text stringlengths 421 164k |
|---|
[Wikipedia:ga] Rúraíocht
I Miotaseolaíocht na nGael, is cnuasach scéalta laochais na meánaoise é An Rúraíocht (nó Scéalaíocht na Craoibhe Deirge/Rua). Ar cheann de na ceithre shraith mórscéalaíochta sa tseanlitríocht na Gaeilge, insítear inti scéalta faoi laochra traidisiúnta na nUladh. Tá na scéalta suite, don chuid ... |
[Wikipedia:ga] Conchúr mac Neasa
Rí ar Chúige Uladh ba ea Conchúr mac Neasa. De réir traidisiúin, bhí sé ar dhuine de na ríthe ba chumasaí sa tír, ach níl aon fhianaise stairiúil ann faoi toisc gur mhair sé sa tréimhse réamh-Chríostaí. Tugtar An Rúraíocht mar ainm ar an tsraith scéalta a chuireann síos ar a réim.
Ba ... |
[Wikipedia:ga] An Turlach Mór
Is paróiste agus sráidbhaile é an Turlach Mór (a dtugtar Leacach air freisin) (Turloughmore as Béarla) in Achréidh na Gaillimhe (lastoir den chathair). Tá an turlach (nó loch) ina chuid d'Abhainn an Chláir anois.
Tá dhá stáisiún peitril agus trí theach tábhairne sa sráidbhaile, in éineac... |
[Wikipedia:ga] Staitistic
thumb|An dáileadh normalach
Brainse den mhatamaitic is é an staidreamh, nó an staitistic, a phléann le bailiú, próiseáil is anailísiú sonraí uimhriúla chun eolas achoirnrithe a sholáthar uathu.
Cé nár dhóigh leat gur féidir aon rud deimhneach a rá faoina leithéidí, is féidir a rá de réir th... |
[Wikipedia:ga] Tútancáman
Faró de chuid na Sean-Éigipte a bhí i dTútanchamún (Tutankhamon, -amen, -amon), twt-ˁnḫ-ı͗mn; tVwa:t-ʕa:nəx-ʔaˡma:n, ó 1333 RC go 1324 RC.
Saol
Ba iad an Faró Acnatan (Akhenaten) agus mumaí ar a dtugtar The Younger Lady a thuismitheoirí. Tháinig Tútancáman i gcomharbas ar Akhenaten, agus chu... |
[Wikipedia:ga] N1
280px|thumb|An N1 i bPoblacht na hÉireann
Príomhbhóthar Náisiúnta in Éirinn is ea an bóthar N1, idir Baile Átha Cliath agus Béal Feirste. Ceanglaíonn an bóthar Droichead Átha agus Dún Dealgán leis na cathracha chomh maith. Trasna na teorann, is ea an A1 agus ansin an M1 iad na huimhreacha ar an beala... |
[Wikipedia:ga] N2 (Éire)
Is Príomhbhóthar Náisiúnta in Éirinn é an bóthar N2. Nasc idir Baile Átha Cliath agus Doire atá ann. Fágann sé príomhchathair na poblachta trí Bhaile Munna ag imeacht go dtí Cill Dhéagláin i gContae na Mí. Ag Baile Shláine téann an bóthar anonn droichead contúirteach agus ansin in aice Chnoc S... |
[Wikipedia:ga] Béal Átha na Sluaighe
clé|mion
Is baile é Béal Átha na Sluaighe, nó Ballinasloe, sa chuid is faide thoir de Chontae na Gaillimhe i gConnacht. Tá sé ar cheann de na bailte is mó i gContae na Gaillimhe le daonra de 7,237 duine ó 2020.
clé|mion
clé|mion
Stair
clé|mion
D’fhorbair an baile mar phointe trasn... |
[Wikipedia:ga] Baile Átha Luain
Is é Baile Átha Luain nó Áth Luain (Athlone as Béarla) nó Bl'Áth Luain sa chaint (de réir tuairiscí ón 19ú haois) ar na bailte is mó i gContae na hIarmhí i lár na hÉireann. Dar leis an daonáireamh de 2016 tá daonra de 21,349 ag an mbaile. Tá sé suite ar Abhainn na Sionainn idir Gaillimh... |
[Wikipedia:ga] An Bhoirinn
Ceantar in iarthuaisceart Chontae an Chláir í an Bhoirinn (litriú malartach an Bhoireann). Tá sí 300 ciliméadar cearnaithe ar leithead. Tá cáil ar an dúiche mar gur d'aolchloch maol atá sí déanta don chuid is mó. Tá sé seo i bhfoirm carst, agus é gaolta leis na leaca aolchloiche in Oileáin Á... |
[Wikipedia:ga] An Cladach
Is ceantar i gcathair na Gaillimhe é an Cladach. Nuair ba chathair le ballaí i seilbh Gallda í Gaillimh sna meánaoiseanna, ba é an Cladach an baile iascaireachta Gaelach thiar uaidh. Bhíodh rí ar an gCladach, a toghtaí imeasc na ndaoine, agus dheineadh sé breithiúnas ar chásanna idir na daoin... |
[Wikipedia:ga] Inis (baile)
Príomhbhaile Chontae an Chláir in iarthar na hÉireann is ea Inis (nó Inis Cluana Rámhfhada fadó). Tá daonra thart ar 24,200 sa bhaile - de réir torthaí daonáirimh 2006. Ar inbhear na Sionainne atá Inis, agus tá ceangal traenach idir í agus Luimneach. Tá aerfort idirnáisiúnta na Sionainne su... |
[Wikipedia:ga] Ceartchreidmheachas
Tar éis bháis Íosa Chríost bhí eaglaisí ag fás ar fud na Meánmhara, an Mheáin Oirthir agus níos faide i gcéin. Ach de réir a chéile tháinig scoilteanna sa Chríostaíocht. I measc na gcinn is tábhachtaí tá an Siosma Mór i 1054, a dhein deighilt idir an Caitliceachas sa domhain thiar, a... |
[Wikipedia:ga] Loch nEathach
Is é Loch nEathach an loch is mó in Éirinn agus i nOileáin Iarthar na hEorpa. Tá sé thart fá 30 km (20 míle) ar fhad agus 15 km (9 míle) ar leithead, agus tá sé corr a bheith 30 km siar as Béal Feirste. Tá an loch glé-íseal timpeall a imill agus chan fhuil ach meán doimhne 9 méadar (30 tro... |
[Wikipedia:ga] Iúr Cinn Trá
Is é Iúr Cinn Trá nó Cathair an Iúir an ceathrú cathair is mó i
gCúige Uladh de réir daonra, i ndiaidh Bhéal Feirste, Dhoire Choilm Cille agus Lios na gCearrbhach. Tá an chathair suite ar bhruach na habhann ar a dtugtar 'An Rí', le taobh amháin i gContae Ard Mhacha agus an taobh eile i gCon... |
[Wikipedia:ga] Ard Mhacha
Is é Ard Mhacha (Béarla:Armagh, An Ultais:Airmagh) príomhchathair Chontae Ard Mhacha. Ba in Ard Mhacha a thóg Naomh Pádraig a chéad eaglais cloiche in 444AD agus tá ardeaglaisí ag an Eaglais Chaitliceach Rómhánach agus ag Eaglais na hÉireann sa chathair faoi láthair. Tá Brian Bóirmhe, a bhí i... |
[Wikipedia:ga] An Cabhán
Is é an Cabhán, ar bhrí leis ná lug, príomhbhaile Chontae an Chabháin in Éirinn. Tá an baile gar don teorann idir Phoblacht na hÉireann agus Tuaisceart Éireann. Ceanglaíonn an bóthar N3 an baile le Baile Átha Cliath.
Stair
mion|left|Ardeaglais Phádraig agus Fhelim, an Cábhán
Thóg clann Uí Rag... |
[Wikipedia:ga] Béal an Átha
Baile i dtuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Béal an Átha nó Béal Átha an Fheadha (Ballina as Béarla). Is é an dara bhaile is mó sa chontae sin i ndiaidh Chaisleáin an Bharraigh, agus é suite ar inbhear na Muaidhe, agus tá daonra tuairim is 9000 ann.
left|281px|thumb|Abhainn na Muaidhe
Comhc... |
[Wikipedia:ga] Ceathrú Thaidhg
Ceantar in Iorras i dtuaisceart Chontae Mhaigh Eo in iarthar na hÉireann is ea Ceathrú Thaidhg (Béarla: Carrowteige — ach níl stádas oifigiúil ag an bhfoirm ghalldaithe, ós rud é gur ceantar Gaeltachta é seo). Tá Ceathrú Thaidhg suite i nGaeltacht Mhaigh Eo agus deirtear gurb é an ceanta... |
[Wikipedia:ga] Beannchar, Contae Mhaigh Eo
In iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo in iarthar na hÉireann atá Beannchar (). Tá an sráidbhaile in Iorras. Bhí cónaí ar 465 duine i dtoghroinn Beannchar i 2011 agus bhí cónaí ar 293 duine sa sráidbhaile féin.
Choinadaigh (Kennedy's Wood) a thugtaí ar an áit, ainm atá le fáil ... |
[Wikipedia:ga] Cnoc Mhuire, Contae Mhaigh Eo
Baile in oirthear Chontae Mhaigh Eo is ea Cnoc Mhuire (Knock as Béarla; Cnoc Druim Chálraighe bho sean). Cé nach raibh ann go dtí le gairid ach baile aonsráide amháin, tháinig tábhacht leis an mbaile sa bhliain 1879, nuair a bhí taibhreamh ag slua as an áit den Mhaighdean M... |
[Wikipedia:ga] Béal an Mhuirthead
Is baile margaidh é Béal an Mhuirthead, agus timpeall 2000 duine ina gcónaí ann. Tá sé suite ar mhuineál leithinis an Mhuirthead i gContae Mhaigh Eo. Tá dhá chuan os comhair a chéile ann ar dhá thaobh an bhaile. Tógadh stáisiún garda cósta sa bhliain 1822 san áit a bhfuil baile Bhéal ... |
[Wikipedia:ga] Tuar Mhic Éadaigh
Baile i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Tuar Mhic Éadaigh. Tá sé ar an limistéar Gaeltachta is faide ó thuaidh i gceantar Gaeltachta Dhúiche Sheoigheach, ceantar a shíneann thar theorainneacha sléibhtiúla na Gaillimhe agus Mhaigh Eo. Cuimsíonn ceantar Thuar Mhic Éadaigh an stráice t... |
[Wikipedia:ga] Gráinne Ní Mháille
Taoiseach Gaelach agus foghlaí mara i gCúige Connacht ba ea Gráinne Mhaol Ní Mháille nó Grace O'Malley (c. 1530 – c. 1603), ar dhuine de na mná is clúití i stair na nGael, agus foghlaí mara é de réir gach tuairisce. Deirtear go raibh cabhlach láidir aici ar an bhfarraige ó Oileán Clia... |
[Wikipedia:ga] Sionainn (baile)
Tógadh baile nua, ar a tugtar Sionainn (An tSionna) nó Baile na Sionna ar inbhear na Sionna, an abhainn is faide in Éirinn, faoi rialtas Sheáin Lemass. Rinn Eanna a bhí ar an mbaile fearainn seo i gContae an Chláir roimhe sin. Bhí tógáil an bhaile ceangailte le tógáil Aerfort na Sionna,... |
[Wikipedia:ga] Aerfort na Sionainne
Aerfort is ea Aerfort na Sionainne. Tá sé suite ar inbhear na Sionna i gContae an Chláir i Rinn Eanna, 15km ó Chathair Luimnigh.
Aerfort idirnáisiúnta is ea é, agus eitiltí uaidh go dtí Meiriceá chomh maith leis an Eoraip. Tá an t-aerfort in ann déileáil le suas le 5000 paisinéir i... |
[Wikipedia:ga] Acaill
Is é Acaill an t-oileán is mó in Éirinn. Tá sé suite ar an gcósta thiar, i gContae Mhaigh Eo, i gCúige Chonnacht.
Tá 2,569 duine ina gcónaí ann. Tá leithinis an Chorráin i bparóiste Acla.
clé|mion|220x220px
Tíreolaíocht
Iolar is ciall le Acaill.
Tá achar 146 ciliméadar (57 míle cearnach) cear... |
[Wikipedia:ga] 23 Eanáir
Is é an 23 Eanáir an 23ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 342 lá fágtha sa bhliain nó 343 i mbliain bhisigh.
Féilte
*
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1737 — John Hancock, státaire Meiriceánach (b.1793)
* 1832 — Edouard Manet, ealaíontóir Francach (b.1883)
* 1840 — Ernst Abbe, fis... |
[Wikipedia:ga] Aimsir (meitéareolaíocht)
right|150px|
Is é atá i gceist leis an aimsir ná gach feiniméan a tharlaíonn in atmasféar pláinéid. I gcás na Cruinne seo againne; áirítear an ghaoth, stoirmeacha, an bháisteach/an fhearthainn, an flichshneachta, clocha sneachta agus an sneachta féin mar mórtharlúintí aimsire, ... |
[Wikipedia:ga] An Teastas Sóisearach
Scrúdú poiblí dara leibhéil a stiúrann Coimisiún na Scrúduithe Stáit is ea an Teastas Sóiséarach. Shuí os cionn 73,000 dalta scrúdaithe na sraithe sóisearaí in 2024.
Déantar an scrúdú sa tríú bliain sa mheánscoil agus ní mór do na hiarrthóirí a bheith ós cionn ceithre bliana déag ... |
[Wikipedia:ga] Druga
Is éard is druga ann ná substaint cheimiceach nó bhithcheimiceach, shaorga nó nádúrtha, agus í in ann tionchar a imirt ar an dóigh a mbíonn an t-orgánach ag obair, má ghlactar isteach sa cholainn é. De réir an tsainmhínithe seo, is féidir dearcadh ar an mbia féin mar dhruga, ach sa ghnáthchaint, t... |
[Wikipedia:ga] Latharna
Baile calafoirt i gContae Aontroma is ea Latharna (). Bhí cónaí ar 18,228 daoine de réir na bhfigiúirí ó dhaonáireamh na Ríochta Aontaithe i 2001 (agus timpeall 30,000 duine ina gcónaí i gceantar Latharna).
Tá calafort ann, nasctha le Machair an Sgithich in Albain.
clé|mion|2025: Ionsaíodh an ... |
[Wikipedia:ga] Caiféin
Alcalóideach meitiolxaintéineach is ea an chaiféin agus é le fáil go nádúrtha sna síolta caife, sa tae, sna cnónna cóla, sa yerba mate (lus a fhliuchtar ar nós an tae san Airgintín agus i dtíortha eile i réigiún Río de la Plata i Meiriceá Theas), sa ghuaranà, agus beagáinín i síolta cócó. Cuirte... |
[Wikipedia:ga] The Beatles
Banna popcheoil ó Learpholl i Sasana ab ea The Beatles. An Fab Four a thugtar ar cheithre bhall rialta an bhanna amannta. Tá siad i measc na ngrúpaí is mó cáil agus is rathúla i stair an rac-cheoil.
Tá níos mó ceirníní díolta ag The Beatles ná ag aon bhanna eile riamh i Stáit Aontaithe Mhei... |
[Wikipedia:ga] Ardteistiméireacht
mion|220x220px
mion|Lár-Oifig Iontrálamion|foghlaim de ghlanmheabhair|220x220pxScrúdú poiblí sinsearach dara leibhéal i bPoblacht na hÉireann is ea an Ardteistiméireacht, nó Scrúdú na hArdteistiméireachta. Bíonn sí á stiúradh ag Coimisiún na Scrúduithe Stáit.
Cláir
Roghnaíonn an chui... |
[Wikipedia:ga] Liam Ó Cuinneagáin
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Beo.gif|deas|mion|115x115px|Lógó an tsuímh
Is é Liam Ó Cuinneagáin stiúrthóir an chomhlachta Oideas Gael i nGleann Cholm Cille, Contae Dhún na nGall, Éire, agus foilsitheoir Beo!, iris mhíosúil Idirlín. Is iar-Chathaoirleach é ar Údar... |
[Wikipedia:ga] Seán F. Lemass
Ba é Seán Francis Lemass (15 Iúil 1899 - 11 Bealtaine 1971), an tríú Taoiseach (ceannaire rialtais na hÉireann) agus ina cheannaire ar Fhianna Fáil, idir 1959 agus 1966. Leasaitheoir a bhí annː bhí fonn ar Lemass cruth nua-aimseartha a chur ar chóras rialtais, eacnamaíocht agus sochaí na ... |
[Wikipedia:ga] Cruach Phádraig
Sliabh in iarthar Chontae Mhaigh Eo, os cionn Chuan Mó, is ea Cruach Phádraig, i mBéarla Croagh Patrick nó The Reek (ón fhocal cruach).
Tá an sliabh 762m in airde. Tá Binn Ghorm thiar dó.
Tugadh Cruachán Aigle (e agus créatúir nimhe eile as Éirinn ó bharr na cruaiche.
steel iron
Oilith... |
[Wikipedia:ga] Oideas Gael
mion|Eaglais Cholm Cille, eaglais Anglacánach an bhaile
Cuireann Oideas Gael cúrsaí Gaeilge agus cúrsaí gníomhaíochta cultúrtha ar fáil i nGaeltacht Thír Chonaill. Tá príomhionad Oideas Gael suite i nGleann Cholm Cille i gContae Dhún na nGall, Éire ach bíonn cúrsaí de chuid Oideas Gael á reá... |
[Wikipedia:ga] Beo!
Iris idirlín mhíosúil Gaeilge ba ea Beo!. Chuir Liam Ó Cuinneagáin tús léi i mí na Bealtaine 2001. I ndiaidh 161 uimhir di a bheith foilsithe, tháinig deireadh le Beo! i nDeireadh Fómhair na bliana 2014. Oideas Gael a d'fhoilsigh an iris, le tacaíocht ó Fhoras na Gaeilge.
Is féidir i gcónaí teacht... |
[Wikipedia:ga] An Ghaeltacht
thumb|Comhartha an Údarás na Gaeltachta|Údaráis ar theorainn na Gaeltachta
thumb|Gaeltachtaí oifigiúla
Is éard is Gaeltacht ann ná ceantar ina n-aithnítear an Ghaeilge mar theanga an phobail ann, go stairiúil ar a laghad. B'é ba bhrí leis an bhfocal sin Gaeltacht fadó ná Gaelachas, ach ó t... |
[Wikipedia:ga] Achtanna an Aontais 1800
mion|271x271px|Henry Grattan: throid sé i gcoinne Acht an Aontais
Achtanna comhthreomhara de chuid Pharlaimint na Breataine Móire agus Pharlaimint na hÉireann ab ea Achtanna an Aontais 1800 (dá ngairtear in amanna An tAcht Aontais 1801 (uimhir uatha) a d’aontaigh Ríocht na Brea... |
[Wikipedia:ga] Trá Mhór
Baile atá suite cois farraige in oirthear Chontae Port Láirge in Éirinn is ea Trá Mhór. Is é an Trá Mhór an príomhbhaile turasóireachta cois trá i bPort Láirge agus i Réigiún an Oir-Dheiscirt, le bóithre maithe á cheangail ó thuaidh le Cathair Phort Láirge agus an príomhbhóthar náisiúnta, N25 (... |
[Wikipedia:ga] Baile an Chaistil
De réir daonáirimh 2001, tá 5,089 daoine i mBaile an Chaistil, agus is príomhbhaile riaracháin Cheantar na Maoile é. Tá an baile suite ag bun na habhann Margaidh ar an taobh thuaidh de Ghleannta (nó Glinntí) Aontroma, ar chósta thuaidh Chontae Aontroim. Sníonn Sruth na Maoile idir an b... |
[Wikipedia:ga] Incubus (banna)
Is banna rac-cheoil Meiriceánach é Incubus. Is iad na ceoltóirí atá sa bhanna ná Mike Einziger (giotár), Ben Kenney (dordghiotár), Brandon Boyd (guth agus cnaguirlisí), Jose Pasillas (drumaí) agus Chris Kilmore (caschlár). Is iar-bhaill an bhanna iad Alex Katunich (nó Dirk Lance) agus DJ... |
[Wikipedia:ga] Fungus Amongus
Is é Fungus Amongus an chéad albaim seolta amach ag an banna rac-cheol Incubus. Seoladh é ar an 1 Samhain, 1995 ar Stopuglynailfungus Music on Chillim, an lipéad neamhspleách Incubus. I ndáiríre, tá go leor de na haimneacha scríobhte faoi 'Pearsanra', bréagainmneacha baill Incubus. Is é F... |
[Wikipedia:ga] S.C.I.E.N.C.E.
Is é S.C.I.E.N.C.E. dlúthdhiosca a bhfuil barr maise curtha air. Bhí sé seolta ag an banna rac-ceol Incubus ar 9 Meán Fómhair.
Clár
# Redefine (3:20)
# Vitamin (3:13)
# New Skin (3:52)
# Idiot Box (4:07)
# Glass (3:38)
# Magic Medicine (3:03)
# A Certain Shade Of Green (3:11)
# Favorite ... |
[Wikipedia:ga] Ruslana
Rugadh Ruslana Stepanivna Lyzhychko () ar an 24ú Bealtaine, 1973, san Úcráin. Bhuaigh sí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 2004 leis an amhrán Wild Dances. Chuir sí amhrán i láthair le linn oscailt agus idirlinn an chomórtais sa bhliain 2005.
Dioscliosta
Albaim
* Myt' Vesny - Dzv... |
[Wikipedia:ga] Sraith cheimiceach
mion|Sraith cheimiceach
Is éard atá i gceist le sraith cheimiceach ná sraith de dhúile ceimiceacha a bhfuil na saintréithe acu ag athrú de réir a chéile ag dul ar aghaidh sa tsraith. Tháinig na heolaithe ar lorg an choincheapa féin sular cuireadh an tábla peiriadach i dtoll a chéile, ... |
[Wikipedia:ga] Cill Chainnigh
Is í Cill Chainnigh an chathair intíre is mó in Éirinn. Tá sí suite i gContae Chill Chainnigh ar bhruach Abhainn na Feoire. 25,000 duine ina gcónaí i gCill Chainnigh.
B'ardchathair í sna meánaoiseanna (1293-1408) agus arís le linn na Cónaidhme sna blianta 1642-1648. Rinneadh stádas Chil... |
[Wikipedia:ga] Tony Blair
Iar-Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe is ea Anthony Charles Lynton Blair (6 Bealtaine 1953 a rugadh é), ar a dtugtar Tony Blair go forleathan, idir 1997 agus 2007, nuair a tháinig Páirtí an Lucht Oibre chun cinn tar éis 18 mbliana faoin bPáirtí Coimeádach.
Tá tréimhse níos faide caite aige m... |
[Wikipedia:ga] Lou Reed
Ceoltóir agus cumadóir a bhí ina phríomhamhránaí leis an racghrúpa The Velvet Underground sna seascaidí ab ea Lewis Allen Reed, ar a dtugtar Lou Reed go forleathan (2 Márta 1942 a rugadh é - 27 Deireadh Fómhair 2013). As Brooklyn, Nua-Eabhrac sna Stáit Aontaithe ó dhúchas dó.
clé|mion|249x249px... |
[Wikipedia:ga] Gnó
mion|Cúrsaíocht
Is éard is Gnó ann comhlacht nó eagras tionsclaíoch, tráchtála nó gairmiúil a sholáthraíonn earraí nó seirbhísí. In Éirinn agus i dtíortha eile tá neart daoine ar fostú ag comhlachtaí móra idirnáisiúnta ar nós Intel agus Pfizer, rud is baol dóibh go minic má thagann meath ar an ngeil... |
[Wikipedia:ga] Gàidhealtachd na h-Alba
thumb|336px|right|Dáileadh Geografach na gCainteoirí Gàidhlige in Albain (2001)thumb|168px|Na Garbhchríochathumb|168px|Comhairle na Gàidhealtachd
Is focal de chuid Ghaeilge na hAlban é Gàidhealtachd ( ), focal a bhfuil brí níos leithne leis ná brí an fhocail Gaeltacht. Is féidir ... |
[Wikipedia:ga] Mumbai
Is cathair mhór atá suite in iarthar na hIndia í Mumbai (ar a dtugadh Bombay ón 16ú haois go dtí 1995 freisin), príomhchathair an stáit Maharashtra agus an chathair is mó sa tír de réir daonra.
Tá an chathair lonnaithe ar Oileán Salsette (nó Oileán Saistí), agus 13,000,000 duine ina gcónaí ann (... |
[Wikipedia:ga] Alt (anatamaíocht)
:Baineann an leathanach seo leis an t-alt anatamaíochta; féach ar alt le haghaidh ciall eile.
San anatamaíocht, is éard atá in alt ná an áit a dhéanann dhá chnámh tadhall le chéile. Is féidir alt a rangú de réir an córais seo:
* snáithíneach - fíochán tacaíochta snáithíneach a nascan... |
[Wikipedia:ga] Sliabh
thumb|Sliabh Cook, sliabh sa an Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainn
Is cuid ardaithe de screamh an Domhain é sliabh, de ghnáth le fánaí crochta a léiríonn buncharraig nochtaithe suntasach. Cé go n-athraíonn sainmhínithe, d’fhéadfadh go mbeadh difríocht idir sliabh agus ardchlár ós rud é go bhfuil achar t... |
[Wikipedia:ga] Liosta sléibhte in Éirinn
260px|right|mion|Léarscáil thopagrafach na hÉireann.
Seo liosta den chéad sliabh is airde ar oileán na hÉireann.
* 1 Corrán Tuathail, Ciarraí
* 2 Binn Chaorach, Ciarraí
* 3 Cathair, Ciarraí
* 4 Cnoc na Péiste, Ciarraí
* 5 Maolán Buí, Ciarraí
* 6 Cnoc an Chuillin, Ciarraí
* 7 ... |
[Wikipedia:ga] Corrán Tuathail
Is é Corrán Tuathail an sliabh is airde in Éirinn agus príomhshliabh sna Cruacha Dubha, sliabhraon in Uíbh Ráthach, Contae Chiarraí. Tá sé 1041 méadar ar airde.
Níl ansin ach cnocán an-íseal, áfach, i gcomparáid le mórán de shléibhte eile an domhain. Tá na céadta sliabh ar domhan atá bre... |
[Wikipedia:ga] James Herriot
James Herriot an t-ainm cleite a bhí ag James Alfred Wight, nó Alf mar a tugadh mar leasainm air (3 Deireadh Fómhair 1916 – 23 Feabhra 1995). Rugadh Wight i Roker, Sunderland i Sasana, an áit gurbh as dá thuismitheoirí, ach tógadh i nGlaschú, Albain é agus is ann a cháiligh sé mar thréidli... |
[Wikipedia:ga] Pat Kenny
Is craoltóir Éireannach é Pat Kenny. Ba é Kenny láithreoir an chláir teilifíse The Late Late Show ó 1999 go 2009 ar Radio Telefís Éireann.
Gairm
Cáilíodh Kenny mar innealtóir ceimiceach.
Thosaigh sé a shlí bheatha sna meáin ag obair mar bholscaire leanúnachais (an duine a bhíonn le cloisteái... |
[Wikipedia:ga] Pól Ó Foighil
Polaiteoir Éireannach ab ea Pól Ó Foighil. Bhásaigh sé ar 21 Márta, 2005, é tar éis tinnis fhada in aois a 76 bliain. Tháinig sé go Cois Fharraige i 1953, agus bhí sé i gcónaí gníomhach ag cuidiú le pobail Ghaeltachta agus chloígh sé go daingean leis an nGaeilge. Bhí baint mhór aige le bun... |
[Wikipedia:ga] Sléibhte Chill Mhantáin
Is iad na Sléibhte Chill Mhantáin an ceantar sléibhe is mó in Éirinn. Síneann siad thar teorainneacha Chontae Chill Mhantáin agus isteach i gcontaetha Bhaile Átha Cliath, Loch Garman agus Cheatharlach. An chuid díobh atá i gContae Bhaile Átha Cliath, "Sléibhte Bhaile Átha Cliath"... |
[Wikipedia:ga] Garret Fitzgerald
Ba é an Dr. Gearóid Mac Gearailt, nó Garret Fitzgerald. an seachtú Taoiseach ar Phoblacht na hÉireann (9 Feabhra 1926 - 19 Bealtaine 2011). Bhí sé mar Aire Gnóthaí Eachtracha ó 1973 go 1977, nuair a ceapadh mar cheannaire ar Fhine Gael é. Chaith sé dhá théarma mar Thaoiseach, an chéad ... |
[Wikipedia:ga] Gort Inse Guaire
Baile i ndeisceart Chontae na Gaillimhe in Éirinn is ea Gort Inse Guaire, nó, go hoifigiúil, An Gort. Bhí cónaí ar 2,644 duine i nGort Inse Guaire ar lá an daonáireamh 2011. Cé go bhfuil sé ar an mbóthar idir Inis agus Gaillimh, níl mórán dul chun cinn tagtha ar an mbaile le 20 bliain a... |
[Wikipedia:ga] Casla
Is sráidbhaile Gaeltachta é Casla (Costello nó Costelloe as Béarla) idir Indreabhán agus an Cheathrú Rua in iarthar Chontae na Gaillimhe, Éire. Tá ceanncheathrú RTÉ Raidió na Gaeltachta suite ansin. Tá an sráidbhaile suite ar bhóthar an R336 ar bhruach Chuan Chladhnach. Ciallaíonn Casla "cuan beag... |
[Wikipedia:ga] Cois Fharraige
Is ceantar é Cois Fharraige atá in iarthar Chontae na Gaillimhe agus é ag síneadh siar ó chathair na Gaillimhe go Casla. I measc na mbailte i gCois Fharraige tá Bearna, na Forbacha, an Spidéal, Indreabhán, An Tulaigh agus Ros an Mhíl. Is cuid de Chonamara é an ceantar seo, a deirtear (sín... |
[Wikipedia:ga] Sliabhraon
thumb|right|285px|An Cordailléara Lár, i [[Meiriceá Theas]]Is éard atá i sliabhraon ná grúpa sléibhte atá le machairí acu ar gach taobh. De ghnáth tá bealaigh agus aibhneacha eatarthu. Ní gá go bhfuil na tréithe geolaíocha céanna ag gach chuid de shliabhraon amháin.
Sliabhraonta
Mar shampla,... |
[Wikipedia:ga] Pohjola
Is éard is Pohjola ann ná áit éigin i miotaseolaíocht na Fionlainne, ag déanamh tagartha do Pohja (an tuaisceart), mar aird an chompáis, an Tír Thuaidh — na réigiúin Artacha go léir, agus sa chruinne den Kalevala, tír na Sámach.
Ar an saol seo cuimsíonn Pohjola páirteanna na Laplainne agus na S... |
[Wikipedia:ga] Aa (abhainn)
Is éard is Aa ann ná ainm a thugtar ar a lán aibhneacha beaga Eorpacha. Tagann an focal ón tSean-Ghearmáinis aha, atá gaolmhar leis an bhfocal Laidine aqua, uisce (féach fosta an iarmhír Ghearmánach -ach). Faightear Au agus Aue sa teanga Ghearmánach freisin, cosúil le å i dteangacha Gearmán... |
[Wikipedia:ga] Andraiméide (réaltbhuíon)
Is é Andraiméide an réaltra bíseach is giorra dár réaltra féin, Bealach na Bó Finne, agus meastar go bhfuil thart ar thrilliún réalta ann. Agus tá breis agus 100 billiún réaltra ar nós Andromeda sa chruinne ar fad, is cosúil.
Réaltbhuíon í Andraiméide atá ainmnithe as an mbanp... |
[Wikipedia:ga] Mainistir na Féile
Baile margaidh stairiúil i gContae Luimnigh in aice leis an teorainn le Contae Chiarraí is ea Mainistir na Féile. Tá an baile in iarthar na hÉireann, 21 km (13 míle) ón Chaisleán Nua Thiar ar an N21, an príomhbhóthar ó Luimneach go dtí Trá Lí.
Stair
Baile réasúnta mór is ea Mainistir... |
[Wikipedia:ga] Mainistir Laoise
Is baile i gContae Laoise í Mainistir Laoise, tuairim is 14 km ó Phort Laoise. Tá sí suite ar bhóthar an N77. Tá tuairim is 1500 duine ina gcónaí sa bhaile. Rugadh an dealbhóir Launt Thompson i Mainistir Laoise.
Bhuaigh an baile an phríomhdhuais i gcomórtas na mBailte Slachtmhara i 202... |
[Wikipedia:ga] An tAerchaidéal
Is réaltbhuíon réasúnta nua í an tAerchaidéal óir ní ceapadh go dtí an 18ú haois í, ós rud é go raibh sí ródhoiléir lena admháil ag na seanghréagaigh. Ghlac an IAU léi mar cheann den 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Ag tosú i dtuaisceart na réaltbhuíne, seo iad a leanas na réaltbhuíonta at... |
[Wikipedia:ga] Iompróir an Uisce
mion|Jantar Mantar, Jaipur, India, 17ú haois
Tá Iompróir an Uisce ar cheann de na réaltbhuíonta is sine a aithnítear ar feadh an stoidiaca, cúrsa dealraitheach na gréine trí na spéartha. Aquarius (♒) an t-ainm Laidine a thugtar air, rud a chiallaíonn "ón uisce".
Tá an réaltbhuíon seo ... |
[Wikipedia:ga] Aontroim (baile)
Is baile mór in oirthuaisceart na hÉireann í Aontroim. Is í príomhchathair Chontae Aontroma, suite in aice le Loch nEathach, i dTuaisceart Éireann.
Bhí timpeall 23,000 duine ina gcónaí sa bhaile féin sa bhliain 2011. Tá na hAontachtaithe ar an gcuid is mó den phobal, agus sin fíor den ... |
[Wikipedia:ga] Baile Monaidh
Tá Baile Monaidh suite i gContae Aontroma, in Ultaibh. Tá comhairle buirg ag an mbaile, Comhairle Buirg Bhaile Monaidh. Tá bailte eile sa mBuirg, ag cuimsiú Dearbhóg, Dún Lúiche, Muileann na Cloiche, agus Ros Earcain. Tá beagnach 27,000 duine ina gcónaí sa cheantar. Tá Baile Monaidh ar an ... |
[Wikipedia:ga] An tIolar
Tá an tIolar (nó Aquila, an focal Laidine ar Iolar) ar cheann de na 48 réaltbhuíon a liostaigh Tolamaes agus atá páirteach chomh maith anois sa liosta oifigiúil de na 88 réaltbhuíon a nglacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta leo. Tá sé suite ar an meánchiorcal neamhaí, nó mar sin. Tá an... |
[Wikipedia:ga] An Altóir
Is réaltbhuíon dhoiléir ó dheas í an Altóir idir réaltbhuíon an Cheinteáir agus ceann an Fhaolchú. As Laidin tugtar Ara uirthi, sin le rá altóir.
Príomhghnéithe
* β Ara: tá an réalta seo – an réalt is gile de chuid na hAltóra – ar méid dhealraitheach 2.9.
* γ Ara: is réalta dhúbailte í seo, ... |
[Wikipedia:ga] An Reithe
Tá an Reithe ar cheann de réaltbhuíonta an stoidiaca. Aries an t-ainm Laidine a thugtar air, a chiallaíonn reithe. Tá an Reithe suite idir na hÉisc, atá ar an taobh thiar de, agus an Tarbh, atá ar an taobh thoir de.
Príomhghnéithe
Tá réaltaí an Reithe doiléir go leor, seachas Hamal (α Ari) ag... |
[Wikipedia:ga] William Shakespeare
Aisteoir, drámadóir agus file Sasanach a bhí i William Shakespeare (baisteadh 26 Aibreán, 1564 – 23 Aibreán, 1616), a meastar go forleathan gurbh é an scríbhneoir Béarla is fearr ariamh é.
Saol
Rugadh Shakespeare i mbaile Stratford-upon-Avon, i Sasana i mí an Aibreáin 1564, mac le J... |
[Wikipedia:ga] 28 Feabhra
Is é an 28 Feabhra an 59ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 306 lá fágtha sa bhliain nó 307 i mbliain bhisigh.
Féilte
* An Fhionlainn - Lá Kalevala
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1473 — Nicolaus Copernicus, matamaiticeoir agus réalteolaí Polannach (b. 1543)
* 1683 — René Antoine... |
[Wikipedia:ga] 30 Márta
Is é an 30 Márta an 89ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 90ú lá i mbliain bhisigh. Tá 276 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
*
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1674 — Jethro Tull, ceannródaí Sasanach sa talmhaíocht (b. 1741)
* 1746 — Francisco de Goya, péintéir agus déantóir priontaí S... |
[Wikipedia:ga] 7 Aibreán
Is é an 7 Aibreán an 97ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 98ú lá i mbliain bhisigh. Tá 268 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (WHO) - Lá Domhanda Sláinte
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1506 — Naomh Proinsias Xavier (b. 1552)
* 1515 — Naomh Treasa de... |
[Wikipedia:ga] 6 Bealtaine
Is é an 6 Bealtaine an 126ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 127ú lá i mbliain bhisigh. Tá 239 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* An tSiria, an Liobáin - Lá na Mairtíreach
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1405 — Skanderbeg, uasal agus ceannaire míleata Albánach (b. 1468)
* 1501 — ... |
[Wikipedia:ga] 27 Meitheamh
Is é an 27 Meitheamh an 178ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 179ú lá i mbliain bhisigh. Tá 187 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* An Ghearmáin: Siebenschläfertag
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1002 — Pápa Leon IX, Pápa Gearmánach ó 1049–1054 (b. 1054)
* 1806 — Augustus De Morg... |
[Wikipedia:ga] 7 Deireadh Fómhair
Is é an 7 Deireadh Fómhair an 280ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 281ú lá i mbliain bhisigh. Tá 85 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Lá féile an Phápa Marcus
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1227 — Pápa Nioclás IV, Pápa ó 1288 go 1292 (b.... |
[Wikipedia:ga] An Portán
I gcúrsaí réalteolaíochta agus astralaíochta, tá an Portán ar cheann de réaltbhuíonta an stoidiaca. Is é Cancer, a chiallaíonn portán, an t-ainm Laidine a thugtar air. Is réaltbhuíon bheag dhoiléir é an Portán, agus is beag duine a aithníonn é as an ainmhí ar baisteadh é as. Tá sé suite i meas... |
[Wikipedia:ga] Oidheadh Chlainne Lir
Scéal béaloidis de chuid Scéalta Miotaseolaíochta na hÉireann is ea é Oidheadh Chlainne Lir. Is iad Lear Shí Fionnachaidh, Badhbh Dearg mac an Daghdha, Aobh agus Aoife na príomhcharachtair atá ann.
thumb|"Lir agus na healaí" le H.R. Millar (Ler and the swans - 1905)
An Scéal
Togh... |
[Wikipedia:ga] An Madra Mór
Tá an Madra Mór ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha a nglacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta leo; tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon a d'aithin Tolamaes sa dara haois. Canis Major an t-ainm Laidine a thugtar air, a chiallaíonn an madra is mó. Deirtear gurbh ... |
[Wikipedia:ga] 12 Nollaig
Is é an 12 Nollaig an 346ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 347ú lá i mbliain bhisigh. Tá 19 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* An Chéinia - Lá na Saoirse (1963)
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1774 — William Henry, ceimicí Sasanach (b. 1836)
* 1821 — Gustave Flaubert, scríbhneoir... |
[Wikipedia:ga] 13 Aibreán
Is é an 13 Aibreán an 103ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 104ú lá i mbliain bhisigh. Tá 262 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* Lá Fhéile Pápa Máirtín I
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1570 — Guy Fawkes, míleatach Caitliceach Sasanach (b. 1606)
* 1732 — Frederick North, Lord Nort... |
[Wikipedia:ga] An Madra Beag
Tá an Madra Beag ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha a nglacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta leo; tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon a d'aithin Tolamaes sa 2ú aois. Is é Canis Minor an t-ainm Laidine a thugtar air, rud a chiallaíonn "an madra is lú". Deirt... |
[Wikipedia:ga] 22 Lúnasa
Is é an 22 Lúnasa an 234ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 235ú lá i mbliain bhisigh. Tá 131 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
*
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1195 — Naomh Antaine, bráthair Proinsiasach sa 13ú haois (b. 1231)
* 1760 — Pápa Leo XII, pápa ar an Eaglais Chaitliceach ... |
[Wikipedia:ga] 21 Márta
Is é an 21 Márta an 80ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 81ú lá i mbliain bhisigh. Tá 285 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* An Namaib - Lá na Saoirse (1990)
* Lá Idirnáisiúnta Siondróm Down
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1685 — Johann Sebastian Bach, cumadóir ceoil Gearmánach (b.1... |
[Wikipedia:ga] 1 Márta
Is é an 1 Márta an 60ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra (61ú i mbliain bhisigh). Tá 305 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* An Bhoisnia-Heirseagaivéin - Dan Nezavisnosti (Lá na Saoirse)
* An Bhreatain Bheag - Dydd Gŵyl Dewi (Lá Fhéile Dáibhí)
* An Chóiré Theas - 삼일절; Samiljeol (Lá Gluaiseac... |
[Wikipedia:ga] An Ísiltír
Is tír í an Ísiltír (Ísiltíris: Nederland, Freaslainnis: Nederlân, An Phaipeamaintis: Hulanda), go hoifigiúil Ríocht na hÍsiltíre (Ísiltíris: Koninkrijk der Nederlanden), atá suite in iarthuaisceart mhórthír na hEorpa. Tá teorainn aici leis an mBeilg agus leis an nGearmáin. Is monarcacht bhun... |
[Wikipedia:ga] 6 Márta
Is é an 6 Márta an 65ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 66ú lá i mbliain bhisigh. Tá 300 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* Gána - Lá na Saoirse (1957)
* Oilean Norfolk - Lá na Bunaithe (1788)
* Texas - Lá Alamo
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1475 — Michelangelo, ealaíontóir (b.1564... |
[Wikipedia:ga] Andóra
Is prionsacht bheag thalamhiata í Prionsacht Andóra (Catalóinis: Principat d'Andorra, Fraincis: Principauté d'Andorre) atá suite in iardheisceart na hEorpa, in oirthear na bPiréiní idir an Fhrainc agus an Spáinn. Andorra la Vella an phríomhchathair(daonra: 70,787 i 2001).
Glactar leis gurbh é Sé... |
[Wikipedia:ga] Louis XIII na Fraince
Ba é Laoiseach XIII rí na Fraince ó 1610 go dtí a bhás i 1643. Rugadh sa bhliain 1601 é agus rinneadh rí de tar éis bhás a athar, Anraí IV. Phós sé Anne na hOstaire. Bhí beirt pháistí aige: Louis XIV agus Philippe d'Orléans. Fuair sé bás i 1643.
Catagóir:Daoine a rugadh i 1601
Ca... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.