓм шелӹн
Шыпшылтеш шӹргӹ Аштавай солаш.
Ик велжӹ тӹдӹн ирӹ векӹ мелӹн,
Вес велжӹ, анеш, — кечӹ валымаш.
Листӓн тӹ шӹргӹ вӓрӹм чӹдӹ нӓлӹн:
Торешлӓ — уштыш, кытшы — кымыт нӓр,
Но вот мӹлӓнем — малын, амат пӓлӹ —
Шӱмемлӓн шергӹ, туан тӹдӹ вӓр...
Лишемеш шошым — андак пипи печкӓ.
... | Никандр Ильяков | ЯРАТЫМ ШӸРГӸ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЙЫЛ ТӸРӸШТӸ ХАЛА
Шӹнзен тырын
хала Йыл тӹрӹштӹ,
Тура сиреш
колтен важым цат.
Лу ӓль коклы
лин ӧлицӓ тӹштӹ,
Лу ӓль коклы
тылым постол сад.
Шукы шӹнзен,
тоштемӓлтӹн кайын.
Кыш анжалат —
луды,
кӓкӓ йӹр.
Лач ик жепӹн —
тидӹ шошым,
майын —
Халан
чучок
свезӓлӓнен тӹр.
Лап гӹц
Йыл вӹд
плетен коэштӓлт;
Кӱшӹц
кечӹн сотыжы сӹмӹ... | Никандр Ильяков | ЙЫЛ ТӸРӸШТӸ ХАЛА | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
КЫРЫК СИРЕМ
Кырык сирем.
Шачын кушмы кырык сирем!
Цеверетӹм
Тӓнгӓштӓрӓш акат ли.
Уж кымлы и
Ӹнде стихвлӓм мӹньӹ сирем,
А тагачы —
Тӹлӓт чиӓм ак мо кид.
Анжал колтем
Кӱкшӹ вӓр гӹц йӹрӹм-вӓшем,
Вуйта шылдыр
Кушкын кеӓ тӹшӓкок.
Дӓ выртышты
Цилӓ эртӹш ӹлӹмӓшем,
Кино ганьы
Ӓштӓш толеш сӹнзӓшкок.
Тевеш — тӧрем.
Ти нырышты ш... | Никандр Ильяков | КЫРЫК СИРЕМ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЫШКАЛ, ТӸЛӒТ МЫРЕМ
Ашкедӓт тӹнь кого вадаран,
Йӹрвӓшет шӓрен шӹшер йӓрӹм,
Дӓ пуэт халыклан ярвӓрӹм
Цӹвештен агыл, целый аран.
Лиӓлтеш айо ӓли сӱӓн,
Лиӓлтеш, кошка онгжы ӓвӓн,
Тетян тӹрвӹш, стӧл вӹкӹ ӱӓн
Тӹньӹн шӹшерет толеш тӓвен.
Тӹньӹн шӹшерет патыл яре
Ӹдӹр-млоецвлӓм тергӓ кушташ.
Тӧрлӓнӓ хворой шӹшер пареш —
Тӹд... | Никандр Ильяков | ЫШКАЛ, ТӸЛӒТ МЫРЕМ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЛЕНИН ГИШӒН ЛЕГЕНДА
1
Лыжгатан, косирӹн
Йогалта кого Йыл,
То сотын валгалтын,
То шим вулны лин.
Но кым пай виӓнгеш
Кого Йыл полойын,
Кынам тӹдӹ пога
Тӹжем ӓнгӹр вим.
Шаналтеш тӹнӓмжӹ:
Вот-вот Йыл-ӓвӓнӓ,
Мырыжым хӹдӹртен
Рашкалта йӹрвӓш,
Дӓ Грозный кӹньӹлеш,
Дӓ Разин тӓрвӓнӓ —
Первишӹ,
Кӹзӹтшӹ
Вӹд вӹлӓн лит вӓш.
Шаналт... | Никандр Ильяков | ЛЕНИН ГИШӒН ЛЕГЕНДА | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
СОВЕТСКИЙ ЭДЕМ
Хоть со выченнӓ, тагыце вычыде
Чонгештен кузен космосыш «Восток».
Яратым Земля цӓрӹде, кычыде,
Туан тетяжӹм колтен шӹдӹр док.
Майор Гагарин мирӹштӹ пӹтӓри
Анжалын лишӹц палнышы мирвлӓш.
Планета йӹрнӓ корныжым пӹтӓрен
Вазалын Юрий мӹнгешок земляш.
Советский эдем, вурсын шӱмӓн тӓнгнӓ,
Российӹм славен то... | Никандр Ильяков | СОВЕТСКИЙ ЭДЕМ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЭРГӸЦ ӸЛӒ
Коридор. Скамняшты вӓтӹ шӹнзӓ.
Турежок хирургын кабинет.
Мӓгӹрен ак керд — ӓвӓн кошкен сӹнзӓ:
Эргӹ туан колаш вазын вет.
Кӱ тӹштӓкен ӹнде кодеш вӹлӓн:
Смӧрт сӓ донжы»? Ӓль халатан врач?
Неужели эргӹ цӓрнӓ ӹлӓш?..
А веремӓ кым чӓс эртен лач.
Скамня сага — ош пеледӹш ӓтӹ,
Тӱцӹн кечӹ шокшым кӹшкӓ пиш.
Кӹзӹт ч... | Никандр Ильяков | ЭРГӸЦ ӸЛӒ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
КЫМ КОРНЫВАЖЫШТЫ
Мӹнь изи ылынам. Война тӹнӓм кен.
Пишок ыльы нелӹ солашты.
Ош тьотям мӹлӓнем ямакым колтен.
Чёрт парням* йылатен скамняшты.
«...Лиӓлтӹн, кугижӓн Иванжы ӹшкетшок
Кого шӹргӹ мычкы кыдалын.
Кен сутка ӓль кокты, но вот, шиждеок,
Кым корнышкы толын шагалын.
Кым корныважикӹштӹ — тум кого пиш,
Тум пелен — ... | Никандр Ильяков | КЫМ КОРНЫВАЖЫШТЫ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ТИДӸ — ЦӒШ
Йӹлгӹжӓлтшӹ ыжар парсыным шынгалын,
Капка сага мыжыр куги анжат вӓш.
Парсын вӹкӹ ирӹ жерӓ чуч вазалын...
Тидӹ мӹньӹн шачмы лыкем. Тидӹ — цӓш.
Кок сир лошты йога Йынгы, чуч йыштылын,
Ши тӓнгӓвлӓм шӓвен шӹнден коэвлӓш.
Уалавлӓ кечӓт кымык, вуйта тылым...
Тидӹ мӹньӹн шачмы лыкем. Тидӹ — цӓш.
Коэ паштек кеӓ к... | Никандр Ильяков | ТИДӸ — ЦӒШ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ӸЛӸМӒШ МЫЧАШДЫМЫ
Эх, ӹлӹмӓш! Шукым кандет ышым.
Вуйвимнӓжӹ мам ак шаны вӓл?
Мӹньӹ ӹшкежӹ, курым мыч мырышы,
Тӹньӹм угӹц мыраш хоть тӹнгӓл.
Пиш яратем пыдыраташ ышем.
Шӹнзӓм южнам, окням пачын виш.
Ыжаргым нелӓм, пеледӹшӹн пышым...
Кӱшӹц кечӹ шокшын анжа пиш.
Уке вырсы, тӹдӹ кодын палан.
Ломыж вӓреш шачын ӹлӹш у.
Колыш... | Никандр Ильяков | ӸЛӸМӒШ МЫЧАШДЫМЫ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЭТЮДВЛӒ
1
Малын, ӹдӹр, сӓкет вуйым кымык,
Ашкед мимӹк нӓрӓтӓнвлӓ лиш?
Висӓлтӓлмӹк, ӓнят, тӹштӹ кымыт,
Тӹнь ганетшӹ, нӹнӹ лошты лит.
Худа агыл кидет шелӹштӓлмӹ,
Шӹргӹмынын каштыргалмыжат.
Вет тӹ кидӹш ванжыш знамӹм нӓлмӹ.
Ферма лишнет йолгыжеш, ыжат.
2
Манат, кӓпет виӓш агыл, тореш?
Манат, нерет чучок изирӓк?
Манат, ... | Никандр Ильяков | ЭТЮДВЛӒ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
АКПАРС ГИШӒН МЫРЫ
Ой, тум агыл, тум агыл
Кырык вӹлнӹ шалгалта,
Марын эргӹ Акпарсшы
Кырык вӹлнӹ шалгалта.
Роша агыл, ой, агыл
Тӹдӹн йӹржӹ шалгалта,
Тидӹ мӓмнӓн Акпарснан
Дружинӹжӹ шалгалта.
Ой, пӹл агыл, пӹл агыл
Йыл мычкыжы лишемеш,
Иван Грозный войска дон
Йыл мычкыжы лишемеш.
Вӓрӓш агыл, ой, агыл
Вӓрӓш вӹкӹ анжале... | Никандр Ильяков | АКПАРС ГИШӒН МЫРЫ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ШИЖӒТ ВӒЛ?
Шижӓт вӓл,
Малын лӓктӓм ферма докы вадеш?
Шижӓт вӓл,
Кечӹ йӹде тӹньӹм линем вӓш?
Пӓлен ли,
Ӹдӹр шӱмем изи кеклӓ мадеш,
Пӓлен ли,
Луатшӹм и ӱжеш ӧлицӓш.
Колам мӹнь,
Баян юкет тӓгӱм садыш выча,
Колам мӹнь,
Мыры семет тошна литӹмӓш.
Ак кел, тӓнг,
Нӓрӓштӓлӓн келеш сусум кычаш,
Ак кел, тӓнг,
Нӓрӓштӓлӓн цилӓ вӓр... | Никандр Ильяков | ШИЖӒТ ВӒЛ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
СЕК ЯЖОВЛӒ
Тагачы кечӹн мӹньӹн цӓш —
Мӹлӓнем паспортым пуэнӹт.
Кыце вот лӓкшӓш ӧлицӓш?
Млоецшӹ коктыт ыш гӹц кенӹт.
Иктӹ сары, весӹ хӹрӓш,
Тракториствлӓ коктынат,
Сек яжовлӓ коктынат.
Йӹрӓлтем иктӹлӓн йывырт,
Уж весӹ анжа шим пӹл ганьы.
Йӹрӓлтем весӹлӓн пыйырт,
Пӹтӓришемжӹ хворой ганьы.
Иктӹ сары, весӹ хӹрӓш,
Тракт... | Никандр Ильяков | СЕК ЯЖОВЛӒ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ТӸНЬӸ — ЦӒШ
Малын вӓл эдемӹн шӱмӹш пыраш ак ли?
Лыдаш ак ли эдем ышым ыш донок?
Тидӹн велдӹк викок ат керд тӹньӹ цаклен,
Мам мӹнь шанем, мам мӹнь вычем кечӹньок.
Шуды годым йӓр тӹрӹштӹш уалашты
Пелештӓльӹц: «Вӹдӹм йӱктӹ, ӹдӹр тӓнг».
Вот тӹнӓмжӹ ош плетонан запон вашток
Изи кеклӓ выргыж колтыш мӹньӹн йӓнг.
Йӱмӹ паште... | Никандр Ильяков | ТӸНЬӸ — ЦӒШ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
МАМ ӸШТӸШӒШ?
Ой, кыце, кыце ӹлӹшӓш?
Коклы кок и мӹлӓм уж.
Кукурузын ыжар ӹлӹштӓш
Цилӓ делам локтыл шуш.
Яратымы ӹдӹремжӹ,
Цӹрцӹк ганьы, пӹсӹ пиш.
Ак ли пачаш вот шӱмемжӹм,
Миӓш ак ли тӹдӹн лиш.
Теве ужам кымда нырым.
Ныр тӹрӹштӹ ик ӹшкетшок
Ӹдӹр тӓнгем мыра мырым
Тьыпи-тьопи шӹжвӹкок.
А кынам мӹнь кыргыж кузем
Ныр ... | Никандр Ильяков | МАМ ӸШТӸШӒШ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
МАЛЫН ЙӰКСӸ АМ ЫЛ?
Малын вӓл ош йӱксӹ кек мӹнь ам ыл?
Малын уке ош шылдырем вӓл?
Вӹсем ыльы кӱшӹц ӹдӹр-самыл,
Анжаш веле лиштӹ ӱлӹц йӓл.
Вӹсем ыльы кымда ныр вӹлецӹн,
Шӹргӹ гач дӓ соты ӓнгӹр гач,
Нӓлӹн миэм шӱмӹн костенецӹм
Тӓнгем докы вычым жепеш лач.
Но шылдырем мӹньӹн уке ошы,
Вӹсӓш ак ли йӱксӹ кеклӓ пак.
А йӹрнӓ... | Никандр Ильяков | МАЛЫН ЙӰКСӸ АМ ЫЛ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ТОЛЫНАМ СОЛАШКЕМ
Хала гӹц тольым мӹнь солашкем,
Кыштак ылделам кым и нӓрӹ.
Пырышым шачмы ӹшке томашкем,
Ӓтямжӹ шӹндӹш анзыл вӓрӹш.
Маханьы соты у томана!
Семнянӓ сусу, цӓшӓн тӹдӹ.
Цилӓн иргодшы гишӓн шанат,
Пӓшӓштӹ йӱн ӹлӹшӹ вӹдӹм.
А вадеш лӓктӹм ӧлицӓшкӹ —
Эдемвлӓ клубыш шожге валат.
Анжальым пӓлӹмвлӓн лицӓшкӹ,
Дӓ ... | Никандр Ильяков | ТОЛЫНАМ СОЛАШКЕМ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
КУГИВЛӒ, КУГИВЛӒ
Кугивлӓ, кугивлӓ!
Пушӓнгӹ-ӹдӹрвлӓ.
Маняры «яратем»
Рошаштыда шактен!
Йыд йӹде вӓшлидӓ
Симсӓлгӹ шӹдӹрвлӓм.
Кӹньӹлӹдӓ, жерӓ дон
Шӱм кӧргӹдӓм ялштен.
Кугивлӓ, кугивлӓ!
Тӓ малын йӹмедӓ?
Шӹргӹштӹнӓ —
Тӓ вет цилӓ веселӓжӹ.
Ӓль тӓ кӱ ылмыдам
Ӹндежӹ мондендӓ?
Ӹлӹшлӓн вет шӱлӹшлӓ
Келӹдӓ тӓжӹ.
Кугивлӓ, кугивлӓ!... | Никандр Ильяков | КУГИВЛӒ, КУГИВЛӒ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЙЫНГЫ ВӸЛНӸ ШОШЫМ
Ашкед мидӓ Йынгы сирӹш йыдым —
Тылвлӓ, тылвлӓ, Шакте шӹдӹр гань.
Шанаш лиэш, воксеок вычыдым
Шӓргӓлт вазын хала тамахань.
Ирок — весӹ. Чуч мӱлӓндӹ ӹрӓ,
Чучок куза кечӹ кырык гач,
Йынгы тенге коэ донжы йӹрӓ,
Хоть элтӓлӓш понгышетӹм пач!
Сир кок велнӹ — ферма сага весӹ.
Тӹштӹ — сасна, а тиштӓкшӹ — ке... | Никандр Ильяков | ЙЫНГЫ ВӸЛНӸ ШОШЫМ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЭРТЕН КЕВӸ, ӸЛЕН ПЕЛЕ...
Толынат тӹнь пиш мӹндӹрцӹн,
Шукы ивлӓм тырхен вашт.
Лӓктӹн шукы сӧдӧй пӹрцӹ,
Кӓп-кӹлетшӹ пӹтен яшт.
Лач сӹнзӓэт, ик сӹнзӓэт,
Йӧрен керддӹм нигынам,
Пуры, ласко, дӓ лицӓэт
Ӓштӓ тоштым южгынам.
Ойхы агыл мӹлӓм тӹдӹ —
Ылмет ясы. Ти жеп гач
Чӹдӹм агыл сӹнзӓвӹдӹм
Йоктаренӓм. Иктӹ лач
Мӹньӹн шӱме... | Никандр Ильяков | ЭРТЕН КЕВӸ, ӸЛЕН ПЕЛЕ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
СОЛА
Шӓлӓэм тӹлӓт, шачмы сола!
Мыштышы ценен солан тырым,
Сагаэт кишӹ карем-нырым,
Эче тӹнь докет мӹньӹ толам.
Колхозный сола! Кокты шамак,
Но ма пайдажы дӓ рӹжлӹжӹ!
Шаналтет, йӹрнӓ вуйта ямак,
Но ямак агыл. Тевеш шӹжӹ.
Йӹргецшӹ солам азым пӹрден,
Ныр вӹлецӹн погымы роколма.
Ӹлӹштӓшвлӓм, сарым, ӱштӹ ӹрден,
Садвлӓштӹ ш... | Никандр Ильяков | СОЛА | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ТЬОТЯ
Шоссе мыч такси махая.
Тӹштӹ тьотя — сӧдӧй вашт.
Шӹнзӓ тьотя дӓ тумая:
«Ну и житя! Ямак яшт.
Вӹсӓ, лешӓм вуйта покта.
А шоссежӹ — селмӓ, жат.
Вот ӹлӹмӓш кышкы шокта,
Право, ак кел колашат.
Шӹцмӹ вӓржӹ — тӱшӓк пынын.
Даже намыс шӹнзӓшӓт.
Занавесшӹ... цишти кынан,
Просто йонгы шӱлӓшӓт.
Эче кӱ мырыжым мыра?
Ох, ... | Никандр Ильяков | ТЬОТЯ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
КОСМОНАВТ
Коэ ганьы шӓрлӓ винӓ
Туан Родина йӹрвӓш.
Коммунизмӹштӹ мӓ линӓ —
Висӓш лидӹм лиэш цӓш.
Космонавт!
Вӹсӹ чӹнь, вӹсӹ пак.
Толын жеп, чӓс,
Космонавт!
Вӹсен ми тӹлзӹ лиш.
Тидӹ — цель, цӓш.
Земля вӹлнӹ мирӹм кычен,
Мӓ труенӓ мирлӓнок.
Кӱ яммашнам кечӹнь вычен,
Вазеш рокыш, выченок.
Космонавт!
Вӹсӹ чӹнь, вӹсӹ п... | Никандр Ильяков | КОСМОНАВТ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЦЕВЕРӸН, МУЗА!
Цеверӹн, яратымем, Муза!
Кымлы и ӹрӹктӹшӹц тӹнь.
Тек палшышыц кӱшкӹлӓ кузаш
Ик и гӹцӹн весӹшкӹ тӹнь.
Мӓ шонна, о Муза, ӹшке жепӹн
Пиш кӱкшӹ Аламнерӹшкӓт.
Анженнӓ мир вӹкӹ тӹшецӹн,
Ӹвӹртен, цилӓ нӹл векӓт.
Карангына. Вӹсӹ тӹнь кӱшкӹ!
А мӹнь лапаташкыла кем.
Сӧдӧйлӓн вет йонгышты ӱштӹ,
Ӹшӹкшӹ гӹнь — лач... | Никандр Ильяков | ЦЕВЕРӸН, МУЗА | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ТЕТЯВЛӒЛӒН
КӒНӒШ
Шӹжӹ яктеш, соты школна,
Шӹжӹ яктеш, партемжӓт!
Шӹжӹм угӹц токет толына,
Кӹзӹт ак ли кедежӓт.
Тӱнӹ цевер. Соты аяр,
Тӓнгем ганьы, ӱжеш со.
Шокшы кӓнгӹж айом ая —
Кӓнӓш жепнӓ толын шон.
Алык вӹлнӹ, шӹргӹ лошты
Пеледӹшвлӓ цилӓ йиш.
Йынгы вӹлнӹш изи кошты
Иӓшӓт вет яжо пиш.
Ӓль капшангывлӓм оролаш,
Юж... | Никандр Ильяков | КӒНӒШ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ШОШЫМ ЦӸРЕ
Вычым паштек толын шо вет шошым кечӹ
Шонгы лымна сӹнзӓвӹдшӹм йоктара.
Карниз сага цӓцӓ ганьы аяр кечӓ,
Ружге веле карем вӹдӹм постара.
Шукеш агыл кугиӓт ыжаргын печкӓ,
Ваштар кымдан сар пӓртняжӹм йӹр шӓрӓ.
Шӧртньӹ кечӹ мӓ туренӓ ӹнде кечӓ,
А пӹлгомыш симсӹ савыцшым кӓрӓ.
Шӹргӹ лошты пышан ломбы, олмавувлӓ... | Никандр Ильяков | ШОШЫМ ЦӸРЕ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
УГӸЦ ШКОЛЫШ
Ӓштем мӹньӹ,
Цевер ыльы шошым.
Лӓктӹн кешнӓ —
Охыр коды школ.
А кӹзӹтшӹ — шӹжӹ,
Лыпш дӓ покшым.
Книгӓм нӓлӹн,
Угӹц школыш тол.
Ах, маняры
Ыльы путешестви!..
Кырык воктен,
Шӹргӹ мычкы мол.
Шӱдӹн утла
Лагерьӹшкӹ кешнӓ —
Иргод кечӓш
Юный комсомол.
Тӹштӹ шахмат,
Мадышвлӓ дӓ лекци.
Лагерь сага —
Тӹгӹр ганьы вӹд... | Никандр Ильяков | УГӸЦ ШКОЛЫШ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ШАЧЫШЕМЛӒН
Витя, пӓлем,
Стихем тӹньӹ ат лыд.
Тӹнь, пацанем,
Изи ылат пиш.
Тӹлӓт имни
Ӓли мӧскӓ, ватный,
Дӓ резинӹн
Ӱшкӱж ӓли пи.
Попет: «Ӓтя»,
Но ужделат ӓтям.
Тӹньӹ — светӹш,
Ӓтят — запад век.
Тӹнь ужделат
Ӹлӹмӓшӹн цӓцӓм,
Шӱм гӹц вацшы
Эргӹм — Человек.
Бомбын юкшы —
Шипкӓэтӹн мыры,
Йӹрет сусу
Ылде чучымат,
Толькы икт... | Никандр Ильяков | ШАЧЫШЕМЛӒН | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
УЖАМ ТӒМДӒМ
Мӹньӹ ужам, ужам тӓмдӓм.
Яратымем молодёжь.
Кидпӱӓнӹштӹдӓ тӓпнӓк,
А лицӓшкӹ вӹсӓ йож.
Ужам классым, сотым, ирем,
Тӹштӹ шӹнзӓт, вуйта рой.
Теве иктӹ пор дон сирӓ:
«Талалихин тӓнг — герой».
Сирӹ, сирӹ, изи тӓнгем,
Толеш жеп, дӓ тӹньӹ ӹшке
Самолётым виден нӓнгет,
Границӓш оролаш кет.
1945
| Никандр Ильяков | УЖАМ ТӒМДӒМ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
КОЛХОЗ НЫРЫШТЫ
Киӓлтӓ тӹдӹ тангыж ганьы,
Коэлӓ мадеш вылге вел.
Дӓ кечӹн йӓрӹмжӹ иканьын
Вазалеш шӧртньӹлӓ цылге.
Анжалам шурным, дӓ шӱмешем
Кӹньӹлеш сусу пӓшӓ верц.
Техень коэвлӓм куштымешкӹ,
Маняр шытыржы ылын вет!
Тиштӓкен трактор сӓрнен пӹсӹн,
Тиштӓкен плуг пыргыжтыл кен.
Тишток машинӓ шӓвен пӹрцӹм
Дӓ кид самшудыв... | Никандр Ильяков | КОЛХОЗ НЫРЫШТЫ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ШӸРГӸ РОМАШТЫ
Симсӹ лентӓ, пикш янгежлӓ рӓйӹмӹ,
пырен миӓ йӓктӹ шӱмӹш,
вуйта ӱштӹ вӹд.
Кого йӓктӹ, косир вуй дон ӓйӹнӹл,
шынгалт вазеш, пилен шумы,
мамык гань лым вӹк.
Тӹдӹ киӓ, тӹшкер лош кенвазынат,
чучок веле тӓрвӓнӓлеш
тодылт кешӹ укш.
Лым вӹлнӹжӹ киӓт имвлӓ азымла.
Преня кытеш, пилӓм нӓлӹн,
йӓктӹм пилӓт уж.
Йӓк... | Никандр Ильяков | ШӸРГӸ РОМАШТЫ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЛЫМ
Вала, вала
Ялавала
Ош лым кӱшӹц выжге вел.
Цишти ошы
Ош лым лошты, —
Тидӹ ошы толеш тел.
Левӓш вӹкӹ
Ош лым вӹсӓ,
Ош лым вилеш ныр вӹкӓт.
Йӹрлӓн тӧреш
Тӹрлӓ тӹрӹм,
Пуалтемӹшкӹ сӓрнӓлт.
Кырык сир гӹц
Изи диреш
Вӹсӓ ӹрвезӹ ӓнгӹр док.
Лым вӹлецӹн
Кого ечӹн
Кеӓ весӹ паштекшок.
Вала, вала
Ялавала
Ош лым кӱшӹц выжге в... | Никандр Ильяков | ЛЫМ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
КУГИ
Кушкын куги кырык нереш
Иктӹ ӹшкетшӹ вел.
Южнам шӹжген, южнам нерен
Кӓнгӹж, шӹжӹ, тел.
Дӓ ӹвӹртен куги тӹдӹ:
Ӹлӓш йонгы пиш!
Кечӹ шокшыжым чӹмдӹмӹ
Кӱшӹц кӹшкӓ тиш.
«Цилӓ соты, качкыш мӹлӓм,
Ужам йӹрӹм-вӓш.
Яжо ӹшкетӹн, ӹшкетӹн ӹлӓш,
Йонгы литӹмӓш!..»
Карем гачшы шалген роша
Ӹдӹр полкы гань.
Савыц ыжаргы, тыгыр... | Никандр Ильяков | КУГИ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЮР
Музырланыш пӹлвлӓ кайыт
Ӹрен шӹцшӹ воздух вашт.
Нӹнӹ кузат кырык шайыц,
Теве кечӹм мӱдӓт яшт.
Йылатарыш шокшы пӹтӓ,
Ямеш кечӹ пӹл лӹвӓк.
Вуй мычашты уж хӹдӹртӓ,
Каеш валгынзыш тӹштӓк.
Теве мардеж толын сепнӓ,
Пистӹ вуйвлӓ вож-вож-вож.
Тӹдӹн паштек кыце-кердмӹн
Юр тӹнгӓлеш лож-лож-лож.
Юр лошток йыл-йол валгалтеш... | Никандр Ильяков | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 | ... |
ШӰНГӒ
Просек мычкы кӓнгӹж ирок кенӓм мӹнь.
Кечӹялвлӓ вазыт шудыш укшвлӓ вашт.
Шӹргӹ лишнӹш шурны век анженӓмӓт,
Кем неремжӹ пырен кеен ик араш.
Ужын колты: кыткы шӱнгӓ анзылнем,
Пел покажы урын кеен воксеок.
Дӓ тӹнгӓльӹм тӹ шӱнгӓшкӹ анжылташ
Мӹнь, тышманышты кыткывлӓн, юкдеок.
Кыткы семня лӓктӹ шотлаш лидӹмӹ,
Дӓ пӓш... | Никандр Ильяков | ШӰНГӒ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
СОТЕММӒШ
Вуй мычашты шӹдӹр веле —
Кечӓт шошт,
Йӱксӹ корны пӹлгом пелен
Вазын йошт.
Эче жерӓ кузен шоде.
Чучок вел
Шапкалана жерӓ сотеш
Тек Ирвел.
Вот тӹнгӓлеш ӹнгӹжлӓнӓш
Шим пӹл тӹр.
Шӹдӹр сотывлӓ пӹслӓнӓт
Жерӓ йӹр.
Трӱк лицӓшкӹ ӹфӹлӓлеш
Мардеж вышт.
Ялым начкын ниӓлтӓлеш
Ирӹ лыпш.
Кайын колта якшар тӹртӹш
Кырык г... | Никандр Ильяков | СОТЕММӒШ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ВЕРА
Ӓти пӓпӓ,
Ӓви пӓпӓ,
Пӓпӓт семняге.
Вера веле
Кӹпцӹк пелен
Киӓ пӓпӹде.
Шим окняшты
Стёкла вашток
Анжа тӱцӹн йыд.
Цытик-цотик,
Цытик-цотик
Каштеш чӓс йывырт.
«Ма техеньӹ,
Кышкы кеен,
Ак шо ом чучат?
Тӹнге гӹньӹ,
Чӱктем мӹньӹ
Тылым, лачокат».
Вера юкде
Тылым чӱктӓ,
Миӓ стӧлжӹ док.
Сумка улы,
Форма улы,
Фартукшат ... | Никандр Ильяков | ВЕРА | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ПЕТЯН САМЫНЬЖЫ
Первоклассник Петя
Патыр ылын пиш.
Но вӓрештӹн тетя
Самыньыш изиш.
Кеен вады векӹ
Тӹдӹ Йынгы вӹк,
Коньки доны кеклӓ
Мадын тек тӹмӹк.
Сусу ылын тӹдӹ —
Тетям сӹнгӓ и!
Цаклен кердде вӹдӹм —
Вален тӹ кен и.
Петя кырмен ишкӹ,
Ижӹ кӹрӹн со.
Вӹдшӹ келгӹ тиштӹ —
Ялет акат шо.
Шӹкӓ вӹд тетянӓм,
Анжен и лӹвӓк... | Никандр Ильяков | ПЕТЯН САМЫНЬЖЫ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ХАЙЗИ ВАСЛИ
Изи агыл Васли —
Нӹлшӹ классыш шон.
Хваляш веле ак ли
Васлим нима дон.
Лицӓ со лявӹрӓн,
Кид — мыни тупок,
Ош тыгыржы кӹрӓн,
Колой шун рокок.
Лӓктеш ӧлицӓшкӹ —
Мадаш итӓт пиж:
Мам-гӹнят лицӓшкет
Чӱктӓ, атат шиж.
Ужеш пим ӓль котим —
Пандым дӓ — туп гач.
Даже шонгы тьотим
Ак нӓл шотышкат.
Школыш миӓ шӹжӹ... | Никандр Ильяков | ХАЙЗИ ВАСЛИ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ШОШЫМ
Сола мычкы вӹд йогалта,
Каремвлӓштӹ йога тек.
Ик и весӹ дон попалта:
Тики-тик дӓ теке-тек.
Вара тагышкы лым шӹлеш,
Лӓктеш сирем йӹрӹм-вӓш.
Телшӹ шорым юр ӹштӹлеш —
Мышкеш, шӹкӓ каремвлӓш.
Ваштар пӓртня — сары ӓршӓш
Пеледӓлтеш сотын, виш.
Кым оголан ӹлӹштӓшвлӓ
Кугим ыжаргын мӱдӓт пиш.
А пеледӹш, ой, маняры!
Ан... | Никандр Ильяков | ШОШЫМ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ВАДЕШ
Сола вӹкӹ вады вазын.
Вала кечӹ ныр ымбак.
Жерӓ сотеш ыржа азым
Розвыялга, вуйта лак.
Анжет кӱшкӹ — пӹлгом ире,
Шӓргӓлт вазын пӹлдеок.
Кечӓ тӹлзӹ, лӓкшӹ ирӹ,
Симсӹ сотым шудеок.
А Йынгышты кӱэр вӹлнӹ
Йӹнгӹл ганьы йога вӹд.
Шурны лошты пишок сӹлнӹн
Кек мыралта: выть-выльдырт.
1967
| Никандр Ильяков | ВАДЕШ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЯРАТЫДА ПРИРОДЫМ
1
Куш тӹнь, куги, куш,
Пласлаок аваргы;
Чымы кӱш дӓ кӱш —
Шошым йӹде ыжаргы.
Чӹдӹ кодын пиш
Куги солавлӓштӹ;
Вуй гӹц вуйыш виш —
Ат уж ӹлӹштӓшвлӓм.
Шоде вӓл веремӓ
Солам сӹлнештӓрӓш?
Пӧртгутан тӧремвлӓм
Кугилӓшкӹ сӓрӓш?
Ыжар рошавлӓ тиштӹ
Ӹлӹм вӓр йӹрвӓшнӓ.
Кугилӓнжӹ тиштӹ
Самой вӓрӹм йӓшнӓш!
2
Карем... | Никандр Ильяков | ЯРАТЫДА ПРИРОДЫМ | Лыдышвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЯМАКВЛӒ
МАРЬЯ ДОН ТАРЬЯ
Пиш шукердӹ перви
Ӹлен ылын мары.
Марын ылде эргӹ,
Ӹдӹр веле — Марья.
Келеш ылын лиӓш
Марылан бедажы!
Тӹрӹс кӓндӓкш иӓш
Тылык лин тетяжӹ.
Яратым ӓвӓжӹ
Марьян рокыш вазын.
Вес вӓтӹм ӓтяжӹ
Нӓлӹн шӹнден сразы.
Вес вӓтӹ ӹдӹрӹм
Тоже канден — Тарьям.
Седӹ велдӹк тӹдӹ
Яратыде Марьям.
Марья мам келесӓ,... | Никандр Ильяков | МАРЬЯ ДОН ТАРЬЯ | ЯМАКВЛӒ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
МАРЫ ДОН ПИРӸ
Корны мычкы Мары кеен
Сӧдӧй дӓ ӹлӓлшӹ.
Лидӹш веле шон поспеен
Пирӹ, кыдал лӓктӹн.
«Пуры Мары! — попа тӹдӹ,
Йӹлерӓк спасайы!
Пичӓл кидӓ поктат мӹньӹм,
Мешӓкешет тайы!»
Сӹнзӓвӹдшӹ Пирӹн лӓктеш.
Презӹ гань цӹтӹрӓ.
Мары ядеш: «Ма лиӓлтӹн?
Малын нерет вӹрӓн?» —
«Пуры Мары, вӹрӓн агыл,
Кид дон хоть ниӓлтӹ.
Ти... | Никандр Ильяков | МАРЫ ДОН ПИРӸ | ЯМАКВЛӒ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
МЫГЫЛЬДАН ЦАРЬ
Каля миэн шӹргӹ лиш
Толеш качкыш погаш,
Хоть вет ӹшкежӹ изи пиш,
Но семняжӹ кого.
Трӱк эхельӹ тупыш — топ!
Тум мычаш гӹц вазеш.
Каля, вуйта мижӹн топ,
Ӧрдӹжкӹ кенвазеш.
Пӓлен кердде делам вик,
Каля лӱдӹн колта.
Сӹгӹрӓл колта цик-цорик!
Шӱмжӹ шолткен-шолтка.
«Мыгыльдан царь! Пуштеш яшт!» —
Зверьнӓ тумаял... | Никандр Ильяков | МЫГЫЛЬДАН ЦАРЬ | ЯМАКВЛӒ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ПОЭМӸВЛӒ
МИХӒЛӒ
I
Караси рушӓрнян
Церкӹ гӹц тольы,
Крофинӓ ӹдӹржӹм
Пачкатан анжальы.
Пинжӓкшӹм кыдашат,
Оголеш шагальы
Дӓ, кым гӓнӓк хрестен,
Йымылан кымальы.
— Господи, помилуй...
Йымы, ит пырахы,
Коммунист полкы гӹц
Эргем тӹнь ытары.
Ӹнде вет халыкшат
Тупынеш сӓрнӓлтӹн,
Пел солаат утла
Колхозыш сирӓлтӹн.
Кышец йӓ пу... | Никандр Ильяков | МИХӒЛӒ | ПОЭМӸВЛӒ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЙЫНГЫ ЙЫЛА*
Рок тапланен, кечӹ шокшы,
Пӹлгом — симсӹ савыцок.
Кӓнгӹж векӹ сӓрнен шошым,
Земля — ыжаргы постоок.
Халык ныр дон шӹргӹ воктен,
Йынгы лап дон, сир донат.
Южшы ялын, имним поктен,
Йоласалыш погынат.
Пазар мычкы шая иктӹ —
Вырсы, луды вӓрӓшок,
Сӓрнен шоктен ти нӹл иштӹ
Россий мычкы йӹрвӓшок.
Иктӹ ойхын манеш... | Никандр Ильяков | ЙЫНГЫ ЙЫЛА | ПОЭМӸВЛӒ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ПАПА
I
Вычен шокты!.. Ужам — сола.
Ну, ӹндежӹ ходыш кем.
Ато йӱде тӹнь хоть колы,
Хоть аяреш йылен ке.
Сек кӓтӓ томашты ядам:
— Хоза, вӹдӹм йӱктет вӓл?
Ужам папа.
— Малын ядат, —
Манеш, — пыры, кӓнӓлтӓл.
Ашкедмӓштӹ логер кошка,
Жат, игечӹжӹ махань!..
Тырхыдымы шалга шокшы,
Пиш панежеш, салым гань...
Мӹнь пырышым. Тӹдӹ... | Никандр Ильяков | ПАПА | ПОЭМӸВЛӒ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЛУАТКОК МЫРЫ
Пӹтӓриш мыры
Коклы ик и, коклы ик и
Курым агыл — пеледӹш.
Коклы ик иӓш Евтихи
Йывырт вӓрӹш ашкедеш.
Кеӓ ныр дон, шӹргӹ тӹр дон,
Кеӓ, мырым шишкалта.
Кеӓ шачмыжы шӹдӹр дон
Дӓ гармоньым шакталта.
Кыйыр вуян Евтихинӓ
Шӹргӹ лишкӹ лишемеш.
А тӹштӓкен... Эх, Крофинӓн
Шавыр пачшы шимемеш.
Вады тырын шӹргӹ лишнӹ
... | Никандр Ильяков | ЛУАТКОК МЫРЫ | ПОЭМӸВЛӒ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЛАПТИН ИВАН
Тӹдӹн ойхыжы
I
Кӓнгӹж ӹрдӹ. Тыр йыд.
Сола цишти тырлен.
Опта ик пи веле.
Дӓ уже ирвелнӹ
Чуч изиш соталга,
Воздухат юалга.
Трӱк моторвлӓ ружгат,
Воздухышты шужгат.
Эртӓт, мӹнгеш толыт,
Цӓнгӓ ганьы шолыт.
Теве тама шишка,
Вуйта пӧрт задвижка.
Ма техень кенвазы?
Бомба кокты сразы!..
Тӹдӹн паштек народ
Койкывл... | Никандр Ильяков | ЛАПТИН ИВАН | ПОЭМӸВЛӒ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ИК СОЛАШТЫШЫВЛӒ
Повесть
Анзыц келесӹмӓш
Кынам сиренӓм книгӓм тидӹм,
Жерӓвлӓ якте мӹнь шӹнзенӓм.
Ош листвлӓ тервен шӹрен кидӹм,
Алтацам ижӹ вӓк ӹштенӓм.
Окняэм вашт цевергӹш майын
Йыл-ӓвӓн полой кымда кайын,
Тӹрдӹм шӹргӹвлӓ симсӓлгенӹт,
Кымда нырнавлӓ пакы кенӹт.
А палны... Мӹнь ма ам керд пӓлен?
Жерӓ дон иктӧр труяш п... | Никандр Ильяков | ИК СОЛАШТЫШЫВЛӒ | Повесть | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ПӸТӒРИШ АШКЫЛВЛӒ
I
Нӓрӓялтшӹ поезд пӹсӹ
Вурс лентӓ дон кеӓ тек.
Тӹдӹ запад гӹцӹн вӹсӓ
Шӹжӹ ирок восток век.
Кӱшнӹ пӹлгом — симсӹ савыц.
Шӹргӹ сары йӹрвӓшок.
Кайылдалеш тывик-тавык
Сӓрӓн лаштык тӹ лошток.
Поезд паштек кеӓт коклын
Ыжар вагонвлӓ, талашал.
Шайыл анзылнышым покта,
Буфер донжы цонгыргал.
А тӹштӓкен, вагонвл... | Никандр Ильяков | ПӸТӒРИШ АШКЫЛВЛӒ | Поэмӹвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ВАЙСОНА
Эх, Вайсона! Шергӓкӓнем!
Тӧржӹмок келесӓш гӹнь,
Такеш агыл тӹнь гишӓнет
Мырым ум тӹнгӓлӓм мӹнь.
Анжал колтет — кок сӹнзӓэт
Шыпшыл нӓлӹт магниток.
А шӹмӓ ӹдӹр лицӓэт —
Жерӓ валган мӧр вӹдок.
Леведӓлӹнӹт онгетӹм
Кок пышкыды калявач,
Йӹр анжалатат кӓпетӹм —
Ӧфи ганьы ылат ач.
А попалтет гӹньӹ шаям,
Ӓштӓлт кеӓ шӹж... | Никандр Ильяков | ВАЙСОНА | Поэмӹвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ПОЛЕНОВЫН СОЛАШ ТОЛМЫЖЫ
1
Ӧрдӹж йӓл гӹц толшы эдем,
Машинӓ гӹц лӓктӹлдӓл,
Исполком томаш ашкедеш,
Чемоданжым кормежтӓл.
Шим пальто дӓ шим картузы,
Кужы комзан тошты кем.
Председатель докы куза,
Совет пӧртӹш пырен кен.
Вот амаса. Ӓль севӓлӓш?
Ӓнят, пыраш яддеок?
Трӱк орлана?.. Ак ли пӓлӓш.
«Лиэш?» — ядеш тӹшӓкок.
Ӹнде ... | Никандр Ильяков | ПОЛЕНОВЫН СОЛАШ ТОЛМЫЖЫ | Поэмӹвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ТӸТӸРӒ ЛОШТЫ
1
Йыд. Ильичӹн лампывлӓ солашты
Йӧрен кеӓт выртышток йӹрвӓш.
Лач карем тӹрӹштӹш ик томашты
Сары тылвлӓ лӓктӹт шелӹквлӓш.
Сола вӹкӹ вилеш лым пиш олен,
Мамык семӹнь вазеш корнышкат.
Шанаш лиэш, сола выртеш колен,
Тырлен кен ӹлӹмӓш клубыштат.
Иктӹ гань пушӓнгӹвлӓ сырленӹт,
Нӹнӹмӓт леведеш ош лымок.
Но кӓтӓ ... | Никандр Ильяков | ТӸТӸРӒ ЛОШТЫ | Поэмӹвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ЭДЕМӸН КИШӒЖӸ
Иван Громовын шанымашвлӓжӹ
Мам паштекшӹ кода?
Мӓ стӧл гач шӹнзенӓ коктын тырын:
Эргӹм, мӹньӹ, юкым лыкде вӓш.
Репродуктор гӹц «Рябина» мыры
Ложнан-ложнан шакта литӹмӓш.
Анжем эргӹм — вуйта мӹньӹ ылам.
Цилӓ донжы — изи годшем мӹнь.
Сӹнзӓжӓт мӹньӹн сӹнзӓлӓ йыла,
Попашат мӹньлӓэм попа чӹнь.
Но тӹдӹлӓн луатш... | Никандр Ильяков | ЭДЕМӸН КИШӒЖӸ | Поэмӹвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ОРЛОВВЛӒН СЕМНЯШТӸ
Пролог
Опак Микитӓ Йынгы тӹреш
Шагалтен кодымык ӹшкетемӹм
Анжальым — эдем толеш йӹрен
Дӓ вара попа пӓлӹм семӹнь:
«Кыце, поэт, ыжаташ нелӹ?..
Ынгылем, тӓнгдӓ ыльы шергӹ.
Но тӓ житяш анжедӓ мелӹн,
Пӓледӓш, мам ӹлӹмӓш тергӓ.
Микитӓ корным эртен кужым
Дӓ халык шӱмеш ӹлӓш кодын.
Хоть качым, тотлым шукы у... | Никандр Ильяков | ОРЛОВВЛӒН СЕМНЯШТӸ | Поэмӹвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
ОПАК МИКИТӒ
Роман
ИКШӸ ЧАСТЬ
Икшӹ глава
1
Шачашок кындымла тӹдӹ шачын:
Шарык пичеш телӹм ӱштӹшток.
Йӓл ганьок пӹтӓри цӹзӹм качкын,
А варажы — тури ӱдеок.
Сусу ылде эргӹлӓн ӓтяжӹ.
Попен: «Вот вет — тетя эчеӓт!..
Ӧрӓм веле, малын Микитӓжӹ?
Вӹзӹтӹн уж ылыт кӹзӹтӓт.
Иктӹ толкан: ӹдӹр агыл, эргӹ.
Шач ӹдӹрӓш — кышкы пырен к... | Никандр Ильяков | ОПАК МИКИТӒ | Роман | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, I том | 1992 |
НИКАНДР ИЛЬЯКОВ
АЙЫРЕН НӒЛМӸ ПРОИЗВЕДЕНИВЛӒ
КЫМ ТОМ ДОНО ЛӒКТЕШ
ЙОШКАР-ОЛА
МАРЫ КНИГӒ ИЗДАТЕЛЬСТВО
1993
НИКАНДР ИЛЬЯКОВ
КОКШЫ ТОМ
ПРОЗА
ЭДЕМВЛӒ ДӒ ИВЛӒ
РОМАН
ЙОШКАР-ОЛА
МАРЫ КНИГӒ ИЗДАТЕЛЬСТВО
1993
Г.И. Матюковский поген дӓ тӧрлен
ISBN 5-7590-0461-1
© Г.И. Матюковский, сост., 1993
ИКШӸ КНИГӒ
ИКШӸ ЧАСТЬ
ИКШӸ ГЛАВА... | Никандр Ильяков | ЭДЕМВЛӒ ДӒ ИВЛӒ | роман | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, II том | 1993 |
Никандр Ильяков
АЙЫРЕН НӒЛМӸ ПРОИЗВЕДЕНИВЛӒ
КЫМ ТОМ ДОНО ЛӒКТЕШ
ЙОШКАР-ОЛА
МАРЫ КНИГӒ ИЗДАТЕЛЬСТВО
1994
Никандр Ильяков
Кымшы том
ПРОЗА, ДРАМА
Шайыштмашвлӓ, повестьвлӓ, пьесӹвлӓ, ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓ
ЙОШКАР-ОЛА
МАРЫ КНИГӒ ИЗДАТЕЛЬСТВО
1994
Ген. Матюковский поген дӓ тӧрлен
Ильяков Н.Ф.
Айырен нӓлмӹ произведенивлӓ, 3 том... | Никандр Ильяков | ЧЕЛЬНЬӸК ОРОЛЫ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ЫШКАЛ КӸТӸМӒШ
Кечӹ сола вуй гӹц якшарген куза. Кӱшӹл вуйышты ынгыр юквлӓ цонгырге шактат. Йӹлерӓк ялем пидӹмӓт, ик кӹшӓнӹш сыкырым пиштӹшӹм, вес кӹшӓнӹш стӧл вӹлӓн ӓвӓм йӓмдӹлен шӹндӹмӹ шӹшер ямдарым керӹльӹм. Пичӹ гӹц ышкалнам лыктымат, тӓнгемвлӓ сага шӹргӹшкӹ ышкал кӹтӓш кеем.
Ышкалвлӓ шӹргӹшкӹлӓ корны доно ашкедӹт,... | Никандр Ильяков | ЫШКАЛ КӸТӸМӒШ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ВЕС КОРНЫ УКЕ...
Кечӹ сола шайыкы вален кеш, якшар ялвлӓжӹм пӹлнерӹшкӹ колтен шӹнденӓт, пӹлнервлӓ тылшол гань лин шӹнзӹнӹт. Ӱштӹ, кӹчӓкӓӓн. Ял юкеш лӹм йочырге мыра. Солашты кыды-тидӹжӹ тылым чӱктӓлтенӹт.
Окнявлӓ цилӓ лыманг ижӹ кӹлмен шӹнзӹнӹт. Сола кӱшӹл вуйышты сходым поктылшы юкшы шакта.
— Петӹ-ӹ-ӹ-р-р, скотышкы!.... | Никандр Ильяков | ВЕС КОРНЫ УКЕ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ПОПВЛӒ АЛТАЛАТ
Перви ылшы
Германь вырсы жепӹнок эче тидӹ ылын.
Ирок амален кимӓштем ышышкем, шамышкем коти мырлен кимӹ юк шакта. Сӹнзӓэм пачын анжальымат, окня вашт сӹнзӓшкем кечӹ аярен анжен шӹнден, мӹнь донем йӹрӹмӹлӓ чучеш. Сагаэм луды котинӓ киӓлтӓ, мыр-мыр манылдалеш. Амаса юкна пыргоп шактен колтыш. Анжал колтыш... | Никандр Ильяков | ПОПВЛӒ АЛТАЛАТ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ШОНГЫ КСЕНИ
Потикӓ
1-шӹ Май ӹмӹкӹ.
Шонгы Ксени ӹрвезӹ ылмыжы годшен алыкышкыжат каштде. Кидешӹжӹ корзинӹм кычен, тупешӹжӹ изи мешӓкӹм сӓкӓлтен, вес кидӹштӹжӹ — какляка вуян ӓнгӓлтӹшпанды, кужы кӹверӹм ванженӓт, халашкыла ашкедеш.
Шукы вуян церкӹ докы шоат, тӹшкӹлӓ лицӓн сӓрнӓл шагальы. Ыдылжы тыменьӹнӓт, тама, лач цӓн... | Никандр Ильяков | ШОНГЫ КСЕНИ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ӒРӒКӒ, ТӸДӸН КОРНЫЖЫ
Тагачы кышкыжмы кечӹ. Тӱгӹ лӓктӓшӓт ак ли, шӹргӹм цожге веле нӓлеш, пиш когон ӱштӹ. Окнявлӓ кӹр гань кӹлмен шӹнзӹнӹт. Сола мычкы кӹдӓл валышы тирешкӹвлӓн юкышты йычыр-йочыр, йычыр-йочыр шактен колта. Ош комбынат ялжы кӹлменӓт, тама, клӓт анзылны пел ял мычны шалга. Каремӹшкӹ вӹдлӓн валышы ӹдӹрӓмӓш... | Никандр Ильяков | ӒРӒКӒ, ТӸДӸН КОРНЫЖЫ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
КӸЦӸЗӸ ДОН ТӒРЗӸ
1920-шы и. Шошым цилӓ сӓндӓлӹк ыжарга. Кырык нервлӓӓт посто ганьы лин шӹнзӹнӹт. Нырышты ыржа азым выльгыжалтеш. Шӹргӹштӹ печкӹш печкӓ, пеледӹш пеледеш, сӓндӓлӹк утлаок цеверемеш. Ти жепӹнок солаштыш незер марывлӓн ойхышты кушкеш. Киндӹ пӹтӓ, шукыжын эче роколмаштат уке.
Шӱнгӓйӓл солашты тылык Цыпани г... | Никандр Ильяков | КӸЦӸЗӸ ДОН ТӒРЗӸ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
БРИГАДА ДОНО ТӒНГӒШТӒРЕН
Кого Иван колхозниквлӓн погынымашышты ӹшке бригада членвлӓжӹ вӹкӹ анжал шӹндӹшӓт, ваштыл колтыш, шим кого пандашыжы логӹц ош пӱвлӓжӹ веле йыл-йол кайын колтевӹ.
— Ну, тӓнгвлӓ, манеш, — керек-ма дӓ пыт кыченӓ. Санюкын бригадым эртӓрӓш келеш. Тӹнге вет, Санюк, ӧй?
Санюкшы тӹшӓкен ваштыл колтыш. ... | Никандр Ильяков | БРИГАДА ДОНО ТӒНГӒШТӒРЕН | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
АЛИМЕНТ
Кӹзӹтшӹ ӹлӹмӓш гӹц
Ӹлӹмӓштӹ мам ат уж, пурыге, худаге — цилӓок ужалтеш. Лач мӹнь ужмемжӹмок иктӓт ужделыт, векӓт, дӓ техень ужмашланжы сусу лиӓшӓт ак кел. Махань сусу лиӓш вара, хоть-кыш пыретӓт, мӓгӹрӓлӓт колтет вӓк.
Вӹргечӹн вадеш шагален толынамат, качкаш шӹнзӹнӓм веле ыльы, окня вашт анжальым гӹнь, Васлин ... | Никандр Ильяков | АЛИМЕНТ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ЯРАТЫМЫ ОРИНӒЭМ
Масак
Ороды!
Ороды!!
Кым пачаш мӹнь ороды ылам. Мӹньӹм яжонок лоцкаш келнежӹ, дӓ шишӹжӹ уке. Ӹшкеок ӹшкӹмемӹм шишӓш ылнежӹ, дӓ ак ли, пиш карштаат, ӹшкӹмӹм ӹшкеок тӹкӓлмӹжӹ ак шо.
Йӓ кӱ?! Кӱ мӹнь ганем ородыжы улы?! Кышты! Эх!.. Оринӓэм, Оринӓэм. Ӹдӹрӓмӓш агыл, садвичеш кушшы макы пеледӹш ыльы. Ӓнят, а... | Никандр Ильяков | ЯРАТЫМЫ ОРИНӒЭМ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ШОЛЫ
I
Ӹдӹр доно вадым сусун эртӓрӹмӹ паштек тевеш ӹнде сарайвуйыштына кӱкшӹ шӱдӹ вӹлӓн йошток виӓнен вазынамат, ниӓлтем. Кӓнгӹж ӹрдӹ жеп шалгаат, йыдымат пиш шокшы, Седӹндонок эртӹш Йоласал пазарын тадар гӹц коклы вӹц тӓнгӓэш торгеен-торгеен нӓлмӹ одеялем нигыцеӓт мӹшкӹр вӹкӹ пиштӹмӹ ак шо.
Киӓлтем. Сарайвуй ыраж ваш... | Никандр Ильяков | ШОЛЫ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
КОРНЫШТЫ
Хала гӹцӹн лӓкмем годым куд чӓс кытла вады ыльы. Тенге гӹнят йыдыш пырымаш гӹц мӹнь викок шӹм шеклӓнӹ. Техень игечӹ шалгымы годым коклы вӹц уштышым агыл, шӱдӹ уштышымат ашкедмӹ шоэш. Йӹрвӓш, ныр кымдыкеш, ош лым киӓ, кӱшнӹ чуч веле пӓлдӹрнӹшӹ шӹдӹрвлӓ ошалгын йӹлгӹжӹт, анзылнем телефон мӓнгӹвлӓ шыпшылт миэнӹт... | Никандр Ильяков | КОРНЫШТЫ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ПОВАР
Ти масакла историн, кыдым мӹнь пакыла шайышт пуаш сӧрем, как раз нырышкы ыржа тӹредӓш лӓкмӹ анзыц тӹнгӓлӓлтӹ.
Келесӓш келеш, тӹдӹн тӹнгӓлтӹшӹжӹ проста, икманярак даже веселӓ ыльы. Тумайыда доко ӹшкеок: кӓнгӹж ӹрдӹ, тырхыдымаш шокшы, а тӹнь ти веремӓн юалгы кудышты шӹнзет дӓ йонгата шапым цовырге йӱӓт. Лачок вет ... | Никандр Ильяков | ПОВАР | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ПОШЛЯК
Кружка сырам нӓлӹнӓмӓт, изи стӧл сага мӹнь йӱн шӹнзем ыльы, дӓ шӹмӓт цаклы, сагаэм стӧл вес велӓн нӹллӹ вӹц иӓш кытла эдем пырен шӹнзӹ. Эдем тидӹ кукшындирӓк шӹргӹвӹлӹшӓн, цӓрӓ лепкӓӓн, роговой сӹнзӓлыкан ылеш. Ӱпшӹ вуй покшалныжы йоген кен, лач кышты-тиштӹ веле кодылдалын. Вӹлнӹжӹ шерстяной луды костюм, костюм... | Никандр Ильяков | ПОШЛЯК | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
СЛУЧАЙНЫЙ СВИДЕТЕЛЬ
Икӓнӓк, йонгештӓлӓш манын, мӹнь городской садышкы лӓктӹм. Вады пыток лин шодеӓт, халык садышты погынен шоктыде ыльы, лач шоэн-шоэн веле скамнявлӓштӹ газет лыдшывлӓ ӓль хытырен шӹнзӹшӹвлӓ кайыкалат.
Погода тӹнӓм, ӓштем, тыр ыльы. Мардеж уке, йӹрвӓш ыжарген шагалшы шудывлӓ, тавыкын-тавыкын пеледӹш кл... | Никандр Ильяков | СЛУЧАЙНЫЙ СВИДЕТЕЛЬ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
1941–1950
ЛЕЙТЕНАНТ МАРГОС
Лейтенант Маргос, кыдын трагедижӹм мӹнь тӓлӓндӓ шайышт пуаш сӧрем, эче совсем сӓмӹрӹк ыльы. Тӹдӹ 1921 ин украинский ик кого солаэш шачын дӓ йӓл статянок ситӓлык образованим получаяш цацен. Тӹдӹ успешно средний школым тымень лӓктӹн, ышыштыжы уже институтыштыш студентвлӓ лошты ӹшкӹмжӹм ужын, ч... | Никандр Ильяков | ЛЕЙТЕНАНТ МАРГОС | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ФРОНТОВОЙ ЗАПИСКӸВЛӒ
Лейтенант Реут
Первый чӓс кытлан мӹньӹм ӹшке докыжы ротный командирнӓ лейтенант Реут вызывайыш. Лейтенант тыгыды шапкер лошты изи стӧл сага шӹнзен дӓ якшар карандаш доно походный картеш знаквлӓм шӹндӹлӹн.
— Лейтенант тӓнг! — мӹнь рапортуяш тӹнгӓльӹм. Тӓмдӓн шӱдӹм доно сержант Ильяков толын!
— Хоро... | Никандр Ильяков | ФРОНТОВОЙ ЗАПИСКӸВЛӒ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Военный корны
Ик чӓс эртӹмӹкӹ, мӹнь уже корнышты ылынам. Вещевой сумкаштем ик банка консервӹ, концентрат дӓ эче пел сыкырым пуэнӹт. Пулыш вӹлнем карабин, кӹдӓлӹштӹ — патронташ, кок граната, а ял лӹвӓлнӹ — ял лапа дӓнгӹнь лявӹрӓ. Техень корным мӹнь эче кӹзӹт якте ужделам. Кыш кечӹ, цӓрнӹдеок, юр юрмы паштек, такшат «ул... | Никандр Ильяков | Военный корны | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Воздушный бой
Подполковник Ивельӹн штабшы, лейтенант Реутын ынгылдарымы семӹнь, передовой лини гӹц кок уштыш нӓрӹ тилӹштӹ, немец йылатен колтымы Н. солашты, лишӓшлык. А мӓмнӓн технический ротына тӹ сола гӹц эче ик куд уштыш нӓрӹ тилӹштӹ шалген. Тенгелӓ мӹлӓнем штаб якте куд уштышым нӱштӹлӓш келеш ылын.
Фронт докы лишӹ... | Никандр Ильяков | Воздушный бой | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Минируйымы сӓрӓн
Эче ик чӓс нӓрӹ ашкедмӹкем пӓлӹ ли: мӹнь Н. сола дорцын кок уштышаш вӓрӹштӹ ылам, но кеӓшӹжӹ самыньрак корны доно кенӓм — уштыш нӓрӹ вургымлаш хватенӓм. Тидӹм мӹлӓнем ик тяжёлый батарейӹн командир ынгылдарыш.
— Ӹнде тӹлӓт лучи теве ти карем гач тӧрӧк ванжен кеӓш, тӹштӹ уже пустяк кодеш, — лейтенант мӹ... | Никандр Ильяков | Минируйымы сӓрӓн | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Пӹтӓриш шрапнель
Н. солашкы мӹнь вӹц чӓс кытлан миэн шонам. Сола тидӹ ик первиш руш хала гӹц куд уштышаш вӓрӹштӹ ылын. Веремӓштӹжӹ, война якте, ти солашты пиш паян колхоз ылын, пушӓнгӹвлӓ, садвлӓ тӹдӹм олмыктаренӹт. Кӹзӹтшӹ ик пӧртӓт, ик ӹлӹшӓт кодде, нӹнӹ вӓреш блиндажвлӓ веле таманяр шукы капаен шӹндӹмӹ ылыт. Дӓ ик ... | Никандр Ильяков | Пӹтӓриш шрапнель | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Танк лӹвӓлнӹ
Кынам мӹнь «Т-34» танк анзыкы миэн шагальым дӓ виш шумы люк вашт танкышты шӹнзӹшӹ подполковник Ивельлӓн докладываяш тӹнгӓльӹм, танк гӹц луцкы метр нӓрӹштӹ мина пыдешт кеш, тӹдӹн паштек пачелӓ-пачелӓок, шишкен-шишкен, минӹвлӓ вилӓш тӹнгӓлевӹ дӓ, пыдешт миэн, со танк докыла лишӹлемӹнӹт.
— Танк лӹвӓкӹ! — Иве... | Никандр Ильяков | Танк лӹвӓлнӹ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Прусак
Тӹ веремӓн, кынам мӓмнӓн бронетанковый частьна Н. халашкы наступленим виден, мӹнь тӓлӓндӓ уже ынгылдаренӓм, подполковник Ивельӹн приказ доно штабеш связной шотеш кодымы ылынам.
Штабышты ылмем доно икӓнӓ веле агыл мӹлӓнем пленный фрицвлӓм, нӹнӹн мам келесӹмӹштӹм колышташ вӓрештӹн. Осовынок мӹлӓнем ик фриц Гольдб... | Никандр Ильяков | Прусак | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Шушыртымы пеледӹш
Тидӹ Миус рекӓ лишнӹ пиш кого бойвлӓ кемӹ годым ыльы. Мӹнь дӓ эче ик рядовой боец Шумейко особый задани доно фронт лишкӹ кыдалынна. Рядовой Шумейко, тӹдок отличный шофёр, ӹшке машинӓжӹм пиш ӹнянӹн виктӓрен дӓ шоэн агыл воздухыш анжылтын. Заданижӹ проста: машинӓ кузовышкы тӹр доно тӧр боеприпасым круз... | Никандр Ильяков | Шушыртымы пеледӹш | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Григорий Думенко
Снаряд гильза гӹц ӹштӹмӹ лампа землянкӹштӹнӓ вишкӹдӹ сотым йӹрвӓш шӓрен. Пуста йӓшӹк вӹлнӹ стӧл гач мӹнь ваштарешем ӹлӓлшӹрӓк боец — Григорий Думенко шӹнзӓ. Думенко вӹц гӓнӓ нелӹн шушырген, лӱдӹшлӓ ясывлӓм ужын, но эдем эче тапката ылеш. Ефрейтор Думенко ти йыдын мӹлӓм ӹшкӹмжӹн героический историжӹм ш... | Никандр Ильяков | Григорий Думенко | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Снайпер
Тӹ веремӓн мӓмнӓн боевой участкыштына тыр ыльы. Но война, изи война, со ылын. Дӓ ти изи война чӹдӹм агыл тӓнгвлӓм строй гӹц лыктын. Вот уже кым кечӹ мӓмнӓн участкышты сӹнзӓэш кайдымы, но сек лӱдӹшлӓ враг — немецкий снайпер действуен. Положени техеньӹ лин, что ик секундешӓт укрыти шайыц вуйым кайзыкташ ак ли. А... | Никандр Ильяков | Снайпер | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Сылык масак
Вочык кыташ кӓпӓн, здоровый дӓ пиш кымда пулышан, тӹдӹ, Иван Печкин, мӹнь ваштарешем ыжар сиремӹштӹ киӓ. Дӓ йӹрнӓ лӹмлӹ польский панын, Потоцкийӹн, йӓктер шӹртӹжӹ ыжар стенялӓ шалга. Варшавский шоссе гӹц лу уштышаш вӓрӹштӹ пиш силӓн артиллерийский бой кен. Шоэн агыл вуйна гач, цӹгӓк гань пьесӹвлӓ, мӓмнӓн «... | Никандр Ильяков | Сылык масак | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Балерина
Война, тыр веремӓн гӹнь, ышышкат нӓлӓш лидӹмӹ цӱдӓвлӓм шӹренок анжыкта, дӓ тӹ цӱдӓвлӓжӹм каждый гӓнӓк простой советский эдемвлӓ ӹштен миӓт.
Варшава гӹц мӹндӹрнӹ агыл ик цевер кугилӓ рошашты шалгымына годым мӓ гӹцнӓ ӧрдӹжтӹрӓк вес воинский частьын нелӹ артдивизион огневой позициш шагальы. Тышманын позициш пӹтӓ... | Никандр Ильяков | Балерина | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Важикӓн пистӹ
Шофёр Шумейко токо веле получайымы у «ЗИС» машинӓжӹм трӱк тормыжлен шӹндӹш.
— Сержант, шалахай велнӹ пулемётчик!
Мӹнь, кабина гӹц лӓктӹн, корны гач ванжышым. Изи йӓктӹ сага «максим» пулемёт шӹнзӓ, сагажы, вуйжым кидшӹ вӹлӓн пиштенӓт, пулемётчик кымык киӓ. Тӹдӹн вӹкӹ анжалмыкем, ышышкы тӧрӧк фронтовой мыр... | Никандр Ильяков | Важикӓн пистӹ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Заочно
— Историн, кыдым мӹнь тӹлӓт шайышт пуаш сӧрем, тӹнгӓлтӹшӹжӹ доно мӹндӹркӹ шайыкы кеӓ, — гварди старший сержант Симонов тӹнгӓльӹ. — 1938 ин мӹнь институтышты тыменьӹнӓм. Икӓнӓ мӹньӹн квартирӹшкем студент тӓнгвлӓэм вады эртӓрӓш погыненӹт ыльы. Шая лошты ик студент, тамалын-ӓнят пиш тусарен, стӧл вӹлнӹ кишӹ тошты ... | Никандр Ильяков | Заочно | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Тӓнг
Тӓнг — тидӹ пуста шамак агыл. Шая лачокок тӓнг шамакын кӧргӹжӹ гишӓн кеӓ гӹнь, конечно. Тӓнг шоэн агыл эксӹк гӹц ытара, нелӹ жепӹн пуры шамак доно йылыш шӱмӹм ладнангдара. «Тӓнг — тидӹ тӓнг ылеш», — лейтенант пелештӹш дӓ, пӹлгомышкыла лицӓн сӓрнӓл вазын, йӓктӹн ыжар укшвлӓм анжылташ тӹнгӓльӹ.
Лейтенант Спирин мӓм... | Никандр Ильяков | Тӓнг | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ПРАЗДНИК КЕЧӸН
Шачынжы мӹнь Мӧрнер сола ылам, суасламары тӹр. Ӓтямӹм ам ӓштӹ, тӹдӹ мӹлӓнем кым и шомы кечӹн империалистический войнаэш ямын, немецвлӓ тӹдӹм пуштыныт. Тенгелӓнлӓ, мӓ ӓвӓм доно коктынок ӹленнӓ. Ӹленнӓ, манаш лиэш, худанок агыл, осовынок колхозвлӓм ӹштӹмӹкӹ. Ӓвӓм мӹньӹн колхознан фермӹштӹ шарыквлӓм анжа, ... | Никандр Ильяков | ПРАЗДНИК КЕЧӸН | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
БУХГАЛТЕР КОНТОКОРЕНТОВ
1
Мӓмнӓн учреждеништӹнӓ шукы и иктӹ бухгалтер пӓшӓм ӹштӹш. Фамилижӹ тӹ бухгалтерӹн Контокорентов ыльы. А кужын келесенжӹ — Сергей Семёнович Контокорентов. Фамилижӹ изиш йӧндӹмӹрӓк ылешӓт, кечӹ йӹдеӓш пӓшӓжӹм ӓшӹндӓрӹктӓт, мӓ, учреждеништӹнӓ служышывлӓ, лач торжественный случайвлӓ годым веле тӹд... | Никандр Ильяков | БУХГАЛТЕР КОНТОКОРЕНТОВ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ОНТОН ИВАН
1
Марыжын юреш нӧрен шӹцшӹ пинжӓкшӹм кыдашмыжы годым кичкӹжмӹжӹм, рукомойник докы лицӓ мышкаш нелӹн ашкедмӹжӹм анжен, Цыпани цакла: Иванжы доно тама акъяры лиӓлт колтен. Нӹллӹ и утла иквӓреш ӹлӹмӓштӹ Цыпани марыжын цилӓ кайышвлӓжӹмок яжон тымень шон, пӓлӓ: шӱмӹштӹжӹ нелӹ улы годым Иван юкдымы лин шӹнзеш, не... | Никандр Ильяков | ОНТОН ИВАН | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
1951–1967
ШӸРГӸШТӸ
Повесть
1
Йӓктер шӹргӹ покшакыла кешӹ корны доно ик эдем ашкедӹн. Вӹлнӹжӹ офицервлӓ чимӹ тоштырак ыжга пинжӓк, армейский луды калпак. Пулышыжы гач вӹцкӹж шӹштӹ мычкы планшет кечӓ дӓ ашкылвлӓжӹ семӹнь лыпшалт-лыпшалт миӓ. Эдем южнам чӓс стрелкӹвлӓшкӹ анжен дӓ талашаш тӹнгӓлӹн.
Корны кок велнӹ саралгы... | Никандр Ильяков | ШӸРГӸШТӸ | Повесть | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ШӸРГӸМ ЯРАТЫШЫВЛӒ
Мӹлӓнем шукердӹ агыл коклы кым и шон. Пашкудывлӓэм шӹренок мӹнь гишӓнем тенге попат:
— Ой, Николай, кыце лач ӓтят ганьжок лин кердӹнӓт?
Ваштареш нимат ат келесӹ. Мӹнь, лачокат, ӓтям модан ылам. Тӹдӹн ганьок тореш пулыш, тапката кӓп дӓ хӹрӓш ӱп. Сӹнзӓэмӓт ӓтямӹн ганьок, кӱн шодымы шимшаптыр цӹреӓн.
Ӓт... | Никандр Ильяков | ШӸРГӸМ ЯРАТЫШЫВЛӒ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ВӒШЛИМӒШ
Педагогический училищӹн коридорыштыжы йори сӓкӹмӹ якшар доскашты объявлени кечен: «Тагачы, 8 чӓсӹн вадеш, педучилищӹн актовый залыштыжы лекци лиэш. Темыжы: «Тетявлӓм тоны дӓ школышты воспитывайымаш». Лектор — педагогический наукын кандидатшы Чистяков тӓнг».
Вадеш педучилищӹн актовый залышкы тыменьшӹвлӓ дӓ тым... | Никандр Ильяков | ВӒШЛИМӒШ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
КОРБУЛЬЫ
— Ороды! Вуйдымы ӓптӓн! Делаштыжы теве вет кӱ ылам, ӓнят, эче тӹлецӓт хударак, — «Победа» сельхозартельӹн председательжӹ Сергей Иванович Скороспелов письменный стӧл сага шӹнзӹмӓштӹжӹ ӹшкӹмжӹм ӹшке юкынок вырса. Тӹдӹ кабинетӹштӹ ӹшкетшок ылын дӓ, эче ирок веле гӹнят, уже тӓ вӹзӹмшӹ, тӓ кудымшы «Север» пероскым... | Никандр Ильяков | КОРБУЛЬЫ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ВАДЫ ЖЕРӒ
1
Василий Артемович теве ӹнде вӹцлӹ вӹц и плотник пӓшӓм ӹштӓ. Эче сӓмӹрӹк млоец ылмыжы годымок ӓтяжӹ сага тӹдӹ солайӓлӹштӹ пӓшӓм ӹштен каштын. Йылышты шалвлӓ вӹлӓн казённый томавлӓм строенӹт, половой хангавлӓм дӓ шпалвлӓм Йыл мычкы колташышты лесопромышленниквлӓлӓн белянвлӓм ӹштенӹт, купецвлӓлӓн лабазвлӓм дӓ... | Никандр Ильяков | ВАДЫ ЖЕРӒ | Шайыштмашвлӓ | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
ОРЛАНЫМАШ
Повесть
1
— Василёк! Малын шагалтышыц? — шайыл тракторышты руль сага шӹнзӹшӹ нӓрӓштӓ ӹдӹр сусун сӹгӹрӓл колта. — Тӓрвӓтӹ йӹлерӓк!
— Анжал, Ольга, жерӓ кӹньӹлеш, — анзыл машинӓ гӹц сӓмӹрӹк млоец ӹвӹртен попалта. Тӹшӓкок сыцанг шӹцшӹ лицӓжӹм ӹдӹр докыла сӓрӓлеш дӓ восток векӹлӓ кидшӹ доно анжыкта. — Маханьы яж... | Никандр Ильяков | ОРЛАНЫМАШ | Повесть | Айырен нӓлмы произведенивлӓ, III том | 1994 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.