src_lang
stringclasses
3 values
tgt_lang
stringclasses
3 values
src_text
stringlengths
5
1.61k
tgt_text
stringlengths
5
1.61k
hin_Deva
san_Deva
इनेक इसी क्रम से शब्द, स्पर्श, रूप, रस तथा गन्ध ये विषय होते है।
यथाक्रमं शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः तेषां विषयाश्च भवन्ति।
san_Deva
hin_Deva
अतः प्रकृतसूत्रेण पश्य इति तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।
अतः प्रकृत सूत्र से पश्य यहाँ तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।
kan_Knda
hin_Deva
ಇಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯಶಬ್ದಾರ್ಥವು ಅಭೇದವು.
यहाँ पर ऐक्य शब्द का अर्थ अभेद भी होता है।
kan_Knda
san_Deva
ಈ ಸೂತ್ರವು ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।
san_Deva
hin_Deva
जीवस्य स्थूलविषयोपभोगः भवति जाग्रदवस्थायाम्‌।
जाग्रत अवस्था में जीव के स्थूल विषय भोग होते हैं।
san_Deva
kan_Knda
तत्कृतपदस्य तृतीयान्तार्थाकृत इत्यर्थः।
ತತ್ಕೃತ ಪದದ ತೃತೀಯಾಂತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
san_Deva
hin_Deva
गुरूपसदनोत्तरं विहितानि साधनानि अन्तरङ्गसाधनानि गण्यन्ते इति स्थूलविभागोऽयमस्ति।
गुरु के द्वारा कहे गये उपनिषद्‌ से सम्बन्धित साधन अन्तरङ्ग साधनों में गिने जाते हैं इस प्रकार से यह स्थूलविभाग होते हैं।
san_Deva
kan_Knda
पूर्वकल्पे पुरुषमेधयाजी आदित्यरूपं प्राप्तः स्तूयते।
ಪೂರ್ವಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪುರುಷಮೇಧಕರ್ತಾ ಆದಿತ್ಯರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.
kan_Knda
hin_Deva
ಅಮೋಘನಂದಿನಿಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ?
अमोघनन्दिनीशिक्षा में कितने श्लोक हैं?
san_Deva
kan_Knda
तद्यथा कोऽपि पुरुषः कस्मिंश्चित्‌ विषये मनसः नियोगं करोति ।
ಅದು ಹೇಂದರೆ ಯಾರಾದರು ಒಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
hin_Deva
kan_Knda
रस विधान विषय पर टिप्पणी लिखिए।
ರಸದ ವಿಧಾನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ.
kan_Knda
hin_Deva
ಪಾಣಿನಿಯು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆ?
पाणिनि के किस सूत्र में ब्राह्मण शब्द का प्रयोग देखा जाता है?
hin_Deva
san_Deva
इसी कारण मृत्यु के बीना इस याग के नित्यानुष्ठान से ब्राह्मण की निष्कृति नहीं है।
कारणं हि मृत्युं विना अस्य यागस्य नित्यानुष्ठानात्‌ ब्राह्मणस्य निष्कृतिः नास्ति।
san_Deva
hin_Deva
अहन्ता ममता च उदेति।
जिससे अहंता तथा ममता का उदय होता है।
kan_Knda
hin_Deva
ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದವು ಶರಾವ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ.
और उत्तरपद शराव शब्द है।
san_Deva
hin_Deva
पथिन्शब्दान्तात्‌ नञ्तत्पुरुषसमासात्‌ विकल्पेन समासान्ताः न भवन्ति।
पथिशब्दान्त से नञ्तत्पुरुष समास से विकल्प से समासान्त नहीं होते हैं।
san_Deva
kan_Knda
कस्मात्‌ साधनात्‌ किं लब्धव्यम्‌ ।
ಯಾವ ಸಾಧನದಿಂದ ಏನು ಸಿಕ್ಕಿತು ?
kan_Knda
san_Deva
ಏಕೆಂದರೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - "ಯ ಆತ್ಮದಾ ಬಲದಾ".
तथाहि आम्नातं- 'य आत्मदा बलदा'।
san_Deva
hin_Deva
यथा- शुक्लो घटः इति। अत्र शुक्लशब्दस्य शुक्लगुणरूपः वाच्यार्थः।
जैसे शुक्ल: घट: (सफेद घड़ा) यहाँ पर शुक्ल शब्द का शुक्लगुणरूप वाच्यार्थ है।
hin_Deva
kan_Knda
मघवा - मघः अस्य अस्तीति वतुप करने पर मघवत्‌ इसका प्रथमा एकवचन में मघवा यह रूप है।
ಮಘವಾ - ಮಘಃ ಅಸ್ಯ ಅಸ್ತೀತಿ ವತುಪ್ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಘವತ್ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಮಘವಾ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.
san_Deva
hin_Deva
क्षयः प्रथमैकवचनान्तं, निवासे इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।
क्षयः प्रथमा एकवचनान्त, निवासे यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।
hin_Deva
kan_Knda
6. अध्योरोपवाद किसे कहते हैं?
೬. ಅಧ್ಯಾರೋಪ ಎಂದರೇನು ?
san_Deva
kan_Knda
साकारः शरीरी वा इत्यर्थे पुरुषविधशब्दं, निराकारः अशरीरी वा इत्यर्थे अपुरुषविधशब्दं च प्रयुक्तवान्‌ यास्कः।
ಯಾಸ್ಕರು ಸಾಕಾರ ಅಥವಾ ಶಾರೀರಿಕ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪುರುಷವಿಧ ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ನಿರಾಕಾರ ಅಥವಾ ಅಶಾರೀರಿಕ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಪುರುಷವಿಧ ಶಬ್ದವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.
kan_Knda
hin_Deva
ಇಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಶಬ್ದದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ , ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಈ ಶಬ್ದದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ .
यहाँ दक्षिण शब्द से दक्षिण शब्द का अर्थ ग्रहण नहीं किया है, अपितु दक्षिण इस शब्द स्वरूप का ही ग्रहण किया है।
kan_Knda
san_Deva
ಇವುಗಳ ಪ್ರಯೋಗವು ಐಂದ್ರ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅನುಮೀಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
एतेषां प्रयोगः ऐन्द्रव्याकरणे अपि अस्ति इति अनुमीयते।
hin_Deva
kan_Knda
नहीं तो वह क्षत्रियपद वाच्य नहीं होता है।
ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವನು ಕ್ಷತ್ರಿಪದವಾಚಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
hin_Deva
san_Deva
तस्मै कृणोमि न धारनां रुणधिमिदशाह प्राचीस्तदृतं व॑दामि॥
तस्मै कृणोमि न धाना रुणध्मि दशाहं प्राचीस्तदृतं व॑दामि ॥ १२ ॥
kan_Knda
san_Deva
ಮತ್ತು ಶ್ವೇತ ಶಬ್ದವು ಗುಣವಚನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
एवं च श्वेतशब्दः गुणवचनः।
hin_Deva
kan_Knda
यहाँ चतुर्थी प्रथमा एकवचनान्त तथा तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षित शब्दों द्वारा तृतीया बहुवचनान्त पद है।
ಇಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಮತ್ತು ತದರ್ಥಾರ್ಥಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗುತ್ತದೆ.
kan_Knda
san_Deva
ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.
सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।
hin_Deva
san_Deva
अक्षर क्रम से ग्रन्थ का सङ्कलन है।
अक्षरक्रमेण ग्रन्थस्य सङ्कलनम्‌ अस्ति।
kan_Knda
hin_Deva
ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.
यह सूत्र द्विपदात्मक है।
san_Deva
kan_Knda
भीम-वृष्ण-गिरिजा-गिरिक्षत-सहीयान्‌-इत्यादिनाम्ना अपि अयमेव विष्णुः व्यपदिश्यते।
ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಭೀಮ-ವೃಷ್ಣ-ಗಿರಿಜಾ-ಗಿರಿಕ್ಷತ-ಸಹೀಯಾನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
hin_Deva
kan_Knda
बहुसंख्यक संहिता छन्दोबद्ध है, उनमे कुछ अंश ही गद्यात्मक है।
ಬಹುತೇಕ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.
hin_Deva
san_Deva
भगवान पाणिनि के द्वारा रचित जो अष्टाध्यायी है, वहाँ वैदिक स्वर विषयक सूत्रों की प्रधानता छठे अध्याय से आरम्भ करके ग्रन्थ की समाप्ति तक इनका वर्णन है।
भगवता पाणिनिना विरचिता या अष्टाध्यायी तत्र वैदिकस्वरविषयकानि सूत्राणि प्राधान्येन षष्ठाध्यायाद्‌ आरभ्य ग्रन्थस्य आसमाप्तिं यावद्‌ उपन्यस्तानि।
kan_Knda
san_Deva
ಸೋಪಾಧಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ನಿರುಪಾಧಿಕ ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಪಂಚಕೋಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
सोपाधिकब्रह्मज्ञानेनैव निरुपाधिकस्य दुर्विज्ञेयस्य ज्ञानं भवतीति कारणात्‌ पञ्चकोशाः कल्पिताः।
hin_Deva
san_Deva
इस सूत्र से अनुदात्तस्वर का विधान है।
अनुदात्तस्वरः अनेन सूत्रेण विधीयते।
san_Deva
hin_Deva
अज्ञानस्य नाशः भवति ब्रह्मज्ञानेन ।
ब्रह्मज्ञान से अज्ञान का नाश होता है।
san_Deva
kan_Knda
घञः इति कर्षात्वतः इत्यस्य विशेषणम्‌, तेन तदन्तविधिना घञन्तस्य कर्षात्वतः इति लभ्यते।
'ಘಞಃ' ಎಂದು 'ಕರ್ಷಾತ್ವತಃ' ಎಂಬುದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ 'ತದಂತವಿಧಿ'ಯಾಗಿ 'ಘಞಂತವಾದ ಕರ್ಷಾತ್ವತಃ' ಎಂದು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
kan_Knda
san_Deva
ನೀನು ಮಹತ್ತಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಕೋಶಸ್ಥಾನೀಯ ಮೇಘದ ಉದ್ಗಮವಾಗಿದ್ದೀಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿ ನಮ್ಮ ಸೇಚನವನ್ನು ಮಾಡು, ಇದರಿಂದ ನದಿಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರವಾಹವಾಗುತ್ತದೆ.
हे पर्जन्य त्वं महान्तं प्रवृद्धं कोशस्थानीयं मेघम्‌ उद्गमय, तथा कृत्वा नःषिञ्च च, येन नद्यः विष्यूताः सत्यः प्रवहन्तु।
hin_Deva
san_Deva
उससे उत्तम और मधुरतम कोई भी रस प्राप्त नहीं होता है।
तस्मात्‌ उत्तमः मधुरतमः च कोपि रसः न प्राप्यते।
hin_Deva
kan_Knda
इसलिए परमेश्वर ब्रह्म कर्तृत्व ही होता है।
ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃತ್ವವು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.
kan_Knda
san_Deva
ಈ ೧ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಒಂದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ "ಆಥರ್ವಣೋ ವೇದ ಸಿಧ್ಯತಿ" ಇತಿ "ಆಂಗೀರಸೋ ವೇದೋಽಭವಚ್ಚೇ" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. (೧೧/೫ ೧೧/೧೮).
अनया दृष्ट्या गोपथब्राह्मणस्य एकस्मिन्नेव प्रकरणे 'आथर्वणो वेदः सिद्ध्यति' इति 'आङ्गिरसो वेदोऽभवच्चे'ति च वाक्यं प्राप्यते (११/५ ११/१८)।
kan_Knda
san_Deva
ಕೇವಲ ಜಗತ್ತಿನ ಸತ್ವವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.
केवलं जगतः सत्त्वमात्रं ग्रहीतुं शक्यते।
san_Deva
kan_Knda
अभिमानमेव तत्र कारणम्‌।
ಅಭಿಮಾನವೇ ಅಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
san_Deva
kan_Knda
उदैति - उत्पूर्वकेण्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने उदैति इति रूपम्‌।
ಉದೈತಿ - ಉತ್ಪೂರ್ವಕ ಏಣ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಉದೈತಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.
san_Deva
kan_Knda
६. यङश्चाप्‌ इति सूत्रेण किं विधीयते?
೬. ಯಂಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?
kan_Knda
san_Deva
ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲವು ಹಳೆಯದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲವು ಎಲ್ಲದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಂಡಲವಾಗಿದೆ.
दशममण्डलस्य अर्वाचीनत्वम्‌ दशमं मण्डलं सर्वतः अर्वाचीनं मण्डलं वर्तते।
hin_Deva
kan_Knda
5. नित्त्व होने से।
೫. ನಿತ್ವ ಆಗುವುದರಿಂದ.
kan_Knda
san_Deva
ಅಥರ್ವವೇದದ ಯಾವುದೇ ಆರಣ್ಯಕವೂ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
अथर्ववेदस्य न किमपि आरण्यकम्‌ उपलब्धमस्ति।
kan_Knda
san_Deva
ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಫಿಟ್-ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಸೂತ್ರಗಳ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
अस्मिन्‌ पाठे फिट्-स्वरविधायकानि कानिचित्‌ विशेषसूत्राणि आलोच्यन्ते।
hin_Deva
san_Deva
मन के अतिरिक्त कोई अविद्या नहीं होती है।
मनसः अतिरिक्ता काचिदविद्या नास्ति।
san_Deva
hin_Deva
यज्ञाय अनुपयुक्तो जनः कः?
यज्ञ के लिए उपयुक्त मनुष्य कौन नहीं है?
hin_Deva
san_Deva
और उस प्रकार के उदात्ततर का ही यहाँ प्रकृत सूत्र से विकल्प का विधान है।
एवञ्च तादृशम्‌ उदात्ततरत्वम्‌ एव अत्र प्रकृतसूत्रेण विकल्पे विधीयते।
kan_Knda
san_Deva
ಉದಾತ್ತಾದಿಗಳು ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
उदात्तादिकं तु अचः एव सम्भवति।
kan_Knda
san_Deva
ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ನಿತಾಂತವಾಗಿ ಪ್ರೌಢ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
व्याख्येयं नितान्तप्रौढा प्रसिद्धा च अस्ति।
kan_Knda
san_Deva
ಅಥರ್ವ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರ್ವಚನ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ (೧೧/೨/೧೭) ಮತ್ತು ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿ (೧/೪) ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
अथर्व -शब्दस्य व्याख्या तथा तस्य निर्वचनं निरुक्ते (११/२/१७) तथा गोपथब्राह्मणे च (१/४) प्राप्यते।
kan_Knda
hin_Deva
೭. ಅಪವಾದ ಎಂದರೆ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಭಾಸವಾಗುವ ಅವಸ್ತು ಅಜ್ಞಾನಾದಿ ಪ್ರಪಂಚದ ವಸ್ತುಮಾತ್ರವೇ.
7 अपवाद वस्तु में भास मान अवस्तु अज्ञानादि का प्रपञ्चमात्र होता है।
kan_Knda
hin_Deva
ಒಬ್ಬರ ಪ್ರಕಾರ ಪಶುವು ಯಜಮಾನನ ಚಿಹ್ವಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.
कुछ तो पशु को यजमान का चिह्व स्वरूप मानते हैं।
san_Deva
hin_Deva
प्रकृतिशब्दः स्वाभाविके वर्तते।
प्रकृति शब्द का अर्थ स्वाभाविक है।
kan_Knda
hin_Deva
’ಕ್ವ ವೋಽಶ್ವಾಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ? - (ಕ) ಉದಾತ್ತ-ಉದಾತ್ತ (ಖ) ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ (ಗ) ಉದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತ (ಘ)ಸ್ವರಿತ-ಉದಾತ್ತ. ’ಕ್ವಾವರಂ ಮಾರುತಃ’ ಯಾವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ? - (ಕ) ಉದಾತ್ತ-ಉದಾತ್ತ (ಖ) ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ (ಗ) ಉದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತ (ಘ)ಸ್ವರಿತ-ಉದಾತ್ತ.
क्व॑ वोऽश्वाः यहाँ पर किसके स्थान में एकादेश है - (क) उदात्त उदात्त का (ख) उदात्त अनुदात्त का (ग) उदात्त स्वरित का (घ) स्वरित उदात्त का क्वाव॑रं मरुतः यहाँ पर किसके स्थान में एकादेश है - (क) उदात्त उदात्त का (ख) उदात्त अनुदात्त का (ग) उदात्त स्वरित का (घ) स्वरित उदात्त का स्वरितो वानुदात्ते पदादौ' इस सूत्र में किस प्रक...
san_Deva
hin_Deva
अग्निशब्दात्‌ निप्रत्ययस्य विधानम्‌ अङ्गर्नलोपश्च इति सूत्रेण भवति।
अग्नि शब्द से नि प्रत्यय का विधान अङऱगेर्नलोपश्च इस सूत्र से होता है।
san_Deva
kan_Knda
मित्रावरुणयोः रथः सुवर्णनिर्मितः वर्तते।
ಮಿತ್ರವರುಣರ ರಥಗಳು ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
kan_Knda
san_Deva
ಈ ಅರ್ಥವಾದದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಶೆಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಆದಿಯಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬಿವೆ.
एतैः अर्थवादैः प्रशंसावचनैः च आद्यन्तब्राह्मणग्रन्थाः सम्पूरिताः सन्ति।
kan_Knda
san_Deva
ಈ ಋಗ್ವೇದೀಯ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಯಜ್ಞ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.
अस्मिन्‌ ऋग्वेदीयपुरुषसूक्ते सृष्टिप्रक्रिया यज्ञरूपेण कल्पिता।
san_Deva
kan_Knda
विश्वा- नपुंसकलिङ्गे द्वितीयाबहुवचने विश्वानि इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।
ವಿಶ್ವಾ - ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾನಿ ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗಿದೆ.
kan_Knda
san_Deva
(ಕ) ಉಪರತಿ (ಖ) ತಿತಿಕ್ಷತಾ (ಗ) ವೈರಾಗ್ಯ (ಘ) ಶ್ರದ್ಧಾ. ೧೫. ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
(क) उपरतिः (ख) तितिक्षता (ग) वैराग्यम्‌ (घ) श्रद्धा 15. शमादिषट्कसम्पत्तौ इदं नान्तर्भवति।
hin_Deva
kan_Knda
इसका प्रधान कार्य तो जल वर्षा ही करना है।
ಇವನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯವು ಜಲವನ್ನು ಸುರಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ.
hin_Deva
kan_Knda
8. धृति इसका क्या अर्थ है?
೮. ಧೃತಿ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?
san_Deva
hin_Deva
अपि च सुबन्तं पदम्‌ अस्ति।
और सुबन्त पद भी है।
hin_Deva
kan_Knda
प्रैषमन्त्रों को भी मैत्रावरुण ही पढ़ता है।
ಪ್ರೈಷಮಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಮೈತ್ರಾವರುಣನೇ ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ.
hin_Deva
kan_Knda
जहाँ एक सौ चौरासी पदार्थों के आलम्भन का (बलिदान का) निर्देश किया है।
ಅಲ್ಲಿ 184 ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬಲಿದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
san_Deva
kan_Knda
पदपाठः - येन।
ಪದಪಾಠ - ಯೇನ.
kan_Knda
san_Deva
ನಿರುಕ್ತದ ಅನುಸಾರ ಏತಿ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವುದರಿಂದ ಅಯನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ, ಅನಕ್ತಿ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕಕಾರಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ನಯತೆ ಇಂದ ನೀ ಇದನ್ನು ತೆಗೆದು ಕಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗಕಾರ ಆದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ನೀ ಇದರ ಈಕಾರಕ್ಕೆ ಹ್ರಸ್ವ ಆದೇಶ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೃತ್ತ ಪರೋಕ್ಷ ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ಅತಿಪರೋಕ್ಷವೃತ್ತವನ್ನು ಆಧಾರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
नैरुक्तमतानुसारं तु एतिधातुनिष्पन्नाद्‌ अयनशब्दादकारम्‌, अनक्ति-धातोः ककारं, नयतेश्च नीरिति आदाय ककारस्य गकारादेशं कृत्वा नीरित्यस्य ईकारस्य ह्रस्वादेशं विधाय अग्निशब्दो निष्पाद्यते प्रत्यक्षवृत्तिं परोक्षवृत्तिम्‌ अतिपरोक्षवृत्तिं चावलम्ब्य इति शम्‌।
san_Deva
kan_Knda
छन्दांसि छादनात्‌'(नि० ७।१९) अस्य एवार्थस्य सम्पुष्ट्यां दुर्गाचार्यस्य पूर्वोक्तवाक्यम्‌ अस्ति।
ಛಂದಾಂಸಿ ಛಾದನಾತ್' (ನಿಂ ೭.೧೯) ಇದರ ಅರ್ಥದ ಪುಷ್ಟಿಗಾಗಿ ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಾಕ್ಯವಿದೆ.
san_Deva
kan_Knda
अस्य मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च देवावुत्पन्नौ।
ಇವರ ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ದೇವನು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು.
hin_Deva
san_Deva
तथा न ही विपरीत भावना की निवृत्ति होती है।
विपरीतभावना च न निवर्तते
kan_Knda
san_Deva
ಈ ಗವಾಮಯನ ಯಾಗವು ಸೋಮಯಾಗದ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ.
अयं गवामयनयागः हि सोमयागे अन्तर्गतः।
hin_Deva
kan_Knda
इसके बाद लशक्वतद्धिते सूत्र से ङीष्‌ के ङकार की इत्संज्ञा होती है।
ಇದರ ನಂತರ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೆ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಷ್ ಜ್ಞಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.
kan_Knda
san_Deva
ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜ್ಞಾಂ ಬುದ್ಧಃ, ರಾಜ್ಞಾಂ ಪೂಜಿತಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.
एवमेव राज्ञां बुद्धः राज्ञां पूजितः इत्यादौ न समासः।
san_Deva
kan_Knda
ब्राह्मणेषु शब्दानां निर्वचनस्य मार्मिकः वैज्ञानिकश्च निर्देशः निरुक्तिः इत्युच्यते।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ನಿರ್ವಚನದ ಮಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ದೇಶವು ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
san_Deva
hin_Deva
चतुर्थाध्यायात्‌ आरभ्य अष्टमाध्यायपर्यन्तं सोमयागानां वर्णनमस्ति।
चौथे अध्याय से आरम्भ करके आठवें अध्याय पर्यन्त सोम याग का वर्णन है।
hin_Deva
kan_Knda
रूपक अलंकार, रूपकमयी, ऋग्वेद में, ऋतु चक्र के वर्णन में उषा काल के वर्णन में प्रकृति वैसे सुशोभित होती है जैसे मणिमाला में स्वर्ण सूत्र शोभित होता है।
ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ, ಋತುಚಕ್ರದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಉಷಾಕಾಲದ ವಿವರಣೆಯು ಮಣಿಮಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದಂತೆಯೇ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರವು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ.
hin_Deva
kan_Knda
वेद अर्थ के ज्ञान के लिए उसके कर्मकाण्ड के प्रतिपादन के लिए जो उपयोगी शास्त्र हैं वे ही वेदाङ्ग होते हैं।
ವೇದಾರ್ಥದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಾಗಿ ಯಾವ ಉಪಯೋಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿವೆಯೋ ಅದು ವೇದಾಂಗಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.
hin_Deva
san_Deva
उसे ही वेदत्रयी कहा जाता है।
स एव त्रयी इत्युच्यते।
hin_Deva
san_Deva
पृथिवी जल अग्नि तीन रूपों जैसा विशिष्टहोता है और उसको धारण करने वाला धृतवान्‌ कहलाता है।
पृथिव्यप्तेजोरूपधातुत्रयविशिष्टं यथा भवति तथा दाधार धृतवान्‌।
hin_Deva
san_Deva
महाभारत के सभापर्व में भी इस कर्म की अच्छी प्रकार से निन्दा की।
महाभारतस्य सभापर्वणि अपि एतत्‌ कर्म समं निन्दितम्‌ ।
hin_Deva
san_Deva
लेकिन उन देवों द्वारा यजमान की अभीष्ट की सिद्धि होती है।
परं तैः देवैः यजमानस्य अभीष्टसिद्धिः भवति।
hin_Deva
kan_Knda
दूसरे पत्थर पर सोमलता के पेषण से रस निकाला जाता है।
ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸ್ತರಖಂಡದಲ್ಲಿ ಸೋಮರಸದ ಲೇಪನದಿಂದ ರಸವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ.
san_Deva
kan_Knda
तेषां च युक्तयः एवं- मनुष्यशरीराणि प्रत्यक्षं दृश्यन्ते, अग्निवायुसूर्यादीनां शरीरं प्रत्यक्षप्रमाणेन न लभ्यते, तेन तेषां साकारत्वं न स्वीकारयोग्यम्‌।
ಮತ್ತು ಅವರ ಯುಕ್ತಿಗಳು ಹೀಗಿವೆ - ಮನುಷ್ಯ ಶರೀರಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುವುವು, ಅಗ್ನಿ-ವಾಯು-ಸೂರ್ಯಾದಿಗಳ ಶರೀರವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಲಭಿಸದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಸಾಕಾರತ್ವವು ಸ್ವೀಕಾರಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
san_Deva
hin_Deva
कर्मधारयश्च जातीयश्च देशीयश्च कर्मधारयजातीयदेशीयास्तेषु कर्मधारयजातीयदेशीयेषु इति इतरेतरद्वन्द्वसमासः ।
कर्मधारयश्च जातीयश्च देशीयश्च कर्मधारय जातीयाः तेषु कर्मधारयजातीय देशीयेषु यहां इतरेत्तरद्वन्द्व समास है।
hin_Deva
san_Deva
अन्तिम अध्याय में ईशावास्य उपनिषद्‌ है।
अन्तिमाध्याये ईशावास्योपनिषत्‌ अस्ति।
kan_Knda
hin_Deva
ಆದ್ದರಿಂದ ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಆದಿ ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಪನಿಷತ್ ಈ ಶಬ್ದದಿಂದ ಪ್ರಯೋಗವು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
इसलिए बृहदारण्यक आदि ग्रन्थ को उपनिषद्‌ इस शब्द से भी प्रयोग किया जाता है।
san_Deva
hin_Deva
षड्विंशत्यध्यायाद्‌ आरभ्य ऊनत्रिंशदध्यायपर्यन्तं खिलमन्त्राणां सङ्कलनमस्ति।
छबीसवें अध्याय से आरम्भ करके उनत्तिसवें अध्याय पर्यन्त सम्पूर्ण मन्त्रों का सङ्कलन किया है।
san_Deva
kan_Knda
"तद्धिताः", "समासान्ताः", "प्रत्ययः", "परश्च" इति सूत्रचतुष्कस्य अत्र अधिकारः।
"ತದ್ಧಿತಾಃ", "ಸಮಾಸಾಂತಃ", "ಪ್ರತ್ಯಯಃ", "ಪರಶ್ಚ" ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸೂತ್ರಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
kan_Knda
hin_Deva
ಇಲ್ಲಿ ಜಿಗ್ಯೇ, ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಉತ್ತರ ಅಕಾರ ಕ ಇದಕ್ಕೆ ಕುತ್ವವಾಯಿತು?
जिग्ये यहाँ पर किस सूत्र से अभ्यास से उत्तर अकार कको कुत्व हुआ?
hin_Deva
san_Deva
धनानि लौकिक रूप है।
धनानि ।
kan_Knda
san_Deva
ಶಾಸ್ತ್ರವತ್ತನ್ನು ಕೂಡ ಸ್ವತಂತಂತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಬಾರದು.
शास्त्रविदपि स्वान्त्र्यण न कुर्यात्‌।
kan_Knda
hin_Deva
ಏಕಸ್ಯ ವಚನಮ್ (ಏಕ ಇದರ ವಚನವಾಗಿದೆ) ಏಕವಚನಮ್ ಇದು ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.
एकस्य वचनम्‌ (एक का वचन) एकवचनम्‌ यही षष्ठीतत्पुरुषसमास है।
kan_Knda
san_Deva
ಇಲ್ಲಿ ನ ಎಂಬುವುದು ನಿಷೇಧಪರಕವಾದ ಅವ್ಯಯ ಪದ.
अत्र नेति निषेधपरकम्‌ अव्ययपदम्‌।